Cum Nots HUGONIS GROT II 


— — 


ET 


ol 


- 
| = 
. , 


 RICHARDI BENTLETM.. 


\ \ — | 5 4 
* — 0 


7 34 1 
of 


4 % 


Malta ſunt  condonanda in opere ; 


> 


5 A 5 
STRAWBERRT- HILL. Mocerx. 


. 


+ 


| NoBiLISSIMO ET Honor ATISSIMO | . 
GE ORGIO MONTAGU 
COMITI DE HALIFAR, &. _ 
. sUuUuNno « 
Gee ih CoLontanum 06 Sata 
_. 7 
NOVAM HANC LUCANI EDITIONEM | 


NOTIS ATQUE EMENDA TIONIBUS 


AVI SUI BENTLEII _. 


1 ELUCIDATAM 1 
OMNT CULTU AC VENERATIONE 
1 RIchAR DUS CUMBERLAND. 


8 
* 
* 
bl 
— 
* 
* 
= 
- 
-—_ 
* 
w 
* 
- 
* 
— 72 
9 
4 


*Y; 


. 
: o 
* E . 1 o « © * 1 = 
* y Y » - N 
f = 
- . 


SH) oer AAN; T5 nta 


— 


0 
403 


„ (XATLIAH au 171 
OMMU? 


YAN SIA ain myo rolf 44 HIS MNOW 


1 | - _— A * *c % #7 


* 
- 


MAMOITION IMADUYUL DUAH MAVOA 
TA er on 
VA 


* 


ZUTIHOITAQGUAANA AY: 
114471434 1 


MYCN 
e i} 
LT * 


GRIT 


JTJUO INN 


TAIIUAC TAQIU TAC 
CPLMATENUD auc 91 | 
\ X 
V 7 . 


————— 


+ 8 1 
* - 
A = 
<=. ow r en — 0 A mmm I NT TT. , OTIISS — 
» 


DS Foe ꝓ— 
- -— 


L E COC O R E A 
A. Lucani Pherſaliam, Cum Motis Hugonis Grotii et ſais 
© illuſtratam emendatamque, cum olim in lucem dare Bent- 


leius ſecum cumſtituerut, et, ut Editionem ſuam auctiorem redderet, 
Wicolai Heinfii in eundem Poctam Adverſaria a Viro dofto Petro 


' Burmanno per litteras requifeverit ; illico, ut ipſum Burmannum in 


eodem opere jam diu laboraſſe ſenfit, manus retinuit, ne in meſſem 
viri amici falcem porrexiſſe videretur. Inde fit, ut in tres modo pri- 


eres libros notas abſolutas recepimus, ceteris non ſemper ultiman li- 


al 


RRR 
8 r 


— 
1 


hs 


In ſua victrici converſum viſcera dextra; 
ataſque acies; et, rupto foedere regni - 1 dit 
tum totis concuſſi viribus orbis i — 2 
mihantia pilis. 


- 


ELLA 'per Emathios plus quam civilia campos, 


i 


* 


Juſque datum ſceleri canimus, populumque potentem 


2. | | 
F licentia, quomodo ſaepe jus belli apud 


bonos ſcriptores. | Apertum illud Senecae 
la xviii: 2 luxuriae publicat , datum: 


3 


nus fine lib. ii 


* 


* 


- 


82 
3 


* 
„ 


17 


* 


1 


* 


* 

* 
>. 

* 


Jus luer is ebe jugules ifi feet ens * 
: Sylla patent Aarinſque ferox. 


Papinius iii. Thebaidos 27 Daret armis jura. 8. 
ſus ferme idem qui infra, ubi belli civilis licentia 
deſcribitur : 


et pila 
a0 +7777 


* - 5 
= "= + 


: . 

tx A 2 
N 2 \ : 8 8 
„ * „4 4 * 22 { F FT, of 


2 — 
4 * 
-: 
= - 
= 
- 4 A <F Y 
4 * * 
a 8 A 
Ks 
* 
|S 
Di + zi # 


4$+ 7 


= 
o 


| De- bello quidem civili þ praccipue, 4 et de aliis 


bellis non male dictum Senecae hujus poetae 
| patruo : "Ex. Senatus conſultis plebiſque ſeitis faeva 
© tkercentur, 2 publict jubentur vetita privatim. 


| 2 Chriſtiane dictum probat Chriſtianus mar- 


tyr Cyprianus: Homicidium cum admittunt fingu- 
ty: crimen ft: Virtus vocatur, cum nne 


f A 8. His 


CS 
\ — 
. Ä ! ĩ⅛V „ = 2 - \ 
F # 2 " i _ * 
> 4 L * 1 


a - 9 > 7. " 
4 1 * 
cy 
e ered . eee en ee IE SD 
* 


3 
2< 


= Viv 
os a4 a * 

* 

7 

0 1 
_ 
3 4 
4 
” 
1 


M ANNABEL LUCANE 


Quis furor, o cives ? quae tanta licentia ferri, 
Gentibus inviſis Latium praebere cruorem ? 


IO 


Cumque ſuperba foret Babylon ſpolianda tropaeis 


Auſoniis, umbraque erraret Craſſus inulta ; 


8. Duis 1 0 cow?) Codex Colbertinus 
omnium veterrimus, ad v. octavum, hoc in 


margine annotat manu antiqua: Huc uſque 
Seneca: Mods Lucanus. Iſaacus Voſſius ad 


Catullum, p. 284. In pluribus, inquit, Lu- 


cani codicibus, dicitur is er abrupto erorſut 


ſuum poema, addito hoc Scholio, Hos verſus pri- 
mos ſeptem Seneca dicitur addidiſſe, ut quidam 
volunt, avunculus Lucani. An hoc verum ſit, 
alii arbitrentur. Ex abrupto inchoatum poema, 
Dis furor, o 'cives, &c. fine verſibus illis vii, 
non omnino eſt veriſimile, verum tamen eſſe 
poteſt, verſus illos a patruo ſuo (non avunculo) 
impetraviſſe Lucanum, certe vel ipſo Lucano 
digniſſimi ſunt. Ceterum hoc in veterum com- 
mentariis, qui Hieronymi aetate ad Lucanum 


extabant, memoriae proditum arbitror : Doc- 
. tifimus Pater Apologia in Rufinum prima, Pute, 


"ze, quod puer legeris Afpri in Virgilium et 
Salluſtium commentarios ; Vulcatii in orationes Cice- 
ronis; Viftorini in Dialogos ejus; et in Terentii 
Comoedias pracceptoris mei Donati, atque in Vir- 
gilium ; et aliorum in alias, Plautum videlicet, 
Lucretium, Flaccum, Perſium, atque LUCANUM, 
In codice Lucani vetuſto, 800 fere annorum, 
qui olim Puteanorum Fratrum nunc Regis Gal- 
liarum eſt, Commentarius habetur perpetuus, 
eadem qua Textus manu, | 


Ibidem, Dua tanta licentia ferri,] Citatur hic 
verſus a Priſciano Lib. xvii, p. 1072; ubi in 
codice inſigni Bibliothecae publicae Cantabrigi- 
enſis, annorum minimum 800, non Licentia, 


* 


tes, continuari poſſunt illa, Quit furer, quae 


* geri Fun nullos habitura 7 - 


e | / Heu! 
gent be” 7 F4 * i 1 


ut in exemplaribus Priſciani editis, ſed antiqua 
et prima manu ſcriptum eſt, 


Nuit furor, v cives, quas tanta INSANIA ferri. 


Et neſeio an hie reſpexerit Martialis, ix, 70, 


Cur nunc, o mores, cur nunc, o tempora, dicis ? 
uud tibi non placeat, Maeciliane, quid oft? 
Nulla duns firitas, nulla off infania fer. 


Ubi Feritas de bello Catilinario, Inſaxia ferri de 


hoc ipſo Caeſariano dicitur. Virgil, Ren. vii, 
461, 5 


Sarvit amor ferri, et ſechrats infunia belli. 


Cicero in Piſonem C. 21, Ni poenas parriae, 
diiſque immortalibus eas quae graviſſimae ſunt furore 
atgue inſania penderet. Florus iii, 21, de bello 
Mariano: Scipione Norbanoque Coſi. tertius illi 
turbo ciuilis inſaniae toto furore detonuit Ubi 
itidem ut in Noſtro, et Furorem et Inſani am 
habes. Sed cum Lucani codices, aliique a me 
conſulti Priſcianei, unanimi conſenſu, Licentia 
praeferant, nihil hic mutare aufim. 


Ibid. Dis furor, o cives, quae tanta licentia ferri 
Gentibus inuiſis Latium praebere cruorem ? 
Cumg ; ſuperba foret Babylon ſpolianda tropaeis 
Auſoniis, umbrague erraret Craſſus inulta ; 
Bella geri placuit nulles habitura triumphos ? 


Diſtinctione prava corruperunt nobis ſententiam. 
Recte quidem ſatis, fi grammaticam folam ſpec- 


- +» 


Quaque dies medius flagrantibus acſtuat hor tend 
Et qua bruma rigens, ac neſeia vere remitti, 165 
glacialem frigore wa +. PS 
Sub juga Jam gere, jam barbarus inet Ares, 1 

20 Et gens ſi qua naſcenti conſcia Nilo 
1 DT A eee . 
Iuͤ0vtum ſub Latias/leges quum miſeris orbem, „„ 1 
In te verte manus: nondum tibi defuit hoſtis. 

| At nunc ſemirutis pendent quod ET. 3 


Adſtringit 


. Tung, fi 


I” 


tamta licentia, praebere cruorem gentibus ? Sed 


ſententia, quod jam dixi, tali conſtructione mi- 
ſere jugulatur. Sic enim procedendum erat, 
Quae licentia, cruorem gentibus prucbhere; bella- 


que gerere, nullos triumphos habitura? Quorſum 
igitur aut unde illud placuit ; non otioſum modo 


Ar mutata diſtinsione, commode et belle ſe 


ny » 8 


Quit furor, o cives?. quae tanta Bentia fir? 
GSentibus inviſis Latium prachere (nal, | 
Cumque, bc. © 
placuit praebere erwortm, a bella 4 ori * nulles habi- 
tura triumphos ? plena clauſula eſt, et interro- 
gatione terminatur. 


3 
— 


* " 


* 


- 
o 9234 1 - 


13. He: 7 eee . 


Hoc, quem caves hauſerunt, fanguine, dex= 
trae!)] Sumtum ex [Agelilai dicto, quod apud 
Xenophontem et Plutarchum legas: giv Ne 
Doe Toowres cara; amouanuing b ddfig J Slg 


Murad ms dps cpurailas Th Bagcagus Nhe. De 


eodem Agelilao fic Latinus Werum ſcript ; 


ww # - cy 
- 
w 
- 
x 
* 
* 
* 
- 
** 
14 
* ** 
Z 
4 * * 
8 1 = : 
N 
8 
% — 23 
y — * Fa - 
p 4 bo * 
* 

| + y + > V- ; 
M4. "% 75 

. 


7 Waren Mt lots 10 
PHARSAETAE LIE. 


Heu! quantum potuit terrae, pelagique parari 1 4 
Hoe, quem eiviles hauſerunt, ſanguine, dextrae ! 


15 Unde venit Titan; et nor ub ſidera condit,” © i 


p 


a 


= 
bf 


„ © n - "IE bd 


- 
ay 
- 
= 
vs ; 
- - * 4 
* 
_” og 2 6 i 
8 * 
4 7 8 
2 4 
— = * 
» 


JOt of nfo Td gots 25 Urbi- 


— „ ab Nr ut commiſers- „ 
tus fit fortunam Graeciae, quod tam multi a ſe victi 4 

vitio adver ſariorum conci diſſent. Namgque illa mu | | 
titudine, i ſana mens efſet,  Graeciae Jupplicium | | | 
_ dare Petuiſe. Grotius. 5 8 fo 4 


6. Duaque FA medius Pagrantibui arftuat | 44 
bars Qui primi Horis hie ſubſtituerunt, me- | © 
Yum diem medium diei tempus accipiebant. atqui, my 85 =_ 
ut alibi” paſſim, partem orbis meridionalem in- | „ 
dicat. Repone igitur, eg © 


* 5 * 


| Vague dies medius fagrantiuy aue, AURIS. 


Ovid Metam. ii, 229. —. antes 5 uſt uftinet agu. 
rn aura. DOE. 


rc. 4 


= 


3 


” — 


t Here. Fur. 235.  Ponetrare 22 folis 
aſtivi plagas, x | | rl 
&i Et aduſta ere — 


1% an barbarus I cs fun,] corrige | . = 
HYDASPES. | Nam Araxes in Armenia, fatis 3 _— 
prope, at OO MY” * | 
vil, 188 3 | 2 4 


« * 

4 "a * 7 on 4 4 = ** ; 4 
z us . +55 

; . A. 6) h 


* 
N » * Y * E 8 2 
> I. "OOO! n * 


* | 


wa 


* _— 
A 
"2 . 
*® * = * 
4 + * % 7 
— 
1 
. 2 
X "8 7 
; 
2 4 
2 
— | 4. 
* * * 
* * 6 =— 
2 ' + 
+. FS . b 1 
= 4 y 
„ Og. * * 
9 4 % # 
* . l > 
* "* 
ts 
* — 
a = 
| 1 2 
W 
a Xx % +% 4 
FY 
A 9 «a * 
- 
5 =—y 
* 
» * * 
— . # ; F. 
— % „ Aias . e ; 
. £ * . 9 - - 
7 * . & Y of „ 
* 3 . * 1 * . i x ** oy 
- 4 pf 4 + 
4 A 7” A; * 9 : 
* 1 # — R 4. * 
* FS _ Hes 
f 1 » S 
a & | ** * 1 „ 
* * £ 4 i 


25 


M. ANNAEI LU CANT 


Urbibus Italiae, lapſiſque ingentia muris l 
gaxa jacent; nulloque domus cuſtode tenentur, 


* 


Rarus et antiquis habitator in urbibus errat — , 
| Horrida quod dumis, multoſque inarata per annos 
Heſperia eſt, deſuntque manus poſcentibus arvis, | 


30 Non tu, Pyrrhe ferox, nec tantis cladibus auctor 
33 erit : nulli penitus diſcindere ferro .. || 
Contigit: alta ſedent civilis vulnera dextrae. 
een een 3 
e Invenere 
eis qui Gadibus hoſpes 30, Zi. —nec tantis cladibus autor 


Aajacet Armeniumque bibit Ramanus Araren. 


Armenios vero ſubegit Pompeius, ii, 594. 
Armenios Ciliceſque feros Tauroſque ſubegi. 
et inter ejus auxiliares numerantur, iii, 245. 
Petronius. Duid tam parva queror ? gemino cum 
conſule Magnus 
Ile tremor ponti, Saevi quoque terror * 
Et Piratarum Scopulus. | 


25. Urbibus Ttaliae,) Non * Urbibus; 
nam rurſus altero ab hinc verſu recurrit, Habi- 
tator in urbibus errat. Ac praeterea cum Tea, 


Moenia, poſuiſſet, otioſe addiderit Urbibus, 
ſcriplit, opinor, Poëta, FINIBUS Italiae: 


Quo vocabulo creſcit oratio, totam undique Ita- 
liam vaſtatam indicans, ii, 440. 


uod non terat bofle vacantes 
| Heſperiae fines. | 


30. Non tu, Pyrrhe ſerox, ] Ex Horatio adum- 
baum 

* neque finitimi 8 e Mo, 

Ainacis aut Etruſca Porſenae manus. 


Et quae ſequuntur. Grotfus. 


endum 


Paenus erit:] Ita rectius, quam, erat. Loqui- 
tur enim tanquam in re praeſenti. Grotius. 


33. Quod fi non aliam venture fata Nereni 
Invenere vram,)] Subtilis adulationis hoc, cum 
nondum acres illos ſpiritus Lucano proceſſus 
aetatis atque opus adblandiens, forte et privatae 
offenſae, indidiſſent. Nec piguit Plinium hoc 


Magnum quidem illud ſeculs dedecus magnum rei- 


publicae vulnus impreſſum eſt, Imperator et parens 
humant generis obſeſſus, captus, incluſus : 


Ablata 
mitiſſimo ſent ſervanderum hominum poteſtas, erep- 
tumgue principi illud in principatu Leatiſſimum, 
quod nihil cogitur.. Si tamen haec- ſola. erat ratio, 
guae te publicae ſalutis gubernaculis admoveret, 
prope oft ut exclamem, tanti fuiſſe. Adde quae 
ibi ſequuntur huic loco lucem ferentia. Grotius. 
Non credo acres ſpiritus Lucano abfuiſſe, 
dum haec ſcripſit ; ſed ita neceſſe erat, faci- 
fuit, eandem cantilenam canunt alii 
Poetae, Virgilius, Horatius, Martialis, Statius, 
Valerius Flaccus, Silius Italicus: Qui proſa 
ſeripſerunt Paterculus, Valerius Maximus, Pli- 
nii duo, ac Quintilianus; decentius qui ſub 
bonis Principibus vixerunt, invidioſius qui ſub 
malis, magis miror audax Noſtri ingenium, qui 


* * 
* 5 
* 
8 

. 


q 0”. 
A wh — bg 8 = 
5 e 1 


Font ct 


a 
ä x 
1 n * 
F 
Tas Ls 1 
"- 


* Wap a 
nals a As we * 
2 Mg 2 TIF - 
ht - N R > 
k 22 — — 3 iS =_ 


e 
e 
he Fi 
[17 Sol ED. 5 
3 * f fi 
- Y ar 


8 
r 
Fan anten N SS 


2 


SD 
to > 
- 7 1 Loy * _ 


PH KRSALIAE“ e 


Invenere viam, magnoque acterna parantur 


35 


Regna deis, coelumque ſuo ſervire Tonanti 
Non niſi . poſt bella-ggantum.: 


Jam nihil, o Superi, nen -ſcelera ipſa, . 


Hac mercede placent: diros Pharſalia campos 


Impleat; et Poeni e ſanguine manes: - - | 


40 Ultima funeſta concurrant proelia Munda.' 
His, Caeſar, Peruſina fames, Mutinaeque labores 
Accedant fatis: et, quas premit aſpera, claſſes, 


Leucas; et ardenti fervilia bella ſub Aetna. 


a4 


Multum Roma tamen debet civilibus armis, 
Quod tibi res acta eſt. Te, cum ſtatione — 


Aſtra petes ſerus, praelati regia coeli 


Excipiet gaudente polo: ſeu ſceptra tenere, 


2 


FOR domo Caeſarea Fharſaliat iam hanc ſcribere 
auſus eſt. / 


| 38. Diros Pharſals campos We et 
Poeni ſaturentur ſanguine manes :] Tolle diſtinc- 
tionem poſt impleat, quippe ſanguine tam cum 
hoc jungitur, eee pe inn 
terea corngenduit, 


DIRO Pberſalia campos 
Impleat et Poeni ſaturentur ſanguine manes.. 


Eo ſolo modo ſententia continuatur, Dirs fan- 
guine, hoc eſt, fanguine humano, vide i, 444- 


41. His, Caeſar, Peraſina fames, Mutinaeque Iabores 
Accedant fatis:) Contemplare verborum ſe- 
riem. Si FATA' non aliam invenere viam Ne- 


rent, niſi per Theſſaliae, Africae, et Hiſpaniae 


(ww nihil querimicr : Lino his accodant 


— 


Seu 


FATIS Perufum, Mutina, &c. Nec repetitio 
placet, nec ſententia ſecum congruit. Prius 
enim Fata illa diſponunt res et moderantur; 
poſtea res ipſae ſunt Futa. Vix CE quin 


Auctor * 
His, Confer, n fames, Mutinaeque 1 
Accedunt DAMNIS. | | hi; 4 


ws furores. 


ii, 226. miultogu⸗ coitur 


Humani generis majora in proelia damno. 


| 44. Multum Roma tamen debet civilibus armit, 
Duod tibi res acta off.) Pergit ad Neronem loqui: 
eique blandiri. Quare nihil vident qui hic pu- 
tant, debes legi poſſe, quaſi ad'Romam ſermo fit. 
S 
i 4 3 4. FM 


1 
Infra V. 106. . Romanes  ſobverunt damna 


- 
* 
4 0 1 = * 1 1 
«, # 3 3 7 8 5 9 8 i FI — 6 . 95 
n oe r e 


% . 4 4 £ ? } TK 3 
: ** 3 \ FL 
= {4 in EE, %. — „ RC2Y * 1 


E 


NMI. ANNAEI LUCANI 


= 


50 Igne vago luſtrare juvat: ribi aumine ab 6 mmi 


— 


Cedetur: juriſque tui natura relinquet, vt 
Quis deus eſſe velis; ee ee and 
Sed neque in Arctoo ſedem tibi legeris orbe: a 


Nec _ adverſi calidus dus vergitur WNT! 0. 
1 ZA 4 £33 35 Unde 


48. Seu te PI | Phoeki 3 terior b adn bendebe hunc ipſum 
currus,] Tangit aut blandiens, aut tacite irrĩ- Lucani locum addurit, ut oſtendat Latine fic 
dens, inſanum Neronis ſtudium aurigandi. Ta- dici. Graviter autem bas in Sphaeram delinquit 
citus Annal. xiii, 5. Nero” puerilibus flatim Lucanus, cum polum Auſtrinum calidum dicit. 
annis cantus aut regimen equorim exercere. Plu - Eſt quidem Auſter calidus Arcticum polum ſpec- 
ra Annal. xIV, 14. et Suetonius Nerone. Ce- tantibus. At polus Auſttinus non minus frigidus 
terum FLAMMIFEROS ex Editione . Arctico. Addatur hoc caeteris, quae a Lucano 
et codicibus nonnullis reponendum. pompatice magis quam ex vero dicta. Grotius. 
ö Thidem, Et hic Lucanus male audit, quaſi cali- 

49. Telluremgue, nibil mutato ſole timentem,] gn Auftri polum dicendo in Sphaeram deliquiſ- 
Culpant hic Poetam nonnulli, quod mutate ſole et,  Communis omnium Pottarum cauſa eſt. 
dicat, cum aurige tantum mutetur, Sed hos Nemo enim iltorum aliter locutus eſt. Quippe 
facile nn hn 1090. Palas apud eos non punctum quoddam et Axis 
| extremum-notat ; ſed modo totum coelum, modo 


Talis per auras non ſuum agnoſcens onus, | Wa 
Solique falſo creditum indignans diem quamlibet coelt ra div erſa m— * 
Phacthonta currus aerio excuſſit polo. tem. Polus igitur Auffri dus zonam torri- 


dam, et quod ultra eſt hic indicat, ut contra, 
Ut enim hic, eodem manente curru, $9 falls  Ardtoo orbe plagam ſeptentrionalem. Nam fi 
erat ; Nees ry noſtrum, Sol mutatus. Polum ſtricte ſumſeris, jam nullo modo, ne 
gol, obligus quidam flere, Roma ex eo conſpici po- 

54. Nec polus adverſi calidus qua vergitur teſt. Duplex igitur, ex Grotii ſententia, non 
Auftri ;) Praetuleram mergitur, quia finitor cir- ſimplex fuifſet Lucanj peccatum. Sed falva res 
culus poẽtis eſt Oceanus, ac proinde quod in- eff : Iltud inſuper notandum, VERGITUR 
conſpicuum eſt, mergi dicitur. Et fic locutus legendum non MERGITUR cum Priſciani 
Germanicus Caeſar Arateis, pars merſa ſub un- fide p. 798, tum omnium ſere codicum prac- 
das Oceani, de polo Antarctico et ipſe loquens : 70 vetuſtiorum, idem cum Priſciano AVER- 
Ut et de eodem Avienus : Subit altera merſa ſub I exhibent, utrumque poſtulat ipſa ſententia ; ; 
undas Pars Erebum. Sed video eundem ſenſum ua, inquit, a ſummo ſeu medio coelo Polus 
eſſe poſſe in recepta lectione. Nam vergi paſſiva indeclive vergitur, verſus Auftrum ab oeulis ä 
terminatione ſic dixere Law, multoque poſ- noſtris averſum. 
56. Aube is 


. þ 4 


s 


0 4.x 1 = * a4 
oo hat tte), Dia wt Fry 


= Ng WED fe 


. Toh b 2 ccc c 
i 18 A * DO" n þ bh OS WL Wa CT OE "_ l = p . 3 EY on td p Nn nn _— —_— 
— , , en ene oy or long ito nd eee * 3 1 
4 n l | 7 . x l ) tad 


Arctoo nec Auftrali en e er 


PpHANSALIAE L 
Unde tuam videas obliqud dere Nomam. aue 
Aetheris immenſi mee , e. _ = bp 


Tota vacet, 3 obſtent a — ikea, 
Tunc genus humanum poſitis ſibi conſulat armis, 


Wm beben OOY.. 


CV * 


* — 


56. Ace "IR ile SERENO | 
Sentiet axis onus.] Itane vero ? Si unam  Tota vacet. © 


quai coeli partem - preſſerit, . Axis onere ix, 69. Tipu ſor ki null qua ea an. 


laborabit? Quid attinet igitur conſilium dare, Sideribus Phoebogue vacat. 
ut medio orbe conſidat ſervetque eo pacto acqui- | 
libritatem ? Nam et i parte, ups. ans. of Precatur itaque, ut pars illa, Nerone ibi con- 
onus ſentietur. Repone, 8 ſidente, fiat ſemper ſerena: Non dicit, quod 


mier TP 7 vulgata lectio ponit falfifimum, JOS OPT ſem- 
Aetheris immenſi partem ſi preſſeris IMAM. | per ſerenam ele. 


4 


61. —— Pas miſs $6 per n n * 


quorum utrumvis comparatione medii coeli ee ; | 
Imum hie vocatur: Et ut ex Mechanica notum duitur ipſe Janus apud Naſonem Faſt, i, 121. 


indicat, quo longius a Centro five fulero onus Cum libuit Pacem placidis emittere ni, 
recedat, eo magis ſentiri et plus ponderare. In- Libera peretuas anbulut illa vias. 14 
n deten, vero fllud” of, HRT Ns 


' Sic mundi pars IMA jacet pun zona ul  Nempe aperto Jano, bellum eſt, clauſo, Pax. 
Perpetugeque prone biemes. Cur igitur magis Belliger, quam Pacifer dicen- 


dus? Neque quiſquam alius Pottarum hoc oy 


Porro etiam codex Meadianus IMAM IO theto Janum donat. Repone, 
inter lineas pro varia lectione UNAM. Ferrea CL AVIGERI | ſeat 1 mina Yoni, | 


Ferrea 


compeſeat limina Fani.) Recte Pax miſſa, ut lo- 


V 


58. — aetheris illa fereni Tota vacet, Ovid. ibid. V. 99, en dextra baculum cla- 


nxllaeque obſtent a Cacſare nubes.) Pars illa, me- vemque Jouft rd. 


2 „ = medius Zodiacus. ae Fe Hack tenieet Jani inſignia. erant, 883 et 

per ibi Aether ſerenus conſpicitur on  Clavis, non Haſta, Enſis, Lorica, Clipeus ; 
profecto magis, quam alibi uſquam. Quid por- 
ro eſt vacet, ſic abſolute poſitum? Cui rei, vel 


2 qua re vacabit ? Corrige, que Ovid. Faſti, . 


£ 
- 


N 6 ; « 
- * 
WT 4 NU - 
1 4 
* 


quali habitu erant Mars et Pallas, belliger uter- | 


= 


” 
C1 
. 
D = 
o 

- 
1 x * * ) * 3 . k q \ l J l - : : 2 5 
* yy > OY . 1 = "5 n 2 at p 2 A OY — — 0 . "0 l = e 4 * 10 - LS ts d * * 7 6 > fad yd 5 < as 

FF RL OG I ³˙·»’˙ OO OI» "Er 48 7 r e K A n 1 15 4. Pn 3 ares” od tt 5", - 8 1 1 - - 


= 
wt Hr ae an. Pe; 


a * . o 
S 


8 M. ANNAEILUCGANITI 


Ferrea belligeri compeſcat limina Jan. , | 
Sed mihi jam numen: nec, 1 
Accipiam, Cirrhaea velim ſecreta moventem 
65 Sollicitare Deum, Bacchumque avertere — 
P ah 


1 


Fert animus cauſſis tantarum expromere rerum: 
Immenſumque aperitur opus, quid in arma — 
Impulerit populum, quid pacem excuſſerit orbi. 

70 Invida fatorum ſeries, ſummiſque negatum 

| * Stare diu; nimioque graves ſub pondere Ws. 3 
Nec ſe Roma ferens. fic, cum compage ſoluta 
Secula tot mundi ſuprema — * 2 


Antiquum | 


Nil mibi cum bello: pacem poſteſque tutbar : Sllicitare Srl Indicative enim uſus ( Accipio) com- 
Et clavem ftendens, haec, ait, arma gero. probat hee fieri ; et Velim ſubjunxit promi tens cum 
Denique, v. 228, de eodem. hoe fits * minim 5 _ Crediderim | 
CLAVIGERUM verbis allogur ipſe dewn, 3 e 2H » — 


Porro in hac voce, non tamen a Clave ſed a ? | er te fi pectore vates, | 
Clava duQta, peccant Librarii apud Senecam Non fi te, Mox quoque reponendum eſt, Bac- 


Herc. Fur. 528. chumVE, pro BacchunQUE. Ac denique, ex 
Alemena genitus bella per omnia omnibus . Editionibus 3 
Monſtris exagitet Coeliferam manum. Tu ſatis * vires e in carmina dandas: 

Atqui non manu, ſed cervice et humero, coelum Non ut Edits recentiores inverſo acdine, dandas 

tulit, ſeripſit Auctor, viren. 


AMonftris exagitet CLAVIGERAM manum, 69. — Duidi in arma furentem Impulerit popu- 

| | lum, ] Lego RUENTEM. Haec duo paſſim 

64. —Nec, fo te pectore vates Accipiam,] Re- a Librariis permutantur : Sic i, 254- Cimbrum- 
pone ex utroque Colbertino, Pulmanni uno, et que ruentem vidimus ;ubi veterrimi et plurimi 
Servio ad Aen. i, 12. ACCIPIO. Firmat clare codices habent Furentem. iii, 37. Major in 
Priſcianus p. 1143. Lucanus in i. Nec i te pec- arma ruit. Ideo autem hic praefero Ruentem, 
fore ** * Girrhaea velim ſecreta maventem quod adjunctum ei fit Impulerit. Tacitus Hift. 
: ii, 63. 


I) . 


* 
e 
ä 


NY | PRARSADINE LD. m 
| Antiquum iterum chaos; omnia miſtis 
55 Sidera ſideribus ebntcurrent. ignen 1 


Aſtra petent: eee 8 
1 ul 15 55 
* 


7 Eo, df ee SEERS —_— 

* I ks Fl We * 2 , + thin * 

1 F 3 o L \ 
e 


K PA N * 
<= 
©. 2 
Fg +. 
= My © 
* a 
; by 
* 1 * 1 
Wy, 
_ 
f 
1 
, 
* bo $ 
| 
, 3 
| : 
- 
2 
o 
4! 
* 
of 
* 
* 


Excutietque fretum e frati contraria Phoebe 


— 
* 


rod 
EN 


PA 24118 2140347 «3.731 $46 Gr. ue ah 1 a 


. 
Je * 
3 » 
= 


a2. vr i i ded BEE ICS 


'% 
Sat be . 
r r 
. 
WY ai I TY 
= 670 


» "y, 
"EY, 


<7 206 ll 3 
ow 


Q 
Kos 
VL 
* 
Ko 


deribus, et abſurdum, Recte quidem apud alios 
legis, arma armis concurrere, montibus montes, Ted 
ibi ſcilicet intelligis alios aliis concurrere, Atqui 
fi amnia Sidera concurrunt; quibus, quaeſo, 
aliis ſideribus concurrere poſſunt ? Creſcit adhuc 
abſurdum, cum addit miftis fideribus : Quippe 
fi omnia jam concurrerunt, quaenam adhuc reſ- 
tant Sidera, quae miſceantur. nn 
omnia, 4 . 


. 
4 


omnia miſtis 
Sidera Seminibus concurrent. 
Hoc eſt, Particulis, ut Claud. Proſerp. 249. 


—veterem qua lege tumultum 
 Diſcrevit Natura parent, et Nn al, 
Diſceſſere hcis. 


Jam vero illud vide quod continuo ſequitur, as 
pontum Aftra petent. Quid aliud ſunt Afra, quam 
Sidera? Ergo eadem Sidera et inter ſe concurrent, 


et pontum petent, non pudet vanitatis? Sane Se- 


neca Patruus, Conſol. ad Marciam kb ee 


nem: Cum tempus, ait, advenerit, quo ſe mundlus 


renovaturus extinguat; viribus ipſa ſe ſuts caedent, et 
SIDERA SIDERIBUS IN CURRENT, Reę- 


te quidem hoc, alia ſcilicet aliis incurrent, adde 


et ipſa ſecum pugnat. Si enim omnia 
. idera concurrent, et ſupervacuum eſt addidifle fi- 


"ths 


Cy 


Plane ut Patruus in, Thyeſe, v. 850, nempe 37%. 2, 
ſub mundi finem, © * 


_ 
' e r nnr r Kia 3. 63 


Aries praeceps ibit in undas. 


et 867. Monſtraque numgquam perfuſa mari | 5 | 3 

-..  Merget condens omnia * | " "= 

Quod fi aegre quis tulerit verſum totum explodi, 85 g 

is, ſi libet, SEMINIBUS legat, ut ſupra: Et | 3 

mox Ignea pontum AETHRA PET ET. Acthra 
idem quod . Azther. the WE: | 


76. Tellus extenders . nolet, E veutietque | | = 
fretum: 1 Extendere litera, ſenſu ni fallor, eodem, og | | 
quo fines, agri, rura dicuntur extendi. Quid | —_— 
igitur ſibi vult NOLET extendere? Et tamen | _ 
Excutiey, fretum. Haec aovrala ſunt, neque una = | a 
conjungi poſſunt. Freto enim excuſſo neceſſario | 
© extenditur litus ; ut rurſus, litore extenſo, neceſſe 
* ut excutiatur fretum. Repone, 


Tellus extendere litora QUAERET SA 
2E. xcutietque fretum. 8 
Cupiet, conabitur, enitetur ba fines — ETSY | 22 
mari expulſo. Noſter iv, 429. | IE 4 

 Famgue relabenti creſcebant litora 9 . . 4 


a : 
2 "YEE 
Olde oats B+. 


La 
* N * 
4 h » X = Pp. « * * 
+ es” | » 8 * . r | . 8 8 
2 BLEED ²⁰˙—m EEE oo EPR... on o- 


M. NN YR LU CANS 


Ibit, et obliquum bigas agitare per rbem 
Indignata, diem poſcet ſibi : totaque diſcars. , roher 27 


© 
80 
Creſcendi poſu 
Invidiam Fortuna ſuam. 


I ſrtibus undas 
Egit, et illato confregit litors pontum. 


Plinius, Epiſt. vi, 20. Mare in fe reſorberi, et 
tremore terrae quaſi repelli videbatur : Certe pro- 
ceſſerat litus, multa animalia maris in ſiccis arenis 
detinebat. Vides, cum fretum excutitur, litus 
inferri, creſcere, procedere, ſive extendi : Contra 
in diluvio maris, trahi, cogi, vel plane tolli. 


81. In ſe magna rant. ] Seneca : Ut nihil 
extra laceſſat aut quatiat, in ſe ipſa Fortung ruit, 
Grotius, 


8. 5. VNec unquam | 
In turbam miſſi feralia foedera regni :] Peirare- 
dus amicus meus vir elegantis ingenii ſenſum 
meliorem facit ſcribendo, felicia. Grotius. 
idem. Certe Peiraredi conjectura, FELI- 
CIA, meliorem efficit ſenſum, quam quod nul- 
lum omnino habet, FERALIA. Nec unguam 


feralia, perinde eſt, ac ſemper fauſta, non tamen 
ex toto ſatisfacit Felicia, Praetulerim, DU- 


Machina divulſi turbabit ſoedera mundi. 2 N 4 
In ſe magna ruunt. lactis hunc numina rebus 
| uere modum. nec gentibus ullis 


. .Commodat in populum, terrae, pelagique nn, 2 


Tu cauſa malorum 


Facta tribus dominis communis Roma, nec : unquam 
In turbam miſſi feralia foedera regni: 

O male concordes, r- r e 
Quid miſcere juvat vires, orbemque tenere 
In medio? dum terra * — 


90 Aer, 


Arn fotdera, duratia, durala, foals 
is progreſſus erroris. 
Nofter. 98. Timporic augu/ti manſit concordia diſcors. 


et n, 216. 3 foedera nobis 
Priſea manent. 


88. — Ochempite tenere bn medio 5 Explicat 
Plutarchus in Bruto, de factione fimili loquens, 
xpobiumre Ta wald: Cinnas, ait, et Marios, et 
Carbones patriam ſuam IN MEDIO * 
pro praemio et prada. 


89. — Dun terra 1 terramque levabit 
Ar, ] Vir ſummus Julius Scaliger in praeclaro 
ſuo de Poetica libro fic locum hunc ſugillat : 
Si terra, inquit, ſuſtinet mare, eadem ratione ſuſti- 
nebit atrem, non autem ab aire ſuſtinebitur. Aliud 
agebat, cum haec ſcriberet: Tota enim terra 
cum mari ab ate. ſuſtinetur. Ovidius, Met. 
15 11. 

Nec 


8 5 
, \ KN A j 0 wt * 
SS 1 U n 8 A - '. 
d EC 2 4; = ” & , 8] "1 lo 
Cab> 84 i FF > 4 lei = 
* eee 9 
A 7 1 
= 1 
i & wa _—— 


ri EK) 


41 d, 


* 


Nulla fide 
— 


— 


30 5 

0 a 8 

his, 2 Ar a 
g 2 8 
E 4 


* 3 as = REL WS. ps 
” a \ i y 1 n 5 


J - 4 a7 
a ws, * 2 k 
7 1 A F * 
„ * I 
CI p FE i = , 


Temporis et 


* * 


. 4 
n 


* 


Nec circumfuſo pendebat in atre ala, Ku 
Ponderibus librata Jobs. 


4 Omnis Poetarum Chorus hoc precicat, ut. et 
5 Credite ; ; nec lunge fatorum W. petuntur *] 
9 Atqui verſu abhinc decimo Jam habuimus, et 
4 eadem verſus clauſula, 

. err gentibus ullis ' b 
1 | 3 | 

1 An fortaſſe ſcriplit Auctor, ner FASTIBUS 
1 allrs Credite? Horat. Serm. in, 3, 112. 

= Tempora fi faſtoſque velis ruokvere nd. 

1 Noſter x, 187. Nec menus Eudoxi vincetur eau 
1 2 ile [ 2345 55 7 . 1 
"YN LS, 

1 96. Nec pretium tanti Lg cr 1 

E Tunc erat: exiguum domings commiſit aſylum.) val- 
I de placuit Papinio hoc true. Inde enim ilſud 
1 „ nihilo deteriu: 2 


n 8 *; * of 


1 


J. ENT 
9. - 


Mz” 


W 


9 
* 2 
2 A Wm 
[TR l = 
* ” = 3 


n 


— 


3 
. 8 0 . 
CRE \ 


2 ca 
r 
n 
1 3 FT 
0 ; = 6 


PRHAR'SALIAE LI B. I. 
go | Aer er, et long volvent Titana- labores, 9 9 1 4 
Noxque diem coelo totidem per ſigna ſequetur; 


r 
conſortis erit· nec gentibus ulis 


arifit — — 
1 Paxque fuit non ſponte ducum. nam ſola — 
4 100 Craſſus erat belli medius mora. 3 undas eh 


4 
— 
5 
— 


rs 


poteſtas vo RON 2 
4 1 6 WS 4 N 


95 Praterno primi maduerunt ſanguine muri. 
Neœ «s pretium tunti tellus, pontuſque furoris 
Tunc erat: An dominos commiſit hen. . 


11 


JS Fa ” o 4 
. „ Qui 


Es nondum crafſs laquearia fulva metalle, 
Montibus aut alte'Grajis fuffulta mitebant © 
Atria, congeſtos ſatis explicitura clientes. 8 
Non impacatis regum advigilantia ſomnis 
Pila, nec alterna ferri flatione gementes 
Excubiae, nec cura mero cummittere gemmass. 
Atque aurum uiolare cibis : Sed nuda pote/ias 
Armavit fratres : pugna oft de paupere regne. 
Vide et quae ſequuntur ſane egregia. Grotius. 


"oye dirs] 
Ab Horatio petitum. 1, Epiſt. xis, 19. 


Quid velit et poſt rerum concordia 3 


. Ovid. Metam. i, 433.— vapor bumidus omner 
Res creat, er diſcors concord JR apta ft. 


Quod tamen ili, de rebus naturalibus uſurparunt, 
Noſter ſolita elegantia ad'civiles tranſtulit. 


4 oo. Craſſus erat belli medius nora. Plutar- 
chus Pempejo: Kgdoot is Fldghog dwoMwnis iryyidouere, 
xa) Two aha bs fu T5. ale, Thr iupiucy il. 
bx rede hy.  Grotius. Seneca Lucani hu- 
B 2 gras jus 


- 


M. TA NNAEI LUCANI 


Qui ſecat, et geminum gracilis mare ſeparat Iſthmos, 
Nec patitur conferre fretum : ſi terra recedat. 


Ionium Aegaeo frangat mare : ſic, ubi-laeva PTTT 


Arma ducum dirimens, — Cue, 5 . 


— rwntg 
* 9 


ae. Suaſoria ii. Lair, ait, . PE TONER eee 


| Suaſoria illam dixit ſmemtiam, fi nibil aliud, quam ablata.; eſt, frangat aliquid ? Quid hic 
certe BELLI MORA.  Poſtea memini agendum eſt? melius profecto eſſet a loco tam 
. w Silamem recitare carmen, in quo agnovi- ulceroſo manum abſtinere : OT INN We, 


mus ſenſum Latronis in hoc verſus Wu 
Tie triumphantes, BELLI MORA concidit Haber. 6 ane nn aac UNA 
| DISSECAT 4 geninum gracilis mare / pow 
Haec Seneca: Poſtea a pluribus n Ifthmes, 
ab ipſius quoque filio ac a nepote ut hic vides. Nec pa * conferre . . terra 
Seneca in Troaſi 124, de Hectore; mY 2 1 
anium Aegaeo frangat mare. 


: . 103. ic, ubi ſacve | 
Agamem. 211. Non ſola Danais Hector at bello Arima" ducum dirimins, niſerands funere Craſſus 


yr... Aſyrias Latio maculavit ſanguine Carras, ] Hunc 
Incertus Aur in Phoeniſlis, 458. locum in memoria habuit Silius Italicus, cum 
eli fe opponit pan  - Giceretit, 6. 25 


Proinde bellum tollite, aut belli moram. ee _ 1421 4 
1 ; | Patricio Cremerae maculavit ſanguine ripas, 


Trerum,——qualite undas | 
| Rui ſecat, et geminum gracilis mare parc Ithmes, et iterum xii, 17. Maeonios Italo IE ſan- 
Nec patitur conferre fretum : fi terra recedat, guine us. _ 


Jonium Argato frangat mare :] Id rectius quam 1 EST, | 
franget. Eft enim duns, ut loquuntur Grae- Sed priorem n bis PEE e a 
ci. Grotius. Aut dormitabat hic bonus Luca- ſcrando fimere Craſſus, in ſpiſſo mendo cubare 
canus, aut foeda paſſus eſt Librariorum vulnera, non dubito. Quo enim modo accipis ? Cr affus 
Qualia enim ſunt iſta? Iſthmos ſecat undas, Funere maculavit Carras ſanguine ? Non agnoſco 
tum quod idem prorſus eſt, ſeparat mare: Mox noſtrum tam inficetum. An, ut conſtructionis 
variato tantum vocabulo, ' conferre fretum; et ratio et uſus poſtulat, Dirimens arma funere? 
deinde crambe quartum repetita, frangat mare. Atqui et funere caruit Craſſus, et morte ſua (ſi 
Reſtat tamen aliud his omnibus pejus : Si terra, iſtam funus hic fignificat) non diremit arma du- 
inquit, recedet, quid tum? vel Terra, vel ab- cum, fed commiſit. Piget hic tentare aiquid, 


mos (ea ſola verborum conſtruQio-eſt) frangat ed ne nihil agamus, * 


/ 


* 
6. y w 


PHARE 


Plus — quam coi, «cum of, . 
Diriditur forme — — . 
110 Quae mare, quae terras, quae torum poſſidet orbem, 

Non cepit fortuna duos. r ee 7 
ganguinis, et diro ferales omine tedass of 

Abſtulit ad manes, Parcarum,; Julia, Go. NE: 


Ki 
> 
* 


LET 


ak A. wy 7 " k * 
9 | 2 . * E CA 1 9 
3 
7 


= „ T7 


8 TOES 


_= 


hos $4 TING 


1 Intercepta manu. quod fi tibi fata dediflent © | | 
15 Majores in luce moras, tu fola furentem An r- 


a þy 
a2 204 


* n * 


Inde virum poteras, atque bine retinere parentem; 
Armataſque manus excuſſo jungere ferro, 
Ut generos ſoceris media f Sabinac. Wen 


_ 
þ N 


* 


ans ducum dirimens MEDIO DISCRI- — Magus 6d unbras 
— fre : rr oo Verum cum continuo ſubjungatur udp TBI; 
dio, ut noſter;  -- A A | — 


I? La ©, * 8 * MR RR 
* e — Wen Es l TL 3 
0 - Oe. YT l 4 is (4 * 4 
N IT) W —*4 m_ 

* 

* 

— 

- 


 \#. oe 
>. 


2 4 + 
TIES 8 
e 


e 
5 WET 
* 

% 

4 


* 
1 


any 
0 * on k 


4 4 % 

* ES 
__ 4 b k 
a TS es 


12 
T% 


r_ 


4 iv, 18. Aedius dirimit tentoria gurges. non ut jam fertur tertia, efferatur. W 2280 | 


109, —Populique potentis, © | ABSTRAHIS ad manes. 
Due mare, terras, totum orb | | 3 1 
. cepit . 1 1 3 Tecum abſtrahis : Pompeii natum, Carſaris nepo- | 
| | ne ban i ex; nn. iit et paucos dies 
—D'MUNDIQUE PATENTIS infans ei ſupervixit. . ark hes oy 5 
| Non cepit MENSURA duos. 3 
11 — 7. ola eniem db ; 
* Hie . Romani Hain non ſuffi att Fallot nn 
2 Sine dubio legendum FUREN TES, praeſer- 
111. —Nam pig nora juncti tim cum Pompeium cui ubique favet neceſſario 
Sanguinis, et diro ferales omine tedas | includat, illud Furentem, Caeſarem non ita: 
Abftulit ad manes, Parcarum, Fulia, facva f Seneca, Epiſt. xiv. Cato, qui farentrenr prin- 
| Intercepta manu. quod ſi tibi fata dedifſent,] _- cipum. armis medius intervenit :- qui aliis Pompe- 
te quidem Ab/tulit, modo cum reliqua oratione ium effendentibur, a er Jamul Lell 
congrueret 3 ut ix, 125. 1 duos. 1 


a% A 1 


2 3 LN 
PR Pq. 0-4 £ 


4 2 r * 
e A TO. NODES 
IEP = Z — — p oY pI ay 
U 88 7 "477 my Cn FA . 


LO "ag { P 
© K = 
4 * <A. 


8 5 
& . ; WC re 
p Yo? £ "20 ** 1 
4 — Taco WF <2 w— * 
2 og 6 2s 2 * 8 4 * p 

8 r ö ee. f Note nat P Yr 
S 3 8 5. . p IS, > N 
* =. , * 6 16 2 G * 11 N 3 y 
of 9 wy ks 5 « — - =” — E * * af >» — 

<< _ 2 £ no | 3 

pee = 8 4 


* * 


* 
N 
1 4 


"I 
* 
* 


41 1 
"abs. 1 
te NN eee 


tated 
by 5 13 + $f wi 
V 


r 


7 mu 
5 NN wy Aa 
8 1 k * 
A.» 8 N # A 


a. 
23 


5 


2 4 1 * 
# ds - . 
ö — 
oo, 
1 
1 
e 
4 1 
* 4 
k WF 
54 
; \ JN 
x 
4 * Fa 
uy T 
os T7 
— al 
0 2 f, 
4 
83 1 * 
A 
<= 
va 
"2 - 
.Þ | 
if . 
— 
boy 
[ 
- 
— 
* S 
4 
Fd 
* 
þ 1 
9 


4. 


Et victis cedat pir 
Magne, times: Een 


119. Morte tua diſcuſſa fides, bellumyut FRA 


Permiſſum oft ducibus :] Sic et Vellejus : Cum m. 


dium jam ex invidia potentiae male cohaerentis inter 


Cn. Pompejum et C. Cacſarem concirdiar pignus, 


Iulia uror Magni deceſſit. Annaeus Florus mul- 
tum hujus Annaei aemulator: Craſſi morte apud 
Parthos, et morte Fuliae Caeſaris filiae, quae nupta 
Pompejo, generi focerique concordiam matrimonii fe- 
dere tenebat, flatim aemulatio erupit. Plutarchus ; 
&; Thy is tem . Guoriic Tae notoar Ti wouria 
g οο vixubrrro; M, - Grotius. Altero 
abhinc verſiculo dederat Zxcuſſo ferro ; et ingrate 
nunc ingeritur Diſcuſſa fides. Reſtituo, 

Morte tua DISCISSA fides. 
Notum illud Catonis apud Ciceronem. Diſſu- 
endas magis efſe amicitias, quam diſcindendas. 
Sane non temere dictum invenies Diſcutere niſi de 
rebus noxiis et moleſtis. 


122. Et viftis cedat piratica laurea Gallis,] Hinc 
ſumſit Claudianus i. Eutrop. 502. 


Piratica Magnum 
Erigit, illuſtrat ſervilis laurea Gray. 


Quin et illud Erigit ex Noſtro: 
2. jam ſeries, uſuſque laborum 
Eri. 


123. — jam ſcries, uſuſque laborum Eri- 


git,] Vide ſeriem orationis: Tu, Pompei, times 


N ANNA I beAuT 


Morte tua diſcuſſa fides; bellumque movere 
120 Permiſſum eſt ducibus: — — am 


Tu nova ne veteres 9 acta — MY 8 
— ululzoe en, 7 OF: 
Erigit, "impatienſque loci fortuna ſecundl. 

125 Nec quenquam jam ferre poteſt; | Cacfarve priore 
Ty 1 mo e induit mn 


. Rabin my Wb of L%s 


Net 


9 
| 


ſermonis Latini indole ad ſolum Pompeium 


ſpectare debent. Scripſit Autor, 4 


Magne times, HUNC jam ſeries aſaſta- loorum. 


Error ex compendioſa ſcriptura natus, te, he. 
Claudianus ii. Proſerp. 131. 


Te quoque flebilibus moerens, Hyacinthe, figuris 
Narciſſumque metunt ; nunc inclita germina veris, 
Praeflantes olim pueros: TU natus Amyclis, 
HUNC Helicon genuit : TE diſci perculit error, 
HUNC fontzs decepit amor : TE fronte retuſa 


Delius, HUNC frattea Cephi Ve arundine luget. 


— free — 
Sumſit hinc illud apinius: 


Ambitus — Grotius. 


125. Nec quenquam jam ferre potęſt, Cacſarvs 
priorem, 

Pompejufue parem.] Salluſtius dixerat de Pom- 
pejo: Nam particeps dominationis neque fuit gui ſ 
quam: Negue ſi pati potuiſſet orbis terrarum bello 
concuſſus firet. Vellejus: Neque Pompejus, ut 
primum ad rempublicam aggreſſus eft, quenguam am- 
nino parem tulit Et in quibus rebus primus eſſe 
debebat, ſolus efſe cupiebat. Idem de eodem : 
| Civis 


2 9 . P * Y of —_— . 1 3 " 

. of. *4 15 JM. — 2 * = — * 8 4 

E LS py, 7 * n 9 b þ 1 
N > is. Yd 8 i "a" — 2 F 


; ' * 
204d YG —_— 


i 6 Ta" . , 
8 MS | 


88 
r 


v ba 8 
rene fn e eee 
3 DA Cer oO 
loud 0 1 =y A A 
een — 8 n 
be 4 # Us 4 "OY .__—_ 
= 5 7 5 
» a. 8 


8 Ne \ 
» PS hos Brat «pos. ot 


£14. + £9 * 
F 8 2 
e 


- L 
er 2 = m_— 
9 * 5 EC ERS 
F þ* Fe 3 * * "4 Cl * * 
by _ * * 


, r » <> "TX 2 = 3 
45 BO _ X - . IE LAS = = 
— 


| cy de ipſo Pompezo : ne dn en. 


1 PH AR SALIAP 


| Scire neſus : agu ſe 


130 In ſenium, le 


Viarix cauſa Deis ꝑlacuit, bd nid C 
Nec coiere pares: alter v 


48. 


. | 
8 17 "th. * 
o 231543 | * 


7 | 
7 2.313 EL 


| þ - 
ö 8 
= 
4 g 2 


0 0 6 : 
e lor net 
* 1 , N W. — * wo -_ AST >» 


Dedidieit jaw. pace ducem: famaeque petitor,.. "| 
 Multa dare in vulgus: totus + = {IRR 81 
Impelli, mn np 36 | 


Nec FPG 


iin 3 3 1 


4 


ue, priori. r 


Civis in toga, ( — ne quam haberet || Cato eta ion Lac de engl 


parem) modeſtifſimus, \amicitigre, tenax, in. of- 
fenſis exorabilis, in reconciliata gratia fidelsſſmus, 
in accipienda ſatisfaftione facillimus, potentia ſua 
nunquam aut raro ad inpatentiam uſus, Pens am. 


rium vitiorum expers, niſi numeraretur inter mari- 


ma, in civitate libera dominague gentium indignarts 
cum omnes cives jure haberet pares, quenquam aegua- 
lem dignitate conſpicere. "Nec abit hinc Plutar- 


ipſe wats aequior cum Je Cathare primum, 
deinde de Pompejo fic loquitur: a Tu pls 
vnde To yarioles wire whe dera ar r N Tra wn 
rade Tivo See zv Ab.. Hinc non abit di- 
verſus Dion: Ilowriiog piv 63% arJedrur Juiligos, 
Kaioae N «) wgwro; Hu tas imebuua. Et nota lector, 
primos illos duos, unde teſtimonia attuli, fuiſſe 
Caeſarianos: Credo et Lucanum, cum haec ſeri- 
beret, mutavit enim inter ſcribundum, ut jam 
monui. Nec tamen Pompejum ego culpa omni 
abſolverim, non magis quam M. Tullius, ubi 
libere ad amicos ſcribit: Aut Cratippus, qui in 
Leſbo inſula Pompejo de divina providentia ob ca- 


ſum Pharſalicum dubitanti, reſpondit interro- 


gando, quem ſponſorem haberent homines, 
Pompejum, ſi pro eo cecidiſſet alea belli, melius 
ea fuiſſe uſurum? Et ille quidem cunctanter ut 
Peripateticus, Abſolutius et ſtoica firmitate 


PP", TO! 5 DL. 9 EP v4.1 
Hunc quoque totius ſibi — 
Won bene compertum eff. Grotius. 


127. —— Magn fe judice guiſque tuetur :) Me 
quidem judice, non Qxiſus dedit autor, fed 
UTERQUE : Et quod folemne eſt Librariis, 
ideo mutarunt, ut generalem ſententiam conh- 
cerent. Scio DQuiſque de -duobus dictum ſemel 
iterumve inveniri. Orid. en. . * Hero. 


et Leandro: 


Atque ita quiſque ſus iterum redeamus ad urbes 


ged et hic, credo, ſcriplit ee quod facili 
errore Librarios feſellit, qui/que, uterque, demp- 


tis ſcilicet apicibus. Loca quae e Proſa a- 


cuntur, non moror. Martialis i, 6. 


| Duar majora putas miracula, ſummus utrique 


Audi adeſi: hace ſunt Cacſaris. 


131. Dedidicit ien pues dicem :] Satis 'rara 
; ſed a Patruo habuit. » T roaki, v. 883. | 
_ Helens ad Polyxenam.  _ „ 


Depone vultus Jrhalidos, fe 2 2 cape 
Dedijce 2 


135.— tat 


Is M/ANNAEVLUGANI. 
135 Credere fortunae. ſtat magni nominis umbra. | 


Qualis frugifero quercus ſublimis i in agro 
Exuvias veteres populi, ſacrataque r 


Dona deen E 


Pondere fixa ſuo eſt: nudoſque per ara ramos a 
140 Effundens, trunco, non frondibus, / efficit- ombram: 


At quamvis primo nutet caſura ſub Buro, 


Tot circum ſilrae firmo ſe robore tollant, 


Sola tamen colitur. Sed non in Cacfare tantum 
Nomen erat, nec fama ducis: ſed neſcia virtus 


145 Stare loco: ſoluſque pudor non vincere bello. 


135. — Stat magni nominis umbra.) Hine 


ſumſit auctor incertus tragoediac Octaviae, y_ 


nunc ut Senecae fertur, v. 70. 


Nunc in luftus ſervata mers 
— MAGNI 74: NOMINIS UMBRA. 


137. Exuvias veteres populi,] Rectius Colber- 


alter, 

Exuvias VETERIS populi. 
Plus enim eſt, Exuvias veteris ac defuntti populi, 
quam veteres exuvias populi adhuc fortaſſe viven- 
tis, Statius Thebaid, Vi, 67, 


Arma etiam yeterum exuvias circumdat avorum. 


141. At quamvis primo nutet caſura ſub Euro,} 
Multo id melius quam Et. Grotius. Codices 
plerique cum editionibus primis SED quamvis, 
Colbertinus veterrimus cum Harleiano pauciſque 
aliis ET guamvis. Accedo. non enim opponun- 
tur haec praecedentibus, ſed conſentiunt : Fixa 
oft ſus pondere et trunco umbram efficit, ET quam- 
Fe vantum nutet, ſola tamen colitur. 

#*R4 


| xiv, 127, de Marcello. 


883 ſententiam Librarii, dum . non 
intelligunt, mutant. Reſtituo, | 


ee , non VINCERE LENTE- 


| Bell hie inertifimum eſt verum quamwis mor- 


talium, etiam ignavos, pudeat vinci bello; at 


6 et Regiorum Caeſarem etiam viel * fi lente ac tarde. 


Noſter vi, 23. 


— Pampeium VINCERE LEN: TE, 
Gentibus indignum oft a tranſeurrente fubattis. 


Et tt, 57s de Caeſare Nec vincere tanti, 


Ut * di 1 erat. 
Sumſit hinc Silius. 


TARDE VINCERE Graias 


Par erat, ac vinci. 


. 


Porro ideo ſuſtulerunt LEN TE, quia illud NON 


caliginem iis offudit : Crediderunt fic diei opor- 


tere, Solus pudor, vincere lente; non cum nega- 


tiva particula, non vincere, ſed fefellit eos acumen 


ſuum, Seneca patruus Hippolyto, v. 140. 
; Honefla 


Acer, 


a ; 35. ./ 4 fa * Loder m" k * 7 
n * 5 _ e 8 „ ln, 6 1 * 


2 = PR * 1 * << 2 * » ts K 
Seen eb 


I 
8 * . r . oo * 2 
n R nn "TT 1 1 


—Inflabat dutter, cu 


V ER 4 n A 1 
= 8 8 * e i N aan * 
PP.... ³¹Ü1¹?; . Lt 
w bor FARCE ob A fs et 7D e 


a 


K 


ö — fide huc ducit.  Suetonius Caeſare c. 
Ubi Honefta, ox Nic, Heinki emendatione ng. 36. Ne patent captum imperii conſuctudine, 
fi; vides, ut apud hunc Pudey of, aft wd: iu anne rapiendae deminationis - (Quod exifti- 
non, ignorare medum; Its apud Noſtrum, Fu- "maſſe videtur u Cicero, ſeribens De offciix. tertio 
der gt, nen lente vincere, non, quod vulgo di- rn, Cover Caofarem in ere habuiſe Euripidis 
cerent, lente vincere. Solus igitur Puder, perin- verſus, ques fic ipſe convertit ; 52h 
de fere eſt ac ſola cura, ola cautio, ſtudium, 94444 by 1+ Rb 263k 
virtas. Omnia nunc apte cohaerent, non ſtare Nom þ VIOLANDUA of Jl, de. 
7 — nn enn, Ee cis ig ill, 1. 83 
146. Aar, v indomitus ;, e Ir quo ir per Eraecas verſus de Phoenifſis habebat ; ques dicam 
— | ut patero, incondite fortaſſe, ſed tamen ut res palit 
ferro :] Levy primo. crates tells, In gue. 6- reſtant in ea fabula Euripidis, i 
lemniter eee nee Vs — | u aph 26s duck, vie royunidec whe 
ſubltuentes, - /» 7.1 /*, ea. T die © dorfkts pee. 
Ho hes eee. . Satine jam compertum eſt, ad hoc ipſum reſpex- 
Male codex Berſmanni Tulſet. Silius xii. i, de iſſe Lucanum? Neque enim monito opus eſt 
Hannibale, & 1 _ jus et Violare jus, unum idemque eſſe. 
Flectebat rabiem, quo praeda VEL ira vocaſſet. EST i 12 | 
Aliud enim adhuc reſtat, interioris curae. Quid 33 175 12 i nnn * 
enim eſt Parcere temerando FERRO ? Temer en ORs | | 4 
ferro aliquid, ſatis notum : Ipſum ferrum teme Tacitus Annal. i, 40. Cur gravidam conjugem 
rari five violari nunc primum didici. id. inter firentes et omnis humani juris violatores ha- 
Metam. viii, 742. 8 beret? Silius Xi, 160. 
Dicitur et *. ferro temeraſſe wetu/tos, "i 1 ait, civer, violanda ad jura 1 
Horat. Serm. ii, 3. Nen Pyladen ferro violare Seneca x Modes 614, Exitu diro temerata port; | 
auſufve ſororem, 3 S&H 33 


Facile credideri thoris nA I 
8 wg * hag ” wu pro- Tacitus Hiſt. i i, 80. Sacrum etiam inter exteras 


W jus, civilis rabies uſque in, exitium teme- 


& daa 


2 4 my - 8 3 8 8 4 
— Sen 65 tt r - : 
\ [ r i WY —_ _—— 
F "Py 1 Y 1 
W- n 
6 
e 


= N 
ODE 
os 


TIED rods, 


= * "0,7 l 8 
\ 2 8 
2 8 REN 
\ - ISS 
EY N 


IT R = he p 
E 4 x OR 4 N — — 2 — r > "wy * c 2 4 4 4 _ o wa bas 4 dM ZI — 3 0. LY he by 8 4 r 4 =_ kd IT ALI, 1 2 
* o i e 2 = Lo >= edt ”— A. Lt "ny *, Ve 8 \ abt te „ee A = 4-4 ji: ta tas se 8 C22. ad 2 7 4 Ing * Sn = 3 * q J, I 1 a 4 2 2 EY I 1 3 7 „ 8 
„ "5 F534 FIT RT 4, y — N 1 d "IN "Ws >. FR 28 1 # 1 . 1 a N — A . G 5 2 0 . r I oy 
_ 2 * "Ba Me. N nr ALT IS 3 5 8 4 Ta Ae 4 NEL i» 5 6 * Y 1 * 1 we P o 2 2 4 Ty EE . ö f \ £ 
N = 2 "4 8 LG bg J £ þ 


Ax. IP AS 
8 4 * 
— N 2 > 7 
5 8 n 
% Ya EF 6 = . 
1 
8 


Fa DO 
2. Wh Wa _ . A — 5 ob a La 8 * 1 8 W > i __ ag 4 * ITT FO {4 Wk £22. Cs PRES * 
b rr * 1 e 2 4 1 [F» hs hs 1 88 \T, wa? wy 1 FF D ISS ns 6% >. i 
a, *- oy OY 99 27 4 ety wa * rye! n r nt PETS 2 * Rn. Od 2 3 4 mY > ls nn 4 o'r OY «T7 4 Fn A 8 
4 1 F I 0 3 x" 2 re 8 9 7 1 2 WY 
Pads] 414-5 ts SOT x n g wi key 1 


* ” 
S F * ; 
Ls S 3 8 8 
© 8 25 2 p37 < Kg? 
LK 
* 


A 


1 


- 2 4 1 
e 
£ 5 n 


. 
* * 

þ .Y 
U 


en — 
ne A ak Th * * 
B 
F 3 
r 


18 M. ANNAET. EUGANT 


gu _ lhe Wos: inſtart Rei bn / 
Numinis: impellens quicquid"fibi ſurkitia petenti 
150 Obſtaret: gaudenſque viam feciſſe ruina. 

Qualiter expreſſum ventis per nubila fulmen 
Aetheris impulſi ſonitu, mundique fragere 


Emicuit, rupitque diem, populoſque De, 
Ter — * hu b: 


Fo 7 


185 In 


148. duni urgere lin. Hin cept ld „ 
Claudianus i, Stil. v. 2. ruit, in regna ſua furit. Deeſt, inquam, con- 
20 nexio, vel, Fulmen QUOD emicurt, five CUM 
— nevos vue urgent. emicuit, furit in ſua templa; vel, Fulmen a- 
cuit, ET furit in ſua templa. Ne inte maneat 
Ut recte dedit Heinſius, non ut antea, agent. haec macula, fic refingo, | 


Contra, aol age ſumſit Nofter quod mox ſe- 
quitur, 


Ad viam feciſſe ruina. 
Nam ille in Herc, Fur. 67. 


Nec in aftra Ina veniet, ut . via; 
Her ruina quaeret. 


153. Emicuit, rupitque diem, populoſque paventes 
Terruit, obliqua praeflinguens lumina 


In ſua templa farit Primus omnium 
Pulmannus ex unico Codice, PRAES TINGU- 


vr MICUIT, * . 
5 ventes 


Terruit, eblqus PRAESTRINGENS — 


flamma : 
Þn {= . e f 


Ut micuit, Gans primum micuit, Poſtquam mi- 


cuit, Seneca Agam. 495. 


Et nube dirum fulmen eliſa micat. 


EN s in textum recepit : Hunc ſecutus eſt Berſ- hinc crebra MICARE 
mannus; et deinceps Grotianas Editiones com- Fulnina. | 


maculavit inficeta lectio. Quid enim? an quo- 


ties fulmen erumpit, pragſtinguit populis oculos, 
et excoecat genus humanum? Omnes noſtri 
codices vel PRAESTRINGENS yel quod idem 
eſt, PERSTRINGENS ; poſterius adſciſcunt, 
Colbertini duo, et Lactantius ad Statium. Ce- 
terum fi filum orationis ſequaris, facile depre- 
hendes, Conjunctionem hinc abefle ; Qualiter, 


\ 


Livius 40, 58. cum ingenti fragore coeli toni - 


tribus et fulguribus praeftringentibus aciem oculo- 
rum, ſed fulmina etiam fic undique micabant ut 


peti viderentur corpora. Ceterum in hoc tota 
comparationis vis et venus eſt,; quod ut Fulmen 
in ſua templa, ita Caeſar in ſuam civitatem ac 
patriam furebat. 


155. Nullaque 


"P73 ? N -. 8 88 44 | . 
“ 
POE] hy 


# 
== 
a. 
J 
—_ 
18 


2 ' 
Ge _ TR. SIT L 
D ) SE 


„ N er 


* Ju 47 o 2 FLY 
6 "$54 0 x «+ 2 mY N 2 N F * t as, * 75 * ** 1 hs v FD K g . . ws 2 5 ; als W's N — 
1 CEE ; 2 x OR, ar, $9 k KS" 4 AN” r 8 Nee oy 4 1 N N 4 F 45 4» 2 1 
r t” U ̃ ᷣ! Ä U.. A ]%—q⁵utnꝛäIII. ales, ons dt. 5 dE om S STS OY © i FS. 7 +4, 


bY on. 


EY 


1 1 ; A. 
% 1 — at 2 * 7 * % 4 "OP 1 
rc 
* 3 Re ˙ | CAMPS 4 
"Ix KANE — $2 PRC Se ite. 


4 
a q 
7 . 


ö 4 . G 89 1 
n r COT: - 
EE; a ee. «wh. wad 2 2 Ra * 
3 = Ky r JA *, 


AY Aw * 
0 12 of L . FR <q + x 
. 
e 
* 


JE 0x ow tht 
1 97 2 
»S 


ooo 


LF 3 . 
N 


— 


* * 


PHARSALTAE: 


| 1B. L. 19 


135 — —— 


Dat Der 2 a 


Has ducibus cauſae ſuberant : ſed publica bel! 


 Semina, d- popules Epe merkere potentes. 1 


165 Namque ut opes nimias mundo- fortuna ſubacto 
Intulit, et rebus mores ceſſere ſecundis, 


Praedaque et hoſtiles luxum ſuaſere rapinae : 


Non auroz tectiſye modus: menſaſque . — | 


Aſpernata fames: cultus geſtare decoros . — 


165 Vix nuribus, rapuere mares: foecunda vorm 


3 
" - 


155· —Nullaque exire . BY 
Materia, ae magnomgu 
revertens 
Dat flragem late, ] 8 ut vi- 
des, QUE ; quod non eſt moris apud Naſtrum, 
inter Cadens ac Revertens, non eſt plena ſed ob- 
ſcurior oppoſitio. Repone, ſi literarum, ductus 
equi velis, Van { ſententiae aerger 
| Materia, magnom VENIENS. rage. 
reuerten. 
Plin. Hiſt. ii, 55. Nec tam adventus fulminum 
pectatur, quam reditus.. Et mox, [taque pluri- 
mum refert, unde venerint fulmina, et quo con- 
ceſſerint.. Denique, Cum a prima caeli parti ve- 
nerint, et in eandem conceſſerint, ſumma felicitas 
portenditur. Vides hie adventum, reditum, ve- 
nire, concedere,. codem Antitheto, quo-Noſter, 


A veniens, W revertens. 


165. —Parinds virorum Paupertas 2 855 1 
Fan: 


Paupertas fugitur ; — accerſitur orbe, 


& 
* i» * 


Nihil ad hunc locum facit Palladae verſiculus. 
Odio. habent paupertatem- matrem temperantiac, 
frugalitatis, pudicitiae; Alia res agitur- Pau- 
pertas publica ideo- fecunda virorum (fic enim 
Priſcianus legit p.- 2165.) hie dicitur, quod pau- 
per populus numeroſam ſobolem creet, dives 
vero et luxurioſus exiguam. Seneca Epiſt. 97. 
Flis ecturi, ut populus Romanus paupertatem, 
fundamentum et cauſam imperii ſuĩ, requirat ar 
laudet ? Divitias autem ſuas timeat . Livius vii, 
Juventute decem legiones ſcriptae dicuntur, quaternum- 
millium et ducenorum peditum, eguitumgne tre- 
cenorum quem nune. nouum exercitum, ft qua 
externa vis ingruat, hae vires:popult Romani, quas 
vix terrarum capit orbis,. coniractae in unum,. 
hand facile rfficiant.:* Ads in quae laboramus 
la crevimus, DIVITIAS: Dunne. 


Ceterum ex hoc loco _ ſuas auxit Silius, 


de pore: e e740. 8 


| ws Egeritur 


. NTT — - . 
= 
— ——ů — — —_—_— —_ — 
* 


Quo gens quaeque perit. 


M. ANNAEILIEUCA NJ 


Agrorum, et quondam dares fie 


Ov 


mm et yin YN — m ligones. | 


1 * 4 A þ cabeb 
Cum ſeniet in textumt aduiififſcnt aut Ules aut 


Egeritur e Aus alfment Ui e 
Queiſue bonis periere, ——— | 


Femineae, menſaeque alia tellure e. 8 ; 124101 
: DO 167. 8 witty Fa Cs 8 
* n. cucnt 09220 Mox tertio abhinc verſu rurſus habebimus, 
es | 
Aſpernata _ 2 l  Longa fub ignotis Aude rura colonis 
* nuribus, rapuere w 3 Ergo bie repone, Tune LATOS jungere fines 
Quo gens quaeque perit. Seneca Epiſt. 90. Licet in provinciarum  ſpatium 
rara dilatet, et paſſeſſionem vocet per ſuam longam 
Atque hinc in alio Silii loco de iiſdem Campanis peregrinationem ; nulla nos finium propagatio es re- 
xi, 41. ducet, unde diſceſſimus. Et de Ira i. Et ſub ſin- 
A adefacla veneno gulis villicit LATIORES habet F IN ES, Fram 
Aris manibus veſtis, medioque dierum guos conſules fortiebantur. Inde Latifimedia dicta. 
Regales epulat, &c. Plin. Hiſt. viii, 7. Verum confitentibus Lati- 
| | |  fundia perdidere Italiam. Ceterum in verbis 
Fred. Gronovii emendatio confirmatur, Quem tis ſab ignotis colnis, duplex ſui ſaeculi tepre- 
enim non offendat ilud Manibus ? Alii alia ten- henſio eſt; quod rura, quae olim ipſi domini 
taverunt, ſed ille. feliciffime. MARIBUS, ut colebant, nunc colonis elocentur ; eiſque etiam 
ſupra, Firum de corpore veſtes femineae, et, ignotis ; quippe, ut Columella i, 7. Si prae- 
Cultus geſtare decoros vix nuribus, rapuere dium locandum fuerit, 5s paris familias -feliciſſi- 
mares. Seneca Nat. A vii, 31. Mulie- mus fundus fl, qui colonos indigenas habeat, et 
cios, matronis quidem non e, viri fa nabulis longa familzari 3 retineat. | 
mimus. Idem in Hyppol. 206. 
Tunc illa magnae dira fortunae comes 7 168. II paper wy þ ” — 
Subit libido; non placent ſuetae dapes, r t durus c, 
3 . Virg. Georg. iii, 51 5. 
Non tecta ſani moris, aut vilis cibus. N 
Mendum hie grandius agnovere Gruterus et e fab vomere tours 
Gronovius. Quorſum enim Cibus poſt Dapes ? Numquid tamen vomer Camilli durior erat vo- 
Hic timidiuſcule tendat, HUMILIS, aut VILIS meribus ſaeculo TOO factis? b Auc- 
TORUS. Sed humilia et vilia in ampla fortu- tor. 
na jure ac merito non pla 
6 e n gd E,: "BETA DURI . camili 
Non tefta ſani moris, aut CULT US PRIOR. Jomer e.. 


bu | I * . AA te x70. 8 


Vili, n erat nomen Sub- 


Major 


< 
b 
bs a 7 & * * 1 = WS þ 1 + 
ha OP; rr 5 TY JF 5 17 6 Bk...” : Wi 8 e Ds 9 Sx 8 7 +0 FH N p \ 8 - * 13 yo * . at & © = I 3 X 
way * P | rr * "CE 5 44 7 1 "> 2 WO * x . f * 1 2 * : Jay * * F. . rn oo Pets 15 TERS * 5 N 1 L : | 
rener aneh p * F . I? x et bMS IG 2 r , * 8 on n WG 7 4-4 FR . . N h = g >.< 
c „„ : 8 : 8 PA ˙ *⅛äß - , te — UT e re N POW, aha 88 k Gn IS” 1 — POET IT 8 mas n 1 n 
3 y will 7 2 'S 1 . TY OY Ry” 24 # ; "AE 4 m4 io 0d mad etc + 10 - * Sigh We AA 7 "$5" r * | ''N, 7. a 18 36 Tc . _ 
a4 o N — W n | N. ; , N Tre a 2 * G 1 n „ 1 Nn R b N 2 Ls q 
LN Z N. a n 1 ; N ae Ker 1 % , KEY OF n r - n. RA. ———_ 1 KY — r * 2 7 . n 
up 8 n = h L * b bs Mumm þ q D 4 > 


> u AY 8 bb = 
e 
„ © — Sx: 


170 — 


Non erat is populus, —— 


175 Plus patria potuiſſe ſua: 


Quem ſua Libertas immotis paſccret arma. 
Inde irae faciles, et, quod ſuaſiſſet egeſtas, | 
Vile nefas:/ magaumque decus, ferroque pou, 


menſuraque juris 


Vis erat: hinc leges, et plebiſcita coactae; 


Ee eee ene l 
1 GN J nen 
Major agricolae laus, ER . 1700. Ener her, N 1 Sic 


quod vomer. Duri Caan. Virg, Georg i, 


160. ä . | 
Diverſa, inquit, Genera fimuliter conſtruuntur, ut 


Dicendum 3 duris agreſtibus arma. 
Pafim venit Durus, pro patiente, laborioſo, 
172, Auer ſus libertas immotis eue an 
Immo reſtitue, 

Boom fu bers immu; peers ARVIS. 
Nempe id quod ante queſtus eſt, v. 98. 

Horrida quod dumis multoſque inarata per annos 

Heſperia eft, deſuntque manus poſcentibus arvis. 
Populus in urbe ſedebat otioſus, ludiſque occupa- 
tus, agris interim neglectis. Livius iv, 12. 
Coepere a fama mala, fer adver ſus annus frugilus 
fuit, ſeu dulcedine congiorum et urbis, deſerta agro- 


rum Cultu. Virg. Georg. i, 123. \ 
——pater ipſe colendi 5 
Haud facilem efſe viam voluit, primuſque per 
artem 
Movit agros. 


Seneca de Benef. iv, 14. Beneficium dams ar- 
bufits ® quae colimus, ne ficcitate, aut IMMOTI 
et neglects SOL duritia laborent. © 


nicium, provocationem ad populum,, ſcita plebis 


quidem Editiones et major pars codicum Plebiſ- 


cita : Quod et adſciſcit Priſcianus, p. 1100. 


Lucanus in i. Hinc leges et plabiſaita coactue. Pace 
tamen magni Magiſtri, plus placet altera lectio, 
quam CO Mete 4 geg ex 2 
praeferunt, | Fl | 


Mae hw « PLEBIS SCITA , | 


. © Scita, plebis coattae, caſu patrio; non ut ille, 


leges coadtae., Seneca Epiſt. 95. Ex Senatus con- ä 
fultis Plebiſque ſeitis ſarva exercentur, vetita pri- 
vatim. Livius iii, 67. Vidimus auxilium tribu- 


injuntta patribus. Valer. Max. ix, 7. Sed quis 


 ferat militem ſcita plebis exitio Aar corrigentem A 


177. Et cum Confulibus turbantes jura Tribuni :] 
Turbare quidem jura. Livius vii, 6. Deletum, 
cum duce exercitum documents ſuiſſe, ne deinde tur- 
bato gentiup jure comitia haberentur. Sic et tur- 
bare leges 1 Sed nihilominus jura iſta ex loco 
hoc ſunt, quia altero abhinc verſu 
praccelſerat JURIS. Reponendum. - . 


Et cum Conſulibus turbantes ROS TRA 7. ihn. 
Noſter iv, 799. de Curione Trib. Pleb. 
C3 


Bui 


M. AN NAEI LVcANI 


ET — ev a ir 
180 Annua venali referens certamina Campa 

Hinc uſura vorax, — foes, 
r 2 


11 1 $13; 21711 


a — cunſu fuperaverat\ Alpea;/ 
Ingenteſque animo motus, bellumque futurum - | 

185 Ceperat. ur venum pry Rubicon al uns, 

Ingens viſa duci patriae trepidantis imago, 

Clara per obſcuram vultu moeſtilima noeme. 


22 


wer 


Turrigeso 


uid ne ROSTRA tibi proſunt TURBA»« 184 [ngenteſque anims motar,] Ita ſeripti edi- 
TA, forumque ? tique INGENTES. Qued tamen falfi arguit 
damnatque repetita illa verſu abhinc altero,. 

Plin. Hiſt. xvi, 3- Poſguam vero Tribuniciis fee Ig 7 * 


ditionibus Rofra calcari ac pollui coepere. Sic Tur= INGENS viſe duct fatriae trepidants imago. 


ann x Ex his alterutrum mendoſun efſe jam conſtat: 
Poſterius vero recte ſe habere ſidem facit, Claud. 

178. Hine rapti pretio faſces,] Omnes Codi- y | | n 

ces paulo vetuſtiores, cum Editione Romana mu- Eutrop. 300. de eadem Romas imagine, 

tato vocum ordine, | Dimois nebulw, jevenigue cott ENS, 

Hine rapti FASCES PRETIO, fan zus favorix. Jam fc oa lj. 


Qui omnino ſequendi ſunt, Verſus enim gran- Prius ergo bine removendum et, can loco ref- 

dior pleniorque fic incedit. 8 
SURGENTESque animo motus, bellu 4 A 
| 181. — Avidumque in tempore four, ] Col- eats ESq fy" FOP mgue fu Y 
bertinus ſecundus, Harleianus, et Cod. Coll. Opera. . ee e Y 
Trin. cum uno Pulmanni, in TEMPORA, 3 
quod do&tus et ſpecioſius eſt. Seneca Troad. Surgentes, inf, . orientes 5. ut mox 1 
7 485. fun.. ade A 
| 


— 57 . luftus favs | 1 
Rav ihr avrines * ; Noſter vi, 322. de hoe er ſatu: 3 


. . . petui, MOTU SURGENTE, tenere. q b 


Spes juvenis froemare parat. Aen. iv, 43. Quid bella Tyre furgentia dicam ? 4 
Ceterum 1 


* 
aA Ee... 3 1 5 * n 5 A 
warnen EI PORN OF” TA 


* n 
% * 3. 44-2. 26h 


7 n 
. r a 
f 9 * 7 
4 » P bs - * 
eee Sq 


3am og porn are Santee. 


Dre PT We 
RN 7 


# FIG . b * — 1 - \ 4 
e 
m We ad nd, 
AE Re . . 8 n 
„„ e „. n ** r 


Si cives': hucuſque licet. 


Ceterum in colo ſequenti Kit 666 wy "mage © 


patriae viſa adſlare et logui N | 


mitu. Aen. iii, 150. 


2 B23 rea -P enates 5 | 2 
iii ante oculos adflare jacentis 
An — multo manifeſli lumine. 


Ubi vides, quid clara — Noſtrum velit. 
Silius i, 631. | 


— 


——pracſens adflare Sagunti 
Ante oculos viſa oft extrema precantis imago, | 


Gemitu permixta (Verba ſcilicet,) ut Sitius 
xviii, 84. 


p 6 o 


Sic Latius permixta minis, et . movebat 
Duttor. 


Ubi SET Caſſa quod eſt SED, reponendum, 
S. litera abſorpta in Minis: Quod paſſim fit in 


Membranis vetuſtioribus. 


. 188, ——Effundens vertice crines, Cadferic la- 
cera,] Cave ſuſpiceris mendum hic ſubeſſe, quod, 


poſt crines addit Caeſariem : Sic enim et alibi, 
viii, 680. de Pompeio, 


n coma, et generoſa frome decora 
Caeſars. 


PHARSAUENE/ EIB. bod 
Turrigero canos eſfundens vertice crines, 51 
Caelaric lacera)[nudiſque]ailtare sere, gr 2:1 


190 Et gemitu permiſta loqui: o tenditis ae? 
Q fertis mea ſigna, viri p ſi jure venitis, 


pn? 


Tunc pereulit n 


Mernbra ducis, riguere comae, — cove 
Languor in extrema teauit veſtigia ripa. 
195 Mox ait: O magnae qui moenia proſpicis urbis 


HO de e para i ee * 203 


3 


94 Gent 


et Sus. ben, * A vidter 
Caeſariem crinemque tibi, — 


vovebat. 


er vi d 


Dertice deſeendens ingentia tolla tegebat 


| Caefaries, frontique coma ſqualente faber 
Terribilis decor. 


et denique viii, 561. de Scipione Africano, 


Mortis frons, facikſque comae, nec pore retrogue | 
Caeſaries brevior. 


In Hypercritico ſuo Julias Scaliger,  ubi de La- 
cano cenſuram agit, Dubitandum, inquit, an pure 


laquatur, qui Veneris comam, Caeſariem appellat, 


id quod fecit Claudianus; fic et Lucanus in primo. 


Lucani locus, quem notat, hic eſt ; Claudiani, 
de Nupt. Honorii 99. 


Caeſariem tunc forte 7 enus ſubnixa coruſco 
Fingebat folio. 


Nempe Magiſtri ſanxerunt, Caefariem non nift 
de viris dici. At, opinor, utroſque abſolvet 
Scaligeri deus Virgilius, ejuſdem fi quod eſt cri- 
minis reus. Georg. iv, 330. 


Drymoque, Xanthoque, Ligeaque, Phyllodocegue, 
Caeſariem effuſae nitidam per candida colla. 
; 198. Ez 


24 M. ANNwAEI LUCANT 

Gentis Juleae, et rapti ſeereta Quirini, e 1 f 

Et reſidens celſa Latialis Juppiter Alba. 
Veſtaleſque foci, ſummique o numinis e 9 7 " OP 1 3 

200 Roma, fave coeptis : non te furialibus armis 5 f 
Perſequor: en adſum victor terraque, marique io 3 ? 
Caeſar, ubique tuus, (liceat modo) nunc quoque miles. I 

Ille erit ille nocens, qui me tibi fecerit hoſtem. ö 

Inde moras ſolvit belli, tumidumque per amem ] 

205 Signa movet.propere, ſic cum ſqualentibus arvis 4 
A. Aeſtiferac Libyes viſo Leo comminus hoſte 3 
Subſedit dubius, totam dum colligit iram ; 3 

Mox ubi ſe ſaevae ſtimulavit verbere caudae, 


| ini 


| 198. Et raiden celſa Latialis Juppiter Alba,] cum Romana ac Veneta, SICUT, repone ex 
Colbertinus veterrimus, LATIARIS, et fic in- codice Regio et Berſmanni altero, 


FR a, A ae 
b- > TI 8 
bl 1 8 > * 
4.0% „ 2 
1 * 1 


ad a. % * 
ev * . , I 4 8 FA 
8 AT * * an Wo 0/33 - TT. » * * ö Wo 8 
Se +. in od . 8 8 r eee 
Ps . * Gi % " * * F » #9 & 
—— NN" P AY bs $i 28 a} * * eee 2 7 Rs” * = OE" 1 
— I ' 2% W % N + A 8 15 s . - fn - 8 - 26 
* 5 P 4 Long EAI FNEA + * 1 IO « wy he « . 1 1 R As 7 
a4 #3 Ca PI. ..4 J T1 RD EL ESE F4 Aer age 466 2 h Lows i EF mY 
o RICE IC TONS EO n n Da, E te. Shea 


W SIC IN fqualentibus arvis 
| * . 206.—Viſ Leo comminus hoſte 
Neque aliter meliores codices apud Livium et Sub ſadit dubius,] Cur vero Subſedit tem- 


alios. Forte etiam corrigendum, Latiari Jup- pore praeterito? Quaſi hic unius cujuſdam leonis 
piter. Nam Plinio eſt Juppiter Latiarius, et mos eſſet, et non natura omnium ? Repone, 


Graecis ſemper >akapog, Cicero pro Milone c. SUBSIDIT, Sikus v, 309. de leone ex Noſ- 
31. Tuque ex edito tuo monte Latiaris ſancte Jup- tro mutuatus ; 


piter. Codex vetuſtiſſimus apud Gruterum La- . 
i 'Haud ſecus e ſpecula pratceps delatus opaca, I 
SUBSIDENS campo ſubmiſſes contrahit artus. A 
199. —— Summique 0 numinis inflar, Roma,] 2 
Hinc Martialis, vii, 11. Vides die contrahit, et in Vir gl, Aen. xii, 6 9 
A Movet arma leo: © 


Perque tuas aures, magni mihi numinis inflar. 
20 nnn „ ſallai, non ſubſedt 


et Silius xiii, 623. o magni mihi numinis inflar, 


Cara parens, 208, Mex r= | ſarvae Alimulavit verbere cau- 
dae,] Pulcherrimam fane deſcriptionem unius 
205. ic cum fqualentibus arvis vocabuli vitio dehoneſtavit. Cui enim placeat 


 Afliferae Lines,] Ilud Cum quod ex illud, SAEVAE caudae ? Praeſertim cum in ſe 

uno codice primus admiſit Berſmannus, onerat leo, non in hoſtem, flagello . caudae--utatur. 
impeditque ſententiam; Manuſcripti fere omnes Plinius Hiſt. viii, 19. de Leonibus: In prin- 
SR P 
 erpio 


0 * 
#1 e 
4 
- 


% 


PHARSA LIAE LIB. I. 
Feexitque: jubam, et vaſto grave murmur hitu 


210 Infremuit : tum torta levis fi lancea Maui 
Haereat, aut — 
Per 1 — ſecurus vulneris exit. 
IIe 14193 e un, 

1 parviſque impelcr nd 
Puniceud Rubicon, cum fervida canduit een! 

215 Perque imas ſerpit valles, et Gallica certus 
HP 1 E ere + arva n 1 


mento, terga ceu quodam -incitamento flagellantur. | Marti yl, 55. de * ex hoc 10 loco 


11 


; BT 7 $3; * 


— 
mm 
- 


Ly 6 2 . 


— 
* 


cipio iracundiae, terra verberatur cauda : Iucre- 211. 


Leo quidem ſaevus, et verbera etiam ſaeva; ſed deſumtum, 
caudam ſacuam niſi in Scorpio vel ejuſmodi alio Grandis * LATUM VENABULA 
vix auribus propitiis accipias. Seneca patruus | 88 . | 


in Oedip. 95. de Sphynge, 


Cumgue e ſuperna rupe, jam praedae imminens 

Aptaret alas verbere, et caudam movens 
Saevi leonis more, conciperet minas, 

Carmen popoſci. 


undi: Pane 
_ impellere, vel 


213. Parviſue impelli 
Rubicon,] Scio quid ſit und 
ex Georg. iv, 505. 


Hie geritur Zepbyris primum impellentibus 1 
Sic dederunt viri ſummi Joſ. Scaliger et Fred. 
Gronovius. Sed ut condonem eis, verbere alas 
aptare; quis ferat illud tam languidum, in ſacui 


Venti ſcilicet impellunt undas. At quid hos eſt, 
quod Rubicon ſuis undis impellitur ? Ergone flu- 


leonis ira moveri tantum caudam ? Veterrimi 
Senecae codices caudae habent : Tu vero me- 


mento, movens dempto apice in priſcis Mem- 
branis ſcribi, moves. Lege, 


Aptaret alas; verbere et caudae GRAVES, 
Saevi leonts more, conciperet minat. 


Vides, opinor, Noſtrum verbere caudae ex patrui 
penu accepiſſe, ſed utinam pro ſaevae, aliud quod- 
dam Epitheton nobis dediſſet. Homerus de leo- 
nibus, TT 22215 caudis longis. : 


vius diyetſum quiddam eſt ab aquis ſuis ? Quid 
quod iſtae p,, undae ſunt ipſa glacie frigidi- 
ores ? Quis ſic locutus eſt? Hue accedat, quod 
decem verſiculorum ſpatio ter eadem voce linea 
clauditur, Impellitur undis, Auxerat undas, Flu- 
minis undas. Sine dubio flagitia Librariorum 


haec ſunt, non incuria Audtoris. 5 42 ſi ille 
ic ſcripſerit ? 


Fonte FLUIT madico, PARVA WE IGNO- 
- BILIS URNA, 


Puniceus Rubicon, cum fervida canduit * 
D | Certe 


26 


M ANNAEIDBUGANMI 


Tunc vires praebebat hyems, atque aunerat undas 
Tertia jam gravido pluvialis Cynthia oornu. 
Et madidis Euri reſolutae flatibus Alpes. 
220 Primus in obliquum ſonipes opponitur 


VF 1 44 1 Ss 


Sf 4 


Excepturus aquas. molli tum cetera rumpit 
Turba vado fracti faciles jam fluminis undas. 
Caeſar ut adverſam ſuperato gurgite ripam - 
Attigit, Heſperiae vetitis et conſtitit arvis, 1 
225 Hic, ait, hic, pacem, temerataque Jura relinguo ; 
Te Fortuna ſequor : procul hinc jam ſoedera ſunto. 
Credidimus fatis, utendum eſt judice bello. | 
Sic fatus, noctis tenebris rapit agmina ductor 


Certe cum Puniceum dicit, quaſi nomen a Ru- 
bore ductum fit, videtur Perſonam Fluvio dare, 
ut alii paſſim; 


Aen. vii, 64, Coeruleus Tibris, coelb gratifſimus 
amnis, 
Ibid. vii, 792. Caclataque amnem fundens pater 
Hnachus urna. 
7 Rhenus projecta torpuit urna. 
. aurata Pactolus inhorruit urna. 


Jam vero Ignabilis adeo appoſite, ut nihil magis. 


217. ——Atque guxerat undas 
Tertia jam grauido pluvialis Cynthia cornu,] 
Sic omnino legendum, nog hauſerat, quod eſſet, 
ad ſe traxerat, Cauſas enim explicat, cur Ru- 
bicon ſolito eſſet aquoſior, longos imbres, et nives 
Alpinas. Grotius. Val. Flaccus ii, 56. 


Puragus nec gravido ſurgebat Inthiq cornu. 


Impiger, et torto Balearis verbere fundae 
230 Ocyor, et miſſa Parthi poſt terga Ggitta: 


Tertia luna, r Nox- 
ne tertia fit ab interlunio, an tres notes conti- 


uae. Ita Plinius quidem, Rei ruſticae ſcrip- 
tgres, aliique, Luna tertia, quarta, ſeptima, de- 


cima quinta, &c. de ſingulis noctibus dicunt, 
At quia jam addit Noſter, omnino intelligendum, 
et tertiam, et en r 1 plu- 


viales fuiſſe. 4 
222. Turbo vadb Hubi facile jam fluminis 


undas.] Codices noſtri univerſi cum Romana et 


Veneta, alio et faciliore ponunt ordine. 
Turbs vado faciles jam fracti fluminis undas, 


Sed, ut jam dictum, illud UNDAS, ter intra 
paucas lineas repetitur, idque in eadem ſede, ac 
fine verſus, merito lectorem offendat. Quin 


etiam, molli vads, et faciles undas, quam prope 


ad Tautologiam accedunt ? . Vix dubitare n 
quin ſic 5 Poẽta editum fit,” 


n 
F , 
8 * TY 2 — 
R 


W * Yr Wy 
* 2 a> 
+. 24-44; > os 


FER 
2 8 
ol ad 


Vieinumque 


© * 
* 
> & 
# - 
* 
© 
2 
1 
© 
"YH 
* 
— 
79 
* 
* 
FR 
x 0 
es 
1 
5 
7 


1 
„ 
PS . 


LY 


r ber 


27 


a wy 
' 2 # 


alli tum cetera rumpit 
— ns 
ii. Carm. 12.—-—aut FACILI SAEVI- 


TIA negat _ 
Naa 4 magis gaudeat eripi. 


Noſter i. 173, licet ſenſu diverſo, 


Inde IRAE FACILES; et quod all 4 22 
Vile nefas. 


Juvat etiam illud Fra#; : Nam * franger 
et fracta rabies, paſſim occurrunt. 


* 


231. Vici Jeimumgue minax invadit Arinimon,, » ut 
ignes 

Solis luci ifero fogichant — ralith.\ Pro 
a poſuimus ut, connectendae concinnius, ſen- 
tentiae. Neque tamen refrager, {i quis et hanc 
voculam ejiciat, ſcribatque Graeca terminatione 
Ariminon, ut infra Auximon, et Rhegion apud 
Ovidium. Gxotius. ET habent codices uni- 
verſi : UT ex conjectura adſcivit Grotius: Quae 
tamen rejicienda eſt, {i magis placet ARIMI- 
NON * Mihi certe unice placet, ut ii, 466, 


Varus, ut admotae Pulſarunt Auximon alas, - 


Quae coactus Posta fecity | ut eyitaret dns 
alam et ingratam Syllabac eliſionem. Rhegion 
vero Ovidii non omnino huc facit, nam Urbs 
Graeca erat, et Graeco nomine efferenda : Ste- 


phanus, Pips, T4 HDi. e ern _—=_ 
conſtituit Grotius 


N 174 
* 


* 


Exoritur: ſeu — deum, Go turbidus Auſter 
235 Impulerat, moeſtam tenuerunt nubila n, 
Conſtitit ut Pan. nero E ce miles 15 


r 


Signa 
ry ee OUR U 
Slit lucifere fugichant gira rin. 


Nollem factum: Nam praeterquam quod arena 
fine calce ſunt, et neceſſario requiritur Conjunc- 
tio; etiam aliud obſtat, quod a nullo doctus, 
ipſe vero animum advertens jam tecum commu- 
nicabo. In verſu heroico, raro admodum fit 
diſtinctio plenior pauſa, vel clauſula, in pede 
quinto: Sed ubicumque illud fit, tum quia in le- 
gendo vox ob coli ſineni deprimitur et is vw eſt, 
ea erigenda eſt in priore ſyllaba, pedis ſexti ; 
idque ex arcana Muſices ratione, quam qui au- 

rem habet, admonitus a me, facile deprehendet. 
Hanc ejus ſyllabae elevationem ut conſequentur 


' Poitae, conficiunt ſextum pedem ex duobus 


Monoſyllabis, eo enim pacto vox in quinto pede 
demiffior, in ſexto neceſſario extollitur. Vide 
modo haec Virgiliana: b | 


* 


Eel. Xie 35+ Nunc te marmoreum pro tempore 


| fectmus : at tu, &c. 
Acai 695. Occultas egiſſe vias ſubter mare; qui 
|.” „ wits. 
ii, 526. Aeneas — ruunt per prod: 
nunc, nunc, &c, +» 
ENG 372. Vi iftorem Buten immani corpore 3 has 
N . 
n Traxerit ad tim patrie m. 
1 us: 0 gens, &c. 
71 3. Huic trade ami ſſis A gui na- 
uibus ; tf gu, K ͤ . 
D 2 | ke 


28 M. ANNAEI LUCAN1T 
Signa foro, ſtridor lituum, clangorque tubarum 


Non pia concinuit cum rauco claſſica cornu. il 


* 


Et Lucani iſta, vi, 700. Perſephone, nftrarque He- 
cates pars ultima, per quam, &c. 


Vides hic vocem Monofyllabi virtute extolli : 


Quod eo juſtius fit, cum Monoſyllabon repeti- 


tum eſt, et majorem inde Emphaſin adipiſcitur, 


ut in his Maronis ; 
Ecl. v. 83. Nec percuſſa ſonant flubtu tam litera ; 

. nec quae, &c. 

vi, 30. Jncipiant filvae cum primum ſurgere ; 
| dune, Kc. H 
Geor. i, 80. Ne ſaturare fimo pingui pudeat ſola; 
neve, &c. | | 

223. Debita quam ſulcis committas ſemina; 
Atque hac repetiti verbi poteſtate, non numquam 
et diſſyllabon pedem ultimum obtinet ; ut Noſter 
Vit, 350. 

Ipſi tela regent per viſcera Caeſaris, ipfi 

Romanas ſancire volent hoc ſanguine leges, 


Virgilius, v, 633. Nullane jam Trojae dicentur 
moenia p nuſquam 
Heforeos amnes Xanthum et Simoenta videbo? 


Hie enim nulla et nuſquam repetitionis vim obti- 
nent, ſenſu non ſyllabis convenientia. Non di- 
cam tibi, ad has leges Pottas ceteros, numero- 
rum ſtudioſos, accommodare ſe: Ipſe tibi cre- 
des, cum rem cognoveris. Quid ergo? An in 


hoc verſiculo, 


Vicinumgue minax invadit Ariminon, ienes, &c, 


| Emphaſeos vim ullam aut vocis elevandae Jus 


illud Ignes ſibi arroget? Minime vero: Neque 
ſtare poteſt ob eandem cauſam ſagaciſſimi Rut- 


gerſii conjectura in Luc. i, 74. e 


* 


- © 4 


| Rupta 
Antiquum REPETENS iterum chaos omnia: 


Sidera ſideribus concurrent. 
Equidem crediderim ignes illos Solis, Explicationis 
gratia, inter lineas ingeſtos mox verſum ipſum am- 
buſſiſſe; quem fic refingo, . 

 Vicinumque minax invadit Ariminon: ET FAM 

CEFERA lucifero fugiebant aftra relicto. 


Et jam, recepta phraſis in temporis notatione : 


. 
4 


ET JAM prima novo ſpargebat lumine terras. © 
Poterat quis, proprius ad Librariorum fidem, Et 


jam f lucifero, &c. 


2 37. Signa foro, ftridor lituum,] Repono, 


ET frrider, ordo enim et Orationis ſeries fic pro- 


cedit : Peſuam miles in foro conſtitit, ET 
tubae claſſica concinuit, rupta eft populo quies. 


238. Non pia concinuit cum raurs claſſica cornu.] 
Pium, et non pium bellum quid fit didicifle vide- 
or: Lucret. v, 382. hoc aa aac 
Dienigue tantopere inter ſe cum maxima mundi 

Pugnent membra, pio nequaquam concita bello. 


Et juſtum piumgue bellum lege apud Livium, 


Suetonium, alios. Sed quoniam bellum pium 


recte dicitur, an idcirco et pia clafſica? Quare au- 
tem tam languide et clementer Noſter, non pia; 
potius quam impia? An ut Caefari parceret ? 
Sane : et notus eſt nimii erga illum favoris, 
Propertius quidem, verſus gratia, fic loquitur, 
lit, 11. 55. de l 

Te ſeelus accepto Thracis Polymęſtoris auro 

Nutrit in hofpitio non, Pohdore, pio. 


N Nempe 


8 


Spit 4g e * 1 5 ods i. 8 
oo PERISH HEN S 
FRN r 


x 
af 2 3- $ — 


— 
— N 
1 . 

% Pp - ww, 


> * 4 £5 a” © RN 

\ vn... WS LE * Bats 4 7 4 

. 22 44 # PL FF. IE 
„ l * 


1 PHARSA LI AE LI B. I. 


Rupta quies populi, ſtratiſque excita mene, 9 
240 Diripiunt ſacris affixa penatibus arm, uf TE 


Unc a gu ab nk acer 
Invadunt clypeos, curvataque cuſpide er 
Et ſcabros nigrae morſu rubiginis eaſes Ed 46; 


* 


Ut notae fulſere aquilae, Romanaque ſigna, 
245 . in agmine One, | Do 
2 D.iriguere metu, gelidos pavor alligat artus, 1 8 
I Et tacito mutos volyunt ſub — queſts. 
b . 
Mee ae eee e ee eee TRUNCATAQUE ” 
quae neceſſitas aut verecundia? Quin nequa- i pide pila. N 


quam hic agitur de cauſa ac jure armorum: 
Hoc tantum; quomodo Arimĩnenſes cives ſomno van xi, 9 * Aptut rorantes ſanguine aw 
W Telaqus trunca vir: 


excuſſi ſunt; id factum tubarum fremitu et Gal- 
lorum hoſtium metu: Viſo autem Caeſare ſig - Ovid. Metam. ii, 200. Vuluera curvata median 
niſque Romanis, muti facti ſunt illico. Repone tem cuſpide vidit. 


igitur, : TALE 
Nunc tibi crudus honor, trunca F 
arma, 77 virorum. 


MARTTA concinuit cum nuts life corn, Stetius x, 337- 
Error ex ſcripturae compendio. eee I | 
Juſtin. vi, 8. Nam * abe k ain aciem 
229. Ru 5 B, atiſque' excita ju- y 
* 5 2 qui Popul *. Hh ani en Nc ee l e = 
Pulmannique uno et altero, POPULIS: Melius 46 FIR PRI paver alligat art] Multi: 
E-4 profecto quam-populi : Non placent tamen binae codices, Gelidus, cum Romana: Alii, ſed pau- 
«13 yoces ſibilahtes,. populis, ftratis,. et Ariminenſes ciores, Ofrupat ai. Ut Virgilius vii, 446. 
unus nen lege eur,, | 


Rupta nie POPULO...- a cs mn 
| 0 mu ibentius atruum imitatut, 
Statius Theb. ii, 125. IIIi rupta quies: * * — Maronem. | * 
A th 6 I N 
Erigitur. | ale » Oedip- 181. iger ignauos 


Silzus ili, = Pofquam 22 quies Tyrits. «TT1% £8135 | Alligat artus languor.- . 


A Jrueni oranti ſubitus tremor occupat artus. 


Here. Fur. 1079. | Seper indimiler alliget artus.. 

242. ——Curvatague euſpide pila,) Cuſpis | ls wo 00 | get 1 

. pili curvaripoteft ; pila ipſa non eo 247. Et lacito mutos voluunt ſub pettore gugſtus.] . 
"pi 1 wards os . | dicentur, Reponendum, * Cave, ne pro mutos, mogſtos, quod ſaepe d icitur, 


D 3 ſubſtituas, 


0-42 ab 


2 ; a * Ss cl, 
3 ä 


8 r 


* 1 PS = 7 * 
2 12 1 . N RE a” ** * 1 by * 1 0 * Fe) N 
1 Wt Df IS 8 „ 0 * * _ i * "Re Low, 73 . Ny I * 3 *. 8 * ? —_— 
WS. SS LT OR RS Ny r 3 e 2 3 N W — : fp * 
4 _— \ PR 22 A $5, 1 3 CE. 1. x5 35 3 a, Pn + by 


8 8 * 


* } TAPE. . * > N A 7 1 x . , C ag % 0 1 
R 4 2 n * 33 en . 8 8 * + 5 k A af = bs 
IP 2 IR 18 n r r 3 oc c ae ny 
* e Sea ro el * +5 Ra” gu R by ES * _ v hy * 1 7 . — N "ey ">, : > IN, — "<3 N 
21 P * 2 er 9 A bad a. * «24. , * r Fern lay - wa Sb I 7 
DI, =7 A, 4 4 4 o 4 9 By 


yt TA 
* 


n 


o = 5 


* 13 SISA + * A 
$2.24 * 
r 

* * * n k 
TS * £4 
a 


i WY 
4 = 
2 pi 9 
> 

= 


M. ANNAEI LUOGANI 
O male vicinis haec moenia condita Galli! 
O triſti damnata loco — — =T 
250 Et tranquilla quies populos : nos praeda 
Primaque caſtra ſumus. melius, Fortuna, dediſe 
Orbe ſub Eoo ſedem, gelidaque ſub Act, 
Erranteſque domos, Latii quam clauſtra . 3 ; 
Nos primi Senonum motus, Cimbrumque ruentem Jas 
255 Vidimus, et Martem en W n 
11 . Teutonici. 


30 


ſubſtituas, offenſus propinqua duorum Epitheto- "IM et Fortuna non raro a Librariis permutan- 
rum ſignificatione. Seneca patruus, Her. Fur. , e eee eee 
301. | | 2 855. b Le * 


——tibi MU TA fide | Meh * Be . | 
Longas Eleufin TACITA ja#tabit faces, | Nt de te, Natura, Ade 


et 536. Et MUTIS TACITUM liraribus mare. Ceterum in his quse ſequuntur, 8 en 


Orbe ſab Bos ſedem, gelidaque ſub hr, 
281. — Melins, Fortuna, dediſes Orbe ſub Foo r "yg 
ſedm, ] Ferri poteſt FORTUNA ; nam et haec e Fo Aal. 
ſedes diſtribuit: Virgil. vili, 333. Reponendum eſt, GE 4E, Eerunt SPE, 105 


enim in omnibus illis fam, * in una * 
A. pulfum patria pelagique extrema 0 0 | 
Fortuna omnipotens et ineluctabile fatum ea nn. . 


| = _ | 254. en, eee Bias et 
Verum hoc intereſt, quod hic de unius Exulis Martem Libjes,)} Veterrimi plurimique Codir 
Evandri fortuna agitur, apud Noſtrum de urbis Ses cum Editione Veneta, F URENTEM. Ne- 
et moeniorum ſitu ac loci Natura. Sed fi hac ora- gligenter 3 cum verſu proximo videre eſſet, cur- 
tione Fortuna compellatur, qui factum eft, ut ſumpue FURORIS. Ceterum cum Ruentem 
quinto abhinc verſu iterum de eadem et tamquam Cimbrum, Furorem Teutonic aſperis et atro- 
abſente querantur? Duties Romam Fortuna la- cibus verbis, cur ſodes, in medio ardore, tam 
cefſit. Hac iter oft bellis: Hoc certe ferri non po- humane honeſteque Martem Libyes 9 
teſt, Quare Codicis Regii prioris lectionem am- Vix dubito, quin lic dederit Lucanus, | 
plectimur, quam vel fine ejus authoritate veram . 
et certam praeſtare poſſis. N | R Nos primi Senonum. matus, Cumbrumgue ruentem 
| Vidimus, et RABIEM bel furoris 
g gliutr, NATURA, dedifſes. | Teutonici. | ; 


\ 4 * 8 + £23354 $ 4 a ; 4 * - 
= — 
4 Vides 
- - | 
* 


7 


8 


12 
1 
1 22 


A TIT RN "GE 

OV BY 3 i tone r 
. 

16 * 1 OE | 4 

* Sui te 3 * * . 

1 N « * = ? 

N ; Y 
As TIFF, © ge * nts 4 3 A 
Sa at ot 1 fy es. x FEST 
cc 
* J. „ 


R we 


. *-@ I 
'E N 2 CT? a ALY 
— 5 l * 0 vey "vt 
2 8 FRY 1 2 7 "gb =, 2% * 

8 . N Co I WK" 

* 1 , 1 £ ti" os Con oy . 
5 e 1 562 ern ** 

„ N 4 nn 

3 nr ee ＋ 1 86 = 4 

— * 1 n nne 


Teutonicii 


Credita : ſed 


717 LA 12 


Vide ns 1 ful le Bas" 
incedere, Motus, Ruinam'; Rabiem, Furorem; 
quae in medio alioqui conatu deficit et precumbit. 
Florus ii, 18. In #Htiman rabiem furoremque 
conuerſi. Et 19. Quaſ per rabiem et furorem 
et nefas ſemet iſe lacerauit. 


* ** » 
K. 
Ss * - 


ceaſſit babends, | ri of) 


Nan, 15 ii, 535. 


GALLICA * gelidas RARIES 22 
Alpes. 


/ 


261. Tanta quires. "No#is pada lux ſobverat 
umbras:] Multa hie arguenda veniunt ; nam 
turbas hic concitat illud NOCTIS. Quippe 


diſtinguere, Tanta gquies nottis. Gelidas, &c:. 
Non hoc in ſe admiſiſſet Lucanus: Neque enim 


erat, ſic verba collacaſlet, E 
Tanta quis. Gelidas noctis ths * wil: 


Berſmanni codex, Tanta quies Populi. Sed fic 
a poëta datum. 


Tanta quiet. een 122575 hix mo 
wumbras;  » 


Ecce faces bell. 1 


| PHARSALIAE' EIB, 1 
Non auſus timuiſle Plan: vox nulla PT SF - 534 
volucres cum bruma bci, 


260 Rura ſilent, mediuſque jacet ſine murmure pontus, 
Tuaanta quies. e 


N IREARE . 


Aeneid. viii, 327. #t velltubies, e 


ambiguo peccat oratio; lic enim promptum eſt 


olim, ut nunc, punctis et virgulis commata et 
cala diſcernebant. Salter, guod eee 


* 


4 


4 $5.7 4121 


1 


eee eee Auath- 
num cepit, et ſtatim luce orta hoc geſtum eſt. 
Vide, ut decenter et apte inferatur Ecce, in re 
ſcilic*t ſubita et inopinata. Virgil. xii xii, 650. 


VIX, ea fatus erat ; __ volat ECCE ger 


ny OT 1 
Veftus equo ſpumante Sagen. 
| Sublato autem illo No&is, e fes manet calem- 
que ſententia: Ut ii, 326. ä 
Intered Phoebo gelidas pellente tenebras 
Pulſatae ſenuere fares... Ina 


Statius Theb. x, 385. ex hoc ipſo loco: 
' NECDUM ar LUX SOLVERAT umbras 


Ne 1007 quid viſe dubium. | 

Valerius Flaccus ; 607. 9 5 ods 
Prius humentem LUX SOLVERAT UM- 
-. 00G. > 


Facilis autem erat lapſus Nadu, Nottis. Ad 


262. Ecce FR belli,) Diſſentiant licet libr 
omnes, reponendum cenſeo, Ecce faces BELLO :- 
Quippe haec eſt verborum ſeries, Ecce fata ad- 
dunt faces bello, et flimulos menti. Faces addere, 


a adjicere, admovere, trita et tralatitia ſunt. Tacit. 


Hiſt. i, 24-  Flagrantibus Jar * animis 


deln * addiderat. 


263. — 


» 


* 


32 


gentes : Melius tamen, URENTES addunt ſti- 
mulos : Praeſertim cum antea dixerat Faces. 
Silius xvi, 514. 
Unus erat ſuper, et metae proprioribus acgras 
Urebat finis ſtimulis. 


M — 2 * — 


Efſe ducis matus, et cauſas inuenit armis.] 


Motus ducis, ut ſupra 184. 
Surgentes animo motus, bellumgue futurum. 
et duodecimo abhinc verſu, * 


Nos primi Senonum motus— 


714 


Sed vide an Lucano hoc conveniat ; perpetuo 
Caeſaris inſefatori ut fateatur id Fortunam la- 
borare, juſlos motus, juſtam eſſe cauſam, Juſtum 
piumque bellum ſuſcipi. Quid quod ea ipſa qua 
defenditur\ cauſa, jure diſpliceat Motus; quia 
toties inculcatur, praeſertim cum tertio mox ver- 
ſu ſequatur, 


Hos jam mota Ducis vicinaque ſigna petentes. 


enimvero non nimis belle; duorum verſuum in- 


tervallo, repetuntur iſta Ducis mntus, et Meta 
Ducis. In tanta horum Librariorum ignavia, 
licetne veniam ſperare, ſi fic mutaverimus? 


— Fortuna laborat 
E duci 9 et cauſas invenit argnis, 
R 


M. ANNAEI LUGANI | 


Urgentes addunt ſtimulos, cunctaſque pudoris 

Rumpunt fata moras: e e 
265 Eſſe ducis motus, 1 — n 
Expulit ancipiti diſcordes urbe Tribunss 
View jure minax Nau, cara nch. 


263. — Duliasgus in proilia menti Urgintes © ze. nempe, vel Lucano confitente, quefurus 


 adtlunt ſtimulu,] Satis quidem commode Ur- 


. 
* 
. 
- * — 
A 
08 
, 
I 


| i 
7 9130 1 1 Ai. 


erat Caeſar, Tribunos ſuarum partium e Senatu 
An et civitate exactes. rern 318. 


Silius xvi, 409. Atlanti ſenio 
querentis. 


e juſta 


Quanto autem minus eſt juſtos eſſe gugſlus, quam 
motus ? Illud concedat vel Pompeian us quivis ; 
hoc nemo earum partium, minime omnium 
Noſter. Silius ex hoc loco, xv, 643. 


Adverſis documenta dare. 


Et hinc vide, ut Fortuna fere conſequatur, quic- 
quid laboret: Et cauſas ſane armis Caefarianis 
invenit ; an igitur et ju/tos mates? Renuet, opi- 
nor, negabitque Lucanus. Cauſas invenit ar- 
mis : Ut Cicero Philip. ti, 22. Tu M. Antoni, 


princeps C. Caeſari, omnia perturbare cupienti, 


CAUSAM ö belli contra patriam inferendi dediſti. 
Quid enim aliud ille dicebat, quam CA USAM de- 
mentiſſimi ſus concilii et facti afferebat, niſi quod 


interceſſio neglecta, jus tribunicium ſublatum, cir- 


cumſcriptus a Senatu eſſet Antonius f 


267. Vitto jure mina jattatis curia Gracchis.] 
Tenue nimis hoc, jactatis, cum trucidati fuerint 
uterque, itaque Peiraredus levi mutatione ſcribit 


. mactatis. 


SEELEY, ef Ct 2b 2 e 7 
a wp . * 
3 $6.4 * $I \ 


* „ 
4 1 
* — ' + ts . 
* De . We: J 4 » 8 k 
TS, "hee" tl 5 * a 0 I - . 3 1 5 = 8 N 
* = 22 ei 1 1 Nan E NN xl 2 ren 0 
5 rl J o Fre * WT. = 5 « 


1 Ie EA win). * , rap, . 
bs 5 1 n - Fs <> 
by GY 8 . 88 IS re. * 2 8 n l k % 1 28 4 In 
8 8 8 wy r e eee e eee Wo 
5 A hed WIE oe es wes " * E - oy: 3 2 * 
* RS n SS FLAY 0 Clad a 
* SY TIC 4 $f 
1 
S 


Wy PHARSALIAE. LIB. * 


Flos jam mara dueis, rkinatjed figna . 


270 Vox quondam.populi; —— eri: | 


Auſus, et armatos plebi miſcere potentes. 


Utque ducem varias volventem pectore , 

Conſpexit: Dum voce tuae potuere juvari 

Caeſar, ait, partes, quamvis nolente Senatu 
27 5 Traximus imperium, tunc cum mihi Roſtra tenere 


Ius erat, et be in te rransferre Quirites- Ty 


. 4+ 


maZatis. Grotius. . Peiraredus Ma#ati, quia 
Tib. et Caius Gracchi olim trucidati ſunt : Con-- 
tra acutiſſimus Frid. Gronovius Obſerv. iv, 4. 
magno ſtudio defendit FaFatis x quia Gracchi 
in Tiberim tracti ſunt; At quod oſtendendum 
erat; quis ſodes uſquam fic locutus eſt, Jaclatus 
in Tiberim ? Mihi quidem viri egregii fruſtra ac 
velut in ſomniis. videntur. laborare. Non enim 
ipſos illos Gracchos Noſter intelligit, ſed vivos, 
qui tum -plebem agitabant, illorum ſimiles, fac- 


tioſos Tribunos: Sic Catones, Nerones, Catilinac, 


vocitati ſunt, qui eos aemulabantur. Jactatos 


ergo hie accipe, ut paſſim, convicits minifque 
jactatos, laceratosz * 


271.——E. armates plebi miſcere potenter. ]. 
Curio, inquit, cum Tribunus plebis eſſet, vor 


populi erat, recte: Quia is Magiſtratus populi- 
erat. Sed et /ibertatem tueri auſus eſt ; populi 


nempe contra Senatus Tyrannidem. Quid vero 
illud quod ſequitur, Armatos potentes plebi miſ- 
cere? Laudat in his verſibus ſine dubio Curio- 
nem: An igitur hoc laudis eſt, armatum Sena- 
tum plebi collidere? Neque vero optimates plebi 


miſcentur, niſi cum aut humiles et demiſſi ſunt, 


aut Jacti ac feſti: Claudianus Nupt. Honor. 198. 


ef was 
13 EE 36-4 
„ - * a... 


Laus terrililes majeſtar regia 25 


Quorſum igitur ARMATOS potentes ? A 


certe non miſcentur plebi, niſi in mutua caede. 


Sed ecce, ut opinor, veram Auctoris manum, 
Auſus, et ATRAT Os plebi miſcere potentes. 


Notum eſt, Tribunos plebis Senatori alicui prae- 


potenti ac praegravi quotannis fere diem dicere ad. 
populum, et in capitis diſcrimen trahere. Quod- 
ubi factum eſt, ille reus continuo veſtem mutare,; 
pro candida, ſordidatus atratuſque prodire, plebi 


ſe miſcere, cireumire tribus, orare ac prenſare 


ſingulos ut ſuffragiis iſti ſuis opitularentur. For 
tis vero et intrepidi Tribuni erat, fic diem po- 
tentibus dicere; quare recte habet AUS US. 
Suetonius Nerone 47. Varia agitavit, Parthoſue” 
an Galbam ſupplex peteret, an ATRATUS in 
publicam prodiret, progue roſtris. quanta maxima 

poſſet miſeratione veniam praeteritorum precaretur. 
Tacitus Ann. ii, 29. Libo wefte-mutata, . circum+ 


ire domos. Livius ii, 54. Hic anno rei ad popu-- | 


lum Furius et Manlius circumeunt ſordidati, non 
PLEBEM magis, quam Juniores Patrum. Sed 
obvia ſunt loca, quae accumulare cujuſyis eſt. 

| E 279. m—— Ta: 


„ Tn NS "OT I 3 


r 


34 


M. ANNAEL'LUCANE 


Sed poſtquam leges bello ſiluere coactae, 


Bellantem 


— patimurque volentes 
280 Drege cds anſehen 

Tolle moras : ſemper nocuit differre paratis. 

I e þ 
geminis tenuit te Gallia luſtris, 


WE: 


Pars quota terrarum. facili ſi proelia pub 
285 Geſſeris eventu, tibi Roma fubegerit orbem 
| Nunc neque te longi remeantem pompa triumphi 
Excipit, aut ſacras poſcunt Capitolia laurus: 
Livor edax tibi cuncta negat: genteſque ſubactas 
Vix impune feres: ſocerum depellere regno 


290 Decretum eſt genero. partiri non potes orbem : 


279. Tua nos faciat victoria cives.] Quan- 
to aptius eſt quod libri fere omnes cum Romana 


et Veneta exhibent, FACIET ? Hud timide 


optat victoriam ; hoc promittit et ſpondet, ut 
jam nunc certam et facilem, 


280. Dos trepidant nulls firmatae robore par- 


tes,] Paulo ante Partes Cacfarjs habuimus, 


Vs 274. 
Dun vace tuae potuere juvari, 
Cacſan, ait, partes, 


Quaenam ergo ſunt haec? non enim narrat. At 
ſatis conſtare dices, quia null robore fir matae, 
Non tali ope indiget Lucanus ; ſcripfit enim, 


Dum trepidant nullo FIRMATI robore PA- 
TRES, | 1 


Senatus. quippe ſolus Caeſari hoſtis : Ille tum 


Solus 


trepidabat, et paulo poſt cum duce ſuo et Con- 
ſulibus urbem deſeruit. Sic mox 365. 


Degenerem patiere togam, regnumque Senatus, 


282. Par labor atque metus pretio majore pe- 
tuntur.] Minime obſcurus aut difficilis eſt Noſ- 
ter; niſi ubi Librarii ealiginem offuderunt, ut in 
his verbis: quid obſeero eſt, Labor et metus pe- 
tuntur ? Eſto, ut Labor honeſte peti poſſit: At 
Metus qua dulcedine quempiam fic allicit, ut 
petatur ? Senſit vitium qui TENENTUR ſub- 
ſtituebat, infeliciter: Reſtituo ſententiam, auc- 
toris elegantia dignam, 

Par labor atque metus pretis majore MERE- 

BUNT, nk? 


At nimis, inquies, a literis aberrat: Haud ita 
longe, fi apicibus ſolitis compendio ſcribas : Hae 


ſolae enim literae reſtabunt in linea; Petunt, 


Mebunt, | 
291.—816 


PHARSAUTNE EB... 33 
Solus habere potes. Sic poſtquam fatue, et ipſi 
In bellum prono tantum tamen addidit ira, 
Accenditque ducem, quantum clamore juvatur 
Eleus ſonipes, quamvis jam carcere clauſo 
295 Immineat foribus, pronuſque repagula laxet. 
ä —— 1 
Utque ſatis trepidum turba counte tumultum 
Compoſuit vultu, dextraque ſilentia juſſit: 
Bellorum o ſocii, 8 rde 


1 
MO 
A 


C 


300 Mecum 


"nes. i pen At ot ipi In bellum cem et ill . i hills þ/ amb Primo lock 
prono,] Redit iterum illud PRONUS verſu ab- labes eis debetur, qui TAN TUM. repoſuerunt, 
hinc tertio, Pronuſque repagula laxet, repone ideo quia ſequebatur Quantum: Hoc ſemel ad- 
isitur, miſſo, pronum erat in reliquis peccare, ſed fefel- 

| In bellum PROMTO. K lit eos ſua regula > Quippe recte dicitur, Tantam 
$2epe in hoc yocabulspeccarunt Librarii : Quod Fm menen Nelly Ffagrs 260. 
fuis locis oſtendemus. Aliquando tamen rectum Tanta guies, quantum rura r fient. 
tenuerunt omnes; ut de ipſo Caeſare vii, 244. 


{6:9 Virgil. Aen. vi, 578. ——tum Tartarus ipſe 
Ila guoque in ferrum rabies promtiſſima. Bis pater in prurreps tantum, rendirque ſub 
89 umbras, ; 
* Quantus ad aetherium Carts a Ohm- 
Iterum : —Tantum tamen-addidit ira pum. | | 
Accenditque ducem, quantum,] Cone _ 
templare pauliſper ſeriem vocabulorum : Tantum 2099. Belrum e ſecii, qui mill pericala Artis, 
addidit irae etium illi, duci ſcilicet, in bellum prom- Martis, ut opinor id ipfum eſt quod Belli. Ho- 
1, Accenditque ducem. Quiſnam obſeers, hie eine ergo placet, O ſocii Barum, qui mille peri- 
dur eſt alter ab illo ? Fram Caeſari addidit, et ac- aula belli mecum experts oftis ? An ideo facts bel« 
cendit ducem. Aufer hoc tam puerile ; Sie enim lerum, ut intelligatur vocatos fuiſſe eos commili- 


et v, 320. ——Promtumque ad vulnera pettus. | 


ab auctore profectum credo. tones ? Caeſax enim, Suetonio teſte, non milites 


eos pro concione, ſed blandiore vocabulo Commilitones 

— farms; NE... appellabat. Atqui ſub ipfa Pharfaliae pugna, 

In bellum PROMTO TANTAM tame cum dlanditiis vel maxime opus erat, Milites ap- 

addidit irat pellat, vii, 25. certe ſi morem compellandi mi- 

_ Mecenditque FACE M, quantum clamore j 8 lites per exempla .exquirimus, ſuperuacuum eit 
Eleus Sonipes. Bellorum: Noſter ii, 483. 

Ubi ordo eſt, Tantam . accenditque irae fan © Socii, decurrite, dixit.w— Gy 

| E 2 et vi, 


36 


300 Menus 


12 


ait, _experti, 


NNAEI LUCANT 


——— 


Vulneraque, - et mortes, hyemeſque ſub Alpibus aer 


Non ſecus ingenti bellorum Roma tumultu 


Concutitur, quam ſi Poenus tranſcenderet Alps 


et Vi, 164. Vicimus o ſOCiiomm—s | 
Virgilius. O ſocii, neque enim ignari ſumus—.— 


Bed obvia ſunt loca. Memini equidem legiſſe, apud 
Livium puto, ſocias bellorum, de Copiis ſocialibus 
et auxiliaribus dictum, qui tamen ſenſus Lucani 


huic loco minime convenit. Quid igitur fiet 2 
Evicimuſne, an non, fine damno ſententiae fa- 
cile abeſſe poſſe Bellorum ? Senſum eundem ple- 
rumque eſſe, fi ſocii tantum vocentur ? Nullos 
in allocutione militum intelligi focios, niſi mili- 
tiae et periculorum? Nec adhuc tamen quod 


graviſſimum eſt diximus ; nempe quarto abhinc 


verſu rediit Bellorum. Non praeſtabo equidem, 


quod ſubſtituturus ſum, reyera Lucani eſſe: Batis 
erit ſi Lucano non indignum videbitur. 


HOC ERAT, 2 ſecii, qui mille pericula Martis 
Mecum, ait, experti, decimo jam vincitis anno? 
HO crwor Arctis meruit diffuſus in arvis ? 


Pronuntiaſſe dicitur Caeſar, voce acuta, ardenti 
motu geſtuque; neque dubites quin voci et mo- 
tuĩ verba ipſa dicentis convenirent et congrue- 
rentꝭ inde in apologia, Gracchi impetum, Caeſa- 
ris calorem praedicat Apuleius. Practerea iratus 
et inflammatus hic loquitur, Lucano teſtante. 
Quid ergo aptius, quam ab interrogatione et re- 
petitione exordiri, Hoc erat. Hoc cruor? Ita 
Ali frequenter, et plerumque, ut hie, in prin- 
Eipio orationis. Ovid. Met, xi, 694 Val. 


305 Annibal. implentur valido tirone cohortes:: 
In claſſem cadit omne nemus ; terraque n 


w_ 


Juſſus 


Flace. i, 627. et viii, 160. Seneca Troad. 729. 
Caeſar ipſe profligatis Pharſalia hoſtibus, HOC 
voluerunt, tantis rebus geſtis, condemnatus eſſem, 


niſi ab 'exercitu auxilium petiſſem. Sed modus 


eſto; neſcio quomodo, quod” initio meum efle 
putaveram, incipit Lucani ipſus efle, 
302. Vulneraque, et mortem, biemeſque ſub Api- 


bus getas?] Agnoſco ſane ut legitime dictum 
ſub Alpibus, memor iſtius Horatiani, 


Vidire Rhactis bella ſub Abibus 
22 gerentem. 


Sed dubitare liceat, an bona fide Lucanum ex- 
ſcripſerint Librarii : Primo, ex Hiſtoria falſum 
hoc eſt ; neque enim per decem illas hiemes un- 


| quam ſub Alpibus, Hiberna horum militum erant. 


Sane illis tam beatis eſſe non licuit, ut in ferti- 
liſſimis illis et amaeniſſimis regionibus hiemarent, 
tantum abeſt, ut hoc inopiae et tolerantiae ex- 
emplum hic fieret. Dederat Auctor, ni fallor, 


| Hiemes fub PELLIBUS ade, 


Latinus Pacatus in Panegyrico Theod. Summa- 
tim illud tuum attingam cum patre divino caſtrenſe 
collegium, AC FAS SUB PELLIBUS HIEMES, 
agſtates inter bella ſudatas, &c. Tacitus Ann. xiv, 
38. Contractus omnis exercitus SUB PELLIBUS, 
guamuis hieme faeva adeo, ut obdutta glacie "fi 
Mſſa humus tentorus lcum non praeberet. 


Claudian. 1. i. $a. V. 122. 


— QUOTIES SUB PELLIBUS EGIT 
Edonas hiemes, et tardi flabra Bootae 
Sub dio Rhipaea tulit ! 


Quintilianus Declam. ini, pro Milite. Nemo 


*  noſtrum recuſit itinerum laborem, nec injuſtum 


ſuper arma faſcem, nec aeſtivi ſolis ardorem, 
nec SUB PELLIBUS ACTAM HIEMEM. 
Vulcatius in Avidio Caffio c. 6. juflitque eos 
hiemem ſub pellibus agere, niſi corrigerent ſuos 
mores. Sed et alterum verbum hic mutandum 
Cenſeo. Vulneraque et MORTES, bella ſane 


oratio : Hoc meruit, o ſocii, diffuſus cruor, et 


| vulnera, ac mortes? Nimirum iſti ſocii, quos 
nunc Arimini alloquitur, mortui ac Caeſi jam 
exant in Galliis. Non pluribus agam ; ſed paſt- 
liminio educam. 


Hoc cruor Arctois meruit diffu 2 in oris © 
Lulneraque, et TOTIENS biemes ſub PEL- 
LIBYS attae ? 


Totiens, quia decimo j | jam anno ſub Caeſare mi- 
Ktabant, 


PHARSALTAE/ LIB. 1 


5 Juſſus Cacſar agi. quid) ſi mihi fig jacerent * 
| Marte ſub adverſo, ruerentque in terga feroces 
Gallorum populi ? nunc, cum Fortuna ſecundis 
310 Mecum rebus agat, Superiue ad fu ane 
Tentamur. veniat longa dux pace ſolutus 


Milite cum ſubito, parteſque in bella togatae, - 
Marcelluſque loquax, et nomina vana Catones. 

Scilicet extremi Pompeium, emti 

315 Continuo per tot ſatiabunt tempora regno 

Ille _ currus nondum e annis? 


| a 
. 2 N 1 Att) 
2 SIP. 1X >, 


% * 


- 


Ille 
307. — 2 fs mibi ieee! Tolle 
interrogationis notam ; et repone, n 
QUOD / mihi figna jacerent, &c. 

Eft apoſiopeſis ĩrato conveniens. Subauditur au- 
tem, impune auferrent, aut, caute et circumſpette 
egiſſe viderentur:- NUNC vero, dementium et 
furioſorum eſt. Porro v, 311, illud Tentamur 
eo interrogandi ſigno donandum eſt, quod mn | 
laco abſtulimus. 8 


310. — ad ſumma dummen, Sue- 
tomus Jul. 32. Eamus, inquit, quo Deorum 
oſtenta et inimicorum iniquitas vocat. 


313. ——Et nomina vana Catones.) Id eſt 
Cato et ei ſimiles, Male qui aut * aut 
Catonum (cripſere. Grotius. 


* 316, Ihe reget currus nondum patientibus annis?] 
Regere currus non Triumphatoris eft, niſi fal- 
lor, ſed Aurigae, expreſſit Auctor | indignantis 


vepementiam, 
ILLEN' aget currus 2 


Sic viii, 810. de re eadem, ; 
Et Currus, quos egit eques. 


E 3 318. Quid, 


M. ANNAEI LUCANT 
lle ſemel raptos nunquam dimittet honores ? 
Quid jam rura querar totum ſuppretia per orbem, 
Ac juſſam ſervire famem? quis caſtra timenti 
320 Neſcit miſta foro? gladii cum triſte minantes 
Judicium inſolita trepidum CINXETE corona, 


of ET -milite leges = 


38 


318. Quid jam rure querar totum ſuppreſſa per ¶ Tuſſum, aſtutia ſcilices et autoritate Pompeii. 
orbem,] Non amplius erat quod dicebat Clo- m Noſter iv, 24. SAEVA fames aderat.. . 
dius, ſed plane idem, verum antea corrigendus 3 | 

locus eſt, quam explicandus, non enim intelli- Et vi, 108. Prudentius it. contra Symmachum, 
go, quibus viribus artibuſve RURA ſupprimere v. 909, utramque conjecturam farra et ſacvire, 
poſſit Pompeius. Caritas annonae tum erat, tam clare agnoſcit et confirmat, ut ad hunc ip- 
frumenti inopia. Hoc erat quod fupprimebatur : ſum locum reſpexiſſe videatur- b 


Noo rurs ipla,. aun aui quam: fol. aut. dies ie le Ae deere guerele of, 


Cicero ad Atticum v, 21. Perfeci, ut qui FRU- 5 b pa ec 
MENTUM COMPRESSERANT, magnum * — qued FARRA focis, vel quod ſipis 


numerum populis pollicerentur. Reſtitue igitur Virginibus, caſtiſſus choris alimenta negentur : 


ſuam Auctori ſententiam, Hixc ait et fleriles frugeſcere rarius agros, 
1 822 i Fa Et trim SAEVIRE FAMEM; TO- 
Quid jam FARRA querar totum ſuppreſſa per TOMOOE PER ORBEM _ 
orbem. ; Mortales pallere inopes, ar panis egenos. 
Farra frumentum ſunt ; ea comprimebantur, ab- 320. —ladii cum triſie minantes,] 


( ſcondebantur; juſſis et corruptis ad id mercato- antes vladios, fi ſoli venirent, facile ferrem; ut 
ribus, ut annonam accenderent. | Farra etiam in Claudianus Nupt. Honor. 192. 
Ph OT _ On PPP 
: Sed cum addit TRISTE, tum ſordere incipit 
319. #: juſſam ſervire famem 9] Amplius - MINANTES * requiritur enim participium De- 
erat quod dicebat Clodius, non propter famem Ponens, ut Magiftri loquuntur, et intranſitivum, 
ſerĩptam eſſe legem, ſed ut lex ſcriberetur factam lege igitur, | 1 


famem. Vide Plutarchum Pompeio. Grotius. Gladii cum triſte MICANTES. 
Miror equidem tam conſpicuum mendum tam Statius Theb. i 154. 
diu fallere ac latere potuiſſe, de ſervitute Famis Quibus hand amenta nec enſes 0 
nihil unquam audiviſſe memint; de ſaevitia mul- TRISTE MIC ANT. 


tum et ſaepe. Repone, | | 
88 322. Atque auſo medias perrumpere milite Iagges, ] 
Ae Jaſſam SAEVIRE famem. Leges perrumpere, nihil aliud eft, quam per- 


3  ftringere, 


Fd 


OO pHARSALIAE/ LIB. 1 


Pornpeiana reum clauſcrunt figna Milonem ? - | 
ns laſh cent fans ends, 
ſuetus civilibus armis, 


Nune quoque 
325 « Bella nefanda parat 


39 


| Et docilis Syllam-ſeelerum viciſſe-magiſtrum. | 


Utque ferae tigres numquam poſuere furorem, 
Quas nemore Hyrcano, matrum dum tuftra ſequuntur, 


Altus caeſorum pavit cruor armentorum; 


330 Sic et 


ſolito tibi lambere ferrum- 


Durat, Magne, ſitis: nullus ſemel ore receptus 
Follutas patitur ſanguis manſueſcere fauces. 


ftringere, violare, Quorſum igitur Medias ? An 
ſanus aliquis dixerit Medias leges violare, teme- 
rare? Repone ex Colbertino veterrimo, cum al- 
tero Collegii Trinitatis, et Meadiano, 

Atque auſo medias INRUMPERE militeleges... 
Elegantur dictum, Irrumpere medias leges, hoc 
eſt, medium Forum, Roſtra, ubi leges ſcilicet 
ferebantur: Atque hoc in cauſa Milonis ex 
Hiſtoria certum. Noſter infra v, 470. 

 Irrupitque animss populs. 
Cogitgue fares irrumpert templi. 
326. Et dvcilis Syllam ſeclerum viciſt magiſ- 


trum.) A Sertorio ſumtum hoc dictum, qui 


Pompeium appellabat Syllae diſcipulum. Docet 
Plutarch us. Grotius. 


et V, 127 ; 


327- Utque ferae tigres numquam poſuere furo- 
ren, I In proletario quidem poeta ferrem hoc; 
minime vero in Noſtro. Ferae tigres, inertiſſi- 
mum ubivis epitheton ; hie praeſertim, ubi de 
cicuratis et mgnſuefaCtis agit, deinde fi ferae 
ſunt; quid miri fi furvrem non ponunt ? Priore 


verdo id Pracoccupat et anticipat, quod in ſe- 


quentibus dicendum erat, attende ad literarum 

ductus, et hanc Pottae ipſius manum agnoſce: 

Ur: VETEREM tigres numquam poſuere fu- 
rorem. 5 | 3 

veterem  furorem yocat, innatum, ingenitum, 

inſitum, quem nulla manſuefactio penitus poteſt 

extinguere. Quarundam ferarum catuli (Sene- 


ca Pater Controv. xxix.) cum rabie naſcuntur. 
— 8 oy. | 


Piectore fe eo renovat veteres 
Saucius i iras. | 


Hippol. 355. Veteres . ignibus ir irae. 


Medea 994 Se vincet: irae nouimus veteris 
| notas. 

Sic ibi corrigendum, non ut Scripti e ha- 

bent, veteres notas. Ovid. Meta. vir, 495. 

Talibus inuitam N F Amon 

Inflimulat verbis, veteremque reſuſcitat iram. 

Ubi lege, Talibus INRITANS Venerem, &c. 


331. Nullus ſemel ore receptus | 
Pallutas patitur ſanguis manſueſccre funces.] Quic- 
| : quid 


/ 


. 
* 


quid dicat acutiſimus Gronovius ad Statii Sylvas 


iü, 3; ubi nullus ſanguis interpretatur Nun- 


guam ſanguis, omnino incongruum illud, Nul- 


lus ſanguis ; cum ſententia fit, nullas fauces man- 


ſueſcere. Melius igitur. a prima manu Harleia- 
nus, nullo Ind ore, Imitatus eſt hunc locum 
Claudianus ii. Ruf. 


Rufinus (neque enim patiuntur ſaeva quietem | 
Crimina, pollutaeque negant areſcere fauces.) 


Ubi Codex apud Heinſium, MANSUESCERE. 


333. Quem tamen inveniet,] Videtur Auctor 
kc „ 


Auen TANDEM inveniet tam Inga poten- 
tia ſinem? 
Convenit imprimis indignanti et ſtomachanti: 
Quouſque tandem Catalina ? Et cum Einem dicit, 
quid aliud quaerit nifi ut. Tandem aliquando ? 
334+ Nuts ſcelerum modus gs ?] Legitime qui- 
dem dictum ; ut Seneca Thyeſte, 1057.. 


* 


———ſceleris eſt aliquis modus? 
Sceleri modus debetur, ubi facis ſcelus, 
Neon ubi reponis. 


Sic lego, non ut libri habent, facias et reponas; 


* 


4; 


Aagitante illud verſus ipſius majeſtate. Sed pro- 


40 M. ANNAFET/LUCANE 

Quem tamen inveniet tam longa potentia finem ?: 
Quis ſcelerum modus eſt? ene eee gener * 
335 Ille tuus ſaltem doceat diſcedere Sylla:. - 
Poſt Cilicaſne vagos, et. laſſi Pontica regis 
Praelia, barbarico vix conſummata. veneno, 1 
Ultima Pompeio dabitur provincia, Caeſar; 1 
Quod non, victrices aquilas deponere juſſus 

340 Paruerim? mihi ſi merces * — 1 


* 
5 


3 hic inclementer et ealummioſe SCE-- 


f 


LERUM, de /onga enim potentia, de regno con- 
tinuo queritur, non de ſceleribus, quae nulla: 


Pompeio admiſſa ſunt, utinam dixiſlet; 
| Qui JURIS modus oft f 


Juris idem hic erit ac Potentiae, — Noſter 


vii, 265. 
£4 


- 
— ut jus habeatrs in omnes;- 


ix, 191. Noſfſe modum Juris. 


Pene oblitus eram, quod unice hic valet, ſcele-- 


rum ſeptimo abhinc verſu jam praeceſſiſſe. 
335 · Doceat diſcedere Syllas]* Sie quidem 


Romana et Veneta cum Editionibus ceteris. At 


noſttĩ vetuſtiores codices, Colb. ſec. Putean. 


Harl. multo melius DESCENDERE. Diſce- 


dere enim regno eſt Fugere, Exulare, ſed Regno 
deſcendere, eſt Civem agere, ad privatam condi- 


tionem redire. Atque hoc poſtulat ſententia. 
Statius Theb. ii, 397. 


Fortunam exuere, et laetum DESCEN DERE 
REGNO.. | 


Seneca de Clementia d. xii; FSR 
licet n SY. £4, et ſe togae reddiderit. 


N 341. Hit 


| 
1 
; 
4 « 
1 
* 
F 
3 
1 
4 
2 
x 
; 


| Reddantur : miles fub 


Quae ſedes erit emeritis ? 


345 


350 


0 


Belli 
Reddantur :] Vera haec lectio, male 


guolibet. Grotius. Pace viri magni, ſana eſt vul- 
gata lectio. 

3409. Nec numina deſunt.] Melius manu- 
ſcriptus nobiliſſimorum fratrum Puteanorum, 


deerunt. Eſt enim ſperantis. Mutarunt quibus 
inſolita iſta Synalaephe. Grotius. 


354- 


> 7 2＋ - * , 4 . * 8 I * dr 8 a . . 4 k y " 3 * x Een do 1 a n 3 v bg * Fs 1 
18 e wm 1 Mad wn iv \vie 4.74 R 9 * & "I wk th» +, FS I 6). 2 — A. WI Wo Ty C «24 1 "el — h * 1 K 4 1 3 RO N 
2 8 * >. r « % 8 CEE. 18 s * 3 MN. 2 2 N * 'DY 4 S "ED - = WEE < rms * 6.35 » te. i LN +— IF Pe 8 1 þ 2. 
H l = 3 — Y 9 "oy 4 N 5 0 of 5 . p os . KY LB) Ts Ke Tb w "SI . l 
rr e e STAY * F r EY on. TORO 8 
W 1 * 4 7 


"= , 1 
1 * fi 27 3 r 1 


O a 2 f = ' > OOO 
b * * "A £8 1 . 1 88 3 1 | =. «al [ e MM 2 , 3 7 5 bh 2 1 FE) 4x c 88 1 * 2 
A 1 e e n rey” - N ot \ r A [17 3 TA? 8 1 1 _ 1 py "= 4 J — 1 n 4 1 
5 * i lb ws 8 n Ye. | * 8 d TA £2 LY 2 ae: Pate Se RY —- 7, , 4 1 = 1 „ 1 — 1 
0 0 — A 4 a 4 o A 8 8 Y 1 * ul 
J SOA. 3 Cite IE 3a eat 


Pietas, patriique penatet 
Duamguam caede feras mentes, animoſque 
tumentes 
Frangunt;] Tacitus Ann. xiv, 4. de 
Nerone matrem occiſuro: Sive explenda fimula- 
tione, ſeu periturae matris ſupremus aſpectus quam- 


es PHARSALIAE E18B. I. 
His ſaltem longj, non me duce, praemia belli 
quolibet iſte triumphet. 
Conferet exanguis quo ſe poſt bella ſenectus ? 


Quae noſter veteranus aret? quae moenia feſſis ? 
An melius fient piratae, Magne, coloni ? 

Tollite jampridem victricia, tollite ſigna: 
Viribus utendum eſt, quas fecimus. arma tenenti 

Omnia dat, qui juſta negat: nec numina deſunt. 

Nam neque praeda meis, neque regnum quaeritur armis: 

Detrahimus dominos urbi ſervire paratae. 
Dixerat : at dubium non claro murmure vulgus 

Secum incerta fremit: pietas, patriique penates 

Quamquam caede feras mentes, animoſque tumentes 

35 5 Frangunt ; ſed diro ferri revocantur amore, 


341. His ſaltem longi, non me dure, praemia” 


vulgata cum duce, Accipiat miles praemia vel alio 
imperatore, cui convenit quod ſequitur: Sub 


41 


quae rura dabuntur, 


Ductoriſque 


vis ferum animum retinebat. Et Hiſt. i, 44. Ree 
cordatio majeflatis in Galba quamvis immitem am- - 
mum imagine triſti confuderat. Ovid. Metam. 
viii. de Althaea Re filium extinctura, 


Nunc animum | pietas maternaque nomina franguns | 


Vides partes . periodi ſatis confirmari; cum 
tota tamen vitioſa ſit: Et ſe impediat verbis, laſſas 
aures onerantibus. Frangunt, ait, mentes quamvis 
feras caede tumenteſque animes. Qua obſecro 
caede ? Si totius militiae vult, dicendum erat 


 6ardibus. Qualis deinde cauda trahitur, animeſ- 


gue tumentes, ut in unum colon hace concludan- 
tur? Non agnoſco hie genium indolemque Lu- 


cani, in tam tetris ulceribus urendo et ſecando 


medecinam tentemus. Vide ergo iſta: 


5 ; 5 | . » 


42 


PERSTRINXERE feras mentes, animoſque 


tumentes 
Frangunt. 


Exclamas fortaſſe de immani diffimilitudine lite- 
Sed in compendioſa Membranarum 


rarum: 


ſcriptura proprius accedent, — Nurere. 
Virg. ix, 294. 


Atque animum patriae STRINXIT F A- 
TIS imago, 


356. ——Summi tum munera pili 
Laelius, emeritique gerens inſignia doni 

|  Servati civis referentem praemia quercum ;] 
Joannes Sareſberienſis, aliquot hinc verſus citans, 
Laelius, inquit, gui et ab aliis Lentulus apellatur. 
Quinam illi alij ſint, neſcio: Noſtri omnes co- 
dices Laelius: Neque flocci intereſt, cum ficta, 
puto, a poeta perſona fit. Sed verba ipſa ex- 


pendamus, SUMMI PILI cur dixerit, demiror; 


eum alii omnes PRIMUM pilum 2 
Martialis, i, 94. 


Ara duplex PRIMI teflatur MUNERA PILI. 


Aud vero non miror modo, fed redarguo et vi- 
tupero: Gerens, ait, inſignia DONI emeriti, quer- 
cam referentem PRAEMIA. Coronam civicam 
intelligit ; ſed cur bis idem dicitur ? Quo diſtat 
dunum a praemis / Neque placet emeritum donum, 


\ 


M. ANNAEIL LUCANL 


Ductoriſque metu. Summi tum munera pili - 
Laelius, emeritique gerens inſignia doni, 
Servati civis referentem praemia quercum; 
Si licet, exclamat, Romani maxime rector 
360 Nominis, et fas eſt veras expromere voces ; 
Quod tam lenta tuas tenuit patientia vires 
Conquerimur. deeratne tibi fiducia noftri? 


Dum movet hic calidus ſpirantia corpora ſanguis, 


pendia geſſerat, Qui jam opera functus, ad tem- 


Et 
pro meritum, contra morem hujus, qui id verbum 
ſaepius uſurpat. Quid te multis detineam ? 


Anrritique gerens inſignia CONTI, 
Servati tivis referentem praemia quercum. 


galeae cono geſtabant : Ut ceterae gentes laurum, 
vel aliam frondem, vel vittam, Statius Theb. 
vii, 351. 


Omnibus immixtas cono ſuper aſpice lauros. 
Ubi malim intextas. Valer. Flacc. i, x86. 


Palla imos ferit alba pedes, vittataque frontem 
Caſſis, ct in ſummo laurus Pencia cono. 


Recte autem emerito cono, quem per omnia ſti- 


pli alicujus poſtes figendus erat. 


363. Dum movet hic calidus ſpirantia corpora 
ſanguis,] Ex Empedoclis ſententia, quam et 
Virgilius ſequitur ; 


uam multo cum . fudit. 
Et alibi: 25 


Una eademque via ſanguiſque * le- 


Grotius. 


Putean. Cod. cum ceteris ni vetuſtis et 
Editione Veneta exhibent. 


ſuuntur. 


Dun 


1 Y 4 . 6, F- ö 
ha of ak r <3 q 2 a . he * 
RN Ars Seen, 8 


wy = ? 2 r : b n r 8 o — * 5 
«A. a y * y 4 > 4 > TE 8 de $ 1 . N . — 1 
"IX" Ay. a at”, - * 4* . 82 > 2 — 4 - "_ 15 * 1 


_ I L n a 
4 8 J "ar. 5 e * y >” N * ou — V oy, x —" 
1 ? " * BS 1 J 7 Y g ** * 8 / BY 1 1 WA ba. ya q : 
R n #65 dai 1 1 3 . IX” A . 4 * f oo” I iS _ * — . 3 Os ent VV SW 2% x 
9 83 4 2 K Ng. TREAT SBI " 4 by —_— 2 * n 1 | = W 1 7 * 1 Foes 8 — Poe 4 4 1 WE 4 3 _F 4 es nts 4 g ds * 
* . » E 1 Tha, £ * * WY» 4 w WOT. Py, 3 7 5 1 "ENG. M51 bd "7% > 4 4 ka wn IH. Meh. © * S wa TO 


OO OO RAR ib "ey FLXETE YARN, e 3 * 


* wo — 
rr 


5 2 . * 3 EC i 
AT; N aa tb a 6. 


"x $4207; $-IF #1 2 
EY | 
2 Bia; Tote 4 


WP: WD 


7 r 
l R os 
r 0 WT TR OM NOPES 
C e 


n 1 
D 


N . 
8 


* 
* 8 * 
oY? cd IR IO 


8 nme 
GEES on Be erat os 


x 
= 


WED, — N er Be 


* 5 


370 Oceani tumidas remo compeſcuit undas : | 


* 
* 


Fregit et Arctoo ſpumantem vortioe Rhenum. 


Juſſa ſequi tam poſſe mihi, quam velle neceſſe eſt. 


Dum movet HAEC calidus, &c. 
Ut Virg. Hos artus. Nempe artus et corpora di- 


gito monſtrari poſſunt, ut recte addas Hos, Hae : 
Sanguis, niſi fuſus, minime ; neque addere poſſis, 


367. Duc age per Scyt bias popules,} Cum di- 


cat LITORA Syrtis, et Lilyae ARENAS li- 


quido affirmare poſſis, non POPULOS Scythiae 
ab auctore profectum; ſed CAMPOS, Campi, 
litora, arenae, pulchra in uno genere variatio. 
Populi vero non magis alienum hie quam inep- 
tum: Neque enim Scythae pagatim vel oppida- 


tim habitabant, ut per populos ducerentur hoſtes. 


Nota ſunt apud Scriptores Scytharum deſerta et 
Solitudines, al xu ignuiars Ceterum ſaepe 
apud Librarios haec duo permutantur, per nota- 


riorum compendia, Pplu, capos. 


369. Haec manus, ut viltum poft terga relin- 
ſueret orbem,) Itane cito corruptus et:cantami- 
natus eſt Lucanus ; ut nullae jam a mille annis 
membranae veram lectionem exhibeant ? Nam 
vix dubitandum eſt quin ſeripſit Autor, + 


Hate manus, ut TUTUM poft terga relinque- 
Dok a or bem. 


Nec 


Noſter iv, 353- Securumque- orbis patimur poſt 


terga relicti. 


371. Fregit et Arftoo ſpumantem vortice Rhe- 
num.] Verticem ubique habent Membranae, non 
vorticem: Etiam cum de fluvio agitur. Hoe 
poſito, quid quaeſo erit Arctous vertex, niſi po- 
Jus ſeptentrionalis? At hie de verticibus Rheni 
loquitur ; qui ad Oceanum Britannicum priore 


verſu comparatus, non eſt Arctous: Et ſi eſſet, 


ſtulte tamen ejus vertices Arctoĩ dicerentur, li- 


— 


benter legerim, : 


Frigit a TRATO ſpumantem, tec, 


Tam literis propinquum, quam ſenſu aptifſte 


mum: Cum autem Fregit praecedat; eo aptius 
ſequitur Jratum; quia Frangers iram, rabiem 


minas ſaepe occurrunt. | 


372» Fuſſa ſequi tam poſſe mibi, quam velle ne- 
ceſſe g.] Sic omnes Libri, ſed jactatio ſane glo- 
riabunda eſt, et pluſquam militaris. An quic- 
quid vult continuo poteſt? Valer. Max. de Po- 


. Iycratis Samii felicitate: Yata nuncupabantur, | 
ſimul et ſolvebantur : VELLE ac POSSE in as- 


quo poſitum erat, Hic vero Laelius Polycratem - 


illum longe exſuperat; non ſolum enim poteſt 


F 2 quodcumque 


44 


e + 


M. ANNAED LUCANI 
Nec civis meus eſt, in quem tua claſſica Caeſar 
| Audiero. per ſigna decem felicia caſtris, 


375 Perque tuos juro quocumque ex hoſte triumphos ; ; 
Pectore fi fratris gladium, Juguloque parentis 
Condere me jubeas, plenaeque in viſcera partu 
Conjugis, invita peragam tamen omnia dextra. 


Si ſpoliare Deos, ignemque immuttere templis, 


380 Numina miſcebit caſtrenſis flamma Monetae : 


Caſtra ſuper Thuſci {1 ponere Tybridis undas, 


Heſperios audax yeniam metator in agros. 
Tu quoſcumque voles in planum effundere muros, 


His aries actus diſperget faxa lacertis ; 


quodcumque vult, ſed neceſſario poteſt. Hane 
fraudem et caliginem ſententiae parit loquendi 
modus, Senecarum domui pene peculiaris : Pe- 
rinde enim eſt, ac ſi alius diceret, mutato or- 
dine, | 


uſe ſegui gun poſſe mihi, tam velle neceſſe 
aft : 
Poteftatem meam voluntss exaequat; quicquid 
poſſum, fi jubes, pro amore tui neceſſe eſt ut fa- 
ciam. Prudentius Hymno viii, ad ſenſum Lu- 
Fad eleganter: 


— 105 ſeuerus 
Terror impellit : ſua quemgue cogit 


Velle poteſtas. 


Seneca de Clemen, i, 3. Mius demum principis 


magnitude ſtabilis ſundataque e; quem omnes TAM 
ſupra [+ eſſe, WA pro ſe ſeiunt: Hoc eſt; 
Quam ſupra ſe, Tam proſe. Hunc idiotiſmum 
dudum obſervarunt viri ſummi Petrus Faber, in 
ſemeſtribus, et Frid. Gronovi 18 ad Thyeſten 
207. | 


/ 


_pendii conflantur, Statius Sly. iii, 3, 107. 


| Ubi animadverte, IGNT et IGNE, nimium 


| 385 lia 
Quod facta domini cogitur populus ſui 
Tam ferre quam laudare. 

Hoc eſt, quod excepto Florentino, ceteri "IN 


Quam terre, tam laudare. 


380. Numina miſcebit caſtrenſis flamma Mo- 


netae :] Cave ne cum interpretibus, aedem Fu- 


nonis MAonetae hic intelligas, ſeribe monetac et fic 


accipe: Si jubeas Templa ſpoliare; deorum 
ſtatuae aureae, argenteae, rapientur, et in ca/tren- 
i moneta (ſeu officina ubi cuduntur nummi) con- 
flabuntur et miſcebuntur; ut inde pecunia fiat. 
Excerpta Controv. Senecae, iv, 4. Pro repub- 
lica plerumque templa nudantur, et in uſum ſti- 


Quae divum in vultus igni formanda liqueſcat 
Maſſa; quid Auſoniae ſcriptum crepet igne 
monetae. 


invenuſte: r puto, SIGNIS for- 
manda, | 
387. £lataſque 


. 


390 


395 


4.00 


Promiſere manus.] gugdaia 
Grotius. | 


Redeuntis in aethera fiboae.] Atqui 


391. 


et quidem in eadem ſede verſus. 
gendum eſt, 


—Redeuntis in AERA 2 | 


305. Evocat, et Romam mutis petit undique 


cum ex Gallia copias evocaret, Romam petiſle, 
Immo vero, exſpectabat et operiebatur, dum co- 
piae ad ſe convenirent, et ridiculus ſane Lucanus, 


qui, ſi 7 Jan undique mota ex . Roniam pe- 


PHARSALIAE' LIB, 1. 


385 lla licet, penitus tolli quam juſſeris urbem, 
Roma fit. His cunctae ſimul aſſenſere e, ME 
Elataſque alte, quaecumque ad bella vocaret. 
Promiſere manus. it tantus ad aethera lor, 

Quantus, piniferi Boreas cum Thracius Oſſae 

Rupibus incubuit, curvato robore preſſae 

Fit ſonus, aut rurſus redeuntis in aethera filvae. 

Caeſar ut acceptum tam prono milite bellum, 

Fataque ferre videt, ne quo languore moretur 

Fortunam, ſparſas per Gallia rura cohortes 

Evocat, et Romam motis petit undique ſignis. 
Deſeruere cavo tentoria fixa Lemano, Hes 
Caſtraque quae Vogeſi curvam ſuper ardua rupem, 
Pugnaces pictis cohibebant Lingonas armis. 

Hi vada liquerunt Iſarae, qui gurgite ductus 

Per tam multa ſuo, famae majoris in amnem 


Lapſus, ad eee e pertulit undas. 


287. Elataſque alte, quaecunque ad bella a 
militaris. 


verſu abhinc tertio jam habuimus AE THERA, 
Quare hic le- 


| fignis.) Falſum hoc eſt, jam tum Caeſarem, 


Solvuntur 


tunt, plus ſexaginta verſus Viera inſumit, ut 
ſingula Galliarum caſtra et Hiberna recenſeat. 
Sed ſcripſit Autor, verborum quoque ordine 
e ene ret e 
\ Evocat, UT motis Romam PETAT undique 

*.'- fignts. : | 

397. Caftraque quae Vagefi curvam ſuper ardua 
rupem,] Non ripam, Mons enim V ogeſus, et 


in monte caſtra, Vide Tacitum Hiſtoriarum 


Rupem autem pro monte dicere fre- 
Grotius. Et hic et apud Caeſa- 


primo. 
quens poëtis. 


rem Voſegus non Vogeſus ſcribendum eſſe multis 
oſtendit in Germania ſua i i, 39. docciſimus >, 
Verius, 


402. . 


FOR 


= 45 M/ANNAELLUCANT 


„ Solvuntur flari longa 


Mitis Atax Latias gaudet 
Finis et Heſperiae promoto limite Varus: 


ſtatione Rutheni: 


non ferre carinas, 


| 405 Quaque ſub Herculeo factatus nomine portus 
| Urget rupe cava pelagus : non Corus in illum 


Jus habet, aut Zephyrus : ſolus ſua littora turbat 
Circius, et tuta prohibet ſtatione Monoeci. 


Quaque jacet littus dubium, quod terra, fretumque 


410 Vendicat alternis vicibus, cum funditur ingens 
Oceanus, vel cum refugis fe fluctibus aufert. 
Ventus ab extremo pelagus ſic axe volutet, 


Deſtituatque ferens: an ſidere 
| Tethyos unda vagae lunaribus aeftuet horis : 
„ 415 Flammiger an Titan, ut alentes hauriat undas, 


ſecundo 


Erigat Oceanum, — ad ſidera tollat, 


402. Solountur flavi lmga flatione Rutheni :] 


Poſt quintum verſum iterum recurrit STA- 


TIONE, Quod vitium ut evitetur ; * opi- 
nor, ab auctore erat, 


Setuuntur flavi longa OB SIDIONE Rutheni. 


Longa ſane militum atio non nimis commode, 
quae non niſi in diem diſponi ſolebat, at longa Ob- 
dis plane ex more. Ol ſidianem autem non ſtric- 


te hic accipe, ſed quo Cicero ait ſenſu, ob/idione 


rempublicam liberare ; hoc eſt metu hoſtium. 


404. Finis et Heſperiae promoto limite Varus .] 

. Ita legendum, pro milite, quod ex conjectura 

4 | monueramus, firmat is quem dixi manuſcriptus 

Puteanorum. Mutatio eadem ſaepe occurrit in 

Frontini libris. Rem fic eſſe docet Strabo initio 
libri quinti. Grotius. 


 Quaerite, 


405. Duaque ſub Hereuleo ſacrarus nomine por- 
tus,] Colbertinus ii, Puteaneus, Harleianus, 
Cantabrigienſis, NUMINE, recte fine dubio; 


cum ſacratus dicit. Statius Silv. ii, 24. de Sur- 


rento. * | 
——gaudet gemins ſub numine ports 
Hic ſervat terras, hic ſaevis fluftibus her. 

Cane, hoc eſt, Reale et Neptuni. 


409 Duaque jacet littus dubium, nt terre, 


fretumque,] Cave hic de Belgarum oris inter- 
preteris, ut Commentatores faciunt. Deſignat 


hic Auctor, Sabata, vada Sabatorum, vada Sa- 
batia, vel ſimpliciter vada, hodie Savona, por- 


tus in mari Liguſtico: Ut recte Cluverius. 


416. ——Fluftuſque ad fidera tullat,] Col- 


bertinus uterque cum aliis duobus, DUCAT, 


. oy 419. Tue 


— ” Py? " - 4 . 4 1 
re * n 


1 of „ * 9 n 2 * £44 — n 4 C Te . .. TR CE «i v3 L 2 MARS 4.54 \ 1 x 
Sd * 8 8 2 5 EIN IONS, * 22 ALS . Ss, 1 8 n wes 4 Nl annere wgh 1 2 Ji 1 1 red "wy" 4 
4 KZz > 4. c al 7 — 2 5 A — 3 Tr I. * * wm - = " 4 4 3 A WY . » = . n 
8 * FAG +5 EO oe oi th c 0 5 8 
<> * 50 * 8 YE WP ” wy” WOE F 4 x 
_ 9 1 < n a 1 
ha”, * * * 2 I Y = 8 n 1 


. * ; 4 by 5 1 1 82 d \ "> as 2 . <2 2 "wa Des bas r 
2 wr . > Ny Ws "Ic a, "LD "I l * " g hy e 2 cs. Fwd af at wy 0 . 2 > 2 N i _— S k r —_ F g 
«MM; W * a” * p * 0 5 1 1 wy 3 2 * MEI tis ES 7 \F _ A "4 X = * * $21 i - I-25 > o A Sn 1 k * 8 = > + v4.4 4 > SAO Gee , a — 19 = ** * — - x 2 Lg 1 — N 
8 A . Jos OE S * n _ „ ee. w# 59 — 138 6 "I 8 Ad - P e 8 . R 5 1 1 n . ET. © — p Os ens "I 9 
* RP EN he: 18 * STA — ON « FAS © 98 D C54 = iin L 5 xr 8 Su. 2 2 n e N nts | Ty L g ” 8 *% b 4 17 C 1 2 C TT 
g 4 EX + 4 £ ? >” 4 - 4 y x i. 4 q hy 0 * a * » Ie 4 N R 8 = hs LN bode Cas i449 wo. . r 1 ” =Y = _ 
2 : * 3 . 1 8 % 5 4d 5 1 . I "» . "x * 1 1 it F £6 ry * N N * 1 =. LS — 1 7 * 3. eln 2 CI * » My = IIS 7 "# 22 ö f [= - oo - WY * bo 1 


ccc 
. ͤ . ͥͥ T III INNS 
111111111117 
=y = S bs, I 2 wm . 3 N 7 S * 


1 12 


ME TIS. Neſcio quid fit, ſed praeſtat ignotum 


et populi Næmetani. 


 PHARSALIAE L IB. I 


| Quaerite, quos agitat mundi labor: at mihi ſecmper 
5 Tu, quaecumque moves tam crebros cauſa meatus, 


422 


Ut ſuperi voluere, late. Tunc rura Nemoſſi 
420 Qui tenet, et ripas Aturi, qua littore curvo 
Molliter admiſſum claudit Tarbellicus aequor, 
Signa movet, gaudetque amoto Santonus hoſte: 
Et Biturix, longiſque leves gueſſones in armis: 


Optimus excuſſo Leucus Rhemuſque lacerto, 
425 Optima gens flexis in gyrum Sequana fraenis: 
Et docilis rector roſtrati Belga covini: 


419. —Twnc rura Nemoſſi Dui tenet,] Ne- 
moſſi eſt ex conjectura Micylli, quod procul ab 
his de quibus hic agit regionibus diſtat, Turne- 
bus NANETIS, Libri omnes vetuſtiores, NE- 


nomen, quam falſum ponere, Nemetes, qui in 
Belgica cis Rhenum incolebant, Ptolemaeo, ſe- 
cunda brevi, av mani Et in Gallia Augu/tone- 
metum; et in Hiſpania Nemetobriga oppidum, 


420. Et ripas Aturi, qua littore curve © 

Molliter admiſſum claudit Tarbellicus 

Ancon emendat magnus Scaliger. Grotiuz 

Nimis breviter Vir magnus: Nam emendationis 

Scaligeranae partem omittit; qua praeterita nul- 

lus in altera ſenſus eſt. Scaliger Auſon. Lect. 
i, 5. ſic locum corrigit, 


t ripas Atyri, QE M Ftore curvo 

Molliter admiſſum claudit Tarbellicus ANCON, 
Multo vero facilius eſt, 'hanc conjecturam con- 
vellere, quam ſubſtituere meliorem. Quippe 
Ancon, pro ſinu litoris curvi Latinis auribus vox 
inaudita eſt, Neque vero apud Graecos 


Avernique 


eſt, cubitum et prominentiam litoris ibi ſe inflec- 
tentis. Verum eſto, fi vult, mut: Qualis de- 
inde ſententia.eft ? Sinus litore curvo claudit flu-. 
vium molliter admiſſum. Mira vero res; ſi clau- 
dit fluvium, quod ipſius gſium et eſt, et appella- 
tur. Noli dubitare, quin Aeguor vera lectio fit, 
neque ſollicitanda; vel ex ii, 615. 


Adriacas Aeris claudit quae cornibus undas, 
Nec tamen hoc patulis ie faucibus Ae- 


*. 


et iii, 279, Oceanuſque negat ſolas ſe admire 


2 Gades. Gs 


42.3. ——Sueſſones in armis :} Notus Galliae 
populus, Sueſſiones Caeſari. Veſtigia vocis ma- 
nuſcripti praeferunt Sexones, vulgo Axones, male. 
Grotius. 1 

426. Et dicilis rector roftrati Belga covini .] 
Omnes omnino habent Monſtrati. Nimirum 
hoc vult Poẽta, Covinnum a Britannis vel Gallis 
primo eſſe inventum, et inde Belgis traditum, 
Fallitur ergo Wilhelmus Brito, cum dicit, 


1 8 . Lucano 1 repertenr. 


48 M. ANNAET LUCANI - 


Arvernique auſi Latio ſe fingere ieee 

Sanguine ab Iliaco populi; nimiumque rebellis | 

Nervius, et caeſi pollutus ſanguine Cotta: 
430 Et qui te laxis imitantur Sarmata braccis 


Vangiones: Batavique truces, quos aere recurvo 


Stridentes acuere tubae: qua Cinga pererrat 
Gurgite: qua Rhodanus raptum velocibus undis 
In mare fert Ararim: qua montibus ardua ſummis 


435 Gens habitat cana pendentes rupe Gebennas: 


Pictones immunes —QF ſua rura; nec ultra 


428. Sanguine ab Tliaco populi;] Quod de Ar- 
vernis Noſter, id alii ſcriptores quotquot hodie 
extant de Aednis eorum vicinis narrant. Panegy- 
ricus ad Conſtantinum: Quaenam gens toto orbe 
terrarum in amore Romani nominis Aednis ſe poſtu- 


lit anteponi; qui primi omnium plurimis Senatus- 


conſultis fratres populi Romani arpellati ſunt ? 


Vide vero an corrigendum fit, 


Sanguine ab Taco POPULOS. 


ſi popules legis, hoc dicet ; Arvernos finxiſſe ſe a 
Trojanis ortos, et idcirco, fratres fe P. R. dicere 
auſos : Si populi z vere quidem T rojanorum eos 
ſanguinem fuiſle ; ſed inde auſos ſe fingere Ro- 
manorum fratres. Atqui, fi das eos ab Ilio de- 
ſcendiſſe, nihil quicquam fingebant ſe fratres ap- 
pellando: niſi negaverint Romani ſe quoque 
ſobolem eſſe Trojanorum. 


432. Qua Cinga pererrat Gurgite :]J Nullus 
in his regionibus Cinga fluvius a quoquam alio 
memoratur. Neque recte dicas pererrat abſolute, 
ſine nomine caſus accuſativi ſequente, non hoc 
nihil erat, loci vitium indicaviſſe, tacentibus aliis. 
Quid fi emendavero ? Lege, 


Wos SULGA} pererrat Gurgite 


Inſtabiles 


Quos concinne repetitum ex verfu priore; 


uss aers recurvo 
Stridens acuere tubae : quos, &c. 


Sulgae nomen Straboni jam debemus, hodie /z 


Sorgue dicitur: is in Rhodanum incidit, ſupra 


Avenionem. 
et infra, | 
Vides ut appoſite, cum Rhodano et Arart 
Sulga jungitur ; quippe omnium trium undae 
una miſcentur. | 


434. —2 1 ardua ſummis 


Gens habitat cana pendentes rupe Gebennis :] 


Credat alius, non ego, tam jejunum et putidum 
fuiſſe Noſtrum ut Montibus et Rupe in eodem 
colo poneret. Sic potius ſeripſiſſe credo. 

Qua NUBIBUS ardua ſummis. 

Qui montes excelſos habitant, iidem in nubibur 
habitantz nam et montes ipſi . voci- 
tantur. 


436. Pifones e Quinque hos verſus 


manuſcri nes non habent, itaque omnino 
adducor ut adjectitios credam. Grotius. Non 
modo amnes Marufcripti non habent ſed ex tot, quot 


uſus ſum, ne unus quidem habet, nec Editiones 


principes. 


3 s 
/ | 


437. Turonas 


oo . 


PHARSALIAE LIB. I. 
Inftabiles Turonas circumſita caſtra corcent. 


In nebulis, Meduana, tuis marcere peroſus 
Andus, jam placida Ligeris recreatur ab unda, 


440 Inclyta Caeſareis Genabos diffolvitur alis. 


Tu quoquo laetatus converti proelia Trevir: _. 
Et nunc tonſe Ligur, pe BE per colla decora 


437. Turonas] Ita poſuimus ex manuſcripts 
quo uſus Canterus, in quo Turonos. quanquam 
non neſcio apud Tacitum legi Twronios. Sed 
Turones ſemper Caeſar, quem ſecutus, puto, Lu- 


canus. Ejuſdem manuſeripti fide hunc verſum 


illi, In nebulis, praepoſuimus, aliquo nunc ſenſu, 


qui 2 alias. Grotius. 


439. A Malim Andes; nam plurale eſt 
Andes apud Caeſarem. Grotius. SE 2 


440 Genabos] Eadem urbs quae Genabum 
aliis, ut facile genera mutantur in peregrinis vo- 


elbus. ita autem reſcripſimus pro. Menabos. Grotius. 


442.—Duondam per colla decora Crinibus effuſss] 


Solus ex noſtris Puteaneus DECORA, ceteri 


cum Editione Veneta, DECORE. TLaudat 


hos verſus Priſcianus p. 716. ubi de nominativo 


Ligus et Ligur agit. Ceterum Sealiger in Hy- 


percritico: verſus, inquit, plebeius: Crinibus ef 
Fuſis toti praelate Comatae, Nihil addit cur 
plebeius haberi debeat, neque ego divinare poſ- 
ſum. | 


444. Et quibus immitis placatur) Tribus his 
verſibus deſignantur Vates, qui ſacrificia procura- 
bant; ut ſequentibus Bardi et Druidae. Dio- 


dorus Siculus lib. v. ſunt, inquit, apud Celtas, 


Crinibus effuſis toti praclate Comatae : 
Et quibus immitis placatur ſanguine diro 


445 * eutate: 


nora junio 5; Bdeder blend be; ſunt philoſophi et 


theologi, & Dpviiz; c0pagurr 3 ſunt et Marla, oi N. 

1 vhs digi dvolag rd wire Try. Strabo fimili- 
ter lib. iv. ręla PINa Tor „ef g iris Bag 
Te xa} Oud rug xa? Agb Amm. Marcellinus xv. 
Apud Gallos viguere ftudia laudabilium doctrina- 


rum, inchoata per Bardos, Vates, et Druidas. 


Mirum vero cum diſerte nominet Lucanus Bardes 
et Druidas; quod non et tertium genus Yates ſuo 
nomine appellaverit : Atqui id, -opinor, Kcit, fi 
ſua poetae ſcriptura reſtituatur. 

be 


Be ba immitis placatur ſanguine diro 


TEUT VATES, horrenſque feris altaribus Efus. 


Celtarum enim Deus ſummus non Teutates vo- 
cabatur, ſed Teut vel Theuth ; unde Tenutones 
dicti ſunt ut fuſe oſtendit in Germania ſua 
Cluverius, cujus correctio eſt Yates, Sanguine 
dire, idem eſt ac ſanguine humano, ſic enim, 
quod jure mireris, loqui ſolent poetae. 


Sphinx, apud Statium Theb. ii, 507. 
m——Concretis infando languine Plumis 
Relliquias amplexa virum. et vi, 350. 
A Crudelibus ambo | $48 
Exuviis diroque imbuti ſanguine currus. 
et x, 306. Proturbat menſas dirus liquor ; undique 
 manant 
| Sanguine permixti latices. 


E 452. Solis 


} 


Et Taranis 


M. ANNAEI LU CANLI 


445 Teutstes, horrenſque feris altaribus Heſus ; 
cae non mitior ara Dianae. 


Vos quoque qui fortes animas, belloque peremtas ; 
Laudibus in longum vates dimittitis aevum, 


*. 


Plurima ſecuri fudiſtis carmina, Bardi. 
450 Et vos Barbaricos ritus, moremque ſiniſtrum 


Sacrorum Druidae poſitis repetiſtis ab armis. 

Solis noſſe deos, et coeli numina vobis, 

Aut ſolis neſcire datum : Nemora alta remotis 

Incolitis lucis. Vobis auctoribus, umbras MAE = 


452. Solis nofſe devs, et caeli numina vobit, 
Aut ſolis neſcire datum:] Sententiam vides ar- 


gutam, et blanda quadam ſua ſuavitate mentibus 


obrepentem : Sed numquid illud advertis,,Deos et 


caeli numina? 


Als Tales h timus b co A 
Quo enim diffgrunt, Dei, et Numina caeli non 
difficile eſt veram emendationem elicere ex verſi- 
bus mox ſequentibus, ubi per partes explicar, 
quod hic ait ſemel ac univerſe. In his praeci- 
puum eſt, Animas immortales efſe, et flatim a cor- 
poris unius morte, tranfire in aliud. Atqui hoe 


non numen caeli eft, ſed donum, munus,.benefi-- 


cium. Scribe ergo. , 
Solis noſſe deos et eaeli MUNERA vabis. 
Claudian, i, Stilich. 227. 
A ucſque vetuſta 


Keligione truces, et robora Numinis inſtar, 
Barbarici. 


Jam vero vides quomodo Deos, et caeli Numina, 
ſoli Druidae intelligant. Deos, nemora et lucus ; 


455 Non 


4$4,——Nemora alta remotis Incolitis luis. ] 
Dixerat, Druidas aut ſolos ſcire deorum naturam z; 
aut ſolos ignorare; nempe quod diverſam ab aliis- 
hominibus de Diis haberent opinionem. Quid: 
vero ad iſtam opinionem facit, ſi Druidae incolant 
nemora ac lucos.? quaeritur, quid colant non quid: 
incolant : Adde etiam, quod falſum fit, eos Ely- 
fiorum Manium inſtar, lucis opacis habitaſſe. 
Kepone- 


———Nemera alta, REMOTOS 
VOS COLITIS LUCOS— 


Caefir Gall, vi, 13. Druides certo ami tempore 


in ſinibus Carnutum, quae regio totius Galliae 


media habetur, conſidunt in loco conſecrato: huc 


omnes undique qui controverſias habent, con- 
veniunt. Ubi emendandum eſt, in luco conſe- 
crato. 


457. Regt 


8 aer nn FR = — * Funn 2 —— — 
* he 4 "= w_ 3 Tv N 4 3 , 5 . Sy « OY 144 * * C d * 
& * - - e * 14 „ Po irs a> 4 * 1 = " ( 8 a * 2 2 FREE gr * 1 SY , * — * 
, * . * * RY 4 L Y 1 1 1 of 7 b 1 1 > * — + - 7 8 8 ery fl 1 * , 2 2 4 
oY ; Bo we 72 5 * n \ 8 ' | - b . Fa 4 2 8 wal ae 1 n . we wth 2. Pals wht e NE re . * _ r E 2 2 9 2 98 

— — & DSI . 3 r e 2 rr AS een 2 n by 8 * k * Os. b * n 9 e ene 

„ A hd = a n 1 „ N Sax ** ba ER eee n Fr AG wal * r 4 5 r * hs * -0 
q N 2 7 g 0 . * wy C 8 vi Ro 

& \ with 4 


n "EW WY. "Tas y * A . we + 
4 dil ot C * r r n 4 4 
r r iS Nec Rez! 
On, YN PR Pp a 4 Y TS _ . 3 1 n * 9 % 


r 


* 


3 


"IST : 
Tana 


A I» "y 
7 WD r 
n 7 WR. 
S+ SAT ov Sb AAS: 


PHARSALIAE LIB. I. 
255 Non tacitas Erebi ſedes, Ditiſque profundi. - | 14 


) = 


Pallida regna petunt: Regit idem ſpiritus arts i 

Orbe alio: longae (canitis ſi cognita) vitae 

Mors media eſt. certe populi, quos deſpicit Ardtos, 

Felices errore ſuo, quos ille timorum 4 " 
460 Maximus, haud urget leti metus. inde ruendi j 8 


In ferrum mens prona viris, animaeque capaces 


Citat Servius ad Georgicon 1, aitque congruere 
cum philoſophis, qui recedentes hinc animas illic 
alia corpora ajunt ſortiri. Grotius. 


460 —Inde ruendi In ferrum mens prona virit,] 
Obvium quidem eſt, promta ſubſtituere pro prona: 
Promta enim audaciae eſt ; Prona deſperationis 
et tedii vitae, Haec duo ſaepe commutantur, ut 
et alibi notavimus. Tacitus Annal. iv, 46. Eſſe 
Thracibus ferrum et juventutem, et promtum libertati, 
aut ad mortem animum. Et ibid. 47. Sugambram 
cohortem promtam ad pericula. Idem Agric. vi, 
Proconſul in omnem aviditatem PRONUS. Unde 
licet certo dignoſcere utriuſque vim et ſenſum: 

Promtus ad pericula externa, Pronus ad affectus 
animi internos. Promtus in vulnera, bella, Pro- 


nus in iracundiam, libidinem &c. ubivis invenies. 


Sed Pronus aut Promtus RUENDI in arma, fer- 


rum &c. niſi hie, nuſquam : aufer hinc Ruendi, 
plena fine eo ſententia eſt. non praeſtabo Luca- 
num Scripſifle, | 


Inde PROFECTO . 
In ferrum mens PROMTA viris, 


Sed cum Colbertinus veterrimus a prima manu 
habet RUENDO, ne te nimium terreat litera- 
rum diverſitas, fic enim ſcribuntur compendioſe 


ruedo = gfe: ct autem et 85 ſaepe mutuo fallunt, 


Quod fi verbo accedis, ſententiam praeſtabo: 


Cauſis enim ante narratis, cum effectum, ut hic 


ſubjungunt, ſaepe hac voce Prefect utuntur, 
Seneca avus Controv. ii. Converſata es diutius 
inter humano Sanguine delibutes : INDE EST 
PROFECTO, gad fates hominem - occiders. 
Nofter ix, 477- 


Arma timent gentes : hominumgque erepta lacertis 


A ſuperis demiſſa putant : Sic illa PROFECTO. 


Sacrifico cecidere Numae. 


et v, 351. eee ee e Sunt ifts 
| PROFECTO 


Curae caftra deis. 


SH Ovid. Metam. viii, 77 
Di facerent, fine patre TIO : Citi. 


quiſſue PROFEC TO 
Fit deus. 5 


J 


461 1 capaces Mortis:) Noſtri libri 
omnes ANIMAE, ut Silius xi, 170, a 


Novi dis ANIMAS ſmiles at peftora a 


. Numguam anguſfia malis : CAPIUNT ( mihi = 


dlite) Canna. 
Et i tbe cas vada et Paulli aa letum. 


G 2 


Neque 


64 M. ANNAEI LUCANT. 


Mortis: et ignavum rediturae parcere vitae. 


* 
Neque enim ibi mutaveris in ANIMOS, quia 
verſu proximo habebas magni animi. Reponen- 
dum tamen in Noſtro, 

® ANIMIQUE capaces 
| Mortis. ä 
Neque vero receptae lectioni Silius patrocinatur. 
Non Animae ibi capiunt Cannas, ſed Pettora : 
quod ſententia ipſa monſtrat; non ANGUSTA 
malis pectora, quippe quae CAPIUNT Cannas 
et Thraſymena. ANTMI, ut Noſter iv, 506. 


Et morti faciles animos. et vi, 417. 
Proprius jam fata moveri 
Degeneres trepidant animi. 
Virgil. Aen. ix, 205. 


ERR hic, aft animus lucis contemptor 
Seneca Oedip. Anime guid mortem times ? 
et Herc.Fur. 412. Animoruinas quod capis magno tuas. 


462. Ignauum e parcere vitac.] Ap- 
pianus Celtico. T. dαν,Z ndlaPponila} A* aride 
da ,. Grotius. 


463. Et ves crinigeros bellis arcere Caycos 

Oppoſiti, petitis Romam, ] In veteribus 
libris, Caycos, Caychos, Caichos et fic variant 
Claudiani codices. Graeci fere Kab, quod La- 
tinis literis Caychi. Sed vide nunc ingenium 
ſpiritumque Lucani ; quam nihil triviale dederit 
nec communis monetae. Jos, Romani milites, 
ofpoſiti arcere Caychos bellis. Cui non haec ſatis 
faciebant? Sed excute ſententiam, et ſolitam 
Noftri venam minime hic agnoſces. Unde enim 
vel quibus arcere? Aeneid i, 31. Arcebat lunge 


Et vos crinigeros bellis arcere Caycos 
8 ppoſiti, Petitis Romam, Rhenique feroces 
465 Deſeritis ripas, et aperttitn gentibus orbem. 


Caeſar, 
Taui⸗ 


Et vos crinigeros BELGTS arcere Caycpt. 


Cis Rhenum habitabant populi qui in Gallia 
communi nomine Belgae appellati ſunt, tune hi 
ſub Romanorum imperio tutelaque erant : hos 
gens fera et nondum ſubacta Caychi, repentinis 
latrociniis, opprimebant, ad illos igitur Belgis 
arcendos cohortes aliquot ad ripam diſpoſitae. 
Claudian. Stilich. 223. de Rheni pace. 


A eminaſque viator 
Cum videat ripas, quae fit Romana requirat; 1 


Ut jam trans fluvium non indignante CAYCHO 


Paſcat BELGA pecus.. 
Plane a Lucano hoc * ;- quem fic legebat, 
ut nos correximus. 


46 1 feraces Deſeritis ripas, et a- 
pertum gentibus orbem.] Lege ferocts, ride enim 
las ſeroces ripas : Sic. iv, 138. 

—fluviigue feracis 
8 timen. 
Quid vero illud ORBEM ? An totus orbis un- 
dique apertus, quia ripa Rhenĩ deſerebatur? Immo 
totum verſum ſic ab auctore profectum credo, 
——Rhenigque FEROCIS 
Deſeritis ripas, et apertum gentibus AMNEM, 
Noſter viii, 424. 
iel Archum Dacis Rhenique catervis 
Imperii nudare latus. 


At in noſtro deeſt quicquid eſt, quo 
Caychi arceantur. legendum igitur niſi nos fallit 


My, _ 
AS, EIT 2 


* = J 
COTM 5 5 I y * - GT 7. OT.” 
- £ p TY 5 I ij 
r X b : — f 
A "*q | 4 n 1 "= * 8 * 
e 82 Guerre 4: aa owt he ae * 
* n. & K a o , a 2 - by g £ C 2 
>, agg . A. 7 J. | RE LY 1 ff 3 W . = BERTIE, = 
OG. 6x r r b 


— 
p VF, 


* 

0 

x" 

"3 

4 

* 

3 
4 
3 
2. 
72 
4.5% . 
L 

+ 54 
—_ 
by 
3 
We. 
j by 7 


Claudian, 


SIE AE 


2 af 
1 


a LE Wm, Nr 1 * 
re ao 3-4. 


2 
r 


+ poly? 


 PHARSALIAE LIB E 


Caeſar, ut immenſae collecto robore vires 
Audendi majora fidem fecere, per omnem | 
Spargitur Italiam ; vicinaque moenia complet. 


Vana quoque ad veros acceſſit fama timores, 


470 Irrupitque animos populi, clademque futuram 4 _ 
Intulit, et velox properantis nuntia belli FE 
Innumeras ſolvit falſa in praeconia linguas. 1 

Eſt qui, tauriferis ubi ſe Mevania campis 3 


| * 
Claudian. Bello Get. de Rheno. 
Ut nec praeſidiis nudato limite tentet 


Expoſitum calcare ſolum ; nec tranſeat amnem 
Incuſloditam metuens contingere ripam. 


466. Caeſar, ut immenſae collecto robore vires 
Audendi majora fidem fecere, per omnem 
Spargitur Italiam,  vicinaque moenia complet.] 

Falſum hoc ex Hiſtoria, Cacſarem, ut primum 
vires collegerat, per omnem Italiam ſparſum fuiſſe: 


Pugnat etiam cum ſequentibus : Quomodo enim 


vana fama, non vera, erat; circa Mevaniam et 
fluvium Narem alas ejus diſcurrere, fi jam omnem 
Italiam occupaverat ? Quid, quod non niſi libro ii, 
439. &c. ſigna demum movet Caeſar, et propin- 
qua loca poſlidet, Auximum, Nuceriam, Aſcu- 
lum, Corfinium. Quomodo igitur jam nunc per 

n it Ttaliam ? Quale porro Sermonis genus, 
q non feliciter audax, Caeſar ſpargitur per 
omnem [talam ? vires, voluit, copiaeque ſpargun- 
tur, at putabam ipſum, Actaeonis aut Pentheos 
inſtar, per fruſta fuiſſe ſparſum. Verſus, opinor, 
proximus nobis opituletur, 


Vana ſuogque ad veres acceſſit fama timores. 


Cum enim QUOQUE legis et ACCESSIT, 
nonne illico ſubolet, aliquid de non falſo rumore, 
de fox nou vana neceſſario ante dictum fuiſle 


| Spargitur Iialiam, ROMANAQUE moenia completa 


Explicat, 


certe ; et hoc poteſt fidem facere, ſic a manu 
Auctoris ſententiam profectam elle. -_ 


TERROR, ut immenſae collecto robore vires 
Audendi majora fidem fecere, per omnem 


Rumer Spargitur, non ipſe Caeſar. 
Tacitus Annal. iv, 24. Diſperſo rumore. Hiſt. it 
96. Falſos rumores diſperſos. Aen. vii, 144- 
Diditur hic Subito Trojana per agmina rumor. 


Silius iv, 1, Fama per Auſoniae turbatas ſpargitur 
urbes, ä 


| Rumor etiam, non Caeſar, complet ER" Aen. xi, 


140. 
Et jam Fama volans, tanti praenuntia luftus, 
Evandrum, Evandrique domos et moenia complet. 


471.——Clademgue futuram Intuit,  velox,] 
Velox nuntia eſt ipſa Fama. fri get ergo 9 
et bis idem dicit, niſi reponas, 


Intulit UT velux. f 
Ut, poſtquam, ut primum. 


473. Eft qui tauriferis ubi þ 8 campis, 
Explicat,] Mevaniae tauri veteribus nobilitati 
funt. Silius vi, 047- 


84 


M. ANNAET. LUCANE 


Explicat, audaces ruere in certamina turmas | 25 


475 Afferat, et qua Nar Tyberino illabitur ami 
Barbaricas ſaevi diſcurrere Caeſaris alas: 
Ipſum omnes aquilas, collataque ſigna ferentem, 
Agmine non uno, denſiſque incedere caſtris. 


Et ſedit W 


Dona Jovi. 


giferi, pomiferi, qui ſcilicet ea ferant ; fic et Tau- 


riferi dicentur, qui tauros paſcant ? Nuſquam, 
praeterquam hic, hoc veri reperies. de Milone 


quidem Crotoniata Taurifer facile ferrem, ſed de 


campis dictum ſane nollem, ne iidem et tauros fe- 
rant, et tautis pabula. Eliciant aliquid, quibus 
datum eſt : neque ſinant hanc labem Lucano in- 
ſidere. 


Silius viii, 458. . Lactis Uni pratis, 


An hic corrigendum ? 
Ef qui GRAMINEIS abi ſe Mevania campis, 
Iterum Silius vi, 217. | 
Cornea gramineum perſultans ungula campum, 
Virgil v, 287. 
A endit gramineym i in campum, 


Ovid. Amor. iii, 5, 
Area gramineo ſuberat piridifſh ima Prato, 


477+ Ipſum omnes aquilas collatagus figna ferens 
tem, ] Collata figna, Collata acies ; cum pugna 
ſcilicet et praelium committitur, Nihil 
tius occurrit, Aen, xi, 517. 


Tu Tyrrhenam aciem collatis excipe 8 


Neque vero collata in unum locum fiena intelligas ; ; 
quippe agmine non uno incedebat. Placet quod 


#nde duae legiones totum agmen claudebant : 


Nec, 


Codex Trinitatis pro varia lectione affert, COG- 
_ NATAQUE figna, Cognata aguilis figna, quae 
Quid autem? an ut Campi berbiferi, turiferi, fru- 


aquilas comitabantur. Una enim in ſingulis 
legionibus Aquila, cetera ibi vexilla S;gna dice- 


bantur. Inde paſſim reperies, Aguilas a Sus. 


Silius x, 392. 
Nen Aquilat, non Signa viris. 
| 478. Agmine non uno, denfiſque incedere caftris.} 
Quaenam ſunt illa denſa Caftra ? vel quis ſic lo- 


cutus eſt? an denſa, erunt arta Caſtra, et non 


laxa ; an frequentia, et parum inter ſe diſtantia ? 
Utrumyis hic ineptum. Illud vero abſurdum, 
Caftris incedere ; credideram ſane ſolitos eos caſ- 
tris conſidere: Semper quidem agmine incedebant, 
nunc denfo et conferto, nunc laxo et effuſo. 
Livius x, 14. Uterque Conſul populabundus effuſo 


agmine incedit. Sed inauditum eſt, neque natura 


patitur quemquam caſtris znceſſiſſe. Quaerendum 
igitur aliquod verbum, quod ad agmen pertineat, 
vel in impedimentis fit. Caeſar Bel. Gal. ii, 19. 


Conſuetudine ſua Caeſar fex legiones expeditas duce- 


hat, poft eas totius exercitus impedimenta collocabat : 
Hirtius 
Gall. viii, 8, Agminis ordinem ita conſtituit ut 
legio vii, iix. ix, ante omnia iret impedimenta, deinde 
omnium impedimentorum agmen cogeret legis xi. 
Scripſit ergo Poeta, ut opinor, 
Agmine non uno, denſiſque incedere A 8. 

Carrus, vehiculum Gallicum ad impedimenta 


portanda. Quid ergo aptius dici potuit, quam 
Caeſarem e Gallia * annos decem et cum Gal- 


licis 


> n * Se; . 1 88 —_— 
e 3 


* 
Ker 
1 
2 
Fa 
=. 
* 
+. 3 
+ # 
* 
AS 


< 05 ths Le 7 3 —_ . & 3 >.x * 7 
* i p ö $ ;, — 9 J e 
7ç‚LLĩ . . : ] dg 


i K ut 
ES IST _ — LR 
an.) r 


PHARSALTAE LIB. I 


N oe, qualem meminere, vident: majorque, feruſque 
480 Mentibus occurrit, victoque immanior hoſte. 
Hune inter Rhenum populos Alpeſque Javentes, | 
Finibus Ar&ois, patriaque a ſede revulſos 
Pone ſequi, juſſamque feris a gentibus Urbem, 
Romano ſpectante, rapi. fic quiſque pavendo 
485 Dat vires famae: nũlloque auctore malorum, 
Quae finxere, timent. nec ſolum vulgus rr 
Percuſſum terrore pavet: ſed curia, et ipfi 
Sedibus exiliere Patres, inviſaque belli 
Conſulibus fugiens mandat decreta Senatus- 
490 Tum quae tuta petant, ct t quae metuenda relinquant, 
Incerti, 


Reis auxillis venientem denfis carris incedere num populo Alpemque jacentes. Sic alibi iii, 299. 
Hirtius viii, 4. Magna multitudo carrorum e&- Nubiferam Alpem, et i, 688. Alpis nubiferae 


55 


tiam expeditos ſequi Gallos conſurvit.- Caeſar i, 24. colles, Juvenalis x, 152. Oppeſuit natura Als 


| Helvetii cum omnibus faris carris ſecutiy. impedimenta 
in unum licum contulerunt- Quin et in Caeſareis 
impedimentis Carri.. Bell. Civil. i, 51. Fene- 


runt ad Catfarem Equites er Gallia, cum multis- 


earris magni/que impedimentis, ut fert Gallica con- 


\ 


479.——Majorque feruſque Mentibus occurrit,] x 


Harleianus cum aliis recentioribus FEROXQUE,. 
Placet et per ſe, et quoniam verſu mox quarto 
habemus Feris e gentibus. 


481. Hunc inter Rhenum populos Alpeſq; jacentes, Þ 


Colbertinus prior Nunc cum Editione Veneta; 
ceteri omnes cum Romana Tunc, id eſt, inſuper, 
praeterea: Alpem, concinnius hic quam Aber, 
Priſcianus p. 757. Apis, ait, ſomgulariter inveni- 
tur a Pottis prolatum, et in EM terminans accuſati- 


vum ALPEM.. Lucanus in 1. TOP inter 3 , 


pemgue nivemgue. 
488. ——Z7rviſaque bel Conſulibus fugiens man 
dat decreta Senatus.] Cur ſodes inviſa, quae 


ſponte et priores decreverunt, Caeſare conditiones 
ferente ? Scripfit Auctor, 


———-INIUSSAQUE belk 
Conſulibus fugient mandat decreta Senatus.. 
Hoc eſt, Senatus prae metu aufugiens, non ipſe- 


juſſit bellum; ſed mandavit Conſulibus jubendum: 


Noſter , 27. 


* 


Cunctague juſſuri primum hoc decernite 8 
Claudian. i, Stilich. 324. 


Hoc quoque non par va fas oft cum lauds ie 
uod non ante fretis exercitus adftitit ultor, 


Ordine quam priſco-cenſeret bella Senatus. 
Neglectum Stilicho per tot jam ſaecula morem- 
BING, ut ducibus mandarent praelia Patres. 

| | 491—Urgent 


5% M. ANNAEI LUCANT. 


Incerti, quo quemque fugae tulit impetus, urgent 


Praecipitem populum, ſerieque haerentia longa 


Agmina prorumpunt. credas aut tecta nefandas 
Corripuiſſe faces, aut jam quatiente ruina 


495 Nutantes pendere domos. ſic turba per urbem 
Praecipiti lymphata gradu, velut, unica rebus 


| Spes foret afflictis patrios excedere muros, 


Inconſulta ruit. qualis cum turbidus Auſter 
Reppulit a Libycis immenſum Syrtibus aequor, 


500 Fractaque veliferi ſonuerunt pondera mali, 
Deſilit in fluctus deſerta puppe magiſter, 


Navitaque, et nondum ſparſa compage carinae, 


Naufragium ſibi quiſque facit: ſic urbe relicta 


491.— Urgent Prarcipitem populum,] Quale 


vero illud, urgent praccipitem populum ? quippe 
inter urgentes illos Vulgus eſt, v. 486. et Turba, 


v. 495. Ergo vulgus et turba urgent populum. 
Placetne hoc? an pro populum legamus CUR- 


SUM ? Ceterum Agmina prorumpunt, caſu recto, 
accipiendum, ſed rectius caſu patrio; modo ſie 
corrigas, 
3 haerentia longa 
* PERRUMPUNT. 


Nofter iii, 116. in re ſimili. 
—Ropit greſſus, et Cacſaris agmina rumpens. 


496, Praecipiti hmphata gradu,) Quarto ab- 
hinc verſu habuimus, Praecipitem populum, atque 
utrobique in eadem ſede verſus. Reponimus 
isitur. | 


ANCIPITI hmphata gradu, 


Vater. Flaccus. iii. 46. 
— ancipitem lymphaverat urban. 


In 


| 8 
Proprium eſt lymphatorum. ultro citro, horſum 
iſtorſum, incerto War ire. Feror huc illuc ut 


498.———9uals cum turbidus Auſter Reppulit 


a Lilycis immenſum Syrtibus aequor,] Quomodo. 


autem hoc aequor prae aliis immenſum? Homero, 
ſi vis, condones ejuſmodi epitheta: Lucanus ta- 
lem ſine laude veniam aſpernatur, ille * dubio 


ſcripſit, 


Reppulit a Lilycis INV ERSUM Syrtibus aequor, 


Non vagum hoc verbum erit, ſed loco cognatum: 


ideo inverſum, quia ab Auſtro pulſum et ab imis 
| ſedibus erectum. Horat. Epod. x. 


Niger rudentes Eurus, INVERSO MARI 
Frattoſque remos differat, 


303... urbe rela In * fugitur, ] 


Supra 495, habuimus, fic turba per URBEM In- 


conſulta uit, et mox infra 508, habebimus, UR- 
BIS 


EY 


_ 


N ˖ n 4 
4 0 
5 * 2 


N „ : . 
%. 
I 
2 £ % * 
* a — = 
4 2 a SA , 2 


— * Water wi. 
32 a A bs OY = 
KS ot) i rt 4 Pay” 


g lo wt 1 ..... 
EI 1 n 2 2 kf 
Mak. _ S oo {oa 
f pe alt 5 3 ot r I n 
ite: 2 ee * — r. F 3 * - i a+ AY N 2 FEY AL \ 0 1 1 
r . ⁵ A Yan ov þ 


» wa hath” 8 
* ='£ 0 * r 
22 n n 


= i W 
n 


* 7? WR 
ES a 


PHARSALTAF LIB. I. 


7 In bellum fugitur. nullum jam languidus aevo 


505 Evaluit revocare parens, conjuxve maritum 
Fletibus, aut patrii, dubiae dum vota falutis , 


Conciperent, tenuere Lares : nec limine quiſquam 
Haeſit, et extremo tunc forſitan urbis amatas 


BIS amatae Plaus abit viſu. quis ferat tertium 
hic inculcatam URBEM ? quid fi legamus, 
Sic PACE relifta In bellum fugitur. 


Vides antitheſin ubique Noſtro captatam. Pace 
autem eadem qua Urbe ſententia. quippe illic tuta 
Pax, ii, 348. Martia uxor ad Catonem, 


Da mihi caftra ſequi ; cur tuta in pace relinguar ? 
Hoc eſt, in URBE, cui Caſtra illic opponuntur. 


504.—Nullum jam languidus acuo 

Evaluit revocare parens, Conjuxve maritum 

Fliibus, aut Patrii, dubiae dum vota ſalutis 

Conciperent, tenuere Lares :] Tam a prava 
diſtinctione, quam a mendoſis vocabulis laborat 
hic locus. difficilis ſane emendatu. Colbertinus 
prior SALUTI; ſecundus SALUTIS, ſed punc- 
to ſupra infraque poſito, quod ſignum delendo 
eſt, Idem et Puteaneus, et Codex Trinitatis 
CONCIPERET, hoc ſolum Librariis debebi- 
mus ; reliqua divinanda ſunt. Faciamus ergo 
periculum, non tam apicibus literarum adhae- 
rentes, quanquam et iſtud; quam caventes ne 
quid tanta Poetae fama indignum exſculpamus ; 
vide igitur haec, | 
NON NATUM languidus aevo 


Evaluit revocare parens, conjunxve maritum ; 


RITIBUS aut PATRIIS dubiae dum vota SA- 
LUTI | | 


CONCIPERET, texuere LARES, 


Plenus abit viſu: ruit irrevocabile vulgus. 
510 O faciles dare ſumma Deos, eademque tueri 


| Difficiles | 


NON NATUM dedimus pro recepto nullum 
jam : quo enim referendum erat Nullum? Pa- 
rens mullum maritum flevit ? an nullum mortalium ? 
Quorſum igitur Parent Sed ipſe jam illepidum 
illud vides. porro RITIBUS PATRIIS non ni- 
mis a vulgato abſcedunt FLETIBUS PATRII, 
ſenſu autem percommodo ; notiflimum eſt, pe- 
regre euntes redeunteſve Lares domeſticos ſalu- 
tare ſolitos; nunc vota nuncupaſſe, nunc ſol- 
viſſe. Ritibus patriis: Cicero de legibus ii, 8. 
Ritus familias patrumgue ſervants. et paulo poſt, 
ex patriis ritibus optima colunto. SALUTI au- 
tem potius quam Salutis, ut v, 450. 


———— va VOTA TIMORI 
Sunt inventa novo. 


CONCIPERET autem, Natus ſcilicet vel Ma- 
rites. compara jam haec cum vulgatis ; illud 
modo obſervans, et loco non ſuo poſitum eſſe vd 
Hletibus, et ſententiam deſtituere, cur enim fleti- 
bus ſolis agebant Conjuges, velut mutae et elingues? 
Quod ſi illae fetibus ; cur filet, qua ſuadela pa- 
rentes utebantur ? | 


— irrevecabile vulgus.] Graviter 
hic peccavit Lucanus, ſi ita haeret ei haec macu- 


la, ut elui non poſſit. Eft Epiphonema et ſum- 


ma clauſula totius narrationis ; quae niſi aliquid 
arguti novique habeat, friget ſordetque. Atqui 
v, 486. VULGUS pavore exanimatum erat, 

H | 


et 


* g 


88 


M. ANNA EI LUCANT 


Difficiles! urbem populis, victiſque frequentem 
Gentibus, et generis, cocat ſi turba, capacem 
Humani, facilem venturo Caeſare praedam 
Ignavae liquere manus. cum preſſus ab hoſte 
515 Clauditur externis miles Romanus in oris, 
Effugit exiguo nocturna pericula vallo: 
Et ſubitus rapti munimine ceſpitis agges 
Praebet ſecuros intra tentoria ſomnos. 
Tu tantum audito bellorum murmure Roma 
520 Deſereris; nox una tuis non credita muris. 
Danda tamen venia eſt tantorum danda pavorum: 


Pompeio fugiente timent. tum ne qua futuri 


et 495. /TURBA Iymphata RUEBAT. cur 


rurſus igitur hic VULGUS RUIT ? Quid quod 
v, 487. CURIA, PAT RES, SENAT US ex 
urbe fugiunt? an et hi, quod in clauſula factum 
oportuit, VULGI nomine comprehendentur ? 


Nec vero REVOCABIEE nimis venuſte hic re- 


petitur; cum quarto abhinc verſu vidimus, ut 
neminem evaluit REVOCARE nec parens nec 
conjunx. ft ibi nemo revocari poteſt, quid hic 
novi, fi irrevocabilis eſt ? Quid jam agimus ? fi 
vulgata lectio diſplicere incipit, ſalva res erit. 
Quod nunc humi repit, Metaphorae vĩ et virtute 
ſe eriget et eniteſcet. Quid ſi ſic ſeriplerie Lu- 
canus ? 


Ruit IRREVOLUBILIS UNDA. 


Unda eſt turba ac multitudo conferta hominum, 
eodem properantium. 


J uven. iii, 244, ——Nobis properantibus ob lat 


UND A prior: magns; populus n agming 
lumbos 


Dui ſeguitur. 


- 


Spes 


Virgil. Georg. ii, 462. 
&i non ingentem foribus domus alta ſuperbis 
Mane ſalutantum totis vomit aedibus UNDAM. 


Status: Fheb. ii, 223. 
UNDA fremit vulgi. Irrevol ubills ; 5 Horat. 


Amnis,. 
Non hic modo, Revelabil;is mutatum eſt in Revs» 
cabilis, ſed in Senecae Her. Fur. 559. 


i ome volubilis aevum. 


Evincas utinam jura. ferae Stygis, 

Parcarumgque colos non revocabiles. 
Corrigendum vero. 

Parcarumgque cole non REV OLUBILES. 


ut ſatis fidei facier verſus ibidem 182. 


Durae peragunt penſa Sorores 
Nec ſua retro fila reuoluunt. 
Ruit ergo unda populi patrumque irrevolubilis ; id 
eſt, fugiunt ex urbe omnes hominum ordines 
numquam redituri. 


5 Fl PIERS | 1— 


%s r ©. * 28145, 
n A y N 98 
b 1 


. * 
YL x K 17 
EN 
nr 


4 AG Iz f # 5 
R 
u TT Q OT gs Tag 


 *RHARSATIAE: ts. E 


Spes ſaltem trepidas mentes levet, addita fati 

Pejoris manifeſta fides, Superique minaces, 
525 Prodigiis terras implerunt, acthera, | "REY "5 

Ignota obſcurae viderunt fidera notes,” 
Ardentemque polum flammis, coeloque volantes 


Obliquas per inane faces, crinemque timendi 
Sideris, et terris mutantem regna cometen. 
530 Fulgura fallaci micuerunt crebra ſereno ; 


Et varias ignis denſo dedit acre rin: 


$28, ————Crinemque timendi Sideris, et terris 


vnutantem regna cometen.] Julius Scaliger in Hy- 


percritico, Vitium, inquit, illud, quo bis idem dici- 
tur, tam eff Lucano peculiare (lege familiare) ut 
pene ſibi proprium fecerit. Nam quid aliud oft 
guam Cometes; Crinemque timendi ſideris, et terris 
mutantem regna cometen ? Haec Scaliger, et quod 
ille hic ſugillat, ejuſmodi eſt ; ut ſi re vera ita 
Scripſiſſet Auctor; nullo colore excuſari poſſit. 
Sed levi declinatione, Scaligeri telum effugiemus ; 
nempe legendo COME TAE, nam, quemadmo- 
dum, bis Tacitus, Sidus cometes dicit, ita ſimili 
Epexegeſi, ſive appoſitione Lucanus, Sideris Co- 
metae, timendi, et terris regna mutantit. Tacitus 
Annal. xiv, 22. Inter quae et Sidus Cametes 

effulſt ; de quo vulgi opinio gſt, tamguam muta- 
| fionem regis portendat. Ubi correctum velim 
REGNIS. Iterum Tacitus xv, 47. Vis fulgurum 
non alias, crebrior, et fidus Cometes, fanguine illaſtri 
ſemper Neroni expiatum. Ubi Grotius delere ju- 
bet vd Semper Quaſi vero, inquit, tam quetidia- 
num ſidus eſſet Cometes, ut mos Neronis in es ex- 
piando notari potuerit ? Recte quidem argumenta- 
tur; ſed lapſus eſt in vocabulo. Retinendum 
erſim d Semper, et tollendum 13 Neroni : Sanguine 
Miri ſemper erpiatum, nihil aliud eſt, quam 


Nunc 


iNuſtrium virorum mortem ſemper porten- 
dens. Plin. Nat. Hiſt. ii, 23. 'Cometes, terriſi- 
cum magna ex parte fidus, ac non leviter PIA- 
TUM; ut civili motu Octavio Conſule, __— | 
* &t Caeſaris bells. 


530. Fulgura fallaci micuerunt creba TA 1 
Satis recte micuerunt, ſi per ſe ſolum aeſtimetur : 
Sed cum verſu mox tertio rurſus habeas, Emicuit 
fulmen : ſtatim ſcias alterutrum ex his in vitio 
cubare, Scripliſſe auctorem puto, 


Fulgura fallaci CECIDERUNT crebra ſerena. 


Virg. Georg. i i, 486. 


| Non alias coeli ceciderunt plura op 
PZ ug Ad. \ 


531. Etvarias ute denſo dedit aire WE J Denſo 
abre, cum Lucanus perpetuo Stoicum agit, tum 
hic ex ſuae ſetae doctrina loquitur. Seneca 
Quaeſt. Natur. vii, 21. Placet ergo no/tris Stoicis, 
Cometas, ficut faces, ſicut turbas, trabeſque, et alia 
oftenta caeli DENSO AERE creari. Ideo circa 
ſchtentrionem frequentiſſime apparent, quia illic pluri- 

__ 2 PIGRI. Quintus Cicero, Stoi- 
H 2 


cus, 


” 8 


M. ANNAET LUCANT 
Nunc jaculum longo, eh lumine lampas ; 


Emicuit coelo: tacitum fine nubibus ullis 


Fulmen, et Ar&ois rapiens de partibus ignem, 
535 Percuſſit Latiale caput: ſtellaeque minores 
Peer vacuum ſolitae noctis decurrere tempus, 
In medium venere diem: cornuque coacto 
Jam Phoebe toto fratrem cum redderet orbe, 


Terrarum ſubita percuſſa expalluit umbra. Th 


540 Ipſe caput medio Titan cum ferret Olympo, 
Condidit ardentes atra caligine currus, 


Involvitque orbem tenebris, genteſque coegit 
Deſperare diem: qualem fugiente per ortus 

8 Sole Thyeſteae noctem duxere Mycenac. 
545 Ora ferox Siculae laxavit Mulciber Ætnae; 


Nec tulit in coelum flammas, ſed vertice prono 


Ignis in Heſperium cecidit latus. atra Charybdis 


9 ONE HEH 


e 


ter AERIS CRASSITUDINEM de coelo apud 
#08 multa fiabant, oflentorum exercitati ſimi inter- 


pretes exſtiterunt. 


532. Nunc jaculum longo, nunc ſparſo lumine lampas 
Emicuit coels :) Diſtinctio prava, per omnes 
editiones retenta, loci hujus ſententiam conturba- 
vit et corrupit. Taculum ſcilicet et lampas emis 
cuit coelo. 


Tu vero fic interpunge; 


It varias ignis denſa dedit azre formas, 1 
Nunc jaculum lango, nunc ſparſo lumine lampar. 
Enicuit caels tacitum fine nubibus ullis 
Hulnen, Sc. 


Fee et 


Emicuit fulmen ; ut ſupra v. 157. 


535. ts rapiens de partibus ignem : 
Percuſſit Latiale caput :) Colbertinus primuus 
LATIARE. Vide ſupra, vg 198. 


542.—Genteſque coegit Defperare diem] Hine 
Statius Theb. iv, 284. 
I occidumum longe Titana aun 
Deſperare diem. | | 
$48.——Plebile ſacvi Latravere canes. J Ne- 
que. ſacvi canes per ie Scyllaeos canes ſignificent; 


quamvis et hi ſaevi. Neque tum recte ſaevi di- 
8 | cantur, 


 'PHARSA LIAE LIB. 1. 


Latravere canes. Veſtali raptus ab ara 
5 50 Ignis, et oſtendens confectas flamma Latinas 
Scinditur in partes, geminoque cacumine _ 
Thebanos imitata rogos. tum 
Subſcdit, veteremque jugis nutantibus Alpes 
Diſcuſſere nivem. Tethys majoribus undis - | 
555 Heſperiam en . implevit Atlanta. 


Indigetes | 


cantur, cum latrant flebele, Ejulare of Sievice in 
ter ſe pugnant, nec una poſſunt concurrere; ſorſan 


Fl:bile LAEVI latravere canes. 


Cum Charybdin antea nothinaſſet, Scyllaeos canes 
© larva Charybdios deſignat. Vir. quidem con- 
tra Aen. | iii, 420. | 


Damen Scylla n implicata c 
At hoc in «Eo Helenus narrat, cui tum 3 
erat Scylla: Romae vero degenti Lucano eadem 
erat a laeva. Ut Seneca in epiſtola xiv, Cum 
peteres Siciliam, trajecifti fretum : Gubernator non 


ſmiftrum petit litus (Scyllam ſcilicet) fed id quo 


proprier Charybd1s maria convolvit. Ars WI 
nocturni ? 


5 $0.——Confeftas flamma Latinas] Sic et 
Cicero ſaepe tum in orationibus, tum in verſibus, 
ſubticens vocem facile intellectu, ferias. Grotius. 


555 T majoribus undis Heſperiam 


Calpen, ſummumgue implevit Atlanta.] Nempe 
omina et oſtenta hic narrat, quae beHum civile 


diroſque ejus exitus praedicebant. In his prodi- 


giis unum hoc eſt, Oceanum ſic intumuiſſe, ut 
mantem Atlantis SUMMUM impleret. Hui! 


* 
125 5 * 
= 


. = 

= 
- 

3 
<P 
* = N - 
1 
F — 


2 
92 


1 


cardine tellus 


quid ergo obſtabat, grave ne rediret Saeculum 


Pyrrhae ; quo tamen SUMMUS. Parnaſſus non 
Sed facile erat illud SUM- 


tegebatur diluvio. 
MUM aſpernari, et ipſius Antitheti vi et venuſ- 
tate MAURUM adſciſcere: Heſperiam Calpen, 


Atlanta Maurum z utrumque 2 regione diftum, 


nam Heſperia hic Hiſpanica eſt,  Claudian. vi, 
Honor. 104. Maurufius Atlan, Sed haud' ſcio 
an et aliud reſtet mendum : quippe cum Calpen 
hic videas, vide an longe quaerenda fit Ayla, 


quae juncta fere cum Calpe memoratur, utraque 


Colummae Herculis dictae; et an eee. 


Hiperiam Calpen, Maurumque implevit Abylam. 
Mela. i, 5- Ab Atlantica oceans in nofirum mare per- 
Deinde eft mons prealtus,. ei quem ex adverſo Hiſpa- 


nia attollit objedtus ; hunc ABYLAM, i CAL 
PEN wocant, columnas Hercalis utrumgue. Pli- 


nius Hiſt. iii, 1. Proximis autem (oceani Atlantici) 
faucibus utrumgue rmpoſiti monies coercent clauftra z 


Herculimetae. Avienwin Orbe Terrae. 


| | Be kim cs as 
Inſerit interras : caput autem principiumgut . 
_  Europae et Lybiae oft: mediis infunditur oris, 


H3 bie 


ABYLA. Aﬀfricae, Eurpae CALPE. laborum. 


„ 


Inrepitque ſalum : Scapali flaunt ardui utringus; 
| Unus in Europam, Libyam procul afpicit alter. 


* 


F , 
, 
- 
= 


M. A NNAEI LUCANI 


Indigetes fleviſle-deos, Urbiſque laborem- 


Teſtatos ſudore Lares, eee _ 


Sic deſerta frets procera — al. 

Emicuere jugis, fic intrant ſaxa profundum, 

Bic ſubeunt nubes, fic caelum vertice fulcit 

MAURA ABILA, u dorſo confurgit IBERL- 
CA CALPE. 


Idem in Ora Maritima : 
Hic ſunt Columnae pertinacis Herculis, 
 ABILA atgue CALPE, 
Et iterum, © 
ie Herculanae Hant columnae, quas modum 
Utriuſque haberi Continentis legimus, 


ABILA atque CALPE : CALPE in HISPA- | 


NO fel, 
MAURUSIORUM / ABI A. 


Neque vero deterreat, quod Avienus, tam in 


Hexametro quam Jambo Abila corripit, ſecunda 


brevi: Sic enim ſolet corripere, quae ab aliis 
omnibus producuntur: 


In matutinos Pachynos producitur ortus. 
Alcinoique domus pandetur Corcyra rurfum : 
Seftus ubi atque Abydus parvo {te diſcernuntur. 


Illud certo indicio eſt, Aylam producta media ſoli- 
tam efferri; quod quidam pro Alyls montem eum 
Abinnam vocarent. Solinus c. xxiv, Oceanus ab 
occaſu ſalis irrumpens, laevo latere Europam radit, 
Africam dextro, ſciſſiſfue CALPE et ABINNA 
montibus, quas dicunt Columnas Herculis, inter 
MAUROS funditur et HISPANIAM. Sic ibi 
codices omnes teſte Salmaſio. Martianus Capel- 
la Lib. vi, Nam Europa a CALPE, Africa ab 
 AETHNA monte deſpicitur qui utrinque prominen- 
tet diei Columnae Herculis meruerunt. Sic locus 
jo ſeriptis fertur: Acthna, ut liquet, pro ABIN- 


| 3 


NA. Lucius Abe Mere Atlanticum intras 
in fretum Gaditanum, inter duos montes clariſſimes 


ABINNAM atgue CALPEN ob impoſitas Her- 
eulis columnas. Vide Euftathium ad Dionyſium 


v. 64. gin Ai aal Bagedgous ABENNA naAuply 5 
Columna Lybica Barbaris ABENNA appellata. 


Philoſtratus in Apollonio v, 1. de Columnis Her- 
culis loquens; Africae, inquit, % Ab, nomen 


% Abinna, Europacae autem, Kaxry Calpis. Jam 


ergo fi Abinna et pari ſyllabae productione Aby. 
ig d eee 


| tucrit Lucanus, 


en MACOS. implevit AB YAM, 


| 4e autem implevit, quia Montes illi mire exeſi 
et concavi. Mela ii, 6. Columnae Herculis ABY - 
LA et CALPE; wtergue quidem, ſed Calpe ma- 


git, et pene totus in mare prominens : is mirum in 
modum concauus medium fere latus aperit. Priſ- 
cianus p. 732. Lud, inquit, miror, quod Fuvenalis 
Calpe ablativum corripuit (xiv, 279. Sed lange Calbe 


relicta) cum fit ſimile hoc nomen, Penelope, Calliope, 
| Lucanus in 1. Thebis (MS. Thetis) majoribus un- 


dis Heſperiam Calpen Summumgque impleuit Atlanta. 

Vides quam vetuſtum mendum fit illud SUM- 
MUM; ut faepe alibi, Magiſter ille vitioſos in 

Lucano citando codices, ſecutus eſt, Sed Codex 
optimus Cantabrigienſis pro Inplevit, habet * 
Pulit, Unde adhuc corrigendum videtur 


He 58 . j e u. 
PELLIT ABYLAM. 


Mutat enim Auctor tempora ſaepe in hae narra- 
tjone, ut v, 551. Scinditur, 565. Vulgantur, 572. 
Diffugiunt. Utrir leftioni, ſeu Implevit, ſive 
Inpellit, patrocinatur Claudianus Proferp. ii, 181. 


"2 


* S 1 
RRR 
* a 1 o | 


2 1 
n 
1 * 


PIERS 


i CC N 2 ES 
> Aro "Bas. Macy Db nne 
5 > OY * $ dt "1 * > 
Wn 5 ONE En RT ar eg 
=_ G & , 


* Ir 8 
8 i * L 


« 


PHARSALIAE 1 1 


Dona fuis, diraſque diem foedaſſe volucres 

Aocipimus; ſilviſque feras ſub nocte relictia 
560 Audaces media poſuiſſe cubilia Roma. 
Tum pecudum faciles humana ad murmura linguae, 


Montroſique hominum partus, numeroque On © 


| — Neptinns cuſpids montes 
Impulit adver, rſos * 


of Silius V, 395- | 
Ceu pater Otꝛanut cum ſacva Tethye me 
Herculkam ferit, atque exgſi in viſcera mantis 
Contortum pelagus latrantibus ingerit undit e 
Dant gemitum Scopuli. 


zrit, perinde eſt ac Impellit ; Ingerit, W 2 
Cuſpide eſt Tridente. Denique et excuſatur Ju- 


Sed quid illud eſt, Oceanus ferit Calpen ſacua 


7285 Certe enim Cum conjunctio hic eſt, non 


praepoſitio. An ferit conjuge ſua Tethye quaſi _ 
telo ? nollem ſane hanc prae/iantiſſimam reſtitu- 
tionem appellaſſet acutiſſimus Heinſius, quam et 
apud Silium- inculcat, et apud Naſonem Metam. 
vil, 247- 


a hoc a Tethye munus. * 
Atqui priores editi; a Colchide habent: et fic ſeries 


narrationis plane flagitat: firmant quoque Lac-" 


tantius in argumento ejus Fabulae vii, 3. et Hy- 
ginus Fab. 182. qui clare dicunt Bacchum a 


| Medea. petiſſe id munus, non a Tethye.. Unde 


vero a Tethye ? Nimirum vetuſtiores Codices ibi 
habent, Ab aethide, A theide, A cetide, A ethide, 


A thetide. Inde promptum erat reſtituere On 


e erat, 


a — Cee 5 4 1 
F 9 "EY 9 Wu 


| Membrorum; matremque ſuus conterruit infans :. 
Diraque per populum Cumanae tarmina vatis: | 
565 Vulgantur, tum, quos ſectis Bellona lacertis. - 


Saeva 


—etit bee AEETIDA munus. 


| Aeetis et Acetiae Patronymica ſunt Medeae cog 


nomina a patre Aeeta. Ceterum et in Silio ve- 


. des ieee de ee eh ae 


N e mY 51a 
eee oe ares CUSPIDE Ga 
Hlerculeam ferit. 


venalis, cum Calpe ultima brevi dixit caſu ablati- 

o: nempe non a recto Calpe deduxit, ſed a-Cal- 
me ut apud Philoſtratum ie be 
non Kanmy. | 


| eee 1 Sic Bun 
v, 183. et viii, 824. Yates Cumana inflexione 
Latina. ſed cum ceteri Pottae Virgilius, Pioper- 


tius, Ovidius, Silius, Valerius Flaccus inflexionem 


graecam adſciverint, CUMAEA, vel CYMAEA 
vat#s : vix dubites quin ad eandem faciem ſcripſerit 
Lucanus. Ratioautem erat ; quia Cumae, Colo- 
nia Graecorum, et Sibylla graece vaticinabatur. 


56 s.— quos ſeflis Bellona lacertis Sacua 
movet, cecinere deos, &c;) Quos quaeſo deos ceeĩ- 
nere ? _ ad oſtenta e ſi ullos deos 

ceecinerint, 


I. ANNAET LUCANTI 
Sacra movet, cecinere docs: crinemque rotantes | [* 
. Sanguinei populis ulularunt triſtia Galli. | 
5 Compoſitis plenae gemuerunt oſſibus urnae. 
| | Tum fragor armorum, magnacque per avia voces 
570 Auditae nemorum: et venientes cominus umbrae. 
Quique colunt junctos extremis moenibus agros, _ - 
Diffugiunt: ingens Urbem cingebat Erinnys, 
Excutiens pronam — vertice pinum, 


.* 4 - : ' " 
= # 
= - | 


Stridenteſque 


cecinerint, niſi addidiſſet iratos ? indignum porro ae ut Adflere, Adgemere, Allatrare. Praeterea, 
eſt, Gallos ululare, alteros vero his ſoediores canere, cum tertio abhinc verſu Per populum habuerimus, 
Denique, Quas ſeftis Bellona lacertis ſacua movet, rurſus hic Populis ingeri non eſt ferendum, quare 
fi latine ſcimus, hoc abſurdum indicat, ipſam aliquid indagandum eſt, quod ſententiae pondus 
deam Bellonam ſectis lacertis eſſe non Bellonarios. ſuſtineat, totum ergo locum fic corrigere poteris. 
Colbertinus prior, et Harleianus, et pro var. lect Tim ques ſeftis Bellons lacertis 


Trin. MONET, Scripfit, opinor AuRtor, | „ 


baue MONET PLACARE du, oi e boni CYBELES ulularunt triftia Call. 
rn e triftia Galk, Ut prius Bellonae, ita et Cybeles facienda erat 


mentio. Galli Cybeles ſic dicuntur ad ambiguum 
Tum, inquit, fanatici homines, Bellonarii et Gal- evitandum. Phaedrus iii, 20. 
enn, , 
nominativo conjungatur. Vix aliter potuit Lu- 8 Pe 
canus. Bellonarii ſectis lacertis et ſuo ſanguine num ſolebant bajulantem ſarcinas : 


deos ſe placare iratos arbitrabantur, Tibullus i, 7. Ubi legerim, circum PAGOS. 


Haec ubi Bellonge motu eft agitata, nec acrem 566, — rotantes 
Hammam, non amens verbera torta timet, Sanguinei populis ulularunt triflia Galli. Fue- 
Iſa bipenne ſuos caedit violenta lacertos, rat Sanguineum. mutavimus, et mutationem noſ- 
Sanguineque effuſs ſpargit inulta Deam-— tram probant duo manuſcripti ex Bibliotheca, 

Et canit cuentus guos dia magna monet, quam magnus Thuanus nihilo minori filio reli- 
Bed otiofum plane et ſupervacuum eſt, ilud PO- quit: regiorum quoque unus, Non enim crinis 
PULIS : mirum enim ni Beſtiis vel NoRuis ulu- languineus, fed 1 | 


Jaffe eos crederemus. Quid quod Ululare, fic ut Dues circumtenuit 1 Bellona cruentis. 
Flere, Gemere, Latrare, tranſitivum non eſt? ſi Grotius, 


populis ululet quis; tum Adululare dictum opor- 


587. — 


2 — 


Stri 


PHARSALIAE EIB. 4 
ue comas: eee 


$75 Impulit, aut; ſaevi contorſit tela Lycurgi 


Eumenis: aut qualem juſſu Junonis iniquae 
Horruit Alcides,. viſo j jam Dite, Megaeram. 


Inſonuere tubae, et quanto clamore cohortes | 


Miſcentur, tantum nox atra ſilentibus auris 
580 Edidit: et medio viſi conſurgere Campo 


Triſtia Syllani cecinere oracula manes. 
JIollentemque caput gelidas Anienis ad undas | 
Agricolae fracto Marium fugere ſepulcro. 
Haec propter placuit Tuſcos de more vetuſto 


- 
5 * 


58 5 Acciri vates; quorum qui maximus aero 
Aruns incoluit deſertae moenia Lunae, 
Fulminis edoctus motus, venaſque calentes 


F W et monitus volitantis in acre pennae : 


580. E; medio nee 
Triſtia Syllant cecinere oracula manes.] In 
campo enim Martio ſepultus Sylla. Vide Appia- 


num et Plutarchum. Sic Marius de quo ſunt. 


ſequentia, ad Anienem ſepultus. Grotius. 


587. Fulminis eductus motus, venaſque calentes. * 
Filrarum, et monitus valitantis in aire 

. pennae ] Illa motus et monitus tinnitu 
futili, non ſapiunt Lucani indolem; ut nec illud 
Edoctus motus, eadem Syllaba recurrente : Quid 
autem, ſi motus  jaZ?uſque fulminum edoctus eſt; 
niſi inſuper didicerit quid motus illi praedicant et 
praeſagiant? Tacitus Hiſt. i, 3. non motus ſed 


monitus fulminum in ſimili ſententia poſuit, Caelo 


terraque Prodigia, et fulminum monitus clade 
rum pracſagia. Lege, 

Fulninis did MENTEM as 10. 
EN Tr ES 
Fibrarum, © 


> 


© Monſtra 15 


Mentem filminis, ut Statius Theb. viii, 177. de 


vate Amphiarao, ex hoc ipſo « * loco: 


Nu mihi Karoo 2 mentemque art 
Fulguris, aut ragſis ſaliat quod numen in extis. 


Venas autem LOQUENTES; id eſt, — | 
gientes : illud enim a nimis e eſt, 
Propertius iv, 100. 


Moes ftbi commiſſos fibra locuta deos. 


Sed quin et pro Volitantis, veteres noſtri omnes 
cum aliquot aliis et Romana, habent, Errantis. 
Recte: fi enim volitantis, otioſum eflet in atre : 
ubi enim alias ? lic totum reinge rer 


Fulminis edoctus MENTEM ene. LO- 
QUENTES. N 
Fibrarum, et monitns ERRAN TIS in aire 


Henna. 


| I 0 589. 2 


„ 


68 


. ANN ATT LUCANT | 


Monſtra jubet primum, quse wulle Raine Ae 


590 Protulerat natuta, 1 A e N 


589. Menſtra jubet primum, uus null ſemine di diſcors 

Protulerat natura, rapi,] Dubitavi an, muy 

ſemine, quaſi ſponte nata dicat, an, miſts femine : 4 
ut melius cohaereat illud diſcors natura. Adduxi 


locum Ariſtotelis de Gen. Anim. lib. iv, cap, iv 


adele“ Ines yiomobas 7% 7 —_———— 


wins, Addo jam alterum locum Problem. Sex. 


x. 74 vigala ,t ima)Marrivruy r. Creed ro 
| Sαον, x) (lnropirure Et tertium Plinii Ib. is 


Indi deciduis rerum omnium ſeminibus innumerae, in 


mari praeci pus, ac plerumgus confuſis monſtrificae 
gignuntur effigies. Quae Ariſtotelis et Plinii plane 
illud mi/to confirmant. Grotius. Mixte ſemine 


ex Viri magnt ſententia reponendum erit, atque 


inſuper acutiſſimi Nic. Heinſii notis ad 1 Sabini 


epiſtolam Diſſors. ſi ipſae quoque: correctiones 
mixtae fuerint melius procederent, hoc modo 


—q4uae mixto ſemine diſſors 
Protulerat natura. 


Hoc eſt, quae diſſortia diverſaeque naturae ani- 


malia mixto ſemine genuerant, ut Claud. Conſ.. 


”=— — Po 
Semine per mixto geniti, cum forte Leaenas 
Nobiliorem uterum viridis corrupit adulter. 


Verum, quia ſemper ſtoicum ſe proſitetur Noſter, 
placet vulgata lectio, ex Porticus ſententia expli- 
canda : Natura rerum ſcilicet, fibi diſcurs, (pra- 
ter ſuum morem) -profert ejuſmodi portenta ſponte et 
nullo ſemine. Manilius, ipſe quoque ſtoicus ex 


aſtris et caelo, hoc eſt, Natura, monſtrorum ra- 
tionem ducit: ii, 3 


Et ſaepe in pecudes errat natura, maremque 
Femina fubſequitur : miſcentur fidere partus, 


J 


et iv, TOI. | ON 
ene ferarum 
Corpora cum membris hominum. non ſeminis ille 
Partus erit. quid enim nobis commune feriſque ? 
Quſve in porkemi nuram pettævit aduluer ? 
Hera novant format, n intrrſerit was 


Lueanus autem Diis,. Fate, Fottunae, Naturae, 


oftenta haec imputat fupra 524. 


— fati 
Pi mnife/ta fitdes : ſaperigur minaces 
 Prodigits terras implerunt, aethera, pentum. ; 
et th 151. 


Non tamen abflinuit ventures prodere caſus* 
Per varias Fortuna notas,— vel Natura. 


ud vero in primis animadvertendum: loca illa: 
Democriti, Ariftotelis, Plinii, quibus correctio- 


nem ſuam mixtio ſemine firmare ſtudet Vir mag 
nus, eorum eſſe philoſophorum qui nulla omnino 
dari portenta aſſerunt. Quippe fi inſans capite 
canino natus ſit; id ſi mixtura hominis et canis 
a. 2 non mee ee 


Alenti æuidam pecora, prprrerum vver 
. Monffro —_ Was 


Acſopus ibi tum nuris emunctas ſent, 
Natura numquam ver bu cui potuit dare 3; 
Si procurure vis gſtentum, Ruftice,. 
Uxores, inquit, a tuis paſtoribus.. 


Ubi Alenti et ibi tum corrigimus pro vulgatis Ha» 
bentt et ibi ans. mixto igitur ſemine et Lucani men- 
ti, et oſtentorum ſidei praeſagioque prorſus re- 


Ppugnat. | 
' | 891. —Hfuuſti 


Ex 


4 * >, 
5 Y 
KK MA. p TL, 
4 ; - 2 7 
» $2 1 


dae 3 . "SY % - r X i Io ws 4 2 . 3 ; 
5 * ">. 4 N . Y « £4 4,09 x 4 4 - 4 "Pe 8 AY 92 1 FE 
7 To * & F n WI . My is. r . n * W * A. 3 = Sy 4 edt * i * ae #5 
LINER _ Pt 1 en * Ton WES 8 TEINS LOO TE 8 . 
= ©. ds RET. * 4 +. a K jp _T #2 = te Ts adds. 2 * 2 2 n n Nucl 
a „ wah N 8 2 2 — CEN No": > 236 SG Ar Eo Py r a te n o on WES Kat 2 U 

hy Y . 4 0 _— * . 1 0 A Sad * * « a — 22 4 + G «1 FLY 1 J Lon , 2 — oh 2 * 2 _ l 

'* 0 q 6 yy N A "—_ < IE 4 " Y 8 2 
i + Wa. . n oh 8 RS Rk. 2 aka of re 8 % 7 : * _ 2 8 
i * " =; _ TY ha = # CY na renne * = „ = = 


-PHARSALIAE LIB, I. 
Ex utero: ſetus infauſtis urere flammis. 
Mox jubet et totam pavidis a civibus Urbem 


Ambiri, et feſto purgantes moenia luſtro: 
Longa per extremos pomoeria cingere fines - 


595 Pontifiees, ſaeri quibus eſt permiſſa poteſtas, 


Turba minor ritu ſequitur ſuccincta Gabino, , 


Veſtalemque chorum ducit vittata ſacerdos, 


Trojanam ſoli cui fas vidiſſe Minervam. 
Tum qui fata deum, ſecretaque carmina ſervant, 


Goo Et lotam parvo revocant Almone Cybellen: 


591. Iiſauſtis urere 1 ] Non placent 
Snfauſtar illae _ aut legerim INFESTIS 
fammis aut 


 Infauftis urere LIGNIS; 
Vt ſit Iufelicibus. Notum illud Catulli, 
Inelicibus uſtulanda lignis. 


Arbor infelix, quae nec ſeritur, nec fructum fert. 
Plin. Hiſt. xiii, 21. Myricen et Italia fert, cujus 


infelicia ligna appellamus, quae tamen infeliciora 


ſum Graeciae : gignit enim arborem Oftryn, qua in 
domum lata difficiles partus ſieri produnt, morteſ- 
gue miſeras, Certe Oftrys illa Graeciae, et infelix, 
ut pote ſterilis; et infau/ta ut pote noxia et mali 


ominis, Vide et an Infauſta dicatur. Horatius. 


— 


Nutrit farra Ceres, almagque fauflitas. 


593. Et foto purgantes moenia luftro:] Am- 
burbialibus hoſtiis. vide Feſtum. Grotius 


598. Trejanam ſoli cui fas vidiſſe Minervam.] 
Servius ad 11. Aeneidos: quod colitur breve ft, 


et latet ficut Palladium fuerat. Grotius. Hinc 
| _ Claudianus i, Eutrop. 328, 


Et 


ejanam 2 Minervam 
 Virginitas Veflalis adit, flammaſque tuetur. 


An igitur cui ſoli, choro ſcilicet, non Sacerdats ? 
adeo ut omnes Veſtales eam. videre poſlent, non 


ſola * maxima. Noſter i IX, 993. 


| —— Nullique aſpecta virorum 
Pallas, in abſtruſo pignus memorabile temple. 


Servius tamen cui Sacerdati, non cui Chorp : fic 


enim alle ad Aencid- ii, 106. Palladium aß una 


tantum Sacerdote videbatur, ut Lucanus, Traanam 
foli cui fas vidgſe Minervam. 


| G00, Et lotam parvo rewcaut Almane Cybellen 7] 


Puteaneus CYBEBEN ; ut ubique Scribend 
eſt, quoties media Syllaba producitur. Ita Graeci 


kreten; numquam KeCian vel Ke, ſed KC: 


Sed quale ſodes eſt REVOCANT Cylalen Alnone; 


an illa verbo vel ſibilo revocata ſponte et nullo 
ducente Romam ab Almone redire ſolita? Pu- 
teaneus quidem Referunt habet, et in margine ea- 
dem manu Revocant ; ſane hoc longe praetule- 
rim lectioni receptae: Sed aliud ſubvenit ad hoc 
melius veriuſque, 


13 


M. ANNAEI LUCANI 
Et doctus volucres Augur ſervare ſiniſtras: 
Septemvirque epulis feſtis, Titiique ſodales - 


Et Salius lacto portans ancilia collo : F* eiten 
Et tollens apicem generoſo vertice Flamen.. 


605 Dumque illi effuſam longis anfractibus urbem 
Circumeunt, Aruns diſperſos fulminis ignes 
Colligit et terrae moeſto cum murmure condit, 


68 


_ Datque 
Suands o repaſitum Caecubum ad feſtas dapes ? 

* Siptenvir fis epulis, ſubintellige curandis;. in- 

Nempe ea curru ſeu carpento in die illo lava- dicendis : Sic enim loquebantur, Duumvir,, 


tionis vehebatur ac revehebatur. Ammianus Triumvir, Sevir juri dicundo ; Triumvir A. H. A. 


Marc. xxiii, 3. Ante diem Sextum Kal. (Apriles) flands feriunas ; Triumvir Reip. conflituendae, 
quo Romae Matri Deorum pompae celebrantur an- Decemvir litibus judicandis Duindecimvir Sacris fa- 


nates, et carpentum quo VEHIT UR famulachrum ciundis; agris dandis; Vigintivir Reip. und. 
- Almonis undis ablui perhibetur.. Prudentius * 


Et tam parve REVEEHUN T Almone Cx- 
BEBEN.. 


603. Et Gallus laat porzans ancilia colls :] Pu- 


cp xiv, L 54. 
: teaneus,, pro varia lectione LENTO, quod vide 
Nudare plantas ante carpentum cio an tempori tam triſti.aptius canveniat. Sed prae- 


Proceres togatos Matris Idaeae ſacris : 
Lapis nigellus EVEHENDUS eſtas, 
Mauliebris oris clauſus argento ſedet 

Duem dum ad lauacrum praceunds ducitis;. 
Pedes remotis adberentes calceis, 

Almonts uſque pervenitis rivulum. 


' Quaeet noſtram emendationem firmant, et ad lo- 


cum commentarii vice ſunt. 


ſat, ut ſolemne epitheton fit, quia ſalientes et ex 


— ancilia geſtabant. 


604. Et tollens. apicem generoſo vertice Flamen. ] 
Apex pileum ſutile circa medium virga eminente, Ait 
Servius ad ix Aeneidos. Grotius.. 


606.——Diferſs fulninis ignes Colligit] Di 
perſos ignes in unum redigit, ajunt Scholiaſtae ad 
601. Et deftus volucres Augur ſervare finiftras:] Juvenalem et ad Perſium. Grotius.. 
Et ſervare alis, et ſiniſtra auſpicia fe- 
licia a ME OR. pg Da — 607. Et terrae moeſlo cum murmure condit,] 
Moeſto cum murmure, id eſt tacita ignorataque 


602. Septemuirque epulis feſtis, Titiique ſadales :] prece, ut ait ad Juvenalem Scholiaſtes. Condere 


Ree me hoc repoſuiſſe pro fſlus, docet MS. P. autem vox huic rei-propria, ſepelire dixit Horatii 
Grotius. Recipienda vel ſine ullius Codicis au- interpres, infra: terram abſcondere Scholiaſtes ad 


thoritate Viri magni emendatio, . epulis, ut Perſium, qui addit, ut id fieret, fulmina in lapides 


Horat. Epod ix. transfigurata, id eſt, lapides ſumtos pro fulmini- 
e 8 "8 * bus. 


A Px Ee. oth es kh: OH Te. Te 1 . bs . 
p * k * þ 1 \ . 1 S SI "2 4 4 C 
$0» Swrvea" a, $5 1 PR uid (( yl 48 ol . * Wh 
tl ” _ h n . 0 wth 1 9 1 vas 
WL ns «, * WW 


| 81 . = 
r | AF) N . 
e n Ned ——_——— MP; - tr AI? 1 F e * = 
OT, Fo» IF — a << n 8 th. a f 2 nnd 8 1 8 
N 8 1 r r Mee 
2 . 22 __ = WD. G > I TOE * aw -v DO 3 1 


8 L 
Cl 


Wks ' 


Wa 
1 


n 


8 


2 e ' 7 r « HE. 
"> ORs By er e ECO TAE ox, Sr 6 ie wy 
e ERR by HG tad et <>" 
wo 
on 


Ke: 


hh 
» ho PEE? e 


n 
C 


n 
8 


TE PHARSALIAE LIB. I. 69 


Datque locis nomen, ſacris tunc admovet aris 
Electa cervice marem. jam fundere Baschum ; 
610 Ceperat, obliquoque molas inducere cultro: . 
1  Impatienſque diu non grati victima ſacri, & 
Cornua e nnn torva mini, 


1 6 + . & + ES 4+ &X F pr Bs © — 


* 


- Depoſits 


bus. Grotius. Plin. Hiſt. is, 55. hominem ful- 612. Cornua fuccinti premerent cum torua mi- 
gure exanimatum cremari fas non git; condi terra niftri,] Premerent cornua, non Tangerent ; quiz 


religio tradidit. Ceterum Scholiaſtes ad 3 taurus ſacri impatiens fugere nitebatur. Valer, 
Sat. vi, 585. * ann. Flaccus i, Ho 1:1 
; TY | IIs Pr lock.” | * 
608. Datgue locis nomen, ſacris tunc admovet aris] FI B 


Nempe ex coeli regionibus. Cicero: Caeli ful- Seneca Ocdip. 610. 

gura regionibus ratis temperanto. Plinius lib. xix. Dextra an cornibus taurum ptemens- 
I ſexdecim partes caelum eo reſpettu,, (nempe ful- Martiatis it; gl; * Want 0 08 
minum) droiſere Thuſci, Nomina autem fuiſſe 

auguralia iis regionibus Servius nos doceat ad Ec- Ipfe ſuper virides aras luctantia pr _ 
clog. ix. Augures deſignant ſpatia lituo, et eis dant Dum roſecat cultre colla, premitgue mam. 


nomina, ut proprie prima pars dicitur antica, po- Sed non admodum placent Torva illa cornua. To- 
ferior paſtica. Grotius. Aruns, qui haec ſacra tus quidem bos torvus dicitur; torva ejus frons, 
obit, non Augur erat, ſed Aruſpex. Colberti- :orvi oculi. Silius xv, 62. 


nus uterque, Cod.. Trin. et Berſmanni 3 
1 RE . 5 1 Ilha 4 ſum, verti ſaperum guae ſaepe parentem, 
Datque locis NUMEN. Nunc avis in formam, nunc torvi in cornua bs 


3 1 , 1 Cas Bs „ ASIF oe ö Fr Tp 
*YF WE. n * F T's — 4 
= OY. WY bo. AY 4 N 2 2 1 1 me 2 * & 195 
__ = 1 n i 4 7 1 bes. AM Ab "> 1 
1 1 5 iy n TELE . n 
5 l n 6 * 


he þ< ah = ty ; "BR * . - >< 
N n W 
A of N wor. y _- 


2 


Atque ita reſtituit Vir in his litteris ſummus Sic Heinfius ex MSS. cum prius eſſet Torva in 
Fred. Gronovius Obſerv. i, 13. plura apud ipſum cornua tauri, nullo ſenſu. Non enim vertit vo- 
vide. Claudianus iii, Proſerp.. 354. luptas Jovem in cornua tauri, ſed in integrum 
Taurum. Ordo itaque eft, Nunc in formam avis, 


Inde timor, loco. 7 ; 
mor, numenque loco. nemeriſque ſeneftae nunc Tauri torvi in cornua, Manilius ii, 246, 


Parcitur. 


Sacris aris, citat Lactantius ad Statii/ Theb. iii: Ut leo et arcittnens, —.— in cornua tortus. 


45. Cum vero tertio abhinc- verſu iterum Fay age ex codice Voſſiano, 


beamus Sacris, repono hic, Santtis.. Seneca N 85 arieſque in cornus torvus. 
truus Otdip. 303. | 


hy” 5: ; Sic Virgilius de Tauro, 1 
Opens anAas vidtins ant aras ft fats. Iraſci in cornua; Ovid. Metam. x, 538. 
Ferit et Sctis facillime permutantur. 4 Aut pronos lepores, aut celſum in cornua cervum. | 


_ 


J 


70 


Depoſito vietum praebeba 


M. ANNAEI LUCANT 
t popl ite collum. 4 


Nec cruor emicuit ſolitus: ſed unn. 


615 Diffuſum rutilo nigrum pro fanguine virus. 
Palluit attonitus facris feralibus Aruns : 


Atque iram Superum raptis quaeſirit in extis. 


Terruit ipſe color vatem: 


Quis vero praeter hunc Noftrum forva dixit cor 
nud ? Nimirum id ſolum recte torvum appella- 
tur, quod ſenſus et effectus capax eft, quod mo- 
veri, mutari, efferyeſcere ac remitti poteſt. Me- 
lius Curva dixiſſet, ut multi cadices exhibent 
apud Ovidium Metam. xii, 382. 


Cornua curva boum multo rubęfacta cruoe. 


Sed omnino, ut illic et alibi Heinſius, ita tu je 
repone, 

Cornua ſuccinfti premerent cam VARA muniſtri. 
Verſu vero ſequente, Praebet collum, id eſt, oculis 
deſignandum et cultro feriendum. Seneca Aga- 
mem. 898, 

Armat bipenni Tyndaris dextram Pe, : 
Qualiſque ad aras colla taurorum prius 
Deſignat oculis, ante quam ferro petat 2 

Sic huc et illuc impiam librat manum. 

Ita ſcripti hic editique Sed quis, obſecro, eſt qui 
Aeſignat colla oculis ? an Tyndaris ? foemina ſcili- 
cet tauros immolare confueverat? credo, ut uſum 
ejus miniftern faceret, quo oertiore ictu trueida- 
ret maritum. Quale vero illud eſt, Prius, ante 


quam ? nonne ſatis erat, aut Ante quam, aut Prius 
quam ? Miror, qua obtectum caligine oculos om- 
nium effugere potuit mendum tam nunc apertum, 
zeſtituo certiſſime, 
Lualiſque ad aras colla taurorum POPA 
Pefignat oculit, ante quam ferro petat, 


Livor aſperſo ſanguine, ut Oedip. 377. Infecit 


G14. Wet eruur emieute filter: fol oulnere largo 
Diffufum rutils nigrum pro ſanguine virus. 


. Veterrimi noftri quatuor cum Cantabrigienſi et 
binis Pulmanni, vulneie LAXO, ReRiffime. op- 
Emicuit, ex angu/ta plaga 

_ impetu exſiluit; e faxe diffuſus eſt, per colla 


ponuntur haec duo. 


tauri defluens, Seneca patruus Qedip. 345. 
Utrum citatus vulnere anguſis EMICAT, 
An lentus AMPLAS irrigat plagas cruor ? 
Sic ibi legendum, non, ut nunc, MICAT et Al. 
TAS, Sed 


617, Atque iram Superum raptis guasſront in extis.] 
Signanter r@ptis. Eft enim vox propria extiſpi- 


cio. Seneca Ocdipo : 
Nec fibra vivis rapta pectoribus potęſt 


Ciere nomen. i Grotius. 
Virgilius xii, Aeneidos: 
In flammam jugulant pecudes at hiſs viui⸗ 
Eripiunt. 
618. Vam pallida tetris 


Plurimus aſperſo variabat ſanguine livor.] 


atras lividys fibras cruor. Sed quare gelido cruore? 
quid Gelido facit, ad tincturam vel infetum ? 


Seneca, ut yides, {vidus cruor inficit, Noſter v, 
214- 


Viſcera 


2 . AS e 
88 — 5 $ * * A - + T4 (x * 
e WR . 1 * n 

« Ta LH 


' K 5 n Wy 
rife hee DN 


_ 
* 


rn he bes + 2 1 1 OED 
_ ** 1 ; * * = bk 

8 WH [ 93 bo eg de 
A net A * 


15 
= 1"; 


AS Dai * * 


* - 8 "wy *4 * * 

R 

rn 
TL 


* br, 
* 


* 1 1 R 
"i EAC. 
e 


12838 8 
Jae 4 * 8 ws cs 


* 3 
pr wb a, bet 


9 7 4x 2 " a Pa . is 
9 ES”, T hv why # , v4 * 
1 8 #; LARS 2 

I , b, A * * a 5 0 4 „ 

TO VE & is 4 toad 8 * 7 hk Ws \ 

„ ˙ «abi BE EE Is. 


Rs bd xe, Wha, ax alba 
r 
n 3 118 


=— 


K 42 
N 
tnkd* 


7. * gh! of 
{ot # aw % 


3 * s * | 
1 1 ON 1 
een 


 PHARSALTAE EIB. . 
Viſcera tinda notis, gelidoque infeda oruore 


620 Plurimus aſperſo variabat ſanguine livor. 
Cernit tabe jocur madidum : venaſque minaces 
Hoſtili de parte videt. pulmonis anheli 
Fibra latet, parvuſque ſecat vitalia limes. | 


Cor jacet: et ſaniem per 


hiantes viſcera rimas 


625 Emittunt: produntque . omenta latebras. 


An. 2 nullis * — * 


214. Rubor igneus inficit ora, et 564. Nicer inflait I 
Horat Epod.. vii. Tarait ; et albus or 


Horror. 
pallor inficit. In his omnibus Epitheta ad colo- 
rem, ut oportet, non ad calorem aut frigus perti- 
nent, praeterea autem, qui potuit, inter ſibras ca- 
lentes, rapta exta et allbuc ſpirantia cruor eſſe geli- 
dus? Sed aliud reftat pequs: Liver, inquit, varia 


bat SANGUINE viſcera infecta CRUORE. A. 
poẽta haec eſſe cave animum inducas, et ſi nihil 


tibi ſuccurrat. melius, fic mecum lege, 
— e 


Viſcera n notis, FOEDOQUE infleit 


NIGRORE. 


Totus hie de Extiſpicio locus e Patrai Oedipode 
expreſſus eſt, tam aperta imitatione, ut neminem 


qui utrumque inter ſe cantulerit, poſſit latere. 


Lucanus.- Impatienfyue diu non grati vitima ſeri. 


Sewers; Placidone vultu ſacra et admotas ma- 


nus patiuntur? 
Lucanus. Cernit tube jecur madidum— 
Seneca; Et felle nigro tabidum amt jecur. 


L. 


fque  minaces 


Ati nnr: 


dae | Hoe lite rebeed infargic lbs 


: Fibra latet. 


Seneca. 


Cor marcet aegrum Oe 
latet; 


Liventque venae: magna pars fibris abſt, 
Lucanus. —Produntque ſuas amenta latebras. 


Seneca, non molliambitu 
Omenta pingaes- viſceri dates 


finus. | 
Lueanus. — 3 
Ecce videt capiti fibrarum increſcere mim 
; Alterius capitis. 
Seneca. Ac ſemper omen unico ĩmpetio grave, 
i En capita paribus bina conſurgunt toris.. 


Vides ut Patrui bona Noſter in ſuis numeraverit 5 


tam alti alioquin animi, ut ab alio quoquam mu- 


tuum ſumere videri, noluiſſe videatur.. 


621. —Venaſue minaces Haſtili de parie vidit. ] 
Id hoſtile latus in extis Senecae Oedipo, inimici 
pars Ciceroni lib. ii, de divinatione. contraria: 


pars: TO" Ciceroni-ac Livio. Grotius.. 
627. Eccs 


0 


! 


72 


M. ANNAEILUCANI 
Ecce videt capiti fibrarum increſcere melem 


Alterius capitis: pars aegra et marcida pendet, 
Pars micat, et celeri venas movet improba pulſu. 


630 His ubi concepit magnorum fata malorum, 


Exclamat : Vix fas Superi quaecunque monetis 
Prodere me populis: neque enim tibi ſumme litavi 


Tuppiter hoc ſacrum: caeſique in viſcera tauri 


Inferni venere Dei. non fanda timemus : 


635 Sed venient majora metu. 


Du viſa ſecundent, 


Et fibris fit nulla fides ; ſed conditor artis 
Finxerit iſta Tages. flexu fic omina Tuſcus 


Involvens, multaque tegens ambage canebat. 


At 


627. Ecce videt capiti fibrarum increſcere ack Ita recte MS. non Religuit. A \ Ocdip. 214. 


Alterius capitis :] Ty avpmralu. Eſt vox ca- 
pitis l ſenſu apud Ciceronem ſecundo de 
divinatione, Plin. lib. ii, cap. 37. et lib. xxviii, 
cap. 2, Livium lib. viii, Sed nota eadem, ea- 
demque ſignificatio in Oedipo Senecae: | 


Ae ſemper omen unico imperio grave, 
E n capita paribus lun conſurgunt toris, 


630. His ubi concepit magnorum fata malorum, ] 
An SIGNA malorum? an potius, HAEC ubi 
concepit magnorum FOETA malorum ? Certe 
illud Fata malorum non multum arridet. 


637. Flexu fic omina 7 uſcus Irvolvens mul- 


tague tegens ambage canebat.) Tam libri omnes, 


quam Editiones, (exceptis Grotianis) Ae habent 


Statius iv, Theb. 645. —Haec ubi fatus 
att et flexa dubios ambage relinguit, 


Ambage flexa Delphico mos Ht deo 
Arcana tegere : 


Ubi vide Gronovium. FLEXU, undecumque 
primo venit, ideo credo receptum eſt, quia bina 
illa adjectiva totidemque participia, Flexa, multa, 
involuens, tegens, conſtructionem involvunt et 
onerant. Qui Flexa cum codicibus mavult, fic 
locum refingat, 


— —FLEXA fic omina Tuſcus 
Involvens, MULTUMQUE tegens ambage 


canebat. 


Sane non multa 9 cecinit, qui ſex tantum 


verſiculis carmen ſuum conc] uſit, 


$ 39. 4 n non fellarym Api 
Memphis 


Aeguaret viſu numeriſq; moventibus ra, ] 


Nigidius Figulus, Senator, Romanorum a V ar- 


— 
1 


3 x, e „ — 1. «ha » g 0 
2 Fr wg SER 3 1 y 2 F S ( * p : 3 r ad? 5 me" —_ G * a _—_ 
r Ai. dt . —_— F ; "JI 23> CT” od; 4 3 TY n * n * "1% 1 W 3 2 18 * r 
1 d PR Be EI un nV.. . ᷑ œ iꝗvçF . ĩ bo i TE 83 Aru "ie tc "wy. >. 

ee n . 6 r 1 Cog OS 4 3 8 2 W. 3 r — AE *% > 1 — 3 © "> l W 2 T J = TH OE. _ TL _ Aa we @ FR 
/ ne RET r EO nn C „ ˙ Co EE TEETER 
FOILS 1 Lt © e a | Ca cs t-= » 83 * Ah. 1 PA n | So. 4 4 AAR ST 
(@| 3 , . Ry ; Z f L 2 1 1 N * SF oa I _—_ = ee A & 2 > OY LS 5 n Wl 13 8 Lo 1 by 1 
* r Ln ET TR Du PUTT TP 1 
_ — I =_— 4 1 1 = = 
8 5 3 . * \ MT os, 


= 3 » OT . * — * T by, * 
& ET! e 
S * n * 
L > e 
AY ADs » > ar LO ART 
l p - n 
i r 


8 


PHARSALIAE L1B/1. | 
At Figulus, cui cura Deos, ſecretaque coeli 


640 Noſſe fuit, quem non ſtellarum Aegyptia 
Aequaret viſu, numeriſque moventibus aſtra, 


Aut hic errat, ait, nulla cum lege per aevum 


Mundus, et incerto diſcurrunt fidera motu : 
Aut, fi fata movent, orbi, generique MY 


645 Humano matura lues. terrae ne dehiſcent, 


rone doctiſimus, Aſtrologiae quoque peritiflimus. 
Itlud vero minus intelligo quo pacto numer! ſive 
calculi, rationes Nigidianae vel Memphiticae 
mruere aſtra potuerint. Fallor, an ſcripſit Auctor, 
„I 9 Ara. 


Claudian. Idyll. v. 
Quiſsuis ſollicita mundum ratione ſecutus 
Semina rimatur rerum, que luna iaberat 
Daten. f 

Statius Theb. iv; 411. de Tireſia vate, f 


Il Jens non larga caede juvenaum 
Mon alacri penna, aut verum ſpirantibus extis,, 


Nec tripode. implicito, NUMERISQUE SE- 


QUENTIBUS ra, 
Turea nec Supra volitante altaria ſumo. 


Ubi Lactantius Scholiaſtes _— Statium 'de 
Lucano iſta mutuatum eſſe. 


642. Aut hic errat, ait, nulla cum lege _ acvum 
Aundus.] Solus ex vetuſtis Harleianus, CUM. 

Ceteri cum plurimis recentioribus, ulla SINE 
lege. Quam lectionem Priſcianus in ſuis libris 
reperit, mirificeque interpretatur p. 1194. or 
vi ipoinoe, od (lege n) v0 ove imoinowy pro cadem 
ponunt Attici, ex * ſupervacuo duplicantes abnegatia- 
nem. Terentius in Phormione : non fic futurum ef/t 


(lege Non, Ad cas ii. wee 


Subſidentque 
Primo : Aut hic errat, ait, nulla ſine lege per acvum 
Mundus.. Sic et ibi codex vetus Cantab. Nimi- 
rum hoc vult Priſcianus, negativas binas non 
ſemper affirmare, ſolito Latinorum more ; ſed 
nonnunquam negare, more Attico quale hoc 
Terentii ex Andria * i, 3- quam illud ex 
Phormione.. | a vel 


Negue fr haut dicas tibi non LR Pas cave. 


Et Plauti Bacchid. i iv, 9, 114. TR 


Negue ego haut commi ttam. 


Ubi perinde eſt, ac fi dixiſſent, Neque tu - cog 


Negue ego committam. ad hanc faciem interpretatur 
magnus Magiſter. Sine nulla lige idem eſſe ac 

ſme lege ; ut duae ſcilicet negativae fine et nulla 
fortius et ſtrictius negent. Quanti eſt fapere ! 
Enimvero ſine nullo judicio, ſi ipſius more dicere 
licet, verſatus hic eſt ſummus Grammaticus. A- 
page tam inficetum commentum. Neque vero 
ex Harleiano et vulgatis CUM, recipiemus: Sed 


quod facile Librarii oculos olim fefellit, 57 ä 50 ;. 
ſolito literarum compendio, 


Aut hic errat, ait, nulla SUB lege an arUum.. 


Ut Georg. „„ A ARE det ile, 
Salae communes nates, conſortia tefta e 
Urbis habent, 04-4408 agitgnt SUB LEGI- | 
BUS AEVUM:. | 
k. 


25 1 


74 My ANNAEI ROAST 


subſidentque urbes ? an tollet feryidus acr |; -» 
Lemperiem ? ſeg etes tellus infida negabit . 1 0 
Omnis an infuſis 12 unda venenis ? Th 
Quod cladis genus, o Superi? qua peſte paratis | 

650 Saevitiam? extremi multorum tempus in unum 
Convenere dies. ſummo ſi frigida coelo 
Stella nocens nigros Saturni accenderet ignes: 


e fudiſſet Aquarius imbres, 


647.-——Szgetes tellus infida negabit ?] Putea- 


neus TELLUSQUE. Lege, 
Segetes tellusNE\negabit, Omnis an infuſis. 


650.——2ue peſle paratis Sacuitiam p Li- 
benter velim doceri, quid fit parare ſaevitiam pte: 
certe fic potius dicerem, Parare PERNICIEM 
vel EXITIUM pee. Ita tamen ante multa ſae- 
cula legit vir ſui aevi doctiſſimus Joannes Sariſ- 
berienſis p. 92, Neque variant Codices noſtri. fic 
corrigendum, 


Oug pole PIA TIS 

 Saevitiam ? 
Hoc eſt, Satiatis, expletis, vindicatis. Propertius 
iii, 17. 17. | 


Nam quid Medeae referam, quo tempore 1 
Iram natorum caede piavit amor. 


Piavit iram casde, ut, Piatis 3 peſle. ? 


6 5 1. Summo 2 frigida coelo 

Stella nocens nigros Saturni accenderet ignes; 

Deucalioneos fudifſet Aquarius imbres,] Stella 
nocens quae ſummo cvelo friget, Saturni deſcriptio 
eſt. Quale igitur illud eſt, / illa fella, Saturnus 
ſcilicet accenderet nigros ignes Saturni ? Certe 
hanc conſtructionem ipſe verborum ordo neceſſa- 
rio requirit, ſed fi fic ordinabimus, Pella Saturni 
nocens frigida ſummo-coelo, quid deinde ? guos ni- 


Totaque 


gros ignes est ſuos, opinor. at illi vel ab 
orbe condito ſemper accenſi ſunt, numquam ex- 


ſtincti. ſic igitur legendum credo, 
| Stella nocens nigros CAPRICORNI accenderet 
iges. | 
Nimirum ex Aſtrologorum decretis, Saturnus ſe- 
dem ſuam ac domicilium in Capricorno et Aquaria 
habet : in illis duobus dominium et regnum obti- 
net, vim ſuam praecipue exercet. Vide Firmi- 


cum ii, 2. et alibi. Si Saturnus igitur nunc, in- 


quit, in Capricorno eſſet; Aquarius, alterum ejus 
domicilium, diluyio rurſus Deucalioneo terras 
obrueret. Plin. Hiſt. ii, 39. Saturni maxime tranſi- 
tus imbribus faciunt, Contra, fi Sol, jam in 
Leone, (Solis ſcilicet domicilio) eſſet, totus orbis 
incendio flagraret. Recte etiam nigros Capricor- 
ni ;gnes : quippe nullam ſtellam habet vel pri- 
mae vel ſecundae magnitudinis : wade of Au 
v, 70g. niger dicitur. : 


Hefychins. 1 2 3 onoTur,; 3 niger 3 tenebr 21 


Idem Feſto Avieno marcidus eſt. 
Hiſpida ſetofi marcet ſpecies Capricorn, 


Quam facile autem Capcorni (fic ſeribebant ith 
linea) tranſire potuit in Saturni ? 


654. Totagus 


CT = 


; 
1 
3 
0 1 


x 1 
42 7 
n 


3” 
3 
2 


e n NR 
NO Ed 1 © 
OE no 


Aegt:27,, 28 : 2 bY 4 > 
r 


wt f- i Kow, 8 TY 


* „ 1 4 
3 r E 3 ps ha if 2 1 « * 0 g j Be. 1 * b 
FF 4 r #7 Ab K \ 2 2 _ 5 4 3 mes p 
3 T — hy CERT 1 2 » * r $8 ST a, 8 2 .. 8 * 
& > $0 eee Eo e Wo 1 e þ — : A” - 4 FIT , Fa SH. FS br 4,0 —_" . 1 £ a k 
® er BA, 5 * N 1 err 1 1 = FI . 1 - of Lad, R = k * . cy; - C «4. at v4 #4. 2 3 ye 4. 4. 4 4 —_— n . 
| 3 n LAN EE ET: n e CO OO Ee nn be44 PTA 
Y . 8 1 1 5 AW; YT Roos l 0 y ATT. » raw aca FT; =& * — 
= i 1 U = do CAS 1 = = 9 n 4 Oc © 2 Ly ©s > l & es 1 4 i N * * fs EE hs _ 
p \ 99. a 5 Po Fs N I * 8 N N > * w 


r 

. bed 

Rr 2 2 2 8 - l 
r 


v& * 7 12 


| PHARSAUFAE LIE I. 75 
Totaque diffuſo latuiſſet in aequore tellus. WL 


65 5 Si ſaevum radũs Nemeaeum Phoebe leonem 


Nunc premeres, toto fluerent incendia Alb 
e ſuis flagraſſet curribus aether. 


Succe 


Hi ceſſant ignes. tu qui flagrante minacem 


Scorpion incendis cauda, WE — 


654. To otaque diffuſe latuiſſet in aequore tellus.] | 


Recte; fi nuſquam alio circumſpectes. At al- 
tero abhinc verſu iterum videbis, Toto mundb, vide 
autem quam nullo 2 477 ſuus loco nitor reſti- 
tuatur. 1. e 


TECT AQUE diffu 1 latui ſſet in aequore tellus. 
655. Si ſaruum radiis Nemeacum, Phoebe, Leo- 


nem Nunc premeręs, ] Saevum, Nemeacum Leonem, 
Accio hoc et Pacuvio dignum, non eo qui mun- 
ditie et elegantia pene peccat. Vide an agnoſcas 
Auẽtoris manum.. 


K TERGUM radiis NEMEAEL, Phoe, 


LEONIS 
Nunc premeres. 
Seneca Patruus. Oedip. 40. bY, 
Titan leonis terga Nemeari 555 
Ovid. Arte i, 68. 
Cum Sl Herculei terga leonis adit. 


M 57. Szccenſuſque ſuis flagraſſet exrribus aether. 1 
Illud ſuis, omnes Viri magni editiones, inſedit. 


Berſmannus quidem ex uno codice effert Sui, ſed 
non adſcivit. Reponendum cum libris noſtris 
univerſis, Tuis, „ Phoebe, curribus ; acther enim 
non curru vehitur. 


— 


6 59 Tu qui flagrante minacem Scorpion in- 
— caudg e peruris, * Mars in 


660 Quid 


n Jomicilium unum habet, © ARES in A- 
riete. Scorpius autem olim duorum Signorum 
ſpatium in Zodiaco occupabat: unius ſuo corpore 
ſeu trunco, qui proprie Scorpius dicitur, alterius 
chelis ſuis five brachiis, quae pars nunc Virgo ap- 
pellatur et pingitur. Inde eft, quod totum hic 
Scorpium, tam corpus quam chelas, ftella Martis 
incendat. Sed, an iſtud ſatis lepide, Incendis et 
peruris? hoccine illo majus, an minus, an pror- 
ſus idem eſt? Si omnia Noſter ſic ſcripſiſſet. fa- 
cile potuerit Neronis in catminibus aemuli gladios 
contemnere, Sed fine dubio non ita Lucanus ; 
fic enim levi mutatione emendemus. | | 


Wt u qui flagrante minacem 
Scorpion incendis cauda chelaſque PRIORES. 


Nimirum Chelae, fi ab Ariete ut ſolent numeres, 
vel ſi ſiderum ortum ſpectes, e : 


Cicero in Phaenominis 


Tum rutilo Eiter * * ** Va irgo 
Exin projettae claro cum lumine Chelae, 

Iþſaque conſequitur Iucens vis magna Nepai. 

Ut autem reſpectu Scorpii Chelas priores, ita Vir- 

gilius reſpectu V irginis, Georg. i, 33- 

Aua locus E rigonen inter Chelaſque ſequentey,/ 

Noſter ii, 69x. 


S ◻an cocperat ultima Viegs | 
Pbosbum laturas ortu praecedere Chelas. 
660. N 


K 2 


76 


N. ANNAEI LUCANI 


660 Quid tantum, Gradive, paras? nam mitis in alto 


]Juppitur occaſu premi 


itur, Veneriſque ſalubre 


Sidus hebet, motuque celer Cyllenius haeret, 
Et coelum Mars ſolus habet. cur ſigna meatus 


Deſeruere ſuos, mundoque obſcura feruntur: 
665 Enſiferi nimium fulget latus Orionis ? 


Imminet armorum rabies : 


ferrique poteſtas 


Confundet jus omne manu : ſcelerique nefando 


Nomen erit virtus : multoſque exibit in annos 


Hic furor. et Superos quid prodeſt poſcere nem? 


660. — Nam mitis in alto Fuppiter octaſu pre- 
mitur,] Colbertinus prior omnium veterrimus, 


in IMO occaſu. Quod ſuo jure ſe recipi poſtulat. 
Claudian. vi, Honorii 618. b 
Namgus velut flellas Babylonia cura ſalubres 
Optima tunc ſpondet mortalibus edere fata, 
Caelicolae cum celſa tenent, ſummoque feruntur 
Cardine, nec radios bumili ſtatione retundunt. 
662. Motogue 
Priſcianus citat p. 760 ; firmantque ibi membra- 
nae veteres Cantab. praetulerim tamen, 
METAQUE celer Cyllenius haeret. 


Mercurius haeret meta, hoc eſt, incipit reciprocare 


ſeu retrogradus fieri. Plinius Hiſt. ii, 12. Infe- : 


riores duae ſtellae (Venus et Mercurius) a longi/< 
famis diſtantiae ſuae MET'IS Solem inſequuntur. 


Cicero pro Coelio c. 31. In hoc flexu quaſi acta- 


tis fama adaleſcentis paulum HAESIT AD 
METAS. 


663. Et coelum Mars ſelus habet.] Gan v, 660. 


Martem compellet et adloquatur, Quid tantum 


Gradius pars ? quis dubitet, quin et hic in per- 
ſona ſecunda extulerit; 


670 Cum domino pax iſta venit. duc, Ws malorum 


al Cyllenius baeret,] Sic 


Continuam 


Ceterum de toto hoc loco, &c. cenſet Julius Sca- 
liger : Figuli, inquit, commentatio in primo libro, 


tota frigida, nee Matheſeos umbra digna neſcio 


an menda illa graviſſima, quae corrigere noluit, 
hanc ei cenſuram expreſſerint, certe ut nunc ſe 
habent, fruſtra haec ſugillaverit. Si Saturnus 
Capricornum obtineret, diluviem fore, nonne hoc 
Aſtrologorum placitum eſt? non illud quoque, 
Si Sol in Leone eſſet, calorem fore et incendium ?: 
non ſi Mars ſolus caelum habeat, ſtellis benignio- 
ribus remotis, bella fore? ſi Orionis enſis prae- 
ter ſolitum fulgeat, ſignis aliis ſub nube occultatis, 
pugnas et praelia ſuboritura? Quam ille Mathe- 


feos umbram vel lucem hic deſideret, equidem 


neſcio. 


| 667,——Scelerique nefando Nomen erit virtus :] 
Hoc et huic adhaerentia ex Seneca adumbrayit, 
Herc. Fur. 251, eee 
——proſperum ac feliz ſcelus 
Virtus vocatur : ſontibus parent boni 3 
J us Ny in , * leges timor. 


\ 


+4 == 


n 
r 


=o I TITS 4 1 4 9 3 1 * s 4.6 at . 

* 1 Jun * "ER 5 N . _— Y ind 1 95 TW WI 

* r "I D | the. 
* $008 8 n q —_ AY "—_ _ 


© = N 22 
= 8 2 


Wo 


3 
* 
r 


3 
8 
8 


2 


& 


r 
2 8 Ds ps => wild 


* r 
wt 4 = 1 * = * x bs * > 
— -_ ONS - 8 Y 
os i... 1 
2 r 


0 8 1 — e 
** 34 5 oY "A 
* 8 I, k 
* 8 
* 


PHARSALTAE VIB/T. * 


Continuam ſetiem: clademque i in tempora multa 
Extrahe, civili tantum jam libera W 
Terruerant ſatis haec pavidam praeſagia piebem : 
Sed majora premunt. nam qualis vertice Pindi 
6575 Edonis Ogygio decurrit plena Lyaeo- 
Talis et attonitam rapitur matrona per Ae 
Vocibus hic prodens urgentem pectora 1 
Quo feror, o Paean? qua me ſuper aethera raptam 
Conſtituis terra ? video Pangaea nivoſis 
rf 680 Cana jugis, latoſque Aemi ſub rupe Philippes. 
1 Wii furor hic, o Phoebe, doce: quae tela, manuſque 
Romanae 


* 


ä in tempora multa Extrahe,] tis dur et pretiola? muede autin viel in 
Tertio ante verſu habuimus multoſque exibit in veſte muliebri? Notum illud Homericum, 
annos : ergo putide hic repetitur Multa. — 


= Rune. Tea 2 Teoadas e 

93 opinor, auctor, | | ? 
_— Clademque i in 2 LNA. Corrigendum fine dalle, ; 
Martial is, 30 wan er ame pie, g ids me 

2 | 9 . | 

: | Euboicae nondum numerabas E guyla. Ne id quidem Salmaſio aſſentior, apud Noftrum 


emendandum eſſe Ogomis, quia Edonis plerumque 

ſecunda producta effertur. Non temere tam obſ- 
775. Edonis Ogygio decurrit plena Laco 21 Ita curam gentem nominaſlet prae illa tam celebri. 

legit Servius, aitque eſſe ovrexy. At ſummae e- Quin et Sinus fic corripuit. 

ruditionis Salmaſius in Plinianis exercitationibus | 5 

vult legi Odonis, quia apud Periegeten Dionyſium Edonis ut n. Trietride _ 


ſunt &on,, Grotius, Fallitur Vir magnus, cum In externis et barbaris nominibus, et ad Graecae 

Periegeten Dionyſium dicit. Eft alter Dionyſus linguae paulum invertendis, non potuit una certa- 
Baſſaricorum Scriptor. Stephanus de urbibus : que eſſe pronunciatio. Sic Rr vulgo dicti: 
ae, ihres Opdrcngy Tois Maiders & . ui is ut idem et Bit Apollonio Rhodio, Virgilio, ct. 


Tempora. 


* - Ms 
. 


3 9 
eee 


4 . mne. Stephano. Vide Drakenborchium ad dictum 
4 Maidus & ange p, & bee, 5 1 SVilii locum. e | 

I ka corrupte nune habitür hhasteste. Neque 691. Quis furar bie, o Phoebe, due; quae tela, 
R 
1 QUOD, 


2 . 
5 5 . 1 
1 


N. ANNAEI LUCANI 
— belfurnqus kc hah? 
Quo diverſa feror ? primos me ducis in ortus, | 


Qua mare Lagaci mutatur gurgite Nil. | 
68 5 Hunc ego, fluminea deformis truncus arena 


Qui jacet, agnoſco: dubiam ſuper acquora Syrtim, p 
3 feror — quo 1 re 


- QUOD, ut Puteaneus, quam nk ut Vene- 
ta. Sed utroque melius quod Colbertinus ve- 


terrimus multique alii, et pleraeque poſt Roma- 


nam Editiones, QUO. Si QUOD recipis, uno 
colo claudenda erit ſententia: $i QUO, duplici, 
quod commotius eſt et mulieri lymphatae aptius. 


QUO, quare, quamobrem, quem in finem Tela, 


(pila, haſtas,) manuſquz (gladios) ? 


686.——Dubiam ſuper aeguora Syrtim, Aren- 
temiut feror Libyen, Priſcianus p. 757. Apis 
Alpem facit, ut Syrtis Syrtim : ut Lucanus in 1. 
Dubiam ſuper aeguora Syrtim. Ita codex quoque 
illic Cantabrigienſis. Miſeret me ſane Lucani, 
qui vix a Nerone quicquam gravius, quam a Li- 
brariis perpeſſus eſt. Quis enim eſt orationi huic 
exitus ? Feror ſuper aequora Syrtim, vel Feror ſu- 
per Syrtim aequora ? Utroque modo ſoloeciſſat; 
quod ſenſiſſe videntur, qui, ut in codicibus aliquot 
exſtat, repoſuerunt Aequore ſed ab Auctoris manu 
erat, 


 ——=—=dubiam ſuper ARD UA Syrtime. 


Ubi ordo eſt, Ardua feror (caſu recto) ſuper du- 
 biam Syrtim arentemque Libyen, Dubia Syrtis, ab- 
ſolute, ut Noſter ix, 713. Ambigua Syrtis, Seneca 
Hippol. 570. Incerta Syrtis. Mutatio facilis et 
prona: nam ubi paullo ante, 678. ſuper aethera, 
Codex Cantab. habet ſuper ardua. Super autem 


hic E. 


9 


Tranſtulit 


Lucan 1, 397. 
| Coftraque quae Poſe curvam Taper ardua rupent, 


et iv, 43. 


Cunctas ſuper ardua turres 
Eminet. 


acies.] Bene eſt. non omnes omnino Librarii in 
Lucani perniciem conjuraverunt. Eece enim 
Colbertinus prior et Puteaneus qui fic dederunt 


ino tri Mit ENYO. 
Bellonae Graeca appellatio. Statius Silv, v, 3, 179. 


Talia dum celebras, ſubits civilis Enyo 
Tarpeio de monte facem, Phiegrazague! movit- 
Praezlia. 


Cum dubitaret adhuc belli civilis Enyo. 
Petronius de bello civili. 


Tres tulerat Fortuna duces : ques obruit omnes 
Armorum ſtrue diverſa feralis Enyo. 
Transferre acies e Theſſalia in Libyam, et inde 


in Hiſpaniam, non Erinnyos opus erat, ſed Enyis 
bellorum praeſidis. 


688. Nune 


2 


- Fs ye ern: 
Me 
n 


— W 
n Bay a 4 
n 2 8 
> s 
en 


Lo l 5 _= 
Fas on 


>" OE 
"32 


hot . 


Sh. © 1 2 * 4 = 
3 


PHARSALIAE LIB. IJ. 79 
Tranſtulit Emathias acies. nunc deſuper Alpis 
Nublferee eolley, atque'atiiam Pprenn 

690 Abripimur. patriae ſedes remeamus in urbis: 
Impiaque in medio peraguntur bella ſenatu. 
Conſurgunt partes iterum, totumque per orbem 3 
Rurſus eo. nova da mihi cernere littora ponti, Ge 4 A 
Telluremque novam : vidi jam, Phoebe, Philippos. 8 

69 5 ; Haeo ait: et laſſo jacuit defecta furore, 

688,——Nunc deſuper Apis Nubiferae colles at- Virgil. Aen. i, 424. 


que afriam Pyrenen Abripimur.] Deſuper, hoc 2 77 ns bd * * 


eſt, de ſuperiorę loco, adverbium eſt, non praepoſi- f *. 
tio. Qualis itaque conſtructio eſt, Aripimur Inminet, adverſaque aſpectat deſuper arces, 


* 


colles ? libenter legerim. et ix, 639. 
inc deſuper Alpis Hetheria tum forte 2 crinitus Pn 
Nubiferae colles atque atriam 7 azar Te Auſenias acies urbemgus videbat. 
ASPICIMU | 
l * bag. —Lofſ Jacmit defetta furure.] Ita le- 
Nempe ſuper aethera vectae ſumma Alpium j juga gendum dixeramus, non laxo aut lapſoy. Probant 
deſuper aſpiciunt. | quod diximus Ca P. t T. Grotius. 
; M. ANNAEI 


. - * : * 4 L 7 4 : @ + Y 
$ | 
- | | 
| < ” 5” «w a . : uw; 1 * F , 4 2 —— . oy” bk 3 A 
”' A | 
* 4 , / ; | 
| £ # * F ” : * 
. * 
= . F | | 
* "=. * * 
- = c b 13 s 2 i 41 
* 7 ; b 2 4 
. 8 0 
tam” — 
| K 
of —_ : N | | 
* at's 1 k n . f | ' 4 
0 KY 1 
= - 4 
. 
, f 1 4 1 * 
| * * * Y * 5 
| 4 ” . * . 1 1 4 2 
8 | | t 
0 1 4 R 5 9 550 
* | * ” 
* c . | 
* . - „ 
* 2 * 
- 
? -@- 
- w a a 
= - -< 
- * . 
* 7 * 8 P 


Jae MQUE 3 irac patuere din?” — belli 
Signa dedit mundus : legeſque, et foedera rerum, 
Pracſcia monſtrifero vertit natura tumultu, 

Indixitque nefas. cur hanc tibi rector Olympi 

5 Sollicitis viſum mortalibus addere curam, 

Noſcant venturas ut dira per omina clades? 

Sive parens rerum cum primum informia regna, 
Materiamque rudem flamma cedente recepit, 

Fixit in aeternum cauſas, qua cuncta coercet, 

10 8e quoque lege tenens, et ſecula juſſa ferentem 


Fatorum 


= Tn DIXITQUE nefas.) Verbum Fecials.. 10. Se quoque Age tenars,] Sic et de Deo Se- 


Grotius. Indixit, hoc eſt, denunciavit. neca: Ille ipſe omnium conditor ac rector ſcripſit 
Seneca Oedip. 17. | quidem fata, ſed ſequitur. Semper paret, ſemel 
Juffit : ex ſtoicorum ſententia, Idem alibi : Or- 


cc me Delphi laurus monent, FTI ; a 3 
dinem rerum fati aeterna ſeries rotat, cujus haec 
Aliudque nobis majus indicant ſcelns. 8 
e 3 prima lex eft, flare decreto. Grotius. 
Ubi vide Gronovium. | 


PHARSAUTAE LI B. 1. 
Fatorum immoto divifit limite mundum: 
Sive nihil poſiturn eſt, ſel fors incerta yagatur, 


1 _ 


Feng feng — 
Sit Wy ny aus, pt aan eee 


15 Mens hominum fati: liceat 


Ergo ubi A 12851 fit cladibus Ubi 


12.— . Aula, wy zrentem N immoto 
Aviſi limite mundum ] Quid eſt, diviſt mun- 


dum? a quo, vel inter quos ? lego, 3 
rn. 
D242 mutatum eſt in Diviſit. 


W Aequa | 


fere codicum pars CAS. unde ſyonte naſcitur * Futuri, abſolute, ut jamprimum illud Fati, quad 


et emergit ſincerior lectio, 150 
. HABE T mortalia CASUS. 


Si Fors vagatur, et Caſus habet, poſſidet, regit, a. 


gubernat res mortalium, hoc certe amplius eſt, 
quam fi mortalia habent caſum, We 
Noſter vii, 487. 


. 
15 Fatum of ? quid prodeſt, p; Caſus imperat ? — 


mox : ſive Caſus res humana * * impellit et 
jaclat. 


14.——it cueen futuri Mens * fen li. 


[eat ſperare timemti.] Cazca quidem fats recte _. 


Is 


dicitur, ut Silius ii, 206. de Therone, 
Haec caecus fati, divumque abepnte favere.. 


Sed evolve totam orationis ſeriem, et mirabere 
tam abſurdam — tam ah aut ol one aut 


ſperare timent .. 


= 
 Conftatura 
% 


latere potuiſſe. foe, inquit, Fuso fiunt omnia, ſet 
Furs et Caſus omnia verſat ; fit mens hominum caeca 
FATI futuri. Ergo five Fatum eſt, five nullum 
eft Fatum ; precatur, ut Pati futuri incerti ignari- 
que ſimus. Orion ey wn * 


n CALTEM bc ee, timed, 


— Og" Metuens futuri, 
9 


5 caeca futuri 
Gandia / 
et Proſerp. 138. 
bs 

ue timens (hen cata futuri. 
Salem autem, quod plerique codices Saltim, facile 
immutatum ; fati, Ali. Saltem ſperare liceat ; + 
ut Noſter i, 522. 


en u. qua futuri 
Spes ſaltem trepidas mentes leuet. 


| 8 fit cladibus Urbi 3 
fides Superum, ] Proximo ſtatim verſu, Ferale per 
urbem ſequitur, repone ergo cum majore Codicum 
numero et Veneta, ORBL, 


bh „ 


S 
. 


M. nee LV MANA 


Juſtitium: latuit e tectus a 


Omnis honos : nullos comitata eſt purpura 2 * 


20 Tum queſtus tenuere ſuos, ue pe 
Erravit ſine voce dolor. ſic funere primo 


Attonitae tacuere domus, cum corpora nondum 
Conclamata jacent, nec mater crine ſoluto 


* _—_ 1 


17.cmmPFerale per urbem Fuſtitium : latuit ple- 


Heio tectus amictu Omnis honos :] Prae nimio car- 
pendi ſtudio, et prava diſtinctione deceptus jocu- 
Juſtitium, 


larem hic in errorem incidit Scaliger. 
.inquit, Jatuit * immo patuit. Jus enim latet in 


Juftitia; quippe in bello. Atqui latuit honos, non 


latuit Fuftitium. Et fic interpungunt omnes, 
quod ſciam, Editi. Ceterum illud Nullos comita- 
ta eff purpura faſces, locus Plinii commode enarrat, 
Hiſt. ix, 60. Huic (purpurae) faſces ſceureſque 


Romanas viam faciunt. Imitatus eſt Statius Sily, 
3s 2. . 


Omnis honos : cuncti veniunt ad limina faſces. 


21, Sic funere primo Attonitae parwers domus, 
Ridiculum hoc eſt, Funere primo; nam tantum 


abeſt, ut funus inceptum ſit, ut aegrotus nondum 
mortuus ſit; metus jam parentis ſit, non dolor. 
Jonge elegantius eſt, quod dedit re 2 


——Sic VULNERE primo © 


Attonitae tacuere domus: 


Primo vulnere, figurate, primo pavore et conſter- 


natione, Tacitus, Agric. 28. Initio aeftatis Agricola, 
domeſtico vulnere i&us, anno ante natum filium 


amiſit. Statius Silv. i i, 1, 18. in re ſimili. 


Sed cum Plaga recent, ed adhuc in VULNERE 
PRIMO, 


FL gra demus gueftu, 


Sic et ibi corrigendum; nunc enim fertur, ut 


| incuria, Famulorum. 


Exigit ad ſaevos famulorum brachia planus ; | 


25 Sed 


Noſtr viii, 72. 
Nobile cur robur, Fortunae in VULNERE 
PRIMO, 
Frangis? ® 


Iterum Statius Theb. v, 602. Hypſipyle, cuni 
primum conſpicit puerum Ophelten a dracone 
Es et t peremptum | 


r=—ferracque inliſa nocenti 
Fulminis in morem, non verba in VUL- 
NERE PRIMO "IK, 
Non lacrinas habet : 
», +» tantum 
Incumbens. 


ingeminat miſera oſcula 


3 


hic, Funere primo. Abſurde, cum libro demum 
proximo Opheltae funus celebretur. 


22.—Cum corpora nondum Conclamata 8 
— ſolebat ubi ad vitalia lavanda deven- 
tum erat. H inc res perditae, conclamatae. Ser- 
yius ad 11 Aene idos. as 


24. E bf ad ſaevos famulerum brachia W 0 J 
Vide, ut ex levi occaſione late diffundantur erro- 
res. Berſmanni editio ſola, Typothetae credo 
Hanc ſecutus Vir magnus 
omnes ſuas hac labe maculavit. Libri enim 
Scripti editique Famularum. Matri enim fami- 
las hic n convenit ; Ancillae, non Servi. 

4 * 26, —Oculoſque 


» 1 i 
Ne TY 6M + o A = „ 9 5 [i 
nn "+ _ + 5 T 8 = i 1 8 


4 4 % 
* nf ft » . 
0 "LS \ 


* * * 974 1 
r 
7 We Mic 1 4 0 


en A 


- — 5 
IG ith Ms) CJ 2 


A 
Ls OY 
75 1 "= 4 * # f "LW 17 Be IT 
| 8 0 As * W —_ F*. \ . 4 > 
PF IC HET ft I as, at r ene. CIS n 
£ Ke, n - n Wa ra A * N FA any wy.” Ry g 5 > 
8 8 8 3 WY «ys * * N — Ln be ok n IT! FAO IC . 4 Ly Wi: © 5 bl 3 I " re \ „„ "TM "Ip". | 
1 wk 1 KS D a r 8 e a4? „ Ly 6 0 9 e 


Ss 
* vat n 298 


22 —— 
8 


— 


1 * 2 
5 \-7 - a Ny 4 5 % - 1 s 
. ; 2 ws >! 8 W 8 WL boa it o\ A 
7 re * ; = 2 af eV, G ' . © | I \ - . G - - nt has FRET 
N SAC" . 4 0 l * Tho . * 1 FS N 5 5339 # A 2800 . 74 8 * r 7 * £ — 1 7 1 F 1 k W j * " TEST. 
oy NT nears TE, ISA 2 *% 88 * 5 Ad TS 7Y (ai "es e +a the ; T4 . * > Aba LACEY * 
5 ß 0 TIEN! N PN 2 r Nr x 


N W 


5 622 a>. 1 1 F 1 = AN = — N N = Sa) 

— 2 1 3 r 
: 2 2 — x 2 5 8 
8 8 D 


Statius Theb. xi, 558. 


2 


PHARSALTNE LIB. a. 
25 Sed cum membra premit fugiente rigentia vita, 


Vultuſque exanimes, oculoſque in morte jacentes; 3 


Miraturque malum. 


26. Oculiſpue in morte jacentes;] Ita ma- 
nuſcripti, non minaces, quod huic loco minime 
convenit. 
MINACES ; quod profecto minime lico convenit, 
malim NATANTES. Ovid Metam. v, 7z. - 


Jam moriens oculis ſub node natantibus atra- 


Virgil. Georg. iv, 496 


Fata vocant, conditque natantia lumina ſomnus. 


— 


Auctor ad Liviam v, 93. © ; 
Lumina caerulea jam jamgue natantia morte. 
Cerno graves oculos atque om ia let 

Statius Theb. ii, 638. | 


Ile oculos etiamnum in 1 luce natantes 
Si Nit. * 


2 


Ut ubique 9 
27. W, ho ks eG ]. Ar- 


| guta ſententia, quae multis ſuo jure placuit, 
Valer. Flacc. i, 327. 


Sin aliud Fortuna parat z miſerere parentum, 
Mor: * dum metus eſt, nec adhuc dolor. 


Ovid. Heroid, xv, 


Denique non timui » quod dolitura fo, 


Grotius. Noſtri univerſi cum editis 


Necdum eſt ille dolor, ſed jam metus: incubat amens, 
Cultus matrona priores 
Depoſuit: moeſtaeque tenent delubra catervae. 
30 Hae lacrymis ſparſere Deos, hae pectora duro 
Affſixere ſolo: laceraſque in limine ſacro 
Attonitae fudere comas: votiſque vocari 


p = 
11414 


Aſſuetas 
Seneca Thyeſt. 967. 


Dolor, an metus gf an habet lacrimas 
Magna Morn 


et Tr oad. 678. - ) 
 Magis haec amet,; guam moeref: | 
32—Laceraſque in limine ſacro Attonitas ſus 


dere comas ] Minus placet illud Attonitae, deci- 


mo; abhine verſu jam habuimus Attonitae tatuere 
domus, neque tam propinquum hunc eodem verbo 
inchoaſſet. deinde fi Attonitas ſunt; non {acerame 


funduntque comas ; ſed ſtupent, torpent, nihil a- 
gunt. Deni que, verſus abhinc alter fic ſe habet, 


Nec cunftae ſummi templo jacuert Tonantis. K 


Vet quod concinnius et numeroſius, Nec. cunFar 
IN fummi, &c. ut Codex Trin. Si non cunttae in 
Jovis templo erant ; id certo indicio eſt, dictum 
eſſe hie antea, nonnullas in id templum conveniſſe: 
Atqui, ut nunc eſt, nulla prius hie mentio fit vel 
Jovis, vel templi Tonantis. Ex his veſtigiis, 


tenuibus quidem, aliquid inveſtigandum eſt, iS 
que ſic reſtituo, 


— in [imine * 
ANTS IOVEM fudere camas. 


1s rn Capitolina comas falernnt ante Jouss 


Jimulacrum ; nec tamen ibi cundtag'; ſed diviſere 


L 2 dleat, 


Claudian. i, Proferp. 49. de Parcis et Plutone : 


dem literis apponi tibi FE Ecce tibi * Horat. Neve minor, neu fit guinto praduexior act 


M. ANN AEI LU ANT 
Aſſuetas crebris feriunt ululatibus aures. 


84 


Nec cunctae ſummi templo jacuere Tonantis: 
33 Diviſere deos: et nullis defuit arls  _ 
Invidiam factura parens: quarum una madentes 
Scifla genas, planctu liventes atra lacertos, . 
Nunc, ait, o miſerae contundite pectora matres, ̃ 


Nunc laniate comas, neve hunc differte dolorem, 


40 Et ſummis ſervate malis: nunc flere poteſtas 
Dum pendet fortuna ducum: cum vicerit alter, 


e Gaudendum 
e Ani, ſupplex quae plarima FUDI 


dies, aläae alios adierunt, ut nullum in tota Urbe 
templum a lugentibus ſupplicibuſque vacuum 
eſſet. Attonite, Atciove. ANTE in hoc negotio : luttus. 
yerbum receptiſimum. Propertius iv, i, 1 33. | Contigit, » 

Matris et ante deos libera fumta toga, '36. Invidiom faftura pares :} Imidiam face- 


xe ſeſt in odium adducere ; fic lib, ix. 
Propertius ti, 8, 25. , | x 8 


Pape contigit ignis 
Ut caput in magnis ubi 7 non eft tangere guts,  Invidia majore deum. 
Ponitur hic imos ante corong pedes, Tertullianus de jejuniis: Apud guaſdam vero colo 


Tibullus iv, 6. de TOP © nia praeterea annuo ritu ſaxis velati, et cinere con- 
| 706 Je  fperfi idilis ſuis invidiam A. objiciunt, 
| Staret et ante tuos conſpicienda faces, | FBrrotius, 


en ire 


liventes, dur poetica verba propinqua geminare, 
Stat. Sily. i is 6, 82. 


on ſaevius atros 


Nigraſſet planctu genetriæ tibi ſaeva lacertas. 


r 40. Neue hunc differte Fe Et 3 
Vbi vides loeum integrum, yelut ex noſtro ex- ſervate matis : 1 Berſmani codex, NEC ſummis, 


P r opertius ii, 21, 45 
Ante tuoſque pedes illa ipſa ada perta ſedebut, 


Ante pedes ſoliumgue ducis fudere nn 


Canitiem. 


preſſum: Fudere comas ante Favem, Fudere cani- Eodem redeunt quoad ſenſum, ſed negandi parti» 


tiem ante pedes et ſolium Plutonis, Caeſar Bello cula clarjorem efficit. Scripſit, opinor, auctor 
Civ. ii, 5. Ut omnes templa deorum immortalium 9 . 
adirent, et ante ſimulacra prejecti vicloriam ab diis W e Mk? 5 
expoſcerent, Si adhuc dubitas, et ipſa verba toti- 2958 


2 V, 270. £ ; ; Fabuls, 


Os 45 O miſerat 


ANTE IOVEM Fruſira, lacrimis avertere 


n 
* ld 


__ l Tu —y 2 
5 * A I (© WL Y _ — b 1 W 

* > ai AI rn Bd: + #3 oe en He rt ee tel 3 . N 

f 2 2 3 «1 tw! Wo to 9 OS _— g e XY _ * , IT AL e C5 ol 
—s A a 8 o Ss ca 1 e v o * * * 

1 In 2 ON N * WA" 4.4 "nn i 1 = N 
8 e n enn 
> IA. | 0 


r 
N 
ES 
ad 


2 


6 
28 


en, 


err a! W 8 
1 


* 9 "os Al of ab - * "Sa. hs. 4 * VA * 
' odd | * * * . * L N wo — * % * * 34 4 = av q bY 0 * 19 j & 
Cc ID, n 8 | 1 
* =o ELOISE ITS N > k 4 . "Ni KEY _—— : * — 2 2 * N , * F 4 % Mr, 
* 8 1 FIST VR of ms 1 4 © or * = TE or” W * * p 2 e ö ; = Wk 
» 8 1 = b&- WG , 5 Cefn SES * e * 2 3 1 
ET we 8 8 EET EOS EFT PF. 7 rn Noe 
2 8 1 L x WISE I * 1 o l \ 
=_ Dd SACS bac 0, "ay r 1 _ 3 * bo 1 It M's 3 A >” 3 AS 8 y 
TIX; * TT, 4 Wl 8 1 Ek 3 by 
” 5 * Wt EK" 


N 8 N. SN 

ieee 
ay 1 4 n=; 
'. IE 


SD e 2 W 1 
R 


n oe ak 
r 


dilo tamen minus Poëtam fic dediſſe credo, ele- 


td 2 * r YI va! «© 
A 
n "I'S 


PHARSALIAE LIB. IE. 
Gaudendum eſt. his ſe ſtimulis dolor ipſe laceſſit. 


. i 
3 


* 


Nec non bella, viri, diverſaque caſtra petentes 


Effundunt juſtas in humina ſacra querelas. 


45 O miſerae ſortis, quod non in Punica nati 73 | ; | 
Tempora Cannarum fuimus, Trebiacque, jurentus, 


Non pacem petimus Superi: date gentibus 1 ira: 


Nunc urbes excite feras: conjuret 


in arma 


Mundus: Achaemeniis decurrant Medica Suſis 
30 Agmina : Maſſagetas Scythious non alliget Iſter: 


Fundat ab extremo flavos Aquilone 


Suevos 


Albis, et indomitum Rheni caput : omnibus hoſtes 


| Reddite nos populis: civile avertite bellum: 


45. O miſcrae- fortis,] Locus ſatis ſanus. ni- 


ganti Helleniſmo, O MISERI Sortis, 5 b *s 


x, © Abe, TH Iaipors, Plin. in Panegyrico : Sic 


olim Servitus pulſa privata faſtis nomina induxit. 
MISERRIMOS AMBITIONIS, gut ita Conſules 
ſemper „ ut ſemper Prineipes erant. Statius 1 
iv, 495 


Al miſeri morum ; bellatis ſanguine tanto. 


46.——2ued non in Punica nati Tempora Can- 
narum fuimus, Trebiaeque, juventus.] Tolle pra- 


vam diſtinctionem; non enim tempora Cannarum, 


ſed juventus Cannarum. Servius ad Aeneid vii, 
711, Mutuſcae ; haec Trebia poſtea dicta gi. quam 
modo Tribulam dicunt. Lucanus : Cannarum fui- 
mus Trebiaeque Fuventas.. Vides Servium recte 
haec accepiſſe. Corrigendum tamen adhuc, Trebiae- 
VE. non enim eadem juyentus bis occidi potuit, 


Hi c 


g0.—Maſſagetas] Codices pene omnes, cum 
Romana et Veneta, Maſſageten. | 


51. Fundat ab ærtremo flauut Aquilone Sutvor 
Albis, et indumitum Nheni caput :] Errat, 
inquit, Scaliger pater: nam Suvi Rhens pro- 
priores: ertrami namgue aam ad partem Germa- 
norum ſunt. Albim vero madiam ſecars Germa- 
niam, et ſcriptum eft ab Auctoribus, et nomen ipſum. 


id indicat : quippe ea vox Medium ſeenificat. Ae- 


rugo haec mera eſt, laedere quoquo modo volentis. 
3 de Germ. 41. In Hermanduris Albis ori- 

ur, flumen inclytum. - At ii Hermandurt ut pars, 
et gens Suevorum Tacito dicuntur. Ibidem 38. 
Suevorum non una Gem; - majorem enim partem 
Germaniae obtinent, propriis adhuc nationibus no- 
minibufque diſcreti ; quamquam im communi Sucvi 
vocentur. Atqui ſi majorem partem obtinebant, 
median ſie Abin obtinuerint neceſſe gf. 


* 
14 4 
2 
1 
Fa 


M. AN NAEI LUCANT | 
Hino Dacus premat, inde Getes': occurrat bers 


55 Alter: ad Eoas hic vertat ſigna pharetras. 
Nulla vacet tibi Roma manus. vel perdere nomen 


Si placet Heſperium Superi, collapſus in ignes N 
Plurimus ad terram per fulmina decidat aether. 


Saeve parens, inn ſimul enn mn: 4 
0 D um 


54. Hinc Dacus IO, inde Getes - 1  Infigne "th collisvs 5 in ber, . TAI 
mendum 1 * his 1 0g m_— e 144% Nempe zethite — are colliſo fulkep gf tum 
baſes reddite OED 43 - <p ave * * 94 putabatur. Seneca patruus Nat: Quaefſt. i, 1. 
Poſt Parthos, 2 , ee, 7 Are vehementius trito, naſcuntur Trabts et Globi et 
r populer, Wade claufün tation at; Fe r Aare: af cum loving COLLISUS %, 
Bellum mods civile, o Saperi auertite. Unde ergo minvra lumina excutiuntur. et mox, Nubes medio- 
denuo orditur ſpeciatim gentes numerare ? Hine criter COLLISAE fulgurationes efficiunt, &c. 
Dacus, ide Getes _ _ Jam * _ et iterum, Sereno guoque coelo aliguando tonat, ex 
quae ſequuntur proprius intuere, Hinc Dacus, calle cauſa qua nubils, AERE inter fe COLLIE 


inde Getes, premat (Romanos) alter (ex ducibus 8, R a hie Be 0 and AER 
Romanis) occurrat Hiſpanis, hic occurrat Parthis. 3 * 


„ 


Concedamus jam ut Alter diſtributionem illam 


recte inchoare poſſit: fi duo tantum duces Hiſpa- 59- 1 am wo. fanul parteſque duceſ- 
nis et Parthis occurrant, quis occurret Daco et que, Dum nondum merurre, feri.] Nimis febri 
Getac quis Maſſagetae-? quis omnibus popalis et culoſe, ſaeve parens : neque enim parens abſolute 
mundo in arma conjurato ? Actum erit de re Ro- Jovem denotet ; neque recte hic ſaevus dicitur, 


mana, nifi melius ſubveniatur. Quid multis quem ipſi vindicem et ultorem nn ſeride | 


opus ? modica mutatione, 


HIC DACOS premat, ILLE GETAS: oc SUMME parens, UTROSQUE Je ber- 


currat Jberis 
# du 33 
Alter : : ad Eoas hic vertat figna hs an 
Virg. Aen. i, 665. 


Quattuor jam duces et exercitus habes ; ab omni 
telluris parte cautum eſt, ab. ortu, ab occaſu, ab 
arcto: nam ab auſtro mare defendit : quam recte Silius xvii, 476. 
nunc inferat, Nulla vacet tibi, Roma manus : quod 
fi duos tantum nomines, inepte ſubtexitur. 


Mute, patris Summi gui tela PI temnis. 


ammique e domus alta parentis. 


9 * autem Partes duceſque nominet ; ; wel eſt 
$7.—Collapſus in ignes Plurimus ad terram ut ſcripſerit non Utraſque ſed ut Berſmannianus 


Per fulmina decidat atther.} Languidum et e- habet, UTROSOUE, di . 
nerve eſt illud Collapſus, Scriplit Auctor, adjeQtivum ab QUE, dignius enim 4 J e 


1 | ST 2 . 
* 1 * f % N f 5 1 0 
E Co we OY, HEY EEE wy EAN r _h > 
* d Ly 5 2% 8 1 „ M. _ 2» os 2 1 O * k 
2 N * * te NAA AA 8 . wE 4 = p [ Ts ww. © 0 
. r os. 


6 ; - N 4 L* ER _ 
1 . 


(SY 
8 
n 
LEAST 


N * 
2 


8 


WELLS 


Om ER 
Jr 2 * 
23323 


„ * 
2 JJ 


. 
9 


_ 
ms. 
N 
n 


n 


i, . 
8 


DOES 


r 
be ys 20 „ 
N n 
ON pp 


3 
ad 


*s. 
"non 
= 2 2 


3 7 k 1 5 — v AAS — 9 p » * N 1 © 
. "= * & lang. "OT . FL q 4 . wY ws 1 28 8 Lo vo * bo e & W 
4 8 o 1 = F Li = _ d PR 3 a4 © TY — d \ 
N 89 + r 13 enn road as. 3 
3 + 


*% 
4 
kb 
A 


\% 3 * 


* 
x 
F 

v7 

% 

= 
7 
* 
1 ul 
# 2 

8 
N 
9 
4 2 
= 
2 

= 
LY 

+ 2. 
"= 
4 

"Js 

* 
Fo 

3 


e 1 C . 8 # N 
— a +...) V2 8 4 m * W 
* «FTA 8 = Ad 2 e V5 . fer 


+ 


48 


 PHARSALJAE- LIB, - 


« Dum nondum meruere, feri. tantone novorum 


90 


Proventu ſcelerum quaerunt, uter imperet Urbi? . 


Vix tanti fuerat civilia hella moveri, 
Ut neuter. Tales pietas peritura ee 


* 
„ ir ; 


Egerit : at miſeros angit ſua cura dans, 


6 5 Oderuntque gravis vivacia fata ſenectae, 
gervatoſque iterum bellis civilibus annos. 
Atque aliquis magno quaerens exempla timori, 
Non alios, inquit, motus tune fata parabant, | 
Cum poſt Teutonicos victor, Libycoſque rp - 


Pe ROW 


* 


A 


70 Exul limoſa Marius caput abdidit ul Te 


— 


+ 


50. —Tantone novorum Proventu ſcelerum quae- 
runt, uter imperet Urbi ?] Seneca Epiſt. xv. 
Haec omnia paſſi ſunt pro regno (quo magis mireris) 
alieno. Grotius. 
que fit, prius deſcripta eſt, tum refte per Epi- 
I phonema addi tantone; ſed in re non prius deſ- 
_ Ccripta, Quanto melius convenire. Quam ob rem 
_ hicrpoo 5 

8 | ——QUANTONE noverun | 

Proventu ſcelerum quaerunt uten imperet ORBI. 

2 lib. x, 99. Quantoſne tumores 

be Mente gerit famulus ? 


3 FE —_— 
8 


| 

1 0 — o 
oy 
"$f 


Veteres noſtri quattuor Orbi. Horat. ii, Serm. 

üi, 377. . 4 
la rogare, Quantane. 

Noſter i li, 321. de Pompeio, 


2 net K | wy. — 4 Ko 
» 3k 7 r 


4 A | » _ ks. C13 
8 * 8 n [4 May 4 — 7 2 2 NF 

ox wr m4 <P, an of ES. © 

a. 1 4 & K c 6 < 1 
1 Wa © HS 


— 


ee / fortuna favebit 


Hunc quoque totius ſibi jus nen, mundi 
Non bene compertum et, 


66, Servatoſque iterum bellis civilibus annos.] 


| 
5 


tam propinque cernere, Bellis civilibus. quare li- 
| * 


Stagna avidi texere ſoli, laxaeque paludes 


Advertes ; ubi res, quaecum- 
phos] Vide modo conſtructionem: Cum Marius 


quod ille ſcripſerit, conjectura aſſequi. 


Quarto abhinc verſu vidimus civilia bella ; ; taedet 


* 


? Depoſitum 
* 
* 
benter legerim Feralibus, vel Furialibus : gquo u- 
troqus modo alibi 5 his bellis loquitur. 


69. Cum poſt Te eutonicos 3 Libyeoſng trium- 


viftor exul abdidit caput, Lucano hoc abjudicare 
et juſtum et promtum eſt: ſed non aeque facile, 
In codi- 
cibus nullum auxilium, ex quibus aliquot inepte 
habent Victos. Satis ad ſenſum faceret Aos, vel 
Duclos triumphas : ſed tot homoeteleuta non in 
unum verſum concluſiſſet. _ "= peobabi- | 
lius ſuccurrit, quam +. al 


Cum poſt Teutonices DEM UM luna 
5 tr tumphos, 


* X, 849. 


1 heu * mifers mihi * Top 
Enilium „ 


71. Stagna avidi texere ſoli,] Uvidi eſt; in M8. 
P. unde recs emendavi. 


Stogn udi baer Vel. 


Lic 
, : 


= 
Sic lib. ii? 
Et qua Pomtinas via dividit nda palndes. 
Grotius. 6 
Sic quoque caſtigat Nic. Heinſius ad Bil x, 462- 
- de Cloelii equo, 


Hinc rapidum glomerans 5 per Iubrica pingui 
Stante cruore ſoli et-multata cadavera caede 
Evalat 0 e 


Sed et poſt Heinki pumicem, ſcaber a 
eſt, Silioque indignus. Vide an ipſe rem acu teti- 
Hinc rapidum glomerans curſum, per * 
PINGUIS 
Stante cruore foli et CUMULATA cada- 
vera CAEDI 
Evolat. 


= | Per lubrica ſoli, pinguis flante cruore. Virg. Per 
| lubrica ſurgens. Stante cruore, ut Lucanus, Stat 
—_ | cruer in templis, Cumulos autem, acervos cae- 
—_ | dis, paſſim. Ceterum in Lucano praeter Pu- 
_—_ - teaneum Harleianus Uvid:;' Arundelianus pro 
1 varia lectione Humidi. mihi vero placet Avidi, vel 


$ tranflationis virtute, quaſi ſolum fit hauriendi et 


abſorbendi cupidum. 


* 


- 76.—— ors ipſa refugit Saehe virum, fruſta- 
— gue boi of conceſſa patefias] Tolle of omnium 
_—  .” autoritate. Sed illud jam reſpice, SAEPE, inquit, 
"Wo Ila mors, virum refugit; cum ſemel tantum mors 
5 um refugerit, ipſo mox narrante quando Cimber 


6 


% mW ANNAEFLUCANE 


| Ernie ſenem, dete in weed. 
Conſul, et everſa felix moriturus in urbe 
75 Poenas ante dabat ſoelerum. mors ipſa refugit 


Saepe virum, fruſtraque hoſti eſt conceſla poteſtas 
— r papel 


Y 


_ exclamabat, Won poſfem C. Marium occidere. Refs 


Nempe inter varias nutritzr Sylva cu 5 
Ez hujus vocabuli vis eſt, ut prius dictorum ra- 
tionem reddat : Quomodo poenas ſcelerum ante 
dabat? Nempe mers Jpls refugic virum ; noluit 


Alom fuis miſeriis eximere ac liberare. Deni- 


que id tecum reputa, quod ftatim additur,, Fruſ- 
traque. ſi fruſtra dixiſſet, omiſſo Qu; potuit hoc 
unum exemplum videri, ex pluribus quae ſap: 
acciderant : cum vero Que addat; demonſtrat 
non /azpe Alud, ſed ſemel factum; idque ipſum 


eſſe quod hic narratur, 


77. Primo qur caedis in idsu Diriguit, ] Cur 
PRIMO ictu? quaſi non uno iftu conficere potu- 


erit, neque neceſſe fuerit repetifle, cur ICT'U ? 


non enim ictum intentabat; fed in ipſo carceris 
introĩtu conſternatus eſt ille Cimber. 3 
veterrimus habet. 


Pe gui cone in AC TU. 
Noſter viii, 668. 


— ſaevus in ipſo 


Septimius ſecleris majus ſcelus invenit AC TU. 


PR 


1 
LI 


* 88 as OA * "4 1 . "mp = 2 8 £ 8 5 J 


WC 5 
r 


3 ne / 8 
3 tw 1 "I es 
ii ES, FTA 1 C 


- 1 e * * 
= bs, (7. * 0 
EN 
N 


a 


— 

5 WP 
9 1 
n 

LY WO 


5 


_ PHARSA UTAE LI B. Ir. 


Diriguit, ferrumque manu torpente remiſit; 

Viderat immenſam tenebroſo in carcere lucem, 

80 T erribileſque Deos ſcelerum:  Mariumque futurum : 
Audieratque pavens: Non haec: contin gere fas eſt 
Colla tibi: debet multas hic legibus aevi 5P 
Ante ſuam, mortes :- vaniym depone-furoremy- - 
Si libet ulciſci deletac funera,gentis, 

85 Hunc, Cimbri, ſervate ſenem. non ille favore 
Numinis, ingenti Superum protectus ab ira, 
Vir ferus, et Romam cupienti perdere fato 
Sufficiens. idem pelago delatus iniquo» 
Hoſtilem in terram, vacuiſque mapalibus actus, 

90 Nuda trumphays Jacuit wo Ju gurthae, 


"AY 


Et 


* 


„ - 2 
80. 7. lit fv Deos ber Arriba. Aeneid. ii, 523. 
futurum :] Quinto ante OR in eadem l Apparent dirae facies, inimicague Trojae 
cacſura, abus, ; Numina magna deum. 
2 nne Scelerum ſeribitur cum * Scelm. 
| 85 Non ille face Numinis i ingenti Superum 


De hac hiſtoria Livius pudenter et modeſte ; protectus ab ira,] Malueram , at ira, ut Pens 


Miſſus, ait, ad occidendum Marium fervus, nations eſſet oppoſitio. Sed ab ira citat Servius ad ii, 
Gallus, majgſtate tanti viri perterritus receſſit. Zen. et explicat voluntate numinum illis propitia, 
et Valerius etiam Maximus, Marium ex es di — ſed in nos iniqua. Grotius, In Editione Secunda, 
crimine Bene fecio Majsſiatis emerſiſſ⸗ et ſervum At ira, in tertia, abjecit, Servii auctoritate com- 
claritate viri occaecatum, abjefto ferro, attonitum motus. illud interim certum eſt, poſt Non, par- 


inde Kann fugiſſe. nec aliter Paterculus: ticulam aliquam adverſativam defiderari. neſcio 
Appianus vero et Plutarchus mirificii aliquid aſ- in hoc magis arrideat 


pergunt, oculos ſcilicet Marii magnam ignis 
flammaeque vim effundere viſos; et ingentem ex 
carcere vocem intonuiſſe, Tune audes, homo, C. 
Marium occidere ! Uterque melius quam Noſter, Numinis et Superum bis idem dicunt.- ; 


| on ille ſavore 
Numinis ingenti VERUM Protedtus ab de 


ut nune fertur, Dei enim illi ſcelerum nullum hic 


locum habent: autorem ſeripſiſſe credo, 9o. Nuda triumphati jacuit per regna Tugurthae, ] 


An tanto poſt tempore, adhuc. Nuda; an omnes 
M _ Terribileſque DEUM F. ACIES, Mariumque Mauri occidione occiſi erant ? Quid autem eſt 


Juturum. | Jacuit Per * ? Per regna verbum Motus ſibi 
« M jungi 


89 


M. ANNAET LUCANT 


Et Poenos preſlit cineres. ſolatia'fati 


Carthago, Mariuſque tulit: pariterque jacentes | 

Ignovere deis. Libycas ibi colligit iras. ; 9 
Ut primum fortuna redit, ſervilia ſolvit 

95 Agmina: conflato ſaevas ergaſtula ferro 

Exeruere manus. nulli geſtanda dabantur 

Signa ducis, niſi qui ſcelerum jam fecerat uſum, 

Attuleratque in caſtra-nefas. pro fatal quis ille, 


* 


90 


jungi poſtulat, Facuit elt Quietis. Quis um- * Lityear tamen refte ſe habet, et illud Tur 
quam duo talia connexuit ? Quid quod iterum 2 6 
redeat verſu poſt altero, Pariterque jacentes? Vide 2 * 


an utrique vulneri veram medicinam fecerim, 
| Aue, ut ſunt, et 
NOTA triumphati CALCAVIT regua J- 4 ls we ol a fy — s 


gurthae. cas ergo alas recte, et ex hiſtoria, Plutarchus in 


Ideo Nota Mario, quiabello Jugurtinologats eee en 


d ragraver 
* "= apPohigove v' wAiloras Nals pft paul” wn dix 
Noſter ix, 605. Accipiens Marius e Lilja equites aliquot Mares, 
et quoſdam ex tlis gui ex Malia appellebant, utroſque 
non amplius mille, Italiam la claſſe petebat. Hos 
e Libya Mauros equites, Libycas alas Naſter hic 
appellat. 
Claud. ii, Ruſin. I 08, | * 

lic Armenia uibrati⸗ crinibus alac. 

93 ——-Ltibycas ibi colligit iras,] Colligere 2 et ii, Eutrop, 175. , 
ram, recte dictum, ut ſupra i, 207. | 
Colligit autem alas, ut ig copias, 
mulites, paſſim. 

95. Pr fata quis ille, Quis ſuit illa dies,] 
Geminatio mirif c affeclum auget. 


enk. 


Et plaga, quam nullam Superi mortalibus ultra 
272 die — 


Claud. vi, Honor. 275. 


Heu regio funeſta Getis | heu terra ſiniftris 
Auguriis calcata mihi. 


Sulhidit dubius, tetam dum colligit ir am. 
Martial, Spectac. xxvii, 


Seque diu magnae colligit ira ferae. 


Sed libenter ſcire velim qua les ſint iſt ae Libycae 


222 PETE: irs 3 
id a 


by g 
21 5 
I — 
4 2 1 
. 


LE 6: 2 on be 
. $5, x = =P 0 4 _ 
_ & > 4 2 * Pad 2 oh * 


8 
TT = be 


© ESE 
S 


2 «a * a 
8 „ e r = 4 3 os] n . 1 » 72 Ne * 1 , 2 þ - bf Q 
5 Sehn A 1 rr 1 ” * 7 \ LEA = FS | n _ _— Re * % > AC% 7 7 8 P ha. I, =O * Fad 4 = 
ELLER FORE SC reniro AA OT. £15 oo AIST. ONS ao eee a Co 
. I I — * 1 3 + % 9 rn Sed) = . * 1 „Mr! r 3 3 n Fr f 4 ; W So * OS oy 
= n 2 5 L E ER p 8 2% 5 = is * N . 8 oY | | - 02 F. 5 Mer 2 i; ' W WI 1 Sa nts os. Coane 
ol i mg. EY SINE * TS . n r 0 r = TN be Tha bs _ e 


Y he 26 4 FT 
w =ATS 0 LL.” 3 % . 
WO Ve al - . - 
= ; j . 
* = wh, =, 2 LIBS 9 


* 4 GERD. 1 TY 3» SI | ALS 1 6 pak s 3 r 4 1 PR * Y . . 1 x S £ 
J 4 N 1 - * b 5 0 5 TAs 3 ' \ 2 * 1 6. 4 9 9 — 4 17 * of 2 F 
l wy Wan F 3 * 8 3 * a *. 9 % EE —_ 08 - , a5 of 3 TA; adv LI 
7 r wi. „ Mo q 8 > 5 n Ay va vn REN a GO» 0 Y N * PR * 74 — d ) « as, 
A A 3 Wg 4 LS yy Pr J hs 7% 72 W * m4 4 1 5 — Wo 4 3% l 5 % - by N * I. . « - b = ws a * 
w | 2 7 1 . q of L . A 2 7 4 "a. - = F os » 8 — vs LT aff » x=,* yt r * * EFT 4 1 


PHARSALIAE LIB. II. 


Quis fuit ille dies, Marius quo moenia victor | 
x00 Corripuit? quantoque gradu mors ſaeva cucurrit ? 


Nobilitas cum plebe perit: 


lateque vagatur 


Enſis: et a nullo revocatum eſt pectore ferrum. 
stat eruor in templis: multaque rubentia caede 


Lubrica ſaxa madent. nulli ſua proſuit aetas. 


105 Non ſenis extremum piguit vergentibus annis 
Praecipitaſſe diem: nec primo in limine vitae 
Inſantis miſeri naſcentia rumpere fata. 

Crimine quo parvi caedem potuere mereri? 
Sed ſatis eſt jam poſſe mori. trahit ipſe furoris 

110 Impetus: et, viſum eſt lenti, quaeſiſſe nocentem. 
In ͤ8numerum pars magna perit: rapuitque cruentus 
Victor ab ignota vultus cervice reciſos, 


Dum vacua pudet ire manu. ſpes una falutis 


Oſcula 


101,——Lateque vagatur Enſis : et a null fixem. Quare codicis Coll. Trinitatis lectio 


revocatum eft pettore ferrum. ] Melius tres 1 


3 
Enſis, et a nullo revecatum pectore ferrum. 


El, non agnoſcunt. 


105. Non ſenis extremum piguit vergentibus annis . 


Praccipitaſſe diem :) Harleianus, Trin. Colber- 
tinus prior et a prima manu Secundus PRAE- 
CEPISSE diem; ut perinde ſit ac praevertiſſe, 
vulgatum facile tueri poteſt, verum practulcrim 
Praccepiſ. Statius Theb. viii, 328. 


mm leres neu pracci pe Parcas. | 


Y0g.——Trabit ipſe furoris Impetus :] Impetus 
Juroris quos vero trahit ? an pervos ſive infantes, 
de quibus proxime egit? Certe dictum oportuit, 
quos trahat. Ut i, 491. Pro quemque fugae tulit 
impetus. Virg. —Huc impetus illam Detulerat 


mirifice arridet, | 
ni ipfe FUROREM Impetus. 
Creſcit ipſo impetu, dum in curſu eil furor. 


Seneca Troad. 283. — 5 


Tenebraeque, per quas ipſe ſe irritat furor. 


Medea, 671. 
Inmane quantum 4290 it, et ſenaet dolor 
Accendit ipſe. 


Auctor Herc. Oet. 721. 


Hic ipfe fraudes ofſe praemonuit Jolus. 


Ita Codex Florentinus egregie ; non Deus, qui © 
hic nullus eſt. Ipſe dolus tam apertus, praemo- 


nuĩt fraudes ibi eſſe. 
Et, viſum ęſi lenti, quaefiſſe 5 


110. 


Libri noftri cum Romana univerſi repudiant 7. 
M 2 


415.—Aortis 


M. ANNAEI LUVEANT 


Oſcula pollutae fixiſſe trementia dextrae. 
115 Mille licet gladii mortis nova ſigna ſequantur, 501 


Degener o populus, vix ſecula longa rum 
Sic meruiſſe viris, nedum breve dedecus aevi, a 


Et vitam, dum Sylla redit. oui funera vulgi i 

Flere vacet ? vix te ſparſum per viſcera, Baebi, 
120 Innumeras inter carpentis membra coronae 

Diſceſſiſſe manus: aut te alte malorum, 


A 
*. 


115. 


Auemvis occidenth, 


Vix te ſparſum per viſcera Baebi 
Innumeras inter carpentis membra coronge 
Difeeſſiſſe manus :] Baebiorum unus a Sul- 

lanis laceratus eſt: alter a Marianis interfectus, 

non laceratus. itaque confunduntur duae hiſtoxjae. 

Grotius. Placet omnino, et veriſſima eſt ſagaciſ- 

ſimi Heinſii conjectura, DISPERIISSE, quam 

ipſe firmat ex Juvenalis iii, 


Obtritum vulgi PERI T omne cadaver. 


119. 


Et Claudiani ii, Rufin. 416, ubi emendationem 
hanc promt, 
—conſumto funere vis tum 


Defritur, Jparfumgue PERI IT per teia cadaver. 
Sparſum cadaver perit, ut hic Sparſum Baebium 


Aiſperiiſſe. Quid vero, ſparſum Per tela ſibi velit, 


non ſatis capio. Solum enim caput telo ſuffixum 
eſt, et ſic geſtatum eſſe mox ipſe narrat. Repone- 
zem libens 2 


par ſumgut perit 1 F RUS TA AN 


Per Hufe eſt fruſtillatim, 5 ut per kd eſt 
yilc<:atim, Atreus apud Senecam, Thyeſt. 1059. 


- 


Mortis nova figna] Si vultum aver- 
aſſet Marius, fi non reſalutaſſet, fi manum ad 


oſculandum prenſatam retraxiſſet, Haec ovubonay 
ut ait Plutarchus, Ana erant Satellitibus ſtatim 


_ Antony 


lu, corpora exanima ampulans, 


An parva car pſi * 
Juvenalis xvi, 
i illum in plurima ſectum 


Fruſta et particulas, ut multis means unus 


" Sufficeret. 


Prudent. Pſychom. 721. 


Carpitur innumeris feralis beſlia dextris, 
Fruftatim fibi guiſſue rapit, quod ſpargat in 
| gut. : | 


Ubi tot verba cum hoc Noſtri loco concurrunt 6. 


ut plane expreſſiſſe eum Prudentius videatur. 
Collige igitur ex his, Per fruſta apud Claudia- 


num, idem fore atque hic Per viſcera, vel apud 


Senecam, Medea 47. vulnera, et caedem, et va- 
gum funus PER ART US. id eſt, artuatim, ar- 
ticulatim; et Fruſtulatin, per * Plautug 
Curcul. iv, 4. 


Jan ego te faciam ut hic forguidas froftillatim | 


. err | 


"UE 


* 


121. f. D e manus * Jes 1 pro A 

_ cerpliſſe, et poſtulat ſenſus. ita Cic. Off. iii. cum 
terra diſceſſiſſet. Infra I. iii. 
Diſcaſſi medium tam vaſtos Pectus ad ictus. 


Confirmat hanc noſtram emendationem MS, p, 
Grotius. | 


: 1 22. Antoni, 


Fo — 9 4 hy - * . 4 y * 0 p AF a . x +.k 
1 _ ws WW 1 ct : 2 0 * 7 * þ 47% -& [7 a . . & _ WA 1 2 N hs a4. £ — 9 3% TS . 
EC Lad * Las 1 y a =. an k ö A — * FT PI 1 
TE" } 1 & — 4 F 5 Vo Y 5 > k bs . 1 r F U ED 
bk P Tok HE | 8 N 
Tac; e Far ro 4 1 ALS OY 1 TIES 2» by W 
* e 1 1 


a 8 4 o 1 


* cujus 1d pendentia canis ä | 
Ora ferens miles feſtae rorantia Wenn 449 


Impoſuit. truncos laceravit Fimbria Craſſos. 
125 Saeva Tribunitio maduerunt robora tabo. 


6 a | Ante 

122. Antoni, cujus lar, pendentia 2 Ora in foro, in templis contrucidabant. Alii Reffra 

ferens miles] . Laceris canis; Cur ergo iterum al- hic accipiunt: et * ſed quare igitur SAE- 
tero verſu, Truncos laceravit Fimbria Crafſos, u- VA? reſtituog,, .” | 


trum mendoſum eſt? prius lud, opinor. fic repono, Sera n maduerunt robira dal 
Antoni, cujus SACRIS prudentia canit 


0 Hoc ſcilicet indigniſſimum erat, Tribunos, iplos_ 
rg. n 


© © quoque ſacro ſanctos, in Ryris, loco ſancto, ubi x 
= verius, nihil Antonio Senatus * dig- jus et regnum habebant, jugulatos. Livius viii, 
| N oſter ee Vj\. 57% 134. Naves Amtiatium incenſae, roſtriſque earum 
' | Suggeſtum in Firo extructum adornari placuit. RO- 
: Credte randuevum, wetitumpue ata Snatum, STRAQUE id TEMPLUM appellatum. Cice- 
; Arma ſani, 6 C. ro in Vatinium, c. T0. Cum L. Vettium indicem 
hs : : | in ROSTRIS, in ith, inguam, AUGURATO © 
123- Ore fore alles fola-rorl8. nn TEMPLO ac LOCO collacaris. Sancta ergo 5 
Impoſuit.] Valerius Maximus de crudelitate C. ; bra juffilima dicuntls Ry Os 1 
Marii : Idem caput M. Antonii abſeiſum laetis na- 1 . ee — 8 I 


nibus inter epulas per fummam animi ac verlorum "a 1, 009. 
inſolentiam aliquamdiu tenuit. Grotius. * BAIN CTA worant augufia patres : ” vo- 
cantur 
124. — Funcos laceravit Fimbria Craſſos.] TEMPLA, facerdotum rite an 
| Livius in Epitome lxxx. Craſſus filius ab equitibus | = 2 | 
Fimbriae interemtus Pater Craſſu 45 nequid indig- 126. Te quogue neglect um violatae Scaevela dextrae 
E num ſua virtute pateretur, gladia ſe transfixit. Ante ipſum penetrale Deae, ſemperque calentes | 
5 Florus tamen cum Noſtro conſenſit, iii, 21. Mac tavere faces :] Immo vialentae, Marii 
| Trucidantur Craſſi, Pater et Filius, in mutuo alter ſcilicet. Neglectum vero, quia dextram Scaevo- 
alterius aſpectu. | lae oſculandam Marius non dederat. nam ſupra 


125. Saeva Tribunitis maduerunt robora tabo.] | FX IN ' 
Quaenam, rogo, ſunt SAEVA illa robora ? Alii, ſpes ana falutis 
in quibus Magnus Lipfius eſt, ad Tacit. iv, 19. Ne pollutae fixi iſe trementia dextrae. 


Locum in carcere intelligunty de quo damnati pracci- Apud Florum locus ſimilis: 1 ito viden= 6 
prtabantur. Perperam. Neque enim is locus te Mario canfaſſus eft, quia fatalem ſcilicet illam 
Robora, ſed numero ſingulari Robur vel Robus manum uon porrexerat ſalutanti. Plutarchus Ma- 


ſemper appellatur; neque vero tam lente Mariani rio: ou; Aonarapires wn Tvouyicwr wilt Ale m x’ð. 
agebant, ut carcere iis opus eflet ; in mediis viis, 


rr abrò (pycoor wy Aα u big iv Tal; urge 


: | Auguſlinus 


"Xe? n 


—— Mas HAR 5 8 
. 88 * Ty "IX x} 


Te Jun nn violathe, * dextra 2 


ans + 


* 
* 
s l 
7 


4 


M. ANNAETD LUCANT 


Ante ipſum penetrale Deae, ſemperque lente f 
Mactavere focos: parvum ſed feſſa ſenectus 5 
Sanguinis effudit jugulo, flammiſque un | 


130 Septimus hace ſequitur, repetitis faſcibus, annus: 


1 
* 


Ille ſuit vitae Mario modus, omnia paſſo, , 


Quae pejor fortuna poteſt, atque omnibus uſo, 


Quae melior : —— ——— Ms is pararent. 


a *®. 


Auguſtinus de civitate Dei iii, 27. Tn ipfius ** 


oculis continuo feriebantur, quibus ſalutantibus dexte- 


ram fporrigere noluiſſet. Grotius. X Ommnino vi- 
tioſum eſt illud DEXTRAE ; non enim a Ma- 


rio patre, cujus dextra oſculanda erat, fed a Filio 


poſt patris obitum occiſus eſt Scaevola. Livius 


Epitome lxxx. C. Marius editis multis ſceleribus, 
Idibus Januarii decefſit, At Libro demum Ixxxvi. 
Damaſippus praetor, ex valuntate C. Maru Con- 
ſulis omnem quae in urbe erat nobilitatem trucidavit; 
Ex cujus numero Q. Mucius Scaevola, Pontifex 
Maximus, fugiens, in veftibulo aedis Veſlge occi- 
fus eff, Livio fere conſentiunt Appianus et Pa- 
terculus, Marius pater mortuus eſt, A. U. C. 
DCLXVIII. Marius filius Conſul fuit DCLXXII. 
Sed et illud, obſecro, paulum infpice, Ante ipſum 
penatrale DEAE. cujus, quaeſo, DEAE ? prius 
ſignificatum oportuit, verum ipſam I. ucani ma- 
num agnoſce, 

Te guogue neglectum vielatae, Scacvola, VEST AE, 


Ante ipſum penetrale deae ſempergue calentes 
Madclavere focos. 


Vaſlae uiolatas, a Marianis militibus, i qui Scaevo- 
lam Pontificem Maximum ante ipſos ejus focos 
trucidarunt, Scaevola neglectus Veſtae, quippe 
quae Sacerdotem ſuum non Protexerit. Noſter 


* 277. 


O faeris A e quedue arguit aetas, 
Nen neglecte deis, | 


a jam idle? | Nondum mihi * 


Lucano proſectum ? Crede igitur codici Harleia- 


no, qui clare habet Yeflae ; crede Arundeliano, 


vo, ogra eee 
ria lectione Yefae. 


126. Parvum fed feſſa ſenelfus Sanguinis ef- 


Judit jugule,] Parvum Sanguinis. Sermo parum | 


uſitatus. veteres quatuor Parum contra metrum, 
unus ex xecentioribus, pro varia lectione Paucum. 


Scripfit, opinor, Poeta PAULUM 2 251 ut 


Horat. Serm. ii, 6, 3. 


E. Paulum ſiluae ſuper bis foret.. 
Terentius, Paulum obſoni. 


I 20. Septimus haec Kier, repetitis faſcibus, 
anns :] Codices aliquot vetuftt Exequitur, re- 
centior unus Jnſequitur : et ſane Annus inſequens 
paſſim occurrit ; Arnus inſeguitur neſcio an uf- 


quam. Quintilianus tamen, Inſtit iv, 2. Au- 


diſti quae ante acta ſunt ; accipite nunc quae inſe- 
guuntur. Codex Berſmanni Hic ſeguitur. Lego 


S:ptimus HIN C ſequitur, repetitis faſribus, 


133. — homini wy fits parerext ] 
Emendo ex conſenſu Manuſcriptorum, | 


— heminis quid ſata pater ent: 
Id . 


PHARSALTAE LIB. N. 


.9 


135 Aut Collina tulit ſtratas quot porta catervas, 


42 T 
eſſet fatorum diſtantia a maxima felicitate ad 
maximam miſeriam. Gruotius. Recte reſtituit, 
HOMINIS et PATERENT : Reſtat tamen 
paululum quid, adhuc emendandum. | 


Menſoque hominis QUOD fata paterent. 


Od pray + pun, — 
terent, Noſter ix, 420. 


——— Libya mud fertih terrae of, 
Vati in . "5. 


| ; — j Jure tenetur 
Exigui fpecie funds, QUOD Nilus et Atlas 
DISSIDET : occidsis QUOD Gadibus arida 


Barce, 


QUODUQUE Paractanio rr litore 


Ganges, 
Hoc fili tranſcrigſit proprium. 


fata hominis patent; Tenetur, quod Nilus et Atlas 

diſidet; Tranſcripſit, quod Barce Gadibus ſecedir, 

Quod fi adhuc dubitas ; ceſpice ad hoc ipſius 

Lucani ix, 6. ; 

Aude PATET, terras inter lnaeque meatus. 
1 


et iii, 294. 


QUICQUID ab peviduls Li PATET irids 
Mauri "* 


Sed in Claudiano a 
nempe hoc queritur, Gildonem totam Africam 
polldere,, ab occaſu ad ortum uſque, ab Atlante 


=, 


| Ulcus vides, ecce medicinam : 


| | it 
Vides eandem fermonis formam : Menſus ft, quod 


Tunc cum pene caput mundi, rerumque ow” 
NN ae e n amis 


Ultra 


ad "WG en 


exaggerare ſtudet. Fidem vero veſtram, Hiſtorici ! 
ſi quantum a Gadibus Baree, et quod Ganges a 
Paraetonio ſecedit, unus Gildo tenuit, non Afri- 
cam modo, ſed et W-. n eee 


Duodgue Paraetonio ſeeedit ab AEQUORE 


- Tingis, rt, hodie . prope fretum Her- 


culeum. | 
134. 1 


tums] Videndi de hac connexiſque rebus Aſs 


pianus hello civili, Vellejus, Plutarchus-C. Ma- 
rio, Florus, Breviator Livii, et ſcriptor de viris 
Wuſtribus-in Mario. Grotius. Quale vero I- 
lud cecidere cadavera? An prius iſti cadavera e- 
rant, quam caderent ? dederat auctor 1 


Jam quot e JACUERE c. 
Portum ? 4 


Nofter, vii, 59 7 —— Facet agyere magno 
Patricium campis, non mixta plebes cadauer. 


137.—Ramanague ane Ultra Caudinas ſpe- 
ravit uulnera Furcas ?] Samnites pertinaciſſimi 
adverſus Sullam Romae arma admoverunt, majus 
malum Romanis. illaturos ſe ſperantes quam ad 
Furculas Caudinas olim intulerant. ' Vide Stra- 
bonem l. v. Frequens poëtis populi nomen uni a- 
tis numero ponere. Alioqui ſi unus hic intelli - 
gendus eſſet, non is eſſet Damaſippus, ut vult ma- 
nuſcriptus Scholiaſtes, ſed Pontius Teleſinus dux 
Samnitium eo bello, cujus hoc dictum nobis ſer- 
vavit Velle;us, nunquam defuturos raptor.s Iia- 

. licae 


98 


- * 
1 - 
* A 


a . | - he 4 2 . * 2 i 4 
"4 * ; 28 * * — 
| # 9 
- 


3 2 $ * 1 OY 
7 


. 


- 1 : 
9 * % 


4 N wa, I 
E 1 .* * 
* 1 
þ 7 
* 
* 
1 * '» P 


. * , 

. 4 8 
* "al 

* \% P + 4s” 

+ * Kt > . 

i * ' 


NMI. ANNAET: ener 


Ultra Caudinas ſperavit vulnera Furcas'? | 
Sylla quoque immenſis acceſſit cladibus aloe: WA. 37 


140 Ille quod exiguum reſtabat ſanguinis Urbi-. 


Hauſit; dumque nimis jam putrida membra ; et, 
Exceſſit medicina modum, nimiumque ſecuta eſt, 
Qua morbi duxere, manus. periere nocentes 3. 


- 


Sed cum jam ſoli Poſſent ſupereſſe nocentes. 


"== 5 Tunc data hbertas 85 reſolutaque legum 2 


Fraenis ira ruit, non uni cuncta dabantur, . bop 
Sed fecit ſibi dad nefas. ſemel omnia victo r 


Jillerar: * domini N. viſcera ferrum 


# 


Hae Libertatis lupos, niſi ſilva, in quam refugere 
ſolerent, eſſet exciſa. — 
141. Dumgue nimis jam Mats membra re- 
cidit,] Colbertinus prior, Harleianus, Puteaneus, 
Regius PUTRIA. Scd illud vide. Dum nimis 
recidit, Medicina exceſſit madum. bis inepte dicitur, 
quod ſemel tantum in poſteriore colo, dici debe- 
bat. adde huc, quod hoc verſu Nzmis eſt, et ſe- 
quente Nimium, ſine controverſia dederat Auctor, 


_ Dumgque ENSIS jam putria membra recidit 
Exceſſit medicina modum ; nimiumgue ſecuta «ft, 
Dua morbi duxere manus. 


Ovid, Metam. * 


' nen medicabile vuluus © 
"PF recidenducn ; ne pars fincera ah 88825 
* 
162.  Erceff t medicina modum,] Hinc illud 
Claudiani ad Adrianum: Exceſſit jam poena mo- 


dum. de eodem hoc Sylla, Seneca dixerat : Ingra- 


tus L. Sylla, qui patriam durtoribus remediis, quam 
2 9 a 


» Exegit 


Wide. * e 5 Quo morbi duxe- 
re, nanus.] Contra quam mos x 454 medicis. 
Claudianus bello Geties** - - | 


Cautius i ingentes — , et proxima cords. 
Viſcera Paeoniae tractat follertia curaes, 

| Parcendaque ſecat, ferro ne longius acts 
Irrevocandus eat fectis vitalibus error. Grotius, 


146.——Non uni cuncia dabantur, Sed fecit fbi 
gui ſſue nefas. ] » Hoc nan ceperunt interpretes. 
Non uni, ait, Syllae dabantur cunctae caedes, non 
in unius Syllae gratiam aut commodum fiebant: 
ſed fibi quiſque nefas fecit; privatis ſuis ſimultati- 
bus, caede inimicorum; vel lucris, caede cogna- 
torum, ſub illa proſcriptionis ſpecie velificatus eſt. 


148. Domini per viſcera ferrum Exegit a- 


mulus :] Exegit fexrum, unde Seneca Medea 126, 
Utinam efſet illi frater ! eft conjunx : in r hanc 
Ferrum exigatur. 1 
Unde corrigendus i in Troaſi locus, v, 115 5. 
Ut dextra ferrum penitus exactum abdidit.. 


Exactum yvonne non, ut nunc fertur, Exatta der- 
ira $8! CESS 


162,—Ceg- 


PHARSALIAE/ .ETB. 1. 
a Exggit famulus : nati maduere paterno "TINO 


150 Sanguine. certatum eſt, cui cervix cæſa parentis 
Cederet : in n ceciderunt praemia fratres. * 


Buſta repleta fuga, 


oe * 


que viva ſepultis 


Corpora: nec — latebrae cepere ferarum. 
Hic laqueo fauces, eliſaque guttura * 2 


155 Hic ſe praecipiti jaculatus pondere dura 


Diſſiluit percuſſus humo: morteſque cruento 


Victori rapuere ſuas: hic robora buſti 
Extruit ipſe ſui, necdum omni ſanguine ful | 


'S 7/3 


Deſilit in flammas, et, dum licet, occupat. ignes, 
160 Colla ducum pilo trepidam geſtata per urbem, 
Et medio congeſta foro: cognoſcitur illlie 
Quicquid ubique latet ſcelerum. non Thracia tantum 


Vidit ** hulls "Ree tyrangi, 


e e . 
| ſethrum.] Colbertini duo, Harleiahus, cum aliis 


bene multis et Editione Romana Facet. Idem de 


ſuis praedicant Pulmannus Berſmannuſque. Alii 


pares fere numero, eum Puteaneo, Laret. Cete- 


rum omnes Editiones prava diſtinctione pec- 
eant. non enim Quicguid ſcelerum voluit Luca- 
nus; ſed Quicguid latet, nempe capitum. Tum 


autem in altero colo Tantum, ut nunc eſt per ſe 


poſitum, plane friget. Immo Tuntum ſcelerum 
non vidit Thracia. Sed perpende illud diligen- 


tius: nam ubicumque diſtinguas; ſeu poſt La- 
tet, ſive poſt Scelerum ; aut expreſſum habebis, 
aut ſaltem ſubintellectum, Tantam ſcelerum. An 
igitur Scelera pendebant in Diomedeis Stabulis ? 
Minime, ſed ut mox de Antaeo et Oenomao, 
Ora, Vultus, Capita, * igftur et di- 


ſtingue: 
— cognaſeitur tlic, 


, 7 
yi * 


| Wieguid ubique le, C API T U M non 
 Thracia tantum 
 Vidit Biftonii flabulis pendere 2 


* ” 
1 * 


Val. Flaccus iv, 183. de re ſimili: 

| ue tetra fitu et Capitum ma 22 
ordo, 

In foro cognoſcitur, quod alibi latet, quippe juſ- 

ſum erat a Sylla, ut capita omnium proſcripto- 


rum in forum comportarentur, ab ipſo coram 


recognoſcenda, et poena in occultantes conſti- 
tuta. Val. Maximus ix. 2. Id guogue inexplebilis 


feritatis indicium ft ; abſciſſa miſerorum capita, 


mods non vultum et ſpiritum retinentia, in conſpectum 


ſuum afferri voluit, ut aculis illa, quia ore nefas 


erat, manderet, Dio Cocceianus in Excerptis, 


p. 662. Had, ror ( page“ as Yar Panel ds T1 , 


Toy Po e gie uy in? v Ae itibulos 
Capita ait caeſorum zun Fay, ubicumgue (quic- 
guid ubique latet) in forum pro roſtris delata. 

N 165.—Nec 


98 


M. ANNAEI LUCANT 
Poſtibus Antaei Libye : nec Gracia moerens. 


165 Tot laceros artus Piſaea flevit in aula. - x 
Cum jam tabe fluunt, confuſaque ro kid) 


Amiſcre notas, miſerorum dextra nn, * 


165 — Graecia moerens tot lacerat artus 
Piſaea flevit in aula.] Laceros artus poſt verſus 
undecim iterum habemus, | 


Cum laceros artus aequataque vulnera membris + 


Certiſſimum mendi ſignum. Praeterea, ut jam 
dixi, Capita tantum foribus affigebantur, non 


artus, ſeu tota corpora. Reſtituo. 
Tot laceros VULTUS Piſaca flevit in aula. 


ut ſupra v. 112, Ab ignota Vultus cervice. Ovid. 


Heroid. ix, 89 de Thrace Diomede 
Non tibi Threiciis adfixa penatibus ora, 
Non heminum pingues caede tacentur equae, 


De Oenomao, Hyginus Ixxxiv ; Mutis interfactis 
noviſſime Pelops Tantali filius cum veniſſet, et 
CAPITA humana ſuper valuas fixa vidiſſet, po- 
enitere cum coepit, De Caco, Virgilius vüi. 
197. | 


Cade tipebat humus, foribuſque adfixa ſaperbis 
Ora virum triſii pendebant pallida tabo. 


Ubi obiter reponendum Sguallida. Quomodo 


enim Pallida tabo, quod _ ti eſt? ut 
ix, 472. 


—Simul ora virum n movebant, 
Nota nimis miſeris, atroque fluentia tabo. 


Denique de Antaeo Pindarus Iſthmiorum iv. 
Kal To} wor ANTAIOY % IlgoonnMaiows Fa avie 
va @vgoPigor A, KPANIOIE She Ei Nad, Tloow- 
Ar- igepeila oxide Yi; *Akvruinag, That, inquit, 
Hercules Libyam, ut Antacum, Neptuni templum 
hoſpitum capitibus tegentem, cohiberet, ubi Scholi- 


65. 55 Colligi it, 

aſtes annotat, 4 Diameds Thrace plures . 
dicere; De Evens, Bacchylidem ; de Oenomao, So- 
phaclem, Evicimus igitur, tot-teſtibus, et Yultus, 
non Artus; et Capitum, non Scelerum reponi 
oportere. Nondum tamen datum eſt manum de 
hac tabula tollere : Quippe non modo Zaceros 
arius, ſed ne laceros quidem tam brevi tempore 
bis dixiſſet: neque ſane ullo hic epithetoopus eſt ; 
ſatis per ſe apparet, vultus illos abſciſſos fuiſſe, 


cum moerens dicat et Aevit, et poſt Diomedem et 


Antaeum hoc inferat. vix aliter auctorem ſcrip- 
ſiſſe credam, quam, 


Tot PROCERUM "OY" Pijaca flevit 
In aulo. 


Omnes enim, qui cum 8 pro filiae nup- 
tiis certabant, proceres ſuarum civitatum, prin- 
cipumque filii erant. Et inde conſtat ratio, cur 
tota Graecia fleret et moereret ; non ob quorumvis, 
Sed ob tot nobilium juvenum mortes. | 


. 167,——-Miſerorum dextra parentum Colligit.] 
Ride illam dextram parentum. Num omnes ifti 
parentes una tantum dextra hic utebantur ? Sal- 
tem dextrae dictum oportuit. cur autem non et 
Sin;ftra ? Certe, quia furto haec acta narrat, fur- 
tifica illa lacua magno hic uſui fuiſſet. Denique 
ſua modo dextra, nulla familiarium opera hic 
utebantur parentes; quorum aliquot decrepiti, 
aliquot morbo detenti, omnes moerore et metu 
pene confecti? Gratia vero codici Harleiano hic 
habenda eſt, qui ſolus Lucani manum vel 


 — ;ſerorum CURA parentum 
Colligit, et pavido ſubducit cognita furto. 


Ut 


'PHARSALIAE' LI B. .. 
TColligit, et pavido ſubducit cognita furto. 

: Meque ipſum memini caeſi deformia fratris 
170 Ora rogo cupidum, - vetitiſque i imponere abe 
Omnia Syllanae luſtraſſe cadavera pacis: 


. * 


Perque omnes truncos, cum qua cervice * 


Conveniat, quaeſiſſe caput. Quid ſanguine manes 


Placatos Catuli referam? cui victima triſtes 
175 Inferias n forſan een ane 


;: 


Ut ſupra v, 64. — 4 . angit he cura pa- 
111 

172.—Cum gua cervice reciſum Cunveniat, quaz- 

ie caput.] Berſmanni Codex, RESECT UM ; 

Harleianus REV ULSUM.. Recte: quippe ſu- 

pra, v. 112 habuimus Cervice reciſos. 


Noſter vii, 12. 


en ee pro . . 
Et x. 100. 
——Mogni cervice revulia. 


1774. — viftima trifle 3 

Inferias Marius, forſan nolentibus dels 
Pendit.) Nam Marium filium quidem non a fa- 
mulo in id rogate ſed a diſpoſitis in hoc hoſtibus 
interemtum narrant. vide Vellejum.. Grotius. 
Non de Caio Mario filio hic agitur, alius Marius 


quaerendus eſt, Marcus ſcilicet Marius Gratidi- 


anus, Marci Gratidiz Oratoris fil ius vel Marij 
illius magni vii Coſ. per adoptionem frater, Tul- 
lii Ciceronis propinquus, vir Praetoriug. vide 
Ciceronem De offic. iii, 16 et 20. in Bruto cap. 
45- De Legibus iii, 16. Is miſerrimam hanc la- 


nie nam ex invidioſa illa et fatali adoptione Jucra- 


* 


tus eff: de qua Livius Epitome bexxviii. 91 
Marium Senatorii ordinis virum, cruribus brachi- 
i/que fractis, auribus pragſectis, et oculis effoſſis, 
necavit. Florus iii. 21. Sylla Marium, ducis 
i pſius fratrem, apud Catuli ſepulcrum ocults, ma- 
nibus, cruribuſque defefſis (emendant Deſectis, 
mallem Avolſis, vel Reciſis, ) Servatum aliquam- 

diu ut per fingiila membra moreretur.  Valer. 


Maximus i IX, 2. Num porro crudeliter Sylla 4 


in Marco Mario practorio geſſit ! quem per ora 


vulgi ad Sepulcrum Lutatiae gentis pertractum, non 


prius vita privavit, quam oculos Nair erueret, et 
fingulas corporis partes confringeret. vix mihi vers 


' fimilia narrare videor. Julius Firmicus i, 3. 


Praetoris viro, minori ſcilicet Mario, qui j judicia 
omnium bene meritus de republica videbatur, Syllana 
Jjuſſione, eliſa ſunt prius crura ; deinde dejefta de 
ſtatu corporis brachia humerum tenus diſſoluta cecide- 
runt; tertio amputata lingua vocem reliquit in ſau- 
cibus ; ad poſtremum omni corporis parte mutilata, 
oculi qui fuerant ſpectatoret, et ſupenſtites, egerun- 


tur: et in tam anguſin corpore tot ſunt” muenta: | 


ſupplicia; ut vis anima tantis vulneribus erogata: 


fit; cum hinc inde membris fluentibus, minutatim 
ſpiritus carperetur. Porro hujus crudelitatis' Syt- 
lanae miniſter et carnifex Catilina erat. Vide 


etiam Plutarchum in Sylla. Aſconius Pedianus 
at SREBEA {1H 5 ia 


. Inno 7 


"Meeks Sl — erthgng,, * a he hf ä — * 4 5 * } , "A 4 2 Ss * ek PA N I 5 3 
4 „ a > | . . — en * 3 ts _—_ . e 6 um . . 8 D „ 7 * 923232323232 , . 2 2 4 "IEF. 5 % Par — 2 _ — * 


. „ 


100 


M. AN NAE I LAN 


Pendit, inexpleto non fanda piacula buſto: 
Cum laceros artus, aequataque vulnera s 


Vidimus, et toto quamvis in corpore caeſo 


Nil animae letale datum, moremque nefandae 10 
180 Dirum ſaevitiae, pereuntis parcere mort. 


Palpitat, et 


Avulſae cecidere manus, exectaque lingua 


et muto vacuum ferit aera motu. 


Hic aures, alius ſpiramina naris aduncae 
Amputat: ille cavis evolvit ſedibus orbes, 


185 Ultimaque effodit ſpectatis lumina 1 


in orationem De toga candida. Marci Marii 
Gratidiani, ſumme popularis hominis, qui ob id bis 
Praector fuit, caput abſciſſum per urbem ſua manu 
Catilina tulerat: fuerat vero hic Gratidianus arta 
neceſſitudine Ciceroni conjundtus. Et ibidem. Di- 
cit Cicero Catalinam M. Marii Gratidiani caput 
8:/laſſe, quod caput tum plenum animae et ſpiritus ad 
Hllam uſue ab Faniculs ad aedem Apollinis (quae 
eft inter Forum olitorium et Circum Flaminium) 
manibus tuis ipſe detulit. Vide Cic. de Pet. Con- 
ſulatus, c. 3. Haec praeter morem meum huc 
congeſſi, quod viginti de Mario iſto Lucani ver- 
ſibus commentarii loco ſint. 

Ibidem] Multa hie peccantur, tam prava diſtinc- 
tione, quam mendoſa lectione. Locus fic con- 
Aituendus eſt, 


| CUM vifima triftes 
Inferias Marius (forſan nolentibus umbris ) 
Pendit inexpleto, MISERANDA piacula, 
buſto, | 


CUM, omnes noftri cum Romana et Veneta: 
Recte, ut mox in repetitione, Cum laceros artus. 


Non fanaa piacula ferri non poſſunt; cum tertio 


abhinc verſu NEFANDAE, habeamus, nfanda 


Vie 
— Silius i, x82 in re ſimili, 
omnibuſque tormentorum generibus, 

Hace inter ſpretae miſeranda piacula fam 
Tnexpleto autem, inexplebili, inſatiabili. Buſts 
autem Q. Lutatii, 


181, Avulſae ani manus, exeftaque lingus 
Palpitat, et vacuum muto ferit aera motus] Auul- 


fae manus ; vides recte in Floro emendatum, 


Manibus cruribuſgue AVOLSIS (fic enim codices 
vetuſti) non DEFOSSIS : Manns avulſae CE- 
CIDERE : cum dixit, linguam exſectam palpi- 
tare adbuc, et mutas loquelas agitare ; ſimile quid 
ſine dubio de manibus dixerat, | 


Avulſae MICUERE manns 


Sceleſtus eft in manes Lucani, 7 lic e eum Eg 
ſiſſe inficias ire auſit. 


Virgil x, 3959 
Te detiſa ſuum, Lark dexteya RY 
Semianimeſque micant digitiz ant res 

tractant. 


185 een fedit ſpeftatis lumina mem- 
. Non placet EFFODIT, * ſi ut ce- 


tera 7 


F 


a 5 
WAS 6s a 
Dea 


i > apo 
Pl * WY \ , N ; 
4 TY” 9 
5 — 


k Arg wy l 0 4 g RO . 
F r S 1 2 * 
> een k 
wt + $4727 © 8 22 =& 
8 e. 1 2 
nn = 7 P l : 


PHARSA LIAE LI B. II. 


1 


Vir r ulla hides,” tam ſaevi n — e 
Nec magis r un! 
190 Qui medio periere freto.- quid perdert frustu m 


Juvit, et, ut vilem, Mari: confundere vultum? 


Ut ſcelus hoc Syllae, caedeſque oſtenſa placeret, 
Agnoſcendus erat. Vidit Fortuna colonos 


Praeneſtina ſuos cunctos ſimul enſe reciſos, 
195 Unius populum pereuntem tempore mortis 


Tunc flos Heſperiae, Latii jam ſola ; UREA 


Concidit, et miſerae maculavit ovilia Romae. 


Tot ſimul infeſto juvenes occumbere leto, 


tera propinqua Palpitat, ferit, amputat, pracſen- 
tis eſt temporis, in metrum peccat. Reſtitue 


Ultimague EFFUNDIT . lumina 
membris. 


Tta Colbertinus secundus, Puteaneus, Harleianus; 
Effundit humo ſcilicet ; Effodrt enim jam dictum 
erat in iſto, Cavis evolvit ſedibus orbes, 


| Notter v Vii, 305- 
Et caput hoe paſtum Roftris,. effuſaque 


membra. 
Virgil xi, 485. 


Frange manu telum Phi pracdenir, E 
ipſum. 


Pronum fterne ſals, portiſque effunde ſub altis. 


186. Vix erit 41 fades, tam ſaevi criminis unum 
Tit Poenas cepiſſe caput.] Val. Flaccus ſupra : 
Vis mibi veri ſimilia narrare videor, Sed tolle 


' on 
AM" 
nee 5 . ah nk W hls 4 rich. th 2 a "Ree , : „ 
* . N e * „eee FT SL, 
* 


pravam diſtinctionem, quae editionibus infedit ; ; 
non enim poenas criminis conjungendum, fed Fides 


criminis. 
Vis erit ulla fides tam ſaevi criminis. 


194.—Cuntes fone enſe reciſes. J Fuit hace 
noſtra conjectura, pro receptor. ſed tutius manu- 
ſcriptos ſequi, qui habent, recepts, id eſt in cor- 


pora admiſſo. Grotius. 


197. —Et miſerae VET: ovilia Roma. ] Ita 
vocabantur ſepta in Campo Martio. vide Servium 


ad Ecl. 11. Grotius, 


198. Tot fimul infeflo javenes ws eto.) 
Non memini quicquam inaudiviſle de Leto infz/te : 
mihi plane perſuaſum eſt, ſic dediſſe auctorem: 


Tot ſimul INLATO juvenes occumbere leto; 


Inferre mortem, necem, paſſim habes. IIlata au- 


tem mors eſt, violenta, non naturalis, Tacitus 


Annal. 5 6. Neque mortem nepors pro ſeeuritate 2 


priuigni 


þ 03 M. ANNAE!I /LUGANT 

-  »  Laepe fames, pelagique furor; ſubitaeque «5-7 f 
200 Aut caeli, terraeque lues, aut bellica clades, | 
Numquàm poena fuit. arenen, erb 
Inter et exangues immiſſa morte caterraaas 


- 


Victores movere manus. vix caede peracta Dart in ot 
— way Whit labant cervice: hr . 


* * 8 | „ - 
1 9589 dn Si elk Fig 
! * 


— 


* 17 


F d 20 f : 2608 2 
privignt inlatam, crebibih i erat, Et i, 68. 2 Alioqui, ut : Salluſlius ait, civitas vaſtatur magis 
major fides, conſcientia ſceleris et metu indict, mor- quam — tur. Grotius. | 


tem Vononi inlatam. Ordo eſt, -Tot- juuene. | 7 nol} not 
occumbere leto ſimul inlato. Inl ato 3 ut mox 203.—7 ietores » moverr manus. vix caede peratta] 


lend marte, v. 208% _ | Indignor hos catnifices VICTORES appellari ; 
f £7 * Aui cives undecumque inermes, et in anguſtum 
—xangues inmiſſa morte cams. ccroncluſos, poſt fidem datam, contrucidaverunt. 


$12! S974. 4.48 Find ere talem caedem vel multorum 

199. Saepe fames, pelagique furor, ſubi taeſus millium peragere poſſent; unde mox * 
ruinae, Aut caeli, terraeque lues, aut bellica clades, ] ut omnia, Noſter, 
Ex noſtris ſolus Puteaneus habet Caedes, idque 4eapiry 

perperam ; cum tertio abhinc verſu iteretur:: A. Tt milia * 


Ceterum Que, quod: ſaepe fit, bis terve pro Ve Non piguit juſſiſe mori 


hic ponitur : quod et ſententia ipſa monſtrat, et a 1 1 i , 
ie e ier 5 n Non occidi dixit, ſed ni, LICTORES fbenter 
habent codices plerique, veteres certe omnes: reponam; Satellites, Percufferes. Ceterum 1 in ſe- 


- * 


1 84 igitur et diſtingue, . quentibus, | 
wy t BIB Y au racta 
Sache fames, pelagiVE ji {ubitaeVE ruinge, par, 
Aut TERRAE CAELIVE lien, aut bellica Procumbunt dubiaque labant cervice : * ilos 
clades. Magna premit flages, 2-57 


— 


Furor pelogi ruinaeve 2 Genitivo ſin gulan. ud Fix totam orationem conturbat. Si enim 
caeſi vix procumbunt, quomodo trunci eorum 
200. Aut bellica clades,] Caedes habent manu- vivos obruunt et elidunt ?. Deinde quaenam iſta 
ſcripti duo, Grotius, 5 eſt tam putida repetitio, Caede peracia, et conti- 
SEES nuo Peragunt caedis partem? Quid quod procum- 
201. Nunquam poena fait. Tot hominum bunt et labant de vulneratis dictum eſt: at caede 
mors morbis aliiſve malis ute antehac forte perata non de Tn # ſed de vulnerantibus 
imputata eft, at non ſuppliciis. Seneca lib. ii, Ving. i, 242. 
de ira: In ſingulos ſeveritas Imperatoris deſtringi- 
tur: at neceſſaria Ta e TN p bath Aar hic cum Fol, in genti Tr a peradla 
citus, quid tallit iram fapientis ” Turba peccantum, 4 Here cer neti ** 


. i 5 Quid 


* 


Quid hie agendum ?, vide, an Sententiae filum 


ſeouti ex his erroribus evaſerimus, 
HI cacde PEREM TI 
Procumbunt, dubia VE labant cervice; ſed illos 
Magna premit Strages, peraguntque cadavera 


partem 
CLADIS: viva va graves elidunt corpora trunci. 


peremti caede, ut Virg. ix. 453, 


——— Rhamnete reperto 
— et primis una tot caede peremtis : 


Dubiave autem, non Dubiaque. Si enim procum- 
bunt, jam ſerum nimis eſt /abare, prius labant, et 
tum poſtea procumbunt. Ex patruo hoc ſumſit, 
Agamem. 786. 


Luid ita vates, corpore effuſ ac tremens 
Dubia labat cervice ? famuli, ok | 


Cladis etiam, non 2 ; ne eadem vox tam 
cito recurrat. Denique HI non Vir, vel Ante- 
theti ratione poſtulante, Hi jugulantur et cadunt, 
Sed illos cadentium ſtrages mole ſua obruit. 


207. Intrepidas tanti ſedit ſecurts ab alto Specta- 10 


tor ſcrleris e] Intrepidus ſerurus, geminum ſine co- 
pula adjectivum, numquam poſuiſſet auctor. 
Promta vera emendatio foret, vel fine auxilio 
codicum quam tamen Berſmanni unus conſervavit, 


PHARSAUINE/ EIB. . 


205 Magna premit ftrages : 7 :; peraguntque cadavera — 
Caedis: viva graves elidunt corpora trunci. 880 
Intrepidus tanti ſedit ſecurus ab alto 0 
Spectator ſceleris: miſeri tot millia . 1g 
Non piguit juſſiſſe mori. congeſta recepit N 
210 Omnia ne, Syllana cadavera gurges. 


verit atque impulerit. ' 


* 


1 interruptus : 


Tatrepidus tantiQUE SEDET ſecurus ab ave 
Spectator ſceleris. | '1 


| Colbertinus etiam ſecundus SEDET, ſed omiiſſo 


QUE. Sedet, tempore praeſenti; ut illa vicina, 
Premit, Peragunt, Elidunt. 


212 Praccipites hagſere rates, et firage cruenta 
Interruptus aquis fluxit prior amnis in aequor,] Col- 
bertinus prior cum tribus Pulmanni AQUAE et 
a prima manu Harleianus. Berſmanni codex 
PRO STRAGE, et INTERRUPIT AQUAS. 
Sane hic locus crucem interpretibus ſixit. Quid 
enim RATES hic faciunt ? quis illis in hac ſen- 


tentia locus. Jam vero quot vocabula putidiſſime 
' repetita ? Praecipites hic, et quarto "poſt verſu 
Praeccipiti, hie Hacſere, et quinto deinde Haeren- 


tes. 


Hic trage, et ſeptimo ante frage:. Quam 
ſtulte autem CRUENTA ſtrage INTERRUP- 
TUS? cum mox non modo non interruperit 


amnem cruor, fed interruptum et haerentem adju- 
' Quod a noſtro mutuatus 
eſt Claudianus iii. Honor. 100. 
0A — erntt 
Mutatis fumavi t aquis ; turbaque cadentum 
Staret, ni rapidus Iuvjftet flumina fanguis. N 


Laterem lavet, qui tot maculas eluere conetur; 
ſane, Interpolator aliquis, uti mihi videtur, jam 
a multis ſacculis toto hoc Lucanum verſu dona- 


+ | Vit, 


404 


215 Vis ſibi fecit iter, 


Tandem Tyrrhenas 


vit, Nimirum Interrupit aquas in codice ſuo lege- 

bat, pro compendioſo illo interrupt , quod eſt 
interruptus. Deeſſe ergo ſententiae quid exiſti · 
mans, nothum illud inſeruit, quo ſublato, locum 
jam videbis ſaniſſimum. 


In fuvium primi crcidere, in corpbra ſummi. 
[Praecipites haeſere rates et ſtrage cruenta] 
Interruptus aquas fluxit prior amnis in atquar : 
Ad molem ſtetit unda ſequens, 


Interruptus aquas, tritiſſimo Helleniſmo; id eſt, 
Habens aquas interruptas. Ly 


214.—Naom ſanguinis alti Vis fibi fecit iter,] 
Puto pro nam, ſcribi dum debere. ſtetit flumen ob- 
ſeſſum cadaveribus, donec ſanguinis rivi viam fe- 
cere. Grotius. Nam procul dubio mendoſum eſt. 


Nec tamen cum viro magno Dum repoſuerim. 


Quid? an unda haerens ſtetit, opperiens, expec- 
tans, deliberans Dum ſanguis influeret? Unicum 
in hujus modi ſententia vocabulum eſt Cum. 


Ad molem ſtetit unda ſequens cum Janguinis alti 
Vis fibi fecit iur. | 
215,—Campumque effuſa per emnem,] Col- 
bertinus ſecundus QUAE, Nimirum quod 
Potta dedit, hoc eſt, Fo 


M..ANNAEI LUCANT 


Ad molem ftetit unda ſequens + nam ſanguinis alti 
Praecipitique ruens Tyberina ad flumina rivo 
Haerentes adjuvit aquas: nee jam alveus amnem, 
Nec retinent ripae, redeuntque cadavera campo. 


220 Sanguine cacrulcum tarrenti dividit aequor. l 


His 
Vis fibi fecit iter: Campum MAE FUSA per 


. 07MM. 
a 7 


216. Praccipitique fluens Tibtrina ad umina 
rio] Omnes omnium Codices cum Romana et 
Veneta, IN flumina. Quis primus interpolayerit, 
neſcio, certe In flumina; neque enim adjuvaret, 
fi Ad fluvium tantummodo. 


2 18,——Redeuntque cadavera rampo.] MS, P. 
redditque. refte. ut ad amnem referatur, ut et 
quod ſequitur verbum dividzt. Solenne autem 
Lucano eſt gue ponere pro ſed, et tacite tranſire de 


caſu in caſum. Senſus ergo eſt: Amnem non 
retinent aut alveus aut ripae, ſed ipſe exundans 


campo reddit cadavera, et mare dividit ſanguine. 
Gretius. Non Puteaneus tantum, ſed Colbertini 
duo, Harleianus, Regius cum aliis, et Editione 
Romana, Reddit, Caeteri reddunt. nullus ut nunc 
fertur Redeunt. Omnino recipiendum Redditque. 
Nec alveus, nec ripae retinent amnem ; fed (amnis) 
reddit cadavera campo. Niſi fic legas, verſus ſe- 
quens ſoloeciſſet: Yix eludtatus, quis, niſi an- 
nis? Silius x, 321. . 


Sanguineus tumidas in campos Aufidus undas 
Zjectat, redditque furens ſua corpora ripis. 


Que, quod eſt Sed, Lucano familiare. 


» 


— 


221. Hit 


PHARSALIAE LI B. II. ref 


= o a -w 


o 


His meruit tumulum medio ſibi tollere Campo 4 ; 


Haee rurſus patienda manent: hoc ordine belli 
Ibitur: hic ſtabit civilibus exitus armis. 

225 Quamquam agitant graviora metus, multoque ooitur 
Humani generis majore in praelia damno. 
Exulibus Mariis bellorum maxima merces 


Roma recepta fuit: nec plus victoria Syllae 


221. His ne, 9 rerum, Felix his ; Sill vo- 
cari,] Valer. Max. ix, 2, de Syna, En quibus 


actis Felicis cognomen aſſaguendum putavit ! Rerum 
Salus; nempe quod ſe Rempublicam wy 


diceret. Martialis i il, 91, 
Rerum certa ſalus, terrarum gloria, Caeſar. 


225. Duamquan agitant graviora metus, mul- 
togue coitur Humani generis majore in praetio dam- 
10. Quid hoc eſt, metus agitant graviora ? nulla 
ſana his verbis ſubeſt ſententia. Scripſit autor, 


©uamguam ADERUNT graviora MEFU.. 
 Aderunt, hoc eſt, venient, ut i, 635. 


„ 


ion fanda timemus; 
Sed venient majora metu. 
Seneca Hippol. 1034. 
——litari invexit malum majus timore: | 
Silius V. 348. W 
Urque metum leti procul, at leviora parore 


Cognovit. 


mud vero, quod ſequitur, quam diu jam belt, 
et quouſque in mendo cubabit? Priſcianus p. 


798. Paſſiuo verbi Coo uſus eff Lucanus in ii. 
Multumgue coitur Humani gencris majori in praclia 
fed ſciendum, quod Coitar pro Colligitury & 


| Praeftitit, 


Conventtur * Ex: gitur, paſſivam vocem aſſumen- 
ria accipiuntur. Sic ibi et Codex Cantab. niſi 
quod, Majore. Apparet Summum Magiſtrum 
fie verba conſtruxiſſe: Multum humani generis 
coitur (five colligitur) in praclia majore damnd : 

Sane codices plerique etiamnum habent MUL- 
TUM cum Romana ac Veneta : Colbertinus ta- 
men prior et Puteaneus MULTO ; quod et nos, 
pace Priſciani, amplectemur. nunquam enim 
fidem nobis faciet, Coitur paſſive poſſe ſumi pro 


\. 


Colligitur. Lege vero, non verbis modo legiti- 


mis, ſed ſententia erectiore; : 
DPramquam ADERUNT graviora METU ; 


multoque coitur 


Humani generis MAI ORA 7 in  praclia damno. 


Ubi ordo eſt: eiturqureokeine homines; imper- 
ſonale) in majora praeclia (quam Marii et Syllae 
erant) multo dumno bumani generis : vel, fi mavis 
ſic : coiturgue in multo majora praelia, dammo huma- 
ni generis. Ceterum adeo in promtu eſt Majora 
ſubſtituere; ut jam olim in . 3 
compareat: Silius i; 272. 


Bellague ſumta viro belli majoris 3 | 


/ 


Er XV, 492. 


Rurſus bella retro. 5 2 4 
O Nlud 


J66 FI. ANNAFIL LUCANI! 


Praeſtitit, inviſas penitus quam tollere partes. 


230 Hos alio, fortuna, vocas: olimque potentes 
Concurrunt. neuter civilia bella moveret, 
Contentus, quo Sylla fuit. Sic moeſta ſenectus 


Praeteritique memor gebat, ann futuri. 


At non magnanimi percuſſit n Bruti 


23 5 Terror, et in tanta pavidi formidine motus i 


Pars populi Jugentis erat: 


Mud vero vii, 498. ex hoc os loco ſumtum vi 
deatur, 


DAMNO 
Eliceret, dabat interdum ſimulantia terga. 


220.——lwviſes penitus quam tollere partes.) 
Scio, quo thodo ex perſona Syllae explicari poſſit 
INVISAS partes, practulerim tamen, 


ADVERSAS penitus quam tollere partes, 


quoniam Jenius, clementius, uſitatius eſt. nec 
magna adeo mutatio, viſas, aduſas. Val. Max. 
Ix, 25 de Sylla; : Duattuor Tegiones contrariae par- 
tis, fidem ſuam ſecutas obtruncari juſſit, Livius 


xx, de Mario, Omnibus adyerſae partis nobili- 


bus trucidatis : et ibidem, Qui aut pugnare nole- 
bant, aut in diverſas partes tranſibant. Suetonius 
Vitellio, 18. Ab Antonio primo adverſarum par- 
tium duce oppreſſus, Et Caeſare, i, Ut repudia- 
ret Corneliam Cinnae filiam compelli a Difatore 
Sula nullo modo Petuit; quare diverſarum partium 
habebatur. Ita ſaepe reperies, adverſas, diverſaz, 
contrarias partes: nuſquam, ut opinor inviſas. 


230. Hos alio, Fortuna, vocas :] Tragicus in 


Herculs Qetaco, 178. 


_- 


ut parvs MAIORA ad PRAELIA | 
Sie ibi lego; non mea fata, 


4k. 


ted nocte — 
Parrhaſis 


Alio naſtras Fortuna vocat i 
Lacrimas; alias flere ruinas 
ME Fata. jubent. Quae prima querar ? 


231. Neuer civilia bella ene cons 
tentus quo Sylla fuit.] Ignavum illud FUTT, Libra- 
riis et Gloſſatoribus debemus, ſcripfit autor, | 
Ita lacus primus, locus princeps. 


234. At non magnanimi percuſſit becker Bruti 
Terror,] Imitatus eſt Claudianus, i, Rufin. 261. 


At non magnanimi uirtus Stilichonis eodem 
Fracta metu. ; 


Unde et illud difcas, ut i Frafta meju, ita hic 
PERCELLIT legendum, (non PERCUSSIT) 


praeſenti tempore, ut mox Invenit. Non percelli- 


viri magnanimi eſt; gon percuti avabio; u 
Avalsbyru, nulla patriae caritate moti, diſſimilis 
avunculi. et foceri ſui Catonis, qui (v. 240) 
ſui licet ſecurus, aliis tamem cunctis timebat. 


235.— Et in tanta pavidi formidine motus 


Pars populi lugentis erat] Contra vi, 419, Tur? 
F bac 


1 a” tA R of WSN I%;" 1 y 
T | 1 N _— . 
TORE OO og BOY Fe, TC CN . LF IN 8 2 
1 — - ( 1 „ ys +. ai. «ta —_— — _ 1 A 4 n N * * f I G 
rr _ ' << 8 "ET "Is n er N 1 n 
D Es 1 * ene 
% FAR 


TIS A N N ＋ N 


:  PHARSAL IAE LIB. II. -* 6 


- Parrhafis obliquos Helice cum verteret axes, 


Atria cognati- pulſat non ampla Catonis. 


Invenit inſomni volventem publica cura 
240 Fata virum, caſuſque Urbis, cunctiſque em, 


Securumque ſui; farique his vocibus orſus: 


Omnibus expulſae terris, olimque fugatae 
Virtutis jam ſola ſides, quam turbine nullo 
Excutiet fortuna tibi; tu mente labantem 


245 Dirige me, dubium certo tu robore firma. 


Bae ſed mixtus inerti Sextus erat. ſed nota uſum ET 
et QUE Lucano prope peculiarem : Noz in pri- 
ore colo ſubintelligitur in ſequente: adeo ut Et 
pars erat id ipſum fit quod Et non pars erat, vel 
Nec pars erat. Quod obſervavit et Priſcianus : 
quem vide iv, 250. Jam vero, quid illud ſit, 
Pauidi formidine matus, haerere me et caligare 
confiteor, aut ſimpliciter potius neſcire. Si enim 
Aotus civile bellum lace notat; ut plane neceſſe 


eſt: cur pavidus vocatur ? Motus ipſe pauere non 


poteſt; paveri quidem ſolet: non tamen . 
dicitur, quod pavetur. Reſtituo, 


Et in tanta pavidi 3 MUNDIT 
Pars popult lugentis erat. 


Centies in his libris habes, totum Mundum ad 
primos belli civilis motus expaviſſe ; et poſtea 
colliſum fuiſſe. Vel in ipſo Proemio, Totrs con- 
cuſſi viribus orbis. et infra 248. 
Irconcuſa tenen trepids wie munds, 
et v. 160. | 8 
Degus orbis trepidi tanto e 
Brutus igitur, vir magni animi, in totius mundi 
formidine et conſternatione non eſt perculſus ; ; 


i fractus ee, 1 Enpauidum ferient ruinas. 


2 


Namque 


| | 3 
Mutatum ab iis- crediderim; qui, cum formidine 
mortis, poenae, fuſtis, &c. ſaepe legiſſent, ad 


eandem faciem formidine mundi, non de ipſo 


mundo formidante,. fed de alio ipſum mundum 
metuente dic> oportere, exiſtimabant. Atqui 
Tacitus-Annal. xv, b, Haec plures, ut formidine 
regis et Corbulonis minis patrata, extollebant. Horat. 
Serm.. 8. Deus inde ego, furum aviumque Max- 
ima formido.. 


242. Omnibus expulſae terris, olimque fugatas 


Firtutis jam ſola fides,} Nimis diu ſuſpenditur et 


in ambiguo fluctuat ſententia : quippe in tot ver- 
bis, neſcias adhue, utrum compellet Catonem, an 
de Virtute * narraturus ſit. ſcripſit auctor, 


| 1 0 PULSAE terris olimgue fugatae. - 


Sic pulſus patria, regno, ſolio, paſſim. Noſter iv, 
212. Immemor o patriae, Virgilius, Lifeliæ e fem- 


1 oues Perus. 


244— 75 mente labantem Dirige mir dubium 


certo tu robore firma. ] Inconcinna prorfus clauſula 


eſt, inter Me et Dubium conſtituta. Codex Pu- 
teaneus DERIGE; at Berſmanni unus egregie 


ERIGE. Totum locum fic lege ac diſtingue : 


O 2 — 


Wo 
* +» 8 


x08 ® 


Hos 


% 


| u mente labantem 
ERIGE me DUBIA, certo tu robore firma. 


Labantem mente dubia, ut ſupra y. 204. Dubia 


mens, et mente labare paſſim. Ovid. Metanu vi, 
629. de Procne Ityn filium occiſura, 


Sed ſimul ex nimia mentem pietate labare 
Senſit; ab hoc iterum eft ad vultus verſa ſororis. 


Sic codices plerique et olim Editi, perperamque 
hic Matrem pro Mentem ſubſtituit vir alioquin 
ſubtiliſſimus. Contrarium prorſus hoc eſt menti 
Nafonis, mentique adeo ipfius Heinfii : Quippe 
fi Mater ſive maternus affectus labat; non vin- 
cere incipit (quod yoluit Heinſius) ſed vinci. fi 
labat maternus affectus, vergit in crudelitatem ; 
non in pietatem. hoc probant ipſa illa exempla, 
quae Heinſius ſibi advocat: Mater redit, Rex 
patrem vicit, et ex Statio illud xi, 659. 


an flectere patrem 
Incipit, atque datis abolere Menoecea regnis : 
Primum adeo, ſacvis imbutus amoribus aulae, 


Indicium ſpecimenque ſui, jubet igne ſupremo 
Arceri Danaos. 


Pater flelitur, Paternus affectus labat; dediſcit 
patrem Creon, et aſſueſcit regem agere. Corrix 


M. ANNAEILUCGANI 
Namque ali Magnum, vel Caeſaris arma ſequantur' : 
Dux Bruto Cato ſolus erit. pacem ne tueris, 
Inconcuſſa tenens dubio veſtigia mundo? 

An placuit, ducibus fcelerum, populique furentis 

250 Cladibus immiſtum civile abſolvere bellum ? 
Quemque ſuae rapiunt ſcelerata in praclia cauſae: 

polluta domus, legeſque in pace timendae ; 

Hos ferro fugienda fames : mundique ruinae 


quod ſequens Tueris ſatis confirmat, 


Permiſcenda 


gendum vero obiter, Sacuis * ORIBUS nies 
non Amoribus. 


Sic et xii, 600, 


— a ia moves induxit E rynnis. 
Regnorum mores ? 


ERIGE autem mentem, fi Jabat ; Dirige, ſi errat, 


247. Dux Bruto Cato ſolus erit: pacem ne 
tueris,] Concinnius codex Berſmanni ERIS: 


248. Inconcuſſa tenens dubio veſtigia mundo] 
Dubius jam ſemel venit, tertio ante verſu : Scrip- 
fit, opinor, Lucanus TREPIDO : v. 160. 

Degus orbis trepidi tanto conſulta tumultu, 

249. An placuit, ducibus ſeclerum populique 

furentis 

Cladibus immixtum civile abſolvere bel» 

lum?) Abſolvere bellum eſt excu- 

fare, auctoritate ſua quaſi juſtum et pium facere. 

Plin. Hiſt. xiii, 15. Duo dedecore tota abſoluta 

proſcriptio gi. Sed non placet Ducibus et Cla- 

dibus : ut una et Perſonae et Res commiſceantur. 

Quid, quod Duces ſcelerum de Pompeianis hic 

diceretur ; parum ex decoro, neque ad ſenſus 
| Lucani 


7 4 1 Ec ITN = SO: ES TRE 1 8 n N 1 ns n 
D he mus nod 2 1 TY 2 k * VE: = 7 p 5 3 Y N 4 ME CG = 8 
8 a 8 8 ROE To DE l * | = Tl. "a 1 * by - 


mor 2 7 
le REI 
3 1 


* Has wy - 1 m +. 
n 1 SAY 4 
S 


33 
Y no CS) p e A 
ne al = 


OE RI IE 


= Wan 
Wal 4 i N 


"PHARSALIAE LI B. II. & ' og 
" Penile fides. nullum furor « egit in arma. 

255 Caſtra petunt magna victi mercede: 8 
per ſe bella placent ? quid tot duraſſe per annos | 
Profuit immunem corrupti moribus aevi? 

Hoc ſolum longae pretium virtutis habebis? 
Accipient alios, facient te bella nocentem. 
260 Ne tantum, o Superi, liceat feralibus armis, 


Has etiam moviſſe manus: nec pila lacertis 
Miſſa tuis caeca telorum in nube ferantur : 
Nee tanta incaſſum virtus eat. 


Lucani. Quin et populi furentis nimis inclemen- 
ter; qui alienum furorem ipſe innocens et igna- 
rus plerumque ſequitur, occulta hie latent 
menda ; fic opinor emaculanda, 


In placuit, VICIBUS ſeelerum populique 
CRUENTIS 


CAEDIBUS immixtum, _ 5 


bellum ? 


Quam prope a receptis lectionibus abſint, vides : 
at quanto meliore ſententia? Viaibus ſcelerum ; 
quae ſcilicet in civili bello nunc hae partes nunc 
illae facient et patientur. rem plane conficit 
Senecae patrui locus, Thyeſt, 133, 
Advertat placidum numen ; et arceat 
- Alternae SCELERUM ne redeant VICES. 


Cruentis autem caedibus populi, melius quam Cla- | 


4:bus, Seneca Herc. Fur. 4 


Nate, manantes prius 
Manus cruenta caede et hotili expia. 


253. Mundique ruinae 


Permiſcenda fides.) De obaeratis loquitur, 


ingeret omnis 
Se 


qui privatam fidei ſuae ruinam permiſcere pe 
licae * Groti us. 


255. Caſtra petunt mag na victi mercede J Parce, 
quaeſo, tam male ominari. immo ita corrigendum 


* 


Caftra petunt magna DUC TI mercede. 


 261.—Nec pila lacerti Nec tanta incaſſum 
virtus eat.] Fefellit omnes Interpretes orationis 
conſtructio; quae et mendis laborat, et prava in- 


terpunctione: ſed ſuo n nitori „ 


hoc modo: 


— NE pila lacertis 

Miſſa tuis caeca telorum in nube ferantur, 
NEU tanta incaſſum virtus eat; ingeret omnis 
Se belli fortuna tibi. 


Ubi ordo, et ſenſus eſt, Omnis fortuna belli in- 
geret ſe tibi, ne pilo conjecto vel ignotum, ferias 
vel nullum. NE tanta Colbertinus ſecundus et 
Trin. et Valerius Probus p. 1395. | 


264. Quit 


— 


* 


264. Quis nolet ab iſio 


Enſe mori,] Multo eit aa es nimas rerum diſcordiaturbat : Pacem ſumma tenent. 


habet MS, P. et R. 


in ito 


Enſe mori. ſicut ** enſem * men Lucani codices, tam vetuſti quam recen- 


Grotius. 


267.——Sicut coeleſtia ſemper Inconcuſſa ſuo vol- 


vuntur fidera lapſu,] Ferri non poteſt Inconcuſſa 3, gidira et Ohmpum dixit. Ceterum prava diſtinctio 


cum ſupra in hac Bruti oratione verſum jam 


inchoaverit, Irrancuſſa tenens trepida veſligia Ohmpus Lege dum. Hoc putidum eſt, Lege 
mundo. Nec per ſe placet Iucancuſſa Sidera. Daum fteri, ut locus altus fit loco inferiore altior, 


Melius caſtiuſque Patruus Her. Fur. _ 


„ 2 caelum loco 
Talluſque et acther : aftra inoffenſos agurt 


Acterna curſus. 


Vix aliter ſcripſit, quam INDEFLEXA : ſuo et 
ordinato curſu feruntur, eo nuſquam deftexa. 
Apuleius De deo Socratis ; Septem ffellae, quae 
vulgo vagae ab imperitis dicuntur ; quae tamen IN- 


 DEFLEXO et certs et flato curſu meatus longe 


ordinatifſumos diutinis vicibus aeternas efficiunt. Pli- 
nius, Paneg. Aetatis indeflexa maturitas. Ita 
alii, De via, de curſu, d patio, de curriculo 
d ſſecler 6s 


110 . INM. ANNAEI LUCANI 


Se belli fortuna tibi. quis nolet ab iſto. ; 
265 Enſe mori, quamvis alieno vulnere labens, | 8 
Et ſcelus eſſe tuum? melius tranquilla fine armis 

Otia ſolus ages, ſicut ooeleſtia ſemper 

Inconcuſſa ſuo volvuntur ſidera lapſu 

Fulminibus propior terrae ſucoenditur ar, 
270 Imaque telluris ventos, tractuſque coruſcos 88 
| Flammarum acciptunt : nubes excedit Olympus 
Lege deum. minimas rerum diſcordia turbat : 
Facem ſumma | tenent. quam lacte Cactaris aures 


* L l N TY , 2 al Y = \ 88 


Accipient 
2.7 1,—— Nubes excedit Olympus Lege deum. mi- 


Servius- quidem ad Aeneid. viii, 454. Summa ci- 
tat, et Joannes Sariſberienſis p. 679. Hodie ta- 


tiores, magno conſenſu MAGNA exhibent, cum 
Editione Veneta: vix unus et alter pro varia 
lectione Summa: et de Summis prius egexat, cum 


4 - 
þ & 8 = I a 

+ & «ib r1 GOAL Phan” 

2 77 4 8 


in omnibus Editionibus haeret-: Nubes excedit 


Immo puncto mutato lege, 
ane ace ages, 


1 deum, minimas rerum diſcordia turbat, 
| Pacem magna tenent. 


Nempe res magnas in pace verſari ; dum minores 
diſcordiis agitantur, hoc non Situs beneficio ſed 
divina lege fit. Silius hoc imitatus eſt vi, 120. 


Talis lege deum clivoſo tramite vitae 
Per varies Nw caſus rota volvitur aevi, 


272. Mini nimas rerum diſcordia turbat : 
Parem ſumma tenent.] Seneca epiſtola Lix. 
Talis 


= 2 * 8 Rs r betas — n 
. URS n F 


r 
4 ® 


_ 
* 


PHARSALTAE LIB. 1. 


| Accipient tantum veniſſe in proelia ciremm 
275 Nam praelata ſuis nunquam diverſa dolebit 


Caſtra ducis Magni. nimium placet ipſe, Catoni 


Si bellum civile placet. pars magna Senatus, | 
Et duce privago/peſturus praclia Conſuul 
Sollicitant, procereſque alii: quibus adde Catonem 
280 Sub juga Pompeii; toto jam liber in orbe 
Solus Caeſar erit. quod fi ben een 
Ferre juvat patriis, libertatemque tueri: 
Nunc neque Pompeii Brutum, neque Caeſaris hens A 


Poſt bellum victoris habe. 


285 Arcano ſacras reddit Cato pectore voces: 


Tals ft ſapientis animus, qualis mundi flatus ſupra 
Lunam, Semper illie ſerenum eff. Grotius: 


277.——Pars magna N Et 4 private 
geoeſturus praelia Conſul 

Sollicitant, procereſque ali ; guibus adde 

Sab juga Pompeii ;] Foedum hic a Li- 

brariis facinus admiſſum eſt; quod interpretibus 

omnibus faceſſivit negotium ; nifi fi qui vafriores 


locum intactum reliquerunt. Senatus, inquit, 


Conſules, alugue proceres SOLLICIT ANT. 
Quem, obſecro ? Reſpondet unus, me Brutum : 
alter, /e Catonem, tertius amnes ubicumgae. Ad 
quid autem ſollicitant; Ad arma, inquiunt, 
ſecum capeſſenda. Enimvero finis adeſt rebus 
verbiſque; ſi haec et ejuſmodi ſubintelligi poſſunt, 
auctore nihil dicente. Quibus, inquit, ſollicitan- 
tibus adde Catonem ſub Pompeii juga. jam vero, fi 
Cato additur ; liber in orbe ſolus Caeſar erit. in- 
dicatum erat prius; illos omnes fub jugo fuiſle, 
Atqui qui pro alio ſollicitat, non idcirco ſub ejus 
jugoeſt; vide fi veram lectionem extudimus, 


Sic fatur. at illi 


Sum mum 


Et dure privato ge/turns-praelia Conſul . 
MILITAT, AC proceres alli. 


Militat ac, ſolicitat. Qui ſub alio duce militat, 


revera ſub ejus jugo eſt. Militabant vero ſub 


Pompeio tum privato Conſul uterque cum parte 


magna Senatus et Procerum. Fac, inquit, etiam 


a Pompeii jure liber erit. Cato mox v. 322. 


——ideo ME MILITE vyrcat 
Ne ſibi ſe viciſſe puter. 


Cicero infra vii, 84. | 
Scire SENATUS avet, MILES te, magney 
4 ben,, 
An comes. W ren Heat oy 
280. toto jum liber in orbe 
Salas Caeſar erit.] Aeſchylus Prom. 


1 yd igw 20s; mam Ao. Euripides ; 
Tay Bagedps 1a ae Tala TA i. Grotius. 


| 284- Poft bellum vifteris habe.] Omnes ubique 


* 


Catonem militem, et in toto orbe ſolus Caeſar 


Sls tel. 


112 


Summum, Brute, nefas civilia bella fatemur- 
Sed quo fata trahunt, virtus ſecura ſequetur- 2 


Crimen erit Superis 


et me ſeciſſe nocente. 


Sidera quis, mundumque velit ſpectare cadentem | 
290 Expers ipſe metus ? quis, cum ruat arduus aether, 


Terra labet, miſta coeuntis pondere mundi, | 
Comploſas tenuiſſe manus ?  gentes ne furorem. 52 


Heſperium ignotae, Romanaque ſigna ſequentus,. - 


Deductique fretis alio ſub ſidere reges ? 


295 Otia ſolus agam? procul hunc arcete furorem, 


Codices cum Romana et Veneta HABES : quod 


bromptius eſt et animoſius, quam Habe. 


200—Duis, cum ruat arduus aether, Terra 
labet, miſlo coeuntis pondere mundi, Compliſas tenu- 
iſe manus ?] Noſtri omnes tam vetuſti quam nu- 
periores, magno conſenſu, cum Veneta et Roma- 


na, Compreſſas; et recte. Hoc, ut ſententia poſ- 


tulat, lenti eſt et otioſi; illud, ſummum affectum 
indicat, vel gaudii vel metus. Comploſas vero 
tenere manus nullo ſenſu dicitur. Ceterum verſus 
iſte, mihi videtur, nothus et commentitius, altero 
abhinc verſu habuimus Mundum cadentem ; ne 
iterum hie Mundi vellet ingerere. quid quod ver- 
ba ipſa fi excutias, inania ſunt. 


292 Comploſas tenuiſſe manus ?] Ita manuſcripti. 
Grotius. Gentes ne furorem Heſperium ignotae, 
Remanazue ſigna ſequentur,] Tertio mox verſu, et 
in ſexto quoque pede, rurſum habemus, 


ul bine arcete furorem. 


Enimvero iii, 249, ex perſons Lucani, de hoc 
bello civili 


Tunc furor extremos movit Romanus Oretas. 


O Superi 
Sed non tam decore, ex perſona Catonis, quiipſe 
in partibus erat. Scripſit auctor, 


genes ne LABOREM _ 
Ein z ignotae Romanague figna ſequentur 4 


— 


Noſter vii, 311. 


Di, quorum curas abduxit ab anthers tellus 
ROMANUSQUE LABOR. | 


et hic v. 317. 
w—n——finemgue laborum 
Gentibus Heſperiis. | 


Labor He efperius, qui a bonis civibus EIGEN 

ſervitutis jugo laborabatur. Virgil Aeneid. i, 

601. | 5 

O-fola infandes Trejar miſerata labores ! 

et vii, 56. 
Phoebe, graves Trojae ſemper miſerate labores. 


294 Deductigue fretis alis ſub ſidere reges f] 
Meliores Codices Dida#t, id eſt, Dꝛuiſi fretis: 


at Deducti, eſt Departati, vide Drakenborchium 
2d Silium. 


296. Moura 


:  BHARSALIA®” LIB: 1 


113 


O Superi, motura Dacas ut clade; Getaſque. 0 
Securo me Roma cadat. ceu morte parentem | 


Natorum orbatum, longum producere funus 
Ad tumulum jubet nene jr pe 
zoo Inſeruiſſe manus, conſtructoque aggere _ 


Ipſum atras tenuiſſe faces: non ante revellar, 


Exanimem quam te complectar Roma, dune 
Nomen libertas, et inanem proſequar umbram. 


Sic eat: immites Romana piacula divi 


305 Plena ferant : nullo 8 ſanguine bellum. 


0 utinam 


3 Dams. ; ut * Gesel * ad camnbe; bende mann s_inferere; aggere © 


ſcribe cum manuſcriptis Daas, ut laepe apud 


poëttas. Nam Dati vox priorem pfoducit. 
Grotius. Vetuſti quattuor Dahas recte. Da- 


cae non dicuntur ; Daa W b. Seneca 
Ocdipo 47a. I 


Senſere terra te Dabum Ferocts, 


Sic ibi lege, non Dacum : brevem enim ane 


poſtulat verſus, ut | 

Trahantque ſiccas adit carinas. 
Thyeſt. 370. 

Qui Sparſes agitant Dahas. 
Sic ibi optimus Florentinus, non Dave. 


299. Ad tumulum jubet ipſe dolor : juvat ignibus 
atris] Noſtri omnes cum Romana ac Veneta 


Tumulus: Recte: quippe Natorum, non unius 


nati. 


Ibidem, Atri ignes, Atrae faces, utrumque hic 
non poteſt, tantum non in eodem verſu. 


Codices 
nihil variant nec juvant. Jam primum autem 
Ignibus atris rerum ordinem turbat. Producer 


buſti conſtrutto, faces tenuiſſe. Ergo tertio loco, 
nondum accenduntur ignes z et tamen in ſecundo, 
manus ignibus inſeruntur. Illud deinde conſide- 
rern quid fit Manus inſerere ? id vero perindo 
Noſter viii, 552. 


——caeloque tonante, 1 
Inſeruiſſe manus, impure ac ſemivir, audes ? 


Audes te inſerere, te immiſcere. kterum i ix, 7 | 


ods 1 arma 
Alois et inſeruit gro ſua tela labori ? 


hoc eſt, quid ſua tela immiſcuit? Ad hanc autem 
faciem, quid erit, inſerere ſe ve] manus ſuas igni- 
bus? hoc Scaevolae alicujus eſſet, non patris in 
nati funere ſatagentis. Negotium, inquam, opus 
aliquod, hic requiritur ; non Ines, nec ſimile 
quicquam. Sed facilius ulcus nudare, quam mei- 
cinam invenire ; mihi nihil melius occurrit buamy 


Juvat OMN 3 ACTIS Irjeruifſe MAS. 


303- —— inanem proſequar umbram.] Omnes 
Codices cum Romana ac Veneta, Perſequar, recte. | 


P 


306. 0 utiuam 


- 


124 M7 ANNAET LUGANE 
O utinam, caelique Deis, Frebique liberet - 


Hoc amor dann cp pars? 


310 Rheni — — pereiveke Wer 


Excipiam medius totius vulnera belli. 
Hic redimat ſanguis populos : hac caede. n 


Quicquid Romani meruerunt pendere mores. 
Ad juga cur faciles populi, cur ſaeva volentes 
315 Regna pati pereunt ? me folum invadite ferro, = b 


Me fruſtra leges et inania jura tuentem: 


Hic dabit, hic pacem jugulus, finemque laborum 


Gentibus Heſperiis: poſt me regnare volenti 
Non opus eſt bello. quin publica ſigna, ducemque 
320 Pompeium ſequimur ? nec, ſi fortuna favebit, 
HFunc quoque totius ſibi jus promittere mundi 


Non bene compertum eſt: ideo me milite vincat, 


Ne ſibi ſe viciſſe putet. 


Sic fatur: et acres 


Irarum movit ſtimulos : juveniſque calorem 


325 Excitat in nimios belli civilis amores. 


306. O utinam, caelique Deis, Erebique liberet] Lege igitur 
Codices tres vetuſti, Colbertinus, Harleianus, 


et alii quidem, Liceret. recte. ex Stoico Wer 
de Fato. 


308, Devotum Haſtiles Decium preſſere catervae :] 
Quid autem fi preſſere ? non omnes qui premuntur 
ab hoſtibus, aut perimuntur, aut vincuntur. 


Noſter i, 513. 


cum preſſus ab hole 
Clauditur externis miles Romanus in oris ; 


Effugit exigua nocturna pericula valls, 


fs 


Interea 
Devotum hoftiles Decium OPPRESSERE ca- 


ter vae. 


obrutus et oppreſſus eſt Decius telis hoſtium. 


323. Ne fibi ſe viciſſe putet.] Sic emendavimus 
pro Nec. Rectam eſſe emendationem docent MSS. 
P. et T. Haec quoque, inquit, juſta cauſa eſt cur 


Pompejo militem, ut vel hinc intelligat cauſam 


agi non ſuam, ſed publicam : et fi eadem quae 


Caeſar cogitat, eundem me ipſi futurum qui nunc 


ſum Caeſari. Grotius. Ibidem, Sic fatur: et 
5 | acres 


SY FP 8 F Y * y 
r 3 er : OLI . * 
» Kb" l , 1 26% TTY] Cen. n ' ; — 1 TT i I * 
** r e nee — 1 e . , 6. * 8 = 0 {hu Ka . 
8 8 1 ov $4. & Þ . 2 FP; 8 ra N ' 8 * . att Cos * — 4 b tbh "= = 24 by WE 

- 8 8 Jy IN 9 my Jad Pee 48 1 8 I" L 2545 © =, © - 1 

. 20% 1 - 
= TE erer 


F . 


k eien SS - _— RET oo Ws 4 
a ' * Y LF JS {nat >" 9 is > TE KT 
Li. bi no - oy 2 n = _— % A 
I 1 EC % A 2 2.047% 2 J - . 


1 


n AV 0 0 P ll 
\ 2 Cn Ds. pe ee * 
> 0 7 e fo LO 2 


8 


* e + 
= _—_— "ALS Gar — > 02 3 * i E — . N * ie 8 FALSE g 11 5 + * 
ene 8 FI e . oY EA CO 7 1 


 PRARBALIAEEDS. . 
Interea, Phoebo gelidas pellente tenebras, 

Pulſatat ſonuere fores 5 quas ande hae Anf 
Hortenſi moœrens irrupit Mareia buſts,” 
Quondam virgo'toris — i ir 

330 Mox ubi connubir pretium, mereeſque ae ö 

Tertia jam ſoboles, alios fecunda penates W 

Impletura datur ; geminas e — 

Permiſtura domosſ ſed poſtquam condidit urna 

gupremos cineres, miſerando concita vultu, 

335 Effuſas laniata comas, concuſſaque pectus 

Verberibus crebtis, * 2 ſe piles,” 


775 


- 
"8 
* 
«bs, 


Non 


aura Irarum movit EIT jarveniſque calorem Ex- onultu, ous, quid ſbi velit ve lage conjitdelt. Ges 
citat in nimios belli civilis amores.] Colbertinus prior cite ira, furore, cunſu, recte. Sed-nihil-huc faciunt, 


FATUS. Iras autem movere recte dixeris : Ao. neque honeſte curret hie Marcia ; nec miſerandus 
vere flimulss irarum, minime, Excitat quoque pro curſus placet. ne dubites quin dederit autor, 


— 9 e b 1x1 il a SORDIDA CUT U. 


FEY 
—— Sic FATUS ; 4 acres FBiordes iſtas et cultum mox defcribit,. comam effu- 


* ADMOVIT fimules, juvenifque ſam et laceram, planctibus contuſum pettus, caput 
wr Mi 4 * Hatſum. Seruda culiu ut Ovid. Amor. 


EXCIIT in nimios belli ciuilis. amares. iit, 6. 
Admovit flimulss calbremęus extiit in amtores, Ta- is cui — quamwis erat HORRIDA 


cit. Hiſt. v, 16. Proprios drinds ſtimulos legions- CULTU. 
bus admovebat. Noſter vi, 11. © 


Ut videt ad nullss 1 poſſe tumultus tiſague. Grotius. Codices univerſi, cum Ro- 
In pugnam generum. mana ac Veneta, Contuſaque poctus: ut Pottae 


326. Interea Phocbo gelidas' pellente tenebras,] ye r 
Placet codex Berſmanni, qui verba ſic diſponit, Nunc, ait, o miſerae, contundite pectora, matres. 


Interea gelidas Phoeho pellnte tenebras. 3 fepuleri,] Verſu ab 
334. — fran concita vultu, ve ; 
ate cms, ] Nee miſtrumdur tle bogs er u poſflquam condidit urna 


ſpectatori placebit, nec cancita Supremus Cineres. 
* Utrum 


335.——=conuſſuque' pettus] MSS. rectius con- 


66 
Non aliter 


viro, 2 ear, 
Dum ſanguis incrat, dum vis materna, 1 
Juſſa Cato, et geminos excepi feta maritos. 


340 Viſceribus laſſis, partuque exhauſta, revertor 


Utrum horum in mendo cubet, diſpiciendum ft, 


Helleniſmis, quales priore verſu, Laniata comas, 
gontuſa pectus, reciprocus ſemper eſt ſenſus, et 


imus ad Horat. iii, Carm. 5. caſtigantes ſummi 

viri errorem, qui vellera exuta coffas recte dici 

exiſtimavit. Atqui Marcia inge/ia cineres non 
ſuos, utique ſed ſepulcri, Quid, quod fi Inge/ta ci- 
neres eſſet, non ſparſa, ſed tota cooperta foret 

atque obruta: ut Ovid. 462. 

Saucius ingeſta contumuleris humo. 

Verum non cineribus Sepulri, ſed Ragi ſpargi 
debuerit: quippe qui urna conditi clauſique erant, 
| antequam ad ſepulerum ventum erat. Singula 
| igitur, ut vides, verba mendoſa ſunt : duroque 

| nodo durior cuneus efflagitatur. Crines et Cineres 


=_.. | paſſim inter ſe mutantur ; illud ces, hoc cines 
compendio ſcribitur. Repono igitur, 
/ Ca us 
Verberibus crebris, CRINESQUE INSPERSA 
FAVILLA. 


In luctu, favillis ſeu cineribus erinem ſpargere, 
Hequentifimun. Seneca T road, 85. 


Per colla fluant moefla capilli 
T epido Trejae pulvere turpes, 


Jam nulli tradenda viro. da foedera . 
by Illibata tori : da tantum nomen inane 
| Connubii: liceat 1 Gripllle, Catons 


et mot, © Cola demifſa off Tibera nod 
Et profefto Inge/fa cineres ſepuleri, ne Latinum 
quidem eſt. Quippe in omnibus hujus formae 


pronomen Suus ſubintelligitur ; quod et admonu- 


« 
"#4 
- 
. 
; - 
= 


 Sparſuque cini: fervidus ee 


Ceterum ubi ſemel CRINES in CINERES an 
fierunt ; tum conſequens erat, ut Corrector ali- 
quis pro Favilla reponeret Sepulcri ; quod cineres 
et favilla idem eflent.  Comas lauiata et mox 
crines inſperſa: fic alibi crines et cacſariem conjun- 
git, vide ad i, 188. 


338. Dum ſerguis inerat,] Producit ſyllabam 
3 vocis ſanguit, ut et alibi: ſanguis ibi 
fluxit Achaeus. et Valerius Flaccus : jaſſa ſanguis 
exuberet ulna. Grotius. Dum ſanguis inerat, 
dum vis materna, peregi Juſſa Cato, ] Juſta clare 
habet Colbertinus veterrimus, ut recte emendat 
praeſtantiſſimus Gronovius Obſervat. i, 19. Pe- 
regi juſta, ut Tufla reddere, percipere, exigere. 
Idem Gronoyius Obſeryat. iv, 6. Nonnihil in: 
dignatur, ſe ſummo vira emendationem ſuam non 
probaſſe. Si Nic. Heinſium, ut ſane videtur; 


intelligit ; mirum profecto. Probaſſet vero fi ve- 


ram diſtinctionem percepiſſet, quae haec eſt. 
Dum ſanguis inerat, dum vis; materna peregi 
Juſta, Cato, et geminos excepi feta maritos. 
Non Juſſa abſolute, ſed Juſta materna, ſunt con- 
cipere, parere, alere, matris officium implere. 
342.———Da tantum nomen inane Connubiu :] 
Placet Conjugii, ſupra enim habyimus Connub:i, 


434% APA 


= Fa, ® oo 4 —Y 4 
»” ar 0c" = -— _y 91 
4 8 Ne 28 nt 1 =: OE 8 a 1 


FC 
F 


\ R 1 
8 P e 
1 N 3 1 

Fad . . Sis cs ha 
= DE EE 
FIT Do. - 


8 


wo 
CSE 


r n walls >, q * s a”. +4 
EN Wot n 8 P Y 5 > ol 4 {hs . en 8 3 OF : 
MO OT ne AE TIE 8 


CA LOS 1 wk 


u 1 n * 8 BD 5 r 1 n 1 
= \ . Ra 5 I 


Aach PAR — i 490, * 
an tradita, tedas. | 


345 Mutarim primas 


as 


* | 


4 


Non me laetorum ſociam, rebuſque ſecundis 
Accipia : in curas venio, partemque any 


350 


Da mihi caſtra ſequi : an en pace equa | 
Et & civili propior Cornelia bello? 
Hae. flexere virum voces, et tempora quanquam 


Sunt aliena toris, jam fato in bella vocante: 
- Foedera ſola tamen, vanaque carentia akt 
Jura placent, ſacriſque deos admittere teſt 


Feſta coronato non 


335 


pendent limine ſerta; 


Infulaque in geminos diſcurrit candida . | 
Legitimaeque faces, gradibuſque acclivis eburnis 


stat torus, et picto veſtes diſcriminat aura; 
Turritaque premens frontem matrona corona, 


Tralata vetuit 0 * @ Planta 


344.—Vec dubium ings quaeratur in aevo, ] 
Melius Cod. Trin. cum duobus * 
dubium, | 


350.—Þt tempora quanquam Sunt " aliena 
toris,] Illud ET, mutando diſtinctionem, jugu- 
lavit ſententiam. Foedera, inquit, placent ſola, 
© fine pompa et caeremoniis : Quamguam tempora 
ſunt toris aliena. Immo Quia ſunt, non Quam- 
quam fint, Unius literulae mutatio tam turpi 
vitio medebitur. lege, et diſtingue: 


Hae flexere virum voces, EA tempora quam- 


n. | 
SINT aliena toris, jam Fato in bella vocante. 
Foedera ſola tamen. 


SIN T codices pleriquę omnes, « cum Romana ac 
Veneta. | | 


wits Non 


354. Feta coronato non pendent limine ſerta; 
Infulague] IIlud NON, quod Noſtro familiare 


eſt, continuandum eſt per verſus ſequentes : ades | 
ut QUE perinde fit ac NEC yel AUT. notent 
haec tirones, 


359. Tralata vetuit contingere lima planta.] 
Citat Servius ad Aen. 11. Tran/lataque vetat. At 
manuſcripti tres P T. et regiorum antiquior, 
Tralata vitat. Quam lectionem in textum reci- 
piendam cenſeo, ut matrona intelligatur, non 
pronuba, ſed nova nupta. Veſtae conſecratum 
eſt: unde nubentes puellae limen non tangunt. 
Servius ad Aen. 11. Grotius. Veteres quattuor, 
et plerique alii Vitat. Vetuit in nullo eſt, nee 


praeteritum hic convenit. Mud Vitat vir magnus 
1 in 


118 
360 


Suppara rrudat 


Quoqu 


in textum recipi velit; ut Matrona, non pro- 
nuba, ſed noua nupta intelligatur. Quis vero 
ſponſam, quae jam nune dueitur domum @ ſpon- 


ſo, Matronam appellavit? Praeterea, ſi haec 


nova nupta eſt, cur iterum mox inculcat, non 
timidum NUPTAE ? Nihil prius de nupta die- 
tum eſſe, vel inde ſcias; quod a NON veluti 
novo principio ordiatur. 


Nupta demiſſo vultu et flammeolo leviter velata. 
Quare haec pronuba eſto; et vitet ipſa limen tan 


gere, ut ſuo exemplo nuptae praecipiat. 


360. Non timidum nuptae leuiter tectura pudo- 
rem Lutea demiſſos velarunt flammea vultus :] Scrip- 
tum fuiſſe veri- ſimile eſt, pvelant ; et cum litera 
p forte excidiſſet, ex velant ad metrum ſupplendum 
factum eſſe velarunt. Atqui praeterito non ege- 
mus, ſed praeſenti. Reſtituo, 


Lutea demiſſos PRAEVELANT flammea vultus. 


Fidem facit Claudianus, qui hunc ipſum locum 
ob oculos habuit: ii. Proſerp. 325. de nova 
nupta : | 


Et ſparſos religant crines, et vultibus addunt 
FLAMMEA ſallicitum PRAEVELATU- 
RA PUDOREM. 


M. RNNAEI LUCANI 
Non timidum nuptae leviter tectura — 
Lutea demiſſos velarunt flammea vultus: 


Balteus haud fluxos gemmis 
Colla monile decens; donde deen rar 
365 Sic, ut erat, moeſti ſervans — 
e modo natos, hoe r dae ee 

Obſita anger nn — 1 


et Vi. F ms, 648. 


Denique haec Matrona. 
turrito capite alteque exaedificato eft z at mox 


verſum ſpurium, dignumque qui ab omnibus 


W 


. 


> SL" 


8 — Pg a> 
N rene = 


4 5 F 4 
* 114 — * W 2 * 14 X. 


— 9 ” . 
l } E * 2 4 ** . ” : p 4 : 
F »& * * \ 


ITN Gay 


bY 
as 


Et ſextas Getica pracvelans frond: — 


= 


362. Balteus haud gemmis adſtrinxit amictus,] 
Uno errato admiſſo, progeneratur aſterum. Poſt- 
quam velarunt in textum adſciviſſent, id ſcilicet 
reſtabat, ut Adftrinxit eodem tempore efferretur, 
Atqui veterrimi tres, Colbertini duo, et Putea- 
neus ADSTRINGIT : omnes autem ubique 
AUT, non HAUD. Lege igitur, 


Baltaus AUT fuxos gemmis ADSTRINGIT 


US, 


R 
n a LS Ye. RG 
U f 


Sl. 9 1 4 
1 1 . 2 
8 


a 8 I 


365. Sic, ut erat, mogſti ſervans Iugubria cultus, 
Quogue modo natos, hoc eft amplexa maritum. ] Se- 
quere modo filum orationis ; ſervans lugubria cul- 
tus fic amplexa oft maritum, quoQUE mode natos; 
et videbis QUE redundare ; et dictum oportuiſſe 
Luo mods natos. Reſtituas vel fine libris, 

Sicut erat, mogſti SERVA T lugubria cultus. 
Sed et fic habent quinque noſtri, Colbertinus 
prior, Puteaneus, Cantab. Trin. Regius. 


367. Obſita funerea celatur purpura lana.] En 


Muſis furcillis ejiciatur. Pro celatur unus et alter 
velatum. Nec ſenſus ei, nec ſermo conſtat. 
Obfita erat ſqualore veftis, foedior corporis habitas, 

dixit 


— 


* 


| 4 PHAR 8 A LITIAE LI B. II. 


119 


Excepit triſtis convicia ſeſta maritus. 


370 Pignora nulla domus, nulli coiẽre propinqui. Ru 


Junguntur 


iti, contentique auſpice Bruto. | 


- 


Ille nec horrificam ſancto dimovit ab ore 


(Ut primum tolli feralia viderat arma, 
375 Intonſos rigidam in frontem deſcendere canos _ 
Paſſus erat, moeſtamque genis increſcere barbam. 


Uni quippe vacat ſtudiiſque odiiſque carenti, 


dixit Livius, ii, 23. At quis umquam dixit 
veſtem ob/itam alia veſte, purpuram lana; vel fu- 


neream lanam? Unde purpuram in paupere et 


parca domo Catonis ? Deſierat autor de novae 
nuptae ornamentis loqui : Sic Martia maritam 


amplexa eft, quo modo natos: non luſere ſoliti ſales. 


Vides haec ſic conjuncta connexaque eſſe, ut ne 


bonum quidem verſum inſerere poſſis, nedum 


372. Ille nec horrificam ſancto dimovit ab ore 
Caęſariem,] Plut. de eodem Catone: 4 iim 93 
Myrras inigas wile nupany Th aigao dai wile yinue will i- 
Par ini dio dau, winds d ꝙ xalnpins j Barbie, im} r 
CUpPopair; The rapide · ir o nurrun d Rolog c o u, 
& xp TAIT, dpi. Grotius. Horrificam vera 


Caeſariem? crederis certe vel Gorgonis vel Eu- 
menidum crines deſignari, at Lucanus omnino 


ſcripſit, | 
Alle nec HORRENTEM ane dimovit ab ore 
Horrentem, neglectam, intonſam, impexam, 


Tibullus ii, 3. de Apolline Admeto ſetviente, 
Saepe HORRERE /acres doluit Latona CA- 
MALO OE 5.7 


| Dues admirata oft ipſa noverca prius. 
Dui/quis inornatumque caput crineſque ſo» 
lutos * 


Ipiceres, Phothi quaereret ille cmam. 


Horatius Epod. v, 28. 


Ethinns.. | | 
Seneca Hen. Furent. 468. 


Fortem vocemus, cujus horrentes comae 
Maduere nards ? 535 


et Oedip. 230. 


Inci pit Cirrhae vates ſpargere horrentes ca- 
"mas. | 


et Troaſin 884, de Polyxera. 


Dediſce captam :  deprime horrentes comas: 
Crinemgue docta patere diflingui manu. 


377. Uni quippe vacat] Aliis quos partium ſtu- 
dia occuparant, non vacat cogitare de communi 


malo humani generis et hoc ſerio deplorare. 
Grotius. 


387.—Veneriſſuu 


380 


Huic epulae, 
385 


390 


387. meriſque huis maximus iſus, Pro- 
baer z] Credo ab auftore ſeriptum 


Veneriſſue huic UNICUS ſus. 


Ne Cato in hac continentiae laude, Zenobiae vel 
cuiquam concedat, ideo et fupra, Non foedera 
priſci ſunt tentata tori : tffoeta nempe uxore. 


388.——Uri pater gt, Urbique naritus: ] Citat 
Servius ad xi. Aeneid. illud, generumgue adſciverat 
ui, id eſt, propter urbem. Grotius, 


394. Haec placuit belli ſades,] Belli ſedes, fi ſuo 
loco, refte dicitur. ut Tacito Hiſt. i. 65. Irent 
ultores, exſcinderent ſedem Gallici belli: et iii, 32. 
Cremona belli ſedes, Cum autem de eligenda ſede 
'agitur, tum dativus Caſus adhibetur. Idem ii, 


M. ener e, eee 


Humanum lugere genus) nec foedera priſci 
Sunt tentata tori: juſto quoque robur amori 
Reſtitit. hi mores, haec duri immota Catonis 


gecta fuit, ſervare modum, finemque tenere, | 
Naturamque ſequi, patriaeque impendere vitam; 
Nec ſibi, ſed totj genitum ſe credere mundo. 
viciſſe famem: magnique penates, 
| Submoviſſe hyemem tecto: pretioſaque veſtis, 
Hirtam membra ſuper Romani more Quiritis 
Induxiſſe togam : Veneriſque huic maximus uſus, 
Progenies : Urbi pater eſt, Urbique maritus : 
Juſtitiae cultor, rigidi ſervator honeſti: 

In commune bonus: nulloſque Gatos in FONG 
Subrepſit, partemque tulit ſibi nata voluptas. 
Interea trepido diſcedens agmine Magnus, 
Moenia Dardanii tenuit Campana coloni. 
Haec placuit belli ſedes, hinc ſumma moventis 


395 Hoſtis 
19. Laudare, quod Coloniam validam fedem bell 
legifſet ; et iii, 8. Duaeſitum inde, * fedes bell 
legeretyr. Repone ergo. 

Ha placuit BELLO fads. 

Ibidem, Hinc fumma moventis Hoftis in orcurſum 
ſparſas extendere partrs,)] Variant hic codices : 
Colbertini duo et Cod. Trin. MOVENTEM. 
Puteaneus et Harleianus cum aliquot aliis et Ro- 
mana MOVENTI. Ceteri cum Veneta MO- 
VENTIS. Omnes tamen SUMMA habent, 
communi errore. Quid enim eſt fumma movers ? 
Scripfit autor : 


Haec placuit BELLO ſede : bins SIGNA 
MOVENTEM 
Heftis 


SELL OR EAT: 


D 
n 


x HAR SALIAE LIB. I. - 22s 


39 5 Hoſtis in occurſum ſparſas extendere partes, 
Umbroſis mediam qua collibus Appenninus 
Erigit-Italiam, nullo qua vertice tellus ot er 
Altius intumuit propiuſque acceſſit Olympo. 8 


Mons inter geminas medius ſe porrigit undas 


400 Inferni.Superique'maris : colleſque coërcent 


Hinc Tyrrhena vado frangentes acquora Piſa, . 
1 n fluctibus Ancon. 


Hſtis in occunfum ſparſes aum 6 n 
Ordo eſt, Placuit, hinc Soi feng Rds 


ſparſas partes in occurſum hoſtis, Placuit bis ſumi- 


tur, prius perſonaliter,  poſtea imperſonaliter. 
Vide nos ad Horat. Carm. i, 1. Movere ſigna, 


paſhm et ubĩque. VIRES Puteaneus pro varia 


lectione, loco v8 Partes, 


397.—Null qua vertice tellus Altius intumuit 
propriuſque acceſſit Olympo.] Vetuſti noſtri, NUL- 
LOQUE A vwvertice : et ita Servius ad Aeneid. 
xii, 703, ut etiam PROPRIORQUE. Codex 
Berſmanni, PROPRIUSVE, Lego 


u E A vertice tellus 
Altius intumuit, mo E acceſſit ys. 


399. Mons inter geminas medius fe porrigit un- 
das] Cur iterum Medius; cum tertio ante verſu 
dixiſſet, mediam Italiam erigit ? Reſcribo, 


undas. 
ut Aeneid. x, 892. 


Tollit ſe arrectum quadrupes. 
et xi, 742. | | 
Concitat, et Venulo adverſum ſe turbidus infart. 


Mons inter geminas LONGUM | porrigit 


Fontibus 

400. Collæſue corrcent Hinc Tyrrhena vado] 
Non placent iſti Colles, verſu ante quarto jam 
habuimus, Mediam gua collibus Appenninus Eri- 
git Italiam. Crediderim fic ab auctore pro- 
fectum, 


——COST ASQUE co#rcent 
Claudianus vi, Honor. 286, de Apennino, 


. efſe ferebat 
Incola, qui Siculum porrectus ad uſque Pelorum 
| Finibus ab Ligurum populos complectitur 
omnes | 
ITtaliae, geminumque latus firingentia longe 
Utrague perpetuo diſcriminat aequora traflu, 


ubi clara vides imitationis veſtigia. Noſter 438. 
Siculo ceſſere Peloro, et 431, Amplexus rupibus om- 
nes Indigenas, Latii populos. et hic Ca Nas, * 
illic Latus. Perſius i, 95. 


Sic coftam long ſubduximus Apennino. 


402. Illinc Dalmaticis obnoxia fluctibus Aucon.] 
Fluftus de mari dici ſolent et debent, non de con- 
tinente, ut Dalmatia. Lege, | 


Hine Datmaticis obnoria FLATIBUS Anon. 


* 


Q ul 


— - 


5 
a 27 8 
a 9 
F 


22 M ANNAEL LUOWNT! 


Fontibus hic vaſtis immenſos concipit amnes, - 
Fluminaque in gemini ſpargit dirortia ponti. J 
455 In laevum cecidere latus, veloxque Metaurus, 
Cruſtumiumque rapax, et junctus Iſapis Iſauro, 


: 
I, b 


Sexmaque, et Adriacas qui verberat Aufidus undas : 


Quoque magis nullum tellus ſe ſolvit in amnem, 
Eridanus, fractaſque evolvit in aequora ſilvas 

410 Heſperiamque exhaurit aquis. hunc fabula primum 
Populea fluvium ripas umbraſſe corona: 
Cumque diem pronum tranſverſo limite ducens, 
Succendit Phacthon flagrantibus aethera loris, 
Gurgitibus raptis penitus tellure peruſt, 

515 Hunc habuiſſe pares Phoebeis ignibus undas. 


Non minor hic Nilo, ſi non per plana jacentis 


ut v. 379. 


Auſonian qua torguens frugifer oram, 
Dalmatico Boreae Calabrogue obnoxius Auſtro, 
Appulus Adriacas exit Garganus in undas. 


Ancona et Garganus in eodem Auſoniae litore 
ſita ſunt, exadverſum Dalmatiae. 


406,——Et junctus Iſapis Iſauro, ] Eſt in Stra- 
bonis libris 70am, ſed Sapis hic habent MS. P. 
et R. A. Et fic ſcribit Plinius lib 111; et ne 
quid de lectione dubites, Silius: 


Hoc Azſus Sapiſque lavant. Grotius. 


409.——PFrataſque evolvit in aequora ſiluas,] 
Lege. | | 


Ruoque magis nullum tellus ſe ſolvit in amnem, 
Eridanus fratas DEVOLVIT in aequora 


/i-vas . 


Sic libri, quod ſciam omnes, in vulgata lectione 
QUE redundat. 9 


410. —Hunc fabula primum Populea fluvium 


ripas umbraſſe corona :] Fabula git, hunc primum 


fluvium, &c. Sed nonne otioſe et ſupervacue 
Flyvium, cum jam antea amnem eum vocallet ? 
Neſcio an auctor fic ſeripſerit: 


1 Fabula primum 
Populaa NARRAT ripas umbraſſe corona. 


Fabula, id eſt Hiſtoria myſtica : et in eo ſenſu 
paſſim reperies, Fabula dicit, tradit, narrat. 


416. Non minor hic Nilb,] Julius Scaliger in 


Hypercritico ; Quid hic et, inquit. Non minor 
Nils, niſi Nilus major efſet ® Inſanit vero in alia 
collatione, Non minor hic ro. Quis enim non 
videt, longe pauciores amnes in rum ferri, quam 
n Padam? Quid agimus? utinam hos quinque 

verſiculos 


—— 
=_ 


r 
— S—_ 
3 

1 "oa N 


1 
** <q 
13 

4 VF 


9 *. 3 o 4 - 1 1 "= % — 
a I e E 1 n , "” (bd 83888 5 n 5 8 , . ** SAD, 3 SI" 
3 era AIR * ' F 3 ” F * r = * 2 n 5 5 . 5 n y is on: 28 * nn ** S 2 honed! 45 OI FER PEI TE REIT dS r n l 
3 Pp N SS 1 £ n * 8 ws 1 w * Pe 1 * W 8 9 4 — "Wy TORT, a ad — 8 . wail 5 2 by 2 3 33 — [ 47 b AS LANA! f 2 1 0 6 PEO » n x i - 42> a + Ah 8 1 n 
NES = 2 LP. LIES On feng - n 1 2 Ca "= 2 IN 2 . 1 DE 8 n e SI Daly wer * aa $& mi SHE UOTE. 2 * ien A = ITS, 70 3 RF ETA. 1 Ty a LS 4 8 Wal] \ Lg 
* n CY, Lin; = "TOYS — «bo = =q > $5 Th TY, Bare 8 0 PLES 1 e a a 2 of ac Is 8 1 7 4% 422.0) ht FS 8 8 ne * "I TY N 3 7 7 2 47 7 \ 
2 = of = = 5 1 , * * 8 Re . * 4" x =>, n = - 1 a Af Sz 1 - \ 2 i \ 
| STA er ee nat 6 ̃ f ß EC 8 
a. * = 1 * l AC Ia £ ' hs l \ * a i - _ TT d 
| ö a " 
* 


* 4 
. EY - r | . « . 
— {he A . > þ4 * 
* a * - þ 
, » = P * * * . - 4 f 1 
PH * , — | | 3 — ” . # £7] 


123 


Aegypti Libycas Nilus — arena s. 

Non minor hic Iſtro, niſi quod, dum permeat * 

Iſter, caſuros in quaelibet aequora fontes 
420 Accipit; et Scythicas exit non ſolus in undas. 

Dexteriora petens montis declivia Tybrim 

Unda facit, Rutubamque cavum. delabitur inde 

Vulturnuſque celer, nocturnaeque editor aurae 

Sarnus, et umbroſae Liris per regna Maricae 


425 Veſtinis impulſus aquis, radenſque Salerni 


rerſiculos amoliri hine aliquo modo poſſemus; ut 
hanc Scaligeri cenſuram liceret evadere. verum 
omnes quinque laudat Servius ad Georg. i, 482 ; 
ut impudentis fuerit, tamquam nothos criminari. 
videamus ergo, an defendi vel ſaltem excuſari 
queant. Ac primum, de Nilo, aperte calumnia- 
tur Scaliger: Sententia enim eſt, non minor Nilo, 


fi alveum utriuſque ſpectes: quod autem latius 


ſtagnet Nilus; id per accidens fit, quia Aegyptus 


planior eſt, quam regio Circumpadana. De 
Iſtro autem, vide ne Scaliger ipſe prac accuſandi 


libidine inſanire videatur. Pauciores, inquit, in 
Jrum amnes. Audiamus jam Plinium, iii, 20. 
Padus, omni numero TRIGINTA flumina in 
mare Adriaticum defert, et iv, 24. Danubium per 


innumeras lapſus gentes, et unde primum Illyricum: 


alluit, I/ter appellatus, SEXAGINTA amnibus 


receptis, medio ferme eorum numero navigabili, in 


Pentum evolvitur, Ecce tibi amnes in Iſtrum duplo 
plures, quam in Padum. fed in primis notanda 
illa verba ſunt, Caſuros in quaclibet aequora fortes 
Accipit: hoc eſt, alios fontes ab Iſtri fontibus re- 


motiſſimos, qui quovis potius fluxuri videantur, 
quam in Iſtrum, adeo ut pene ad angulos rectos 


in eum incidant, Hic ergo loci ſenſus eſt; non 


minor Iro, fi nativas Iſtri aquas ſpectaveris: nec 


alias illi adnumeres, quae aliunde in eum deferun- 


Culta 


tur e regionibus diverſiſſimis; non ut in Pa- 
dum; qui quicquid aquarum accipit, ſuis mon- 
tibus Apennino et Alpibus debet. 
L 

424.—Et umbroſae Liris per regna Maticee V, el- 
tinis impulſus aquis,] Lege VESCINIS ; ut Clu- 
verius. aliique viderunt. Veſcia urbs apud Livium 
viii, II, et ix, 25. Stephano Bina. Veſcini 


populi x, 20, Campaniae, ubi Liris, proximi. 


Ibidem 21, Placuit ut duae Coloniae' circa Heſci- 
num et Falernum agrum deducerentur, una ad 
oftium LIRIS fluvii, quae Minturnae appellata, al- 
tera in ſaltu Veſcino, Falernum:- contingente agrum,, 
Sinueſſa appellata. At Vgſtini longe hinc ſiti erant, 
ultra Apenninum verſus Hadriam. Porro cum. 
regna Maricae dicit, Nympham intelligi, neceſſe 
eſt : de qua Virgilius et Horatius. Unde ergo 
#mbroſaz ? etſi praeter libros noſtros ſcholiaſtes 


Horatii fic laudet. Certe fi Regna legas, Mari- 


cam Nympham intelligas ; ſi Umbroſae, non 
e, ſed Bauen. Nemus. Martialis xiii, 8 3. 


Liris, quem Silva Maricae 


Protegit. 
Claudian. 
| Fiauaeque tenens querceta Muricac. 
2 Livius, 


* 


124 


M. ANNAEI LUCANT 
Culta Siler, nullaſque vado qui Macra — 
Alnos, vicinae procurrit in acquora Lunae. N 
Longior educto qua ſurgit in acra dorſo, 
Gallica rura videt, devexaſque excipit Alpes. 


430 Tunc Umbris Marſisque ferax, domitulque Sabello 


Vomere, piniferis amplexus rupibus omnes 
Indigenas Latii populos, non deſerit ante 


Heſperiam, quam cum Scyllaeis clauditur undis, 


Extenditque ſuas in templa Lacinia rupes, 


435 Longior Italia, donec confinia pontus 
Solveret incumbens, terraſque repelleret aequor. 


Livius xxvii, Lucum Maricae de coeli cath, 
Regna igitur, et Umbroſae conſiſtere ſimul ne- 
queunt. Dedit, opinor, auctor, 


et umbroſae Liris per STAGNA Maricas 
VESCINIS impulſus. aquis. 


428. Longior educto qua ſurgit in atra dorſo,]- 


Non placet LONGIOR ; quia ſeptimo abhinc 
verſu iterum venit, Longior Italia. Deinde nullo 
ſenſu hie Longior: cum non de toto monte lo- 
quatur, ſed de extremitate ejus, qua Alpes fere 
contingit. auctorem ſeripſiſſe credo, 


CELSIOR edufo qua ſurgit in atra dorſi. 


433. Quam cum Scyllaeis clauditur antris,] 
Omnes noſtri cum Romana et Veneta UNDIS; 
Antris, perperam, quomodo enim claudunt 
Apenninum quae pars Apennini ſunt? et niſi ab 
intrantibus conſpici non poſſunt? reducatur i igi- 
tur vetus lectio. ſic et vi, 421. 


Qui mox Scyllaeis exul graſſatus in undis. 


435. Longior Italia, donec confinia pontus Solue- 
ret incumbens, terraſque repelleret aequor. ] Apage 


At 


tam ineptam repetitionem ; donec Ph ſolveret, 


et aequor repelleret : quaſi non idem fint arquor 
et pontus. Lege 
Solveret incumbens, terraſgue REVELLE- 
RET aeguor. 


Ordo eſt, Donec aeguor incumbens ſolveret confinia 
montis, et revelleret terras. Revelleret, abſcinderet, 
abrumperet, difſoctaret. Plin. Hiſt. v. 40. Impe- 
tum deinde ſumit Hellefpontus, et mare INCUM- 
BIT, vorticibus limitem fodiens, donec Aſiam 
ABRUMPAT Zuropae. Ceterum, quia bella 
occaſio eſt, et de Confintis agitur; quid fi Virgi- 
lii locum tentemus, jam diu conclamatum. 


Georg. ir, 290. 


Duaque pharetratas vicinia Perſidis urget, 

Et viridem Aegyptum nigra fecundat arena, 
Et diverſa ruens ſeptem diſcurrit in ora 

Uſque coloratis amnis devexus ab Indis. 


ubi ordo ſit neceſſe eſt, Amnis urget vicinia Peri. 
dis e atqui Vicinium nuſquam invenitur. Repo- 
nerem libenter, | | 


. 


——— 


7 . "4 r . » 3 ; 3 1 2 x 1 8 4 9 n YE bs * boy IN. C 2 wy , " N # = » 3 7 , * 4 1 * 4 2 . WF 
l i , 1 þ a * "% Fa, a F X TY++ ks a 156 * a | 5" ob * nd Sa Ow d — o b LESS , S = 43 4 2 J q y ere 1 1 4 FA, yy 
7 * n {25 I AC, Wan " U. EAR AT PL ett nd hg! CE oe IS ONT TI Eoin CSI WET r 
=. y Ea Se ET: = = g of 2 * 0 - 8 EY LS A 3 Fn. 5 on r 's 1 2 > [2 p EY l =_ C * 4 LY 
1 Z wn N eee 2 1 DEA {© yt ; * LOT 3 5 9 LT We TeV * 7 21 7 n * N ot "x 1 df of I N D wt \ 5 4 a 
Py = : I. uw 
x 


, , * 3 _ 4 2 — "4 £ 
—— = Ls C \ = y 2 - a i <> + a 
8 AT 4: "i G 5 n & , N n * oy * y i 1 
4 Wy p * 2 nr D 44x65 3 N * n a 
8 n n r . 


& 


PHARSALTAE/ LIB. 1. * 


At p gemino tellus eliſa profundo _ h 
Extremi colles Siculo ceſſere Peloro. 5 
Cankar in ͤ a Gi, 
440 Gaudet habere vias, quod non terat hoſte vacantes 
Heſperiae fines, vacuoſque irrumpat in agros, 
Atque ipſum non perdat iter, conſertaque bellis 
Bella gerat. non tam portas intrare patentes 
Quam fregiſſe juvat: nec tam patiente colono 
445 Arva premi, quam ſi ferro populetur, et igni. 
Conceſſa pudet ire via, civemque videri. 
Tunc urbes Latii dubiae, varioque favore 
Ancipites, quanquam primo terrore ruentis 
Ceſſurae belli, denſo tamen aggere firmant 
450 Moenia, et abrupto circundant undique vallo: 
Saxorumque orbes, et quae ſuper eminus hoſtem 
Tela petant, altis murorum turribus aptant. | 
Pronior in Magnum populus, pugnatque minaci 


— 


Cum 
Duaque pharetratae CONF INIA Om 442 I. perdat iter, ] Perit iter Caeſar 


urget. 5 in quo non vincit. ita infra: 


Plin. Hiſt, tl, I 10. Flagrat in Medis et Sittacene, . | 
confinio Perſidis. et v. 12. Aralia ſterilis, prae- Armorum, niſi qui vinci potuere rebellent. 


terquam ubi Syriae confinia attingit. Tacitus 3 a f 
Hiſt. iv, 72. Stare in confinio Germaniae inte- Grotius. Hinc Silius de Hannibale iv, 758, 
gram ſedem. ſed non tam argute, 

440.—— Qu, non terat] Gaudet hoc iply. Ann fronts parcit s, 
quod vacuam non invenit Italiam. Grotius. Dum ne perdat iter. 


441.———Vacuoſque irrumpat in agros,] Vecuoſ= Silio perdat eſt omittat ; Noſtro, pacatum habeat, 


gue Lucano eſt, Nec vacuos. ut is mn Sed nullo hoſte occurrente, 
conſerta. 


456. Si 


126 


460 Vindicat unda Notum. 


456. Si rurſus tellus pulſu laxata tridentis| ciſcitur : id eppidum Lentulus Spinther decem co- 


Rurſus tellus, quam abſonum hoc ſed recte codex 
Pulmanni, 


Si rurſus pulſu tell 


459. — Cum ceſſerit] Ita emendavimus. ante 


fuit, conceſſerit, Grotius. Quattuor noſtri ve- 
terrimi et Veneta Cum ceſſerit. 


468.—Depellitur arce Lentulus Eſculea.] Har- 


leianus Ae/culea, lege cum Editione Romana, 


 ASCULEA. Nomen urbi eſt Iſculum. Caeſar 
Bel. civ. i, 15. Cum his Aſculum Picenum profi- 


NM. ANNAEILUCANT 


Cum terrore fides: ut cum marè poſſidet Aer 1 
455 Flatibus horri ſonis, hunc aequora tota n.. 
Si rurſus tellus pulſu laxata tridentis 5 
Aeolii, tumidis immittat fluctibus "TY 
Quamvis icta novo, ventum tenuere priorenmn 


Aequora, nubiferoque polus cum ceſſerit Euro, 5 
Facilis ſed vertere mentes 


Terror erat, dubiamque fidem fortuna ferebat. 
Gens Hetruſca fuga trepidi nudata Libonis, 
Juſque ſui pulſo j jam perdidit Umbria Thermo. 
Nec gerit auſpiciis civilia bella paternis | 
465 Caeſaris audito converſus nomine Sy lla. 
Varus, ut admotae pulſarunt Auximon alae, 
Per diverſa ruens neglecto moenia tergo, 
Qua ſilvae, qua ſaxa, fugit. depellitur arce 
Lentulus Eſculea. victor cedentibus inſtat, 
470 Divertitque acies: ſoluſque ex agmine tanto 
Dux fugit, et nullas ducentia ſigna cohortes. 
Tu quoque nudatam commiſſae deſeris arcem 


Scipio 


hortibus tencbat : qui Caeſaris adventu cognito pro- 
Fugit ex oppide + cohorteſque ſecum abducere conatus,, 
a-magna parte militum deſeritur,' V ides, eandem. 
rem, eodem modo narratam. 

470. Divertitque acres :] A duce ad fe avocat. 
Grotius. Atqui- hoc non eſt Divertere, ſed 
Avertere, atque ita Colbertinus ſecundus AVER- 
TITQUE. acies. recte. Tacitus Hiſt. iv. 13. 
Avertere accita a Vitellio auxilia, et retenture legio- 
nes jubebatur. | 


472. Tu quoque nudatam commiſſae] Recentior 
unus 


PHARSALIAE' LIB. I. 
Scipio Luceriae: quanquam fortiſſima pubes 


His ſedeat caſtris, jampridem Caeſaris armis 


unus ex noſtris, et Fa . cum Edi- 
tione Romana, meliorem ordinem dant. 


Tu quoque commiſſae nudatam deſer:s arcem 
Scipio, Luceriae. 


473—— Ruamguam fortiſſima pubes] Veteres 
quatuor, et ceteri plerique cum Veneta, Fir- 
miſſuma. recte. Caeſar Bell. liv. iii, 88. Has co- 
hortes firmiſſimas ſe habere Pompeius eriſlimabat. 


474.——Jampridem Caeſaris armis Parthorum 
ſubducta metu :] Noſtri omnes SEDUCTA. 
utrumvis ſatis commode. in re parj pluribus codi- 
7 cibus auſcultandum eſt. 


S E Fs & 34 
WS Ld th SEAT I 

af 2 - 
NY GH . N ee b 


=. * 4 on 


475 Parthorum ſubducta metu : quae Gallica "OW 5 
Supplevit Magnus, dumque ipſe ad bella vocaret, 
Donavit ſocero Romani ſanguinis uſum. 

At te Corſini validis circundata muris 
Tecta tenent pugnax Domiti : tua claſſica ſer vat 

480 Oppoſitus quondam polluto tiro Miloni. 

Ut procul immenſam campo conſurgere . 
Ardenteſque acies percuſſis ſole coruſto 
Conſpexit telis, Socii decurrite, dixit, 

Fluminis ad ripas, undaeque immergite pontem: 

485 Et tu montanis totus nunc fontibus exi, 

Atque omnes trahe gurges aquas, ut ſpumeus alnos 
Diſcuſſa compage feras. hoc limite bellum 
Haereat, hac hoſtis lentus terat otia ripa. 
Praecipitem cohibete ducem: victoria nobis 


490 Hic 


475. Dumgus ipſe ad bella vocaret, ] Sic „ 


337. Quaecumpue ad bella vscaret. ſed longe ele- 


gantius, quod in Colbertinis duobus comparet 
et pro varia lectione in Trin. et Arund. 


AA umque ipſe ad bella VACARET. 


Dum Pompeius, a civilibus muneribus liber, bello 


Parthico vacaret. Illud vacaret hoc habet incom- 


modi, quod falſo ſignificet, eas legiones dum 
apud Caeſarem erant, non in bellis, ſed in pace 
et otio verſatas. 


481.——Campo conſurgere nubem,] Colbert, 


prior, Arund. et duo Berſmanni Campis, NE) 
ic et infra 492. 495, numero plurali, % 


. 


128 
490 


495 


500 


M. ANNAEI LUCANT 
Hic primum ſtans Caeſar erit. nec plura locutus, : 
Devolvit rapidum nequicquam moenibus agmen. 

Nam prior e campis, ut conſpicit amne ſoluto 

Rumpi Caeſar iter, calida prolatus ab ira, 
Non ſatis eſt muris latebras quaeſiſſe pavori "of 
Obſtruitis campos, fluviis arcere paratis, _ 
Ignavi ? non fi tumido me gurgite Ganges 
Summoveat, ſtabit jam flumine Caeſar in ullo, 
Poſt Rubiconis aquas. equitum properate catervae : 
Ite ſimul pedites : ruiturum aſcendite pontem. 
Haec ubi dicta, levis totas accepit habenas _ 
In campum ſonipes: crebroque ſimillima nimbo 
Trans ripam validi torſerunt tela lacerti. 
Ingreditur pulſa fluvium ſtatione vacantem 


Caeſar 


493.— Calida prolatus ab ira,] Quid eſt pro- 497. — e. —iabit jam flumine Caeſar 


latus ab ira? vel quis fic umquam locutus eft ? 
illud quoque obſervabis, deeſſe in oratione ſe- 
quente Ait, vel Inguit. aut valde fallor, aut dedit 


auctor, 


Rumpi Cagſar iter, calida PROCLAMAT 


in ull, Pe Rubiconis aquas.] ry 
Hannibale iv, 747. 
tre jubet, prior extinges labique dun- 
Gloria, pa Apes fi ſtetur montibus ullis. 
Sed apud Noſtrum STABO repone pro flabit: 


ab ira. praecedit enim, i ME Ganges ſummoveat. 
Silius ix, 1 10. 500. Levis totas acerpit babenas Ins campum 
fonipes :] Ecce tibi denuo CAM UM; cum jam 
wat 3c N ö us AB ter intra pauculos verſus Campis, Campis, Cam- 
pos habuerimus. corrigendum, 
et xi, 99. . olas accepit habenas 
Fulminea torvum EXCLAMAT Marcellus In COLLUM Sonipes. 
AB IRA. Silius xv, 727. 
et vi, 569. —cedentes urget, totas largitus habenas 
1 Livius acer equo, et turmis abeuntibus infert 
8 venus lanta PROCLAMAT AB — 


50 — 


4; of 
—- 


1 * Ts ol o * Dres 99 þ * 4 52 5 mn = 18 I e A _—_ W 6 7 - 
n TIN es i Td wit» 1 n 8 +» YT 4 1 e 7 N 1 = * 8 Wb LO aa Y 8 
1 n 8 27 IT TS W = 8 8 * Ty A gn 3 1 „ 22 2 Dr a. a 
* Lo - - ih _ Crs Lan b 1 <-- N þ l l l = \ 
a fs = LN eee 3 Ig al Z hy r ST , g = 


PHARSALIAE LIB. It. 


— 
* 


Onaeſar, et ad tutas hoſtis compellitur arces. 


50g Et jam 
Erigit, 


moturas ingentia pondera turres kg 
et mediis fubrepſit vinea muris. 

Ecce, nefas belli, reſeratis agmina portis 

Captivum traxere ducem, civiſque ſuperbi 

Conſtitit ante pedes. vultu tamen alta minaci 


310 N obilitas recta ferrum cervice popoſcit. 
Scit Caeſar poenamque peti, veniamque timeri. 
Vive, licet nolis, et noſtro munere, dixit, 


Exemplumque mei: 


Cerne diem. victis jam ſpes bona partibus eſto, 
vel, ſi libet, arma retenta; 


515 Et nihil hac venia, fi viceris ipſe, paciſcor. 
Fatur: et aſtrictis laxari vincula palmis 
Imperat. heu quanto melius vel caede paracta 
Parcere Romano potuit fortuna pudori ! 
Poenarum extremum civi, quod caſtra ſecutus 
520 Sit patriae, Magnumque ducem, totumque Senatum, , 
Ignoſci. premit ille graves interritus iras : 
Et ſecum: Romamne petes, paciſque receſſus 


Degener? in medios belli non ire furores 


$05.—turres] Nam e turribus miſſilia libra- 
bantur. Grotius, 


506. Et mediis ſubrepſit vinea mwris.] Ele- 
gantius Colbertinus prior. | 

Erigit, et mediis SUBREPIT vinca muris. 
Erigit, Subrepit, ejuſdem temporis utrumque. 


515. Et nibil hac wvenia, f viceris ipſe, pa- 
ciſcor.] Diſtingue alio modo, 


Jamdudum 
Et nibil bac venia, fi viceris ipſe paciſcor. 


519.——Civi, ] Vera leftio ex manuſcripto. 
Romano homini maximum eſt fupplicium, venia 
opus habere quod publica arma prgyatis. praetu- 
lerit. Antea fuit, cui fit. Grotius. Noſtri 
omnes cum Romana et Veneta Ciui. et ordo eſt, 
Pornarum extremum, ignoſci civi, quod, & c. 


R 


527— 


M. ANNAEI LUGANH 


Jamdudum moriture paras ? rue certus, et omnes. 
525 Lucis rumpe moras, ct Caeſaris effuge munus. 
Neſcius interea capti ducis arma parabat 
Magnus, ut admixto firmaret robore partes. 
Jamque ſecuturo juſſurus claſſica Phoebo, 
Tentandaſque ratus moturi militis iras, 


130 


” 


530 Alloquitur tacitas veneranda voce cohortes : 
O ſcelerum ultores, melioraque ſigna ſecuti : 
O vere Romana manus : quibus arma Senatus 
Non privata dedit, votis depoſcite pugnam. 
Ardent Heſperii ſaevis populatibus agri: 
535 Gallica per gelidas rabies effunditur Alpes: 
Jam tetigit ſanguis pollutos Caeſaris enſes. 
Dii melius, belli tulimus quod damna priores : _ 
Coeperit inde nefas. jamjam me praeſide Rama 
Supplicium, poenamque petat. neque enim iſta vocart 


$27,——Ut admixto firmaret robore partes. ] 
Colbertinus prior, Puteancus aliique plurimi cum 
Rom. ut Ven. Inmixto. 


528. Jamque ſecuturo juſſurus claſſica Phoebo, 
Tentandaſque ratus moturi militis iras, ] Unde vero 
tot Futuri in unum concluſi, vim ac taedium 
auribus inferentes, ſecuturo, juſſurus, moturi? 
Quieſcent paulo aures, ſi unum ex his amolia- 
mur; illum ſciJicet qui nihil ſententiae confert. 
Si enim die inſequente jubere claſſica conſtitue- 


rat, eo ipſo notum facit, noturum fore militem. 


Quid quod ineptum eſt, miles movet vel moturus 


gt, fic abſolute poſitum. auctorem aliud dediſſe 


credo, ſenſu longe meliore: | 


Tentandaſque ratus MATURE militis iras, 


tentare ſtatuit iras animoſque militum. Infra 


Futuri temporis participium à verbo diſſentit: nam 


540 Proelia 
Mature, nempe craſtine ſigna moturus, pridie 


v. 597. 
Nec matura petunt promiſſae claſſica pugnae. 
Valerius tamen MOT URI hic legit, p. 1436. 


longam recipit, ut Lucanus, 
Tentendaſque ratus Moturi militis iras, 


Hoc enim vult, a Moveo, quod primam corripit, 
Moturus eandem producere. 


537. Dii melius, belli tulimus quod damna 
priores. 

Coeperit inde nefas. jamjam me pragſide 

| Roma] Ob malam diſtinctionem, 

cum 


PHARSALIAE LIB. II. 131 


540 Proelia juſta decet, patriae ſed vindicis iram. 
Nec magis hoc bellum eſt, quam cum Catilina paravit 
Arſuras in tecta faces, ſociuſque furoris 


Lentulus, exertique manus veſana Cethegi. 


O rabies miſeranda ducis! cum fata Camillis 
545 Te Caeſar, magniſque velint miſcere Metellis, 
; Ad Cinnas, Marioſque venis. ſternere profecto, 
Ut Catulo jacuit Lepidus, noſtraſque ſecures 
Paſſus, Sicanio tegitur qui Carbo ſepulcro, 


Quique feros movit Sertorius exul Iberos. 


550 Quanquam, ſi qua fides, his te quoque jungere Caeſar 
Invideo, noſtraſque manus quod Roma furenti 
Oppoſuit. Parthorum utinam poſt praelia ſoſj pes, 

Et Scythicis Craſſus victor remeaſſet ab oris, 


Ut famili cauſa caderes, qua Spartacus hoſtis. 


cum hiulca et ſcabra oratio eſt, tum et dictio viti- 
ofa, Crepit enim dicendum fuit, non Coeperit, 
Tu fic lege et diſtingue. 


Dii melius, belli tulimus quod damna priores : 
Coeperit inde nefas ; DUM jam, me pracſide, 
Roma | | 

Supplicium, poenamgue petat. 


Dum jam, hoc eſt, dummodo jam, Coeperit 
inde nefas, dum jam a me puniatur, ut notum 
illud, Oderint, dum metuant. et mox 561. Dux 
ſi in his caſtris ſenior, dum miles in illis, 


544. O rabies miſeranda ducis /] Vixintelligo, 
quo colore dictum ſit Rab ies miſeranda : Si rabies 
eſt, teterrimum malae mentis vitium, non utique 
miferatione, ſed odio et vindicta excipienda etit. 
et quidem quod ſtatim ſequitur, Sternere prefecte 


555 Te 


non miſericordiae eſt, fed ultionis. crediderim ab 


auctore profectum : 


O rabies INFANDA ducis ! 


codex Berſmanni, MIRANDA. Miſeranda, 
compendioſe ſcribitur, Miſanda. infanda, 


— 


553. Et Sqtbicis Craſſus victor remeaſſet. ab. 


oris, ] Colb. prior, Harleianus, Regius, cum Berſ- 


manni duobus, et Pulmanni uno, ſuaviore com- 
poſitione, 


Et Sqtbicis victor Craſſus— 
| _ 
Inſuper etiam, ARVIS Colb. prior. | 


R 2 555. Te 


- 
** * 
; 


132 


560 Defectumq 


Dux fit in his caſtris ſenior, dum miles in illis, 

Quo potuit civem populus perducere, liber, 

Aſcendi, ſupraque nihil niſi regna reliqui. 

Non privata cupit, Romana quiſquis in urbe 
565 Pompeium tranſire parat. hine Conſul uterque, 

Hinc acies ſtatura ducum. 


555. Te quoque fi Superi titulis accedere mrs 


Juſſerunt,] Ex Ovidio, Heroid. ix. 
Gratuler Oechaliam titulis aceedere veſtris; 


557. Fervidus haec iterum circa praecordia ſan- 
guis Incaluit :] Si jam Fervidus, quomodo [nca- 


Juit ; quod minus eſt quam feryere ? Quomodo 


autem iterum incaluit, niſi medio tempore vel 
refrixerit vel intepuerit? et forſan ſcripſit Lucanus, 


FRIGIDUS haec iterum circa as ſanguis 
Incaluit , 


Pompeius jam ſenior ; et proprium ſenectutis ſan- 
guts frigidus. Entellus de ſe, Aeneid. v, 396, 


Sanguis hebet, frigentque effactae in  corore 
ores , 


5 PTR non efſe ad bella fugaces, Dui 
pacem potuere pati.] Colbertinus prior, Puteaneus, 
Regius, Pulmanni duo, cum Editione Venet. 


Diſcet. Placet: quia ſequitur, Licet Ille. 


M ANNAEI LUGANEF 


555 Te quoque ſi Superi titulis accedere noſtris . Ba 
Juſſerunt, valet in torquendo dextera pilo: 
Fervidus hace iterum circa praccardia ſangnis 
Incaluit : diſces non eſſe ad bella fugaces, 


Qui pacem potuere pati. licet ille ſolutum, 


ue vocet, ne vos mea terreat aetas. 


Caeſarne Senatus 
Victor 


561. Dux fit in his caftris ſemor, dum miles in 


Hlis-] Quintilianus Declam. cccxvii. Itagus hercle 
militem legimus robuſtum, legimus juvenem: im · 


peratorem facimus ſenem. 


564. Non privata cupit, Romana quiſquis in 


urbe Pompeium tranſire parat.] Colbertinus alter, 
et Harleianus cum duobus Pulmanni, elegantius, 


Non privata CUPIS, Romana quifquis in urbe 
 Pompeium tranſire PARAS. 


Quid vero Romana urbs, an ſunpliciter ? vide an 
ſcripſerit auctor, 


Non privata CUPIS ROMANO guiſquis in 
ORBE 
Pompeium tranſire PARAS, 


Noſter viii, 211. 


Quando, ait, Emathiis amiſſus cladibus ORBIS 


ua ROMANUS erat. 


5$67,——Nn 


_ 
_ 


completa fuerint? nondum decimus annus exac- 


PHARSALIAE LI B. IE 
e non tam caeco trahis omnia curſu, 
eque nihil Fortuna pudet. multiſne rebellis 


bay luſtris, aetaſque impenſa labori 
570 ba Rheni gelidis quod fugit ab undis, 
Oceanumque vocans incerti ſtagna profundi; 
Territa quaeſitis oſtendit terga Britannis? 
An vanae tumuere minae, quod fama furoris a | 
Expulit armatam patriis e ſedibus urbem ? | | 
375 Heu demens, non te fugiunt, me cuncta ſequuntur: 


Qui cum ſigna tuli toto fulgentia ponto, 
Ante bis exactum quam Cynthia conderet orbem, 


Omne fretum metuens pelagi pirata reliquit, 
with er Anguſtaque 


que nibil Fortuna pudet.] Etiam refragante codi- | 
cum turba, reponendum puto, 


— tam caeco trahis omnia CASU. 


236 


\ 


Bellantem geminis tenuit te Gallia luſtris. 
Simile erratum in en Agamemnone, 42. 


Pot decima Phaebi luflra devicto Ii. 
Curfus ad Fatum pertinet, ad Fortunam Cefar. 
Juvenalis, « , Quid audio? an per quinquaginta annos obſeſſum 
. : eſt Ilion? an potius Luſtrum non quinquennii, ut 
nt} = a creditum eſt, ſed unius anni erit? Decima eſt 
Noſter vii, 446. Florentini codicis lectio, ceterorum Dena. Cor- 
rige, vel ex illo Gemina, vel ex his Bina, 
OM 570. beni gelidis quod fugit ab undis,] Ite- 
Cup cgfu, prazcipiti caſu, paſſim. rum habes paulo inferius, Gelidas ad Phaſidos un- 
, - : s # hh hi . ſt ſ ' . , 
$08. Multiſne rebellis Gallia jam Iuftris,] 4: TO OO eee 


Mat: | poſſis. neque difficilis correctio: Fugit enim per ſo 
utijne vero lgiris]? cum nondum bina luſtra hie poſitum plane friget. legendum arbitror, 


Cum caeco rapiantur ſaecula caſu- 


tus? Apage tam ſpiſſum mendacium; quod'om-  Rheni TREPIDUS gued fugit ab AR VIS. 
nes cohortes ſtatim agnoſcerent. Dederat auctor. 


5 Quippe Caeſar, narrante Plutarcho, non amplius 15 
. GEMINISre rebellis dies xvili, ultra Rhenum in Germania moratus, 
Gallia jam Iuftris. | rediit in Galliam, 


379. Anguflaque 


134 


M. ANNAEI LUGANT 
Angeles we domum terrarum in ſede popoſcit. 155 


5 80 Idem per Scythici profugum divortio Ponti 
Indomitum regem, Romanaque fata morantem ; 


Ad mortem, Sylla felicior, ire coegl. © 


Pars mundi mihi nulla vacat : 


ſed tota tenetur 


Terra meis, quocunque jacet ſub ſole, trophacis. 
585 Hinc me victorem gelidas ad Phaſidos undas 
Arctos habet: calida medius mihi cognitus axis 


Aegypto, atque umbras nuſquam flectente Syene. 


579. Anguſtaque domum terrarum in ſede po- 
poſcit.] Puteaneus cum Edit. Rom. AN GUS TA- 
UE: Omnes noſtri cum Veneta AN GUS- 
TAM QUE. Hoe dicit auctor, Piratas, metu- 
entes jam Pelagi, petiiſſe ut vel procul a mari in 
intimas tggras deducerentur. Atqui hoc ſignifi- 
care nequit, In ſede terrarum ; quoniam et loca 
maritima comprehendit. Scripſit, aut fallor, 


Poeta, 


Omnne fretum, metuens pelagi, Pirata religuit 
AN GUSTAMQUE domum TERRESTRI 
in ſede popoſeit. 


Paterculus de hac re ii, 32. Reliquias eorum con- 
tractas in urbibus, remotoque a mari loco in certa 
ſede conſtituit. Servius ad Georg. iv, 127. Pom- 
peius victis piratis Cilicibus, partim ibidem, partim 
in Eraecia, partim in Calabria agros donavit. Vide 
et Plutarchum alioſque. potes etiam TERRENA. 


587. 
Colbertinus uterque et Trin. cum duobus Pul- 
manni Berſmannique totidem, NUMQUAM. 
Citat hoc Priſcianus, p. 887. ubi Codex inſignis 
Cantab. 
legiſſe clare oſtendit Macrobius, in Somn. Scip. 
vii. Civitas, inquit, Syene ſub ipſo Aaſti vo tropics 


Atque umbras nuſquam flectente Syene.] 


NUMQUAM. Sic quoque ſe olim 


comſlituta g; et eo die quo fol certam partem ingre- 
ditur Cancri, hora dies ſexta ( quoniam fol tunc ſuper 
ipſum invenitur verticem cvitatis) nulla illic poteff 


in terram de quolibet corpore umbra jactari; et hoc 


eft quod Lucanus dicere voluit, nec tamen plene, ut 
habetur, abſalvit. Dicendo enim, 


Atque umbras NUMQUAM fleAemte Syene. 
rem quidem attigit, ſed turbavit verum: non enim 


numquam flectit, ſed uno anni tempore. Recte ſane 
cenſuiſſet Macrobius, ſi autor dediſſet Numguan ; 


ſed codices vetuſti Puteaneus et Harleianus cum 
magna aliorum turba, NUSQUAM habent; 


et vere. Niſi enim NUSQUAM poſuiflet Luca- 
nus, non dixiſſet Flectente umbras, ſed Faciente, 
vel Faciente fleftere umbras ; abſolute, niſi guorſum 
addatur, ineptiflimum eſt. Nuſuam igitur flec- 
tit umbras Syene, ſcilicet ipſo meridie ſolſtitiali, 


ſive ſolſtitii die medio. Quid autem profuit, ve- 


ram lectionem comparuiſle ? cum adhuc tam ma- 
ligne quidam agant, quam fi credidiſſet Lucanus, 
nullam per totum annum umbram Syene fieri. 
Iniqua vero judicia : Cur ergo loca quaedam 
Aſcia (fine umbra) dicuntur ? an ulli Aſcii ſunt, 
niſi ſemel vel bis in anno? et tamen licuit magnis 
ſeriptoribus abſolute Aſcios dicere. Plinius Hiſi. 


" bs 7 AY Oneficritus dux Alu Magni ſcripſt, 


Quibus 


Occaſus | 


' PHARSALIAE: LIB. IL, 135 


Occaſus mea jura timet, Tethynque fugacem 

Qui ferit, Heſperius poſt omnia flumina Bactis. 
590 Me domitus cognovit Arabs, me marte feroces, 

Heniochi, notique erepto vellere Colchi 

Cappadoces mea ſigna timent, et dedita facris, 

Incerti Judaea Dei, molliſque Sophene. 

Armenios, Cilicaſque feros, Tauroſque ſubegi. 
59 5 Quod ſocero bellum, praeter eivile, reliqui? 


Verba ducis nullo partes clamore ſequuntur, 
Dy | Nec 


Quibus in locis Indiae umbrae nom ſint, Septentrio- eſt, jam cogneſcere, terrore ſcilicet nominis adhuc | y 
nem non conſpici, et ea loca appellari Aſcia. et ite- haerente, quam quondam cognoville. , 
rum, vii, 2. Oneſicritus ſcribit quibus lacis Indiae 3 3 : 
umbrae non fmt corpora hominum cubitorum plus 591. Me marte feroces Heniochi, notique 
quinum exiſtere. Eadem utrumque facie genera- crepto vellere Colchi.] Noti vellere, ut Seneca 
liter dicitur, Et umbras non eſſe, Et umbras nuſ- Thy eſte, 379, . 
quam flefi : licet femel hoc tantum, vel pluri-. Sera vellere nobiles. a 
mum bis quotannis contingat. ſed verſu priore poſuit COGNOSCIT Arabs: | * 
IL iterumne ergo et tam proxime NOTI Colchi ? 

588. Occaſus mea jura timet,] Quarto abhinc Numquam hoe credam. Quin et hoc perpende 

verſu ĩterum habes et in eadem verſus caeſura, fi Notos voluiſſet; non utique Erepto, ſed Aurato 


Cappadeces mea figna timent. vellere ſubjeciſſet. Neti quippe erant ob vellus 
got aureum : at priuſquam eriperetur. Cum itaque 
Jura TENET Cod. Arundel. et pro varia lec- © Erepto dixerit, ne dubita, quin more ſuo moratum 
tione Cantab. Repono, aliquod Epitheton addiderit. Scripſit auctor. 
Occaſus mea jura TREMIT, 47 NUDIQUE erepto vellere Colchi. 


Martialis viii, 55. Ideo nudi et pauperes, quia vellere erepto. nudi 
vellere, ut Horatius, Th | 


Sed cujus tremerent i | | 
d cl ent ih% guoque jura leones. 
2%. quoque j Nudus agris, nudus nummis, inſane, paternis. 


590. Me domitus cognovit Arabs,] Quanto me- Sil. Ital. ix, 358. 
lius quod in ſolo Arundeliano reperi, | 


Heſperidum pauper ſpoliatis frondibus bortus. 
Me domitus COGNOSCIT Arabs. 


i Idem i, 392. 
praeſenti tempore, ut alia illa vicina, Vacat, Tene- | ] | | 64 
tur, Haber, Tr 5 * 1 Qui 44 od — Et erepto nudum clypeo latus haurit Hiberi. 


599,— Nec Ls 


136 


599. Nec in tantae diſcrimina mittere pug- 
nae] Altero abhinc verſu dixerat, Promiſſac claſſica 
pugnae. alterutrum mendoſum ſit, neceſſe eſt, 
prius vero non ſollicitandum, Promi ſſa enim pug- 
na eſt, quam orationis exordio v. 533. pollicitus 
eſt, Votis depoſcite pugnam. Reſtat itaque ut poſ- 
terius in mendo cubet, manu medica curandum. 


Quod non difficulter het ; ſi, ut plane exiſtimo, | 


ſcripſit autor, | 

Nec in tantae diſcrimina mittere CAUSAE, 
Cauſa tanta, i, 128. 

Fifrix Cauſa deis placuit, ſed vita Catoni. 


et ix, 230. 


Ile jacet, paci quem praetulit orbis: 
Cauſaque noſtra perit. 


Tacitus Hiſt. v, 15. Ejus proelii eventus utrum- 
que ducem ad maturandum ſummae rei diſcrimen 
erexit. Pompeius ipſe de his ipſis copiis. Cic. ad 
Atticum viii, 12. Negue enim eorum militum, 


guos mecum habeo, voluntati ſatis confido, ut de om—- 


nibus fortunis Reip. dimicem. 


M. ANNAEI LUCANI 
Nec matura petunt promiſſae claſſica pugnae. 
Senſit et ipſe metum Magnus; placuitque referri 
Signa, nec in tantae diſcrimina mittere pugnae 

600 Jam victum fama non viſt Caeſaris agmen. 
Pulſus ut armentis primo certamine taurus 
Silvarum ſecreta petit, vacuoſque per agros 
Exul in adverſis explorat cornua truncis ; 
Nec redit in paſtus, niſi cum cervice recepta 

605 Excuſſi placuere tori : mox reddita victor 
Quos libet in ſaltus comitantibus agmina tauris 
Invito paſtore trahit: fic viribus impar 


Tradidit 

605. Mos reddita viftor Quos libet in ſalts 
comitantibus agmina tauris Invito paſtore trubit:] 
Julius Scaliger in critico c. xiv, ubi hanc Lucani 
comparationem adduxerat, Confiderabts, inquit 
an Tauri comitentur aovum vittorem. Recte ſane 
vir ſummus : tantum enim abeſt, ut tanri comi- 
tentur z ut ſecundum ipſum Lucanum taurus 
victus mox ſiluarum ſecreta exul petat. Quomodo 
igitur victorem comitatur ? Ergo aut Librariorum 
negligentiae, aut ipſius Poetae incuriae, crimen 


F eric ;. minis Tere fuk, © 


enim ab eo profectum, 


Quos libet in ſaltus, comitantibus agmina 
PARVIS -- 
Invito paſtore trahit. 
Parvi hic ſunt vituli, ut generatim in quoque ge- 
nere minores. Seneca Troad. 537, de Bubus, 
Sic ille magni, PARV US armenti COMES, 
Primiſque nondum cornibus findens cutem. 
et Hippol. 17. | 
Vas, qua Marathon tramite lacuo 
Saltus aperit ; qua comitatae 
Gregibus 


610 


PHAR'SALTAE LIB. II. 


Tradidit Heſperiam, profuguſque per Appula rura 1 
Brundiſii tutas concedit Magnus in arces. ail 

Urbs eſt Dictaeis olim poſſeſſa colonis, 
Quos Creta profugos vexere per aequora Puppes 


137 


Cecropiae, victum mentitis Theſea velis. 
Hanc latus anguſtum jam ſe cogentis in — 


Heſperiae, tenuem producit in aequora linguam, 


615 Adriacas flexis claudit quae cornibus undas. 


Nec tamen hoc arctis immiſſum faueibus aequor | 


Portus erat, ſi non violentos inſula Coros 
Exciperet ſaxis, laſſaſque refunderet undas. 
Hinc illinc montes ſcopuloſae rupis aperto 


620 Oppoſuit natura mari, flatuſque removit, 


Una veſcirur omnis ordo menſa, . 
Parvi, femina, plebs, eques, ſenatus. 

609. Brundifii tutas concedit Magnus in arces.] 

Colb. autem alter et Puteaneus et alii quoque 

cum Veneta CONCESSIT. atque hoc amplecti- 


mur; nam Praeteritum hie requiritur, ut alte- 


rum illud Tradidit. Statius Silv. ili, 3, 163. 


Et Diemedeas concedere juſſus in arees. 


616. Nec tamen hoc arctis immiſſum faucibus 


aequor Portus erat, ] Non admittendum eſt Arctis; 
cum tertio ante verſu habuerimus Arctum. Prae- 
terea fi fauces arctae erant; portus profecto erat 


ſine inſulae ope, quae objectu laterum portum 
efficeret. Scripſit, opinor, auctor: 


Ut 
Net tamen bic PATULIS immiifſum faucibus 
aeguor. as 


Mox Noſter, v. 619. Aþerto mari, ut hic, patu- 
bs s fancibur, de re eadem. 


— 


617. — 1 non ada infula Coros Excipergt 


faxis, laſſaſque refunderet undas.] Cum Cores dix- 


iſſet, cur a ventis ad undas tranſgreditur ? Accedat 
huc, quod tertio ante verſu, in fine etiam ut hic, 
undas habuimus : quo nullum certius errati indi- 
cium, Dedit, ut videtur, auctor, | 


fi non violentos inſula Coras 
| Exciperet ſaxis, laſſaſque refunderet AURAS, 


Auras, Oras, Undas, Umbras, haec quatuor 
ſaepe a Librariis confunduntur oo 


619. Hine illinc montes ſcopuloſae rupis aperto 
Oppoſuit natura mari,] Cui hominum umquam 


auditum eſt, Montes rupis ? An una rupes plures 
ih * | 


138 M. ANNAEI LUCANT 


Ut tremulo ſtarent contentae . carina. 
Hinc late patet omne fretum, ſeu vela ferantilx . 
In portus Corcyra tuos, ſeu laeva petatur 

Illyris Ionias vergens Epidamnus in undas. 

625 Huc fuga nautarum, cum totas Adria vires 
Movit, et in nubes abiere Ceraunia, cumque 
Spumoſo Calaber perfunditur aequore Saſon. 
Ergo ubi nulla fides rebus poſt terga relictis, 
Nec licet ad duros Martem convertere Iberos, 

630 Cum mediae jaceant immenſis tractibus Alpes: 
Tunc ſobole e tanta natum, cui firmior aetas, 
Affatur: Mundi jubeo tentare receſſus. 
Euphratem, Nilumque move, quo nominis uſque 
Noſtri fama venit, quas eſt vulgata per urbes 

635 Poſt me Roma ducem: ſparſos per rura colonos 
Redde mari =: : * hinc concute reges. 


habet montes? Pudet tam apertum mendum tam 
diu latuiſſe. Scripſit auctor, 


Hinc illinc MOLES ſcopuleſae rupis. 
Motes, Moles. 


631. Tunc ſobole e tanta natum, cui firmior 


actas,] Quorſum autem TANTA Soboles ? cum 


notiſſimum fit duos tantummodo liberos Ppm- 


peio tum fuiſſe, Cnaeum et Sextum. Repone. 


Tum ſobole e GEMINA. 


 636.——Pharios hinc concute reges, ] Colberti- 
nus alter, et Puteaneus cum duobus Pulmanni, 
PARTHOS hinc concute reges. quod quidem 
quam Pharios mallem, Hie enim propiores Tigrani 


Tigranemque- 


et Pharnaci. Et cum Nilum move dixerit, eo 
ipſo Pharios reges tum ſignificavit, ſed neque 
Parthos, ſatis placet. Hanc enim oizoruiay ſervant 
poetae nobiles ; ut fi vaticinentur, ſi vota faciant, 
fi jubeant quid agendum ; ſemper jd quod prae- 
dicitur, vovetur, imperatur, eventum ſuum ha- 
beat. Atqui Parthi non concutiebantury neutras 
partes ſecuti, iii, 265. | 
Fallaces dubium Parthi tenugre faverem, 
Contenti feciſſe duos. 


| Quamobrem, ut ſaepe accidit, utraque lectio 


mendoſa eſt, tam Pharii, quam Parthi ; dum ve- 
terem et veram hi uno modo, alii alio contor- 
quent. Scripſit Poeta 


BACTROS hinc concute reges. 
Bafrri 


a 3 


PHARSALIAE LI B II. 


Tigranemque meum. nec Pharnacis arma relinquas, 
Admoneo, nec tu populos 


utraque vagants 


Armenia, Pontique feras per littora gentes, 
640 Riphaeaſque manus, et quas tenet aequore denſo 
Pigra palus Scythici patiens Maeotica plauſtri. 


Et quid plura moror ? totos mea, nate, per ortus 


Bella ſeres, totoque urbes agitabis 1 in orbe 
Perdomitas: omnes redeant in caſtra triumphi. 
645 At vos, qui Latios ſignatis nomine faſtos, 


Primus in Epirum Boreas agat: inde per arva 


Ba#tri enim in Pampers . miliaban 3 lit 
7 


| —tiixere ſagittas oy 
2 rrantes Scythiae pepuli, quos gurgite Bactros 
Includit gelido, vaſtiſque Hyrcania Siluis. 


Paulum infra, Tigranen et E uphraten libri vetuſti- 
ores. et Cod. Trin. Hacotia. Pbarnacis autem 
2 recto Pharnax, non a Pharnaces, Priſcianus 
p. 724. Barbara nomina in x corripiunt penulti- 
nam; ut Volur Volucis, Pharnax Pharnacis : 


*Lucanus in ii, Tigranemqus mem. nec . 


arma relinguas. 


642. Tut mea, nate, per ortus Bella ſeres, ] 
Omnes noſtri tum Veneta et Romana FERES. 
Illud ſeres ex unico codice olim aſſeruit Modius 
Epiſt. Ixxx. Livius xxi, 10. Si ex bellis bella ſe- 
rendo ſuccinctus armis legionibuſque vivat. Sed 
aliud eſt Bella ſerere ; aliud eſſet Mea bella ſerere- 
mea enim, quae ipſe olim ſevi: quae non jam 
iterum ſerenda, ſed colligenda ſunt. Atque hoc 


poſtulat, quod mox ſequitur; Omnes triumphi in 


ra REDEANT. Quare vix dubitandum, 
quin fic ſcripſerit auctor, 


. oy 


 Graiorum, 


Bella LEGES, totoque urbes agitabis in orbe / 
PRAEDOMITAS ; omnes redeant in n 5 


triumpbi. 


ubicumque ego olim bella gelli, et victor populis 


peperci, eos tu in mea caſtra colligendos curato. 
Praedomitas, nimirum a me olim. Seneca Pa- 
truus Epiſt. cxiii. Doce me nullum animal felix eff: 


Je fortitudine ; ; niſt omnes caſus, antequam excipe- 


ret, meditando PRAEDOMUIT, 


645. 4 vos, qui Latie 1 fenatis n nomine 74" 
ET vos, codices fere omnes cum Romana et Ve- 
neta, Recte. ſed iidem omnes mendoſe LATIO. 
Deinde Colbertini duo, Cantab. Trin. cum 
magna recentiorum turba SI GNAS T IS; tum ſei- 


licet, cum novo anno Conſules facti Fn ye 


nendum igitur, 


ET vor qui Latios SIGNASTIS: nomine 
FASTOS. | 


Mox, Macetumgue meliores omnes, a recto Mace- 
tes; non Maced umque. | | 


-P 
38 3 648.—<Sie 


140 


650 


M. ANNAEI LUCANT 


Graiorum, Macedumque novas acquirite vires: 
Dum paci dat tempus hyems. Sic fatur : et omnes 
Juſſa gerunt, ſolvuntque cavas a littore puppes. 

At nunquam patiens pacis, longaeque quietis 
Armorum, ne quid Fatis mutare liceret, 


Aſſequitur, 


648.——Sic fatur : et omnes Jaſſa gerunt,] 
Primo, AT ſubſtituendum pro ET, Deinde, quid 
ſodes eſt Juſſa gerere] vel quis omnium fic lo- 
cutus eſt? an gerere erit portare, ferre ut 


Aeneid. ix 7 804. 


am Jupiter Irim 
Demikt, germanae haud mollia juſla ferentem. 


Atqui hi Conſules cum filio, non ut nuntii dimit- 
tuntur ; ſed ad res agendas, non narrandas. An 
potius gerere juſſa, perinde erit ac facere, et exſe- 
qui ? Quomodo autem jam nunc juſſa iſta faciunt, 
per totum terrarum orbem peragenda, qui adhuc 


Brundiſii in portu haerent ? Repono. 


a—/c fatur : AT omnes 
uſa PARANT, ſaluuntque CITAS 8 htore 


puppes. 
Juſſa parant, accingunt fe ad ea exequenda, 
Aeneid. iv, 503 


ier tantos mente furores 


Trin. Caianus eum tribus Pulmanni SEGNIS, 
addit Puteaneus antiqua manu, ſegnis eſſe pro ſegni- 
tiei. commentum ſane lepidum : ſed ut certum 
eſt, numquam fic dicere voluiſſe Noſtrum, /egnis 
Jengazque ; ita et aeque certum non dixiſſe Pacis ; 
quia altero ante verſu dixerat, Dum PACI dat 
tempus hiems. Neſcio an recte divinaverim, 


Oti, hoc eſt, Otis; ut Conni ſupra, Corfini, et 
alia apud hunc plura. 
Georg. iv, ipſo fine, 
 Studiis forentem ignobilis OTT. | 
Curtius vi, 2, de Alexandro : Abri rerum, 
quam QUIETIS OTHQUE PATIENTIOR. 


Salluſtius Jugurth. 70. Vulgus, cupidum novarum 
rerum, QUIETI et OTIO adverſum. | 


651.—Longaeque quietis Armorum, ne quid 


Concipit ; aut graviora timet quam morte rat mutare liceret,] Impatiens quietis armorum 3 


chat : 


Citas autem repoſuimus, pro ignavo iſto Epitheto 
cavas puppes, Quid enim ad rem facit; fi cavae 
ſint? At CITAS morato Epitheto, ut ſummum 
feſtinandi ſtudium notet. Puppis, ratis, navis, 
claſſis, cita, poetis frequentiſſima ſunt. 


650. At nunquam patiens pacis, longaeque quietis] 
Pro PACIS Colbert. prior, Putean. Harleianus, 


- inepte et invenuſte. 


Immo, Impatiens quietis, 
ut ex Curtio et Salluſtio jam didiciſti. Tum et 
illud nimis laxe ne quid omnino, nuſquam gen- 
tium, mutare liceret; Scripfit enimvero auctor, 


ACTORUM nequid Fatis mutare liceret, 


Ne quid aftorum, ne quid ex iis quae jam acta 
erant, cum Magnum in Brundiſium compuliſſet, 
a Fatis mutari poſſent. 


6 52. Aſequitury 


* Mes FLY nf — 2 3 1 K ö ; 
wy INS OPS 2 is __ ww 0 ; ) 3 of g f ; 
> Ac. 8 * W Ta 14S c- . k 1 «As 2 þ = . 6 I = 4 : ba * 1 f ; 2 1 G ; _—_ 1 * * 
# ww r q 8 1 f 8 & 4 RF 7 : — 1 8 4 * 0 ' A 0 - z 1 Fs 1 8 p 4 1 
A Bn Re A ey 7 +: 1 CL ney * — e 8 * 1 1 2 / ' ** " eos 2 . 7. 1 : 2 - Wd ein \ A Ah SG C 
ee n 1 x \ _ « . - n „ N * p E . 2 88 Go 1 ＋ e ACK. >> N ho hon be 43%. ie 
* 7 whe vs my» 8 N "A __ Na 2 4 5 * 0 4 N 88 . | * 5 ** N % ABS "= wg 7 8 
ot b * E 9 "+ \ l e cy 2 2 1 4 n 4 e TIN IT 3 Jas Gn = 4 4 d "Iv. * e 25 2 . | A 1 * 
N ys 3 & _ «6 : = = Ax \ , ; a 0 1 þ ROI ATE 5 Fs 1 g 
„ „ FFP . beg 


PN 


AIRED nl na) hone eh 
: ; A Ct Do Yo 
8 NES ION 


* 1 r Rk S . * . F 
ND 8 wg = 2 


% 
LY SSN Ce I 9 
3 


'PHARSALIAE' LIB. „. 


Aſſequitur, . fla! 
Sufficerent alis primo tot moenia curuvuuu 


R eee dejectis enn 0 ay al 


Roma capi facilis: Sed Caeſar in omnia a 
Nil actum credens, dum quid ſupereſſet agendum, 


652. Aſequitur, generique premit veſtigia 
Caeſar, ] Quid hoc eſt ? primum ſſeguitur, et 

poſtea premit vgſtigia? Certe Aſegui perinde eſt 
ac Conſequi, Pervenire ad eum quem ſectaris. de- 


dit auctor Perſeguitur vel Inſeguitur. Aeneid. 


xi, 748. 
i minus Aeneas 


Inſequitur, oh. 7 1 prdem eds fervidus 
urget. 


Hoc ipſum eſt, Iuſeguitur et premit veſtigia. 


653. Sufficerent aliis primo tot muenia curſu Rap- 
ta,] Veteres quatuor, cum magna comitum tur- 
ba, Tot prime: quod ideo placet, quia TOT 
proximum quoque colon inchoat. 


654.-—Tot oppreſſae dejettis hoſtibus arces : 


Noſtri omnes cum Romana et Veneta DEPUL- 
SIS. Illud alterum ex uno Modii codice ad- 
ſcitum eſt perperam, cum paulum infra v. 662, 
redeat, Dejeftis rupibus. Porro pro OPPRES- 
SͤAE, quod plerique libri exhibent, Colbertinus 


prior INFESTAE, ſecundus OBSESSAE. Lo- 


cus, ad hunc modum corrigendus 


Sufficerent aliis tot primo moenia curſu 
Rapta, tot INSESSAE DEPULSIS heftibus 


aArcess 


Ie aliquis Libraries pro Inſeſſae, Jegebat 
glas ſubierunt poſtea Correctores, qui cum 


Inſtat 


Infeflae minime huc quadrare intelligerent, DB- 
fefſae et Oppreſſas interpolabant. Atqui in prom» 
fu erat veram lectionem ex falſa illa exſculpere. 
Tot arces inſeſſae, poſſeſſae, occupatae Caeſaris 
praeſidiis, hoſtium depulſis. Tacitus Hiſt. ii, 98. 
Pannonicae Alpes praefidiis inſeſſae : Annalium xiii 
39. Per montes ducebantur noſtris prasſidiis inſsſſos. 


et iv, 4. Duamquam "_ mann "_ 
ſic Hiſtorici paſſim. 


656.—Sed Caeſar in omnia 8 Quarto 


ante verſu dixerat, Premit veſtigia Caeſar. Filum 


ergo orationis perſequere : Caeſar premit generi 


. veſtigia : ſufficerent aliis tot oppida capta : ſed 


Caeſar praeceps in omnia. Placetne hoc tam 
putide repetitum ? m_ ST 
fectum eſt, 


ed DUCT on in omnia Praecps | 


ſupra v, 489, de Caeſare, f 
PRAECIPITEM :ohibete DUCEM. 


Praeceps quidem duQor erat, omnia conficiern 


celeritate armorum : at non praeceps Caeſar, non 
praeceps totus: quippe qui lentiſſimis 1 
conſiliis regnum ſibi fecerit. | 


657. Nil aftum credens, dum quid Alert 
agendum, ] Juſtinianus in Cod, vi, 35, 10. Nihil 


etenim attum effe credimus, dum aliquid addendum 
fupereſt. 


Ubi forte ex Noſtro AGEN DUM re- 


poni debet pro Addendum. 
660. e 


142 


M. ANNAEI/LUCANI 


Inſtat atrox: et adhuc, quamvis een. 
Italiam, extremo ſedeat quod littore Magnus, 


660 Communem tamen eſſe dolet: nec rurſus aperto 


Vult hoſtes errare freto, ſed molibus undass 


PE 


Obſtruit, et latum dejectis rupibus aequor. 


660. Communem tamen eſſe dolet :] Si ſeriem 
orationis evolvas, videbis illud TAMEN ſenten- 


tiam onerare caudamque male trahere. feripfit, 


opinor, Poeta, 
Communem TERRAM effe dolet 


Tum aptiſſime ſuccedit id, quod ſequitur: Nec 
rurſus aperto vult ho/tes errare freto. Rurſus idem 
eft quod Contra : Terra igitur et Fretum hic 
opponuntur, dolenter et aegre tulit Caeſar, 
vel terra Pompeium vel mari conſiſtere. Ter- 
ram, Tamen, apud veteres Librarios faciunt 
Tram, Tam. 


| ———_—_— — 


661.—8 d molibus undas Obfrait, er 1 
dtjectis rupibus aequor.] Mira hic ſeu Librarii five 
Correctores facinora ediderunt. Illud vide: O5- 

fruit undas molibus, et latum aequor dejectis rupi- 
bus : ubi poſterius colon fine verbo incedit, pon- 
dere gravi et inutili : nihil enim ſenſui addit, ni- 
hil habet ex more geniove Lucani. Quid, quod 
Latum aquor, ineptiſſime hic diftum ? quis 
enim tam demens ut tale iret obſtructum? Quid 
denique eſt dejefis rupibus injectis potius, 
aggerem enim injectum eſſe ſignificat. Favebit 
lector non malignus, ſi tot in una ſententia vitiis 
poetam liberavero; ſic ut non meam manum 
fed veterem Autoris reſtituam. Lege igitur. 
ſed molibus undas 


Obfiruit, ELIDITQUE INGE STIS rupi- 
zus arquar, 


Cedit in immenſum caſſus labor: 


omnia pontus 
Haurit 
Elidit equor ingeſtis rupibus, ut Noſter vi, 56. 


Tot potuere manus aut jungere Seflon Abydb, 
INGESTOQUE ſolo Phryxeum ELIDERE | 
Fo run. 


Nene v, 120. 
Expelluntar aqua faxis, mare naſcitur arvis, 


Curtius de re ſimili, iv, 2. Jamgus a funds na- 
ris in altitudinem montis opus excreverat (lege ex 
codice vetuſto, in altitudinem MODICAM) 
nondum tamen aquae faſtigium aequabat : et quo 
longius MOLES agebatur a litore, hoc magis quic- 
guid INGEREBATUR * praealtum abſorbebat 
mare. Caeſar ipſe Bel. Civ. i, 25. Qua fauce 
erant anguſtiſſimae portus, molem atque aggerem ab 
utraque parts litoris jaciebat, quod his locis erat 
mare vadoſum. longius progreſſus, cum agger altiore 
aqua contineri non poſſet, rates duplices quequo verſus 
pedum xxx, e regione maris collocabat.  V ides, 
quod in vulgata lectione latum aeguor eſt, id apud 
Caeſarem eſſe fauces angu/tiſſimas. unde locum 
eſſe depravatum certo intelligas; nec minus du- 
bites de certa emendatione. nam et literarum 
ductus non multum abludunt, elatudeiedis,, li- 


diti gefiis. 


663. Cedit in immenſum caſſus labor :] Cedirt, 
cadere, in caſſum, in vanum, in irritum, intelligo 
quid velint. Seneca Thyeſte, 1066. Cecidit in 
cum deler, Hyppolito, 182. Cedit in vanum 
labor. 


PHARSALIAE LIB. II. 


143 


Haurit ſaxa vorax, monteſque immiſcet arenis 71178 

665 Ut maris Aegaei-medias'fi celſus in-undas- 
Depellatur Eryx, nullae tamen aequore rupes 
Emineant, vel ſi convulſo vertice Gaurus 


labor. Sed cedere in immenſum, aut nihil eſt, aut 
ſententiae plane eontrarium. aut fallor, aut ſcrip- 
kit Poeta, | | | 

CRESCIT in immenſum caſſus labor. 


Plinius Hift, xiv, 1. Dude nobis crevit labor. 


Met. iv, 660. 
um partes auctus in omnes. 
Crevit in immenſum. 
Creverat immenſum. 


Duo igitur dicit autor, et laborem creviſſe in 
immenſum, et incaſſum quoque cecidiſſe. 

665. Ut maris Aegaei medias fi celſus in undas 
Depellatur Eryx, ] Eryx Siciliae mons ad promon- 
torium Lilybaeum. Quid ergo illi eſt cum mari 
Aqgaeo, quaſi una ex Cycladibus eſſet? Certe 
in mare tam longinquum non Depellatur, ſed 
Projiciatur dictum oportuit, unde factum, ut pro 
Eur jam olim Sabellicus Athos ſubſtituerit ? 
Atqui de Atho mox agetur v, 677. In medium 
deferret Athon, alius igitur lapis movendus eſt. 
Recte habet Eryx ; ſed pro Aegaei, vel, repo- 
nendum erit Auſonii, vel Ianii, vel Aealii. Strabo 
lib. ii. 173 Adobe tv dai, vi! N xakgparcs Tux 
wih Quod olim Auſonium, nunc Siculum vo- 
catum mare, et. y. Tay N Aüebu & Arat oinioarwy 
n Th Emini Y alay@- duns Avooor xantilats 
Ruan vis Auſones numquam habitaverint ad mare 


Ergo ubi nulla vado tenuit ſua pondera moles, 


Tunc 
Siculum, id tamen pelagus Auſonium vocatur. Pin- 
darus ad Syracuſas ponit ine, 0daovar, Pyth. 
iii, ubi Scholiaſtae, Imes - 13 wig} Tuska, 
Ionium pelagus, quad ad Siciliam g. Lucretius i, 
712, de Empedocle, i 


Inſula quem triquetris terrarum geſſit in orisʒ 

Duam fluitans CIRCUM magnis anfrattibus 
@equor . | 

IONIUM glaucis adſpergit virus ab undis. 


| Vides hunc totum circa Siciliam pelagus Jonium 


vocare. Alii pro tribus promontoriis tria maria 
aſſignant Ionium, Libycum, Tufcum. Claud. i, 
Proſerp. 145. 
Nunc illam, ſocia raptam tellure, triſulcam 
Oppoſuit Natura mari : caput inde Pachyni 
Reſpuit Tonias practentis rupibus rras : | 
Hinc latrat Gaetula Thetis, Lilybaraque pulſat 
Brachia conſurgens ; hinc dedignata teneri 
Concutit objectum rabies Tyrrhena Pelorum. 


ü U 
Silius xiv, 72. 
Hie verſi penitus Pelopea ad regna Pachyni 
Pulſata Ionio reſpondent ſara profunas. 


Denique et maris Aaolii recte poſſis ſubſtituere. 


Silius xiv, 232. 


Litora Thermarum, priſca dotata camena, b 
Armavere ſuos: qua mergitur Himera ponie 
AEOLIO. | 


Eryx, 


we Mi ANNAEIL LUCANE 
670 Tune placuit caeſis inneQere vincula-filvis,/ | 


isl 


Roboraque immenſis late religare cate nis. 
Tales fama canit tumidum ſuper aequora Terrem 


Conſtruxiſſe vias, multum cum pontibus aufus, 
— — 3 - 


| _ Himera five Thermae, Aeoliae inſulae, 
in eodem Siciliae latere ſitae ſunt: 


ab Acolii ad Aegei pronus et facilis lapſus eſt. 


670. Tun placuit caefis inneftere vincula ui,] 
Quod Caeſar per rates duplices ſe effeciſſe dicit; 


id Noſter per 9»%s et trabes connexas factum 
eſſe narrat. Potuit fide hiſtorica ſic dixiſſe, 


Tunc placuit junctis innectere vincla Carinis. 


672. Tales fama canit tumidum fuper aequora . 
Xerxem Conftruxiſſe vias,] Numquam commiſerat 


Noſter, ut verſus tam ſcabre aſpereque exiret, 
Aequora Xerxem. Recte igitur Colbertinus ve- 


terrimus PERSEN : Tumidus Peres ſatis ſuper- 


que Xerxem ſignat, ut Medus Juvenali x, 177. 


| Defeciſſe amnes, epotaque flumina Medo 


Prandente. 


Ceterum pro Conſtruxiſſe Berſmanni codex CON- 


STITUISSE; unus e recentioribus noſtris, 


3 Tu auctoris manum re- 
| ah 

Tales FS cangt tumidum ſuper aeguora PER - 

__ 

CONSTRAVISSE vas. 
Plinius Hiſt. iv, 24. Primas anguſtias Helleſpon- 
tum vocant : hac Terres Perſarum rex, CON- 

STRATO in navibus PONT E, duxit exercitum. 


inde mare 
Aeolium : Atque hoc vel ideo praetulerim, quia, 
* vius x, 47. VIA a Martis Silice ad Bovillas 
_ PERSTRATA gf. de ure. et Lueretius, 


SES 


$38 #3 þ 


1675 — 


Juſtinus ii, 10. Kerxes ante experimentum bell, 
fiducia virium, ualuti nuturas ipſſus dominus quat- 


dan maria PONTIBUS STERNEBAT. L. 


STRATA VIARUM. 


— com potibir" af, Ei 


pamque Aſiae, Seftongue admovit Abydo,] Nihil tam 
putidum, tam ridiculum in quequam, opinor, 
ſcrĩptore occurrit, quam multum. auſus pontibus. 
piget eventilare; neque ullus Editorum probare 
hoc potuit; utcumque diſſimulaverit. Ex Pom- 
ponii Melae loco fluxiſſe hoc arbitror, ii, 2. Ef 


, et regio, in qua Perſarum exercitus diviſas ſpatia 


pelagoque terras auſus pontibus jungere (mirum at- 
que ingens facinus) ex Aſia in Graeciam pedes, et 
non navigata maria tranſmit. - Cum hic dixiſſet, 
auſus pontibus jungere, Corrector aliquis hoc arri- 
puit, et Lucano illevit. Atqui VIAS jam dixerat 
Noſter, ut Pontibus addere ineptum fuerit. neque 
exitum habet oratio; deeſt enim jungere vel 
ſimile quid. Spero me ſententiam ſaltem Aue- 
toris e tenebris reduxiſſe: legere ergo poteris, 


Confiraviſſe vias; TUM CUM DEMEN- 


TIBUS AUSIS 
EUROPEN Afiae, Syſtongue admovit Aid, 


Et Auſis quidem, quod vel fine codice in prom- 
tu erat, Colbertinus veterrimus habet. Eurepen 
autem Graeca terminatione, ut Se/fon, Ovid, 
Met. V3 W 


* 4 ; l 5 
Jen 


85 fa . WES = df + 
TOE TITTY 


PHAR SA LIAE LI. II. 


% 


145 


| 675 Inceſlitque fretum rapidi ſuper Helleſponti, 
Non Eurum, Zephyrumque timens: cum Fr rateſque 


In medium deferret Athon. fic ora profundi 


= 


Arctantur caſu nemorum: tune aggere multo ; 
Surgit opus, longaeque tremunt ſuper 'acquora tures, 


680 


Fam ſuper Europen fublimis et Hide irren. 


Sententia per ſe clara elk Flew e et pe 0s 
cum, paſſim habes, „ 


Ovid. Heroid. i. 


O utmam, cum cum Loe a 


petebat, 5 
Obrutus inſants 772 auler aguis, 


ubi mendum obiter corrigendum. Cur enim 
inſanis aquis ? crediderim ſanas potius dicendas 
fuiſſe, fi juſtis fluctibus adulterum En 
Repono, _ 

Obrutus INCANIS "Y * aquis. 


Incanus, wende, legitimum maris epitheton. 

Idem erratum in Virgilio haeſit Eclog. ix. 
Huc ades, o Galatea, quis eff nam ludus in undis p 
Huc ades : inſani feriant ſine litora fluctus. 


. — 


Legendum puto IN CANI: quippe ex Theo- 
erito verbum verbo expreſſum, Idyll. xi. 


a dpi vd f d, Y Her; d Darcy 
Tar TAAYKAN N 94) a00a ia ah xigru igel. | 
Poteris etiam, et fortaſle verius ; 


Conflraviſſe vias, OLIM cum INGENTL- 
BUS aufis. 


ut Mela, Mirum ante INGENS facinus. 


Pompeius tellure nova compreſſa profundi 
nnn 


Ut 
67 5. Taceſſitque fretum rapids ſuper Heleſponti, 


Nen Eurum, Zeplyrumgus timent :] Nihil ſani 


coloris. praefert iſte verſus: 
Poeta, | 
Inceſſitque PEDES rapiDUM ſuper Helleſpon- 


ſeripſit, ut reor, 


| or 88 | 13 
| Pedes peditis, quod pro accuſativo plurali acceptum 


correctorĩ alicui ealiginem offudit. Pedes, wills, 


 inceſſt a ut ſupra Mela, Ex 4fia in Grarciam PE- 


DES maria tranſgreſſus et, Zephyrumve autem 
pro We ſenſu 1 _ — 


655. Lic ora profundi eee 
rum:] Non hoc ſolo loco Interpolator aliquis 
vel in medios verſus laciniam fuam inſeruit. cre- 
debat ſcilicet deeſſe hie aliquid, quo ſuperior com- 
paratio ſequentibus aptaretur : ignarus, illud 
TALES fama refert ad priota, non poſteriora 
vi ipſius verbi reſpicere. Unde vero tam bellum 
hoc farcinavit ? ex proximis nimirum verſibus. 


verſu 660 erat .Cae/is falvis z iftinc caſu nemorum 


eonfecit ; quaſi cadere idem eſſet ac caædere, in eo 
vero et ſe et ſtuporem ſuum prodidit ; quod ora 
prefundi ex altero poſt verſu eſt mutuatus; com- 
preſfſa profundi Ora videns : ne vulpeculae quidem 


ſolertia imbutus, quae numquam ex proximo fu- 


Tolle igitur hoc alienum emblema z ct 


TIE Vs, 


. W ANNAEI Luc AN 


Ut reſeret pelagus, ſpargatque 


|  Saepe Noto plenae, tenſiſque . _ 
Ipſa maris per clauſtra rates faſtigia molis 5 
68 5 Diſcuſſere ſalo, ſpatiumque ie eee 1 
Tortaque per tenebras validis balliſta en * 
Multifidas jaculata faces. 
Furtivae placuere fugae: ne littora clamoer 
* Nauticus exagitet, neu buccina dividat horas, 
6 go Neu tuba praemonitos perducat ad aequora nautas 
Praecepit ſociis. jam coeperat ultima Virgo 
Phoebum laturas ortu praecedere Chelas, 
Cum taciti ſolvere rates. non anehora voces 
Movit, dum ſpiſſis avellitur uncus arenis : _ 
695 Dum juga curvantur mali, dumque ardua pinus 
Erigitur, pavidi claſſis ſiluere magiſtri: 
Strictaque pandentes deducunt carbaſa nautae, 


In medium deferret Athon, [ſic ora profundi 
Artantur caſu nn Tunc aggere multo 


Surgit opus. 


690, Neu tuba praemonitos perducat ad aeguora 
nautas] Satis ſpecioſe confictus eft hic verſus. 
Tuba enim nautae admonebantur ad yela et re- 
mos; cum e portu exeundum erat, 


Seneca Troad. 1044. " 
Et tuba juſſi dare vela nautae, 


Idem Agamem. 427. 


Signum recurſus regia ut fulſit rate, 
Et clara lentum remigem monuit tuba. 


ſed in eo deficit, quod quos in navibus paratos 


tuba Senecae velis remiſque incumbere jubet, hu- 


jus tuba ex tabernis et popinis ad aequora perducat. 


ie per acquora —— N 


Ut 2 23 


"4 


Nec 


Atqui verſu priore jam nautae oppidum relique- 


rant, ne Btora clamor Nauticus exagitet. Quid 
quod repetitio ipſa, primo Nanticus, mox verſu 
ſequente Nautas, et ſeptimo poſt rurſus Nautae, 
manifeſte Interpolatorem redarguat ? Quamo- 
brem, qui me audiet, inter ſpurios numerabit, 

693- Cum taciti ſolvere rates.] Colbertinus 
prior, Trin. Arund. nn 
manni duo, 


Cum TACITAS ſolvers rats. 


Placet, ut figuratum magis et Poeticum. 
697. Strictague pandentes deducunt carbaſa 
nautae,] Neſcio unde venerit illud Pandentes : 


noſtri omnes veteres novique cum Rom. et Ven. 
PENDENTES, Silius iii, 129. : 


PHARSALIAE LIB. II. 
Nec. quatiunt validos, ne ſibilet aura, rudentes. 


147 


Dux etiam votis hoc te, Fortuna, precatur, 


00 Quan retinere vetas, liceat ſibi perdere ſaltem 


* 


Italiam. vix fata ſinunt. nam murmure vaſto 
Impulſum roſtris ſonuit mare, fluctuat unda, 
Totque carinarum permiſtis aequora ſulcis. 


Ergo hoſtes portis, quas omnes ſolverat urbis 


705 Cum fato converſa fides, muriſque recepti, 
Praecipiti curſu flexi per cornua ports 
Ora petunt, . dolent — claſſes. 


E. promota ratis, pendentibus arbore nautis, 
 Aptabat legen e carbaſa vento. 


ubi fruſtra dubita nas an Pandentibus ſeri. 
bendum fit. Ovid. Metam. vi, 232. 


——veluti cam praefeius imbris 
Nube fugit viſa, pendentiaque undigue rector 
Carbaſa deducit, ne qua levis effiuat aura. 


703,—Sonuit mare, fluctuat unda, Totque 
carinarum permiſtis aequora ſulcis.] Quot nomina 
Tignificationis ejuſdem, Mare, unda, aequora in 
acervum congeſta ſunt? Flufuat unda arquora- 
que: an quicquam pote putidius ? Que etiam 
alieno loco venit : dicendum utique fuit aequora- 
que; niſi caſu recto accipias TOT; tot arquora, 
non tot carinarum. Haec non ſcripſiſſe Noſtrum 
certg ſcio; iſta vero, quae daturus ſum, ſcrip- 
ſiſe eum exiſtimo, 


—futuat unda 
TORFA carinarum nN VERBERE 
 fulets, 


Torta unda, ut Ovid. Faſt. v, * 
Ale meas remis advena torſit aquas. 


Vurbers ſeilicet remorum : Fluctuat "RY et lui 
carinarum et remorum verbere torta. 


Noſter iii, 535. 


—ruti practoria puppis) 
Verberibus n. agitur. 6 . 


Silius xi, 493. 
Centeno frattus — verbere pontuc. 

et xiv, 360. 
Verberibus torlere fretum: ſalis icta frequenti 
Albeſcit pulſu facies: pergue aequora late 
GE canenti ſulcatus gurgite limes. 


8 dolent contingere 4. ] 


707. 


Quot, quaeſo, claſſes, in uno portu? praeſertim 
cum ex hiſtoria notum fit, et una et modica clafle 
e Brundiſio evaſiſſe Pompeium. Sic mox v, 714. 


Cetera claſſis abit; non ceterae claſſes, et iii, 1. 
Propulit 


T 2 


p, 


Anguſtus puppes 


710 Arctior 2 qua Chalcida verberat, ds 


Hie haeſere rates geminae, claſſique paratas . 
Excepere manus : tractoque in littora bello, 
Hic primum rubuit civili ſanguine N ereus. 
Cetera claſſis abit ſummis ſpoliata carinis: 

715 Ut Pagaſara ratis peteret cum Phaſidos undas, | 


W tellus emiſit in pee * 


Colbertinus veterrimus 


Proputi wt claſſem. 


CLASSIS, fi CLASSEM reponere velis ; acu- 


men in eo erit, quod hi doleant claſſem contin- 
gere Pelagus z cum navigantes optent contingere 


Portum. Sin CLASSI magis arrideat, Contingere - 


erit Evenire, apertum eſſe : et nullum erit, ut in 
duobus accuſativis, ambiguum, 


Scilicet ut Turns conti ngat regia conjunx. 


"FRI — paratas Excepere manus:] 


Manus ferreas ſeu uncos accipiunt hie interpre- 


tes: Caeſar ipſe nihil tale habet. Bel. Civ. i, 28. 
Duas, inquit, naves cum militibus, quae ad moles 
Caeſaris adhaeſerant, ſcaphis lintribuſque deprehen- 
dunt milites, deprebenſas EXCIPIUNT, ubi nota 
illud Excipi unt; et vel inde diſcas, veram hic 
eſſe Berſmanniani codicis le ctionem PARA- 
TAE: totumque adeo ſic corrigendum: | 
—— CAEDIQUE PARATAE 
Excepere manus. 


Quippe Excipere et hie et apud Caeſarem perinde 


ad caedem. ut Aeneid. ii, 334. 


| lat ferri acies, 'mucrone 1 
Strift1, parata neci. 


eſt ac Occidere. Paratae caedi active, N 


| Rapta 


c ſine dubio, non claſſi: ne v. 706, claſſi 
hic iterum claſſi MANN IDS 
intulcentur. 


714. Came daſs eee 3 
Summis interpretantur extremis, ultimit, ut iv; 
155. Jamguaec agmina ſumma Carpit eques. Sed 
animum adverte, quod ex hiſtoria hoc redargui- 
tur; non enim ideo captae, quod altimas eſſent; 


een quod bare ad males, Wenig (eilicet ton- 


fractis, proris ad cautes illifis, carinis fundo inſi- 
dentibus. Quis vero, nifi ligneus plane Poeta, 


ſummas carinas vel de totis navibus dixerit ? id 


adeo, quia proprie pars ima navis carina eſt, 
ſcripfit auQtor, aut augur ego vanus ſum. 
Saciae carinae, ut Sacia arma, Socia agmina, Sociag 
acies ; Ovid. Met. xiii, 352. 

Nec tu cum ſocia ch peum pro claſſe tenebas, 


Aeneid. v, 35. 


At procul e celſo miratus vertice mantis 
Adventum ſociaſque rates, occurrit Ace/les. 


716. Cyaneas tellus emifit in aequora rautes,] 


Non tum ſolum, cum Argo Phaſin peteret, Cya- 
neae 


M. ANNAEF LUCANI 
Rapta puppe minor ſubducta eſt montibus a 
Vanaque percuſſit pontum Symplegas inanem, 


145 


Et ſtatura redit. jam Phoebum urgere monebat 
720 Non idem Eoi color aetheris, albaque nondum 
Lux rubet, et flammas propioribus eripit aſtris, 


Et jam Pleias hebet, e plauſtra Bootae 


neae petrae concurrere ſolebant; ſed antea ſem- 
per. praeterea hiulca et e. oratio eſt, nec 
Gapit auctorem, quem ſeripſiſſe credo, | 


Cyaneas tellus QA miſt i in arquora cautts. 


Emi, qmifit, Cum peteret Phaſin, gua mi- 
fit, &c. hoc eſt, cum peteret per cautes Cyaneas. 


717. Rapta puppe minor ſabducta oft montibus 
Argo.) Si rapta et abſciſſa erat puppis; vix fieri 
potuit, quin Argo mergeretur ſtatim, et in mare 
deſideret: et Tiphys gubernator, in puppe ſe- 
dens, elideretur. nec famam igitur Auctor hic 
ſecutus eſt, ſi ita ſcrĩpſit, nec ſenſum communem. 


ſatis utique eſt, ſi non tota puppis, ſed pars ejus 


rapta ſit; ut Aeneid. 8 58. 
Et ſuper incumbens, cum puppis parte revo/ſa 
Cumgue gubernaclo, Kar tat , e 


Ego hic vel reponend um, 
Rapta PARTE minor . ft montibus 
Argo. 
parte Argus ſcilicet. Valerius Flac. iv, 690, de 
re eadem , 


Sara ſed extremis tamen increpuere corybis 


PARSQUE ( nefas ) Geproya Jugis : nam ce- 
tera caelo 
Debita. 


et viii, 194. 


Sat mihi non totis Argo, redit ecce corymbis, 


In 

Apotlonus quoque i; 603. "Burn; Yapndren | 
eagileoar dag aH. vides non puppem ipſam, 
ſed xievuba 73 u’ extremam puppis partem 
abſciſſam fuiſſe: vel denique ex tribus Berſmanni 
 libris, et Veneta, reponendum, RUP'TA puppe: 
ut vel eo ipſo pars tantum puppis rapta intelliga- 
tur. Priſcianus tamen, ut noſtrae omnes mem- 


branae, p. 761, ubi de ablativis puppi et puppe 


agit, Rapta puppe habet: et fic ibi codex inſignis 
Cantab. | 
Mox quod ſequitur, 


Vanaque percuſſit pontum Symplegas inanem, 
imitatus eſt Valer. Flaccus iv, 221. 


Et ponto valitet 8ymplegas inani. 


7122.——P:i jam plauſtra Bootac] Piger quider 
et tardus recte dicitur Bootes; qui non longe a 
polo ſitus in minore circulo tardius ire videatur 
neceſſe eſt. At car feſſus dicatur, qui aequali 
ſemper tenore circumagitur, nec ratio' nec exem- 
plum eſt. FLEXI habent omnes codices cum 
Rom, et Ven. Flexi plauſira Bootae vel poetice 
pro flexa plauſtra; vel, quod verum eſt, quia 
quibus neutrum ſidus umquam occidit, flecti et 
verti tam Bootes quam plauſtrum videtur. © | 


Noſter iv, 523. 


* Urſae temone paverent. 
Ovid. Met. x, 447. 


Flexerat oblique plauſtrum temone Bootes. 
Seneca, 


136 


In faciem puri redeunt languentia coeli, 1 K 
Majoreſque latent ſtellae, calidumque e 2 


M. ANNAEI Luck Nt. 


S 4 


* 


725 Lucifer ipſe diem. pelagus jam, Magne, — :* 
Non ea fata ferens, quae, arenen ho 
Praedonem ſequerere mari. laſſata * 


Deſcivit fortuna tuis. cum conJuge pulſus, 


Seneca. Here. Fur. 129. 


Signum celſi glaciale pol 
Septom flellis Arcades urſas 


Lucem verſo temone vecant. 


ubi corrigendum obiter, ut puto: | 


Signum celſo glaciale polo 
Septem Stellis Arcados urſae 
Lucem verſo temone vocat. 


Non enim utraque urſa Arcades ; minor Creſſa 
eſt, nec temonem habet. 


726. Quae, cum ſuper acguora toto Prae- 
donem ſequerere mari.] Lepida vero oratio, Toto 
mart ſuper aequora. ſed et vulnus et auxilium hic 
ferunt Librarii. MARIS habent Puteaneus et 
Harleianus. Pro Toto, Meadianus, Arundelianus, 
Tota ; Berſmanni codex, et pro varia lectione 
Colbert. ſecundus, VICTOR : quod Interpola- 
tor aliquis, vulgata lectione merito offenſus, vi- 
detur ſubſtituiſſe. ſcripſit enim auRor. f 


f Ausae cum ſuper aeguora TO TA 
Praedonem ſeguerere MARIS. 


Praedo maris eſt Pirata. Nepos in Themiſtocle: 
Deinde maritimos praedones conſectande, mare 
tutum reddidit. Val. Maximus vi, 9. C. Caeſar 
a maritimis praedonibus circa inſulam Pharmacu- 


Jam exceptus. TOTA aequera, ut de re eadem 


Florus iii, 6. Sic per omnes aequoris portus, ſinus, 


 datebras, receſſus, promontoria, freia, peninſulas, 


— „ 
4 4 


Et 


| quicquid ae 21 — indagine inclſum 


r oppreſſum of 


727. Laſſta triumpbit Deſezvit 83 
tuis. ] Ita ſeribi convenit, non deſeruit. Nullus 
enim ſequitur accuſatiyus. Grotius. Codices 
plerique cum Ed. Rom. DESTITUTT. Pu- 
manni duo DESERUIT, unus CESSAVIT ; 
Veneta RECESSIT. Colbertini duo et Cantab. 
et Pulmanni unus DESCIVIT. atque ita Lac- 
tantius ad Statii Theb. ii, 311, | 
Reſpiciens DESCISSE devs, n. 2 
Dilapſos comites. 
ubi Scholiaſtes, Deſciſſ, * ab 4 ut 
civitas, guat ad hofles  decurrit, Deſcire dicitur: 
ut Lucanus: Laſſata truumphis Deſcivit Fortuna 
tuis, Hanc autem lectionem merito Grotius in 
textum adſcivit. Primus inſurgit vero Gronovius 
ad Senecam De ira ii, 10, ubi Grotii verba citans 
(Defſcivit, ita ſcribi convenit non Deſeruit, nullus 
enim ſequitur accuſatiuus ) Neue neceſſe erat, inquit, 
ſegui; et phraſis non erat reprebendenda. Deinde 
ſatagit, ut verbum Deſerere abſolute poni often- 
dat. cum larvis hic luctatur vir egregius : cer- 
tum enim mihi eſt, et fi in notula eſt Deſerui, 
in animo tamen habuiſſe Grotium Deftituit. 
Quippe ita habent Editiones Grotianae priores; 
nulla omnino Deſeruit. et cum dixit, nullus enim 
ſeguitur accuſativus, de Deftituit id dictum vole- 
bat; et ea phraſis recte reprehenſa eſt, Quipps, 
fi De/liturt tibi magis arrideat, tum fic refinges 
ata 


3 1 


1 
EY 
ol 


0 
- o 
© SA 7 


2 


PHARSALIAE LIB. II. 1 
Et natis, totoſque trahens in bella penates, 
730 Vadis adhuc ingens populis comitantibus exul. 1 


' Quaeritur li ae { les los 4 1qua ruinae Am Fe al * Tz * 


Non quia te Superi patrio privare e ogy 


— 0 


c 


Paicitur Heſpetiae, 


Maluerint: Phariae buſto damnantur arenae: 
procul hoc uf in 


n orbe rem to 


hs Abſcondat Fortuna nefas, "Romahaque . 4 


Immaculata ſui ſervetur ſanguine Magni. 


— triunPHOS 
D eftituit Fortang . „  9__ 64 


Laſſata deflituit. D. eflituit, nie Aae ſuſti- 
nere amplius nequit ; at Deſciſcit infida, non 
laſſa. Seneca Epiſt. Ixxi. Scipionem in Africa 
nominis ſui fortuna deſiituit, Seneca Controv. i. 
Dederunt victis terga victares, of quos fravexerat 
Fortuna, DESTTTUTT. idem Controv, ix. 


Onnis fortunas Blandientis  ſpecioſus cum periculo 


nitor: et fine cauſa ſaepe uit, et fine ratione 
DESTITUIT. ubi pro Flut, reponendum 


Fouit. Silius xi, 39. 


Laſata abſolute, line ablativo. ſequente, ut Ovid. | 


Met. vi, 353. 


un ego Ho/fros 
Au ic m laſſataque membra parabam. 


734. Parcitur Heſperias, procul hoc ut in orbe 
remoto Abſcondat Furtuna nefas,] Vitioſa haec 
ratio eſt ; non enim parcitur Heſperiae, ut For- 
tuna procul abſcondat nefas : ſed Fortuna nefas 

_procul abſcondit, ut parcatur He leſperiae. Haec 


- igitur ſententia Lucano redonanda eft, Colbert. 


duo, Harleianus, Trin. Cantab. Regius, Berſ- 
manni quattuor cum Rom. ET habent, non 


UT, unus autem ex Berſmanni penu ABSCON- 


DIT et SERVATUR. Lege igitur, 


Parcitur Heſperiae : procul hoc ET is orbe 
remotes 


2 


ABSCONDIT Fortuna 22 2 emu 
tellus 
Inmaculate ſui SERVA Janguine tour: 


M. ANNAEI 


LIBER TER TIUS. 


L Incumbens, mediumque rates tenuere m, 
Ornnis i in Ionios ſpectabat navita fluctus: bag mos 
N a x 4846 8 


. PROPULIT 11 den * Aue Ram verd e ſepulcro me reduxiſſe arbitror ; ty 
Aufter Incumbens,] Ventos velis marine in- arbiter ſedebis. 


cumbentes legiſſe memini, ut Aeneid. i, * . © Propulit- us cls en, 3 CESs ANTL 
Incubuere mari, totumgue a ſedibus i imis BUS, Aufter K 
Una Euruſque Notuſque ruunt. Incumens. x | 
Valer, Flaccus ii, 59. Nimirum vento ſecundo incumbente et valide 
- NS aſpitante, remiges otiantur. Aeneid. v, 832. 
Made quod in noctem venti veloque marique ; ; 
Incumbunt magis. Ferunt Jua flamina claſſem— 
F lacida laxarant membra guiete 
Sed et abſolute Incumbunt, ut xii, 367. Sub remis fuſi per dura ſadilia nautae. 


Qa vinti intubuore, fugam daut nubila cacls. Atque hanc emendationem unice probat verſus 
Tllud hie obſervandum ; totum illud vhs ardent;@ tertiuss = | 


bus auſter in Colbertino veterrimo a manu ſecun- 3 ; oy a | 
da efle, priore lectione quaecumque eſſet Omnis in Jonios ſpectabat navita fludius. 


8 


r 
r 2 Pee „ 
WW 
2 3 W LITE 
oO 1 FIR . 


LES 5 
. 


by 


PHARSALTAE. L 1B. III. 


153 


Solus ab Heſperia non flexit lumina terra 24 
5 Magnus, dum patrios portus, dum — 


Ad viſus reditura ſuos, tectumque cacumen 
Nubibus, et dubios cernit vaneſcere montes. 
Inde ſoporifero ceſſerunt languida ſomno 


4 Hier Shot Sci diy tum Ele horroris' Himagos . 


MW -. .”, 
5 * 4 W N 7 * 2 * 


gi enim | al ws lie eee ee 
ut ipſi quoque non Ionium mare, ſed Italiam 
ſpectarent. Incumbens, abſolute ut Nig ſupra 
ct Noſter v, 19. 3 


Hic utinam ſummi curvet carcheſia mali, 


Incumbatque ferens, et Graia ad moenia perflet. 


Reſtat jam, ut quid plumbeus ille AUSTER 
afferat, tandem videamus. Certe in veterrimo 
cqdice, ut dictum eſt, non a prima manu fuit; 
ſed ab interpolatrice. Cicero ad Attic. ix, 6. 


Conſcendiſſe dicitur (Pompeius a Brundiſio) A. D. 


iv. nonas Murt. ex ea die Fuere Septentriones 
venti. 0 autem duo, qui eundem, quem 
nunc Pompeius, curſum tenebant, non Auſiro e 
Brundiſio exibant, ſed Borea : ü, 640. 


Et vos, gui ; Latial nat; cent fo fa 8 
Primus in E firm Boreas agat. | 


Et Caeſar etiam, e Brundiſio ſoluturus eodemque 
tendens, Aquilonem ſeu Borean optat v, 416. 


Nec maris anfractus luftrandaque litora nobis, 
Sed recti fluctus ſologue Aquilone ſecandi: 

Hic utinam ſummi curvet carcheſia mali, 
Incumbatgue Jon. et Graia ad moenia per flet. 


Et Antonius quoque cum ſociis v. 703, ex Brun- 
«iſto eandem regionem petens. - 


Nec non Heſperii laſſatum fluctibus aequor 
Ut videre duces, purogue inſurgere caelo - 
Straturum pelagus Borean, ſolvere carinas. 


, 10 Viſa 


Tantum abeſt, ut a Bandits is Graeiam 
Auſter ferat; ut ex eo portu It aliae litora legenti- 
bus Auſtro opus fit. Strabo vi. A Brundiſio Ba- 
rium tendentibus, fro terra ſiue mari, Egnatia di- 
verſorium eft : 3% t rirw, havigatur autem Auſtro. 
Quod fi a Brundiſio ad Barium in eodem litore 
ſitum, Auſter ducit; quomodo ad oppoſita Grae- 
ciae litora ? Si omnes alii Borea ſeu Aquilone 
feruntur, quomodo Pompeius Auſtro ? Reſcribe 


integrum locum, 


Propulit ut claſſem, REIS CESSANTI- 
BUS, AURA © 
Incumbens. 


; Aura incumbem, ut Noſter v. 717. 


n Primum Ay LOS 4 violentior AER 
Huctibus INCUBUIT, Phoebes concitus ortu. 


8. Inde ſoporifers ceſſerunt languids ſomno Mem- 
bra ducis:] Scribe Sono; ut deus notetur, 
alioqui fomnus hprifer WOT eſſet ac ſomnus 


on ifer, © | | 
9.— Diri tum plena horroris imago] mnes 
quidem codices TUM; ſed reponendum eſt, 


CUM; quod verum eſſe ſcient, qui bonos . auc- 
tores bene legerunt. Aeneid. i i, 40. 


| Vir . conſpectu Siebe telluris in altum, - " "_ 
CM Jun acternum aer ſub pectore 
vulnus, . 


U et 


- 


1:4 M. ANNAEI LUCANT 
10 Viſa caput moeſtum per hiantes Julia terra 
Ad Stygias (inquit) tenebras, maneſque nocentes, 


Poſt bellum civile trahor. 


et ii, 690. 

Talia vociferans gemitu tectum omne replebat ; 
CUM fubitum difluque dritur mirabile monſ+ 
Frum, 


Ita paffim, et ubique. | 


11,——Et accenſo furialis flare ſepulero. ] Julius 
Scaliger in Hypercritico ſuo, Quis, inquit, aum 
ferat exciemem Fuliae umlram; uam ab Elyſtis 
exaftam ſcribit, ob culpam crimengue viventium f 
Quis vero patienter ferat tantum-virum-prae li- 
vore quod lubet calumniantem ? non exciet um- 
bram ſacris magicis ; ſed Pompeio ſomnium 
modo affingit, quod ille vanum eſſe pronuntiet ? 
nec magis aut aeque injuſtum, pias umbras ex 
Elyſio per tempus aliquantum propter crimina 
patris et mariti; quam Tonantis matronam ob 
unius Paridis judicium omnes Troas et ipſum 
pium Aenean internecino odio proſequi : quod 
idolum Scaligeri Virgilius per totum opus indu- 
cit. Quid autem filia Tonantis e capite ipſo na- 
ta? nempe innocentes perdere ſuſtinuit; 


; —xurere claſſem 
Argivum, atque ipſos potuit ſubmergere ponto 
Unius ob noxan et furias Ajacis Oilei. 


Si caeleſtium animarum talis apud Maronem 
juſtitia eſt; quam injuſta Scaligeri querela eſt de 
Diis Inferis Lucani ? Adeo caecutiunt et favor 
et ſimultas. Quanto juſtius accuſaſſet Scaliger, 
quod Furialem fecerit Juliam; quod accenſo 
ſepulcro proceſſiſſe finxerit, et tamen per hiantes 


456 Evumenidas, 
terras f ſod ne hace quidem Lucani crimina ſunt, 
ſed injuriae Librariorum. Pro Furialis dedit ille 
Feralis, lugubris, moeſta, ut vi, 623. Frrali 
frideat umbra. Probat hoc v. 35. 


Unbra per amplexus trepidi dilepſa mori, 
An ille vel in fomnio furiglew amplexu pete- 
ret? neque Aacanſo a manu Poetac eſt. Equidem 
fateor, non ſemel hie occurrere Sepulcrum pto 
Rogo, ut vi, 526- 
et 765. 

Talibus exiramt—— 


et ix, 54. | 
Oftenditqye rogum non juſti flamma ſepuleri. 


Sed cum hiantes terras jam dixerit, vel inde con- 
ſtat ſepulcrum non de rogo aut pyro, ſed proprie 
de tumulo ſeu monumento accipi. Legerim 
ergo, - | 
Viſa caput moeftum per hiantes Fulia terras 
Tollere, et EFFRACTO FERALIS fare 
ſepulers 
Hiantes terrae et effrattum ſepulcrum unius et ejuſ- 
dem rei variatio eſt. fic et Patruus in Troad. 180, 
de Achillis umbra ex inferis pradeunte, 


Et hiatus Erebi pervium ad ſuperes iter 
Tellure fracta praebet, et tumulum levat. 


Ovid. 


PHARSALTAE LIB. Inn 


1 79 Eumenidas, quaterent quas veſtris lampadas amis. 
Praeparat innumeras puppes Acherontis aduſti 
Portitor: in multas laxantur Tartara poenas. 
Vix operi cunctae dextra properante ſororcs | 
Sufficiunt : laſſant rumpentes ſtamina Parcas. 
20 Conjuge me lactas duxiſti, Magne, triumphs : 
Fortuna eſt mutata toris : ſemperque potentes 
Detrahere in cladem fato damnata maritos 
Innupſit tepido pellex Cornelia buſto, 
Haereat Ulla tuis per bella, per aequora ſignis, 
25 Dum non ſecuros liceat mihi rumpere ſomnos, 
Et nullum veſtro vacuum ſit tempus amori, 
Sed teneat Caeſarque dies, et Julia noctes. 
Me non Lethaeae, conjux, oblivia ripae 
Immemorem fecere tui, regeſque ſilentum 
P o Permiſere ſequi. veniam, te bella gerente, 


133 


* 
Ovid. de eadem xiii, 442. et Silius xi, 476. 

0 Biftonius vates fammiſque Acheronta ſo- 
Arial re Marium r. ſepulcro. Placavit pletire. 


et vi, 544. 20. Conjuge me laetos duxiſti, Magne, triumphas :] 
1 : Hoc ex hiſtoria falſum : tertius enim et poſtremus 
16, OE: innumeras punpes Acherontis A. DCXC11 ; illae factae A. Dcxcv. 
aduſti Portitor :] Cum innumeras puppes dixerit, 22. Innudhit tedi * 
3. Innupfit tepido pellex Cornelia buſto.] Ita (cri- 
moratius hie Epitheton fuilſet Acherontis auari; bendum, non enupſit. vide Nonium voce innubere. 


ſed noluit, credo, Virgilio hoc debere. Aduſti, Grotius. Topid buſts legitima ſane phraſis, ut 
de Phlegetonte frequentius, quam de Acheronte contra Gelide. Martial. v, 37. 
uſu venit, ſed fic et alibi, vi, 704. N 


- 3 | Aabuc recenti tepet Erotion buſto. 
Tuque o flagrantis portiter undae. : FEES» 
a | os Stat, 


156 


M. ANN AE I LUCANIT 


In medias acies. nun quam tibi, Magne, per umbras, 


Perque meos manes generum non eſſe licebit. 
Abſcindis fruſta ferro tua pignora. bellum | 
Te faciet civile meum. Sie fata, refugit 


35 Umbra per amplexus trepidi dilapſa mariti. 
Ille, Dei quamvis cladem, maneſque minentur, 


Major in arma ruit, certa cum mente malorum. 


Et, quid (ait) vani terremur imagine viſus? 


Aut nihil eſt ſenſus' animis a morte relictum, 


Stat. Silv. v, 3» 243- 
A certe ſejungere matrem 
Jam gelidis nequeo buſtis. | 


Sed innubere buſt vereor, ne minus hic conveniat. 


Nonius Grotio citatus, Iynubere pofitum tranſire 
(lege, tranſitive) quod hat quae nubunt, ad domos 


muriti tranſcunt. Lucilius Sat. lib. vi. Suam 
enim invadere atque innubere cenſent. Ergo hac 
ſententia, in Juliae buſtum tranſiit Cornelia? 80. 
la, credo, fic buſto innupſit Priami filia Polyxena, 
quae ad Achillis buſtum ut ſponſa illi mactata eſt. 
Innupſit Colbertini duo, et totidem Pulmanni, 
et pro varia lectiune Puteaneus: non ut ceteri 
cum Rom. et Ven. EN NUPSIT. +: af 
dum, 


Innupſit tepido pellex Cornelia LECTO, 
Fidem tibi faciet Ovidius Met. vii, 860, 
er no/tri foedera lecti 
Perque deos ſupplex ora ſuperaſque meoſque, 
Ne thalamis Auram patiare innubere neftris, 


et Heroid. vi. 


40 Aut 
8 gemit ani. Ea Froque fubnuba 
r! | 
| Moereat. Pie WF 


Quintilianus Declam. cccxxxviii. Is torum ad: 


 huc prioris uxoris Wien u.. 
en, | BT, 


* 


31. Vunguam tibi, Magne, per umbras, Per- 
que meos manes generum non eſſẽ licebit.] Colberti- 
nus prior, Puteaneus, Trin, Meadianus, Put 
manni unus, GENERO. Rectiſſime, 


Nobis non licet eſſe tam diſertis. 


Mox ABSCIDIS, Codices plerique omnes cum 
Rom. et Ven. a Caeds ſcilicet, non a Seindb. 


þ 
Certa JAM mente malorum. 
Sic enim ſolet Noſter, ut vis . 


Poſtquan caftra duces, Ppugnae jam mente, pre- 
pinguis 
Impoſuere jugis. 


. * 


40 Aut 


Eo „ ic A ae SE 28 EGS ME ER: 
EY 2» x 4 i "hs ; 1 N 
0 n 7 , 
% 1 
1 : 4 ”p 
6 3 2 L L , . oe 7 
4 WL $> * N 3 4 4 
4 W 8 1 x Jo. pd K m 
» e SE) af, fr LEA 4 Dp we” 4 r 
ige Py * 2 I 2 * * r 22 5 ce 


dio Epiſt. Ixv. 


"29 PHARSALIAE LIB. 
40 Aut mots ipſa nihil. Titan jam pronus in und 


2 » y f F 
4 5 


ou: 


III. 


Ibat, et igniferi tantum demerſerat orbis, 


Quantum deeſſe ſolet lunae, ſeu plena futura * 


Seu jam plena fuit: tunc obtulit hoſpita tellus 
Puppibus acceſſus faciles: legere rudentes, 
45 Et poſito remis petierunt littora malo. 
Caeſar, ut emiſſas venti rapuere carinas, 
Abſconditque fretum claſſis, et littore ſolus 
Dux ſtetit Heſperio, non illum gloria pul 1. 
Laetificat Magni: queritur quod tuta per aequor 


50 Terga ferant hoſtes. neque enim jam ſufficit ulla 


Praecipiti fortuna viro: nec vincere tanti, 
Ut bellum differret, erat. tunc pectore curas 
Expulit armorum, pacique intentus agebat, 
Quoque modo vanos populi conciret amores, 


55 Gnarus et irarum cauſas, et ſumma favoris 
Annona momenta trahi. namque aſſerit urbes 7 {ftp 


40. Aut mors ipſa nihil.] Hoc ex Patruo ſumſit 
mutuum ; Troad. 397. 


Poft mortem nihil et, ipſaque mors nibil. 


47.— E; Iittore folus Dux feetit Heſperio,] 


Caeſar fletit litore Heſperio ſolus dux: altero nempe 
duce Pompeio extra Heſperiam fugato. 


54. Quogue modo vanos populi conciret amores,] 
Codices duo Regii, Populi vanos. Cur yanos 
amores ? Jure hoc olim diſplicuit Franciſco Mo- 
Qui enim vani amores populi; ; 9405 
in bell deditiones oppidorum et gentium, fere ſubſe- 


quuntur ? fed cum Idem VARIOS ſubſtituit pro 


vanes, dum apicibus literarum ſeryiliter adhaeret, 
inepto ino relegato, ineptius aliud ſufficit. veros 


Sola 
pot;zus oportebat, quam varies, ſed aliud eſt in 
hoc verſu intolerabile, Modio non animadyerſum. 
Quis enim umquam fic locutus eſt, Concir⸗ amo. 
rem ? Concire iram, odium, invidiam, fimultates, 
paſſim invenies ; amorem aut gratiam nuſquam. 
ſed eſto hoc; erga quem conciret ? ſe an Pom- 
peium ? dium hoc, non intellectum oportuit, 
Non patjemur nitidiſſimum põema vel ſocordia 
yel flagitio Librario rum obſoleſcere ; Habeant 


illi ſuum ſibi vanos; quod ideo inſeruerunt, quia 
pes ex verſu exciderat. De derat autor, 


Quoguæ modo populi SIBL CONCILIARET 
agmoren. 
56. Namgue afſerit urbes Sela fames,] Cor- 


rige URBEM : hoc eſt, Romam, Ibi enim nec 
"os 


158 


M ANNAEI LUCA WI 


Vulgus alunt. nefcit plebes jeſuna timere. 


Curio Sicanias tranſcendere juſſus in urbes, 

60 Qua mare tellurem ſubitis aut obruit undis 
Aut ſcidit, et medias fecit ſibi littora terras. 1 
Vis illic ingens pelagi, ſemperque laborant 
Aequora, ne rupti repetant confinia montes: 


Bellaq 


ue Sardoas etiam ſparguntur in oras. 
65 Utraque frugiferis eſt inſula nobilis arvis, 
Nec plus Heſperiam longinquis meſſibus ullae, 
Nec Romana magis complerunt horrea terrae. 


Ubere vix glebae ſuperat, oeſſantibus Auſtris, 


Cum medium nubes Borea cogente ſub arem, 
70 Effuſis magnum Libye tulit imbribus annum. 


alibi, Frumentum publice et gratuito plebi datum. 
Appianus diſerte hoc dicit. 


58.—VNeſcit plebes jejuna timere.] Ex eodem 
fonte prudentiae illud Severi Imperatoris : Miles 
non timet niſi veflitus, calceatus, ſatur, et habens 
aliguid in zonula, Grotius, 


66. Nec plus Heſperiam longinquis meſſibus ullae, 
Nec Romana magis complerunt borrea terrae.] Col- 
bertinus alter et Harleianus, nec PRIUS. Colb. 
veterrimus nec PRIMUS DInginguis: omiſſo illo 
Fleſperiam. latet hie ulcus. Quid enim eſt, nec 
plus (vel prius) Heſperiam, nec Romana magis 
horrea ? quid intereſt inter illam, et Raec ? eadem 
prorſus ſunt: aut verbo ſaltem diſtinxiſſe opor- 
tuit; et Heſperiam totam, et in bac praeſertim Ro- 
mam. ſed huic diſtinctioni non erat locus: Heſ- 
beria enim, fi Romam demſeris, ſuis ipſa cultori- 


Haee 


bus fine meſſe aliena ſuſſiciebat. Illud in veter- 
rimo codice MUS ex prima verae leCtionis ſyllaba 
profluxit ; quae, aut fallor, aut haec erat, 


Nec plus MASSILTAM longinguis meſibur 
ullae | 
Nec Romana magis complerunt herrea terrar. 


major, et ipſa propter folum ſaxoſum aliena meſſe 
indigebat, et eam in regiones diffitas in ſuo por- 
tu emtam navibus deportabat. Strabo. iv, VU 
Z 06 Maga Në le wir x; aa I (Iro & 
Aumeoligar dd rd rgNνι D dri wiroebö rig Th ah 
N 4 Th yil T6 ede vacldiag wu; Hie H 
Hoc eſt, Maſſilienſes ſolum habitant oleis et vitibus 
accommodum ; a frumento vero propter aſperitatem 
alienum. fiducia igitur peritiae nauticae, hoc im- 
portato utuntur. | 


71. Har 


PHARSALIAE- LIB. HT. 


Haec ubi ſunt proviſa duci, tunc agmina victot 
Non armata trahens, ſed pacis habentia vultum, 


Tecta petit patriae, 


Gallorum tantum populis, Arctoque fubacta, 
75 Quam ſeriem rerum longa praemittere pompa, 
Quas potuit belli facies l ut vincula Rheno, 
Oceanoque daret | celſos ut Gallia currus 


N obilis, et flavis ſequeretur miſta Brita anis |. 


71. Haec ubi ſunt proviſa duci, tune agmina 
vi Non armata trahens,] Colbertinus prior, 
cum majore noſtrorum parte, ut et Pulmanni 
Berſmannique, DUC TOR, non victor. Certe 
Dui et Vidzar in codem cola non nimis yenuſte : 
neque Victor ſatis appolite, cum inermes milites 
incederent. ſcripſit, opinor, auctorrr. 


Haec ubi ſunt proviſa SATIS ; turc agmina 


* 


DUCTOR. © 


Prior ſyllaba 28 Satis a praecedente abſorpta 
eſt. 1 ; 


77.-—Celſas wt Gallia currus Nobilis et flavis 
fequereter miſis Britannis /] Multa hic mendoſa 
ſunt; Gallia hic debet ſimulacrum eſſe Galliae 
in pompa ductum: cur itaque Nobilis? potius 


certe Hebilis; fic enim formabantur effigies gen- 


tum triumphatarum. Quale vero illud, Nobilis 
Et miſta Britannis ? nuſquam vidi conjunctio- 
nem tam putide intruſam. Qui autem fieri po- 
tuit, ut ies Galliae vivis Britannis miſceretur ? 
Denique quid illud, Sequeretur currus, contra 
omnem Romanorum morem ? praccederet certe, 


non ſequeretur. Seripſit, ni valde fallor, Lu- 


 Perdidit 


——Celſps ut GalliCA currus 
Nobili TAS flavis ANTEIRET miffa Bri- 
tannis. | 


Jam verbs legitima ſanamque ſententiam babes. 
Gallica nobilitas, hoc eſt, Nobiles Galli, flavis Bri- 


tannis mixti. 


Noſter ii, 107. 
Nobilitas cum plebe perit. 


et vü, 58. 


——permiſta ſecunds 
Ordine nobilitas. 


Cicero de Natura Deorum, ſed neg/igentia nobili- 
tatis, veritas auſpiciorum ſpreta g, . ſpecies tantum 
retenta. ęt pro Rabirio, Cum omnes Prattores, 
cuntta nobilitas, Nobiles Galli: nimirum duces 
et principes gentium devictarum catenati ante 
ibant currum triumphantis. Cicero in L. Piſo- 
nem 25. Diſſeres de triumpho, Quid tandem habet 
i/te currus ? quid vincti AN TE currum duces ? 
guid ſemulnera oppidorum? Ladctantius i, 11. Nen 
inſulſe quidam Poeta, triumphum · Cupidinis ſcrip/it 
et inſeruit pompam in qua Fuppiter cum ceteris 
Diis ANTE currum triumphantis ducitur cate» 
natus. 


Ovid. 


Perdidit o! qualem vincendo plura trium plum! 


80 Non illum laetis vadentem coetibus urbes, 


Sed tacitae videre metu. non conſtitit uſquam 


Obvia turba duci : gaudet tamen eſſe timori 


Ovid. Pont. ii, 8. | 
Sic fera jam primum pavide Germania vultu, 
Ante triumphantes ſerva feratur equos. 
et Triſt. iv, 2. 
Ergo omnts poterit populus ſpectare triumpbot, 
Cumgque ducum titulis oppida capta leget. 
Vinclaque captiva reges cervice gerentes 
Ante coronatos ire videbit egquos. 


15 


a eerie 
Hos ſuper in curru, Caeſar, victore veberis. 
et Arte Amat. i, 215. ; 


- 


Ergo erit illa dies, qua tu, pulcherrime rerum, 
Quattuor in niveis aureus ibis equis ? 
unt ante duces, onerati colla catents : 
Ne paſſint tuti qua prius eſſe fuga. 


Silius de Scipionis triumpho xvii, 630. 


AN TE Syphax, feretro "70 captiva _w 
mebat 


Heiden 
Claudian, vi Honor. 377. 


Jamque parabantur pompae ſmulacra futurae 
Ut Maſyla tus ANTEIRENT * 


currus. 
at de Scipione A fricano Praef. ad ii Stilich. 


Cum lngi Libyam tandem poſt funera belli 
Ante ſuas mogſlam cogeret ire rotas, 


7 % : Tam 


ln 


Non afſuetas ad ſceptra manus 
P terga dabit ; curruſqus ſequens 
Lg aurea dextra 
Vincula geftans, laetis fiet 
Pempe Mhcents. 


Auk Lenin bites nee potut morem pꝛtri- 
um, un : 


. 


80. Non illum ben nnn =" 
Sed tacitae videre metu.] Repone, | 


; 


ſed taciTO videre metu. 
Non laetis coetibus, ſed tacito metu. Lucretius vi. 
Maſſabur tacito medicin timore. 


8 1. Von conſtitit uſguam Obvia turka dud 1 
Praeſtantiſſimus N. Heinſius ad Claud. ii, Rufin. 
427. Vacuo plebs obvia muro Fam ſecura fluit; ex 
iſto loco fic apud noſtrum corrigendum cenſet, 


en CONFLUIT ** 
Obvia turba duci. 


Caeſar Brundiſio Romam petebat, via Appia. de 
urbibus, quae in iſta via ſunt, dixerat auctor, ta- 
cito eas metu vadentem Caeſarem tranſmiſiſſe: 
nunc de ipſa via narrat, eos qui Caefari occurre- 
bant, non conftitifſe, ſed iter continuaſſe, neglecto 
eo et inſalutato, Quare recte, opinor, habet 
CONSTITIT ; et, quod omnes fere codice: 
cum Ed. Veneta, NEC conſtitit. 


88. Excel 


add. SEE ns. Sod REES „ 
= * * * ** [1 4 
5 


F ( ͤͤ 3 — —ͤ⁰ ö +087 FT 0s nl 

— 4 C of * S 1 8 by » L p — * 
| 4 þ | IJ - 4 r TT « as 1 * 
. I $ - wil _ = 7 * * * A, uh " 4 


PHARSALIAE LI B. III 


Tam magno populis, et ſe non mallet amari. 
Jamque et praecipites ſuperaverat Anxuris arces, 
8 5 Et qua Pontinas via dividit uda paludes, 
Qua ſublime nemus, Scythicae qua regna Dianae; 
Quaque iter eſt Latiis ad ſummam faſcibus Albam : 
Excelſa de rupe procul jam conſpicit Urbem, 
Arctoi toto non viſam tempore belli: 
go Miratuſque ſuae, fic fatur, moenia Rogue : 
Tene, Deum ſedes, non ullo marte coacti 
Deſeruere viril pro qua pugnabitur urbe ? 
Dii melius, quod non Latias Eous in oras 
Nunc furor incubuit; nec juncto Sarmata velox 


95 Pannonio, Daciſque Getes admiſtus: habenti 


Tam pavidum tibi, Roma, ducem Fortuna pepercit, 


Quod bellum civile fuit. 


Attonitam terrore ſubit. namque ignibus atris 
Creditur, ut captae, rapturus moenia Romae, 
' 100 Sparſuruſque Deos. fuit haec menſura timoris : 


85. Er qua Pontinas] Scribendum Pomtinas. 
Eft enim a Pometia, omiſſa vocali. Grotius. 


88. Excelſa de ruhe procul jam conſpicit Urbem, ] 


Deeſt orationi Conjunctio, quam codex Acade- 
micus ſubminiſtrat, | | 
ET CELSA de rupe procul jam conſpicit 
urbem. | 
Simile mendum Virgilio inhaeret, Aen. v, 3 by 
At pracul excelſo miratus vertice mantis 
Adventum ſeciaſque rates, occurrit Aegſtes. 


Sic fatur, et Urbem 


Velle 


Legendum enim, At procul E CELSO : ut viii, 


112. Et procul e tumul, 


95. Daciſſue Getes admiftus:] Codex Trin. 


pro varia lectione DuciſV E. illud recte. fed et 
aliud reſtat: quale enim illud Adu. ixtus? quaſi 
de medicamento componendo, non de hominibus 
ageretur. Quin et fi Admixtus Getes recte dici 


poſſit; nimis adfine tamen eſſet Juncio Pannono. 


codex Berſmanni ADMO TUS; fed egregie 
Arundelianus, ADIUTUS, 


x i 


162 


M. ANNAEI LUCANT 
velle putant, quodcunque poteſt. non omnia feſta, 


Non fictas laeto voces ſimulare tumultu: 


Vix odiſſe vacat. Phoebea palatia complet 


Turba Patrum, nullo cogendi jure Senatus, 


105 


E latebris educta ſuis: non Conſule ſacrae 
Fulſerunt ſedes: non proxima lege poteſtas 


Praetor adeſt : vacuaeque loco ceſſere curules. 
Omnia Caeſar erat. privatae Curia vocis 
Teſtis adeſt. ſedere Patres cenſere parati, 


Si regnum, fi templa ſibi, jugulumque Senatus, 
Exiliumque petat. melius, quod plura jubere 


Erubuit; quam Roma pati. tamen exit in iram 
Viribus an poſſent obſiſtere jura per unum 


Libertas experta virum. pugnaxque Metellus 
Ut videt ingenti Saturnia templa reveli 
Mole, rapit greſſus, et Caeſaris agmina rumpens, 
Ante fores nondum reſeratae conſtitit aedis. 


115 


101. -Von omnia fefla, Non fictas laeto voces] 
Colbertinus alter, Puteaneus, Harleianus, Can- 


tab. NEC fiftas. Fila omina, habent omnes. 


Corrigendum tamen videtur FAUSTA. Non 
omina fauſia. Juſtinus xx, 2. Fauſtiſque profecti 
ominibus, ſolatia ſuis pro auxilits deportant. Taci- 
tus Annal. i, 35. Fauſtis in Germanicum omini- 
bus ; ubi plura vide apud Gronovium, 


| 105,——Non Conſule ſacrae Fulſerunt ſedes :] 
Non placent iſtae ſedes, quae ſi Conſules tum 
adfuiſſent, non fulſiſſent, ſed tectae eſſent. Sed 
Sedes ſacrae erant, ſed totum Apollinis templum. 
Quid quod, tertio, poſt verſu, Sædere eſt. Corri- 


gendum igitur, 


(Uſque 


ec Conſule ſacrae 
Fulſerunt AED Es. 


Plinius Hiſt. xxxv, 6. Ex/tant hodiegue Ardeae in 
aedibus ſacris. et xxxvi. Alcamenis ſunt opera 
Athenis complura in aedibus ſacris. 


110. —Jugulumgue Senatus, Exiliungue pe- 
tat.] Lege Exilium VE: non enim utrumque, et 
jugulum et exilium: Senatus autem, abſentis, 
qui cum Pompeio erat: quippe hi, qui ſeder 
Patres, Senatus nomine indigni, 

113. Viribus an paſſent obſeftere juru] Putea- 


neus, Harleianus, Cantab. Berſmanni unus, 
| POSSINT. 


PHARSALIAE LIB: UI. 


(Uſque adeo ſolus ferrum, mortemque timere 
Auri neſcit amor. pereunt diſcrimine nullo 


120 Amiſhe leges: ſed pars viliſſima rerum 
Certamen moviſtis, opes) prohibenſque rapina 
Victorem clara teſtatur voce Tribunus : 


Non niſi per noſtrum rum vobis percuſſa patebunt 
Templa latus, nullaſque feres niſi ſanguine ſacro 

125 Sparſas, raptor, opes. certe violata poteſtas 
Invenit iſta Deos. Craſſumque in bella ſecutae 
Saeva Tribunitiae noverunt proelia dirae. 


POSSINT. Necbe: non an eo ſolum tempore 
poſſent, ſed an quovis tempore poſſint. 


120. — 8. pars viliſſima rerum Certamen mo- 
vi tin, opes] Colbertinus prior, Harleianus, et 


Berſmanni unus, ET part. Et melius cum 


ſententia quadrat, quam Sed. Olim ſeribebant 
| ſet; et cum litera g in Leges praecederet; ea 
geminata, ſet fecerunt ex ef. 


121. Prohibenſque rapina Victerem] Non- 
dum certe Victor, vivo Pompeio, totque ejus 
exercitibus ſalvis. neque Victor tum praeſertim 
recte dicitur; cum Tribunus eum in ordinem 
cogit: nam, ut ait Flaccus, cum Victoræ durum 
et contendere. DUC TORE M igitur hie repono. 
Ordo eſt, Teftatur Duftorem, non Prohibens 
Ductorem. Val. Flaccus v, 624. | 


Dueftugue Jovem teflatur acerbo. 


124.— Ni. ſanguine facro Sparſas, raptor, 


epes.] Aſperſas tribunitio ſanguine. Grotius, 


Recte Sacro: Tribuni enim plebis ſacro ſancti. 
Colbertinus tamen prior, et - codicum pars major 
Ng Nero. Error ex x compendioſa ſcriptura nro, sro. 


Detege 


2 26,——Craſſumque in bella ſecutae Sarva Tri- 
bunitiae noverunt proelia dirae.] Codices plerique 
omnes cum Rom. et Ven. VOVERUNT. Sa- 


- gaciflimus Heinſius ad Silii v, 660, fic reponit. 


LAEVA Tribuniciae voverunt proelia dirae. 
Vovere ſic fere uſurpat Naſo in Ibide v. 24. 


Sed multa huic emendationi obſtant. Eſto enim, 
quod tamen dubites, recta locutio, Dirae ipſae 


 voverunt, non Dirarum auctor at certe Romae 


voverunt, Craſſo ex urbe exeunte ; non poſtquam 
in bella eum Parthiam uſque ſunt ſecutae. Neque 
verum eſt, lazva et infauſta proelia voviſſe eas; fed 
in Craſſum modo ipſum ejuſque caput dirae con- 
cipiebantur. Florus iii, 2. Tribunus plebis Ateius 
exeuntem ducem (Crafſum) hoſtilibus diris devove- 
rat. non proelia, fed mona g Arora, TG d Judy 
ut Dion, age %un3; 9 Gems, ut Plutarchus, ſed 
diras et horrendas deteſiationes in caput ejus effudit: 
et uterque animadvertit exitio peſſimo publico 
Tribunum hoc feciſſe: quippe cum Ducem devo- 
verit, conſequenter etiam exercitum et totam civi- 

X 2 tatem 


164 


M. ANNAET LUCANT: 


Detege jam ferrum. neque enim tibi turba verenda, eſt 
Spectatrix ſcelerum: deſerta ſtamus in Urbe. 
130 Non feret e noſtro ſceleratus praemia miles: 


Sunt quos 6 Popul * moenia — 


tatem eiſdem diris implicuiſſe. Non ergo Proclia 
hic ſtare poterit ; ſed aliud indagandum rectius, 
quod reperiſſe me exiſtimo: 


——Croſſumgue in bella ſecuta- 


Sacva Tribunitiae NOVERE PIACULA 


dirae. 


Florus ii, 6. Duaſi has inferias ſibi Saguntinorum 
ultimae dirae mandaſſent. 
vobis diras atque inferias dico. 
inferias poſt ſe et ſibi trahunt. * N 
id ipſum, quod Piacula. | 


; Noſter ii, I'75- 


cum victima trifles 
Inferias Marius, forſan nolentibus umbris, 
Pendit, inexpleto miſeranda piacula bufto. 


Habes hie per Epexegeſin five Appoſitionem Infe- 
rias Piacula, ut rem prope eandem, 


| Horatius Epod, v. 


Diris agam vos: dira dete/tatio 
Nulla expiatur victima. 


Non victima, ſed poena. et Carm. i, 28. 


——precibus non linquar inultis: 
6 piacula nulla reſolvent. 


Dirac meae preces neſcient ulla piacula practer ul- 

tionem et poenam. Novere eleganter, ut paulo 

ante invent deos. Saeva piacula, ut alibi, Dira, 

miſeranda, horrenda. Codex tamen ex Harleia- 
nis recentjor vere et venuſte, SERA. 


Juſtinus xiv, 4. Has 
Dirae, ut vides 


Pacis 
4.4 in bella Kae OY 
SERA Tribunitiae — PIACULA 
_  @rrae. 


Val. Flac. * 252. 

Dixit, et urguentis poft ſera placula lets. 
Virgil. vi, 569, etſi alio ſenſu, 

Difulit in ſeram commiſſa piacula mortem, 
Ci e IES: 

Nor vielſs mans iert menu piactis 
non, ut vulgo. peridis. Piaclum ut gubernacun, 


130. Non feret e noſtro ſceleratus praemia mi- 
les:] Noftro, ſatis commode quidem ; non e no/fro 
praemia feret, ſed ex ho/tico. argutius tamen, 
aut fallor, ab auctore datum erat. 


Nen feret e SANCTO 1 praemia 


miles. 


Vides antitheton, Sceleratus e fantto; quale Na- 
ſonis eſt Metam. v, 37. 


Pectora rupiſſet, niſi poſt altaria Phineus 
Ja, et, indignum, ſcelerato profuit ara. 


Quemadmodum autem paulo ante v, 125, pro 
Sacro plerique omnes codices, Ne/tro, ita hic pro 
Sancto omnino omnes Neſiro dederunt, _hro, ro, 
sto. Publicum Aerarium in Saturni templo erat; 
inde Sanctum; et quod in penitiore aedis parte 

e ̃ | erat, 


PP, a ITT SST ORE TESTS TS EIT, — S n bs . * 4 & N _ N 
9 8 2 ? * * — 1 + -< n 2 — q 4 k * ib on 8 K 
* 1 Ren - N oY p i » i . 4 * 2 W 2 = * =Y b * _ w 7 k 1 yg, S220" \ q * os * hs 5 * bo 2 * * 4 © I'S 7 N —— C SY 5 Y ry 1 7 ws [ WO 6 
; — of . 4 * 10 RAT L p or 0 4 8 ) 4 CY - des. oe 
4 1 * . * L * 0 
yp - o - 5 * * 
** : 1 ; Fs 4 4 * wv 6 
. LANES 4 \ * 0 1 „ 4 4 - Ws T at * 1 0 . - l 
"Uo - 7 oe 1 i 5 — « _ * I 4 / RAT.” l „ 
= — 1 * „ OS DUNG " 7 % b "TT. . * 4 g N , C "TIX. * 9 . Toke * 8 oF _ > p 
7 jp o e 


PHARSALIAE LIB. _ 


165 


Pacis ad exhauſtae ſpolium non cogit egeſtas: | 
Bellum Caeſar habes. His magnam victor in iram. 
Vocibus accenſus: Vanam ſpem mortis honeſtae 

135 Concipis: haud (inquit) jugulo ſe polluet iſto 
Noſtra, Metelle, manus. dignum te Caeſaris ira 
Nullus honor faciet. te vindice tuta relicta eſt 
Libertas? non uſque adeo permiſcuit imis 
Longus: ſumma dies, ut non, ſi voce Metelli 

140 Serventur leges, malint a Caeſare tolli. 

Dixerat: et nondum foribus cedente Tribuno 


erat, Sanctius aerarium. de hoc interiore et fanc- 
tiore agit hie Lucanus, ut ex v. 155, patet : 


tum conditus imo g 
Eruitur templo, multis non tactus ab annis, 


Romani cenſus populi. 88 


132. Pacis ad exhauſiae ſpolium non cogit 
ezeftas : Bellum Caeſar habes.] Locus, in quo om- 
nes interpretes haeferunt, nullus ſe explicavit. 


Quid enim eſt Pax exhauſla ? Quid fpolium Pa- 


cis? Quae eſt iſta geſtas? qua ideo Caeſar non 
prematur, quod bellum habeat ? Spero me, ſal- 
tem veram auctoris ſententiam, fi non et verba, 


etuiſſe 
HOSTIS ad AERARI ſpolum non cogit 


egeſtas : 
Bellum, Caeſar, habes, 


Egeflas hoſtis, ea non trita conſtructio primam 


Librariis caliginem offudit : fic ege/tas cibi, fru- 
menti, copiarum, &c. Seneca de Clementia i, 12. 
Hl, cui oceidendi finem fecit INOPIA HOS TI- 
UM. Sententia eſt, Bellum, Caeſar, habes ; in 
Germania, Britannia: inde militem tuum alas ; 


| inde pracdia, moenia, ſedes ex hoſtico iis tribuas: 


. 


Acrior 


non egeſlas, inopia hoſtium cogit te ad aerarium 


publicum pro ſtipendiis expilandum : ſunt quos 
preſternas populi, quae moenia dones : Nondum tibi 


defuit hoſtis ; ut i, 23. Tacitus Annalium xv, 3. 
Quippe bellum habere Corbulo, quam gerere malebat. 
Jam vero «d ſpolium asrari ; id enim jam tum 
agebatur, ut aerarium Saturn: effringeretur et 


diriperetur. Id vero verbum ſatis infrequens, 


ſyllaba quoque ultima truncatum, duplicata nocte 


Librarios obruebat. Silius xi, 541. 


Adnitamur, ait, vires refovere tot hauſtas 
Caſibus, ut pateant non parca aeraria dextris, 
Quas emimus bello. 


Auctor Priap. Ixxxiii, 
Villicus aerari quondam, nunc cultor agelh. 


133. Hi, magnam victor in iram Vocibus 
accenſus :] Etiam hic, ut ſupra, v, 122, DUC- 
TOR ex codice Pulmanni magis placet quam 
VICTOR. et mox 137, HONOS ex Colb. al- 
tero, Cod, Trin. duobus Berſmangi, quam HO- 
NOR. et deinde 141, AT nondum lego, non 
ET. et poſtremo 143, CUM Cotta, non n TUM. 
Rationes ex aliis locis diſces. 


N | 147.——Tt 


166 


Acrior ira ſubit : ſaevos cireumſpicit enſes 
Oblitus ſimulare togam. tum Cotta Metellum 
Compulit audaci nimium deſiſtere coepto. | 


145 Libertas, inquit, populi, quem regna coercent, 
Libertate perit; cujus ſervaveris umbram, 


Si, quicquid jubeare, velis. tot rebus iniquis 


Paruimus victi: venia eſt haec ſola pudoris, 


Degeneriſque metus, nil jam potuiſſe negari. 


150 Ocyus avertant diri mala ſemina belli. 
Damna movent populos, ft quos ſua jura tuentur : 
Non fibi, ſed domino gravis eſt, quae ſervit, egeſtas, 
Protinus abducto patuerunt templa Metello. 
Tunc rupes Tarpeia ſonat, magnoque recluſas 

15 5 Teſtatur ſtridore fores: tunc conditus imo 

Eruitur templo multis intactus ab annis 
Romani cenſus populi, quem Punica bella, 
Quem dederat Perſes, quem victi praeda Philippi: 
Quod tibi, Roma, fuga Pyrrhus trepidante reliquit, 


160 Quo te Fabricius regi non vendidit auro, 


147.—— Tot rebus iniguis Paruimus vichi: ve- 
nia eft haec fola pudoris, Degeneriſque metus,] Quo- 
modo victi, qui arma nec ſumſerunt, nec paſſi 
ſunt? muta diſtinctionem. 


Paruimus : victi venia eſt haec ſola pudoris. 


150. Ocyus avertant diri mala ſemina belli 4 
. .veant in rem malam ifta belli irritamenta. Ante 
æuertat, incongrue. Grotius. 
Avertant: fed Puteaneus, Harleianus, Cant. 
Trin. et magna recentiorum turba cum Rom. et 


© Colbertini duo 


Quicquid 


Ven. Avertat. Aliud agebat vir magnus, cum 
illam lectionem huic anteferebat. Avertere abſo- 
lute, pro Avertere ſe, Tergum obvertere, recte 
dicitur: ſed Avertant, pro Abeant in malan 
rem, vereor ut Latinum fit. Contra, Avertat 
Caeſar pecuniam, ſemina belli, pro Intercipiat, 
notiſſima locutio eſt. Cicero in Verrem: un 
in quaeſtura publicam pecuniam avertiſſe. et alibi 


 faepius. Vidit hoc accuratiſſimus Gronovius 


Obſerv. iv, v. 


165. Lins 


PHARS ALIAE LIB. III 65 


Quicquid parcorum mores ſervaſtis avorum,  * 
Quod dites Aſiae populi miſere tributum, 
Victorique dedit Minoia Creta Metello, 

Quod Cato longinqua vexit ſuper aequora Cypro. 
165 Tunc Orientis opes, captorumque ultima regum 
Quae Pompeianis praelata eſt gaza triumphis 

Egeritur : triſti ſpoliantur templa rapina ; 

Pauperiorque fuit tunc primum Caeſare Roma. 
Interea totum Magni fortuna per orbem 

170 Secum caſuras in praelia moverat urbes. 

Proxima vicino vires dat Graecia bello. 

Phocaicas Amphiſſa manus, ſcopuloſaque Cyrrha; 

Parnaſſuſque jugo miſit deſertus utroque. 

Boeoti coiere duees, quos impiger ambit 

175 Fatidica Cephiſſos aqua, Cadmeaque Dirce, 
Piſaeaeque manus, populiſque per aequora mittens 


Sicaniis 


165.— Lima gaxa] Noviſlima praeda de iii, 561. 
regibus parta. Grotius. — 
172. Phacaicas Amphiſe manus,] Phocaicus a 11. 48 
| | „ 383. 
Phocaea Toniae urbe ducitur: at a Phacide circa | : 7 
Parnaſſum regione, ubi . eft, Phocicus Phocaicis Romana ratis vallata carinis. 
eſſe debuit. Ex his apparet Poëtam, non loca ipſa, fed loco- 
rum nomina confudiſſe; quod notabant Glarea- 
nus olim, poſteaque Salmaſius. Errorem qui- 
Candida Phocaica camplectitur infula laure. dem hunc ſcriptoribus Latinis communem volunt. 
ſed in proſaicis facile eſt in Librarios culpam 
2 Oe five Phocien. | Rurſus pro Pho- transferre: Lucanum verſus i pſi redarguunt : 
ocida poſuit, iii, 340. nec Grammaticorum ferulas datur effugere. 
Et poſt tranſlatas exuſtae Phocidos arces. 176.——Populiſue per aequora mittens Sicaniis 
Alpbeus aquas.] Meliores ſeripti Alpheos, ut etiam 
apud Senecam. Ceterum Populi Sicani dicuntur, 


Phocais in dubiis auſa-eft ſervare juventus. prima ſyllaba correpta; non Sicanii. 
177.— ure 


Phocaicis medias raſtris oppone carinas. 


Iterum Noſter v, 144. 


Denique recte uſurpat verbum, ut iii, 301. 


16 8 


M. ANNAEI LUCANT 


dicaniis Alpheus aquas. Tunc Maenala liquit 
Arcas, et Herculeam miles Trachinius Orten. 


Theſproti, 


Dryopeſque ruunt, quercuſque ſilentes 


1 80 Chaonio veteres liquerunt vertice Sellae. _ 
Exhauſit totas quamvis delectus Athenas, 


177.——Tunc Maenala liguit Arca, ] Colber- 
tinus vetus. Cantab. Trin. cum aliis aliquot 
LINQUIT ; ut mox 179, Dryspeſſue ruunt. 
Placet eo magis, quod mox frabemus v, 180, 
L iquerunt. 


180.——S$dlae.) Sic ſeribendum ut apud 


Plautum Clerumenoe, Terentium Adelphoe, 


apud Cieeronem V. Verrina Tanephoroe, apud 


Gellium Italoe, in Germanico Arctoe. Zan} 


ſunt Homero, Straboni, Stephano. Grotius. 
SELLOE clare exhibent Colbertinus prior, Pu- 
teaneus, et Harleianus: Plinio Selli dicti: ſed 
ideo gratior eſt archaiſmus hic, Selloe ; quia 
addit Veteres. 


182. Exiguae Phoebea tenent] cum veteres 


editiones habeant Pirenae, probo doctiſſimi Gro- 
novii emendationem Piraea. vide ipſum Eapite 
111. obſervationum. Grotius. - 
etiam verbo mendum latere exiſtimo. Quid 
enim eſt TENENT zavalia puppes ? fi tenent 
navalia, non exeunt: 
ſententia ipſa poſtulat) ad Pompeium et ejus arma 
'veniunt ? Dedit, aut fallor, Lucanus, 


Exhauſt totfis quamvis delectus Athenas ; 
Exiguae PIRAEA TAMEN navalia puppes, 
Treſque petunt veram credi Salamina carinae. 


Notat autor, celeberrimas fama Athenas phi- 
loſophiae deditis magis abundaſſe, quam militiae ; 


et exigua partibus auxilia ſuppeditare. Ordo elt, 


Exiguae Phoebea tenent navalia puppes, 


Sed in alio 


quomodo igitur (quod 


Treſq ue 


Tamen exiguae (parvar ) naves petunt credi Piraca 
navalia, et tres petunt credi veram Salamina. Ni- 
mirum, cum florerent res Athenienſium, in mag. 


na erant fama Piraeus portus et Salamis vera; 


plane ut 3 Au% K. Hae exiguae licet copiae 


ingenti ſe faſtu ferebant, et vetere locorum fama 


ſe tutabantur. Unde vos? ex portu Piraeo. un- 
de autem vos? ex Salamine vera. vix credibile, 


tam paucas, tam tenues, ex locis per totum or- 


bem celebratis, d is o. Petunt igitur credi, 


Salamis vera, quod jam notum eſt, ut a Colonia 


ejuſdem nominis, a Teucro condita diſtinguatur. 
Seneca Troad. 844, Numguid Ajacis Salamina 


veram? Manilius v, 50. 
Vera Syracuſis Salamis non merget Athenas, 


Duamvis, et in redditione Tamen; Quamguam, 
Tamen, paſſim reperies. 
Virgilius Eclog. vi. 


At non tam turpes pecudum tamen ulla ene Pl 
Concubitus, quamvis collo timuiſſet aratrum. 


Ergo vide, an Georg. iv, 208, fic reponendum 
fit, de apibus, 


Ergo illas quamvis angufli terminus aevi 
Excipiat (neque enim plus ſeptima ducitur 
aeftas) 
At genus immortale tamen: multoſque per 
anne 
Stat fortuna domus, et avi numerantur aut 
rum. 


Pro 


PHARSALIAE EIB. III. 
Treſque petunt veram credi Salamina carinae, 


169 


Jam dilecta Jovi centenis venit in arma | 

185 Creta vetus populis, Gnoſſaſque agitare phnrctens 
Dota, nec Eois pejor Gortyna lagittis. | | 
Tunc qui Dardaniam tenet Oricon : et vagus altis 
Diſperſus ſylvis Athamas, et nomine priſco 


Encheliae verſi teſtantes funera Cadmi. 


Pro Tamen, literis inverſis hodie fertur Manet: 
cui non nimium favet, 89d 
tur Stat. 


183. Treſque petunt veram cred: Salamina cari- 


nae.] Vera Salamin illa prope Athenas oppoſita 
ad cam quam in Cypro condidit Teucer, quae 
ambigua Horatio. Tres autem naves parum 
prae vetere copia. Nam in bellum ad Trojam 
tredecim miſerat Telamo. Hoc dicit, olim in- 

tes claſſes exibant Athenis, nunc pars inde 
2 more delectus, totam urbem exhauſit. et 
Salaminis nomen, antiquae illius non Cypriae, 
ſervatum in tribus navibus. Grotius. 


184. Jam dilata Fovi centenis venit in arma 
Creta vetus populis,] Creta vetus ? vetus urbs, 
vetus populus, vetus nomen regionis, ſed regio 
ipſa cur vetus an aliis Wr n 
Repono, 

Tum dilefta Joui, centenis venit in arma 

Creta PO TENS populis. 


ut Horatius Carm. iii, 27. 


Quae fumul centum tetigit potentem 
Oppidis Cr. eten . 


Idem Epod ix, 


Aut ille centum nobilem Cretam urbibus 
Ventis iturus non ſuis, 


190 Colchis, 


Ubi vides, poſt Pompeii tempora, etiam poſt 
victoriam Auguſti AQtiacam, centum eurbibus 
nobilem Cretam. 


185 — agitare pharetras Docis, 
nec Zois pejor Gortyna ſagittis.] Quid hoc eſt, an 
Gortyna non habuit pharetras, niſi quas a Gnoſſo 


petebat ? veterrimi noſtri quattuor, cum Arunde- 


liano, GNOSOSSQUE. Sed quid eſt agitare 


pharetras ? an eas agitands doctrina oftentabatur ? 


Immo vero ea demum peritia erat, ſi pharetrae 
humeris apte inſiderent, non agitatae, non gerenti 
moleſtae. Dederat ſine dubio auctor, 1 


Ou APtare pharetras 
Docta, nec Eois pejor Gortyna Sagittis, 


Imitatus eſt Noſtrum Silius ii, 101, 
Eos quamvis certet Gortyna Sagittis, 


APTARE pharetras, ut Statius Theb. iv, 2 59. 


— — Diftacague tela 


e pharetras. 


187.——Et vagus altis Diſperſus ſyluts Atha- 
mas, ] Sic quidem codices, ſed invitis eis, ſuum 
autori reddendum, ATHAMAN. Ab Athaman 
Athamanes ; ut ab Acharnan Acharnanes : at ab 
Athamas, eſſet Athamantes, ut ab Abas Abantes, 


189. Encheliae verſi teflantes funera Cadmi.] 


_ Vide Apollodorum lib. 111. Grotius. Hoc di- 


1 eit 


* 


170 


M. ANNAEI LUCANi#: 


190 Colchis, et Adriacas ſpumans eee gi 


Et Penei qui rura colunt, . e, 


cit Apollodorus, a Grotio citatus, iii, 4, Cad- 
mum cum uxore gde irons ad Encheleas veniſſe : 

quibus ex oraculo ducem eleftum Ihrios bello ſube- 
gife ibique regnaſſe ; poten cum can ge e Neale, 
wilaCadirre in Draconem verſum, ab Ieue in Ely/uum 
campum dimiſſum eſſe. Plus dicit Dionyſius Peri- 
. ogetes v. 320. Et apud Illyrios Cadmum et Har- 
moniam in angues transformatos eſſe, et ignuJia Thy- 
Con celebre et et conſpicuum 6 tis poſitum, 


Apollonius Argon. iv. 
OF Zo in' Doug %,. N- . 
2 Aglionds Kaduoo vu wbgher df 
Aan Eyxpniioon ipirioi. 
Nondum tamen haec Lucani loco commentarium 
faciunt. Quid enim mirum, fi funera Cadmi 
teſtantur Encheliae ? quid in hac re teſtibus 
opus? Quis expectabat Cadmum fore immorta- 
lem? Aut valde fallor aut aliud dedit auctor, 


Encheliae verfi teflantes SIBILA Cadmi. 


Eo certe nos ducit Verſi: Horatius Arte Poet. 


187. 


Aut in avem Procne vertatur, Cadmus in an- 
guem. 


Claudianus i, Eutrop. 293. 


In volucrem Tereus, Cadmus ſe vertit in an- 
guem. 


Nimirum hoc erat, quod Encheliae ſive Illyrii 
teſtarentur, non obiiſſe eos ſed in ſerpentes con- 
verſos. Graecia hoc monſtrum non viderat: 

Homines a Thebis diſceſſerant: quod poftea ſer- 
pentes facti ſint, penes Enchelias fides erat. Ne- 
ceſſaria haec emendatio eſt ; niſi ipſam in an- 
gues co nverſionem ſunus dici velis; et eos pro- 


tenus ex quo mutati funt interiiſſe, ee 


Statius, qui diu ſub nova forma manſiſſe eot 
praedicat, Theb. Li, * 


Pertulimus, divae Veneris quod filig lngum 
Reptat, et Illyricas cjectat virus in herbas. 
Sibila itaque teſtantur Encheliae, non funera, 
Prehendit tamen aurem Statius Theb. i, 22); 


ubi Juppiter in ſcelera et monſtra Thebarum fic 


ſtomachatur. ; 
— funers Cini 
Ne bier, et totiens excitam a ſdibus imis 


 Eumenidum bellaſſe aciem 
Quid vero, o bone Jupiter, eee base 


inſlas, quod Cadmus funeratus eſt ? hoccine vel 


flagitii quicquam vel miraculi in ſe habet ? Immo 
vero et in Statio, eadem chorda aberrarunt Libra. 
rii : et SIBILA, quod Encheliis teſtandum reſtat, 
in FUNERA mutaverunt. Ovid. Metam. iv, 
587, de Cadmo, 


eſque aliquas parat 0 n 
SIBILAT: hanc ill vocem Natura relinquit. 


190. Colchis, et Adriacas ſpumans Abſyrios in 
undas, ] Tolle comma, et ſcribe fbſpreis, quomo- 
do id nomen Plinio ſcribitur 111. 26. Nec ali: 
ter apud Strabonem et Stephanum. Haec autem 
Abſyrtis Cholcis, id eſt Colchica, vocatur, quia 
Medea, et frater ejus Abſyrtus ibi laceratus, ex 
Colchis erant. Grotius. Colchis Abjyrits, ita 
quidem legendum, ut Lacedaemonium Tarentum, 
et alia a conditoribus nominata : quae et Micylli 
olim enfendatio erat; modo verſus non ſpurius 
ſit, quod valde ſuſpicor. Utrimque enim Po- 


puli nominantur, hinc Encheliae, inde Penei qui 


rura colant : Waden bur non incolae. tum 
Human 


PHARSALTAE LIB. III. 
Theſlakis Aemomiam vomer proſeindit Iolcon. 
Inde laceſſitum primo mare, cum rudis Argo 
Miſcuit ignotas temerato littore gentes, 

195 ann nn, e funenttbus 00 

LDTCLCompoſuit 

ſpumans in ** Eb ias, de fluvio refs * Triftis Ariftarus MAGNI genitoris ad undam. 

catur, ac de infula, mon inter lincas Gloſſbina additum Penei: et 
191. Er Pemei qui rura colunt, ] Putavi delen- Poſtea ab indocto Librario textui inſertum. 


dum Et, quia rectus caſus eſt u non wy ; 193. Inde lacaſium primo mare,] Praeferam 
ſed etiam Georgicon iv, Penei eſſe diſſyllabum quod in MS. P. eſt, unde laceſſitum, Grotius. 
notat Servius. Virgilium ergo ſecutus Lucanus | HP 
duram contractionem aut abſciſſionem fecit. 194.——Cum rudis Argo Miſcuit ignotas teme- 
Grotius. Scxipſetat in curis ſecundis vir mag- 4 littore gentes,] Quomodo ſodes Litore, immo 
nus Dele ET, manuſcriptis auftoribus : nam no- ipſo mari temerato. Correxeram GURGITE, 


men fluminis off Peneiis, ode non Pentus, Tier. poſteaque Berſmanni codicem fic habere cognovi. 
in tertiis, ut vides, mutavit factum, Vugilii F & 27; 


171 


loco inductus Georg. iv, 335+ . "alle tet rs 
Triflic Hide Pens genitvris ad avid r iter. 
Stat lacrimans. Val. Flaceus i, 627. 


ubi non notat Servius Bifpaban of Peel; ſed + Hoc erat, inte, temerare rudenibus undas 
ipſe verſus indicat. Prior ſententia lectioque Dued neftri timuere patres. : 


verior | | 
Fe | ae Idem tamen Flaccus i, 801. i 
Sic omnes ubique codices cum Rom. et Ven, An ratemgue putet : Claſſes et Pantica * 
ſic et alibi 7povwnabe; vi, 372. Aus indignatos temerato litore reges 
5 | | Mente agitet, 
eneo donavit et t 5 | : 

| lle er Seite ht. Sed et hie GURGITE reponendum : etſi magis 

377, Gurgite Penei pro ficcis utitur arvis. ferendum fit, quam apud Noſtrum. Ceterum 
locum hunc Lucani et alterum vi, 400. 


die omnes Poetae tam Latini quam Graeci. Ne- 

que vero Virgilii lacum ſanum eſſe crediderim; Prima fretum ſcindens Pagaſaes littore pinus, 

3 doctiſimum in fluvii nomine erra- Terrenum ignotas hominem prajecit in undas. | 

v | 
Arethuſa hoc dicit ad Clymenen ſororem; pulchre, ut ſolet, imitatus eſt Statius, Silv. iii, 2. 

utraque Penei filia, _Atqui ſatis, opinor, agnoſ- 

cebat.Clymene genitorem ſuum, quamyis pro- Dis rude et Mien miſeris animantibus 


prio nomine tatito. Crediderim dediſſe Poetam, 3 N e 
l 3 72 Fat 


N ö . 4 £2 4 a ww es | N 
2 . M. ANNAEILUCANT 


Acceſlit mors una ratem. tunc linquitur Aemus 


Thracius, et populum Pholoe mentita biformem. 
Deſeritur Strymon tepido committere Nilo 


200 Biſtonias conſuetus aves, et barbara Cone 


Sarmaticas ubi perdit aquas, ſparſamque profundo 


Multifidi Peucen unum 9 alluit Iſtri: 


Fiat iter? ſelidaeque pies telluris alummos 
Expulit in fluctus, pelagoque immiſit hilintes f 


Ubi Gronoyius magno ambitu et molimine cona- 


tur hoc explicare, ANIMANTIA, ait, ſunt 
ſpirantia, quae ſpirando ſe animant ; et HTAN- 
TES, ſunt reſpirantes : et opponuntur piſcibus, 
quorum pauci adeo pulmones habent. Quid ergo? 
Hoccine voluit Statius, Hominem, qui primus 
mare aperuit, Jaſonem puta, omnia terre/tria 
animantia in pelagus ſecum detuliſſe? tot aqua- 
ticos quadrupedes, aquaticas aves, qui ſpirantes 
utique ſunt, primum in mare immiſiſſe: antea 


ſcilicet in terra eos victum ſibi quaeritaſſe ? Sem- 


per male rem gerunt, etiamſi ingenio praeſtantes, 
qui pravas lectiones quoquo modo . 
velunt. Tu vero lege, 


Sis rude & alſeiſum miſeris MORTALI- 
BUS aeguor., 
Ex Noftro ſumſit Mortalibus v, 196, 


Primaque cum ventis pelagique furentibus undis 
_ Compeſuit mortale genus. 


ut et illud Solidae telluris alumnos ex Noſtro 
quoque, | | 
Terrenum ignotas hominem projecit in undas 


Miſeri: mortalibus, Mortalibus aegris, quoties vel 


Ny ſiaque, 
in uno Virgilio habes? Deinde pro Hants 


———pelagoque immiſit HIANTT, 
Pelagus bians opponitur telluri ſalidae, - 


Nofter v, 66 
| ä 
Rurſus HIANT undae. 


Inde jocus Catullo captatus Ixxxv. | 


Cum ſubito adfertur nuntius en, 
Jonios fluctus, poſtquam illuc Arrius iſet, 
Jam non Ionios efſe, ſed Hionios. 


200. — E;: barbara Cone Sarmaticas nbi perdit 
aquas, ] Sane illa Cane tam barbara eſt, ut nullus 
qui nunc extat Scriptor mentionem ejus fecerit. 
Interpretes Noſtri inſulam eſſe volunt ; prorſus 
contra Poetae ſententiam. Fluvius ſine dubio eft; 
cum tres ordine recenſeantur Strymon, Cont, 
unum caput ſive oftium Nri inſulam Peucen 
alluens. Illud quoque, Sarmaticas ubi perdit 
aquas, quid aliud notat, quam fluyium Conen ex 
Sarmatia fluere, et in Iſtrum confluere; ubi aquas 
et nomen perdit? Nempe ut Plinius iv, 24. Her 
fexaginta amnibus receptis in Pontum evolvitur. 
Ex his ſexaginta unus erat Cone, cujus ut alio- 
rum, pluriumque, vetera nunc nomina interie - 


runt. Colbertinus vetus, et Caianus COME. 
203. Myfiaque, 


ON IO STS ELOISE! A 7 A 3 vp — = U * < jj, * i = 
* * bo \ — a, | XY N. y I F ; N N 5 p | Tha N 5 I. = = - - N _ 2 : 
* ene Ss ft CR aL wy n n N R W * p \ * 0 A — 7 * l 8 1 9 = . \ _— : 

- p 4 3 ys n * e fl d * ö * y - \ — T5 * 2 0 3 . * N rl. os £ b o _ = = l \ _— - 

_ 3 4 g l ; * Fg OL Vis | * N i N . - G 7 4 X ig Ge "IM * A * FL : 4 l - ny 

= 7 2 WS, 1 2 1 9 ä 4 - K S 9 2 2 1 8 LS F * p «p** Y Y - - 

= wn E _ r= oh. - So 5 ah n . 4 - 3 CS * . F. þ © 5 — 3 1 1 
FS OE A 4 e TS £5 1:4. n 8 IL ay EF — p : 4 £5 7 4 , 0 Fn : - 1 38 a 1 y 

5 . ny) p4 Ay fs 4 * * * % as) wy" 8 p = 18 _ * , N * , . , ©. . of 5 4 4 K pe \ = T2 ”Y 8 . 1 
een ind 15 Fr * . q 5 aha) i - « 3 ey XS.» »LY — ei n * Y 1 8 8 5 gw 7 


EF 
1s RIES 

7 1 * * F 

mY $6 ME 4 


* — 


. M . 4 ä 8 4 % of 
t a . . : , | Ny 
: + * . ˖ F a " * _ N f ** * % * * 
WF”. /; 


- * % 
* 4 


# 


My ſiaque, et gelido tellus profuſa Caico 
Idalis, et nimium glebis exilis Ariſbe. 


205 Quique colunt Pitanen, et quae tua munera rale 
Lugent, damnatae Phoebo victore Celenae : 
Qua celer erectis deſcendens Marſya ripis 
Errantem Maeandron adit, miſtuſque refertur 
Paſſaque ab auriferis tellus exire metallis 


210 Pactolon: qua culta ſecat non vilior Hermus : | 
Iliacae quoque ſigna manus, perituraque caſtra 


Ominibus petiere ſuis: nec fabula Trojae 


Continuit, Phrygiique ferens ſe Caeſar Iuli. 


Accedunt Syriae populi, deſertus Orontes, 


215 Et felix, ſic fama, Ninos: ventoſa Damaſcus, 


20> Myſaque, et gelids tellus profuja Caico 
Idalis,] MYSIA Puteaneus et Harleianus, recte, 
non ut alii plerique MOESIA : Virgil. Myſu/que 
Caicus. Pro IDALIS autem, quae nulla eft, 
recte olim Micyllus, AEOLIS. Mela i, 18. 
Proxima regio Aeolis facta, ante Myſia. Plin. 


v. 32. Aeolis proxima git, . Myſia he 
lata. 


207. Qua celer erectis RY Marko ripts] 
Et rectis mavult Salmaſius. Grotius. Sic om- 


nes Codices, ET RECTIS: fic Romana et 


Veneta : fic Priſcianus p. 681, et codex ibi 
Cantab. fic Lactantius ad Statii Theb. iy. 186, 
lic et ſenſus ipſe poſtulat. | 


210. Pattelon : qua culta ſecat] Tolle pravam 
diſtintionem : et repone, Paolo, gua culta 
Ordo eſt, Paſſa Pactolon exire, qua Hermus. Ni- 
mirum Pactolus in Hermum confluit. | 


e et arbuſto palmarum dives Idume. 


Et 
214. Aided" Get populi, deſertus Oronter, 


Et felix, fic fama, Ninos : ventoſa Damaſcus,] Lo- 
cus a multis ſaeculis foediſſime corruptus. Primo, 


quod leyviſimum eſt, Damaſces legendum, termi- 


natione Graeca: ut veterrimi noſtri quattuor 
cum Trin. et uno Berſmanni. Valerius Probus 


p- 1462, In COS, ait, nullum namen repperi lati- 


num terminatum ; unum repperi Graecum, Damaſ- 


cos Damaſci; fieut Lucanus, VENTURA DA- 
 MASCOS, - nomen civitatis. Locum. hunc re- 
ſpicit; ſed quid facit NN Os inter urbes Syriae ? 
Non S$yriae erat Ninokg 
fluvium ſita: tantumque äbeſt, ut Felix tum 
diceretur; ut diu ante excila fuerit, vixque no- 
men nedum potentiam retinterit. Quid quod 
tum ſub Parthorum ditione fuit ? at Parthi v. 
-265. dubium tenuere favorem, neque Pompeio 
-ullas copias ſubmiſerunt, Falſum igitur Minos: 
quid illud alterum VENTOSA Damaſeos ? Ven- 


Med Afpriaz; ad Tigrim 


tura. 


0 


tura, quod Probi nunc editio * * be 
ſe ipſam redarguit: Sed quis umquam dixit, aut 
dicere potuit, xs Epitheto, Dathaſcuth 


ventoſam ? illane praeter alias urbes ventola, _ 


quae ſub monte Libano in valle amoeniffima ſita? 


praeſtabo tibi, ni valde. fallor, vera Lucani-verba, 
| Prunofa igitur Damaſcus; . ut Virgilio 


Et felix, ſic fama, NIMIS, PRUNOSA Da. OS TW 


quae Librarii olim extinxerunts 


maſcos. 


Colbertinus veterrimus, Ninus, iiſdem apicibus 
ac Nimis. Nimis _ feliciſſima Damaſcus. 


Agricolae ! 

Felix, heu nimium felix, fs litera tantum 

Numguam Dardaniae tetrgi ſent noftrae carinae. 
Silius f i, 667, ut hie, de urbe: | 
Cum felix nimium dimitteret Ardia pubem. 
De felicitate vero regionis Damaſcenae Strabo- 
nem ſolum audiamus, «1, inquit 5 à Aayaoz Aga; 
Baprgirrer iran Regio Damaſcena excellens, et 
apprime celebrata. Hoc Strabo, qui Damaſcum 
viderat; Noſter, Lt fama, dicit, quippe non 
teſtis oculatus. Jam vero PRUNOSA Damnaſ- 
cus peculiari ſibi Epitheto; ut mox Idumæ, dives 
arbuſto palmarum, et Sidon, murice pretioſa. Sin- 
gulas urbes ex ſingularibus naturae donis deno- 
minat. Pruna Damaſcena veteribus celebratiſſi- 


ma; quin et hodie nomen ſervant, Columella 


lib. X. 


1% NM. ANNAET — 
Et Tyros inſtabilis, pretioſacue riuriee e 
Has ad bella rates non flexo' limite ponti, 
Oertior haud ullis duxit Cymofura carinis. 
220 Phoenices primi, famae fi ereditur, aum: 
r. rudibus vocem ene aryl 999 


+} #4 


"4 


1 


223 en et ennie pruniſque Damakg 
Sampnonicus e. 29. 


A conveniunt grae mittit ns Dang 
Cu. 


vr Jatis 2 a DEP! Sclinus 


vt 3 palmis Palmoſa, fic a prunis Prunoſa. Quod 
$i quis hie objiciat hoc vocabulum non hodie ali- 
bi extare :_quid aliud facit, quam cauſam opti- 
mam proferre, cur Librarii ut ignotum corrupe- 
Tint? neque vero Palmeſa nunc uſquam alibi le- 
gitur, quam in loco iſto Virgilii. 


219. Certior haud ullis duxit Cynoſura carinis.] 
Quid hoc eft? Cynoſura nullis carints certior quan 
Tyriis et Sidmiis? Soli Phoenices Cynoſuram 
ſervabant, reliquae gentes Urſam majorem. 


'Qtiomodo ergo certior iis, qui ea numquam ute- 
bantur ? Valer. Flaccus i, 17. 


————feque enim in Tyrias Cynoſura cati- 
nas i» ; : 


Certior, aut Graiis Helice bene: mag! Nin. 
et Manilius i i, 299. 


Ace e 3 in orbe 
Quam ſpatio, tam lute minor : ſed judice vincit 
Majorem Tyrio ; Paents hazc certior autor. 


Germanicus 


Nondum flumineas Memphis contexere biblog.  -- 
Noverat : et axis tantum, volucreſque feracque, 
Sculptaque ſervahant magicas animalia linguas. 

225 Deſeritur Taurique nemus, Perſeaque . 
Coryciumque patens exeſis rupibus antrum, 


s/ 


Mallos, et externae reſonant navalibus Acgae, | 
Itque Cilix juſta jam non pirata carina. 
Movit et Eoos bellorum fama: receſſus, 


230 Qua colitur Ganges, toto qui ſolus in orbe 
Oſtia naſcenti contraria ſolvere Phoebo 


Germanicus in Arateis. 

Certior eft Cynoſura tamen ſulcantibus aequor. 
Vides quidem ibi Cynofura certior.: verba nempe 
eadem, ſed orationem diverſam. Hie enim Certa 
eſt illis, qui eam ſervant; at apud Noſtrum 
Certa eſt illis qui negligunt. Rectius utique dix- 

iſſet APTIOR ; ut Patruus Medea 695, 8 
Major minorque ſentiunt nados færae; 
| Major Pelaſgis, AP TA Sdamiis minar. 
Sed verum eſt, quod * W X ſuppeditat, 
ab ipſo ſpretum; 


GRATIOR haud all duxit Cymoſura a carinis. 


225 ä Tc 5 Quia a Perſei 3: 
ribus nomen habere Graeeis creditur. Grotius. 


227. Malles, er externac bee rang i 
Ace. Quo quaeſo nomine Externae, magis 
quam alia loca hie memorata? Neſcio unde 
primum venerit. Codices noſtri univerſi. cum 


Rom, et Ven. EXTREMAE : berge Ares 


ſinu. 


Audet, 


230.,—— Ganges, tote qui folus in orbe Ofia 
naſcenti contraria ſoluere Phoebo] Iterum inſurgit 
Julius Scaliger, Quam ſciers fuerit orbis terrarum, 
bis oftendit Lucanus: An ſolus Ganges? nonne 
Padus, noune ier in Orientem fluunt? Quad fi 
vult dicere, e diretto folis orientis, hoc quogue fui- 
ſum oft, Ganges enim in Aurum exit. In his n- 
hil praeter meram aeruginem reperies. Quid 
Padum et rum narras ? Hoc ut neſciverit auc- 


tor? non noverit orientem et occidentem ubique | 


terrarum · eſſe, vicibus pro diverſo reſpectu muta- 
tis? non noverit ubique aſc; Phoebum et occi- 
dere? Sed naſcentem hie Phoebum, cum omnibus 
aliis Poetis, pro extremis Aſiae finibus orientem 
verſus ponit. ut iv, 72, fines Zephyri in Hiſpania 
collocat. etſi orbem terrarum non neſcius fuit ro- 
tundum efſe. Quid tuus ille Vicgilius, vill, 886. 


Vickor ab — bitare rubro 
Aegyptum, vireſque orientis et ultima n. 
Py. 2 vebit. ; 


 Neſciebat 


| » Tx L 5 ” - 2 ” 4 \ Ca 94 — 
176 M. ANNAET LUCANT- 
| 4 


Audet, et adverſum fluctus impellit f in Eurum: 
a Hic ubi Pellaeus poſt Techyos aequora ductor 


Conſtitit, et magno vinci ſe faſſus ab orbe eſt. 


235 Quaque ferens rapidum diviſo gurgite ſontem 
Vaſtis Indus aquis miſtum non ſentit r 3 


Neſciebat Maro auroram et orientem etiam in 
Heſperia eſſe? Jam vero Gangem i in Eurum fluc- 
tus impellere, Lucani aetate crediderunt, etiam 


Tias, ait, Indici a Caucaſo monte orti, alit ad me- 
ndiem ſeruntur, ut Indus; alit age i imwgepolles 
ad orientem convertuntur, ut Ganges. Codex Pu- 


. adverſum ſuctus ATTOLLIT in | 


Eurum. 


235. Duaque ferens rapidum diuiſo gurgite ſon- 
tem Vaſtis Indus aquis miſtum non ſentit Hydaſpen ;] 
Nova vides Correctorum flagitia, Tot fere ſunt 
menda, quot verba. Fontem ferens quis morta- 
lium intelligat ? fons certe manet, rivus fertur. 
Rapidum amnem, fluvium, flumen, torrentem, 
ubique lego, rapidum fontem quis vel fando audi- 
vit? Unicum vero fontem toti Indo, qui tamen 
ingentem fluvium Hydaſpen miſceri fibi non ſen- 
tiat, non tanta acceſſione creſcat? Quot Vene- 

res, quot virtutes habere debet poëma, quod tot 
maculis deformatum placere tamen potuit? Re- 
ſtituo ei formam nativam, 


Quaque PETE NS RUBRUM diviſe gurgite 
PONTUM, 


Vaſtis Indus aquis miſtum non ſentit Hydaſpen. 
Pro Fontem Berſmanni codex, ipſo judice, male 
habuit PONTUM: id ipſum praefert Colberti- 
Anus veterrimus, et a manu ſecunda alter. cetera 


pique 


f * 


„ 


Scio rapidum pontum fic ſatis polle defendi, Va, 


Fuccus i Iv, 270. 
qui ſe Geographos profeſſi ſunt. Strabo xv. | 


1 267 in alto 


Pleiade capta ratis, trepidi quam ſola magiſtri 
Cura tenet, rapidum ventis certantibus aequor 
Intemerata ſecat. 


Tibullus i, 2. 


ee {oc hart 
Is Venerem e raphdo ſentiet eſe mari 


Sed eo differunt, quod Noſter perpetuo Epitheto, 
qualia numquam amat, male vocat mare rapidum, 
quod ſaepe lentum et tranquillum eſt; ille ex oc- 


caſione tantum et jw, in tempeſtate, et in Ve- 
neris ira. Et tamen utrobique corrigendum, 


RABIDUM aeguor, RABIDO mari, ut Virgil. 
Raliem coelique mariſque ; apud Tibullum fine 
dubio, quia quarto poſt verſu ſequitur, 
Fulminis haec rapidi carmine /tit iter. 
Nec minus apud Flaccum; ſi, ut Heinſius con- 


| Jicit, Rapta ratis, ibi legendum, non capta. 


RUBRUM itaque Pontum ; qui ad Indiam et 
Taprobanam uſque nomen tenet ; 


Examen Eois timendum 
Partibus Oceanoque rubro. 


Curtius viii, 9, de Indo et Gange. Utergue Ru- 
brg mari accipitur. Et paulum infra, Mare qu 
alluiur 


PHARSALIAE/1/1B. in. 
Quique bibunt tenera dulces ab arundine _ 
Ec qui tingentes croceo medicamine crinem 


Fluxa coloratis aſtringunt carbaſa gemmis. 
— Quique ſuas ſtruxere pyras, vivique . 


Senner wer Prot, quanta eit gloria . 
Injeciſſe manum fatis, vitaque repletos, 
- Gd ſupereſt, donaſſe deis l venere ſetoces - 
Cappadoces, duri populus nunc cultor Amani, 
2 4 5 Armeniuſque tenens volventem ſaxa Niphatem = 
Aethera tangentes filvas liquere Coaſtrae. 
Ignotum vobis, Arabes, veniſtis in orbem, 


1 
= +4 2 4 
1 1 * - <> 
. 


Umbras mirati nemorum non ire Gniſtras. 


alluitur India, ne colors guidem abhorret a ceteris : 
ab Eruthra rege inditum eff nomen. Sic et Graeci. 
DIVISO gurgite; quia duobus oſtiis exit, ut 
Strabo. PETENS. pontum, ut * * Vir- 
bs Georg. iv, 522. | | 


3 
Purior eleciro campum petit amnis. 


240.—Vivigue calentes 8 
Vide Strabonem p- 1048. | 


| 244-— Den ae nunc tha Amani,] 
Emenda ex MSS. P. et T. non cutter. Hoc dicit, 
Amanum ita durum efle ut habitari poſſit, coli 
non poſſit. Eft ejus montis deſcriptio, tum apud 
Geographos, - tum in Ciceronis epiſtola ad Cato- 
nem. Grotius. Codices noſtri univerſi cum 
Rom. et Ven. NON cultor. Claudian. i Pro- 
ſerp. 161, de Aetna: © | 


ars cetera frondet 
Arberibus : teritur nulle cultore cacumen. 


Tune 

246.— eros. Meltus Contra MS. P. 
et R. recentior. Populus eſt ad Maeotim, Pli- 
nio memoratus libro vi. Grotius. 


Colbertinus 
vetus cum tribus Berſmanni CHOAT RAE, 
xoargery eo ducunt ali codices, qui COHA- 
TRAE habent cum editione Rom. et Ven. 


Val. Flaccus vi, 151. 
Centoras, et diros magico terrore Choatras. 


248. Unbras mirati nemorum non ire ſiniſtras.] 
Hic quoque inſultant viri fine dubio praeſtantiſſi- 
mi, ſed neſcio cur Lucano iniquiores, Scaliger 
filius hoc ſolum arguit; Lucani hic mentem eſſe, 
ros fp, populis inter Tropicos fitts, ſemper 
umbras in auſtrum, ſiue ſiniſiras cadere. Scaliger 
vero pater quid non calumniatur? Nihil ſini- 
ſtrum vel dextrum, niſi animalium ratione : Py- 


thagoran et Ariſtotelem dextrum mundi et ſiniſtrum, 


non ad Auſtrum aut Aquilonem ſed ad Orientem 
et Occidentem : denique non veriſimile efſe, veniſſe 
ad Theſſaliam milites ex intima ſeu Felice Arabia, 

+ Z 4 


| 
| 
| 
| 


: * 
2 2 ů — , 


175 


M. ANNAEI LUCANI 


Tunc furor extremos movit Romanus Oloſtra, 
250 Carmanoſque duces, quorum devexus in Auſtrum 
Aether, non totam * tamen Pm" Atcton. 


Patrem vero hip facile en per quem nec 


Lucano loqui cum populo licet; nec cum poetis 


rem amplific are. Quod filio dicamus hoc eſt: 


non miratos eſſe Arabas, non ſemper iſſe umbras 
ſiniſtras; ſed tum dextras iſſe, cum in ſua regione 


irent ſiniſtrae. Atque huc pertinent, quae ad ii, 


587, diximus, T/mbras nuſquam flectente Syenes. 
Plinius vi, 22. Claudii principatu legatis ex in- | 
ſula (Taprobana Romam) adveclis— Septemtriones 


Vergiliaſque apud nos veluti novo cnelt, mirabantur 
. maxime mirum iis erat, umbras ſuas in noſ- 
trum caelum cadere, (non in ſuum) Solemgque a 
larva oriri, et in dexteram occidere, potius quam e 
diverſo. 


apud Hygynum De limitibus p. 174 ue 


invi ſum. 


249.—05frat,] Sic quidam. Gens eſt In- 
diae Plin. lib. vi, cap. 20. At quos vidi Manu- 
ſcriptos habent Orgſtas. unde credas ſcribendum 
Oretas. Straboni ſunt «g«ras, Sed non mirum 
mutari vocales inter ſe longam et brevem. Sic 
wgiur et ion: cap et oop1m. Et in Edonis ſy- 
ſtolen a Lucano factam vult Servius. Grotius. 
Quin et noſtri omnes cum Rom. et Ven. ORES- 
TAE. Oretas Scaliger legit, Prolegomenis in 
Manilium. | 

250. 8 duces,] Bellos ſane Duces : 
Egone ut tales Duces jam provecta aetate patiar, 
qui juvenis non paſſus ſum Parin Alexandrum 
Ducem vocari; ſed in Epiſtola ad amiciſſimum 
quondam Graevium verba Laodamiae ad verum 
redegi ? Ovid. Heroid. xiii. 

Dus Pari Priamide, damno formoſe tuorum, 
Tam fis hoſtis iners, quam malus heſpes-eras. 


| | . ui 2 0 10 Lucet 
F ex aperta Homeri i imitatione legendum 
We vidi, un Fr” On 


| rags is fen yoga ing, 
Exiam hie corrigo, | Wt 0 


. TRUCES.. 


Cur Truces dicantur, ex Strabong dies Ib. xn 
Nemini, inquit, Carmanorum uxorem ducere fas 
N, ni boſtis acciſi caput ad rigem tulerit : Rex 
calvariam inter theſauros nit, linguam faring 
oblitam deguſtat, religuam ei qui attulit et circum- 
fantibus comedendam dat. Nofter i, 431. Vangi- 
ones Batavique truces. vii, 231. Inde truces 
Galli, Val. Flaccus vi, 43. Heniachoſque trucer, 
Juvenalis xv, 125 eee truces, et fic 
alii de aliis, | | 


1 Quorum deverus in Auſtrum, Atther,] 
Auſtrum, hoc eſt, ultra Cancri Fropicum; 

— noſtri, praeter unum, cum Romana, IAM 
FLEX USH; Veneta IAM FLEXIT. Pulmanni 
unus, et alter Berſmanni DEVEXUS ; ex Vir- 
gilio, credo, Georg. i, 441. Libyae devexus in 
auſtros. Jam flexus perinde eſt ac Paulum flexus, 
Codex Regius DEFLEXUS. Colbertinus prior, 
ab indocto homine ſcriptus, qui ſaepe tamen ve- 
rae leQionis veſtigia retinet, Quorum ITAME 
Plexus in Auſtrum Aether. An olim fuit ? 


—fUIr um IT deflexus in e 


ut viii, 305. 
Duicquid ad Zoos tractus mundumgue tepentem 
Ibitur. 


Sic ibi codices boni, non Labitur, 
252. Luce 


; 
1 
o 
4 
wm) 
\ 
Y 
w2 
"a 
The 
» v 
4 
Ty 
1 | 
1 
q : 
"+ 4] 


PHARSALIAE/1/T B III. 


1790 


Lucet et exigua velox ibi nocte Bootes. 1 8 


== 


* 


ous Lacet ark . 17 noct᷑e „ Base 


Fruſtra hoc exagitat vir ſummus Joſ. Scaliger 
Prolegomenis ad Manilium. Carmani, ait Noſter, 
ultra Cancri Tropicum ſiti vident Arcton (ſeu 
Septem Triones) in oceano mergi etfi non totam; 


quae Romae apud nos ex nulla 0 mergitur; 
Alain oceani netuentes arquore tingui. 


Praeterea apud nos ſero mergitur Bootes; K 20 

Nola god r-: Carmanis tamen citius occidit quam 
nobis; lucet magis exigua node, velox magis 
illic ad horizontem deſcendit, quam hic: idque 
evenit. ob diverſam ſphaeri poſitionem. ſi haec, 
ut ſunt, vera ſunt : quo pertinet tricari et nodum 
in ſcirpo querere? Verſum tamen ſpurium ex- 
iſtimo, non ob ſententiam, ſed ob verba ; quae 
cum prioribus male cohaerent : Ii, nempe in 


Carmania, at duces dixit, non locum. 


253. Aethiopumgue folum, quad non premeretur 
ab ulla Signiferi regione poli,] Servius ad vi Aenei- 
dos. Nulla terra eſt quae non ſubjaceat fideribus : 
unde perite addit : Extra anni ſoliſque vias, ut often- 
deret xii figna in quibus eft circulus folis. Significat 
autem Maurerum EA ubi off Atlas, de quo 


git Lucanus: 


Grotius. 


Aethicpumgue ſalum, & c 2 
Hic vero, inquit Julius Scaliger, nequeo ſatis mi- 


rari, guid Lucano venerit in mentem. Duo hic 


errores ; alter ab eruditis ſalts caſtigandus, alter vel 


a pueris Aſtrobgorum irridendus. Primo, fi extra 
Signiferum ungula Tauri promineat ; Scorpius pene 
totus prominet. Deinde, fi Tauri ungula ſupra ver- 


e ſolum, quod non td ah 
i regione poli, niſi poplite lapſo 
235 Vice ee procederet ungula Tauri. 


Quaque 

4 A of 3. erunt te avs Ron Gau 
ni, Cancer, Leo, quae in eodem parallels ſunt, Haec 
fere Scaliger, et facile quidem eſſet contra ſtul- 
tiſſimam lectionem plura dicere, quam indefen- 
fam reliquit prudens, ut opinor, ſcienſque Palme- 


rius. Sed ſatius eſt revocare et reſtituere veram, 


quam falſam et commentitiam arrodere. minime 
dubito quin evincam fic a Lucano profetum eſſe, 


u poplite lapſo 
Ultima TRUNCATI procederet 1 CA- 


PRI. 
Virgil. Aen. vi, 794. 


—ſuper et Garamantas et Indos 

Proferet imperium : jacet extra fidera tellus 
Extra anni foliſque vias, ubi caelifer Atlas 
Axem humero torquet ſtellis ardentibus aptum. 


ubi Servius, Grotio etiam citatus, Extra anni ſo- 
liſque vias ; ut gſtenderet duodecim figna ; in quibus 
eft circulus (lege circuitus) Solis. Significat autem 
Aethiopiam, de qua ait Lucanus, Aethiopumque 
folum, quod non premeretur ab ulla Stgniferi regione 
poli, nifi poplite lapſo Ultima curvati procederet un- 


gula Tauri. Ita Servii editiones, etiam vetuſtae : 


membranas nullas vidi. Si tamen aut Servius, 
cum haec commentaretur, legebat TAURI ; aut 
Lucanus ita ſcribebat : non modo in Aſtronomia 
hoſpites erant, ſed id quod nolo dicere—Quippe 
in Marone ſententiam ipſam tenemus : Jacet 
Aethiopia verſus Auſtrum extra anni vias, ultra 
Zodiaci ſpatium. Hanc aemulatus eſt Lucanus: 
quid de ſua Aethiopia Noſter? Faceret, inquit, 
ultra totam Signiferi regionem ; niſi TAURI un- 

Z 2 gula _ 


180 


M. ANNAET/LUCANT 


Quaque caput rapido tollit cum Tigride a. 
Euphrates, * nnn 1 „e 


gula extra Signiferum procedens illam 9 

Tauri ungula extra Signiferum ? quae a capite et 
tergo Tauri introrſus in medium Signiferum ver- 
gat? Quale vero illud portentum eſt! Vult 
ſuam Aethiopiam, ad Ayfrum porrigi, ultra fines 
Signiferi : unde ergo pertingat ad eam Taurus, 
aqui in Borealibus ſignis eſt? Inſanus, non indoc- 
tus dicendus, qui ita ſeripſerit. Sed dum hoc redar- 


nullum Auſtralius eſt. Is vero eſt CAPRICOR- 


NUs, qui niſi ungulam ad Auſtrum protenderet, 


extra totum Zodiacum Aethiopia jaceret. Pinge- 
batur fic olim Capricornus, poplite lapſo, et pede 
protenſo ; ut yidebis in Grotii Arateis, vetere 
figura, et in Calendario vetere ruſtico apud Gru- 
terum p. exxxviii. Capri truncati, id vero eſt, 


Capricorni, qui dimidĩatus tantum Caper eſt, ce- 


tera Priſtis. Trunsati lego pro Curvati, ut i, 242, 
omnes ibi quoque Codices Curvatague cuſpide pi- 
la, pro Truncata, Quod ſi quis hoc abnuerit, et re- 
tinuerit Curvati; conſtabit tamen reliquae emen- 
dationi fides; quia et Capricornus gurvatys pin- 
gitur, ut Manilius; 
| w—et anguſio Capricornus fidere flexus ; 
et Tugue tuo, Capricorne, gelu contraftus in 
aſtris. 8 


Et Caper abſolute eſt Capricornus, 


Manilius ii, 655. 
Duattuor aeguali caelum diſcrimine Auant, 
In quibus articulos anni deus ipſe creavit : 
Vier Aries, Cererem Cancer, Bacchumgue mi- 
niſtrans 
Libra, Caper Brumam genityfque ad As 
menſes. 


Strabo. 


a Aber one Perſis, 


„ 


Sie thi obiter | LAID Su nunc 1 


fertur, Genitiſſus ad frigora Piſcis; ſic ut ex 

quattuor Signis quinque fiant. Extant in cats. 

lectis veterum Poëtarum, Grammaticorum unde, 

eim de Signis Zodiaci verſus: in quibus de Cai 
f , | | 1 888 

i. Armatuſque arcu Chiron, et curni ger Hircus. 


ii. Centauruſque ſenex Chiron, et cornua Capri. 


iv. ' Atque arcu pollens, et ſalfi gurgitis Hircus. 

v. Hine tendens arcum, liquidi TIO 
inde. 

vii. o e e ee Cee 

vii IF atque Sagittifer, aequorzique Capri 


Et qui tela gerit Centaurus, et acguoris Hircus, 


Poſtremo, licet intra eoſdem parallelos ſint Sa- 
gittarius et Capricornus ; placuit 'tamen ve- 
teribus (70% *Agxaio, narrante Gemino cap. i.) 
ut Cancrum maxime Borealem, ita Capricornum 

maxime Auſtralem ex duodecim Signis exiſti- 
mare; Kean ut neutrum horum'(vg@yia, tive come 
binationem cum ullo alio haberet. 


256. Duagque caput rapido tollit cum Tigride 
magnus Euphrates,] Salluſtius ita tradidit Tigrim 
et Euphratem uno fonte manare in Armenia, 
qui per diyerſa euntes longius dividantur ſpatio 
medio relicto multorum millium. Ex eodem 
Tauri monte eos circa Armeniam oriri tradit 
Vide et Xenophontem Anabaſeos iv, et 


Philoſtratum vita Apollonii lib. i, cap. 14. Boe- 
tius Salluſtium ſecutus : . 


Tigris et Euphrates uno ſe fonte reſalvunt. 
Plura qui volet adeat Pliniana Salmaſii. - Grotius, 
| 265. Pugnaces 


| PHARSALIAE LTB. m. 
Parks, ct incertum, tellus ſi miſckat amnes, | 


132 


Quod potius ſit nomen aquis, — 


260 Fertilis Euphrates Phariae vice fungitur undae 
At Tigrim ſubito tellus abſorbet hiatu, | 
Occultoſque tegit curſus, rurſuſque renatum 


13 


Fonte novo flumen pelagi non abnegat undis. 
Inter Caeſareas acies, diverſaque ſigna 
265 Pugnaces dubium Parthi tenuere favorem, 
Contenti feciſſe duos: tinxere ſagittas 


W N 


265. Pugnaces dubium Parthi tenuere — 
Egregium vero Epitheton : tum Parthi pugnaces, 
cum minime pugnarent; cum a neutris partibus 
ſtarent, ſed belli eventum lente et otioſe ſpecula- 
rentur. non ea Lucano incuria, nec artis igno- 


rantia. Dixiſſet potius Mendaces Parthi ; ut 


Horatius Epiſt. i ü, . 
Invenior Parthis —— 


Vel Ren u. et Poeni. Seneca 
Oedip. 119. 


Terga fallacis metuenda i 
Sed quid tergiverſamur ?. Numquam fic de me ex- 
iſtimabo, ut me melius quid inveniſſe putem, 
quam auctor ipſe reliquerit. Scripſit ergo Lu- 
canus, | | 
Inter Caeſareas acies, diverſaque figna 
ANCIPITES dubium Parthi tenuere fa- 


vorem. 
ut it, 447. 


Tunc urbes Latii dubiae, variogue favore 
| Ancipites, 


- my 


Includit 


| 266,—Tinxere "WY Errantes Scythiae po- 
puli,] TINXERE codices noſtri omnes: ſed a- 
cutifimus Heinſius in uno reperit UNXERE ; 
quod ille amplectitur ad Silii ix, 12: Virgilii 


loco fretus, ix, 772. 


1 non felicior alter 
UNGERE tela manu, ferrumqne armare 
veneno. | 
Fruſtra. Ovid. Triſt. iii, 9. 
Pars cadit hamatis miſere confixa lagittis : 10 
N volucri ferro TIN CTILE virus ineſt, 


et Pont. i iv, 3 
Hic agri infrondes, hic ſpicula TINCTA 


- Haec duo loca rem conficiunt, verſu ipſo pronun- 


tiante : in ceteris litigare licet. Plin. Hiſt, xviii, 1, 
uod animal, excepto homine tela ſua uenenis tingit? 
Nos et ſagittas tingimus, et ferro ipſi nocentius aliguod 
damus. Ubi Ungimus reponit Heinſius; quia 
praeceſſerat Tingit. ſi hoc neceſſe eſt ; meliore 


jure prius mutes, Venenit ungit. Quid ergo tot 
Alis 


182 


M. ANNAE1TILUCANE 


Includit gelido, vaſtiſque Hyrcania ſilris. 
Hinc Lacedaemonii moto gens aber ene bor! 


e 


270 Heniochi, ſaeviſque affinis Sarmata OS, mat 025 


. . a8; 
* 1 


aliis locis faciet ? xvi, 20. Sunt venent, quae 
nunc toxica dicimus, quibus ſagittae tingantur. xxi, 


105, Hoc venenum Dorycnion appellavere, ab co 


quod cuſpides in pracliis tingerentur. illo, xxvii, 
11, Limeum herba appellatur a Gallis, qua ſagittas 


in venatu tingunt, xi, 53, de Scythis; ut hic 


Noſter : Sagittas tingunt viperina ſanie, et ſan- 
guine humans. xxv, 5, Galli ſagittas in venatu hel- 
leboro tingunt. Quo ex loco Gellius xvii, 16, 
Practerea ſcriptum legimus, Gallus in venatibus tin- 
gere helleboro ſagittas. Periculum, credo, eſt, 
ne non hi ad Virgilium, ſed ad hos ille exigendus 
fit, TINGUERE tela manu, ferrumgque armare 


veneno. non enim Unguere tela, ſic ut venenum 


abſtergi poſſit ; ſed tinguere ; ut n virus 
ſervent, nulla arte eluendum. 


— gurgite Bactros Includit gelids, ] 
Solinus xlix. Oxi amnis eras Bateni et Oxydracae 
accolunt : ſed praecipuam partem Battri tenent. 
Battris praeterea eſt proprius amnis BACTROS ; 
unde et oppidum quod accolunt, Barum. Ubi Sal- 
maſius : Altum, ait, apud veteres de Bactro amne 
filentium. Fefellit Solinum Plinius, cujus verba 
vulgo fic diſtinguunt ; Bactri, quorum oppidum Za- 
riaſpe, quod poſtea Bactrum a flumine appellatum 
eſt. Fefellit et Martianum Capellam cujus verba 
fie corrigenda ſunt. Inde Oxus amnis, qui circa 
Bactra cum ejuſdem nominis oppids fluviaque. Immo 
vero aliter corrigenda, Codex Academicus, 
Bractanicum ejus nominis. unde liquido legendum : 
Inde Oxus ammis : qui circa Bactriam, cum ejus 
nominis oppido fluvioque. 


Colchorum * rura ſecat ditiſima _ Kg 3A 


Pergit ibi Salmaſius 
Plinii locum et mentem interpunctione illuſtrare; 


. T 40 11 24 * ” # 9 ; nets I" » 
* 3 


6 Qu 


Zariaſpe (quod Ws Bactrum) a flumine appell- 


tum gi. Nempe vult, a Zariaſpe flumine Zariaſpen 
oppidum dictum. eſſe: non 4 Bactro (quod nullun 


gt) flumine Bactrum oppidum. Haec, tacito Sal- 


maſii nomine, celeberrimus Harduinus in Plinio 
ſuo rocoxit, et parentheſi ait ſe uerba incluſiſe: 1, 
nos, ut Solinum, in fraudem impellerent. Polyae. 
nus vii, 11. Perſae aquam caeleſtem pellibus et 
vaſis excipientes Moobnoar in} vd Baxlgor clan, 
ad Bactrum 'fluvium evaſerunt. Curtius vii, 4. 
Ipſa Bactra regionis caput ſita ſunt ſub monte 
Parapaniſo: Bactrus amn praeterit moenia: 
Is urbi et regioni dedit nomen. Strabo xi, lan; 
lor rare Paxlea, mire ZapiagTr as xahgomn 7 Bagiu 
ouwrip@- wile; beg ri; vd Ofoy, Vides, quot 
auctoribus dicam dixerit Salmaſius: . quia locus 
hic Lucani divinam ejus memoriam et ſtupendam 
diligentiam caſu fefellerat. Poſtea, niſi fallor, 
licebit Bactro eſſe lumini ; et Solinus cum Mar- 
tiano ſalvi dimittentur. dimittetur et riſu Hardu- 
inus, qui pro e ANI: © THe ap 
tus eſt, - 


269. Hie Lacedaemonii moto gens aſpera fraeno 
Heniochi, ] Non placet MOTO freno - nec quem- 
quam memini fic locutum. An DOCTO! 


Seneca Hippol. 1259, 


Foriis hic dextrae locus 
Hic laeva frenis docta moderandis manus, 
Ponenda. 
Val. Flaccus i, 121. 


od - © ks 9 4 © 2} 9 " 1 4 0 h 
r ccc de n 
= AS W 20S, 0K. -- ” SI x ou 2 } 
CAR Cos Els L PTA. "8 - Li. Eo y 1 
5 — 4 oy - IS 0 n 5 . by 


A 
N 2 9 


 PHARSALIAE/ LIB. m. 


Qua Croeſo fatalis Hays, qua vertice lapſus 2 
Wann nen uninfle Ne 


. 


275 Europae, l 
Nunc hunc, nunc illum, qua flectitur, _— . 


nnd undiqut cernit 
Delatum nemus, et docta re/onare * 
Litera. | 


fic ibi codices, fed Gredtvoviud Heinſiuſque Duaa. 


27 5. Eurepae; mediae dirimens confinia terrac, ] 
Conſule aurem tuam, et mendoſa haec eſſe teſta- 
bitur. Dixiſſet utique in hac ſententia Europes, 
ut ipſe alibi, aliique. Sed quale ſodes jllud eſt, 


MEDIAE terrae confinia ? quae i/ta terra media? 


quippe ipſe Tanais medius eſt, et dirimit eonfinia 
utriuſque terrae. Sic iv, 18. 


m———mnedius dirimit tentoria gurget. 
et Collis ibidem 33, | 
Qui medius tutam cofiris dirimebat Terdam. 
in membranis Terrae eft Trae : inde Librariis 


error: qui fic in viam reducendi ſunt. 


E uropae, MEDIO dirimens confinig TRAC- 
TD. 


Claudian. vi Honor, 290, de Apennino. 
Utraque perpetuo diſcriminat aequora tractu. 
em Idyll. de Nuo, 


Qui rapido tractu mediis e ab ae, 
Hluctibus ignotis noftrum procurrit in orbem. 


* 


Quaque fretum torrens Maeotidos egerit my 5 
Pontus, et Herculeis auſertur gloria metis, my 
Oceanumque "_ ſolas admittere Gades. 


280 Hinc 
i, Stil. de Rheno 198. 


Impiger a primo deſcendens fluminis ortu 
A bifidos tractus, el. functa paludibus ora, 


5 Dionyſus Perieg. V, II. 


ire Aoing Tara Ad jubooor tit] T7 
*Os gi N inogiper®- yaing di Eavgopaau 
EYPETAI is Tavbinrr x3 is Main Ni. 


Tanais volutus TRAHITUR. 


376. Nune hunc, numc illum, ] Nunc enim 
Aſiae nunc Europae largius indulget. Grotius. 


277. Duaque fretum torrens Mauotidus egerit 
undas Pontus, et Herculeis aufertur gloria metis, 
Oceanumgue negat folas admittere Gades.] Colber- 
tinus alter, Trin. Cantab. aliique cum Veneta, 
MAEOTIDAS ; contra alii numero plures cum 
Romana, MAEOTIDOS. Valerius Probus p. 
1397, Genitivus, ait, ſingularis OS ſyllaba termi- 
natus, in Graeca declinatione corripitur. Lucanus. 
Ut Pagaſaea ratis peteret cum Phaſides. (ii, 715) 
et in Terentio (lege Tertio) Quague fretum torrens 
Macotidos. Hinc certiflimum eſt Probi olim co- 
dices, habuiſſe Maeotidas. Berſmannus tamen, 
et eo multo melior Heinſius ad Claudianum, iv 
Honor. 188. malunt Maeoridas undas. mihi vero 
neutrum placet, ut nunc locus fertur. Quis 
| 1 | | enim 


M. ANNAFILUCANT 


184 
280 Hinc et Sithoniae gentes, auroque liga 0 

Subſtringens Arimaſpe comas: hine fortis Arius, (|, | 

Longaque garmatici ſolvens jejunia belli 


E e ee volucreſque Geloni. A 2 
Non, cum Memnoniis — 
. obs Omg et effuſis numerato milite telis Bi 3 
| Deſcendit Perſes, Fraternique ultor amet: 10 
8 > Aequora * unum d 
AE - 068 | | Tot 


enim orationis exitus ? nullus utique praeter 


iſtum: Pontus, fretum torrens, egerit undas ſeu 
Macatidos, fove Macutidas. Quis vero ferre poteſt, 
Pontus fretum torrens per appoſitionem dici? 

- Quale vero illud, Pontus egerit undas Mazotides ? 
Immo Pontus accipit, Maeotis in Pontum eger:t. 
Hoc et olim et hodie notiſſimum: unde eam 
Malia Tiles, Ponti matrem dixerunt. Porro illud 
quale exiſtimas, Ghria aufertur, et negat Ga- 
des, &c. An Gloria neget ? offendit hoc ipſos 
etiam Librarios; unde aequa fere codicum pars 
cum editione Veneta NEGANT. Hamines 
nempe voluerunt, malum malo ſanaturi. Quid 
multis te moramur ? Haec certe Lucaninon ſunt, 
neſcio an iſta, 


Duaque fretum torrens Macoti DD AS egerit 


undas; - 

ET VETUS Herculeit aufertur gloria 
metis; 

OCEANUSQUE megat ſolas SE admittere 


ades. 


Secutus eſt eorum, qui multi erant, opinionem, 


5 qui Oceanum Scythicum in Maeotida paludem, 


et inde in Euxinum et Mediterraneum influere 
putabant. Plinius Hiſt. ii, 67. Ingens argumen- 
tum paludis Mazoticae frue ea illius Octani Semten- 
trionalis finus oft, ut multos adverto credidiſſe, fros J. 


anguſto diſereti four reflagnatioc Func Oceani 
irrumpentis alveum fretum torrent appellat, ut 
alibi Nilo torrente, ſanguine torrente, et Virgilius 
Torrentia flumina. Et vetus, ubi Correctores aca 
ceſſerant facile mutatum in Pontus et : et cum SE 
a praecedente 8 2 efler, RES Oceanus 
tranſibat in Oreanum. el 
280. Hinc et Sithonige RS, 13 ac Ve- 
neta Et Sidoniae ut codices bene multi. Pulmanni 
duo, Eſfſedones. Cod. Trin. /ſidonige. Colber- 
tinus vetus et Regius ESSEDONIAE. Redte; 
quod et alii viderunt. Val. Flaccus vi, iz 
Eſſedonzaeque phalanges. Necte et ſdoniae. Ste- 
phanus. "loowknt;, ih@- Label.. Ecgloxila N @ 
Zu; dd 74 E. Iſta Lucano litera placuit ; unde 


error Librariis. vide Heinſium ad Val. Flacci 


vi, 9% 

284. Non, cum W deducens agmina reg- 
nis Cyrus, et effuſis numerato milite telis Deſeendit 
Perſes,] Ex noſtris codicibus ſolus Academicus 
Terres, et Harleianus Xerſes. vide Val. Flaccum, 
v, 498. Diodorus p. 109. EZvppaxia roi; Tqwon 
in” *Aoovgrory 5 ig,, Miror & Tw0ws, et mox, 
Alpi nu IN of wept Thr Ae Arberg, Moyles 
iv ixsisog Tos Toro Y, Tor Miprore, Recte. 
Cyrus deſcendit, Perſes: de eodem dictum. 
ese Ha · Deſeendit. Nepos in Ariſtide: Nan 

Poſiquam Aerxes in Graeciam deſcendit. 
286. Dee cenlit 


2 
9 
l 


PHARSALIAE LIB: IM; us 


Tat reges habuere ducem. coxre nec unquam  - 


— 


290 Ora. tot immenſae comites miſtura ruinaea 
Excivit populos, et dignas funere Magni 


Mittere Marmaricas ceſſavit in arma catervas: 


%, 
 % 


Quicquid ab occiduis Libye patet arida Mauris, 
295 Uſque Paraetonias Eoa ad littora 8yrtes. 
Acciperet felix ne non ſemel omnia Caeſar, _ 
Vincendum pariter Pharſalia praeſtitit orbem.. 
Ille ubi deſeruit trepidantis moenia Romae, 
Agmine nubiferam rapto ſuperevolat Alpem: 


zoo Cumque alii famac populi terrore paverent, 


Phocais in dubiis auſa eſt ſervare juventus 
Non Graia levitate fidem, ſignataque jura, 
Et cauſas, non fata, ſequi. tamen ante furorem 
Indomitum, duramque viri deflectere mentem 
305 Pacifico ſermone parant, hoſtemque propinquum 
Orant Cecropiae praelata fronde Minervae. 
Semper in externis populo communia veſtro 


286. Deſcendit Perſes,] Omnino legendum 
Aerxes ut in Manuſcriptis. Nam et Cyrus Perſa 
erat. Tres hie referuntur magnorum exerci- 


tuum duces, Cyrus, Xerxes, Agamemnon. 
Grotius. 


290. Mura ruinae] Praeferendum miſſu-a 


conſentiente manuſeriptorum auctoritate. Grotius. 


Omnes quidem veteres noſtri eum Rom. et Ven. 
MISSURA, non Mixtura. Aeneid. ii, 86. 


Maſſiliam bellis teſtatur fata tuliſſe, 


Comprenſa 


Ii me comitem et conſanguinitate propinguum 
Pauper in arma pater primis huc miſit ab annis. 


302.——Fidem, ſgnatague jura,] Modius olim 
reponebat Sacratague jura. ſed non eſt opus. 


Propertius iii, 19. a 
Foedera ſunt ponenda prius, ſignataque jura. 
Claudian. i, Eutrop. 380. | 


„ Germanis 


186 


M. ANNAEILVUCANT 


Comprenſa eſt Latiis quaecunque — 

310 Et nunc, ignoto fi quos petis orbe Cn” * 
Accipe devotas externa in praelia dextras. | 
At ſi funeſtas acies, fi dira paratis 


4» 


Praelia diſcordes, lacrymas civilibus armis 


damus worth. 


Secretumque 
315 Sacra manu. d Cech e en Gedi, 


Aut ſi terrigenae tentarent aſtra gigantes, 
Non tamen auderet pietas humana vel armis 

Vel votis prodeſſe Jovi: ſortiſque deorum 
Ignarum mortale genus, per f 
320 Sciret adhuc coelo ſolum regnare Tonantem. 


& 3 


? 


tantum 


Adde quod innumerae concurrunt undique gente, 


Nec fic horret iners ſcelerum contagia mundus, 
Ut gladiis egeant civilia bella coactis. 


| Sit mens iſta quidem cunctis, ut veſtra end 
325 Fata, nec haec alius committat praelia miles. 
Cui non conſpecto languebit dextra parente? 


Telaque diverſi prohibebunt ſpargere fratres. 


Germanis reſponſa dabat, legeſque Caiicis 
Arduus, et flavis ſignabat jun Sutvis. 


2309. Latiis quaecungue W getas.] 
Juſtinus xliii, 5. Maſſilienſes cum Romanis prope 


ab initis conditae urbis foedus ſumma fide cuſtodie+ 
runt. 8 


311. Accipe devotas externa in praelia dextras. . 


Externis bellis, quarto ante verſu, et ſecundo poſt 
Praelia dira habemus. Poſterius hoc recte opi- 
nor: nam et vii, 689. Fuge praclia dira, Ergo 
hic aut ſcripſit, aut po uiſſet ſcribere, 


Finis 


Aecipe devatas CONCESSA in MUNIA die 


Fras, | "a 


Hecipe in omnia licita obſequia atque officia : mods 
nihil nefandum fit, quale hoc bellum civile. 


324. Sit mens ifla quidem cunctis, ut veſtra re- 
cuſent Fata, Male haec intelliguntur. Non di- 
cit, utinam fit iſta mens; ſed Si ſit, Mode fit, 
Si gentes externae ea mente ſint, ut diſcordiis 


veſtris immiſcere ſe 2 ſed foli Romani bel- 
lum 


- 


— 64 fas ſt. 3 

330 Terribiles aquilas, inſeſtaque ſigna relinquas 0 
Urbe procul, noſtriſque velis te credere n 1 :» 
Excludique ſinas admiſſo Caeſare bellum. 


Sit locus exceptus ſceleri, Magnoque, Gbigue 1 


Tutus, ut invictae Fatum ſi conſulat Urbi, 


335 Foedera ſi placeant, ſit quo veniatis inermes. 
Vel, cum tanta vocent diſcrimina Martis Iberi, 


Quid rapidum deflectis iter? non pondera rerum, 
Nec momenta ſumus: nunquam felicibus armis 
Uſa manus patriae primis a ſedibus exul, 


340 Et poſt tralatas exuſtae Phocidos arces, 


Moenibus exiguis alieno in littore tuti, 


lum hoc peragant, Cui non languebit dextra, viſo 


exadverſum fratre vel parente ? Per quattuor ergo 
hos verſus continuatur oratio; non ut vulgo, in 
ſecundo clauditur. 

328.—57 non committitis illis Arma, quibus 
fas gſt.] Id eſt his qui putant ſibi licere bellum ge- 


rere civile: ſine quibus neceſſario bellum civile 


interibit. Grotius. Recte. Sic vii, 314. 
Quiguc ſuos cives, quod figna aduerſa tulerunt, 
Non credit feciſſe nefas. 

et iv, 699. | 


Infiduſque novis ducibus dubiuſque priori, 
_ Fas utrimque putat. 


Ceterum illud leviter mutes, FINIS adeſt RE- 
BUS; non Rerum. Livius ii, 9. Adeſſe fem 
Anis, rei inter deos bomineſque pulcherrimae. et 


ll, 15. Eam offe voluntatem omnium ut qui Abertati 7 


f Illuſtrat 


erit in ea urbe ſinis, idem urbi fit. Gellius xix, 9. 


Ubi Eduliis finis fuit. Porro, cum Rebus vel Re- 
rum hic audis, cave res hujus belli accipias, ſed 
univerſim Nest humanas. Quintilianus Declam. 
xi, 6, Adum eft de rebus humanis, fi de criminibus 
noftris tantumdem mendaciis licet, 


3 24.——Ut inviftae Fatum ff conſulat Urbi,] | 
Alibi hoc Epitheton equidem 'et ferrem et lau- 


 darem : ut Livius Beatam urbem Romanam et IN- 


VICTAM et aeternam illa concordia fore. Sed in 
his diſcordiis belloque pluſquam civili, ſane alte- 
no hic tempore nrviftae. Quid autem opus ut 
Fatum ei confulat, provideat, profpiciat, fi tum 
cum maxime Irvicta eſt? periculum certe eſt, ne 
a ſe ſaltem vincatur, ne ſuis ipſa viribus reat. 
* ſine dubio Poeta, | 


LD NV ITAE Fatum fi conſulat urbi. | 


A a2 | Ubi 


* 


345 Undarum raptos 


averſis fontibus MPF 


188 M. ANNAEI LUCA NT 
llluſtrat quos ſola fides. fi elaudere muros 
Obſidione paras, et vi perfringere ports + - 


Quaerere, et effoſſam ſitientes lambere terram: 
Et deſit ſi larga Ceres, tunc horrida cernt 
Foedaque contingi maculato carpere morſu. 
Nec pavet hie populus pro libertate fubire, » | 


350 Obſeſſum Poeno geſſit quod marte Saguntum. 
Pectoribus rapti matrum, fruſtraque rahent 


* 


Ubera ſicca fame medios mittentur in ignes, 


„ ren anno. 


Urbi ſcilicet in ſe armatae Fato n opus erat, 


ut vel invita ſervaretur : non civium certe virtute 
et ſide, ſed ſolius Fati munere. 


347. Et deſit fi larga Ceres, tunc horrida cermi, 
Foedaque contingi maculgto carpere morſu.] Colber- 
tini duo, Trin. Cantab. recentiores quoque ple- 
rique, cum majore parte eorum, quos Berſman- 


nus Pulmannuſque viderunt, et editione Rom, 


ATTINGERE, Contra Puteaneus, Harle- 
ianus, cum Veneta CORPORA. Regius ſe- 
cundus CORPORE, Apparet alterutrum horum 
a Correctore, non a Scriba eſſe. Utrum vero fit, 
his indiciis ſcire licet. Veteres iſti duo ab indoc- 
tis Librariis ſeripti fant, qui yel Latine neſci- 


ebant : hos nihil offendebant duo iſta ſimul yeni- 


entia CONTINGI et ATTINGERE.: Quod 
cum jure naſutioribus diſplicuiſſet; illi Corpora 
interpolabant. Ex quo tamen, ut videtur, com- 
mentitio, vir magnus nova interpolatione CAR- 
PERE ſubſtituit. Atqui nimis delicatum eſt id 


vocabulum in re tam atroci. Recte ſe habet | 


Attingere, et in alio haeret mendum : quod vide 


an ſuſtulerim, 


» — 


4 ! 
_ = % L , 1 
_— & Py a LE. 2 * 


eit berrids cerni 
yr * VEL FINGI, maculato AT TIN. 


in explicando poſita peribit: Quae non modo 
cerni, ſed fingi et imaginari fine horrore non 
poſſunt, Ceterum illud quale eſt, Si di larga Ce- 
res? Quid tum ſi parca fit et rara; ſat bene in 
ilta inopia ſuſtentari poteſt. ſeripſit, ni faller 


E , FORTE Ceres. 


Si panis et penus deficiet,.coria, animalia foeda, 
carnes denique humanas comedemus, 


348.——Carpere morſu.] Ita ſubſtituimus pro 
Corpora. verbum enim deſideratur. Accedit pro- 
pe ad noſtram emendationem MS. R. recentior, 
qui habet corpore MS. T. attingere, quod gloſſe- 
ma putem. Grotius. 

350. Ob/efſum Poeno geſſit quod marte Sagun- 


wu Veteres quattuor Trin. et alius recentior 
Vl 


\ — 
" —_ N q 9 ö 
R ; — 
9 — TI = ky * l "I n . FT 
"Th a nd 1 _— . N 
1 i 2 p y £ 1 i \ a l p 1 = 
V4 6 5 = Pt IS — . 3 n _ g T ws q [ F ts. & "or = 
* * e has. 5 . uh, Cal o n — p = 5 " R 8 — 


PHARSALIAE LIB. III. 
1 miſcebunt fratres, bellumque coacti 


189 


* Hoc potius civile gerent. Sic Graia juventus 


Finierat: cum turbato jam prodita vultu 
Ira ducis, tandem teſtata eſt voce dolorem. 
Vana movet Graios noſtri fiducia curſus. 


Quamvis Heſperium mundi properemus ad axem, 
360 Maſſiliam delere vacat. gaudete cohortess 
Obvia praebentur fatorum munere bella. 
Ventus ut amittit vires, niſi robora denſae 


*% 


Occurrant ſilvae, ſpatio diffuſus inani : 
Utque perit magnus nullis obſtantibus ignis, 


365 Sic hoſtes mihi deeſſe nocet: damnumque putamus 


QUAE, non wed. Et fic Scholiafies, Juvenalis 


ad xv, 93. Refte, Multa enim mala Saguntini 
tulerunt, non unum quiddam. 2 


362.—NViſ robora denſae Occurrant | ; "oP 
Variant hic codices, hi cum Puteaneo Robora 
denſae; alii, ut Harleianus, Trin. cum Romana, 
Robore denſo : alii denique cum Colbertinis duo- 
bus, Arundeliano et Veneta, Robore denſae. 
Quaevis ex his lectio ferri_poteſt, ſed placet 
poſtrema : Silius f iii, 442. 


 Jamgue per t calle denlos abiete Incos, 
Aeneid. x, 178, END 
Mille rapit denſos acie 3 been, unn 
Val. Flaccus iii, 484. 1 cs 
——quoſque dabat denſa trabe Me 2 mae. 
Fn oa, Vs 44 | 


Armorum, niſi, qui vinci potuere, rebellent. 
Sed ſi ſolus cam dimiſſis degener armis, 


4 


ehen obore denſo 
Siuſlinuit ſe filva cadent. 


Sed ibi alia conſtructio eſt: 1 Silvae 


robore denſo, ſed, ſilua cadens ſuftinuit ſe robore 


denſo, Porro et OCCURRUNT lege cum 
Cant. Trin. Caiano, Berſmannique codice, quia 
mox omnes veteres, et novi plerique REBEL- 
LANT ; non Occurran:, Rebellent. 1 


265.2—Damnumgque putamus Armorum, nift, 
gui vinci potuere, rebellent.] Damnum armorum, 
quid aliud eſſe poteſt, niſi cum Arma perduntur, 
amittantur ? ut Horatius i, Ep. xvi, 67. Per- 
didit arma, licum virtutis deſeruit ; ubi nos, ſi va- 
cat, videbis. Reſpuit vero hanc ſententiam locus 
ipſe. Quid quod verſu proximo rurſus habemus, 
Dimiſſis degener ARMIS ? Aut fallor, aut ſeripſit 
Auctor, | 


— | 


M. ANNAEI LUCANT 


„ Tune miki tefa patent: jam non excludere tantum, 

| Incluſiſſe volunt. at enim contagia belli eie 

| | 370 Dira fugant. dabitis poenas pro pace petita: 
Et nihil eſſe meo diſcetis tutius aevo, 


Quam duce me bellum. Sic poſtquam fatus, ad urbem 
Haud trepidam convertit iter : tum moenia clauſa 


Conſpicit; et denſa j juvenum vallata corona. 
Haud procul a muris tumulus ſurgentis in altum 


Telluris, parvum diffuſo vertice campum 


* 


375 


Explicat: 


——dammumgue putamus nĩhil niſi animatum, miles, dux, non pars urbi 
NOSTRORUM, , qui vinci potuere *.. ſive telluris. Prior iſta vox dur pentit i in mendo 


lant. cubat, ſic eorrigenda, 2 | 
Neftri abſolute, pro Neftri militer, apud Liviam Hud procul a muris tumulus CRESCENTIS 
alioſque Hiſtoricos paſſim habes. Ergo damnum in altum 


noſtrorum militum putamus ; quippe quibus os ſub- Telluris. 
linitur, fi urbes non rebellent ; et ſpoliis praeda- WW 


ue circumducuntur. Propinquae admodum ſunt 
2 pou grads, — lenifue EXCREVIT IN 
— AL TUM. | 


Pingue ſolum tumuls. 
Claudianus ii, Proſerp. 98, de Ennaei campi pul- 


37 3-——meTum moenia clauſa Conſpicit; Iterum 
| pro Tum vel Tunc, reponendum eft CUM : vide 
. ad iii, 9. ſic ſupra 356. 


Finicrat : CUM turbato Jam pradiia vultu Nec fic innumeros arcu mutante colores 
tra ducis. | Incipiens redimitur hiems, cum tramite flex 
375- Haud procul a muris tumulus ſurgentis in „ * NAS. 


altum Telluris,] Ecce tibi bie SURGENTIS Ln foci fuperat flores : curvata tumere 

et quinto poſt verſu in re pari CONSURGIT. Parve planities et mallibus edita clivis 

Non adeo ficcus jejunuſque erat, ut variare ver- _ CREVERAT IN COLLEM. | 

bum nequiret. ſine dubio mendoſum alterutrum Ubi plures verſiculos deſeripſi, ut elegantem lec- 

eſt ; et codex quidem Trin. cum altero, et Berſ- tionem jam deperditam cultiſſimo Pottae reftitu- 

rhanni codice, et editione Veneta CONSCEN- am. Quid enim in Iride faciunt aimbi illi diſereti? 

DIT pro CONSURGIT. Hoc à Correctore Repone ſige dubio, | 

quodam fluxit, cui vox repetita diſplicebat.. ſed 

alls eſt conjeturae : Cenſcendit enim in arcem Sens diſrtti interviret zuin LIMBIS. | 
| | + . 


Explicat: les patiens long munimite dag 


191 


Viſa duci rupes, tutiſque aptiſſima caſtris. 


Proxima pars urbis celſam conſurgit in Arcen A 
380 Par tumulo, mediiſque ſedent convallibus arva: 


Tunc res immenſo placuit ſtatura labore, 
Aggere diverſos vaſto committere colles: 


Sed prius ut totam, qua terra cingitur, urbem _ 
Glen Maarten a+ 


276, ——Parvum diffuſe vertice campum Expli- 


cat :] Mirum hoe quidem, campum parvum eſſe, 


yerticem vero tumuli diffuſum. Offendit hoc 


olim lectores; unde factum ut Puteaneus, Har- 


leianus, Pulmannique unus, PARVO DIFFU. 
SUM ; alter DIFFUSUS. Sed hae ſunt hario- 
Jorum conjefturae. Dedit Auctor, 


Telluris, PATULUM diffuſs vertice campum. 
Sic alibi iv, 19. on 
_ Explicat hinc tellus campos effuſa patentes. 
et ir, 743. 


um coll relicto 
Effuſam patulis aciem committeret arvis. 


Claudian. i Proſerp. 220. 
Et Cereris prolem patulis illudere campis, 
Expliiat, ut vi, 476. 


—ſibmiſſ vertice montes 
Explicuere jugum. 
378.ä—7. utiſque aptiſſima AY ] Deeſt con- 
junctio QUE in codice Regio et altero Berſ- 
manni. Repone igitur, diſtinctione mutata; 


acc, patiens longo munimine cingi, 
Viſa duci rupes tutiſque aptiſſima eaftris, 


385 Longum 


Huec rupes viſa caftris aptiſſima ; quippe quae pa- 

fiens erat cingi munimine, [Mox 382, perperam 
veterrimi quattuor DIVERSO VASTOS pro 
Diverſos vaſlo, ut ceteri] Sed minus placet illud 
LONGO munimine: aptior ſane caſtris fuiſſet, 
fi Facili. Ne addam Longum opus, quod idem eſt 
ac Longum munimen, rurſus haberi v, 385, credi- 


derim ab Auctore fuiſſe: 


acc patiens SUBITO munimine d. 


ut vi, 53, de ingenti illo munimine ad Dyrra- 
chium; 
Apriis quantum populis telluris Eoae 
Sufficit in regnum, ſubitum bellique tumultu 
' Raptum claudit opus. 


et i, 517. 
Et ſubitus rape; munimine ceſditit agger. 
et iv, 29. | 
— circumdedit agmina foſſa. 
Facit huc quod v. 381, infertur, 
Nun r inmenſ placuit flatura labore. 


Opponitur w_— priori, Hoe . labore He. 


393 · Luodgue 


192 


M. ANNAE1I LUCANT" 


385 Longum Caeſar opus, fo maſts ſe. 
Amplexus fofla, denſas tollentia pinnas U 
Ceſpitibus, crudaque extruxit brachia terra. 
Jam ſatis hoc Graiae memorandum . 2 
Aeternumque decus, quod non impulſa, nec ipſo 
390 Strata metu, tenuit flagrantis in omnia belli 


Praecipitem curſum: raptiſque a Cacfare cunctis, 
Vincitur una mora. quantum eſt quod fata tenentur ! 


Quodque virum toti properans imponere mundo 
Hos perdit Fortuna dies | tunc omnia late = 
395 Procumbunt nemora, et ſpoliantur robore filvae : 


Ut, cum terra levis mediam virgultaque molem 
Suſpendant, ſtructa laterum compago ligatam 


Arctet humum, preſſus ne cedat turribus agger. 
L ucus erat longo nunquam violatus ab aevo, 
400 Obſcurum cingens connexis acra ramis, 


Et gelidas alte ſummotis ſolibus umbras, 


393. Quodpue virum toti properans imponere 


mundo] Vel ex ipſius Antitheti ratione, liquido 
conſtat corrigendum eſſe, 


Duedque UNUM teti properans imponere 
m undo. 


Sic x, 27, de Alexandro Magno, 


=a—terras tot poſſe ſub uno 
Efe viro. 


397.—tructa laterum compago ligatam Arctet 
humum, preſſus ne cedat turribus agger.] Quid 
ſodes arctet humum, niſi ipſe Ager f is ſolus hic 
eſt Nominativus. Deinde preſſus me cedat turri- 
bus non ſapit Lucani eompoſitionem. Tu lege 
et e ; : 


Hunc 

m———firutta laterum compage ligatam © 

Aretet humum preſſus, NEC cedat ſe 
Agger. 

Preſſus, non ſuperne a n ; ſed a lateribuy 

per roborum compagem. 


400. Obſcurum cingens connexis atra ramis, ] 
Quid hoc locutionis eſt? Lucus CINGENS - 
ſcurum atra et gelidas umbras * Immo faciens. 
Repone, 

Otſeurum EFFICIENS connexis aira ramis. 

ut i, 140. 

e———nudoſque per ara rams? 
Effundens, trunce, non frondibus, efficit um- 


* 


Cingens 


PHARSALIAE LIB. III. 
Hunc non ruricolae Panes, nemorumque potentes . 


Sylvani Nymphaeque tenent, fed barbara ritu Len 
Sacra deum, ſtructae ſacris feralibus ara 
405 Omnis et humanis luſtrata cruoribus arbos. 
Si on: 
Illis et volucres metuunt inſiſtere ramis 
Et le eee, neo ventus in illas- - 


4 


Cingons efficiens, pares in utroque ſunt * 
ductus. 


40 — barbara ritu Sacra deum, flruftae 


ſacris feralibus arae;] Omnes ubique codices 


cum Rom. et Ven. Struftae DIRIS ALTARI- 


BUS arae; praeter unicum Berſmanni, qui habet 
SACRIS FERALIBUS : primus hoc et ſolus in 
textum adſcivit Grotius. Offenderat nempe Cor- 


rectorem aliquem, Altaribus arae, ut pote idem 


bis dictum; unde interpolationem ſuam tranſtulit 
ex vi, 432, 


2 et trifles SAC RIS FERALIBUS aras. 
Huic nimium credulus vir magnus, dum unum 


vitium evitare ſtudet, majore ſe irretivit. Quale 
enim eſt, in eodem verſiculo, Sacra et Sacris ? 
Hoe certe ferri non poteſt, utcumque exeant ce- 
tera, Sed ſana eſt antiqua lectio, Structac diris 
altaribis ara. Duo enim iſta ſaepe conjungun- 
tur. Virgil. Eclog. v, 65. 


A guattuor aras, 


— Dapbni, duas altaria Pboebo. 
Prudentius Peri Steph. x, 49. 
Altaris aram funditus peſſumdare. 


Quintilian. Dectam. xii, 26; Quod arts altaria 


Incubuit 


Ubi denique me feriet ® Hic inter aras et altaria, 


ubi publica vota ſuſeepi? Statius Silv. iii, 3, 23. 


| ——aate ſerta per aras 
Yr fague pallentes hilarent altaria Jucos, 


Ex his locis, ubi altaris aram funditus peſſum 
dare, et aris altaria imponere dicitur, videbis recte 


haec accepiſſe Servium ad Eclog. v, 65, ubi ali, | 


inquit, dicunt Altaria, eminentia ararum, et ipſa 


libamina : Arae igitur ſunt baſes et fundamenta 
_ altarium, 


406. Si qua fidem meruit Superos mirata ve- 
tuſtas,)] Si qua vetuſias ? Hoccine tam diu et tam 
patienter? Quot quaeſo ſunt vetuſtates ? Repone 


SIE fidem meruit. 


40%. Mis et wolucres metuunt in ſiſtere ramis, ] 
Alis ramis, et verſu ſequente illas fikvas ? Num- 


quam fic dediſſet Lucanus. Repone, 


ILLIC et . metuunt IN SIDERE ramis, 
Et Iuftris r c ferae. 


Ithe i A habet, et Pulmanni Berſman - 


nique editiones. Infidere, W Harleianus re- 


f *. . r centior. 
non impoſuimus, &c. Calpurning Declam. xxvi. 
1 | 


4 : 


193 


B b 411. Arborilus 


2 o * 

, 4 1 1 
4 2 ; 
1 d LI 
* . + off , 

uy 

* SS * 

* Ky 1 


r 
f 3 


194 


M. ANNAEI LUCANT 


Incubuit filvas, excuſſaque nubibus atris 
410 Fulgura: non ullis frondem praebentibus auris, 


Arboribus ſuus horror ineſt. tum plurima nigris 
Fontibus unda cadit, ſimulacraque moeſta deorum 5 


41 x Arboribus ſuns horror ine.) Utitur ad 1 


Aeneidos Servius, ut probet horrorem ad religio- 


nem pertinere. Idem ad Aen. 11, cornnexa ſunt 
Grotius. Aeneid. i, 69, Hor-. 
rentique atrum nemus imminet umbra : ubi Ser- 
vius: Horror plerumgue ad odium pertinet ; ple» 

rumgue (lege nonnumquam) ad venerationem, ut 


metus et religio. 


hne loco: fie Lucanus, Arboribus ſuus horror ineft, 
Sed nec Servius neque Grotius recte hie Luca- 
num accipit. Horror nihil aliud hic eſt, niſi tre- 


mar foliorum : ſed locus a mendo laborat. Lege, 


Von ullis frondem QUATIENTI- 
BUS auris, © 
- Arboribus ſuus horror inet. 


uus horror, ſuus tremor ineſt, non ab auris, ſed 
a numine. Frondem pracbentibus, quaſi pecori 
pabulum praebendum eſſet, ridiculum hic loci 
eſt, Colbertinus veterrimus Praeventibus : Hor- 
ror foliorum, ut Horat. Carm. i. 23. | 


Nam ſeu mobilibus vepris inhorruit 
Ad ventum folits, 


SUUS Horror, non ab aura excitatus. 
Metam. ix, 545, de Loto: 


A idi guttas a flore cruentas 
Decidere, et tremulo ramos horrore moveri. 


Ovid. 


Arte carent, caeſiſque extant informia truncis. 
Ipſe fitus, putrique facit jam robore pallor | 


415 Attonitos: non vulgatis ſacrata figuris 
Numina fic metuunt : tantum terroribus addit, 


Quar. 


Seneca Oedip. 575.7 


Dugere rimas robora. TIEN: 
Concuſſit horror. 


Metam. vii, 629. 


Intremuit, ramiſque ſonum fine flamine motig 
Alta dedit quercus, 


Auctor de Nuce, 


Sacpe meas vento frondes tremuiſſe putafti e 
Et metus in nobis cauſa tremoris erat, 


Suus, id eſt proprius. Seneca Thyeſt. 678, dg 


ſimili ſilya: 


ere di ſadat metum; 


Nax propria luco g, et Superflitio igſerum 
In luce media regnat. 


| 414. Ibſe fitus, putrique facit jam robore pallr 


Attonitos :] Si pally in ſimulacris attonitos ſpec- 
tanteg facit, quid het, ubi ſigna deorum e mar- 
more Pario ſunt? cum fitum legis et putre robur, 
nonne illico tibi ſuccurrit, fic a Potta datum eſſe, 


Ieſe fitus, putrigue facit jam rabore PAEDOR, 


Paedor, ſordes, illuvies, ſqualor. Noſter ii, 73: 


Exedere ſenem, longuſque in carcere paedor. 
429. de 


PHARSAUIAE/T1B. m. 


295 


Quos ment von affe das, Jam famasferebat” - 


Non d ne. — ar 


Sed ceſſere 


deis, medio cum Phoebus in axe eſt, 


Aut coelum nox atra tenet, pavet ipſe ſacer dos 
425 Acceſſus, dominumnque timet deprendere luci. 
Hanc jubet immiſſo ſilvam procumbere ferro: 8 
Nam vicina operi, belloque intacta priori 


Inter nudatos ſtabat denſiſſima montes. 833 


Sed fortes tremuere manus, motique verenda 
430 Majeſtate luci, fi robora ſacra ferirent. 
In ſua credebant redituras membra ſecures. 


Implicitas magno Caeſar terrore oohortes 


429. Sed fortes tremuere manus, matique verenda 
Maje/late luci,] Non nimis belle procedit oratio. 
Manus tremuere, et mati. Quinam iſti qui moti 
erant? Milites, opinor: quod poſt manus caſu rec- 
to, dure et invite ſubintelligitur. Codex Acade- 
micus pro varia lectione TENUERE , id recte, 
et totam ſententiam aperit, quae hujuſmodi eſt, 


Sed SONTES TENUERE manus, _— 
verenda 
125 eſtate deci. 


„ 3} 


Juſi milites lucum * manu, tencbant. 


Tay id eft Continuere. Noſter i ii, 292. 
gr we tenuiſſe manu. | 


"i 


— conſeius enſis aldi | 
Stat victor, tenuitque manum. 
Fortes manus, ſi vera lectio eſt, non ad vi on | 


pertinet, ſed ad robur, Ovid. Faſt. iv, 302, de 
iis qui fune navem trahebant : 


Luer adeft operi, pluſquam pro parte . 
| Adjuvat et fortes voce ſonante manus. 


ſeripſiſſe tamen credo Poetam SONTES manus. 
quod bipennibus armatae eſſent, Nw 8 
arbores violaverint. a ä 


432. Inplicitas magno Caeſar terrore cohortes Ut 


vidit,] Recte terrore, non, ut alii, torpore. cauſam 
Range | in his quae jamjam dicta. Adde YOu 


* 7 


Jan tum relligio pavides terrebat agreftes. : 
B b a Grotius. 


4. 


196 


M. ANNAEI LUCANE 
Ut vidit, primus raptam librare bipennem 


Auſus, et acriam ferro proſcindere querount} - 5 
435 Effatur merſo violata in robora ferro: o- 


Credite me feciſſe nefas. 


Grotius. Veteres noſtri omnes et plerique alii 


cum Rom. et Ven. TORPORE ; unus tantum 


et alter TERRORE ; Priſcianus p. 863, Eapli- 


co compqſta penultimam A vel I habent in ſupino; 
unde Lucanus in iii, Implicitas magno Caeſar 
TORPORE cohortes. Sic etiam ibi habet codex 
egregius Cantab. Certe longe elegantius eſt, 
Torpore quam Terrors. Torpebant milites, cunc- 
tabantur, ſtabant ut attoniti. Noſter iii, 741, 


Ut torpore ſenex caruit, vireſque cruentuß 
Coepit habere dolor. 


'Claudianus ii, Eutrop. 391. 


Quis novus hic torpor, fſocii ? quonam uſque 
ſedemus ? © 


et 155, 


Sic eat: in naſiro quoniam jam milite robur 
Torpuit. 


Inplicitas torpore ; ut Noſter v, 434. 
ts torpore ligata. 


433. Primus raptam librare bipennem] Sic ex 
Pulmanni Berſmannique codicibus pars major 


Imperiis non ſublato ſecura pavore 


Turba, ſed expenſa Superorum, et Caeſaris i ira. . 

440 Procumbunt orni, nodoſa impellitur ilex, A, 
Silvaque Dodones, et fluctibus aptior alnus 
Et non plebeios luctus teſtata cupreſfius, 


Jam ne quis veſtrum dubitet ſubvertere [Tung 5 


Tunc ee 


Tunc 


cum Veneta, LIBRARE. Contra ex noſtris 


Colbertinus alter, Puteaneus. Harleianus, Trin. 
Cantab. cum aliis et Romana VIBRARE. - Paſiim 
haec dug a Librariis confunduntur, 


434+ Auſus, et aeriam ſerr⸗ proſeindere guercum, 
Effatur merſo violata in robora ferro :] Eece tibi 
Librariorum elegantias : Ferro proſcindere, et con- 


tinuo inſequens Ferro merſo. Proſcindere autem 
_ quercum, pro exſcindere, evertere, ne Latinum 


quidem eſt. Proſcindere terram vomere, Ke. 
Proſcindere aequor reftro, & . Proſcindere, figu· 
rate, convicio, &c. haec, et nihil aliud Latine. 
Quid ergo? Hanc Scribarum ignaviam ut ipſe 
Lucanus luat? Immo fuam Poẽtae 9 


reſtituere laborabimus, 


A übrare bipennem | 
Auſus, et acriam PROPERANS PROS- 
TERNERE * 


Claud. i u, Proſerp. 360. 


Et magis enodes properat proſternere cedrot: 
Ex hoc ipſo loco haec expreſſiſſe videatur. 8 
450 Uique 


f 


Admiſere diem: propulſaque robore denſo 
445 Suſtinuit ſe ſylva cadens. gemuere videntes 
Gallorum populi: muris ſed clauſa juventus 
Exultat. quis enim laeſos impune putaret 
Eſſę deos ? ſervat multos Fortuna nocentes ; - . 
Et tantum miſeris iraſci i qrumina poſſunt. 
450 Utque {atis cacſum nemoris, quaeſita per agros 
Plauſtra ferunt : curvoque ſoli ceſſantis aratro 
Agricolae raptis annum fleyere juvencis. 


| Verſus ad Hiſpanas acies, extremaque mund, 
4445 Juſlit bella geri. ſtellatis axibus agger | 
Erigitur, geminaſque aequantes moenia turres 
Accipit : hae nullo fixerunt robore terram, 
Sed per iter longum cauſa repſere latenti. 
Cum tantum nutaret onus, tellyris inanes 
460 Concuſſiſſe ſinus quaerentem erumpere ventum 
Credidit, et muros mirata eſt ſtare juventus. 
Illinc tela cadunt excelſas urbis in arces. 
Sed major Graio Romana in corpora ferro 
Vis inerat. neque enim ſolis excuſſa lacertis 
465 Lancea, ſed tenſo balliſtae turbine rapta, 
Nlaud unum contenta latus tranſire, quieſcit: 


egros Plauſtra ferunt :] Libri plerique omnes cum Cui numquam exhauſti ſatis eſt. 
Rom. et Ven. CAESI, Romana inſuper utgue G rw 


\ \ = * - ä : 
Y me 4 a _ Re M «V7 ry ” - 1 2 7 
KA, "_ a A o — —— We — © WD a * * * * RY F 7 of * 9 * — 2 
F b = > FY * * 0 5 1 4 i * a * 9 * 7 X 
© : 9 , 9 N * * oe" * = 0 S = - 4 —_— 
I s n 4 , N oo 9 . 1s , 
4 » * 9 Ay "RED * ; l * ' _ : 
* A MT . * 1 a i N br = SJ 1 1 ) \ 5 » 9 1 © 2 9 4 48, 4 oa 
a n * * þ lat j 6 — g P FL £ - , . a - 


Dux tamen impatiens haeſuri ad nit che 


Utqug SAT EST carfi nemoris. 8 Et queritur facti ſanguinis eſſa parum. 


by  PHARSALIAE LIB. III. 197 
Tunc primum poſuere comas, et fronde carentes : 


Sed 


450. Utque ſatis caeſum nemoris, quaeſita . per * Eft etiam ille labor curandis vitibus alter: 


469. 4t 


M. ANNAEI LUCANT 


Sed pandens perque arma viam, perque oſſa, relicta 
Morte fugit: ſupereſt telo poſt vulnera curſus. GA 


At ſaxum quoties ingenti ponderis ictu 


* 


470 Excutitur, qualis rupes, quam vertice montis 


Abſcidit impulſu ventorum adjuta vetuſtas, 


Frangit cuncta ruens: nec tantum corpora den 5 
Exanimat: totos cum ſanguine diſſipat artus. 
Ut tamen hoſtiles denſa teſtudine muros P oe 


475 Tecta ſubit virtus, armiſque innexa priores 
* ferunt, galeamque extenſus "PO ande, 


cutitur, ] Omnes noſtri cum Rom. et Ven. VER- 
BERIS : unus tantum Berſmanni PONDERE: 
unde, ut videtur, temere in textum ſuum intulit 
Grotius. De verbere ex baliſta hie agitur, non- 
dum de pondere, quod verſu demum 480 fit, /ed 
pondere ſolo contenti. Offendit, opinor, virum 


magnum, Verberis iu ; quaſi bis idem eſſet, 


perinde ac Verberis verbere. ſed ſic etiam Ovid, 
Metam, xiv, 820. 


A canſcendit equos Gradivus, et itn 
Verberis admonuit. 


Phocas, Grammaticus vetus, p. 1709, Sunt quae 
a genitivo caſu ſingulari declinationis ſumunt exordi- 
um, ut Remigis, Frondis, Verberis ; ut Lucanus, 
At ſaxum quoties ingenti verberis ichu Excutitur. 
Conſtat hic Phocam legiſſe Yerberis : quippe Pon- 
arris non caret nominativo. De 7u dubitare 
adhuc potes; nam quattuor noſtri veterrimi Ver- 
beris AC TU. Rectiſſime. Ingenti aftu, magna 
impetu, Virgil. Aeneid. xii, 684. 


Ac veluti montis ſaxum de vertice praeceps 
Cum ruit avelſum vento, ſeu turbidus imber 


469. At ſaxum quoties ingenti ponderis ictu E — 


Quae 
„ Ane cut avnle ſolvit ſublapha TY 
Fertur in 1 * mons m 
actu- 


Plane ut Noſter, PIETY quahs n vertice montis 
abſciſſa, ingenti actu ruit. ex eodem Virgilii loco 
corrigendus. Silius i, 491. | 
A crripit gn 
Aggere c onvulſo ſaxum, et nitentis in ora 
Devolvit, pronoque filex ruit incitus AC TU. 


Non ut nunc fertur, 7. Denique Au pro 


Id infra hic lege v, 490, ut ſupra ii, 77. 


472. Frangit cunfla ruens : nec tantum corpora 
preſſa E xanimat :] Colbertinus ſecundus, et Regi- 
us, proque varia lectione Puteaneus, STERNIT. 
Utrimvis bene, ſed illud melius. Preſſa vero, 
quod omnes codices exhibent, non videtur aucto- 
ris eſſe, ſed PRENSA. Silius xv, 535- 


inc lancea turbine nigro 
Furt letum cuicumque viro, quem PRENDE- 
RIT is. th. 


47 $.—Armiſque innexa priores Arma fermt,] 
De teſtudine oppugnatoria hie agitur. Ejus hie 


W 


# 


Quae 


mos, ut alii ſuper aliorum ſcuta acclivia ſcande- 


rent. Tacitus biſtoriarum 111 : Innixs humeris 


it ſuper iteratam teludinem ſcandentes. Et hiſtori- 
arum iv : invaſere vallum appeſitis pleriqus ſcalis : 
ali per teſtudinem ſuorum : ſcandebantque jam 
quidem. Quare MS. P. recte habet, prioris, 
dum et pro innexa ſcribatur, innixa. Grotius. 
INNIXA Colbertinus prior et Puteaneus : quin 
et Colbert. alter et Harleianus Imixa habent ; 
ſed ſuperne notatum, ner; ut ceteri omnes cum 
Rom. et Ven. INNEXA PRIORIS quoque Pu- 
teaneus et Harleianus : ceterĩ cum editis PRIO- 
RES. Pluries vero, ni fallor, hic erratum eſt; 


abeſt enim ille nitor, qui in ſanis noſtri Poẽtae lo- 


eis elucet, Tea virtus ſubit, quid poſtea ? Fe- 
runt arma: qui? milites ſcilicet ſubaudiuntur, 
Tum Umbo protegit galeam. Videſne iſtos milites, 


quos ſubintelligas, et ex improviſo induci, et 


continuo excludi. Quid autem eſt Prioris ? an 
teftae virtutis? atqui tea virtus, tota teſtudo 
eſt, non pars, An prioris, militis ſcilicet ? Quid ? 
unuſne tantum miles erat in fronte teſtudinis ? 
certe plurium ſeries. Pro Ferunt, Arundelianus 
Gerunt, Sed veterrimus Colbertinus, ARMA 


ERANT. Haud ;lud de nihilo eft 5 et aut fal- 


lor, aut ſic dederat Lucanus, 


Ut tamen hoftiles denſa teftudint mures 
Tela ſubit virtus, armiſque INNEXA PRI- 

ORIS | 
Ama HAERENT, galeamgue extenſus prote- 


Arma haerent innexa armis prioris ſerici, umbo 
ſequentis protegit galeam prioris. Nota ſunt de 
Teſtudine omnia. Nam quae ex Tacito profert 
vir magnus non formam teſtudinis, ſed uſum often- 
dunt. INNEXA, ut idem Tacitus Hiſt, iii, 275 


PHARSALIAE LI B. in. 


prius ex longo nocuerunt miſſa recuſſu, 
Jam poſt terga cadunt: nec Graiis flectere re jactum j 


299 


. & 


Aut 
Tftudinem lanceis contiſque ſerutantur done foluta ' 


 COMPAGE /ſeutorrim, exſangues aut laceres proſe 


ternerent. Si Compage, tum utique Innera, non 
Innixa. et Haerent non Ferunt. Iſidorus, Ei 
et Tifluds ſcutorum CONNEXIO, curvata in'te/- 
tudinis morem. Et iterum, Contra baliſtam teffu- 


do: ſeries enim fit armorum, umbonibus inter ſe 
' CONNEXIS. Servius ad Aeneid. ix, 517, 


Armorumgque reſolvit Tegmina, Oftendit, ait, armg- 
rum CONNEXIONEM #/ taludinam. 
Naſter vii, 493. 1 
Pompeii denſis acies flipata catervis, 
Funxerat in ſeriem NEXIS umbonibus ar ma. 
Valer. Flaccus. iii, 90. | 
enn——ſic contextis umbonibus urgent. 


et mox 147. 


——pergunt rupta teſtudine fi. 
Contra in aſcenſione collis iv, 39, Sequentis, non 
Prioris ; 
—=—adverſoque acies in monte ſupine 
Haeret, et in tergum caſura, umbone ſequentis 
Erigitur. | LS. 


477+ Duae prius ex longo nocuerunt miſſa rn 


MS, P. et T. recſſu. quod recipiendum. Subi- 


erant moenia, ita ut jam telis impeti non poſſent, 


ſicut ante eminus impetebantur. Grotius. Re- 


cuſſu, ſive repercuſſu, nullum hie locum habet. 
omnes Scripti Editique Receſſu ; niſi quod Berſ- 
manni editio, typographi utique errore, Recuſſu, 
quod miror virum magnum retinuiſſe. Receſſu, 
ſpatio, intervallo. Valer. Max. iii, 6, 1, Vege- 
ta et flrenua ingenis, quo plus receſſus ſumunt, 
hoc velementiores impetus edunt. | 
478.—— Nee 


200 


M. ANNAEILUCANT 


Aut facilis labor eſt longinqua ad tela parati 95 
480 Tormenti mutare modum: ſed pondere ſolo 


Contenti, nudis evolvunt ſaxa lacertis. 


Dum fuit armorum ſeries, ut grandine tecta 
Innocua percuſſa ſonant, ſic omnia tela 


0 
® 4 


Reſpuit : at poſtquam virtus incenſa virorum a 
485 Perpetuam rupit deſeſſo milite cratem 
Singula continuis ceſſerunt ictibus arma. 


Tunc adoperta levi procedit vinea terra, 


- 1 Sub cujus pluteis, eee yu 


Moliri nunc ima parant, et 


vertere ferro 


490 Moenia: nunc aries ſuſpenſo fortior ictu 
Ilncuſſus denſi compagem ſolvere muri 


Tentat, et impoſitis unum ſubducere ſaxis. 

Sed ſuper et flammis, et magnae fragmine molis, 
Et ſudibus crebris, et aduſti roboris ictu 
495 Percuſſae cedunt crates, * labore 


47 8. Nc Graii: 2 jactum, Aut facilis 
laber git] Pro NEC, codex ex noſtris unus Non, 


alius Nam: pro AUT tres vel quattuor cum 


Ven. Haud, Repone, 


AM Grais flectere jactum 
HAUD facilis labor, ET nn ad tela 
parati 
Tormenti mutare modum, 


485. Perpetuam rupit defi D milite cratem,] c. 


tat Servius ad illud ix Aen. armorumgue reſoluit 
Tegmina : addens armorum eonnexionem efle te- 
ſtudinem. Tacitus hiſtoriarum 111: 
Sarorum Vitelliani provolvumt, di gjectam fluitantem- 
gue tefludinem lanceis contiſque ſcrutantur, donec ſo- 


pondera 


1 
5 4 
n 


lata compage futorum are, aut 2 2 


nerent. Grotius. 


488. Sub cu pluteis, e tecta fronte Jatentes] 
Colbert. et Puteaneus, Fronde. Lege Texta fro- 


4. Caefar Civil. ii, 1, de hac ipſa Maſfiliae op- 


pugnatione : Tanta multitude tormentorum in oppi- 
do erat, ut eorum vim nullae contextae viminibus 
vineae ſuſtinere poſſent. Livius xxxv, 27, Cun 
multitudo alia caſas ex arundinibus textas fond. 
guar umbram made praecberet, texiſſent. 


489. Ei vertere ferre Moenia: 1 Lege Fa 
4. Livius xxi, 11, Tum Annibal guingentos ferms 
Afros cum neee 1 1 
mittit. | 


5 5 — 


500 


505 


510 


PHARSALIAE LIB. _ 


Exhauſto feſſus repetit tentoria miles. 10 

Summa. fuit Graiis ſtarent ut moenia voti. 
Ultro acies inferre parant: armiſque coruſcas 
Nocturni texere faces: audaxque juventus 
Erupit non haſta viris, non letifer arcus, | 


201 


4 


Telum flamma fuit, rapienſque incendia ventus 


Per Romiha tulit celeri munimina curſu. 
Nec, quamvis viridi luctetur robore, ure | 
Ignis agit vires : teda ſed raptus ab omni 
Conſequitur nigri ſpatioſa volumina * 

Nec ſolum ſilvas; ſed ſaxa ingentia chi, 

Et crudae putri A pulvere cautes. 


Procubuit, majorque jacens apparuit agger. roc 7 
Spes victis telluris abit, placuitque . 1 


Fortunam tentare mari: non robore picto 
Ornatùs decuit fulgens tutela carinas, 

Sed rudis, et qualis procumbit montibus arbor, 
Conſeritur ſtabilis navalibus area bellis. Fa 


Et jam turrigeram Bruti comitata carinam 


315 


520 


Venerat in fluctus Rhodani cum gurgite claſſis, 


Stoechados arva tenens. nec non et Graia juventus 


Omne ſuum fatis voluit committere robur: 
Grandaevoſque ſenes miſtis armavit ephebis. 
Accepit non ſola viros, dae ſtabat in undis 
Claſſis; et emeritas repetunt navalibus alnos. 


Ut matutinos ſpargens ſuper aequora Phoebus 


Fregit aquis radios, et liber nubibus acther, 
Et poſito Borea, pacemque tenentibus Auſtris, 
C c 


Servatum 


202 


530 


335 


Quod ſemel excuſſis poſſet tranſcurrere tonſis, 


540 


545 


$50 


Servatum bello jacuit mare, movit ab omni 


M. ANNAEI LUcANI“ 


1 


Quiſque ſuam ſtatione ratem, paribuſque lacertis 
Caeſaris hinc pubes, hinc Graio remige claſſis 
Tollitur: impulſae tonſis tremuere carinae, 
Crebraque ſublimes convellunt verbera puppes. 


Cornua Romanae claſſis, validaeque triremes, 


Quaſque quater ſurgens extructi remigis ordo 
Commovet, et plures quae mergunt aequore pinus, 
Multiplices cinxere rates. hoc robur aperto 
Oppoſitum pelago. lunata fronte recedunt, 
Ordine contentae gemino creviſſe liburnae. 
Celſior at cunctis Bruti praetoria puppis 
Verberibus ſenis agitur, molemque profundo 
Invehit, et ſummis longe petit aequora remis. 
Ut tantum medii fuerat maris, utraque claflis 


Innumerae vaſto miſcentur in aethere voces: 
Remorumque ſonus premitur clamore : nec ullae 
Audiri potuere tubae. tum caerula verrunt, 
Atque in tranſtra cadunt, et remis pectora pulſant. 
Ut primum roſtris crepuerunt obvia roſtra: 2a 
In puppim rediere rates, emiſſaque tela  _ 
Aera texerunt, vacuumque cadentia pontum. 

Et jam diductis extendunt cornua proris, 
Diverſaeque rates laxata claſſe receptae. 

Ut, quoties aeſtus Zephyris, Euriſque repugnat, 
Huc abeunt fluctus, illuc mare: fic ubi puppes 
Sulcato varios duxerunt gurgite tractus, 


— 8 N 1 
— ws 0 — L = p 2 þ \ : = 
4 = + Rs > * A FI g i * 9 = "» = - _ - r 
r FI N n TT Po Yo A one COME UT TS 


PHARSALIAE LIE. If. 
Quod tulit illa ratis remis, hace reppulit aequivt.” © 
Sed Graiis habiles, pugnamque laceſſere apt *, 
Et tentare fugam, nec longo frangere gyro 
555 Curſum, nec tarde flectenti cedere clavo. 
At Romana ratis ſtabilem praebere carinam 
Certior, et terrae ſimilem bellantibus uſum. 
Tunc in fignifera reſidenti puppe magiſtro Ss 
Brutus ait, pateriſne acies errare profundo ?o£ 
560 Artibus et eertas pelagiꝰ jam conſere bellum 
Phocaicis medias roſtris oppone carinas. 
Paruit, obliquas et praebuit hoſtibus alnos. 
Tunc quaecunque ratis tentavit robora Bruti, 
Ictu victa ſuo, percuſſae capta cohaeſit. 
565 Aſt alias manicaeque ligant, tereteſque catenae, 
Seque tenent remis: tecto ſtetit aequore bellum. 
Jam non excuſſis torquentur tela lacertis, 
Nec longinqua cadunt jaculato vulnera ferro: 
Miſcenturque manus. navali plurima bello 
570 Enſis agit. ſtat quiſque ſuae de robore dure F 
Pronus in adverſos ictus: multique peremti 


> 


W 


553. Pugnamque laceſſere) Ita rectius quam rum alteram guingueremis eadem_ contitata et ipſa 
rapeſſere, ob id quod ſequitur. Grotius. roſtro icta gl, et illam invicem tenuit. Grotius. Ut 


| a ; | . Rutgerſius ex conjectura emendaverat, ita clare 
* _ = 3 * 10 . e Puppe magiſiro] 3 codex Collegii Trinitatis, Percuſſae capta. 
Colbertinus ſecundus, Percuſſa et capta. 

564. Percuſſas capta cobacſit.] Emendatio 
eſt viri praeluſtris Johannis Rutgerſii, regis Sueo- 
num ad Batavos legati, probata a MS. P. cum 
ante legeretur, percuſſa et capta. Naves invectae nulligue peremti 


in praetoriam Bruti cohaeſerunt, velut captae, In ratibus i ſuis. 
ipſo ictus ſui impetu. ita Curtius lib. iy: In qua- ö 
. Quomodo 


&71.——Maltique peremti In ratibus cecidere 
ſuis.] Imo lege Wen MS. P. | | | 


M. ANNAELI LUCANT: 


In ratibus cecidere-ſuis. cruor altus in undis 
Spumat, et obducto concreſcunt ſanguine fluctus. 
Et quas immiſſi traxerunt vincula ferri, 1 


575 Has prohibent jungi conſerta cadavera puppes: 
Semianimes alii vaſtum ſubiere profundum, _ _ 
Hauſeruntque ſuo permiſtum ſanguine pontum, 


Hi luctantem animam lenta cum morte en, a 
Fractarum ſubita ratium periere ruina. 

580 Irrita tela ſuas peragunt in gurgite caedes: 
Et quodcunque cadit fruſtrato pondere * 
Exceptum mediis invenit vulnus in undis. 
Phocaicis Romana ratis vallata carinis, 


Robore diducto dextrum, 


laevumque tuetut 


585 Aequo marte latus: cujus dum pugnat ab alta 


Puppe Tagus, Graiumque audax apluſtre retentat, 


Terga ſimul pariter miſſis et pectora telis 
Tranſigitur. medio concurrit pectore ferrum, 
Et ſtetit incertus flueret quo vulnere ſanguis, 

590 Donec utraſque ſimul largus cruor expulit haſtas, 
Diviſitque animam, ſparſitque in vulnera letum. 
Dirigit huc puppim miſeri quoque dextra Telonis, 

i Qua nullam melius, pelago turbante, carinae 


Audivere manum: nec lux eſt notior ulli 


Quomodo et a priori manu habuiſſe videtur MS. 
T. ſenſus eſt: De puppe ita prominentes pugna- 
bant, ut qui caderent, non in navim ſuam cade- 
rent, ſed in hoſtilem, vel in mare. Grotius. 


: $72.—Cruor altus in undis Spumat,] Manu- 
ſcrip.i, Undis, Unaa, Undis, Hoc ultimum re- 


595 Craſtina 

cipio. Sic ſupra v, 190. 
Colchis et Adriacas ſpumans Abſyrtis in undas. 
$73.——Crur altur in undis Spumat, t al- 


- dutto concreſcunt ſanguine fluctus.] Antea erat, 


obaucti concreto. Sed ita, ut nos, MS, Grotius. 
600 Dun 


lium recipit N. Heinſius, ſententia ipſa hoc poſ- 


prae oculis hie Noſter habuit, Aencid. x, 390. 


PHARSALIAE LEFB:. III. 


we Craſtina, ſeu Phoebum videat, ſeu comma lune N 
Semper venturis oomponere carbaſa ventis. 
Hic Latiae roſtro compagem ruperat aln ::: 
Pila ſed in medium venere trementia 3 
Avertitque ratem morientis dextra magiſtri. 

600 Dum cupit in ſociam Gyareus erumpere N 
Excipit immiſſum ſuſpenſa per ilia ferrumſm, 
Affixuſque rati, telo retinente, pependit. 

Stant gemini fratres, fecundae gloria 4015 
Quos eadem variis genuerunt viſcera fatis: 

605 (Diſcrevit mors ſaeva viros: unumque relictum 
Agnorunt miſeri, ſublato errore, parentes, 
Aeternis cauſam lacrymis: tenet ille dolorem 
Semper, et amiſſum fratrem lugentibus offert.) 
Quorum alter, miſtis obliquo pectine remis 

610 Auſus Romanae Graia de puppe carinae | ; 
Injectare manum: ſed eam gravis infuper itus 


Amputat: 


boo. Dum cupit in ſociam Gyareus erumpere Ind:ſereta ſuis, gratuſque parentibus rr: 
puppim, ] Codices quidem Irrepere; quod ad Si- At nunc dura dedit vobis diſcrimina Pallat. 
tulante. Quippe fi erupiſſet in navim, et non * W * e 1 Wan 
irrepſiſſet, qui potuit fieri, ut telo affigeretur rati ? Stant gemini fratres, fecundae gloria matris, 
FR Dus eadem variis genuerunt viſcera fatis : 


605. (Diſcrevit mors ſaeva virus :] Omnino Diſcrevit mors ſaeva viros 


parentheſi hic opus, quam viſum | eſt addere. 

Grotius. Nec tamen vel illa parentheſi ſenten- Quid ? an credidit omnes Gemellos ſimili facie 
tia perſpicua fit. Quorſum enim iſta, Diſcrevit naſci? Incredibile vero hoc eſt: et aut verſus 
mors viros, et Sublato errore 9 cum nihil dixerat excidit, aut fic vel ſimile quid ſcripſit, 


de formae ſimilitudine : ita Virgili | 
| ne: non ita Virgilius, quem _ ; 
8 Drs eadem ſimili genuerunt viſcera forma. 


Vos etiam gemini Rutulis cecidiſtis in arvis, 610, Auſus Romanae Graia de puppe carinae 
Daucia, Laride Thymberque ſemillima proles, Injettare manum: ſed cam gravis inſuper ictus 
Amputat :] 


2 


206 


Amputat :) Quaedam interdum de hiſtoria ex 
affectu, aut quia fic poëma melius fluit, immutat 
Lucanus, ut hic. nam Acilius Caeſarianus miles 
x. legionis dextra amiſſa laevam in Maſſilienſium 
navem injecit, nec prius deſtitit quam eam mer- 
geret. Vide Valerium Maxim. I. 111. c. xi. 


Eſt eadem apud Plutarchum hiſtoria. Grotius. 


616. Rapturuſque ſuam procurrit in aequora der- 
tram. ] Apage illud Procurrit, non in litore et 
vado res agitur, ſed in alto mari. Noſtri omnes 


M. ANNAEI LUGANT 
Amputat : illa tamen nixu quo prenderat, . IS 
Diriguitque tenens ſtrictis immortua nervis. 
Crevit in adverſis virtus: plus nobilis irae 
615 Truncus habet: fortique inſtaurat praelia laeva, 
Rapturuſque ſuam procurrit in aequora dextram. 
Haec quoque cum toto manus eſt abſciſſa lacerto. 

Jam clypeo, teliſque carens, non conditur ima 

Puppe: fed expoſitus, fraternaque pectore nudſo 
620 Arma tegens, crebra confixus cuſpide perſtat: 

Telaque multorum leto caſura ſurumnm 
Emerita jam morte tenet. tum vulnere multo 
Effugientem animam laſſos collegit i in artus: 
Membraque contendit toto quicunque e 
625 Sanguine, et hoſtilem, defectis robore membris, 
Inſiluit, ſolo nociturus pondere, puppim. 

Strage virum cumulata ratis, multoque cruore 

Plena, per obliquum crebros latus accipit ictus. 

At poſtquam ruptis pelagus compagibus hauſit, 
630 Ad ſummos repleta foros, deſedit in undas, 
Vicinum involvens oontorto vertice pontum. 


Aequora 


NO EA er PROCUMBIT ; proms 


ſcilicet ex latere navis. 


625. Defectis robore membris,] Verſu prae- 
cedente habuimus, Membraque contendit. Repone 
igitur ex melioribus codicibus, 


defectis robore NERVIS. 


Sic et iv, 372. 
a— robora nervis 
Et vires rediere viris. 


630 Dęſidis in undas,] Libri fere omnes 


DESCENDIT. 


E 
As WOE" ITE — 


CONT 3 n - 5 8 
r ² ¼t̃7˙ WOOTEN OY 3 0" OY 9 


. TT ION OO TE TTY OF ET GERT PR EINE PI — —— at 5 


PHARSALIAE LIB. III. 


Asquora diſcedunt merſa diducta carina, by. 
Inque locum puppis cecidit mare. multaque ponto 
Praebuit illa dies varii miracula fati. 
Ferrea dum puppi rapidos manus inſerit uncos, 
Affixit Lycidam. merſus foret ille profundo, 
Sed prohibent ſocii, ſuſpenſaque crura retentant. 
Scinditur avulſus: nec, ſicut vulnere, ſanguis 
Emicuit lentus: ruptis cadit undique venis, 
640 Diſcurſuſque animae diverſa in membra meantis 
Interceptus aquis, nullius vita peremti 
Eſt tanta dimiſſa via. pars ultima trunci 
Tradidit in letum vacuos vitalibus artus, 
At tumidus qua pulmo jacet, qua viſcera fervent, 
645 Haeſerunt ibi fata diu: luctataque multum 
Hac cum parte viri vix omnia membra tulerunt. 
Dum nimium pugnax unius turba carinae 
Incumbit prono lateri, vacuamque relinquit, 
Qua caret hoſte, ratem: congeſto pondere puppis 
650 Verſa, cava texit pelagus, nautaſque carina : 
Brachia nec licuit vaſto jactare profundo, 
Sed clauſo periere mari. Tunc unica diri 


635 


Conſpecta 
DESCENDIT. Lege DESIDIT tempore prae- TDirum citatus vulnere anguſto micat, 
ſenti ; ut ſupra Accipit; infra Diſcedunt. An lentus altas irrigat plagas cruor ? 
634. Praebuit illa dies] Meliores codices Ill: Sed ſana fiet ſententia, diſtinctione tantum mutata, 
dies; ut Noſter ſolet, et v. 6 36, pro Lycidam, E iec ſicut vulnere, ſenguis 
meliores Lycidan, Emicuit : lentus ruptis cadit undique vents. 


638.——Nec, ficut vulnert, ſanguis Emicuit vel potius ut ambiguum evitetur. 


lentus:] Contrarias res indicant Emicuit et Len- Emicuit e ruptis lentus cadit undi que vents. 


tus; ut vel ex his Senecae conſtabit, | 651. Brachia nec licuit vaſto jactare prefundi, 


Oedip. 345. Sed claiſo periere mari.) Nihil confert wa" 


208 


M. ANNAEI LU woman 


Conſpecta eſt leti facies, cum forte natantem 
Diverſae roſtris juvenem fixere carinae. 

655 Diſceſſit medium tam vaſtos pectus ad ictus: 
Nec prohibere valent obtritis oſſibus artus, 
Quo minus aera ſonent, eliſo ventre, per ora 
Ejectat ſaniem permiſtus viſcere fanguis. 
Poſtquam inhibent remis puppes, ac roſtra recedunt, 


660 Disjectum in pelagus perfoſſo pectore corpus 


Vulneribus tranſmiſit aquas. pars maxima turbae 


Na ufraga, jactatis morti obluctata lacertis, 
Puppis ad auxilium ſociae concurrit: at illi 


Robora 


illud Vaſto praeter ſonum inanem: et mox iterum per ora, liquidus nimirum ſolida. ut ſupra v. 500. 


habemus, ſed recte et appoſite, 
an vaſtos pectus ad ictus. 
Repone igitur, 
Brachia nec li.uit VACUO jactare profunds. 
1d eſt, aperto et libero : et vides Antitheton, 
Sed clauſo periere mari. | | 
657.—Eliſo ventre, per ora Ejectat ſaniem per- 
miſtus viſcere ſanguis.] Expende haec pauliſper: 
Sanguis, ait, ejectat ſaniem : Quid vero impedie- 
bat, cur ambo non ſimul exirent, cum uterque 
liquidus fit ? Deinde ait, Sanguis permiſtus viſcere. 


Quo quaeſo viſcere ex tam multis? quin in vivo 
et ſano corpore ſanguis omnibus viſceribus per- 
miſtus eſt. Ex noſtris codicibus unus et alter 
VISCERA. Lege ergo minima mutatione, 
% ventre, per ora 
Ejectat SANIE permiſtus VISCERA ſanguis. 
Recte Sanguis ſanie permiſtus, tabo, felle, aliis 
corporis humoribus. recte quoque Ejectat viſcera 


Donet utraſque fimul lurgus cruor expulit haftas, 


609. Poftquam inbibent remis puppes, ac roftra 
recedunt,] Codices non nulli REM habent, alii 


REDUCUNT. Certe aut ſcribendum ef, 


_ Pofiquam inhibent remi puppes, et rofira rece- 
dunt. . 


aut . Pyſguam inhibent remis puppes, et * re- 


ducunt. 


Urne lectio bene ſe habet: ſed 3 
eſt, quia actio non hominibus, ſed ipſis inſtru- 
mentis tribuitur, ut ſupra 545, 


In puppim rediere rates. 


660. Disjectum in pelagus perfoſſa pectore corpus] 
Recedentibus roſtris, corpus ab. eis intcrceptum 
decidit ſuo pondere in pelagus. Sed cur obſecro, 
DISIECTUM. corpus, quod minime in partes 
ſciſſum erat, ſed pectore tantum perfoſlo ? Re- 
pone quod multo major pars codicum habet 
DEIECT UM. 


664. Robors 


EFA 


8 Pc 


PHARSALIAE LIB. In 


Robora cum vetitis prenſarent altius ulnis, 
665 Nutaretque ratis populo peritura recepto : 
Impia turba fuper medios ferit enſe lacertos: 
Brachia linquentes Graia pendentia puppe, 
A manibus cecidere fuis : non amplius undae 
Suſtinuere graves in ſummo gurgite truncos. 
670 Jamque omni fuſis nudato milite telis, 


Invenit arma furor : remum contorſit in hoſtem 
Alter: at hi tortum validis apluſtre lacertis 


Avulſaſque rotant excuſſo remige ſedes. 


In pugnam fregere rates. ſidentia peſſum 


675 Corpora caeſa tenent, ſpoliantque cadavera ferro. 


Multi inopes teli, jaculum letale revulſum 
Viſceribus traxere ſuis, et vulnera laeva 


Oppreſſere manu, validos dum praebeat ictus, ; 
Sanguis et, hoſtilem cum torſerit, exeat, haſtam. 


680 


Nulla tamen plures hoc edidit aequore clades, 


Quam pelago diverſa lues. nam pinguibus ignis 
Affixus tedis, et tecto ſulfure vivax 


Spargitur: at faciles praebere alimenta carinae 


664. Robora cum vetitis prenſarent altius ulnis, 
Quanto melius eſt, quod duo Pulmanni codices 
:xhibent, Prenſarent artius ? Are prendere et 
tenere, hoc aliquid eſt; fed Alte an ſecus, nihil 
ad rem: immo unus tantum erat ad prenfandum 

672,—t hi tortum validis apluſtre lacertis 
Houlaſque rotant arcſſo remige ſedes.] Expulſo ple- 
nique omnes libri, non Excufſs. Deinde pro 
Tertum, quo verbo hie minime opus eſt, cum una 


Nunc 


habeamus, Notant, alii libri Totum. utrumque 
placet, Tatum ſimul, non per partes, quod mag - 
narum virium erat. | 
674. In pugnam fregere rates.] Pro quibus pug- 
nabant, in acute notat Servius hoc loco utens ad 
Aeneidos 11. Grotius. pa es, 
682,.——ft tefo ſulfure vivax Spargitur :] 
Quid vero opus, ut in taedis et facibus ſulfur fit 
tectum? non aſtu et inſidiis res agebatur, fed vi 
aperta. Iterum, 


D d | Non 


690 


700 


M. ANNAEI-LUCANT 


Nunc pice, nunc liquida rapuere incendia cera. 
Nec flammas ſuperant undae: ſparſiſque per aequor 
Jam ratibus fragmenta ferus ſibi vindicat ignis. 
Hic recipit fluctus, extinguat ut aequore flammas : 
Hi, ne mergantur, tabulis ardentibus haerent. 
Mille modos inter leti, mors una timori eſt, 
Qua coepere mori. Nec ceſſat naufraga virtus. 
Tela legunt dejecta mari, ratibuſque miniſtrant: 
Incertaſque manus ictu languente per undas 
Exercent. nunc, rara datur ſi copia ferri, 
Utuntur pelago. ſaevus complectitur hoſtem 
Hoſtis, et implicitis gaudent ſubſidere membris, 
Mergenteſque mori. Pugna fuit unus in illa 
Eximius Phoceus animam ſervare ſub undis, 
Scrutarique fretum ſi quid merſiſſet arenis, 
Et nimis affixos unci convellere morſus, 
Adductum quoties non ſenſerat ancora funem. 
Hic ubi compreſſum penitus deduxerat hoſtem, 
Victor et incolumis ſummas remeabat in undas, 


Sed 


Non aliter quam cum ſummis circumlita taediss FAUCES habent. Quin et pro RECIPIT Pul- 
Admotam rapiunt vivacia ſulfura flammam. manni codex REPETIT, quam lectionem acci- 


Quid quod in tedis, ſulfur ſemper extrorſum erat, 
Ovidius, 


pimus. Repetit, qui tabulam ardentem deſerens, 
mari ſe iterum committit. 


689.——Mors una timori gi, Qua coepere no- 


Urer ut inducto caeratae ſulfure taedae. ni.] Curtius iv, 16, 17, Quippe ubi intravit ani- 


Lege unius literae mutatione, 


2 TAC TO ſulfure vivax. 


687. 


* s:] Codices noſtri, 3 et Academicus, dubio Praeferendum. 


mos pavor, id ſolum n, quod primum _ 
dare coeperunt. 


701. Hic ubi compreſſum penitus deduxerat hiſ- 
Hic recipit fluctus, extinguat ut aeguore tem, ] COMPRENSUM alii codices, quod ſine 


730.—W 


_ PHARSALIAT/ LIB. III. arr 
Sed ſe per vacuos credit dum furgereflutus,1/1 1 . 
Puppibus occurrit, tandemque ſub nequore mat 
705 Hi ſuper hoſtiles jecerunt brachia remos, 
Et ratium tenuere fugam. Non naders lem 
Maxima cura fuit, multus e en. 
Affixit moriens, et roſtris abſtulit ictus. ” 
Stantem ſublimi Tyrrhenum online: prorae 
710 Lygdamus excuſſa Balearis tortor habenaea 
Glande petens, ſolido fregit cava tempora plumbo. 
Sedibus expulſi, poſtquam cruor omnia rupit 
Vincula, procumbunt oculi: ſtat lumine rapto @# 
Attonitus, mortiſque illas putat eſſe tenebras. 
715 At poſtquam membris ſenſit conſtare n 
Vos, ait, o ſocii, ficut tormenta ſoletis, 
Me quoque mittendis rectum componite un 
Egere quod ſupereſt animae, Tyrrhene, * omnes 
Bellorum caſus. ingentem militis uſum 
720 Hoc habet ex magna defunctum parte cadaver : err. 
Viventis feriere loco. fic fatus in hoſtem 
Coeca tela manu, ſed non tamen irrita mittit. 
Excipit haec juvenis generoſi ſanguinis Argus, 
Qua jam non medius deſcendit in ilia venter, 
725 Adjuvitque ſuo procumbens pondere ferrum. 
Stabat diverſa victae jam parte carinae 
Infelix Argi genitor, (non ile Juventae 
Tempore Phocaicis ulli ceſſurus in armis: 
Victum aevo robur cecidit, feſſu que ſenecta 


4% i} 730 Exemplum „ 4 


2 1 7 


212 


M. ANNAEI LUCANT 


730 Exemplum, non miles erat) qui funere viſo, 
e artus. 

on lacrymae cecidere genis, non pectora tundit, 
— —— 2 


735 Nox ſubit, atque oculos vaſtae obduxere tenebrae, 


Et miſerum cernens agnoſoere deſinit Argum. 


Ille caput labens, et jam languentia colla 


Viſo patre levat: VOX fauces nulla ſolutas £ 


Proſequitur : tacito tantum petit oſcula vultu; 
740 Invitatque patris claudenda ad lumina dextram. 


Ut torpore ſenex caruit, vireſque cruentus 


Coepit habere dolor, non perdam tempora, dixit, 
A ſaevis permiſſa Deis, jugulumque ſenilem 
Confodiam. veniam miſero concede parenti, 

745 Arge, quod amplexus, extrema quod oſcula fugi. 
Nondum deſtituit calidus tua vulnera ſanguis, 


Semianimiſque jaces, et adhuc potes eſſe ſuperſtes. 


Sic fatus, quamvis capulum per viſcera miſſi 


Polluerat gladii, tamen alta ſub aequora tendit 
750 Praecipiti ſaltu. letum praecedere nati 


Feſtinantem animam morti non credidit uni. 


730. — Qui funere viſo,—Pervenit ad puppim] 
Quorſum hic funere ? homine nondum mortuo; 
praeſertim cum in pugna navali, aut nullus ſit 


funeri locus, aut ſerus. Codex Collegii Caii 
rectiſſime 


——9ui VULNERE viſe. | 
734. Diftentis toto riguir] Placet quod ali co- 


Animam cupere praecedere, Sed Animum, ſolum 


I Inclinant 
dices habent, DISTENSIS. Tenſu Nofter 


amat dicere, non Tentus, fide Priſciani. Sed et 
ſic evitatur ingratus unius literae T concurſus, 


ten tis to to. 


750. Laum praecedere nati Fflinantem an- 
mam morti non credidit uni.] Non recte dicitur 


affectus 


eee 
& 


W 


- 
TT 
2 * e 


PHARSALIAE LIB. III. 213 


inclinant jam fata ducum : nec jam amplius anceps 
- Belfi caſus erat: Graiae pars maxima claſlis N 
Mergitur: aſt aliae mutato remige puppes 

755 Victores vexere ſuos: navalia paucae 


Praecipiti tenuere fuga. Quis in urbe parentum _ 
Fletus erat | quantus matrum per littora planctus! 1 


Conjux ſaepe ſui, confuſis vultibus unda, 


Credidit ora viri, Romanum amplexa cadaver : 
760 Accenſiſque rogis miſeri de corpore trunco 


Certavere patres. at Brutus in aequore victor, 


Primus Caeſareis pelagi decus addidit armis. 


affectus et rationis potentem. Deinde, ſi anima 
re vero fſtinabat, cur obſecro non credidit ? Immo 


vero homo ipſe feftiuabat mori, ac ĩdeirco mo- 


rantem haerentemque animam duplici morte ex- 
pulit. Lege igitur, 
un praccedere nati 
FESTINANS, animam morti non credidit uni. 


Et Berſmanni ſane codex Fe/linanſque habet. 


757 mr Quantus matrum per littora planttus “] 


Suavius eſt, quod ct meljores et plures habent co- 


ANTI matrum per littora planitus ! 


M. ANNAEI 


e 
, 6. K #& A © a 
je , 
44 A £1541; l 


M. INN AEIL LUOAN! 


TAKIN 51 


+4 
>< 
- 

- 
22 
Le is 


4 , 5 > 
* "37 „ 111 7 i 8 
2 * 3 j4 F . 1 4 1 * &. % 3 F or — 710 71 OS * C - " 
: % 


. 38471 


Fra muff. 
= 


| + | TE Hias A n 110 31 51091 I 
lig FL a17ptcins 932A O07 
LIBER au 
5 Oer“ 


14 * 


T procul extremis ru e be oris 
Martem ſaevus agit non multa caede nocentem, 
Maxima ſed fati ducibus momenta daturum. 
Jure pari rector caſtris Afranius illis, 
5 Ac Petreius erat: concordia duxit in aequas 
Imperium commune vices, tutel aque valli 
Pervigil alterno paret cuſtodia ſigno. 
His praeter Latias acies erat impiger Aſtur, 
Vectoneſque leves, profugique a gente vetuſta 
10 Gallorum Celtae miſcentes nomen Iberis. 
- Colle 


N multa caede nocentem, ] Placet quod que ſed incruentum in Hiſpania bellum cum legatis 
Berſmanni codex ſuppeditat, RUBEN- Cz. Pompeii Petreio et Afranio : ubi fruſtra edi- 
TEM: Ita ſupra ii, 103. ; tum Et cruentum. 


427 FRE 


2.— /\ 


 — aq rubentia caede 
Lubrica ſaxa madent, 


Rem ipſam Florus habet iv, 2, Auceps varium- 


9. Vectoneſque ey M eliores libri habent 
VETTONEs. 


17. Nie 


PHARSALIAE LIB) I. ang 


Colle tumet modico, lenique excrevit in altum 
Pingue ſolum tumulo: ſuper hunc fundata vetuſta 
Heſperios inter Sicoris non ultimus amnes, 
15 Saxeus ingenti quem pons amplectitur accu. 
Signa tenet Magni: nec Caeſar colle minore 
Caſtra levat: medius dirimit tentoria gurges. 
Explicat hinc tellus campos effuſa patentes, 
20 Vix oculo prendente modum, campoſque coërcet 
Cinga rapax, vetitus fluctus, et littora curſu 
Oceani pepuliſſe ſuo: nam gurgite miſto, 
Qui praeſtat terris, aufert tibi nomen Iberus. 
Prima dies belli ceſſavit marte cruento, 5 
25 Spectandaſque ducum vires, numeroſaque ſinna 
Expoſuit: piguit ſceleris: pudor arma furentum | 
Continuit : —— er 1 legibus unum 


s 


Donavere 


17,——Nec Caeſar colle minore Caftra leuat:] Aufert TIBI namen Therus ? quippe Ii dictum 
Codices alii- habent e . oportuit, non Tibi. Corrige totam periodum, 
NORI. "$134 4 a J | 


— coerces, 

* ec Caeſar colle MINORI UM euęa rapar, vetitus fluctus, et littara curſu 

Caſtra LOCAT. O. ceani pepulifſe tuo: nam gurgite miſts, 

ut infra 169. a my ; ns agſtat terris, aufert tibi nomen Iberus. 
* 24. * dies zeln cot marte cruento,] 
ene. N 2 . | Compoſitio, non olet Lucanum. Deinde, cur 

TIER IT prima dies bell:, fi caruit bello ? Lego 
et ſic alii paſſim. 


F | Perina dies belli ceſſavit marte erl. 
22.— Et littora curju Oceani pepuliſſe ſuo: * 


Si ſus curſu, quid illud exit quod ſtatim ſequitur, Liviu " * Niue hine « aut _ communis 


7 SY W 
, : " | ; 


216 


M. ANNAEI LUCANT 


Donavere diem. prono cum 3 
In noctem ſubita circumdedit aginina foſſa, 


Et prope bbs obduinit, caſtra mantiplis, 
i ecene.:; 
Qui medius 3 A 

Imperat, huc hoſtem pariter nn baden. 
Impulit : et rapto tumulum prior agmine cepit. 


Luce nova 


35 


His virtus, ferrumque locum promittit : at lis 
Ipſe locus, miles rupes oneratus wake: 7 -- 


Nititur : adverſoque acies in monte ſupina 


Haeret, et in tergum caſura, umbone n 0 
40 Erigitur. nulli telum vibrare vacabalt 10 
Dum labat, et fixo firmat veſtigia pilo, murine 
Dum ſcopulos, ſtirpeſque tenent, atque hoſte ds 
Caedunt enſe viam. vidit lapſura ruin 
Agmina dux, equitemque jubet fuccedere Waile 


mars belli aufert. ubi Sigonius alia loca ex Livio 
adducit, communem belli martem. 


28. Prono cum Caeſar Ohmpo] Meliores 
Codices, et Notae variorum CUM, quod om- 
nino retinendum. 

29. Subita circumdedit agmina faſa, ] Subito 
habebimus verſu abhinc tertio, collem ſubito con- 


ſcendere curſu. An legendum Occulta ? ut 
Caeſar, opus in occulto faciebat. 


30. Dum primae praeflant acies,} Quid fit 
Praeflant ſi interroges, dicent Interpretes id eſſe 


by. ; 
* 


45 neee latus laevo praeducere gyro. 


Sic 


id confirmabunt. Quid moramur vetam lectio- 
nem adſciſſere, quod codices alii ſuppeditant ? 


Dum primas PERSTANT a. 


Perſtabant, permanebant in armis. Caeſar ipſe 


Civil. i, 42. Prima et ſecunda acies in armis, ut ab 


initio conflituta erat, permanebant : poſt hos opus 
in occulto acies tertia faciebat : fic omne prius 9 


| perfettum, guam intelligeretur ab —_ e 


muniri. 


43. Caedunt enſe viam.] Caolends vnn fb 


ques Anteſiant. Audio: ſed nullo alio N r Det. 8 | 


50. Pigro 


Sic pedes ex facili, null 


PHARSALIAE LIB. IV. 425 


oque urgente receptus, | 
Irritus, et —— pependit. 
Hactenus armorum diſcrimina. cetera bello 
Fata dedit variis incertus motibus aer. 
Pigro bruma gelu, ſicciſque Aquilonibus hacrens, 
Aethere conſtricto pluvias i in nube tenebat. 
Urebant montana nives, campoſque j jacentes' 
Non duraturae oonſpecto ſole pruinae: 
Atque omnis propior mergenti ſidera ooelo 
Aruerat tellus hyberno dura ſereno. * 
Sed poſtquam vernus calidum Titana PTR | 
Sidera reſpiciens delapſae portitor Helles, 
Atque iterum acquatis ad juſtae pondera Libra 
Temporibus vicere dies: tunc, ſole relictooc 
Cynthia quo primum cornu dubitanda refulfit, | 


Excluſit Boream, flammaſque accepit ab Euro. 
Ille ſuo nubes quaſcunque invenit in ae, 


Torſit in oceiduum Nabataeis flatibus orbem. 


$0. Pigre bruma gelu, fcciſque Aquilonibur 


baerens,) Quid eſt Bruma haerens ? Lege cer- 
tiſſime, | 


Pero bruma gelu, ficcifque Aquilonibus HOR- 


RENS. 


57. Sidera reflicient Alper portitor Helles,] 


Neſcio an ſatis Latine dictum fit, Portitor Helles 
id ſcio, non admodum appoſite dictum, Portitor 
delapſae, ejus ſcilicet quam non portavit. vix du- 
bites corrigendum efle, 


Aue PRODITOR Al, 


Et 


quam non pervexit, ſed prodidit. Eſt emendatio 


viri egregii Petri Scriverii ad Martialis ix, 71. 


Quid meruis terror Nemees, quid proditor 
Helles ? 


ubi codices plures ut hic, perperam 1558 
Portitor. 


61. 


Excluſit Boream, flammaſque accepit ab 2 


"Aw... 4 


Euro.] · Codex Collegii Trinitatis In Euro; et 


codex Academiae Recepit, Lege . 


_ EXCUSSIT Boream, lunar, RECEPIT, 
IN Euro. 
E e 


68. bonds | 


1 
* 


218 


Sol patitur, 


Involvere globos, con 


68. Incenders diem nubes oriente remotas, ] 
Forte Abſcondere diem. Seneca Controv, 16. 
Terribili fragore horridae tempęſtates abſconderant 
diem. ; 


78. Quamvis crebra micent : Verſus hic jam 
olim mihi ſuſpectus fuit. Et certe deeſt in MS. 
P. et in MS. T. aſcriptus demum manu recen- 

tiore. Grotius, 


82.——£t coelo defuſum reddidit aeguor.] Ita 


emendavimus pro diſfuſum. Aquas è caelo lap- , 
fas caelo reddidit. — Errat vir ſummus, 


M. ANN AEI LUCANIT 


Et quas ſentit Arabs, et quas —— * 
65 Exhalat nebulas, quicquid concreſcere primus 
quicquid coeli fuſcator Eoi 
Impulerat Corus, quicquid defenderat Indos: 
Incendere diem nubes oriente remotae, _ - 
Nec medio potuere graves incumbere ITN 
70 Sed nimbos rapuere fuga. vacat imbribus Ardtos;. 
Et Notus; in folam Calpen fluit humidus aer. 
Hic ubi jam Zephyri fines, et ſummus Olympi 
Cardo tenet Tethyn, vetitae tranſcurrere, denſos 


75 Vix recipit ſpatium, quod ſeparat aethere terram. 
Jamque polo preſſae largos denſantur in imbres; 
Spiſſataeque fluunt: nec ſervant fulmina flammas, 

Quamvis crebra micent: exſtinguit fulgura nimbus. 
Hinc imperfecto complectitur acra gyro 

80 Arcus, vix ulla variatus luce colorem, 
Oceanumque bibit, raptoſque ad nubila fluctus 
Pertulit, et coelo defuſum reddidit aequor. 


acris atri 


Jamque 


cum fic interpretatur, Aquas 4 carlo lapſas cach 
reddidit : Immo vero, Aquas e tellure hauſtas 
telluri reddidit. codex Collegii Trinitatis, boaze 
notae, fic Habet | 


Et fuſum te coelo reddidit aeguor. 
Illud autem Pertulit haud ſane placet : hoc enim 
roboris eſt et magnarum virium. Atqui arcum 
imperfedtum hic deſcribit, qui bibat quidem ocea · 
num, fed non retineat. Quare libenter fic le- 


* 


gerim, 


Ocaanumgui 


PHARSALIAE LIB: IV: 


Jamque Pyrenaeae quas nunquam ſolvere Titan 


Evaluit, fluxere nives, fractoque madeſcunt 
85 Saxa gelu. tum, quae ſolitis e fontibus exit, 


Non habet unda vias: tam largas alveus omnis 
A ripis accepit aquas. jam naufraga campo 

| Caefaris arma natant, impulſaque gurgite multo 
Caſtra labant: alto reſtagnant flumina vallo. 

go Non pecorum raptus faciles, non pabula merſi 


Ulla ferunt ſulci: tectarum errore viarum * 


Fallitur occultos ſparſus populator in agros. 


Jamque comes ſemper magnorum prima calorum 


Saeva fames aderat : nulloque obſeſſus ab hoſte 

95 Miles eget, toto cenſu non prodigus emit 
Exiguam Cererem. Pro lucri pallida tabes 1 
Non deeſt prolato jejunus venditor auro. 


Jam tumuli, colleſque latent: jam flumina cunQa 


Condidit una palus, vaſtaque voragine merſit. 
100 Abſorpſit penitus rupes, ac tecta ferarum 


Detulit, atque ipſas hauſit: ſubitiſque frementes | Us G 


— 


Oceanumque bibit, raptoſque ad nubila flufins 
RETULIT, ET RURSUM DE coeli red- 
didit aequor. 
ubi Raptoſque perinde eſt, ac ſi diceres, Sed raptos; 
quod Lucano ſolenne et perpetuum eſt. illud ad- 
dam ; Surſum et Rurſum in vetuſtiſſimis membra- 
nis ſcribi ſolere Suſum et Ruſum ; unde degenera- 
vit illud Fuſum. Horatius Serm. i, 3. 
——quum cf 
Peccatis veniam poſcentem reddere rurſus. 
97. Non deeft prolato jejunus venditor auro.] 

Simile illud quod de obſidio Caſilini narrant, 


\ 


Vorticibus 


Plin. I. viii. cap. 57. et Frontinus, venditorem 
muris fame periſſe, emtorem autem vixiſſe. 


Strabo. 3 fi, r,, ↄ Ai ioulh & e wdund- 


Narrat idem diſerte ſuo morè Val. Max. lib. vii. 
c. 6. ubi verba Lucani verbis paria : evenit, ut ex 
his quidam murem captum ducentis potius denariis 
vendere, quam ipſe leniendae ear gratia confumire 
vellet, Grotius. | P h 


100.4 tefta a Dali Maj jorem 
vim oſtentat, quod ali en * nl 
FIAT | 


- Wo 123—Jam 


M. ANNAETI LUCANT 
Vorticibus contorſit equos, et reppulit acftus == 
Fortior Oceani : nec Phoebum ſurgere ſentit 

Nox ſubtexta polo: rerum diſcrimina miſcet 

105 Deformis coeli facies, junctaeque tenebrae. 
Sic mundi pars ima jacet, quam zona nivalis, 

Perpetuaequae premunt hyemes : non ſidera eoelo 

Ulla videt, ſterili non quicquam frigore gignit, 

Sed glacie medios ſignorum temperat ignes. 
x10 Sic, o ſumme parens mundi, fie forte ſecunda 

Aequorei rector facias, Neptune, tridentis ; 

Et tu perpetuis impendas acra nimbis: 

Tu remeare vetes quoſcunque emiſeris aeſtus. 

Non habeant amnes declivem ad litora curſum, 

115 Sed pelagi referantur aquis: concuſſaque tellus 

L.axet iter fluviis. hos campos Rhenus inundet, 
Hos Rhodanus : vaſtos obliquent flumina fontes, 
Rhi phacas huc ſolve nives, huc ſtagna, lacuſque, 
Et pigras, ubicunque Jacent, effunde paludes ; 
120 Et miſeras bellis civilibus eripe terras. 
e parvo Fortuna viri contenta pavore, 
Plena redit, ſolitoque mags favere ſecundi, 
Et veniam meruere Dei. jam clarior aer, 
Et par Phoebus aquis, denſas i in vellera nubs 
ae e es Sparſerat 


. 123-—— fam clarior aer, ] Alii codices RARI- bes Sparſerat,] Mirum yero, fi nubes et denſac et 
OR. quod accipimus, oppoſitum 73 Den/ior, ſparſae ſint. Dices, pexinde eſſe Sparſerat denſas, 
Hiller. Virgilius Georg. i, 418. ac fi dixiſſet, quae prius erant denſae. ſed non 


4 Juppiter humidus auſtris | wo N. ann enn 
Denſat, erant guae ara mods :; 3 if quae den/a ——-TENSAS j n veller a nybes 
relaxat. Ppanſerat. 


124. Ef par Phoebus 8 denſas in vellira n- Noſter alibi 7; rnſurs at atra, Tendit ating. " 
125, Nga. 


220 


PHARSALTAE LIE. IV. 


222 


125 Sparſerat, et nodes ventura luee rubebant : tn 


o 


Servatoque loco rerum, diſceſſit ab aſtris * 
Humor, et ima petit, quicquid pendebat aquarum. 


Tollere ſilva comas, ſtagnis emergere colles 
Incipiunt, viſoque die dureſcere valles. 


130 


Utque habuit ripas Sicoris, campoſque reliquit, 


Primum cana * madefacto vimine m 


125. Nocles ventura luce rube hant :] Lon- 


gae tenebrae adventante luce paulatim fugaban- 
tur, ea ferme facie quae eſt diei illuceſcentis pri- 
mulum. Grotius. Operam ludit vir magnus, 
cum verba enn conatur explicare. Corrige, 


Et MONTES ventura luce . 


Montes quippe primi excipiunt lucem ſolis erup- 


turi : et hic in terra res agitur 3 at Aenea navi- 
gante Virgilius vii; 25. | 


Jones rubeſcebat radiis mare; ef arthere 
ab alto 
Aurora in CROCEIS fulgehat FO bieis 


Sic enim obiter legendum, CROCEIS non Ro- 
ſets, ob adjunctum Lutea. fic alibi Ecloga ir. 


Ipſe ſed in pratis aries jam ſuave rubenti 
* JAurice, jam croceo mutabit vellera luto : 


Sponte ſua Sandyx paſcentes veſliet agnos. 


Quem ultimum verſiculum ideo ſubjeci, ut ve- 
tuſtifimum mendum inde tollam. Plinius Hiſt. 
Nat. xxxv, 23. Sandaracha fi torreatur aequa 
parte Rubrica admixta, Sandycem facit: quamquam 
animadverto Virgilium exiſtimaſſse Herbam id eſſe, 
lo verſo, Sponte ſua Sandyx paſcentes veſtiet agnos, 
Recte quidem Plinius: Aut enim Herbe eft 


Sandyx, aut otioſe poſitum Paſcentes Plinium 


Grammaticum et Teſtem plorare jube : 


Texitur 


ergo abſolvimus: ſed quis Virgilium ? Quis 


enim fando audivit Sandycem, quo pictores 


utuntur, Herbam eſſe ? Sed avertat hinc ocius 


mendum, quod jam Plinii aetate hic inoleverat : 


lege enim, 


Spout ſua Sandy: NASCENTES veſtiet 
agnos. 


ubi Sandyx, murex, lutum, non . non 
terram, piſcem, herbam ſignificant, ſed abſtracte 
Colorem. Quanto vero majus eſt, quod ſtatim 
naſcentes agni colorem eum ducunt, quam paula- 
tim paſcentes? Tterum Virgilius de agni colore 
agens, Georg. iii, 390. 

Num autem, quamvis aries fit candidus ipſe, 

Nigra ſubeſt udo tantum cui lingua palnto, 

| Rejice, ne maculis infuſcet vellera Pullis 

NASCENT UM. 


Sed ingerunt hie nobis Heſychium; qui Z, 
ait, JoJo dafudde, & v8 A · xgorc xinxe ipPgn xi, 
&; Locle, Sandyx, arbor ſpinoſa, cujus flos colorem 
cocco fimilem habet, ut Sofibius. Quidni ergo hie 
color coccineus agnos imbuat? Tu, vero et 
ride 
vero illos, qui teneros agnos, non. herbam cum 
Plinio, fed ex arbore ſumma flores carpere, belli 
EN 137. Sncciſur / 


M. ANNAE 


222 


Texitur in puppim, caeſoque induQa-juvenco = 


Vectoris patiens tumidum 


135 


Succiſum curvare nemus : 


1 * NI 
Il LUCANT: 


— 


die Venetus ſtagnante Pado, fuſoque Britannus 
Navigat Oceano: fic cum tenet omnia Nilus, 
Conſeritur bibula Memphitis cymba papyro. 
His ratibus trajecta manus feſtinat utrinque 


VIncrementa timens, non primis robora ripis 


140 Impoſuit : medios pontem diſtendit in agros. 


Ac ne quid Sicoris repetitis audeat undis, 
Spargitur in ſulcos, et ſciſſo gurgite rivis 


Dat poenas majoris aquae. 


rug 
Poſtquam omnia fatis 


Caeſaris ire videt, celſam Petreius Ilerdam 
145 Deſerit: et noti diffiſus viribus orbis, | 
Indomitos quaerit populos, et femper in arma 
Martis amore feros, et tendit in ultima mundi. 
Nudatos Caeſar colles, deſertaque caftra 
Conſpiciens, capere arma jubet : nec quaerere pontem, 
150 Nec vada, ſed duris fluvium ſuperare lacertis. 
Paretur : rapuitque ruens in proelia miles, 


2 fugiens 2 iter. mox uda receptis 


137. Jucciſum curvare nemus ] Materiam 
quaerere ponti faciendo. Grotius. Non guaerunt 
materiam ponti faciendo; ſed materiam quaeſitam et 

ſucciſam ponti faciendo adhibent. Id oftendit rs 
*Utrimgue, hoc eſt, ex utraque fluminis ripa. 
Caeſar ipſe Civil. i. 54. Huc legiontm poſtea tradu- 
eit, atque ex utraque parte pontem inſtitutum per- 
fecit biduo, Quare Utrimque ſucciſum nemus cur- 
vare, fine dubio idem eſt, ac Utrimque pontem 
inſlit ers. 


Membra 
142.— Et ſciſſo gurgite riuis Dat poenas ma- 
Joris aguae.] Si ab Interpretibus quaeris, quid 
ſibi velit Majoris aquae, reſpondent, Prioris inun- 
dationis. Hi, ſi volunt, hoc ſenſu contenti ſint: 
at non, puto, Poeta ipſe. Sicoris, parvus fluvius, 
dat poenas majoris aquae quas Gyndes olim dedit 
Cyro. Nota res ex Herodoto, Gyndem fluyium 
in 360 rivos a "es diductum eſſe. 


a 186. Claſſica 


PHARSALIAE LIB. Iv. 


Membra ſovent armis, gelidoſque a gurgite curſu 
Reſtituunt artus, donec decreſceret umbra 
155 In medium ſurgente die. jamque agmina ſumma 


Attollunt campo geminae juga ſaxea rupes 
Valle cavae media: tellus hinc ardua celſos 


160 Anfractu latuere viae: quibus hoſte potito 
Faucibus, emitti terrarum in devia martem 
Inque feras gentes Caeſar videt. Ite ſine ullo 
Ordine, ait, raptumque fuga convertite bellum, 
Et faciem pugnae, vultuſque inferte minaces: 
165 Nec liceat pavidis ignava occumbere morte: 


Excipiant recto fugientes pectore ferrum. 


Dixit: et ad montes tendentem praevenit ee | 


Illic exiguo paulum diftantia vallo © @ 
Caſtra locant. poſtquam ſpatio languentia m 
170 Mutua conſpicuos habuerunt lumina vultus, 
Et fratres, natoſque ſuos videre, patreſque; * 
Deprenſum eſt civile nefas. tenuere parumper 
Ora metu: tantum nutu, motoque ſalutant 
Enſe fuos. mox ut ſtimulis majoribus ardens 
175 Rupit amor leges, audet tranſcendere vallum 
Miles, in amplexus effuſas tendere palmas. 
Hoſpitis ille ciet nomen; vocat ille propinquum: 
Admonet hunc ſtudiis confors puerilibus actas : 
Nec Romanus erat, qui non agnoverat hoſtem. 


180 n. ſingultibus oſeula rumpunt. 5 


223 
- . "A 
1 * 

_ 


Carpit eques, dubiique fugae, pugnaeque tenentur, 


Et 


Et quamvis nullo maculatus ſanguine miles, 


Quae potuit feciſſe, timet. Quid ——— 


Quid, veſane, gemis? fletus r 1 


Nee te ſponte tua ſecleri parere fateria? 0 


185 


Uſque adeone times, quem tu facis ipſe rimendum ? 
Claſſica det bello; ſaevos tu neglige cantus: 


Signa ferat; ceſſa: jam jam civilis Erinnys 


Concidet, et Caeſar generum privatus atmbbic.”: 
Nunc ades, aeterno complectens omnia nexu, 


190 


O rerum, miſtique ſalus, concordia, mundi, 
Et ſacer orbis amor: magnum nunc ſecula ah) r) 


Venturi diſcrimen habent. periere latebrae 1 
Tot ſcelerum: populo venia eſt erepta nocenti:  _, 
Agnovere ſuos. pro numine fata ſiniſtro IV 


195 


186. Claſſica det bello ;] Ita emendandum pro 


dent bellum, Caeſar claſſicum canere jubeat: tu 
ne audi: ſigna moveat: ne ſequere: jam pax 
erit, Grotius. Priores editiones habebant, 
Claſſica dent bellum ; quod tutatur Frid. Grono- 
vius Obſerv, iv, 26. narratque hanc novam lec- 
tionem ex conjectura Grotium ſurrogaſſe, cum 
omnis ſcriptura vetus habeat Dent bellum. Fal- 
litur vir eximius; quinque enim ſeripti, quibus 
uſi ſumus, univerſi habent Bell ; et unus tantum 
Dent, ceteri Det. quare hoc merito accipimus ; 


dum et ſequente verſu ſit, Sigua ferat ; ut utro- 


1 750 idem nominatiyus Caeſar nen, 


Exigua requie tantas augentia clades 


Pax erat, et miles caſtris permiſtus utriſque 
Errabat: duro concordes ceſpite menſas r 


Inſtituunt 


192. Venturi diſcrimen habent.] Loquitur, ut 
ſaepe, tanquam in re praeſenti. Hactenus quae 
facta ſunt, excuſari aliquo modo poſſunt, in 
poſterum vero magnum imminet periculum. nam, 
niſi abſtinetur à bello, omnes manifeſto ſcelere 
contaminari neceſſe eſt. Pugnabunt in cives jam 
non ignotos. Grotius. | 


196. Pax erat, t miles caftris permiſtus utriſ- 
que] Concinnius alii codices, | 


Par cat, ct caſtris miles permiſtus utriſſur. 
198.— Ef 


— 


PHARSAL FA E LIB. w | 
Inſtituunt, et-permiſto libamina Baccho. 


VBraminei luxere foci: junctoque n nee 
200 Extrahit inſomnes bellorum fabula noctes: 1 


Quo primum ſteterint campo, qua lancea dene 
Exient, dum, quae geſſerunt fortia, jactant. 


218 


Et dum multa negant, quod folum fata petebant, 9 
Eſt miſeris renovata ſides, atque omne futurum 
205 Crevit amore nefas. nam poſtquam foedera, — J 


Cognita Petreio, ſeque, et ſua tradita venum 
Caſtra videt, famulas ſcelerata ad proelia dexrs 10 


Excitat, atque hoſtes turba ſtipatus i INermes 40 | 
Praecipitat caſtris, junctoſque amplexibus 33 1314 
— 330 dnalitt Hier 191911 Addidiit 
t96,——Bt permifto Iibamina Baccho. Grami- Val. Flaccus v, 19. [2 
Peng Bcd: privy cm aero hin = BP nin Bri, 


verſu habuimus Permiſtus. Tolle diſtinctionem 


plenam Fon e et 4 Rang 


— PRIMA SACRO litaming 2 | 


. ̃²— ͤ—é—é—G— . 
didet,] Redit illud Caſtra altero abhinc verſu, 
Praccipitat caftris : Quare TR codicis 8 


Graminei luxere foci, gi lectionem, fs 
8i petit ſcribas, ſimilia ſunt; 1 i/lo CUNCT A J's gu ſu * 2 . 
pmoſco. Ovid. F aſt. "gt 733> eaten 8 FG 
7 Sic viii, 509. e gory e 
T 


Te memorant, Gange 3 oriente fubafto | 
Primitias magno ſepoſuiſſe Jovi. 

Cinnama tu primus captivaque tura Adiſi, * 
Degue triumphato viſcera to/la bove : 

Nomine ab auctoris ducunt Libamina nomen, 
Libaque, god ſacris ris pars datur inde focis, 


Virgil. vi, 246. 


4 


Ignibus imponit facris libamina prima. 


— - 
2 . _ 


. _Regeſque timet, quorum omnia mer/it, 


Nec vero ſatis modeſte Sus cgſfra, quae cum 
Afranio communia erant, ut ſupra v. 4. 


Jure pari regio- caftris 1 us ii 
Et Parreius erat. 


208. — boftes FAY fi pie nermes 
9 n Manuſeriptus A. Inermi. 


re 


Caeſar 


** 
gg 5 7 5-7 998 EIS 
„ 


„ 


— 


2:6 NI ANNAEI LUGANE 


Addidit ira ferox moturas proelia voces 
Immemor o patriac, ſignorum 6 — Bal 
Non potes hoc cauſae, miles, praeſtare 1 
Aſſertor victo redeas ut Caeſare : certe, nl} 
215 Ut vincare potes. dum ferram, — 4 
Ibitis ad dominum ? damnataque ſigna feretis ?? 
Utque habeat famulos nullo diſcrimine Caeſa 
Exorandus erit? ducibus quoque vita petenda eſt ? 
220 Nunquam noſtra ſalus pretium, merceſque IIIa 
Proditionis erit: non hoc eivilia bella, | 
Ut vivamus, agunt. trahimur — n 's 
Non chalybem gentes penitus fugiente metallo 
Eruerent, nulli vallarent oppida muri, 


EN 


* 


225 Non 


Caeſar Civil. i, 75, Petreius armat fumiliam, Inmemor o patriae,, LARIUMQUE al 
cum bac et praetoria cohorte cetratorum barbariſque tuorum. 1 
equitibus paucis, inprvviſo ad vallum aduolat—— Quintilian. Declam. cclx, p. 487. Lad parun 
Noftri finiftras ſagis involuunt gladiaſue diftrin- en, exulem eſſe domus ſuae, Larium ſuorum ? et 
gunt, atque ita ſe 4 cetratis equitibus defendunt. certe ſi Signorum, non Oblite ſed Pradisr. Oblit 
Forte corrigendum, de abſentibus, non, ut hic, de pracſentibus, - 


—atque hoſtes TURMA flipatus EQUESTRI. 218,—Nullo diſcrimine] Ex illo Virgilii ; 
Tyros Tyriuſque mihi nulls diſcrimine agetur. 
Hoc ne, inquit, orandus eſt Caeſar, ut” vos ſbi 
ſervire patiatur, hac ſola lege ne durius vos Pom- 
Talia nunc pediti, turmae nunc mixtus equeſtri, peianos habeat, quam Caeſarianos ſuos 7 Nam 
Dita dabat. alioqui, ut Tacitus inquit, recentiflimus quiſque 
ſervorum & conſervis Judibrio eſt. Grotius. 
212, Immemor o patriae, fignorum oblite tu= guavior et Lucano ſolennis, compoſitio eſt, quam 
rum, ] Mox ſequitur figna, Deinde non Tuo- dat codex Regius, 
er ſed Meorum : nam Imperatoris ſunt, non Utque habeat nullo famulos aiſe rimine Cagſer. 
militis. ut, f Ceterum illud Nullo diſcrimine, noli interpretari 
2, na cut, cum viro magno, Nulla differentia, ſed nulla pe- 
3 riculo, nulla dimicatione. 
F orte legendum, | | 2 30. Jud 


Certe Turma legendum. Claudianus de bello 
Getico, 579, 


PHARSALIAE: LIB. *. 


225 Non ſonipes in bella ſerox, — 
Turrigeras claſſis pelago ſparſura carina, 


227 


1 


Si bene libertas unquam pro 1 0 


Hoſtes nempe meos ſceleri jurata nefando 
Sacramenta tenent : at h ier bor e I 


230 Veſtra fades, quod pro cauſa — ayes, 


Funeral une toto fatorum ignarus in orbe;. 
Magne, paras acies, mundique extrema tetenten 
Sollicitas reges, cum forſan foedere noftro 


235 Jam tibi ſit promiſſa ſalus. Sic fatur, et b, 


Concuſſit mentes, ſcelerumque reduxit amorem. 


Sic ubi deſuetae filvis in careere clauſo 


Manſuevere ferae, et vultus poſuere minaces, 


230. — Quod pro cauſa pugnabitis acgua.] Ita 
tecte MS. Non alia cauſa vos hoſtibus ignaviores 
eſtis, quam quod juſtum bellum geritis. Nam 
illos ſcelera obdurant. Grotius. Priorem lec- 

A vaobis vilior hoc g 
Vitra fides, quod pro cauſa pugnantibus agua 


Et veniam ſperare licet. 


egregie, niſi quod Regius paulo concinnius vobis 


at. Clara per fe eft ſententia; Ideo ſegnes ad 
ptaelia eſtis, parati ad deſeiſcendum; quod in 
cauſa bona et pia, etiam victi veniam ab hoſte 


ſperatis: Illi contra, non ſerleribus, ut vir mag- | 


nus, ſed deſperatione veniae obdurati ſunt. Huc 


tendit et Caeſaris n 314. 


. guicumpue wall 
Nen putat in victos ſacuum diftringere ferrum, 


Atque 


Hathus fuer eivedy quod fs adverſe aun. 
Non eredit feciſſe nefas. 5 
eee pro 4 
nibus habet, non juſtis militibus, ii, 531. 
O ſeelerum whores, melioraque figna ſecuti— i 
231. Sed veniam] Ita emendavimus pro Et. 
Eft enim G-dvwopups, _ Grotius, 
idem, Pro dira piieris Funera ! Diflzatiune 
hic codices, pars Fanera, pars Fiedera. Tu 
utrumque reſpue, et ſic corrige, 
rob N bd 4 
VULNERA. X 
Sie et alibi , 350. | 


————patimurne pudotis 3 
1 * 


W 5 3—5 : 


M. ANNAEI.LUCANY 


Atque hominem didicere pati: ſi torrida parvus A ds 


240 Venit in ora cruor, redeunt rabieſque furorque, 


Admonitaeque tument guſtato eee 4 2 


Fervet, et a trepido vix abſtinet ira magiſtro. 
Itur in omine nefas: et quae Fortuna deorum £84046 
Invidia caeca bellorum in nocte tuliſſet, 


? * 
e ad 8 


245 Fecit noſtra, fides: inter menſaſque, — 


Quae modo com plexu foverunt pectora, <xcdunt, 
Et quamvis primo ferrum ſtrinxere ers 


Ut dextrae juſti gladius diſſuaſor adhaeſit, 


Dum feriunt, odere ſuos, animoſque 7% Fo 8 
250 Conſirmant ictu. fervent jam caſtra tumultu, 
Et ſcelerum turha: rapiuntur colla parentum. 


245. Feit noftra, fides :] Sic emendavimus 
pro monſtra, quod ſane monſtro erat ſimile, adeo 


nullus inde commodus elici poterat ſenſus. Hoc 
vult: Potuerat bellum civile Deorum et fati 
iniquioris videri culpa, praeſertim i fortuita prae- 
lia ignotos ignotis implicuiſſent. nunc profecto 
noſtra eſt, quia alter alterum novimus, ejuſque 
rei certi et nobis conſcii ſumus. Nam quae aut 
ignorantia aut impetu fiunt, eorum culpa facile 
fato aſſignatur: quae deſtinato g is 's, g 
aguntur, ea non «lyxiuare ſunt, fed au. 
Grotius. Recte vir magnus Nora adſcivit pro 
Monftra. Id fefellit Librarios, quod nora fides 
una copulabant, eodem caſu et numero. Sed 
dividenda ſunt ; Fides fecit ea crimina Noftra eſſe, 
guae alias Fortunae crimina fuiſſent, in caeca bel- 
lorum nube et conflictu, cum amicus amicum, cogna=- 
tus cognatum ignari jugulaviſſent. Ceterum pro 
Nocte probe habet Berſmanni codex NUB E. 
| Bie et aljbj 3 iv, 488. 


Ac 
Non tamen in caeca bellorum nuke cadendum, 

et vi .298. | 

Aue aciem caeca e fab nube rn, 


Virgil Aen. x. 


Areas nubem belli, dum detonet, omnem omnem 
Suftinet. 


251. Et ſeelerum turba : rapiuntur colla purem 
tum. ] Hic verſus a. codice Collegii Trinitatis 
abeſt; in codice Academiae fertur alia manu et 
interlinearis, in Berſmanni poſt tertium venit. 
Omnino «ax . et rejiciendus. Turba ſcele- 
rum, invenuſte, praeſertim cum redeat illud Scelus 
verſu ſequente. Rapiuntur colla parentum, In- 
docte: quaſi in mortuorum corpora hic ſaevirent 
ut n et Sylla in civilibus odiis. 


2 Con 


PHAR SALIAE' 'LIB. 1b. 229 


Ac velutoccultur pereat ſeelus, omnia monſtra T 
In faciem poſuere ducum: juvat eſſe nocentes. 
Tu, Caeſar, quamvis ſpoliatus milite multo 
255 Agnoſcis ſuperos: neque enim tibi major in _ 5 

Emathiis fortuna fuit, nec Phocidos undis 

Maſſiliae, Phario nec tantum eſt aequore geſtum. | 
Hoe ſiquidem ſolo civilis crimine belli 
Dux cauſae melioris eris. polluta - PTY Abra 088 
260 Agmina eaede duces junctis committere caſtris 
Non audent, altaeque ad moenia rurſus Herde 
Intendere fugam. op pos eques obvius omnes 
Abſtulit, et ſiccis inclufit collibus hoſtem. 
Tunc inopes undae praerupta eingere foſſa 
265 Caeſar avet, nec caſtra pati contingere as; 
Aut circum largos curvari brachia fontes. 

Ut leti videre viam, converſus in iram 
Praecipitem timor eſt. miles non utile clauſis 
Auvxilium mactavit equos : tandemque coactus 
270 Spe poſita damnare fugam, caſurus in hoſtes 

Fertur. Ut effuſo Caeſar decurrere paſſu _ 
Vidit, et ad certam devotos tendere mortem: 


Tela 


25 2 monfira In faciem BFA du- | 257,—— Phario nec tantum et aequore geſtum.] 
cum :] Codex S „Tune, In facie Laevius terſiuſque exit, quod Berſmanni codex 


Nofter vi, „ mt 1 "POE 
ood filler probe | Meſſiliar, Phario tantum nec in-aequore gefum. 
Cacſaris in vultu. 3 * 7 22 * 


259. Dux cuuſae melioris eris.) Ipſa ene, | 
f 255, Agnoſeis ſuperas J Dove tibi faventes cog- clamitat legendum eſſe, 1 
noſcis, qui cauſam tuam non tantum felicem, ſed hs conf Alert ERAS, 
et favorabilem faciunt. Grotius. 3 | 5 
N 274.— Nen 


— 


230 


Tela tene jam, miles, ait, eee 


Subtrahe ; non ullo conſtet mihi — 
275 Vincitur haud gratis, jugulo qui — 5 


Jam damno per 


Incumbet gladiis, gaudebit ſanguine fuſo. 


En ſibi vilis adeſt. inviſa luce jurentus, 
itura meo: non ſentiet a, 


Deſerat hic fervor mentes, cadat impetus amens, 


280 Perdant velle mori. Sic deflagrare minaces 


Incaſſum, et vetito paſſus langueſcere <=" i 
Subſtituit merſo dum nox ſua lumina Phoebo. 


Inde ubi nulla data eſt miſcendae copia mortis, 


Paulatim cadit ira ferox, menteſque tepeſcunt. | 
285 Saucia majores animos ut pectora geſtant 4 


Dum dolor eſt, ictuſque recens, et mobile nervis 
Conamen calidus praebet cruor, oſſaque nondum 8 
Abduxere cutem : ſi conſcius enſis adacti 


Stat victor, tenuitque manus;; tum 2 artus 


274. Nen ullo conſtet mibi ſanguine bellum :) 
Placet magis, quod alii libri afferunt, VUL- 
NERE : quia mox redit illud alterum, Gaudeb:t 
ſanguine fuſo. Caeſar bello Gall. iii, 24, Tutius 
arbitrabuntur eſſe ſine ullo vulnere viforia 
potiri. et iterum Gall. iii, 86, Ita fine periculo 


legionum, et pene ſine vulnere bellum conficiemus. ; 


Tacitus Hift. iii, 13, Huc cecidiſſe, ut fine 
Praelio, fine vulnere, vin&as . et capta tra- 
derent arma. 


283.— 1M; ſcendae copia mortis,] Ita quidam 
- MSS. efficacius quam alii libri ae martis. 
in Septimo ſimiliter : 


eue fuorun 
Permiſeere meis, 


290 Alligat 


n. Pace tamen viri magni, revocamus 


alteram lectionem, Miſcenda copia martis, vel ob 


id unum quod praeceſſerat, Yetito paſſus langueſ- 
core bello. Quin et aliud eft Mortes miſeert, 
ling Mortem. At Martem miſcere, ut iii, 354- 


Vulnera miſoebunt Beru. 
vi, 30. — | 
Major cura duces miſcendis abftrabit amis. 
vii, 421. 


ee e e ee e 
288.81 conſeins enſit adatti Stat viclur, tt- 


| anitgue mme! Rectius, quod alii codices ha- 
i bent, Manum, 5 


291. Poftquan 


PHARSALIAE 1AB. IV. 
290 _— e ſubdudso robore pen, 
| Tamque inopes — primum rllre refolla, | 
Nec n e een n, 
295 Sed gladüis fodere ſuis: neden GET DIO 
Non fe tam penitus, tam-lange _ relida.. 
Merſerit Aſſyrii ſerutator pallidus aur. 
Non tamen aut tectis ſonuerunt curſibus amnes, 
300 Aut micuere novi, percuſſo pumice, fontes: 
Antra nec exiguo ſtillant ſudantia wy. 
Tunc * n multo ſudere 3 a 
Extrahitur, duris ſilicum laſſata metallis. 
Quoque minus poſſent ſiccos tolerare vapores, 
Corpora ſuſtentant epulis, — — | 
Auxilium fecere famem. N mollius 3 
Frodidit en — manus utraque glebas 
310 Exprimit 
| 291. Pofquam zen eie eien waders | ——_ſtr avores 


onguis.] Seneca Epiſt, p. 350. Et per adficcata Viſeeribus lacerae telluris mergitur imis, 
vulnera recens dimittitur ſahguis. Et Epiſt. 59, Et redit infekx effollo concolor auro. 


e Ci 
4b © Wuoque minus 2 ficeos] Codices alii 
298. Merſerit Ari ** pallidus auri.] concinnius, 


Sine dubio reponendum ASTURII, ex emenda- N | 3 
tiane Nic. Heinſii. Silius lib. i, 231. Nun niaus ſiccos poſſent tolerare uapores. 
72 WH N 3 310.——Nigro 


395 


432 M. ANNAEI LU CANT 


310 Exprimit ora ſuper. nigro ſi turbida limo Ace 
Colluvies immota jacet, cadit omnis in Anden 
Certatim obſcoenos miles: at [ 

Quas nollet victurus, aquas: rituque ferarum,, 
' Diſtentas ſiccant pecudes, et latte negato. 

315 Sordidus exhauſto ſorbetur ab ubere ſanguis. 
Tunc herbas, frondeſque terunt, et rore madentes 
Diſtringunt ramos: et ſi quos palmite crudo, | 
Arboris aut tenera ſuecos preſſere medulla. 

O fortunati, fugiens quos barbarus hoſtis 

320 Fontibus immiſto ſtravit per rura veneno. 

Hos licet in fſuvios ſaniem, tabemque n 

Pallida Dictaeis, Caeſar, naſcentia ſaxis 
Infundas aconita palam, Romana j Fan 
Non decepta bibet- torrentur viſcera flamma, 

325 Oraque ſicca rigent ſquamoſis aſpera linguis. 
Jam mareent venae, nulloque humore rigatus 
Aeris alternos anguſtat pulmo meatus 
Reſciſſoque nocent ſuſpiria dura palato. x 
Pandunt ora ſiti, nocturnumque ara captant. 

330 Expectant 


310. Nigro fi turbida limo Colluvies immota tis nominavit, non dicendum erat Arboris in ge- 
Jacet,] Non bene inter ſe congruunt Turbida et nere, ſed peculiaris cujuſdam arboris, Corrige, 


Immota. Recipimus ex aliis codicibus, quod 
per ſe ſignificantius 999 DI SAMBU CI aut tenera ſucces prefere medulla. 


Colluvies IMMUNDA jacet. Nam plurima inter omnes arbores ſambuco me- 
| dulla eſt. 


Th | ; 328. Ref; riſque. nocent „ irie FO alats, 
317.——Et fi quos palmite cruds, Arboris aut Pandunt ora fiti, noturnumque aira captant.) 


tenera ſuccus preſſere medulla.) Cum palmitem vi- Ineptum et ignavum eſt illud SITT: _quorſum 
enim 


Sic alii, Immundus fimus, &c. 


PHARSALIAE LIB IV 233 
330 Expeclant imbres, quorum modo cuncta natabant 


lmpulſu et ſiccis vultus in nubibus hacrent. 10 
Quoque magis miſeros undae jejunia ſolvant: ; 
Non ſuper denen Wiesen, Canerique fub axe | I 076 


Qua nudi Garamantes arant, -ſedere : ſed inter 


335 Stagnantem Sicorim, et rapidum apa leon 
Spectat vicinos ſitiens exercitus amnes. - 


Jam domiti ceſſere duces, paciſque! — 


Auctor damnatis ſupplex Afranius armi s, 


* . * , of o . . 7 1 
Semianimes in caſtra trahens 1 bo 


340 Victoris ſtetit ante pedes. ſervata precanti 
Majeſtas, non fracta malis, interque priorem 


©, 


Fortunam, caſuſque novos, gerit omnia na, 


Sed ducis, et veniam ſecuro pectote poſcit. 1 51 1 
Si me degeneri ſtraviſſent fata ſub hoſte 


6 * 1 + 


.. 


= une ola mihi eft orandar caulk ade, rid 


EX 


1 


enim tot pulcherrimis verſibus ſevilima 8 


deſcripta eſt ſitis; fi nunc demum SITIM no- 


minat? mirum ni ſuſpicaremur, loquendi aut 


cantitandi gratia ora pandiſſe. Neque mogis 


placet Nocturnum abra : nam eſto ut frigidior ſit: 


quid agendum erat interdiu ? Codex Berſmanni 


et duo Regii, pro SITI habent TAMEN ; 
unde naſcitur emendatio. Dixerat enim, quod 
verum eſt, ex ipſa inſpiratione et exſpiratione 
acris, et crebro anhelitu, ora aridiora facta, ſitim- 
que auctam eſſe: Corrige igitur, 


Pandunt ora TAM EN, NOCITURUM- 


que atra captant. 


330. Expectant imbres, quorum. modo 8 
natabant] Languidum eſt ilud Expeant. Lege 


7 cui uon ieee 525, 
 EXOPTANT * quorum modo cuntta 
natabani, : 


wenks quos nuper ederant et execrati ſunt, 
nunc 2% r 


345- N on deerat fartis rapimmds | dextera leto :] 
Placet aliorum codicum lectio, 


| ——— CApirnds r 1 * 
ut i, 461, Animique capaces Mortis. | 


346. — fol ils of onda 1 ſolutis,} 
Scripti, quos yiderim, omnes alio ordine, 7 


At nunc cauſa mibi off orandas ſola falutis. 
6 g 249. Conſiliis 


M. ANNAEI LUCA 5 


Dignum donanda, Caeſar, te credere vita. or 
Non partis ſtudiis agimur, nec — arms. 
350 Invenit civile duces: cauſaeque priori, 
Dum potuit, ſervata fides: nil fata moramur. 11s 
Tradimus Heſperias gentes, aperimus Eos, bus 
Securumque orbis patimur poſt terga reli. 
355 Nec ferrum, laſſaeque manus. hoc hoſtibus unum, 
Quod vincas, ignoſce tuis. wen, at Garne 5 
Otia des feſſis, vitam patiaris inermem * 
Degere, quam tribuis: campis profrata ee 
Agmina noſtra putes: nec enim felicibus armis 
360 Miſceri damnata decet, partemque triumphi 
Captos ferre tui: turba haec ſua fata peregit. 
Hoc petimus, victos ne tecum vincere cogas. 
Dixerat: At facilis Caeſar, vultuque ſerenus 
tf Flectitur, atque uſum belli, poenamque remittit. 
365 Ut primum juſtae placuerunt foedera pacis 
Incuſtoditos decurrit miles ad amnes; 
Incumbit ripis, permiſſaque flumina turbat. 


Continuus multis ſubitarum tractus aquarum 


„ a 
” 
* 3 


Aera 


349. Confiliis inimica tuis.] Tuis rebus, tuae Hic petimus, vides tecum ne vincere cg. 
dignitati adverſantia. Grotius. 
| 364.——Aftgur uſum belli, poenamqus remittit.] 
351.——Ni fata moramur.] Videmus hoc Placet aliorum librorum lectio, | 
agere Fortunam, ut te Orbi imponat. nos ei Arque USUS belli poenamque remittit. 
moram injicere nolumus. Grotius. 

367. Incumbit ripis, permiſſaque flumina turbat.] 
| 302,——Vifos ne tecum vencere cogas.] Alii Quomodo autem Turbat flumina, fi non ultra 
Codices om, | ripas 8 Scribe, 

„ INCUMBUNT 


| IPHARSALIAE ka w. 


Aecra non paſſus vacuis diſcurrere venis, 
ee pets 
Cedit adhuc; n n- e e 
Viſceribus ſibi poſcit aquas. mox ro FN 


370 Arctavit, cl 


235 


$4 
TEE +. 
' . 187 


IA 
* 


Et vires rediere viris. O prodiga rerum on 1 5 80 : 


Luxuries, nunquam parvo contents _— 
375 Et quaeſitorum terra, pelagoque ciborum p 
Ambitioſa fames, et Jautae'gloria 'menſae; 7 


Diſcite, quam parvo liceat producere vitam, 


Et quantum natura petat. ——— ad 


Nobilis ignoto diffuſus oonſule Bacchus 
380 Non auro, murrhaque bibanes ſed gurgite puro 
Vita redit. ſatis eſt populis fluviuſque Cereſqu, 


Heu _ _ bella to a "_ arma —— 


* 


INCUMBUNT RIVIS, r gn e. x 


TURBANT»:3 lib offi :+ 


Non in tanta ſiti ripis 3 w_ wor flu- 


mina proſiliunt. Ceterem codex Trininatis 
Incumbunt et Turbant. etſi in priore 'verſu tit, 
Miles decurrit, placet, nam ita ſupra, 313. 


eius recepit 


Quas nollet vifturus aquas : ritugue ferarum 


Diftentas ſiccant pecudes. 


Statius Thebald, i iv, 819, in ſiti plane ſimili, 
Incubutre vadis paſſim djerimin nullo. 


modo lene virens et gurgite pure 


Perſpicuus, nunc ſordet aquis geſius ab i imo 
Alveus. 


Ut hie Vadis et Sordet : 10 Noſter, Rivis et 
Turbant. e eee 1212 19 ON 35 


1 


- Victort 


1 gs morbus egens] 14% 
001 | — ed MORIS Kenn. 


RD Epift. Fa 290, Sicut difillatio una, nec 3M 
huc in morem addudta tuſſim fact. Seneca Nat. 
Qu. vi, 14, p. 797, Neque enim in nobis febris 


alias partes moratius impellit, ſed per omnes part 


| aequali tate cu ri ubi plura Gronovins, 


380. Non auro, murrbague bibunt :] Codex 
Trin. Murrave. Recipimus : atque utinam ſem- 
per hoc praeſtaret: nam aut codices nos fallunt, 
aut paſſim habet Lucanus We, ubi alii 905 di- 
cerent. ; 


387 I. a oft populis A e 
Heu miſeri, qui bella gerunt.] Male haec connec- 
tuntur in libris editis : quaſi flivius ei Ceres ſatis 
eſſet bella gerentibus, ſed non aliis. Minime hoc 
vult auctor. . Et in bello et in pace Panis et 

G g 2 Aqua 


* 


235 MW. ANNWELD LUCANI 

Victori miles ſpoliato pectore tutus, V non rtf 
— — — Mer yadteg * if 8 4 

385 Spargitur. o quantum donata pabe pores» 11500 

Excuſſis unquam ferrum vibraſſe lacertie 

Proſpera bella deos. nempe uſis marte ſecundwoͤo 1 

| Tot dubiae reſtant acies, tot im-orbe:labores: 1/1 | | 

390 Ut nunquam fortuna labet ſucreſſibus anceps, : 

| Vincendum toties: mene 11 

Eft cruor, ent eee 
Felix, qui potuit mundi n o 

395 Ulla vocant, certos non rumpunt claſſica — } 
Jam conjux, natique rudes, et ſordida tecta, 
Et non deductos recipit ſua terra colonos. 
Hoc quoque ſecuris oneris fortuna remiſit, 
Sollicitus menti quod abeſt favor: ille ſalutis 

400 Eſt auctor, dux ille fuit. ſic proelia ſoli : 
Felices nullo ſpectant civilia voto, 

Non eadem belli totum fortuna a> cham 

Conftitit : in partes aliquid fed Caeſaris aula cit, 

Qua maris Adriaci longas ferit unda Salonas, 


Aqua naturae ſatisfaciunt. IIla vero, Neu mi- 
ſeri, qui bella gerunt, ad ſequentia pertinent: Victi 
enim, nudi, et ſpoliati, gratulantur ſibĩ omnia de- 
decora, ob militiae vacationem. 


397. Et nom deduttos recipit ſua terra colonos. 
Antequam deducerentur : quod non contingebat, 
niſi veteranis et victoribus. Grotius, 


5 405 Et 
Auod abeft favor: ] Ita rectius MS. 
quam pavor. Liberavitillos fortuna ab una max- 
ima moleſtia, partium ſtudio. Utercunque vice- 
rit, ferent facile, alteri parti ob Sacramentum ve- 
tus, alteri ob recens beneficium benevolentes. 
Grotius. 
403.——Hh partes aliguid fed Cacſaris anſa of, 
Et hoc, ut alia quaedam, de Lucano ſumſit Flo- | 


rus; 


PHARSALIAE LIB. W. 


1 


237 


Clauditur a9 Kii 


Cautus ab incurſu belli, ſi ſola recedat, 


410 Expugnat quae tuta, fames. non pabula tellus ot 
Flava Ceres ſegetem : ſolighat gramine campum. 


Miles, et attonſo miſeris jam dentibus arvo 
Caſtrorum fiocas de ceſpite vulſerat herbas. 


415 


Ut primum adverſae ſocios in littore terras 
Et Baſilum videre ducem : "nova furta per 2equor | 


Exquiſita fugae : neque enim de more carinas 
Extendunt, puppeſque levant, fed firma — 


Molibus inſolito conte xunt robora ductu. 
Namque ratem vacuae ſuſtentant undique cuppae, 


420 


Quarum porrectis ſeries conſtricta catenis 
Ordinibus geminis obliquas excipit alnos. 
Nec gerit expoſitum telis in fronte patenti: 
Remigium : ſed, quod trabibus circumdedit acquor, 


425 


Hoc ferit, et taciti praebet miracula curſus, 


Quod nec vela ferat, nec apertas verberet undas. 


Tunc freta ſervantur, dum ſe declivibus undis 


rus: Aliguid tamen adver/ Wes mn 


Fortuna off. e e Grotius. 


406. Mlic bellac tonfiſus gente Curetum;] Ons 
nino cum MBS, legendum Curifum. Curictas 
yocat Plin. I. iii, e. 21. |, pork: 6p 
boni. Grotius, 


Aeſtus 


— gramine campum Miles, } 
Repone, SPOLIARAT, ut mox Pulſerat e neque 
enim, credo, br 
quam Campi. 
ap Canfer cum hoc loco ſimiles Herodiani 


et 8 in Maximino. Grotius. 
431 — 


* 


238 


92 
— 


430 
Et 


435 


440 


445 


431.—Cundtas ſuper ardua turris Eminet, et 
tremulis tabulata minantia pinnis.] Cunctas ſuper 
tyualuegs, ſuper cunctas, ſiue omnes tres rates eminet 
turris et tabulata, At acutiſſimus Nic. Heinſius ad 
Silium ix, 641, Jundtae, inquit, tabulata turris : 
fic lego, non Cunttas: Non intelligo : nam in hac 
verborum conſtructione, dicendum erat Eminent, 
non Eminet. 
opere poſtumo. 


N. ANNA _ LUC AT 


Jamque relabenti creſcebant littora n 

Miſſa ratis prono defertur lapſa profundo, 

comites. cunctas — 2 
Eminet, et tremulis tabulata minantia ou: 
Noluit Illyricae cuſtos Octavius undae 
Confeſtim tentare ratem, celereſque carinas 
Continuit, curſu creſcat dum praeda en 1 
Et temere ingreſſos repetendum invitat ad al iv! 
Pace maris. Sic dum pavidos formidine cervos 
Claudat odoratae metuentes ara n mer 1 
Aut dum diſpoſitis attollat retia varis 

Venator, tenet ora levis clamoſa Moloſſi; 

Spartanos, Cretaſque ligat: nec D | 

Sylva cani, niſi qui preſſo veſtigia roſtro  . - 

Colligit, et praeda neſcit latrare reperta, - WI ot 
Contentus tremulo monſtraſſe cubilia loro. | 
Nec mora. complentur moles, avideque petitis 
Infula deſeritur ratibus: quo tempore primas - 
Impulit ad noctem jam lux extrema tenebras. 
At Pompeianus fraudes innectere ponto 


Sed multa funt condonanda in 


Antiqua 


446.—— Q tempore primas Impulit ad noctem 
jam lux extrema tenebras.] Durum hoc et plane 
ferreum, Lux impellit tenebras ad nactem ; certe 
Detinet potius quam Impellit. Codices alii Inpu- 
lit, alii Impedit, quidam Impetit. Miror vero, 
cur illud Grotius primus in textum receperit ; 
nec tamen vel verbo explicaverit. In prima Editi - 
one hoc ponit, Impulit ad nactem: fic legendum, non 
Inpedit, aut Impetit ; in tertia vero omiſſum 4 

5 


eſt; neque eo minus Impulit in textu retinetur. 

nos, bona viri magni venia, revocemus priorem 
lectionem IMPEDIT ; hoc eſt, detinet, tardat, 
demoratur. Ad noctem autem non Motum hic ſig- 


nificat, ſed Tempus ſolum, Circa noctem. 


459. Reflituit rupes tectum mare,] Senſus erat 
commodus, niſi refragarentur manuſcripti, qui 
raptus habent. Raptus igitur intellige rapinas, 


PHARSALIAE LIB. W. 59 
Antiqua parat arte Cilix, paſſuſque vacare ert 
450 Summa freti, medio ſuſpendit vincula ponto, 
Rupis ab Illyricae-ſcopulis. nec prima, nec illa 5 
Quae ſequitur, tardata ratis: ſed tertia moles 
Haeſit, et ad cautes adducto fune ſecuta eſt. en ge . 
455 Impendent cava ſaxa mari: ruituraque ſemper 
Stat (mirum): moles: et ſilvis aequor inumbrat. 
Huc fractas Aquilone rates, ſubmerſaque __ 
Corpora ſaepe tulit, caeciſque abſcondit in antris 
Reſtituit rupes tectum mare, cumque cavernae 
460 Evomuere fretum, contorti vorticis undae' 
Tauromenitanam vineunt fervore Charybdim. 
Hic Opiterginis moles onerata colonis '-  - 
Conſtitit: hanc omni puppes ſtatione ſolutae 
: Circueunt: alii rupes, ac litora complent. 
465 Vulteius tacitas ſenſit ſub gurgite fraudes. 
O ux erat ille ratis) fruſtra qui vincula ferro. 
Rumpere conatus, poſcit ſpe proelia nulla, 
Incertus qua terga daret, qua pectora bello. 
Hoc tamen in caſu, quantum deprenſa valebat, 


470 Effecit 
res ipſas raptas, corpora, naves, quae pertracta ad 


has cavernas, deinde iterum evomuntur. Gro- 
tius. In prima Editione, vir ſummus, RUPES 
emendavit pro RAP T Us. in ſecunda damnavit, 


interim per omnes editiones illa Rupes textui ad- 


haeſit. ſed praetulerim omnium codicum lectio- 


nem, RAPTUS. Emendationis enim iſtius, 
nec ſenſus commodus eſt, nec ad alterum compa- 


randus. Ceterum ws Tectum mare, quod ſine 


Manuſcrjptis 


Heure 


ſtium non poteſt. Quam diu enim victurus ſit, 


246 M. ANNAET LUCANT 


470 Effecit virtus: inter tot millia eaptae jor 
Circumfuſa rati, et plenam vix inde m—_— 
Pugna fuit, non longa quidem. nam condidit atra 
Nox lucem dubiam, pacemque habuere tenebrae. 
Tunc ic attonitam, venturaque fata 1 

475 Rexit magnanima Vulteius voce cohortem: 

Libera non ultra parva quam noctej jwenhu, 
Conſulite extremis anguſto in tempore rebus, 7 
Vita brevis nulli ſupereſt, qui tempus in illaa 
Quacrendae ſibi mortis habet: nec gloria leti 

480 Inferior, juvenes, admoto occurre fato. 
Omnibus incerta venturae tempore vitae 
Par animi laus eſt, et quos ſperaveris annos 
Perdere, et extremae momentum abrumpere lucis, 


- 


Accerſas 
Manuſcriptis non ſollicito, dediſſem equidem tur ; et ipſe moriendi certus, ad focietatem mor- 
moralem huic ſententiae affectum, tis illos hortatur, | 


——reflituit raptus JUSTUM mare. Vita brevis null fupersft, qui tempus in illa 
472.——Nam condidit atra Nox lucem dubiam, ] Rune m ibi mortis habet : nec gloria lei 
Friget et ſordet hoc prae illa aliorum codicum ange juvenes, admoto occurrere fate. 


bn In beg en dee enen Gat. Ad oft : 5s 
nam condidit UMBRA | flagitat disjunctio Nec, et comparatio Inferior, 
7 lucem dubiam. Nulli, inquit, quantumvis Seni, parum vitae ſu- 


pereſt, (Nota, brevis ſupergſt, non brevis g/ cui 
in illa brevitate copia mortis fibi inferendae eſt: 
et par gloria juvenis eſt, fi admoto et non effugi- 
endo fato, ſponte et obvius occurrat, In hac ergo 
laude pares ſumus ego ſenex, et vos Juvenes. 
Repone igitur, 


480. ——Aamoto occurrere fate.) Non ideo mi- 
nor noſtra laus erit, quod mortem nobis infere- 
mus, quae vitari jam aut diu differri ob vim ho- 


nemo ſcit. Grotius. Non attingit ad loci ſen- 
tentiam vir magnus; quae mihi primum per ve- 
ſtigia ſua indaganda erat, atque ea reperta, mox ere gliria liti 
loci non ſani emendatio ſponte ſua ſe obtulit. Inferior IUVENI EST, admoto occurrere fatt 
Vulteius dux ipſe ſenior, juvenes milites alloqui- ei | | bs: ME 2 57 

um 


PHARSALIAE/L1IB. IV. 


241 


Accerſas dum fata manu. non cogitur ullss 
485 Velle mori. fuga nulla patet: ſtant undique * 


Intenti cives jugulis. decernite letum, 
Et metus lane abſit: cupias ks neceſſe ft 


_ 


Tum eandem ſententiam int eee in 


ill is, quae ſequuntur, » x OLE 


bog r 

Omnibus incerto venturae tempore vitae, 

Par animi laus. eft, & quos ſperaveris anno: 

Perdere : 
lucis, annere 

Arceſſas dum — manu. | 


Et in his itidem duo eg quod ſatis — —_—— 64. 


dicat comparatio Par laus. Cum et ſeni et juveni 


tempus vitae incertum fit ; par /animi et fortitu- - 
dinis laus eſt, ſeu juvenis mortem ſibi conſciſcens 


multos vitae annos perdat, five ſenex jam morti 
proximus, ultimum lucis momentum ſibi abrum- 
pat, dummodo manu ſibi mortem acceleret. 
Rurſus ergo vos juvenes et ipſe ſenex pares ſu- 
mus. 
pretes. | 
\. 

484. Non cogitur ullus Velle mori. Mi nulla 
patet :] Neque hic acumen Interpretum pervenit 
ad Poetae mentem. Non cogitur ullus velle mori. 


Non igitur jubeo hoc, non impero, ut manu 


mortem arceſſatis: res ipſa ſatis hoc praeſtat : 
fuga enim nulla patet ; aut veſtra manu aut hoſtili, 
certe vobis moriendum eſt, 


485.——Stant undique noftris Intemi cives ju- 
gulis.] Apage illud Cives : veniam potius pro- 
mitteret illud yocabulum, quam quod hic quae- 
rit Vulteius, deſperationem adferret. Corrige 
3 


. undique noſtris 
Intenti CILICES jugulis, 


et © extremat cs. Ae 


Profecto ir tenebris hic __ inter- 


dium mors omnis abit. 


* 4 \ 2 
9 "I. * 


Non 


 Cilices, piratae 1 et _— ſanguinis avidiſſi- 


mi: qui in claſſe hoſtili erant. Supra 449. 
At Pompeianus fraudes inneftere ponta 
Antiqua parat arte Cilix, 


Sed hanc emendationem a Rutgerſio praereptam 
eſſe poſtea deprehendi. Asen. vide Var. Lect. 


A „ 12. 


48 7. Aus bine abftt : 112 reQius quidam 
Hortantis enim eſt 
oratio. Grotius. Codices Berſmanni, Pulmanni, 
noſtrique omnes habent, Et metus omnis abit, vel 
abel, poſterior vera lectio eſt. 
1 mn——n—_—Accerntelatum 
Et metus OMNIS ABEST. | 

Noſter ubique eſt Stoicus, quorum illud «ens 
notifimum eſt, Kei, decernite, ſtatuite mori; 


et ipſo illo decreto metus omnis evaneſcit : 


metu ſubit audax et obſtinata deſperatio. Dido 
apud Virgilium, Aeneid. iv, 474. 
Ergo ubi concepit furias evicta dolore, 
Decrevitque mori: tempus ſecum ipſa madum- 
que | 
Exigit, et moeſlum dictis aggreſſa ſororem, 
Conſilium vultu tegit, ac ſpem fronte ſerenat. 
Ceterum Abeſt ideo praetulimus rd Abit quia mox_ 
v. 491, redit hoc, et in caeſura quoque: In me- 
Ovid. Amor. i, 10. 
| Nunc timor omnis adeſt, —_—_ reſanuit 
error 1 
Maxima res effita, viri, timor c omnis abeſta. 


Iterum Naſo Triſt. i, 1. . 
Carminibus metus omnis abeſt. 
H h 488 3 | 


242 


488.—Cadindum Of.) Aufer illud EST, 
quia et prior verſus ſic exibat, Neceſſe g. 


489. Ut cum] Ita reſtituĩimus, pro Aut. Grotius. 
Recte Grotius, ut ex Berſmanni codice putet, 
ſed quid illud, quaeſo, Sua tela involvunt acies 
permiſtis tenebris ? Non capio illud permiftis : 
quo enim modo, quaye re? Codex quidam Per- 
mixtas acies, Melius profecto: hoc eft pugna 
permiſtas. Sed adhuc aqua haeret, illo enim 


tempore non telis, pilis, ſagittis, quae tenebras 


inducunt, res geritur; ſed ad gladios perventum 


M ANNAEI LUCANTI 


Non tamen in caeca bellorum nube Wenn 
Ut cum permiſtis acies ſua tela tenebris l 


490 Involvunt. conſerta Jacent cum corpora campo, 
In medium mors omnis abit. perit obruta virtus. 


Nos in conſpicua ſociis, hoſtique carina 
Conſtituere Dei. praebebunt aequora teſtes, 
Praebebunt terrae, ſummis dabit inſula ſaxis. 

495 Spectabunt geminae diverſo e littore partes. 

Neſcio quod noſtris magnum et memorabile fatis 

Exemplum, Fortuna, paras. quaecunque per aevum 

Exhibuit monimenta fides, ſervataque ferro 
Militiae pietas, tranſibit noſtra juventus. 

500 Namque ſuis pro te pladiis incumbere, Caeſar, 
Eſſe parum ſcimus: ſed non majora ſuperſunt 
Obſeſſis, tanti quae pignora demus amoris. 
Abſcindit noſtrae multum ſors invida laudi, | 
Quod non cum ſenibus capti natiſque tenemur, 

505 Indomitos ſciat eſſe viros, timeatque furentes, 


Et 


D cum COMMISSAS atizs ſua tela tmebris 
1 nuoluunt, ; 
Propertius iv, 4. 
Commiſſas acies ego poſſum ſolvere. 
Noſter vii 5 19. 
eit amme cracium 
Circa pila nefas : ferro ſubtexitur atr 
Noxque ſuper campos telis conſerta pependit. 
490.——Conſerta jacent cum corpora campo, | 


Placet aliorum codicum leQio, CONF ERTA. 
| $11, Ne 


511. Ne nos, cum calide fodiemus viſcera ferro,] 
Meliores codices PODIAMUS. 


519. V:iF#uroſque dei celant, ut vivere durent, 
Felix eſſe mori.) Vide locum Ariſtotelis quem ad- 


fert Plutarchus conſolatione ad Apollonium, ubi 


hoc, velut arcanum, prodit Silenus. Grotius. 


$20,—— 8c cunctas fuſtulit ardor Nobilium 
mentes juvenum :] Sic codiees: ſed legendum eſſe 
MOBILIUM, probat quod mox ſequitur. Ante 
haec verba horrebant mortem et diem craſtinum, 


PHARSALIAE LIB. 


Et morti faciles animos: et gaudeat hoſtis . +. / 

Non plures hasſiſſe rates. tentare parabunt 

Foederibus, turpique volent corrumpere vita. 
O utinam, quo plus habeat mors nn. 

510 Promittant veniam, jubeant ſperare ſalutem: 
Ne nos, cum calido fodiemus viſcera ferro, 
Deſperaſſe putent. magna virtute merendum 4. 
Caeſar ut, amiſſis inter tot millia paucis, 

Hoc damnum, clademque vocet. dent fata the, 

515 Emittantque licet, vitare inſtantia nolim. 
Projeci vitam, comites, totuſque futurae 
Mortis agor ſtimulis : furor eſt, agnoſcere ſolis 
Permiſſum eſt, quos jam tangit vicinia fati, 
Victuroſque dei celant, ut vivere durent, 

520 Felix eſſe mori. Sic cunctas ſuſtulit ardor 
Nobilium mentes juvenum: cum ſidera coeli, 
Ante ducis voces, oculis humentibus omnes 
Aſpicerent, flexoque Urſae temone paverent : 
Iidem, cum fortes animos praecepta ſubiſſent, 


IV. 243 


525 Optavere 


poſtea exoptabant. Sane cur Nobiles dicuntur 
ruſticorum filii, non video. Ovid. Heroid. vi, 
Mabilis Aeſonide, vernaque incertior aura. 


523.— Flarogue Urſae temane paverent :] 
Quod ſignum erat praecipitantis noctis. Ana- 
creon. 

Brgipilas zr agil® id 
Grotius. 


H h 2 525. — Nr 


44 M ANNAEI 'LUCANT 


525 Optavere diem. nec ſegnis mergere ponto 
Tunc erat aſtra polus: nam fol Ledaea n 


Sidera, - vicino cum lux altiſſima Cancro eſt: 
Nox tum Theſſalicas urgebat parva e 
Detegit orta dies ſtantes in rupibus Iſtros, 
530 Pugnaceſque mari Graia cum claſſe — 
Tentavere prius ſuſpenſo vincere bello 
Foederibus, fieret captis ſi dulcior ipſa 
Mortis vita mora. ſtabat devota juventus, 
Damnata jam luce ferox, ſecuraque pugnae 
535 Promiſſo ſibi fine manu: nullique tumultus 
Excuſſere viris mentes ad ſumma paratas: 
Innumeraſque ſimul pauci terraque marique 
Suſtinuere manus: tanta eſt fiducia mortis. 
Utque ſatis bello viſum eſt fluxiſſe cruoris, 
540 Verſus ab hoſte furor: primus dux ipſe carinae 
Vulteius ju gulo poſcens jam fata retecto, 
Ecquis, ait, juvenum eſt, cujus fit dextra cruore 
Digna meo, certaque fide per vulnera noſtra 
Teſtetur ſe velle mori? nec plura locuto 
545 Viſcera non unus jamdudum tranſigit enſis. 
| + C.ollaudat cunctos: ſed eum, cui vulnera prima 


Debebat 


525. =—— Net 2 nis mergere ponto Tunc erat Sagittarium ſcilicet ſignum Geminis oppoſitum. 
3 eftra polus :] Plerique omnes codices VER- 


GERE, Noſter vi, 393. 
Teque, ſenex Chiron, gelido qui ſidere fulgens 
528. Nox tum Theſſalicas urgebat parva ſagit- Impetis Haemonio majorem Scorpion arcu. 


las.] Omnes ubique codices CUM. Recte: . 4 
continuatur oratio, Cum lux, &c. Cum nox, &c. Ovid. Metam. ii, 81. 


Theſſalicas ſagittas, Chironem Theſſalum intel ige, Haemonioſque arcus violentique ora Leonis. 
1 


PHARSALIAE LIB. 
Debebat, grato moriens interficit ictu. 
Concurrunt alii, totumque in partibus unis 
Bellorum fecere nefas. fic ſemine Cadmi 
550 Emicuit Dircaea cohors, ceciditque fuorum 

Vulneribus, dirum Thebanis fratribus omen. 
Phaſidos et campis inſomni dente creati 
Terrigenae, miſſa magicis e cantibus ira, | 
Cognato tantos implerunt ſanguine 3 
55 5 Ipſaque, inexpertis quod primum fecerat herbis, 
Expavit Medea nefas. fic mutua pacti | 
Fata cadunt juvenes: minimumque in morte . 
Mors virtutis habet: pariter ſternuntque, caduntque 
Vulnere letali: nec quenquam dextra fefellit, 
560 Cum feriat moriente manu. nec vulnus adactis 
Debetur gladiis: percuſſum eſt pectore ferrum, 
Et jugulis preſſere manum. cum ſorte cruenta 
Fratribus incurrant fratres, natuſque parenti: 
Haud trepidante tamen toto cum pondere dextra 
565 Exegere enſes. pietas ferientibus una, 
Non repetiſſe, fuit. jam latis viſcera lapſa 
Semiamines traxere foris, multumque cruoris 
| Infudere mari. deſpectam cernere lucem, 


Victoreſque 


554.— Tantos implerunt ſanguine ſuleos:] ſus hie: Minima pars fortitudinis erat mortem 
Manuſcripti Tantos, Totes, An legendum LA- oppetere. in ipſa morte militariter pugnare, id 
TOS? Juvenalis b 255. vero plus erat. Grotius. 


563. Cum forte cruenta Fratribus incurrant 
fratres, ] Ita ſcribendum, non, incurrunt. Grotius. 
557. —Ainimumgue in morte uirorum ef?) Ita Recte ſe habet Incurrunt ; ut plerique omnes 
ex MS. reſtituimus. Antea fuit nimjumgue. Sen- Praeferunt codices, | 


Et latum media ſulcum 4 arena. 


585. Inter 


246 


570 


575 


580 


585 


590 


585. Inter ſemirutas magnae Carthaginis arces, 


M. ANNAEI LUCANL 


ViQoreſque ſuos vultu ſpectare ſuperbo,. 
Et mortem ſentire juvat. jam ſtrage cruenta 


Conſpicitur cumulata ratis: buſtiſque remittunt 


Corpora victores, ducibus mirantibus, ulli 
Eſſe ducem tanti. nullam majore locuta eſt 


Ore ratem, totum diſcurrens fama per orbem. 
Non tamen ignavae poſt haec exempla virorum 


Percipient gentes, quam ſit non ardua virtus 
Servitium fugiſſe manu. ſed regna timentur 
Ob ferrum, et ſaevis libertas uritur armis: 
Ignoratque datos, ne quiſquam ſerviat, enſes. 
Mors, utinam pavidos vitae ſubducere nolles, 
Marte fuit, qui tunc Libycis exarſit in arvis. 
Namque rates audax Lilybaeo littore ſolvit 
Curio: nec forti velis Aquilone recepto 
Inter ſemirutas magnae Carthaginis arces, 
Et Clupeam, tenuit ſtationis littora notae: 
Primaque caſtra locat cano procul aequore, qua 
Bagrada lentus agit ſiccae ſulcator arenae. 
Inde petit tumulos, exeſaſque undique — 
Antaei quae regna vocat non vana vetuſtas. 
Nominis antiqui cupientem noſcere cauſas, 
Cognita per multos docuit rudis incola patres. 
Nondum poſt genitos Tellus effeta gigantes, 


 Terribilem 
593. Nondum poft genitos Tellus effeta gigantes, 


2 


Et Clupeam, ] Locum Aquilariam vocant Caeſaris Terribilem Libycis partum concepit in antris.] Quid 
commentarii. ſed in manuſcripto Lucani Scoli- fibi vult illud CONCEPIT ? An poſt haec Cu- 


aſte ſcribi video, Anguillariam. Grotius. 


rioni narrata * eſt Antacus ? Corrige, 


Nondum 


Haec illi ſpelun 


Nondum poſt genites Tellus eta Gigantes 
Terribilem Libyciz partum CONCEPERAT 


antris. 
pic ubique: Virgilius fine quarti, 


Nondum illi flavum Proſerpina vertice crinem 
Abſtulerat, Stygrogae cut dampaverat Oreo, 


595. Nec tam jufta fuit terrarum gloria Typhon,] 
Vide modo orationis filum. TELLUS concepit 
partum in Libya, nec Typhon tam juſtaerat TER- 
RARUM gloria, et PEPERCIT eaelo, quod, xe. 


Cernis, ut illud Terrarum et ſenſum et diftionem 


labefatet. Quis Terras dixit, cum unam Ter- 
ram matrem intellexerit? fi Terrarum; utique 
dicendum erat, Pepercerunt, non Pepercit. Sed et 
repetitio illa Telluris, Terrarum, et otioſa et odioſa 
eſt, Fallor, an unius verbi admonitu, veram 
lectionem erui. Tellus, ait, pot genitos ee 


Rupe ferunt, epulas raptos habuiſſe leones. 
Ad ſomnos non terga ferae praebere cubile "3 
Aſſuerunt, non ſylva torum: vireſque reſumit 
605 In nuda tellure jacens. periere coloni mul 
Arvorum Libyes: pereunt, quos appulit aequor, 
Auxilioque diu yirtus non n 


EFFETA : ergo illes, numeroſam turbam Fe- 
cunda peperit, Antaeum Efeta, et ſolum. Scribo 


PHARSALIAE LIB. IV. 2 
' Terribilem Libycis partura/concepit in antris. T | 
595 Nec tam juſta fuit terrarum gloria Typhoon, 
Aut Tityos, Briareuſque ferox : cocloque Pepercit, | 
Quod non Phlegraeis Antaeum ſuſtulit arvis, 
Hoc quoque tam vaſtas cumulavit munere vires 
Terra ſui foetus, quod, cum tetigere parentem, 
600 Jam defecta vigent renovato robore membra. © 
ca domus : latuiſſe ſub alta 


* 


ergo, 

MNondum poſt genitos Tellus eſfeta Gigantes 
Terribilem Libycis partum conceP ERA T antris : 
Nec tam jufta fuit FECUNDAE gloria Typhon, 


Aut Tityor, Briareuſque ferox. 


Typbon cum ceteris fratribus non tam juſta fuit . 


gloria Telluris fecundae, quam Antaeus effetae. 

Noftter iii, .603- 

Slant gemini fratres fecundae ria matris, 
598. Hoc quoque tam vaſtas cumulavit munere 


' wires Terra ſui foetus, ] Quid veri in hac fabula 


Jateat, qui ſcire volet, conſulat Solinum cap. xxiv, 
quaeque ibi ex Hieronymo et ex Euſebio adfert 
Salmaſius. Grotius. 


ws | 


Terrace 


Prez e < 464.0 ol 
196: 


147 uw 
EPL ad. * 


248 


610 


615 


620 


Terrae ſpernit opes: invictus robore cunctis, 
Quamvis ſtaret, erat. tandem vulgata cruenti 


Fama mali, terras monſtris aequorque lane. Ts 
Magnanimum Alciden Libycas excivit in oras. 


Ille Cleonaei projecit terga leonis, 
Antaeus Libyci. perfudit membra liquore 
Hoſpes, Olympiacae ſervato more palaeſtrae. 
Ille parum fidens pedibus contingere matrem, 
Auxilium membris calidas infudit arenas. 
Conſeruere manus, et multo brachia nexu. 
Colla diu gravibus fruſtra tentata lacertis : 
Immotumque caput fixa cum fronte tenetur. 
Miranturque habuiſſe parem. nec viribus uti 
Alcides primo voluit certamine totis, _ 
Exhauſitque virum: quod creber anhelitus un 


Prodidit, et gelidus feſſo de corpore ſudor. 


625 


630 


623.— Ert gelidus feſſo de corpore ſudur. ] Sua- 


Tunc cervix laſſata quati: tunc pectore pectus 
Urgeri: tunc obliqua percuſſa labare 
Crura manu. jam terga viri cedentia victor 


Alligat, et medium compreſſis ilibus arctat: 
Inguinaque inſertis pedibus diſtendit, et omnem 
Explicuit per membra virum. rapit arida tellus 


Sudorem : calido complentur ſanguine venae. 
Intumuere tori, totoſque induruit artus, 
Herculeoſque novo laxavit corpore nodos. 


vior eſt in codicibus noſtris com poſitio, 


Conſtitit 


Prodidi et feſſo gelidus de corpore ſuder- 


634. Ne 


PHARSALIAE LIB. IV. 


Conſtitit Alcides ſtupefactus robovenantos: 
Nec fic Inachiis, quamvis rudis effet, in undis 
635 Defectam timuit reparatis anguibus hydram, 

Ille fuis. numquam ſaevae ſperare novercae 
Plus licuit. videt exhauſtos ſudoribus artus, 


249 


Cervicemque viri ficcam, cum ferret ee 
640 Utque iterum feſſis injecit brachia —— 

Non expectatis Antaeus viribus hoſtis, 

Sponte cadit, majorque accepto robore dung. | 

Quiſquis ineſt terris, in feſſos ſpiritus artus 


Egeritur: telluſque viro luctante laborat. 


645 Ut tandem auxilium tactae prodeſſę parentis | 
Alcides ſenſit: ſtandum eſt tibi, dixit, et ultra 


Non credere ſolo, ſternique vetabere terra: 
Haerebis preſſis intra mea pectora membris: 


Huc, Antaee, cades. fic fatus, fuſtulit alte 


650 Nitentem in terras juvenem. morientis in artus 


Non potuit nati Tellus ſummittere vires. 
Alcides medium tenuit. e . * 


634. Nec fie Inaobiis, quamvis rudis eſſet, in 


undis] Codex Academiae et Coll. Caii IN AR- 
VIS: quod omnino recipiendum. ſic Rhent arvis, 
Nih arvis. 


635. Defectam timuit reparatis anguibus hy- 
dram.) Immo longe melius duo ex noſtris DE- 
SECTAM. Res notiffima, 


Non Hydra ſecto corpore e 
Vinci dolentem crevit in Herculem. 


Stricta 


643. Quiſfuis ineft terris, in feſſos ſpiritus artus 
Egeritur:] Alii codices ERIGITUR ; codex 


Academiae pro varia lectione INGERITUR. 
| my recipimus. Noſter v, 165. 


— 
Quud u non eats + per tot jam ſecula rupis 
Spiritus ingeſſit vat: : | 
647 .———Sternique vetabere terra .] Placet ali- 


orum codicum lectio TERRAE, 
1 656. Sed 


/ 


250 


M. ANNAEI LUCANI 
Stricta gelu, terriſque eee EY 


Hinc aevi veteris cuſtos famoſa ane 57 


65 5 Miratrixque ſui ſignavit nomine terra. 
Sed majora dedit cognomina collibus oy | 
Poenum qui Latiis revocavit ab arcibus, hoſe. 


Scipio. nam ſedes Libyca tellure potito 


Haec fuit. en veteris cernis veſtigia valli. 


660 Romana hos primum tenuit victoria are. 
Curio laetatus, tanquam fortuna locorum, | 


Bella gerat, ſervetque ducum ſibi fata en, 
Felici non fauſta loco tentoria ponens, | 
Indulſit caſtris, et collibys abſtulit omen, 

665 Sollicitatque feros non aequis viribus hoſtes. 


Omnis Romanis quae ceſſerat Africa ſignis, 


Tunc Vari ſub; jure fuit: qui robore quanquam 


Confiſus Latio, regis tamen undique vires 

Excivit Libycae gentis, extremaque mundi h 
670 Signa ſuum comitata Jubam. non fuſior ulli 

Terra fuit domino: qua ſunt longiſſima regna, 


556. Sed majora dedit cognomina collibus iſlis, 
Poenum qui Latiis reuocavit ab arcibus hoſtem 
Scipio.] Vocatur enim locus caſtra Corneliana. 
Grotius. 


669. Excivit Libycae JR 8 reQius 


Libyae gentes, ut ſic expoſitio ejus quod praeceſſit, 


regis vires, et cohaereat cum ſequentibus. Grotius. 


Recte hoc Grotius, modo pro Lilycae, quod 


Cardine ab occiduo vicinus Gadibus Atlas 
Terminat: a medio, confinis Syrtibus Ammon, 
At qua lata jacet, vaſti plaga fervida regni 


675 Diſtinet 


noſtri omnes habent, Libycas dediſſet, non 45. 


byae. —Regis tamen undique vires 


Excivit, Libycas gentes, 


Virgil. iv, 320. 


Te propter Libycae gentes, Numidumgue ram | 
Oatre, 


T 688. Privatas 


\ 
* 


DH ARSALTAE LAB. IV. 


FI 


25x 


675 Diſtinet Oceanum, zonaeque exuſta calentis 
Sufficiunt P— E tot caſtra  ſequuntur, «it 
Medorum, tremulum cum torſit miſſile, Mazax 
Et gens, quae nudo reſidens Maſſylia dorſo it 
Ora levi flectit fraenorum neſcia n 
Et ſolitus vacuis errare mapalibus A fe 97 


688. Privatae * bells dabat Fuba concitus 
irae.] Valerius Maximus vi, 5, 3, Rutilius tri- 
bunus plebis, praeter communem conflernationem, 


privata etiam ira accenſus. An hic legendum ? 
Nec folum fndiis Hann arma pa- 


rabat, © ' 


Privatae ſed VELA dabat Fuba concitus irac. 
Vela dabat. Plinius Epiſt, vi, 33. Dedimus vela 


Venator, ferrique ſimul fiducia non _ 1106! 
Veſtibus iratos laxis' operire leones. Dran 2 8 
Nec ſolum ſtudiis civilibus arma 3 2 
Privatae ſed bella dabat Juba concitus ira 
Hunc quoque, quo ſuperos humanaque wn anno, o 
Lege Tribuni tia ſolio depellere avorum 1711. 
Curio tentarat, Libyamque auferre tyranno, 0 [ 
Dum Regnum te, Roma, facit. memor ille dolori 
Hoc bellum ſceptri fructum putat eſſe retenti. 
Hac igitur regis trepidat jam Curio fama, "I 
69 5 Et quod C Ge. 1 deyota j Juventus . e 


. pl 7 
4 £1 4 7 4 


 indignationi, dedimus irae, dedimus dubri: et in 


ampliſſima cauſa, quaſi magno mari, pluribus ventit 


ſumus uſt, Lactantius v, 18. -Irae fraena per- 


mittere. / 


693. ——Sceptri * putat - eff retenti.] 
Retinuiſſe regnum vel ob hoc gaudet, ut e 
FOO W On us. 


11 705. Eripe - 


252 


705. Eripe confilium pugna :] Sic nos emenda- 
vimus, cum legeretur pugnae. Probat MS. P. 
etiam MS. T. manu ſecunda. Sequentia quoque 
aliter quam habebant diſtinxkimus. Vult enim a 
vacuo milite expendi cauſarum juſta, ducum me- 
rita: Ubi in acie ſteterint, haec ceſſare. Grotius. 
Multis mendis laborat locus: quae fic corrigo, 


PRAERIPE conflium. PUGNAE cum dira 
VOLUPTAS 
Enſe ſubit PRESSO. 


Illud PRAERIPE ex conjectura repoſui, cetera 
ex aliis codicibus ſunt. Cicero de Officiis i, 30, 


M. ANNAEI LUCANI 
Illa nimis caſtris, nec Rheni miles — 0 
Exploratus erat, anne in arce, | 
Fas utrunque putat. ſed — — oy 
700 Cernit cuncta metu, nocturnaque munia valli 

Deſolata fuga, trepida fic mente profatur : pra 0 

Audendo magnus tegitur timor : arma capeſſam 

Ipſe prior: campum miles deſcendat in aequum, 

Dum meus eſt: variam —— 
705 Eripe conſilium pugna: cum dira voluntas 
Enſe ſubit prenſo, galeae texere pudorem, A 
Quis conferre duces meminit ? quis pendere cauſas? 
Qua ſtetit, inde favet : veluti fatalis arenas _ 
Muneribus non ira vetus concurrere cogit 
710 Productos: odere pares. Sic fatus, apertis 

Inſtruxit campis acies: quem blanda futuris 


Deceptura malis belli fortuna recepit. 
Nam 2 Varum campo, e foeda 


Terga 


Callidum Hannibalem accepimus; facile celare, ta- 
cere, diſſimulare, inſidiari, PRAERIPERE hoftium 
CONSILIA. Seneca De Benef. ii, 6. Gladius 
idem et flringit et transforat : quam preſſe articuli 
venerit refert : 


* 


Noſter vii, 562. 


Qua preſſe tremat enſe manus. 


Ceterum alii codices, ET galeae texere pudirem, 


quod ipſa ſententia poſtulat. 


PHARSALIAE. LIB. 


IV. 


253 


Terga fuga, donec vetuerunt caſtra, cecidit. 


775 


Triſtia ſed poſtquam ſuperati proelia Vari 
Sunt audita Jubae: laetus quod gloria belli 


Sit rebus n ſuis, ropit; egming ee, 


Hoc lm metuens incautus ab hoſte timeri. - 
720 Mittitur, exigua qui proelia prima laceſſat, 
Eliciatque manu, Numidis a rege ſecundus, 


Ut fibi commiſſi ſimulator Sabbura belli: 
Ipſe cava regni vires in valle retentat: 


Aſpidas ut Pharias cauda ſolertior hoſtis 
725 Ludit, et iratas incerta provocat umbra: 


Obliquanſque caput vanas ſerpentis in auras 


719. — Muuent incautus ab hoſte timeri.] Im- 
proviſus hoſti hactenus, hoc ſolum timebat ne ab 
hoſte timeretur, atque ita praelii negaretur occa- 
fio, Sic Latinus Pacatus : Qus quidem tum max- 
ine gaudebat exercitus, cum ſe videret ultro laceſſi 
qui nihil magis timuarat, quam timeri. Grotius. 
Omnes, 2 ſciam, ubique codices INCAUTO 
Bolle. Incautus, idem eſt quod improvidus. non, 
uti vir magnus interpretatur, Inproviſus. Silius 
tamen, ii, 99. 


——ſingquentem retia cervum 
Vulnere fiftebat : rueretque inopina ſub ictu 
Ante fera incauto, quam ſibila poneret arcus, 
Sed fine dubio locus mendoſus eft : Qui enim 
cervus fugiens et averſus caveret ictum. Repone. 


rueretgue inopima ſub ictu 
Ante fera, intentus quam ſibils poneret arcus. 


Eftulac toto — guttura morſu 


Letiferam 


Codex Academicus rem nobis reſtituit, 


Hoc ſolum metuens INCAUTO EX hofte, ti- 
Incautus etiam paſſive, v, 500, incautis tenebris. 
metuo abs te, de te, ex te, Ovid. Heroid, xvii. 
De facie metuit, vitae cunſidit. 


724.——Cauda ſolertior hoſtis] Ichneumon cui 
internecinum cum aſpide bellum intercedere ait 
Plinius 1. viii, c. 24. et modum gerendi addit : 
in caudam attollens ictus irritos averſus excipit, do- 
nec obliquo capite ſpeculatus invadat in fauces. Adde 
Nicandrum, 2 Oppianum de Vn. 
Grotius. 


726. Janas 3 in auras Effuſae) Quid 
illud eſt, Serpentis effuſae in auras ? quid porro 
Vanas auras ? Haec numeroſa ſua ſuavitate fal- 


lunt ducuntque letorem : ubi vero excuſſeris, 
nihil - 


/ 


254 M. ANNAEI LUCAS 


Letiferam citra ſaniem: tune irrita peſtis 
Exprimitur, fauceſque fluunt pereunte veneno. 
Fraudibus eventum dederat Wal : eronque 
Non exploratis occulti viribus hoſtis, ' 
Curio nocturnum caſtris erumpere cogit, ef 
— tar 1 nn —_— not 


» 7% 
C * 


730 


3 ( 


I pſe 


nĩihil intus habent. Codex Academiae pro varia N Pini, nth . bow a iritat ad iram, 
lectione In IRAS. Deus plane ex machina: ſed 
tum aliud reſtabit ex ingenio corrigendum : Prae-  OBLIQUUSQUE caput, Complures codices 


ceeſſerat enim in priore verſu, | of rect wade habent, non Obliquans. Illud vero recipimus, 
: R 1 cum ob Helleniſmum, tum quia per totam pug- 
m—t iratas incerta provocat umbra. 1 nam obliquo capite eſt Ichneumon ; ut Pliniug 


e hic citatus, Donec obliquo capite ſpeculatur 
invadat in faucss. Poſtremo, illud extra omnem 
adeam eſt, Serpentis aas! in vanas TRAS, 


Jam vero Iratas, et mox In iras ne tolerabile 
quidem. Quid vero eſt free, it iratas ? Pro- 
vocare ad iram, ſcio quid fit : at jam iratas quid — 
opus erat provocare? Egregia haec 2 
duplici mendo commaculatur: 


| Aſbidas ut Pater cauda ſolertior haſtit 
Ludit, et iratas incerta provocat umbra : 
Obliquanſque caput vanas ſerpentis iu auras 


Statius vii, 322. 


— i audaces effuſus i in iras, * 
CO manut. 13 


Val. — 9þ . 


Euſae tuto comprendit gears _ 
Quorum utrumque ſic Jegenio tolles, Eo e D, iſa morantis 
| | Profle ora 8 1 effunditur i ira. 
Aſpidas ut Pharias cauda ſolertior hoſtis © 
Ludit, et IRRITANS incerta provecat umbra, Idem — iras 15 viii, 374. 
 OBLIQUUSQUE capur, vanas e in fm 
IRAS | Aſcaſi randem, vanaque + ab ira. 


Effuſae toto comprendit guttura morſu. 
q 733 3 decurrers campis. ] Codices mel 


Ludit aſpidas Ichneumon 1 quam ſcilicet ores magno numero DISC URRERE. Sine du- 
longam habet, ac ſquamis obtectam, nec ſerpentis bio recte, vel ob illud Late. 1 e diſcurrert, 
dentibus obnoxiam. Vide Oppian. Cyneg. iii, ut i, . 4 
435- Jam vero IRRITANS quanto melius, 

quam Jratas ? et quis dubitet fic dediſſe Luca- Berbaricas e diſcurrer — 1 


num. Ovid. Metam. viii, 418, = 
13: — 


lIpſe ſub Aurorae primos excedere motus 115 1c) 
735 Signa jubet caſtris, multum, fruſtraque rogatus 
Ut Libycas metuat fraudes, infectaque ſemper 34 
Punica bella dolis. leti fortuna propinqqu. 
Tradiderat fatis juvenem : bellumque trahebat 
Auctorem civile ſuum. ſuper ardua ducit 

740 Saxa, ſuper cautes abrupto limite ſigna. 
Cum procul e ſummis conſpecti collibus hoſtes 
Fraude ſua, oeſſere parum, dum colle relicto 
Effuſam patulis aciem committeret arvis. EV 
Ille fugam credens, ſimulatae neſcius artis, 
745 Ut victor, medios aciem projecit in agros. 
Tunc primum patuere doli, N umidaeque fugaces 
Undique completis clauſerunt montibus agmen. 
Obſtupyit dux ipſe ſimul, perituraque turba. 
Non timidi petiere fugam, non proelia fortes : 
750 Quippe ubi non ſonipes motus clangore tubarum 
Saxa quatit pulſu, rigidos vexantia fraenos 


Ora 


g * 


737— Lai fartns Seas Tradiderat foi 741. Cum procul e ſummis conſpecti collibus hoſtes] 
Juvenem : bellumgize trahebat Auftorem' civile ſun.) Locus mendi manifeſtus ; redit enim verſu inſe- 
Haec optime explicat, quod Noſter habet viii, quente, Colle relicto. Reponendum videtur, vel 
568. Quod nifi fatorum leges, intentague juſſu — Montibus in priore verſu, vel in poſteriore Monte. 

Ordinis aeterni miſerae vicinia mortis. +... _ _ 1 3 

; 45 ——Projecit in agros. probem, 

Damnatum letatraherent ad littora Magnum, a in MSS. dejecit, ex *. . in pla- 
nitiem. Grotius. Praeter illud DEJECIT 
quod meliores codices, praeferunt, iidem et 
MERSOS habent, non MEDIOS. Codex 
autem Academiae ACIES; quod eo placet, 
quia Aciem jam v. 743, habuimus. Sic infra 777, 


Ex his tamen vides Fortuna nullum hic locum 
elle ; cum omnia Fatis et aeterni ordinis legibus 
obediant, Et * an Fortuna leti ? r 


— sons DURA propingui 
Tradiderat fatis juvenem, See acies tantae * ſpilſantur in orbem. 


760. Nee 


| PHARSALIAE LII IV. 253 


E 


256 M. ANNAEI /LUCANT 


Ora '. b —— 2 


Incertoque pedum pugnat mew ſtare ne 
Feſſa jacet cervix. fumant ſudoribus armi:- 


755 Oraque projecta ſqualent arentia lingua: : 
Pectora rauca gemunt, quae creber anhelitus urge: 
Et defecta gravis longe trahit ilia pulſu - 
Siccaque ſanguineis dureſcit ſpuma lupatis. 
Jamque gradum neque verberibus, ſtimuliſque ooacti, 

760 Nec, quamvis crebris juſſi calcaribus, addunt. | 

a Vulneribus coguntur equi, nec profuit ulli 

Cornipedis rupiſſe moras: neque enim impetus illis 
Incurſuſque fuit: tantum profertur ad hoſtes 
Et ſpatium jaculis oblato vulnere dont. 

765 At vagus Apher equos ut primum emiſit in agmen: 
Tunc campi tremuere ſono: terraque ſoluta, 
Quantus Biſtonio torquetur turbine pulvis, 

RX Aera nube ſua texit, traxitque tenebras. 

Ut. vero in pedites fatum miſerabile belli 

770 Incubuit : nullo dubii diſcrimine martis 
Ancipites ſteterunt caſus, ſed tempora pugnae 
Mors tenuit. neque enim licuit procurrere contra, 

Et miſcere manus. fic undique ſepta juventus 

Comminus obliquis, et rectis eminus haſtis 


775 Obruitur: 


760. Nec, quamvis crebris juſſi calcaribus,] Lege, Lege ILLE vel ILLUD. Virgil. Aen. iii, 173, 
cm.. Nec ſopor illud erat. Quintil. Declam. iv, Nen 


uit illud 4 pugna, nom acies, Sic ali paſſim. 


762. Negue enim impetus illis Incurſuſque 
Fit :) Pro Alis aliquot codices habent ILLI. | 175, No 


PHARSALIAE LIB: 


— 


IV. 257 


775 Obruitur: non vulneribus, nec ſanguine, folum : 
Telorum nimbo peritura, et pondere ferri. 


Ergo acies tantae parvum ſpiſſantur — | 
Ac, ſi quis metuens medium correpſit in Ow" 


Vix impune ſuos inter convertitur enſes, 


780 Denſaturque globus, quantum pede prima relato 


Conſtrinxit gyros acies. non arma movendi 


Jam locus eſt preſſis: ade membra roruntur. 


Frangitur armatum colliſo pectore pectus. 
Non tam laeta tulit victor ſpectacula Maurus 


785 Quam fortuna dabat: eee 16-4 


775. — * me Ai 1. 


Telirum nimbe ꝓrritura, et porndere Ferri.) Prava 


diſtinctio pleraſque editiones obſedit, tu inter- 
r Bede, Eh 
Telirum nimbo peritura AC pondere firri. 


prior negat vulneribas perituros; quod falſum ; 
cum et cominus et eminus obruantur: Poſterior 


affirmat, et vulneribus et ipſo telorum pondere 


perituros. Omnes noftri Ac n. 


780. Denſaturque glabus, ] Citat Servius denſe- 


turgue, Et ait ſimiliter ſcriptum Virgilio: £x- 
tremi addenſent aciem, ſecunda conj — quod 
apertum ex Lucretio: 


— fe tondenifent acy. 


relicto habet pro relate, aut memoriae ipſius, aut 
exſeribentis eſt culpa. Grotius. Feſtinabat vir 
magnus, cum haec ſcriberet: non enim citat Ser- 
vius Denſeturque : ad rem ipſam ille reſpicit non 
ad verbum: neque omnino priorem hujus verſus 


Confiringit; ut et aliquot Lucani codices. 


— 
partem memorat, quin et Eilan, haber in poſtre- 
mis editionibus, in vetere Rob. Stephani Relato. 


ſed Priſcianus p. 838, hunc Lucanĩ locum ea gra- 
tia laudat, ut diverſam conjugationem probet; 


nempe cum Virgilius dixerit Addenſent ſecundae 


conjugationis ; Lucanum in prima dixifſe, Denſa- 


turgue glibus: et fic codex Priſciani manuſeriptus, 
et res ipſa firmat. | Quare accipimus Denſatur- 


que; ut et omnes noſtri codices jam praeferunt. 
Idem Priſcianus Relato habet, et, cum Servio, 


583. Frangitur armatum «ollifs potore pecius. ] 
Quid ad rem facit, Armatum? Repone ARTA- 


TUM, five ſtipatum, compreſſum. Silius iv, 555. 


mmm 


i et ix, 322. 
quod autem idem Servius in fine hujus verſus © 


A rtatis eecidifi lictt. © 
Livius xxiii, 27, Undigque pulſi coire in orbem, et 


dum corporibus applicantur, armagque arms jungunt, 
in artum compulfi (lege compreſſi, ) cum vis moven- 


dis armis ſpatii eſſet. 
03. Hum 


* 


K k 


258 NM. ANNAEI LUCANT 
Membrorumque videt lapſum, et ferientia terram ' 
Corpora: compreſſum turba ftetit omne cadaver. - 
Excitet inviſas dirae Carthaginis umbraa 
Inferiis fortuna novis: ferat iſta cruentus 
790 Annibal, et Poeni tam dira piacula manes. 
Romanam, Superi, Libyca tellure ruinam 
Pompeio prodeſſe nefas, votiſque 499-8 
Africa nos potius vincat ſibi. Curio fuſas 
Ut vidit campis acies, et cernere tantas 
795 Permiſit clades compreſſus ſanguine N | 
Non tulit afflictis animam producere rebus, 
Aut ſperare fugam : ceciditque in ſtrage ſuorum 
Impiger ad letum, et fortis virtute coaQta. 
Quid nunc roſtra tibi proſunt turbata, forumque, 
800 Unde Tribunitia plebeius ſignifer arce 
Arma dabas populis ? quid prodita jura Senatus, 
Et gener, atque ſocer bello concurrere juſli ? © 
Ante jaces, quam dira duces Pharſalia confert, 
Spectandumque tibi bellum civile negatum eſt. 
805 Has urbi miſerae veſtro de ſanguine poenas 
Ferre datis: luitis jugulo fic arma, potentes. 
Felix Roma quidem, civeſque habitura beatos, 
S libertatis ſuperis tam cura placeret, 
, / Quam vindicta placet. Libycas en nobile corpus 
4 810 Paſcit aves, nullo contectus Curio buſto. 


At 


809. uam vindicta placet.] Tacitus: Nec un- et Ciceronem iii. de natura Deorum ubi de Cinna 

am atroctoribus Populi Romani cladibus, magifue ſermo. Grotius. 
J#/lis judicits approbatum gſt, eſſe ultionem. Vide | ; 
$13. Dino 


PHARSALIAE LIB. IV. 
At tibi nos (quando non proderit iſta ſilere 
A quibus omne aevi ſenium ſua fama repellit,) 
Digna damus, juvenis, meritae praeconia vitae. 
Haud alium tanta civem tulit indole Roma, 
815 Aut cui plus leges deberent recta ſequenti. 
Perdita tunc Urbi nocuerunt ſecula, poſtqum 
Ambitus, et luxus; et opum metuenda D ” 
Tranfverſo mentem dubiam torrente tulerunt. 
Momentumque fuit mutatus Curio rerum, 
820 Gallorum captus ſpoliis, et Caeſaris aur. 
Jus licet in jugulos noſtros ſibi fecerit enſe 
Sylla potens, Mariuſque ferox, et Cinna cruentus: 
Caeſareaeque domus ſeries; cui tanta poteſtas 
Conceſſa eſt: emere omnes, hic vendidit Urbem. 


vitas. — _ 2 


ir, 1, 6. 2 In Too improbanca TI lectio : At 
816. Perdita tune Urbi meeuerunt 4 Ai Id MS. P. 

8 quam Cris, nn My Fus licet in mie 17 15 os enſe 
rotius. Bu gau. | 
817,——Et opum metuenda hela Ree. ut ut 

contra lib. v. 327 71 Quaſi dict, Romanos Romanis armis ſubactos, 

— vita. tuta facultas 1 | | ſicut alius dixit, provincias provinciarum — 
. Pauperis, vinck” Co pores | 
RK. A ANMNAEL 


813. Digna Anus, juvenis, meritae procconia | Seneca Epiſt. 875 p. 381. Hi ofefturi, ut popu- 
vitae.) Illud meritae non placet. Lege, . © "Tus Romanus paupertatem, fundamentum et cauſam 
Digna damus, juvenis, PRIMAE pravconia- r * 


de nequitia hujus 88 vide Val, Maximum 82. Jus Jeet in A * * . enſe 


- = 
# * 2 * 9 I : 8 A Je 
4 - N k - : F 
- " 1 
ju 
; 
- c . 
| . 
p 12 , F : A 
; . 1 # "a Y 
3 of ** - \ | 
* - s Ee 1 * * v . 8 
„ 1 f 
8 "= 
* 4 bo 
0 - ” " 
* * * * V a 
9 1 * * 
A . * : 5 # 7 — 4 2 < [_ _-_ 9 = 
, * wb 
F 
- 
* 
. 9 4 
"I * a &. * . 
* 3 A — . 2 2 
. * 7 
* N * * * 
„ 12 - 
* 
- * by : 
* o 
4 
7 * 
of 


- fd of 
N 4 * * EF \ . 5 
| | 9 — j ; 'S | 
9 * 1 if ». by — = 4 * 
9 ; * - * p 
a+ * ol N 4 ö 1 = , 
- 
, On Y Fs. 
* — e 
4 1 - f the 
* 3 
| * | _ 
; R =. * 
+ 4 N - , J . | p * * 3 : * 227 
F s * 4 4 - » * 1 , 
0 4 & * - 
* * 4 © 0 
* 7 4 a. 


* . b 
p * 
P R | J 1 ? , i * ＋ 1 J 4 
" , 1 * D . £ 
] | B E | , - Q F 4 ? « > 4 
: * 4 ; 4 a. ; p ' * 1 . 
|; / 


I C alterna duces bellorum * paſſos 

In Macedum terras, miſcens adverſa ſecundis, 

Servavit fortuna pares. jam ſparſerat Aemo 

Bruma nives, gelidoque cadens Atlantis Olympo ; 

5 Inſtabatque dies, qui dat nova nomina faſtis, 
Quique colit primus ducentem tempora Janum. ; 
Dum tamen emeriti remanet pars ultima juris, 
Conſul uterque vagos belli per munia Patres 
Elicit Epirum. peregrina ac ſordida ſedes 

10 Romanos cepit proceres: ſecretaque rerum 

HFoſpes in externis audivit curia tectis. 

Nam quis caſtra vocet tot ſtrictas jure ſecures, 
Tot faſces ? docuit populos venerabilis ordo 
Non Magni partes, ſed * in nn elle, 


15 Ut 


e IDO QUE cadens Atlantis Oùympo:] Significat enim ex occaſu Virgiliarum menſem 
Cave illud Allantis ſecundo caſu accipias. Decembrem. Grotius. 


15. Ut 


PHARSALIAE LIB. V. 
Ut primum moeſtum tenuere ſilentia coetum, | 
Lentulus excelſa ſublimis ſede proſatur: : 
Indole ſi dignum Latia, ſi ſanguine priſe 
Robur ineſt animis; non qua tellure eoacti, 
Quamque procul tectis captae ſedeamus ab urbis 
20 Cernite: fed veſtrae faciem cognoſcite turbae: 

Cunctaque juſſuri primum hoc decernite, Patres, 
Quod regnis, populiſque liquet, nos eſſe Senatum. 
Nam, vel Hyperboreae plauſtrum glaciale ſub Urſae, 
Vel plaga qua torrens, clauſuſque vaporibus axis 
25 Nec patitur noctes, nec iniquos creſcere ſoles, 
Si fortuna ferat, rerum nos ſumma ſequetur, 
Gallorum facibus, Veioſque habitante Camillo, 
Illic Roma fuit. e eee 
30 Mutato ſua jura ſolo. moerentia tecta | 
Caeſar habet, vacuaſque domos, legeſque ſilentes, 
Clauſaque juſtitio triſti fora. curia ſolos 
Illa videt Patres, plena quos urbe fugavit. 
Ordine te tanto quiſquis non exulat, hic eſt. 
35 Ignaros ſcelerum, longaque in pace quietos 
Bellorum primus ſparſit furor : omnia rurſus 
Membra loco redeunt. en totis viribus orbis 
Heſperiam penſant ſuperi: un hoſtis in undis 


261 


Obrutus 


15. Ut primum nogſtum tenuers filentia coetum,] Ut primum SANCTI tenuere filentia CONT US. 


Primum, magſtum, coatum, ſatis invenuſte, et ne Claudianus, Sanctus coetus. 


Latinum quidem eſt. Ovid. Metam. i, 206. 16. Lentulus excelſa ſublimis fel ee 1] 


tenuere filentia cuncti, non cunctot. et cur mogſtum ? e 
cum mox, laeto clamore ? An forte ? Meliores codices, E CELSA, * TR wy 
4 — | / 


262 M. ANNAET LUCANT 

Obrutus Illyricis: Libyae ſqualentibus arvis 

40 Curio Caeſarei cecidit pars magna Senatus. 5 
Tollite ſigna, duces: fatorum impellite curfum + _ 


Spem veſtram praeſtate Deis: fortunaque tantos 
Det vobis animos, quantos fugientibus hoſtem 


Cauſa dabat. noſtrum exhauſto jus clauditur anne: 
45 Vos, quorum finem non eſt ſenſura poteſtas, | 
Conſulite in medium, Patres, Magnumque jubete 
Eſſe ducem. laeto nomen clamore Senatus 
Excipit: et Magno fatum patriaeque ſuumque 
Impoſuit. tunc in reges, populoſque merentes 
50 Sparſus honos, pelagique potens Phoebeia donis 
Exornata Rhodos, gelidique inculta juventus 4161168 
Taygeti: fama veteres laudantur Athenae : 
Maſſiliaeque ſuae donatur libera Phocis. 
Tunc Sadalen, fortemque Cotyn, fidumque per a arma 
5 5 Deiotarum, et gelidae dominum Rhaſipolin orae 
Collaudant : Libyamque jubent auctore Senatu 
Sceptrifero parere Jubae. pro triſtia fata! 
Et tibi non fidae gentis, digniſſime regno, 
Fortunae, Ptolemaee, pudor, crimenque Deorum, | 
60 Cingere Pellaeo preſſos diademate crines 
Permiſſum: ſaevum in W A you ra and aids 


- Atque 


44.——Neftrum exhauſto jus clauditur anno .] ' PHEKOYTIOPIE : et quo meliores codices ſunt, co 
Manuſcripti plerique omnes EXACTO, five proprius accedunt. 
finito. Quis dubitet eſſe verum? 


6 P Meli ureſque 
A golides deminum ieee orgs] - alu — fs] Me iores plureſq 


Scribe, RHESCUPORIN, ex vetere nummo | | 
| 71. Ryan 


PHARSALIAE LIB. v. 
Atque utinam in populos l donata eſt regia Lagi; 
Acceſſit Magni jugulus: regnumque forori _ 
Ereptum eſt, ſoceroque nefas. jam turba ſoluto 
65 Arma petit coetu, quae cum populique, um 
Caſibus incertis, et caeca forte pararent, 
Solus in ancipites metuit deſcendere martis 
Appius eventus : finemque expromere rerum 
Sollicitat ſuperos, multoſque obducta per annos 
70 Delphica fatidici reſerat penetralia Phoebi. 
Heſperio tantum, quantum ſemotus Eoo 
Cardine, Parnaſſus gemino petit aethera colle, 
Mons Phoebo, Bromioque ſacer: cui numine miſto 
Delphica Thebanae referunt trieterica 
75 Hoc ſolum fluctu terras mergente cacumen 
Eminuit, pontoque fuit diſcrimen, et aſtris. 
Tu quoque vix ſummam ſeductus ab aequore rupem 
Extuleras, unoque jugo, Parnaſſe, latebas. 
| Vitor ibi expulſae premerent cum viſcera partus 
80 Matris, adhuc rudibus Pacan Pythona ſagittis 
Explicuit, cum regna Themis, tripodaſque teneret. 
Ut vidit Pacan vaſtos telluris hiatus 
Divinam ſpirare fidem, ventoſque loquaces 
Exhalare ſolum, ſacris ſe condidit antris, 
85 Incubuitque adyto, vates ibi factus, Apollo. 
Quis latet hic ſuperum quod numen ab aethere preſſum 
Dignatur caecas incluſum habitare cavernas 


263 


© 


Quis 
71 Duantum ſemotus Eos Cardine,] Omnes =79.— Premerent cum viſcera partus] r 
eodioes noſtri SUMMOTUS. noſtri REMERET. ; 


/ 


264 


0 

9: 
100 
10 5 


110 


Et ſuperos vetuere * nec voce negata 


NM. ANNAEI LUCANT 
Quis terram coecli patitur Deus, omnia curfus 
Aeterni ſecreta tenens, mundique . 
Conſcius, ac populis ſeſe proferre paratus, 
Contactuſque ferens hominis, magnuſque, potenſque, 
Sive canit fatum, ſeu quod jubet ipſe canendo 
Fit fatum? Forſan terris inſerta regendis, 
Acre libratum vacuo quae ſuſtinet orbem, 
Totius pars magna Jovis Cirrliaea per antra 
Exit, et aetherio trahitur connexa Tonanti. 
Hoc ubi virgineo conceptum eſt pectore numen, 
Humanam feriens animam ſonat, oraque vatis 
Solvit, ceu Siculus flammis urgentibus Aetnam 
Undat apex: Campana fremens ceu ſaxa vaporat 
Conditus Inarimes acterna mole Typhoeus. Ren 

Hoc tamen expoſitum cunctis: nullique negatum 
Numen, ab humani ſolum ſe labe furoris 
Vindicat. haud illic tacito mala vota ſuſurro 
Concipiunt. nam fixa canens, mutandaque nulli, 
Mortales optare vetat: juſtiſque benignus 


Saepe dedit ſedem totas mutantibus urbes, 


Ut Tyriis : dedit ille minas impellere belli, 
Ut Salaminiacum meminit mare. ſuſtulit iras 
Telluris ſterilis, monſtrato fine: reſolvit 
Aera tabificum. non ullo ſecula dono © 


Noſtra carent majore Deum, quam Delphica ſedes 


Quod ſiluit, poſtquam reges timuere futura, 


115 Cyrrhaeae 
ate mn ipſe tanendo) Omnes noſtri 1 et Lactantius ad Statium p. 24. 


115 neee 1 
Juſtitio. nam ſi qua Deus ſub pectora venit, 
Numinis aut poena eſt mors immatura rocopti, ; 
Aut pretium: quippe ſtimulo flutuque furoris 
Compages humana labat, pulſuſque Deorum 
120 Concutiunt fragiles animas. fic rempore longs. 
Immotos tripodas, vaſtaeque ſilentia rupis 
Appius Heſperii ſcrutator ad ultima fati N 
Sollicitat. juſſus ſedes laxare verendas 
Antiſtes, pavidamque . 
125 Caſtalios circum latices, — 
Phemonoen errore vagam, curiſque vacantem 
Limine terriſico metuens conſiſtere Phoel 
Abſterrere ducem noſcendi ardore futuri 
130 Caſſa fraude parat. quid ſpes (ait) improba veri 
Te, Romane, trahit. muto Parnaſſus hiatu 
Conticuit, e Deum: ſeu i e e 


£ 


* 


— Deis immittere vatem,] Berſmanni unus, QUAE foes, ait. mw. Vir- 
Quid eſt, immittere deis ? o Feu, * gil. xi, 732. 


tum ſine cura ludebat ? Lego 3 85 Qi metus, 0 mungquam dolituri. 0 Jemper i inertes 
Placicamgue deis immittere vatem. | Tyrrheni, quae tanta animis ignavia venit? 
Val. Flaccus ii, 5. 4 73. 
eue ue a, Wen ei, nam qua tam fern nan 
et ii, 316. * 
Tunc etiam vates Phoebo dilecta Polo. an 
—— Quo tanto crimine fellus 


130,——Duid ſpes (ait) improba veri Te, Ro- 


mane, trahit ?) Ita quidem codices noſtri; ſed Taaſſii ſuper mT! | 
* | L1 134.—Barbarica 


Deſtituit 


266 


1 34-=——Barbarica cum lampade Pytho Arſit,] 
Quo tempore templum Delphicum, cui Pytho 
nomen, a Brenno incenſum eſt. Grotius. i 

139. Seu Paean ſalitus templis 8 nocentes,] 
Et hanc cauſam et alias quaſdam apud Plutar- 


chum habes libro cur ceſſayerint oracula. Grotjus, 


. ANNAEI LUCANT | 
Deſtituit fauces, mundique in devia verſum 
Duxit iter: ſeu barbarica cum lampade Pyeho. 

135 Arſit, in immenſas cineres abiere cavernas, - 
Et Phoebi tenuere viam: — 
Cirrha filet, fatique ſat eſt arcana futuri 9 
Carmine longaevae vobis commiſſa . D 


Seu Paean ſolitus templis arcere nocentes, 
140 Ora quibus ſolvat noſtro non invenit aevo. 


Virginei patuere doli, fecitque negaties 
Numinibus metus ipſe fidem. tunc torta priores | 
Stringit vitta comas, crineſque in tergaſolutos. © - _ 

Candida Phocaica complectitur infula lauro.. . 

145 Haerentem, dubiamque premens in templa facerdos 

Impulit. illa pavens adyti penetrale remoti ' 

Fatidicum, prima templorum in parte — 3 1d. 

Atque Deum ſimulans, ſub pectore ficta quieto 

Verba refert, nullo confuſae murmure vocis | 
150 Inſtinctam ſacro mentem teſtata furore, in 

Haud aeque laeſura ducem, cui falſa canebat, 

Quam tripodas, Phoebique fidem. non rupta trementi 

Verba ſono, nec yox antri complere capacis 

Suthciens ſpatium, nulloque horrore comarum 


155 Excuſſae 


147 .—Prima templorum in parte reſifit ] 
Altero abhinc verſu jam habuimus TIRE 
Quare hic velim, | 


Prina TECTORUM in parte refit, 


155. Excuſſat 


pl] Codex Academiae, Limina, quod vel unus 
Virgilii locus firmat, Aen. ii, 91. 


L iminaque lauruſque dei. 


ſine codice tamen non mutaverim : nam et Cul- 
nina ſatis recte. | 


157,—Sentit tripodas ceſſare,] Meliores 
codices Senſit. 


Codex Academiae, et Servius ad Virgil. vi, 662, 
Inproba. 


162— aft iſque abducta caverns] Codices 
noſtri omnes Addudta. 


155. Excuſſae laurus, 2 das . 4 


Vis ea fatus eram, tremere omnia viſa repente, 


| 158,—Ft nobis meritas dabis impia goenas,] 


PHARSALTAE LIB. v. = 


155 Excuſſae laurus, A culmina templi, 
Prodiderant. ſentit adi ceſſare, — | 
Appius: Et nobis meritas dabis, impia, poenas, 
Et ſuperis, quos fingis, ait, al mergris ani, 
160 Deque orbis trepidi tanto confulta tumulty'! - 
Deſinis ipſa loqui. Tandem conterrita virgo _ 
Confugit ad tripodas, vaſtiſque abducta cavernis - 
165 Spiritus ingeſſit vati : tandemque potitus _ 
Pectore Cirrhaeo, non unquam plenior arts 
Expulit, atque hominem toto ſibi cedere juſſit 


16 e eee potitus Pan- G 
yy lud mox v, 169, 


bot us cedere 2 


Pectore. 


Amen, 163. 


naue e. | 


Quare emendandum videtur Corpore Cirrhaee ; 
quod et firmat illud e quod ee 


ion unquam plenior artus 
 Phoebadss irrupit Pacan. 


As enim de toto Corpore, A GAG 6 
cuntur. ceterum et in Noſtro et in ceteris poetis 
mmm 


L 12 169. ee 


Pectore 


M. ANNAEI LUCANT 


pectore. bacchatur demens aliena per antrum - 
170 Colla ſerens, . Dei, —— n. 
Ancipiti cervice rotat, ſpargitque vaganti - 
Obſtantes tripodas, magnoque exaeſtuat igne, 
Iratum te, Phoebe, ferens: nec verbere ſolo 
175 Uteris, et ſtimulis; flammas in viſcera mergjs. 
Aceipit et frenos : nec tantum prodere vati, 
Quantum ſcire, licet. venit actas ornnis in unam 
Congeriem : miſerumque premunt tot ſecula pectus. 
Tanta patet rerum ſeries, atque omne futurum 
180 Nititur in lucem: vocemque petentia fata. 
Luctantur: non prima dies, non ultima mundi, 
Non modus Oceani, numerus non deerat arenae, - 
3 Talis in Euboico vates Cumana receſſu, 
Indignata ſuum multis ſervire furorem 
185 Gentibus, ex tanta fatorum ſtrage ſuperba 
Excerpſit Romana manu. fic plena laborat 
Phemonoe Phoebo, dum te conſultor operti 


268 


169. Bacchatur demens aliena per antrum . mages i fatigat 
Colla ferens,] Cujus, quaeſo, colla erant, fi aliena Os rabidum, fera corda domans, fingwque jro» 
erant, et non ſua? Quid, quod de Collo mox ha- mendo. 


bemus aliis verbis, Ancipiti cerwice rotat. Pro 17. N. verbrre fb Ukteris, er fim; 
Ferens, quod mox recurrit, v, 174. alii codices flammas in viſcera mergis.] Meliores et plures 


GERENS. Repone, | . codices, 
; | | 8 $1 ; | b in 7 4 
—acchatur demens aliena per antrum | any mull I amm E viſfer 
n Accipit et fraenos. 


Hliens corda, quia PAPA z quia 8 corda ſua Cantinuatur ſententia, Cave enim plenam ponas 
ſibi excuſſerat, Atque hominem toto fibi cedere juſſit diſtinctionem poſt Mergi gis. Non ſolum, inquit, 


CORPORE. - Virgilius de Sibylla et Phoebo, verbere, ſtimulis, flammis ; ſed et fraenis 2 
| 191.— 


PHARSALIAE LIB. V. 
Inter fata diu quaerens tam magna latentem. 
190 Spumea tune primum rabies veſana per ora 

Effluit, et gematus, et anhelo clara meatu 7 
Murmura: tune moeſtus vaſtis ululatus in = oY | 
_ Effugis ingentes, tanti diſcriminis expers, 711 
195 Bellorum, Romane, minas: foluſque 8 

Euboici vaſta lateris convalle tenebis. 

Caetera ſuppreſſit, fanceſque obſtruxit Apollo. | 

Cuſtodes tripades fatorum, arcanaque mundi. 
Tuque potens veri Pacan, nullumque futuri ba; 
. 200 A Superis celate diem, ſuprema ruentis 

Imperu, caeſoſque duces, et funera regum, 
Et tot in Heſperio collapfas fanguine gentes 
Cur aperire times ? an nondum numina tantum 

Decrevere nefas ? et adhuc dubitantibus aftris 
205 Pompeii damnare caput tot fata tenentur? 
Vindicis an gladii facinus, poenaſque furorum, 
Regnaque ad ultores iterum redeuntia Brutos, 
Ut peragat wk taces ? tunc pectore vatis 


Impactae 


- va dans mwatu. Fane 1] Apuleius Met. 8, Unns bacchatur effuſus, ac 4. 
Non placet Clara mur murs : Certiſſima emen imis praecordiis anhelitus crebros + 


datio eſt, 
| 197.——Fauceſque obſivucit Apollo.) Micliores 
| ——— CREBRA meat cadices OBSTRINATT. 
Murmura. 
deb 208. unc perkvre vatir] Ita ſeribendum, 
We Ove wad en Vil non fatis, Poſt i, id ef# Phoebus. Grotius, . 
tum creber eg Omnes naſtri codices, quod res ow * [atis, 


NM. ANNAEI LUCANT 


Impactae ceſſere fores, excluſaque templis Aileen.) 
210 Proſiluit: perſtat rabies, nec cuncta locuta eſt. 
Quem non emiſit, ſupereſt Deus. ille feroces 
Torquet adhuc oculos, totoque vagantia coelo' 
Lumina: nunc vultu pavido, nunc torva minaci, 
Stat nunquam facies: rubor igneus inficit ora, 
215 Liventeſque genas: nec, qui ſolet eſſe timenti, 
Terribilis ſed pallor ineſt: nec feſſa quieſcunt 
Corda; ſed ut tumidus Boreae poſt flamina Pontus 
Rauca gemit ; ſic multa levant ſuſpiria vatem. 
Dumque a luce ſacra, qua vidit fata, refertur 
220 Ad vulgare jubar, mediae venere tene bra. 


209. Eæxcluſagu⸗ templir Melius 1188. n 329 3 
expulſaque templis. yore vi numinis. Grotius. | 


210. MNeccuntta lacuta oft. Lum non eniſt, 
ſupereſt Deus.) Cornge, | 
irc cundta LOCUTAE, 
Duem non emiſit, ſupergſt deus. 


Facillime permutantur a e dipthongus, et ae Quid quod mox babe, | 
ſic enim Eſ compendioſe ſcribitur, A . 


270 


- — 


| 7255 wult pavido, nunc torva minaci. 
211.—m[ll: fereces Torquet adhuc ocules,] Sane 7 
plerique codices Ille habent : quibus fraudi fult u enim ad Ila refertur ; non ad Facies in 
quod praeceſſerat Deus. Repone vero, verſu ſequente, illud enim abſolute infertur, Stat 


„ fereces nunguam facies ; ut et citat Servius. 


Torquet adbuc ocules. 
274. Stat nunquam facies :] Adfert Servius ad 
Et ſententia hoc flagitat, et dictio. Torguere illud vi Aeneidos : non color unus. Grotius. 
enim oculos is ſolus dicitur, cujus ſunt oculi. 


Virgil. Georg. iii, 433, de ſerpente, 216. Terribilis ſed paller inet J an 
——flammaniia lumina RS | territae, fed terrentis. Grotius. 


| alba a tic dd tne... a. ir at ACS 25 ; 
+ III 4 is 46.1.4. a * n 


PHARSALIAE/LIB. V. 272 
Quae ae eee Deum. tum pectore veru 
Fugit, et ad Phoebi tripodas rediere futura: 
Vixque refecta cadit. nec te vicinia leti 
225 Territat ambiguis fruſtratum ſortibus, Appi- 
Jure ſed incerto mundi, ſubſidere regnum 
Chalcidos Euboicae, vana ſpe rapte, parabas, 

Heu demens, nullum belli ſentire fragorem, 
Tot mundi caruiſſe malis, praeſtare Deorum 1 
230 Excepta quis Morte poteſt | ſecreta tenebies 
Littoris Euboici anc. condite buſto, ; 
Qua maris anguſtat fauces ſaxoſa Caryſtos, 
Et tumidis infeſta colit qua numina N 
Arctatus rapido fervet qua gurgite pontus, 
235 Euripuſque trahit, curſum mutantibus undis, 
Chalcidicas puppes ad. i iniquam claſſibus — 
Interea domitis Caeſar remeabat Iberis, 
Victrices aquilas alium laturus in orbem: 
Cum prope fatorum tantos per proſpera curſus 
240 Avertere Dei. nullo nam marte ſubactus 
Intra caſtrorum timuit tentoria ductor 


Perdere 


226,——Subfidere regnum] Servius ad v Aenei- * dere IN-AGRO 
dos: Subſeſſores vocantur gui occiſuri aliguem delite- Chalcidos. : 
Kia 15 bs . 1 
—— IB Crs Hot. 8 Fond 6, i 
Und: et fubſe eſſares dicuntur qui in inſidiis tauros in- nee e (bi 
terimunt, et hoflium dotes fubſeſſas 5. Gro- tum erat) an ad reliquias Afiaticae negotiationis pro- 

ficiſcare Ego in Sicilia cenſeo commorandum. et 


tius. Quod regnum ? vel quid eſt, regnum ſub- 
the! or ge Re? 2 or rd er ch, 
Corrige, Vide 


254.——dtriftos 


272 


245 


250 


255 


260 


254. 


ſtringuntur, videt eſſe in militum poteſtate, non 


M. ANNAE 1 LU 


Perdere ſueveſſus ſoelerum : cum . pacne ſideles 


Per tot bella manus ſatiatae ſanguine tandem: ws 
Deſtituere ducem : Wager oY ve oi 


Intermiſſa ſono, - clauſuſque, / ct frigidus enfis, 
Expulerat belli furias : ſeu praemia mũes 


* 


Et ſcelere imbutos etiam nune venditat enſes. 
Haud magis expertus dierimine Cacar in ull ot, 


Quam non e ſtabili, tremulo ſed culmine a 
Deſpiceret, ſtaretque ſuper titubantia fultus, 


Tot raptis truncus manibus, — — 
Paene ſuo, qui tot gentes in bella trahebat, _ 


Scit non eſſe ducis ſtrictos, ſed militis, enſes. 
Non pavidum jam murmur erat, nec e 0 
Ira latens: nam quae dubias ringer 


Cauſa ſolet, dum quiſque pavet, equibus ipſs emol ot ſt, 


Seque putat ſolum regnorum injuſta gravari, 
Haud retinet. quippe ipſa metus exolverat audax 


Turba ſuos. quicquid multis peccatur, inultum eſt. 


Effudere minas : liceat diſcedere, Caeſar, 
A rabie ſcelerum. quaeris terraque marique 


Dum majora petit, damnat cauſamque, — | 


His 


Strictos, ſed militis, enſes.] Enſes qui (milites) wnoque impetu perruptum hoflem redigunt | 


in ſua. Grotius. ws: rr 296. 


261. Effudere minas :] Atqui altero abhine 
verſu rurſus. Animaſque effundere viles. Hoc 
poſterius recte, ut Virgil. Tuaque animam hanc 


Corri 20g 


| Coeperat, e ducem depaſeere vultu. 


in aperta. nullae ſequuntur hic minae: . 


effundere dertra. Ergo prius vitioſum. Lego COE PTT, ET infeft REQUIEM depefeert 
vultu. 


EXARSERE ANIMIS. Virgil. Exarſere ignes 


animo. Tacitus Ann. i, 51, Exarſere animis 


Miſſmen 


His ferrum jugulis, animaſque effundere viles 
| CT OC TC! 5: Wet] 55 
265 Eripuit: partem duris Hiſpania bellis : gory 
Pars jacet Heſperia: totoque exercitus orbe 
Te vincente perit. Terris fudiſſe cruorem 
Quid juvat Arctois, Rhodano, Rhenoque ſubagti ? 
Tot mihi pro bellis bellum civile dediſti. Hay 2 
Cepimus expulſo patriae cum tecta Senatu, | 
Quos hominum, vel quos licuit ſpoliare Deorum ? 
Imus in omne nefas, manibus, ferroque nocentes, 
Paupertate pii. finis quis — armis ? 
Quid ſatis eſt, ſi Roma parum ? jam reſpice canos, dog 

Invalidaſque manus, et inanes cerne — N x Ver; Gene gd 
Uſus abit: vitae: bellis conſumſimus aevum. a 
Ad mortem dimitte ſenes. en improba vota- 

Non duro liceat morientia ceſpite membra 

Ponere, nqn anima galeam fugiente ferire; 21:7 12/7 
Atque oculos morti clauſuram quaerere derm, 
Conjugis illabi lacrymis, unique paratum 

Scire rogum. liceat morbis finire ſenectam. ; 
Sit praeter gladios aliquod ſub Caeſare fatum. - | 
Quid, velut ignaros ad quae portenta paremu, 
Spe trahis ? uſque adeo ſoli civilibus armis 
Neſcimus cujus ſceleris fit maxima merces? 
Nil actum eſt bellis, fi nondum comperit iftas. 
Omnia poſſe manus. nec fas, nec vincula juris 


Hoc 


Miſſinem nempe. Dido Aeneae”: Br ſecii re- 279. Se Now: anima galeam fugiene ferire,] | 
guiem poſcunt. Numeri in lectione non Meliores codices GLEBAM. ut priore verſn 

ſunt Lucaniani. | Cſpite. utraque lectio ſatis belle convenit. 4 

Mm 289.—Kbeni 


M. ANNAEI LUCANT 

Hoc audere vetant, Rheni mihi Caeſar in undis 

; * Dux erat, hic ſocius. facinus quos inquinat, de. 
Adde, quod ingrato meritorum judice virtus 


Noſtra perit. quiequid gerimus, fortuna vocatur. 
Nos fatum ſciat eſſe ſuum. licet omne Deorum 


Obſequium ſperes, irato milite, Caeſarr. 
295 Pax crit, Haec fatus, totis diſeurrere caſtris 
Coeperat, infeſtoque ducem depoſcere vultu. 
Sic eat, o Superi, quando pietaſque, ſideſque 
Deſtituunt, moreſque malos ſperare relictum om 3 
Finem civili faciat diſcordia bello. _ 

300 Quem non ille ducem potwi tereretumulews! 
Fata ſed in praeceps ſolitus demittere Cacfar 
Fortunamque ſuam per ſumma pericula n 
Exercere, venit: nec, dum deſacriat ira, 
ExpeRat; medios properat tentare furore. 

305 Non illis urbes, ſpoliandaque templa negafiet, 
Tarpeiamque Jovis ſedem, matreſque Senatus, 
Paſſuraſque infanda nurus, yult omnia Caeſar 
A ſe ſaeva peti, vult praemia martis amari: 
Militis indomiti tantum mens ſana timetur. 

310 Non pudet, heu Caeſar, ſoli tibi bella placere 
Jam manibus damnata tuis ? hos ante A a 


274 


Rangun p 


289, Pm-Rheni mihi Caeſar in undis Dux erat, cis: Ur eos quos par facinus coinquinat et gequat, 
hic ſocius.] Apage illud Undis; Repone ARVIS: utroſque ſemilis poena comitetur, Grotius. 
ut alibi bis terve ea male permutantur. 307.—Vult omnia Caeſar A ſe ſaeva peti,] 
290. —Facinus quos inquinat, acguat.] Impe- Pro Caeſar, plures melioreſque codices CERT. 
ratores Leo et Athemius in conſtitutione quae eſt 310.0 tibi bella placere Jam mann! 


- xxxi, Codice J IR, de Epiſcopis et Cleri- damnata tuis ?] Repone ex 2 — 


PHARSALIAE LIB. V. 275 


Falquomeſgljus nies? —  diſe fine armis 


oft pati: liceat ſcelerum tibi ponere finem. 


315 Saeve, quid inſequeris ? quid jam nolentibus inftas ? 
Bellum te civile fugit. ſtetit aggere fults 
Ceſpitis, intrepidus vultu, meruitque timeri 
Non metuens: atque haec ira — 4 

Qui modo in abſentem vultu, dextraque furebas, 


320 Miles, habes nudum, promtumque ad vulnera pectus. 
Hic, fuge, ſi belli fmis placet, enſe — ure! 
Scditio, tantumque fugam meditata j hene, 

i rebus laſſata ſecundis. 


Ac ducis 


4 0 . d 


326 Vadite, gde mes ad bell in ie E 
ee {aj ne ae. þ 


* 1 A £ 4 4 
* A 
* ” . . 


Suit. Bella ſuis manibus „ hoe bl, mili- 
tibus, quorum manibus geruntur. n Gl 


5 ＋ R : 
' i. p * "4 ' " - | £ ' + { i - * 
a 4 1 4410 4 f : * — # # L O 


Tur CELERT STBI 2 fen. 


A 


* etcodem duct, vil ; 56. 


314.——Diſce ſme armis. Poſſe pati 2] Div eſt * | 7 3 


quod loquendi genus mag ange in : 


dia Senecae: 


Immane region of 1 Jie ne regns pats. 


Seneca pater cohtroverkia noms libri it : "Pathem 


putas pati ſine liberis poſſe ? et paulo poſt : non poſ- 
ſum ſine te pati. et controverſia decima libri ejuſ- 
dem: Paten fine viro pati. quod et in excerptis 
W eodem modo. ** infra Lucanus: 


Er neſcis ſi ſin ne rege pati. 


Haec omnia ſunt uniaſmodi. Grotius. Codex 
Academiae pro varia lectione SCELERI. Unde 
ſponte naſcitur egregia ſententia; | 


* , „ 


Ne que parte SUI fue SCELUS 


_ Sam qui 1 ? quid j Jem nolentibus 


. ? wg > Regus, * bes, 


710 Bellum te civil fugit Practulerim, 
Bellum SE civile fugit. 


Haec argutiſſima ſunt, et Lucani j ingenio digna : A 
Liceat per te, Caeſar; bona tua venia, liceat 
Sceleri ſibi finem ponere : bellum ut vides, civile 
ſe ipſum fugit: ipſi milites viRtoriis et ſceleribus 


4 * 


Mm 2 328, —Tarta 


M. ANN AEI LUCANT 


Tot reddet Fortuna viros, quot tela vacabunt. 
Anne fugam Magni tanta cum claſs ce, 
Heſperiae gentes, nobis victoria turbam Af 
330 Non dabit, impulſi tantum quae praemia bel 
Auferat, et veſtri rapta mercede laboris, - + 11 | 
Lauriferos nullo comitetur vulnere currus > A tin 
Vos defecta ſenes, exhauſtaque ſanguine turbka 
Cernetis noſtros jam plebes Romana nne 
335 Caeſaris an curſus veſtrae ſentire putatis 
Damnum poſſe fugae? veluti ſi cuncta minentur 
Flumina, quos miſcent pelago, ſubducere fontes, 
Non magis ablatis unquam decreſceret aequor, N 
Quam nunc creſcit, aquis: an vos momenta putatis 
340 Ulla dediſſe mihi? nunquam ſic cura Debru m 
Se premit, ut yeltrae morti, veſtraeque ſaluti 
Fata vacent. Procerum motus haec cuncta ſequuntur. 
Humanum paucis vivit genus. orhis Iberi 
Horror, et Arctoi, noſtro ſub nomine miles, 
345 Pompeio certe fugeres duce. fortis in armis 
Caeſareis Labienus erat: nunc transfuga vilis 
Cum duce praelato terras, atque aequora luſtrat. 
Nec melior mihi veſtra fides, ſi hella nec hoſte, 


* \ 3, 


—_— yy 


Nec 


328.—Tanta cum claſſe ſequuntur Heſperiae DESCENDERIT : quod probo. Vitabat Poẽta 
gentes,] Variant Codices, Seguuntur, ſequantur, repetitionem, quam boni Librarii ſectabantur. 
ſequentur. Non multum intereſt, placet tamen 340. N. fe c en Lo Se pr any! 
Sequentur, quod meliores libri praeferunt. eſt in- Ut G Beds. 
dignationis majoris. 


Tir. a yay ya anlera 

338. Non magis ablatis unguam decreſceret acguor, beds: 7& funf 5 865 T6210 d, a · 
uam nunc creſcit, aquis :] Optimi quique codices Grotius. 

| — 


PHARSALIAE/IAB. V. 277 
Nec duce me geritis, quiſquis mea ſigna n 
350 Nec Pompeianis tradit ſua partibus arma, 
Hic nunquam vult eſſe meus. ſunt iſta are, 
Curae caſtra Deis, qui me committere tantis, 
Non niſi mutato voluerunt milite, bellis. 
Heu, quantum Fortuna humeris jam * en, 
355 Amolitur onus | ſperantes omnia de xtra 
Exarmare datur, quibus hic non ſufficit en vi 
Jam certe mihi bella geram: diſcedite caftris: 
Tradite noſtra viris ignavi ſigna Quirite.. 45 
At paucos, quibus haec rabies auctoribus arſit, ED 
Non Caeſar, ſed poena tenet. procumbite terrae : 
Infidumque caput, feriendaque tendite colla. 
Et tu, quo ſolo ſtabunt jam robore caſtra 
Tiro rudis, ſpecta poenas, et diſce ferire, 
Diſce mori. Tremuit ſaeva ſub voce minantis 
365 Vulgus iners: unumque caput, tam magna juventus 
Privatum factura timet: velut enſibus ipſis 
111 pet, invito moturus milite ferrum. 


360 


Ipſe 


349.—2uiſquis mea ſigna relinguit,] Variant 36g. 3 ferire, Dike mori.] Diſce in 
codices, ſed inter plures haec lectio magis arridet: poena quod i in proelio uſurpes, ferire et mortem 
——Nviſquis mea figna RELINQUENS contemnere. Grotius, 


NON Pompeianis TRADET .fua partilus 366.——Velut enſibus ipfis . invito mo- 
arma. | K turus milite ferrum.] Quis hoc poſſit reprehendere ? 


— Fortuna huniivis , ].. 
dere feſſis, Amolitur onus /] Quorſum illud Heu? manni, 


cum haec oratio wn ſit, non a 5 ; 
Corrigo. Imperet, ET MANCO moturus milite ferrum. 


En] quant Fart hum ponder, Cave, credas tam elegans hoc, tam remotum a 
* N. = | mm e b lectione recepta, potuiſſe a Librariis naſci. Ge- 5 


Amoliris onus / neraliter hoc dictum : Ruaſi ; enſubus imperet, mo- 


turus 


— * iphe . 


278 


- 


turus eos etiam milite manco, manibus aut debili 


aut carente. At facile erat generale pronuncia- 
tum huic occaſioni aptare, et ſubſtituere Invito. 

369. Ad ſcelus hoc] Ad occidendos eos qui pa- 
cem optaverant. Grotius. 6 

371. Nil magis, aſſuetas ſceleri quam perdere 
mentes, Atque perire timet.] Quid prius hic culpem, 
Librariorum inſcitiam, an Interpretum patien- 
tiam ? Nulla ſubeſt his verbis ſententia, nulla ora- 
tionis conſtructio. Nrihil magis timet, quis? 
Caeſar, inquiunt: atqui plura interveniunt, et 
quod proximum eft, Miles timet, non Caeſar. ſed 
eſto; Quid timet Caeſar? mentis aſſurtas perdere 


atque perire, Quid ergo fiat de Sceleri? Nugae 
et tenebrae merae. Corrige leviſſima mutatione, 


Ipſe pavet, ne tela ſibi ——— negentur 15 U 
Ad ſcelus hoe Caeſar : vicit patientia fai 
370 spem ducis, et jugulos, non tantum — 
Nil magis, aſſuetas ſoeleri quam ee 
Atque perire timet. tam diro foederis ictu 
Parta quies, poenaque redit placata amn 
Brunduſium decimis jubet hanc attingere oY 
375 Et cunctas revocare rates, quas avius Hydrus, 
Antiquuſque Taras, ſerretaque littora e 
Quas recipit Salapina palus, et ſubdita Sipus 
Montibus : Auſoniam qua torquens frugifer oram, 
Dalmatico Boreae, Calabroque obnoxius ne 
380 Appulus Adriacas exit Garganus in undas. 
Ipſe petit trepidam tutus ſine milite . 
Jam doctam ſervire togae : populoque precanti a. 
Scilicet indulgens, ſummum Dictator honorem 
Contigit, et laetos fecit ſe Conſule faſtos. 
385 Namque Wan nen W tanto 


L 


# 0 * 
: 4 
? BS 


- Mentimur 


i] magis aſſuetas Gabe quam Wa mentes 
tque perire TENET. 5 
Ubi ordo eſt; Nil magis tenet, afficit, cit, 
obſtringit, mentes ſceleri aſſuetas, quam perdere et 
perire. Tpfa ducis faevitia, donativo potentior, 
demerabatur fibi milites, qui pro munere poena 
placati ſunt. Silius vii, 524. 
| Perdendi /arul of pereundi ardebat amore. 
372.——Tam dire forderis ifiu Parta quits,] 


Immo, ut Codices plerique omnes, 


Tam DIRI * ictu. 
Res ipſa clamitat. 

377. 2 recipit Salapina as ] Variant hic 
manuſcripti : Sed quam recipimus vera lectio eſt ; 
Salapia enim paludi nomen. Plin. iii, 2. Grotius. 

n 


$ x 0 - : 7 


PHARSALIAE. LIB 'm ” 


Cw 


Mentimur dominis, haec primum- 5 


Qua ſibi ne ferri jus ullum Caeſar abeſſet, 


Auſonias voluit gadiis miſcere ſecures, cc 


Addidit et faſces aquilis, et nomen inane A x 4 
390 Imperii rapiens, ſignavit tempora digna | 


% 
ks. 


Moeſta nota. nam quo melius Pharſalious anus 


Conſule notus erit ? fingit ſolennia 


Et non admiſſae dirimit ſuffragia plebis, 


Decantatque tribus, et vana verſat in urna. 
395 Nec . aur fro, 0 z 


393. Br non admiſſae rimit Gs pic 
Sic et Priſcianus legit, ſed corrigo, 
Et non admiſſae DIRIBET er PLEBI. 


Varro de Re Ruſtica iii, 2, Dane diribentar fof- 0 
fragia, &c. Cicero in Piſonem g. 40, An g 


erpectem, dum de te quinque et ſeptuaginta tabellae 


diribeantur. Varro de Re Rult. zu, 6, Fit d. 


mor in campo, narrat ad tabulam, dum diriberent, 
guendam deprehenſum te ſſerulas conjicientem in locu- 


lim. Valerius Maximus ix, 12, 7, Licinius 


Aacer repetundarum reus, dum fententiae diriberen- 
tur, in Moentanum, conſcendit. ubi vide Pighium. 


Caeſar a Senatu Dictator dictus Plutarch. Bed 


Caeſar Civil. ii, 21, legem de Dictatoge latam, 


ſeque Dictatorem dictum a M. Lepido Practore 
oognoſcit. Praetor tamen jure Dictatorem di- 
cere nequit, ut ex Cicerone probat Gruchius. 
Quod ſi dictator a populo non . patet 
comigendum eſſe, v. 382, 350 5 
— PETENTI 
Scrlicet indalgens, ' SUMMO DIGN e 
HONORE 
. et lactes fecit Pp Confule faſt, 


"7 +. 
"#2 4 


'Valgaea le i habe, e 
#71 141 24 W 
geilicet indulgens ſummum Dictator honorem 
Contigit, et lactos fecit Je Conſule faſtos. 
Sed Gruchius p. 18, Conſulibus abſentibus Sena- 
tui viſum eſt Dictatorem Camitiorum cauſa. crean- 


dum ,mg unde legendum, 


— Dictator honori 
CoNSULIT. # 
Id eſt, Conſulatui. Excerpta Controv. iv. 2. 


Summa cum honore Metelli, afſerens contra Metel- | 
um agendum ita ut rogetur cum judicibus officio 
pontiſicum t ipſe conſulere. 


394. Decantatque tribus, et vana * in urna.] 
be agnoſcit nee, libenter tamen 


CENTURIATQUE NOR et ANI ver- 
fat in urna. 


Notiſſimum in Comitiis Populum in tribus, tribus 


ſingulas in centurias deſcriptas eſſe et diſtributas. 


Tnani urna, Ciſta vel ſitella, quam colligendis 


| ſuffragiis Rogator deferebat. ideo Iuani, quia 


nulla ſuffragia inerant populo non admiſſo. 
405. Oger 


4 


ME ANNAELILUCANTY. 
Et laetae jurantur-aves, bubone finiſtro/> 1/1? / 5 


Inde perit . quondam veneranda poteſtas 
Juris 1 : careat tantum ne nomine e WP. 
Menſtruus in faſtos diſtinguit ſecula Conful. K* 
400 Nec non Iliacae numen quod praeſidet Albae' 
Haud meritum Latio ſolennia ſacra ſubacto 
Vidit flammifera confectas noe Latinas. 
Inde rapit curſus, et, quae piger 1 arva 
; Dieſeruit raſtris, et inerti tradidit herbae; 
405 Ocyor et coeli flammis, et tigride foeta 
| Tranſcurrit : curvique tenens Minoia tecta 
Brunduſii, clauſas ventis brumalibus undas 
Invenit, et pavidas hyberno fidere claſſes. 
Turpe duci viſum eſt rapiendi tempora bell 
410 In ſegnes exiſſe moras, portuque teneri, 
Dum pateat tutum vel non felicibus aequor. 
Expertes animos pelagi ſic robore complet: 
Fortius hy berni flatus, coelumque fretumque 
Cum cepere, tenent, quam quos incumbere certos 
415 Perfida nubiferi vetat inconſtantia veris. 
Nec maris anfractus, luſtrandaque littora nokie, 
Sed recti fluctus; ſoloque Aquilone ſecandi. 
Hic utinam ſummi curvet carcheſia mali, 
7) dee Incumbatque 


280 


405. Ocyor et coeli flammis, et tigride facts Tranſ- rat; adeo velociter, ut tranſiſſs eum viderent, 
currit:] Non placet, Rapit curſus, et Tranſeurrit quem tranſeuntem nemo viderat. 
arva. Codex Berſmanni ut ex noſtris Regius 
TRANSIERAT. Eleganter. Tenet Brundifiam, 409 - Tens due viſum 5 sf] Meliores codice 


quia tranſierat Apuliam. et erer tranſie- non agnoſcunt Eli. 
N | 419. Incumbatque 


PHARSALIAE LIB. v. 


Incumbanque ſurens, et Graia ad moenia perflet, 

420 Ne r — 5 
Rumpite, quae retinent felices vincula LY 

Sidera primaipatiPhoebilaljane ſub undas 2 

425 Exicrant, et luna ſuas jam fecerat umbras: 

Cum pariter ſolvere rates, totoſque rudentes 

Laxavere ſinus: et flexo navita corn 

Obliquat laevo pede carbaſa, ſummaque pandens 

Suppara velorum perituras colligit auras. 

430 Ut primum lexior propellere lintea ventus 

Incipit, exiguumque tument, mox reddita malo 

In mediam cecidere ratem : terraque relifta | 

Non valet iplaſe-u+ puppes, quae vexerat aura. Yar als 

435 Pigrius immotis haeſere paludibus undae. 


Sic 


419. Incumbatque furens,] Ut v, 57 8, Vento- Protinus exredior, 8 ferentibus 1 hy 
que furenti Trade finum. et 586, Nec longa furori Applicui. 
Ventorum, Placet tamen quod Pulmanni dua 


codices et Academicus habent, | et Triſt. i, 2, | 
Incumbatque FERENS, et Graia : 4 anne Ut mare confidat, ventiſque ferentibus utar. 
9 25 FT 430. Ut primum] Melius MS. P. Et primum. 
Virgil. iv, 430, | | Sequitur enim mor. Et primum quidem, inquit, 


S furens fuit ventus, mox elanguit. Grotius. 
æpectet acilemgue gam ventoſque ferentes. | 
A * 4 434. Aequora lenta jacent” alto torpore ligata. 


Seneca de Vita Beata xxii, Sic illum afficiunt divi- Lege et diſtingue cum codicibus melioribus, 
tiae et exhilarant, ut navigantem Jecundus et ferens 
| Acquora lenta jacent : alto torpore LIGATAE 


ventus, 
Ovid. Rei oa Pigrius immotis haeſere paludibus undae. 
N n 443.—eluti ; 


282 M. ANNAEI LUCANT 
Sic ſtat iners Scythicas aſtringens Boſporus undas 
Cum glacie retinente fretum non impulit Iſte, 
Immenſumque gelu tegitur mare: comprimit unda, 
Deprendit quaſcunque rates: nec pervia velis 
Aequora frangit eques, fluctuque latente Onantem 
Orbita migrantis ſcindit Maeotida Beſſi. 
Saeva quies pelagi, moeſtoque ignava profundo 
Stagna jacentis aquae, veluti deſerta rigente 
Aequora natura ceſſant: Pontuſque vetuſtas 
445 Oblitus ſervare vices non commeat aeſtu, 
Non horrore tremit: non Solis imagine vibrat. 
Caſibus innumeris fixae patuere carinae. 
Illinc infeſtae claſſes, et inertia tonſis 
Aequora moturae; gravis hinc languore profundi 
450 Obſeſſis ventura fames. nova vota timori 
Sunt inventa novo, fluctus nimiaſque precari 
Ventorum vires, dum ſe torpentibus unda 
Excutiat ſtagnis, et ſit mare. nubila nuſquam, 
Undarumque minae : coelo languente, fretoque 
455 Naufragii ſpes omnis abit. ſed nocte fugata 
Laeſum nube diem jubar extulit, imaque ſenſim 
Concuſſit pelagi, movitque Ceraunia nautis. 
Inde rapi coepere rates, atque aequora claſſem 
2 Curva 


443.——Veluti deſerta rigente Aequora natura Sententia clara: Stagna ceſſant, * deſerta Na- 
 cefſant :] Ride illum, Rigentem naturam. Cor- tura regente, ſive quae regit. 


rige et diſtingue, 455.— . nofte fugata Laeſum nube diem ju- 
| OO n— —C ignava profunds bar ertulit,] Laeſum nube, inquiunt, eft nubibus 


Stagna jacentis aguae, veluti deſerta REGENTE 9bduftum. Audio: et dies nubilus illis dicetur 


Aequora Natura, ceſſant, Laeſus, qui ſerenum diem optant. At oy 
| . 5 : nu 


'PHARSALIAE LIB. v. 
Curva ſequi, quae jam vento, fluctuque unde 
460 Lapſa Palaeſtinas uncis confixit arenjas. 
| Prima duces: vidit junctis conſiſtere caſtris 
Tellus, quam volucer Genuſus, quam mollior Apfus 
Circumeunt ripis. Apſo geſtare carinas 
Cauſa palus, leni quam fallens egerit unda... 
465 At Genuſum nunc ſole nives, nunc imbre ſolutae 
Praecipitant: neuter longo ſe gurgite laſſa, 
Sed minimum terrae vicino littore novit. 5 
Hoc fortuna loco tantae duo nomina famae 
Compoſuit: miſerique fuit fpes irrita mundi, 
470 Poſſe duces parva campi ſtatione diremtos 
| A damnare nefas. nam cernere vultus, 
Et. voces audire datur: multoſque per annos 
Dilectus tibi, Magne, ſocer, poſt pignora tant, 
Sanguinis infaufti ſobolem, mortemque e 
475 Te niſi Niliaca propius non vidit arena. b 
| Caefaris attonitam miſcenda ad proelia mentem 
Ferre moras ſcelerum partes juſſere relictae. 


— 


Ductor 


nubes hic et ventos optabant, Neva veta timer ordine, et a lectione: Repone, 
Sunt inventa ; 
r e ee eee Prima duces junctis vidit CON SIDERE | 


qui poẽtae acumen non ceperunt; et morali Epi- 
theto ſententiam reſtitue, caftris. 
3 a e fugata Ordinem reſtituunt codices. 
460. —Palarflinas uncis confixit arenas. ] Eft in guogue parvus Pompeii Fulia natus, intra NOM ſpa- 
Epi ore Palaeſte. Grotius.  tium obiit. At nepotum habet MS. P. An quod 


filia ante interiiſſet? de ejus enim ſexus prole 
461. Prima duces vid juncii confifter e cafiris joqui videas Plutarchum et Dionem. Grotius, 


Tellus,) Gemino morbo laborat hic verſus, et ab 1 
Nen 2 479.—Maeditatus 


284 M. ANNAET aa NI 
Ductor erat cunctis audax Antonius armis, 


Jam tum civili meditatus Leucada bello. f 


480 Illum ſaepe minis Cactar, ae eee 
Evocat: O mundi tantorum cauſa malorum, 


Quid Superos, et fata tenes ? ſunt caetera curſu 
Acta meo, ſummam rapti per proſpera belli 


485 Syrtibus incerto Libye nos dividit aeſtu? 
Nunquid inexperto tua credimus arma profundo? 
Inque novos traheris cafus 7 ignave, venire 

Te Caeſar, non ire, jubet. — 
490 — .. 


Conqueror: in ventos impendo vota, — 


Ne retine dubium cupientes ire per aequo : 
Si bene nota mihi eſt, ad Caeſaris arma juventus 
Naufragio veniſſe volet. jam voce doloris 

495 Utendum eſt: non ex aequo diviſimus orbem. 
Epirum Caeſarque tenet, totuſque Senatus: 
Auſoniam tu ſolus habes. his terque, quaterque 
Vocibus excitum poſtquam ceſſare videbat, 
Dum ſe deeſſe Deis, at non fibi numina, credit: 


Te poſcit Fortuna manum. 9 of 


500 Sponte 


— 


479.——Meditatus Leucada bell.) Meditatus Venitur ad amicos. itur in hoſtes aut in vacus. 


ſuum proprie bellum civile, quod poſtea ad Ac- Grotius. 
tium geſſit. Grotius, | 


400. Dum ſe deefſe Deis, at new fibi numing 6 


. iu, Te Caeſar, non ire, jubet.) dit ] Meliores codices AC non. Res jpla poſtuli. 


595+ Paris 


/'PHARSALIAE LIB. V. 

500 — aadec tentare- tencbras,,. 
Quod juſſi timuere, fretum: e 
Expertus calliie- Deo: pms, 
Sehens un e Gif mien) n dee: 
zo 5 Parta quies miſeris, in quorum pectora ſomno 
Dat vires fortuna minor: jam caſtra ſilebant: 
Tertia jam vigiles commoverat hora ſecundos, 
Caeſar ſollicito per vaſta ſilentia greſſu 
Vix famulis audenda parat: cunticque sende 
510 Sola placet Fortuna comes. tentoria poſtquam 
Egreſſus vigilum, ſomno cedentia membra 
Tranſiluit, queſtus tacite quod fallere poſſet; 


Rupibus exeſis haerentem fune carinam. 
51 5 Rectorem, dominumque ratis ſecura tenebat 


Littora curva legit, primiſque invenit in undis 


Haud procul inde domus, non ullo robore fulta, 


Sed ſterili junco, cannaque intexta paluſtri, 
Et latus inverſa nudum munita phaſelo. 


Haec Caeſar bis terque manu quaſſantia tectum 


520 Limina commovit. molli conſurgit Amyclas, 


| Quem dabat , toro. en cx aun, 


inquit, 
Tecta 


505. Parta quies miſeris,) Meliores codices 519. Haec Caeſar-----Limina commuvit.] Cor 8 


PARYA, Lege et diſtingue, rige et diſtingue, 


Solverat ermorum feſſas nex languida curas, U Caeſar bis terque manu quaſſantia tuctum 


PARVA quies ri. Limina commovit ; molli, &c. 


Mr languida, parva quits, per 1 Hoc pacto apte cohaerent, —— 


Parra, quia mane ad curas redeundum erat. 


Ws 
—_—_ 


M. ANNAEI LUCA _ 


Tecta petit? aut quem noſtrae ei 
Auxilium ſperare caſae? Sic fatus, ab alto 5 
Aggere, jam tepidae ſublato fune favillae, 
525 Scintillam tenuem commotos pavit in Jones, // | 
Securus belli: praedam civilibus armis 
Scit non eſſe caſas. O vitae tuta facultas - 
Pauperis, anguſtique lares ] o munera nondum 
Intellecta Deum! quibus hoc contingere templis, 
2 530 Aut potuit muris, nullo trepidare tumultu 
| Caeſarea pulſante manu? tum poſte ney: 
Dux ait: Expecta votis majora modeſtis, 
Speſque tuas laxa, juvenis, ſi juſſa unity: 249] 
Me vehis Heſperiam, non ultra cuncta carinae 
535 Debebis, manibuſque inopem duxiſſe ſenectam. 
Ne ceſſa praebere Deo tua fata, volenti '- ++ 
5.41, e | Anguſtos 


— 


286 


Ab alto Aggere, jam tepidae ſublato fune Ovid. Met. viii, 4.56, " 


323. 
favillae, Funem hie volunt, igniarium five ſul- 
TE” "+ e antem mater ab igne 
furatum, quo ignis vel ſervatur vel corripitur. Eripuit 
Tu repone, 8 
Faft. v, 505, 
| mic fatus, ab alto | EP | > OP 
Aegere, jam tepidus ſublato TORRE favillae, Tcl ſenis ſubrunt nigro deformia fume, 
Scentillam tenuem commotos pavit in ignes. nis in hefterno ſtipite parvus erat. 
= -- Ab alto aggere favillae ; raro enim focum verrebat ; In recepta leQone nullus orationis exitus ef. 
; E'\ ' nec ſtudebat munditiei. Favilla jam tepida erat, r en £ ET SR 
* at Torris ſive ſtipes ſemuſtus paulum ignis ſerva- lato ab aggere : 


E 5 verat ; hunc anima et ſpiritu ſuo commovit ac "6. ye: _— 
4 | i ; „ N 529. Qribut hoc contingere templis Aut po- 
produxit ad flammam. Ovid. Met. viii, 643, tuit muris, M allem, fi libri addicerent, | 


; et ignes Quibus hoc contingere templis, 
Suſcitat heſternos; foliiſque et cortice ſicco -  QUEIS potuit muris. . 
Nutrit, et ad flammas anima producit anili. = £52 60 | 

SES 529. Indicils 


— v . 
/ 


PHARSALIAE LIB. v. 


Anguſtos opibus ſubitis implere Penates. 
| Sic fatur: quanquam plebeio tectus mid 
Indocilis privata loqui. tum pauper Amyclas 
540 Multa quidem prohibent nocturno credere ponto. 
Nam ſol non rutilas deduxit in aequora nubes, 
Concordeſque tulit radios: Noton altera Phoebi, 

Altera pars Borean diducta luce vocabat. 5 

Orbe quoque exhauſtus medio, languenſque receſſt, 
545 Spectantes oculos infirmo lumine paſſus. 

Lunaque non gracili ſurrexit lucida cornu, 

Aut orbis medii puros exeſa receſſus: 

Nec duxit recto tenuata cacumina cornu 

Ventorumque nota rubuit: tum lurida pal lens 
550 Ora tulit vultu ſub nubem triſtis ituro. 

Sed mihi nec motus nemorum, nec littoris ictus, 

Nec placet incertus, qui provocat aequora, delphin: 


Aut 


539. Indecilis privata loqui.] | Ariſt. f. Politi- 552. Ner placet incertus, qui provocat aequora, 
cor. 4. de Jaſone Pheraeo: & & ie · r delphin :] Lege et diſtingue cum aliis codicibus, 


ha.. : Gr otius. 
Nec placet, incertus QUOD e aequora 


542,——Noton altera Phoebi, Altera pars Be- delphin. 
rean diducta luce vocabat.] Pro vocabat, Corrige 


NO TABAT, pars Auſtrum, pars Boream kigna- . 
bat. ut infra 549, de Luna, ye | 8 Aut ſiccum quod mergus amat. | 
——Ventorumque nota rubuit. Sed 1 eſt, quod velim: quid enim, ob- 


| ſecro, eſt incertus delphin? Repone 
$51. Sed mihi nec motus nemorum, ] Non placet Nec placet, INCURVUS QUOD provecat 


Motus, Plin. xviii, 86, montium ſonitus, nemo- aeguora delphin. 
rumque mugitus. Virg. Georg. i, 358, Montibus : | FO 
audiri Hager. nemorum murmur. Ideo Lego, Ne, Wu ee, 


Repandirgſirum incurvicervicum pecus. 


Sd mihi nec SONITUS: Nemgr um, 
Ovidius, , 


M. ANNAEI LUCANT: 


Aut ficcum quod mergus amat: quodque ** 
Ardea ſublimis pennae confila natanti: 
555 Quodque caput ſpargens undis, velut pen imbrem, 
Sed ſi magnarum poſcunt diſerimina x rerum 
Haud dubitem praebere manus: vel littora tangam 
Juſſa, vel hoc potius pelagus, flatuſque negabunt. 
560 Haec fatur, ſolvenſque ratem dat carbaſa ventis: 
Ad quorum motus non ſolum lapſa per altum 
Sidera : ſed ſummis etiam quae fixa tenentur 
Aſtra polis, ſunt viſa quati. niger inficit horror 
565 Terga maris: longo per multa volumina tractu 
Aeſtuat unda minax: flatuſque incerta futuri, 
Turbida teſtantur conceptos aequora ventos. 
Tunc rector trepidae fatur ratis: Aſpice ſaevum 
Quanta paret pelagus : Zephyroſne intendat, an Euros 
570 Incertum eſt: puppim dubius ferit undique pontus. 
Nubibus, 


Ovidius, | Non ſtat loco ſcilicet, 
Jam neftros curvi norant delphines amores. Sed ſole in -ficca ſecum ſpatiatur arena. 
et Zn ſe ſuper arquora curvi Atque hoc pacto etiam conſtruQtio venuſtior eſt 


Tollere conſuetas audent delphines in auras. 

Plin. xvii, 87, Delphini tranquillo mari laſeivin- 5069. Wuanta Part pelagus: Zaphyrofar inter 
tes flatum praeſagiunt. dat, an Euros Incertum eft :] Codex Colbertinus 

et Harleianus, PARAT. Sed illud NE omnes 
f codices pudiant. ( ;eteri I 8 1 Zephyr | 
556. Inflabili greſſu metitur litora cornix.] Si af el Mirum vero, 1 Nr * 3 
greſſu, quid tam magnum, fi Iyfabili ? Quaſi cum hi venti plane oppoſiti ſint: modeſtius, ſi 
vero quis ſimul fare et ingr ed; poſit. Lego, diverſos nominaſſet ſed non contrarios. Et mox 


INSTABILIS gre 2 metitur litora cornix. ſane cum haec brevius dicta dilatat, ſi caclum, 
| inq uit, 


'PHARSALTAE/ LIB. V. 289 


Nubibus, et coelo Notus eſt. fi murmura ponti 
Conſulimus, Cori verrent mare. gurgite tanto, 
Nec ratis Heſperias tanget, nec naufragus oras. 
Deſperare viam, et vetitos convertere curſs 

575 Sola ſalus. liceat vexata littora puppe 
Prendere, ne longe nimium ſit proxima tellus. 

Fiſus cuncta ſibi ceſſura pericula Caeſar, 
Sperne minas, inquit, pelagi, ventoque furenti : 
Trade ſinum. Italiam ſi coelo auctore recuſas, 


580 Me pete. ſola tibi cauſa haec eſt juſta timoris, 


inquit, conſulimus, Notus eſt; ſi pontum, Cori 
ſunt, hoc me incertum reddit. Atqui Corus 
Zephyro proximus pro Zephyro ponitur, et prae- 
ſertim cum plurali numero ſunt, alteri utroſque 
comprehendunt. Ergo ut priora poſterjoribus 


congruant, lege, 


Zephyros intendat, an AUSTROS 
Incertum eft, | 


572.—Cori verrent mare.] ConjeQtura vera du- 
centibus MSS. qui non, venient Cori in mare, 
ſed Cori venient mare, praeferunt. Virg. Aen. i, 


Nt faciat, maria ac terras caclumgue pro m 
Quippe ferant rapidi ſecum, verrantque per auras. 
Grotius. Eam conjecturam primus dedit Berſ- 
mannus; plaudente, ut vides Grotio. ſed ea mini- 
me eſt opus. Omnes codices, Venient, non Yerrext. 


Deme jam unam literam, vel virgulam potius; et 
ſana fient omnia, 


Nubibus et caelo Natus t; fi murmura ponti 


Conſulimus, Cori: VENIET mare gurgite 
tanto, 
Nec ratis Heſperias tanget nec naufragus oras. 


Eſt emendatio viri egregii Jani Rutgerſii, Var. 
Lect i, 12. Obſervandum eſt, Caeſarem ab Ita- 
lia huc venientem recto Aquilone perductum eſſe; 


ut ſupra 417, Sed recti fluctus ſologue Aquilone ſe- 
candi. Cum autem Corus fit Aquiloni oppoſitus 


et contrarius, apparet redeunti in Italiam Caeſari 
Corum fore adverſum. Recte ergo magiſter pup- 
pis, fi pontum, inquit, conſulimus, Cori erunt : 
Quod fi evenerit, veniet mare adverſum nobis 
tanto gurgite, Coro huc impellente ; ut nec vivi 
nec naufragi Italiam tangamus. 


5 78 1 furenti Trade . num.] Repone | 


et hic, 


— —— ventogque FERENTI 
Trade finum. 


eee vento, qui a puppe flabit. Vide ſu- i 


pra ad v, 419. 
580.——Cauſa bare oft jufta] Meliores codices, 
Me pete: ſola tibi cauſa eſt haec ja timoris. 


O 0 | 3G 587. Nec 


/ 


Weder 


290 
Vectorem non noſſe tuum; quem numina nunquain 
Deſtituunt; de quo male tunc Fortuna meretur, 


585 


590 


595 


600 


$87,=Nec longa furori Ventorum ſacvo dabi- 


M. ANNAE I LUCANI 


Cum poſt vota venit: medias perrumpe procellas 
Tutela ſecure mea. coeli iſte fretique, 


Non puppis noſtrae labor eſt: hanc Caeſare preſſam 


A fluctu defendet onus. nec longa furori 


Ventorum ſaevo dabitur mora : proderit undis 


Iſta ratis. nec flecte manum : fuge proxima velis 
Littora : tum Calabro portu te crede potitum, 


Cum jam non poterit puppi, noftracque faluti 


Altera terra dari. quid tanta ſtrage paretur 
Ignoras ? quaerit pelagi coelique tumultu 

Quid praeſtet Fortuna mihi. Non plura locuto 
Avulſit laceros percuſſa puppe rudentes 

Turbo rapax, fragilemque ſuper volitantia malum 
Vela tulit: ſonuit victis compagibus alnus. 


Inde ruunt toto concita pericula mundo. 


Primus ab Oceano caput exeris Atlanteo, 
Core, movens aeſtus: jam te tollente furebat 
Pontus, et in ſcopulos totas erexerat undas. 


Occurrit gelidus Boreas, pelaguſque retundit; 


tur ners. ] Diſplicet illud Save, et ob ſenſum QO 7 at Fortuna mihi. 


et ob compoſitionem. Forte ſic dedit, 


5$92.—2uaerit pelagi coeligus tumultu DF 
Pragſtet Fortuna mihi.] Placet Berſmanni codex, 
qui _ 


it pelagi caeligue tumultu 


Et 


595. Fragilemgue ſuper volitantia malun 


rec longa furori * 
. Vela tulit :] Sat bene Fragilem, ſed placet codicis 
Jemorum, CREDO, dabitur mora, Regii lei GR- CILEM. 


601. an gelidus Boreas, ] Quid intereſt, ubi 


de viribus ſolls agitur, . 


'PHARSALIAE LIB. v. 
Et dubium pendet, vento cui concidat, aequor. 
Sed Scythici vicit rabies Aquilonis, et undas 
Torſit, et abſtruſas penitus vada fecit arenas. 
605 Nec perfert pontum Boreas ad ſaxa, ſuumque 
In fluctus Cori frangit mare: motaque poſſunt 
Aequora ſubductis etiam concurrere ventis. 
Non Euri ceſſaſſe minas, non imbribus atrum 
Aeolii jacuiſſe Notum ſub carcere ſaxi 
610 Crediderim: eunctos ſolita de parte ruentes 
Defendiſſe ſuas violento turbine terras, 


Sic 
in als recte locum habere poteſt, ſed hie indg- — i, 
nor tam iners Epitheton. Seribe, | Duam ventus ventoque rapit contrarius agſtus, 
Vim geminam ſentit, paretque incerta duobus. 
Occurrit VALIDUS Boreas, | 54 Wy; | 
Pareat. Gloſſ. Concedat : inde factum Concidat. 
Recte vero Occurrit: Boreas enim five Aquilo ; 3 8212. 
Coro prorſus contrarius eſt. 603. Sed Sceythici vicit rabies Aquilonis, et 
undas Torfit, et abſiruſas penitus vada fecit] Lego 
Horst. Epiſt. i, | UNA, non Undas, quod tertio verſu praeceſſerat: 
Nec fi te validus jaAaverit Aufter in alto. S. Beythici vitit rabies Aquilonis, et UNA 


ſuccumbat. Grotius. Omnes ubique codices Et tor/it arenas, et vada fecit: Hoc eſt ex fundo 


CONCIDAT. antea erat Pareat, quod Correcto- maris eruit abſtruſas penitus arenas, et vada fecit 


ribus debemus, ab Ovidio petitum, Triſt. i, 2, ex illis; liquidas fluidas effecit. 


Inter utrumgue fremunt immant turbine venti : Virgil. Georg. iii, 350. 2 
N, . t * / — 7 t | 1 7 {1 271 A ; 
mee „ Turbidus et torquens flaventes Hiſter arenas. 


Et profecto melius dixiſſet Noſter, 


Atque hue facit, quod v, 599 pro Tz tollente, co- © Hunt concurrers. Repone, | 


dex Regius habeat, Te regnante, Certe neutri A naotague PERSTAN T 
vento Concidit; id dubium erat, ab utro tollere- Aequora 4 etiam concurrere uentis. 


8 | 606.——Metaque poſſunt Arquora ſubductis etiam 
Et dubium pendet, domino cui pareat, agguor. | ventis.] Jacet plane et languet illud 


/ 


t- 


292 M. ANNAEI LUcANI 


Sic pelagus manſiſſe loco. nam parva procellis 
Aequora rapta ferunt: Aegaeas tranſit in undas 


Tyrrhenum: ſonat Ionio vagus Adria ponto, 
615 Ah, quoties fruſtra pulſatos aequore montes 


Obruit illa dies? quam celſa cacumina peſſum 


Tellus victa dedit | non ullo littore ſurgunt 

Tam validi fluctus, alioque ex orbe voluti 

A magno venere mari, mundumque coercens 
620 Monſtriferos agit unda ſinus. Sic rector Olympi 

Cuſpide fraterna laſſatum in ſecula fulmen 

Adjuvit, regnoque acceſſit terra ſecundo, 


613. Nom parva procellis Aequora rapta f 
runt :] Quid hoc eſt, quod Ferunt, praedicant 
homines ſcilicet? An in re ultra omnem fidem 
exaggerata hiſtoricam fidem appellat ? m_ 
Corrige, 

am parva PROC ELLAE 
Aequora rapta ferunt. 


Pelagus five Oceanus locum ſervat; minora ma- 
ria, Tyrrhenum et Adriaticum, in alienas ſedes 
Ata Virgilius de ventis, 


Ni faciat : maria ac terras * profundum 


Duippe ferant rapids ſecum, verrantque per auras. 


615. Ah, quoties fruſira pulſatos aequore montes O- 
bruit illa dies ] Quocumque eam vertas, non con- 
ſtat ſententia. Ah, quoties illa dies obruit montes fru- 
Ara aequore pulſatos. Si obruit, quomodo Fruſtra? 
gyomado id quod ſequitur, Quam celfa cacumina 
peſſum Tellus vifta dedit ? certe non fruſtra egit 
nec inanes minas tulit aequor, fi celſi montes pef- 
ſumdati ſunt. Vis alio ordine procedere ? Ab, 
illa dies obruit montes quoties fruſtra aequore pulſa- 
in. Atqui hoc plane abſonum, ſine nervis, a 


Cum 
poẽtico more abhorrens. Quid multis opus? Tu 
corrige, : | | 
Or, guoties fruftra pulſatos aeguore, montes 

SUBRUIT z dies ! quam celſa cacuming 

 peſſum 

Tellus vifta dedit! 
Cum Quot a Quoties abſorberetur, et verſui de- 
eſſet: Librarii illud Ah de ſuo dederunt : inepte 
profecto; quaſi ob ſcopulorum aliquot ruinam 
Noſter ingemeret. In re morali ſolum locum hoc 
| ; 


A, te ne frigora laedant, 
Ab, tibi ne teneras glacies ſecet aſpera plamai. 
Jam vero illud Subruit, pro Obruit, quantum 


intereſt, quantum praeſtat? fi aequor obruit mon- 
tes, ſtant ; fi Subruit, cadunt, et peſſum dati ſunt: 


620. Monſtriferos agit unda fmus.] Plenos bel- 


luis. Grotius. 


622.—— Regnoque acceſſit terra ſecundo,] Terra 
acceſſio facta eſt ejus ſortis quae Neptuno obve- 
nerat. Grotius, | 


625. Tune 


PHARSALTAE- LIB. v. 


Cum mare convolvit gentes, cum littora n 
Noluit ulla pati, coelo contenta teneri. 


625 Tunc quoque tanta maris moles creviſſet i in dba, 


Ni Superum rector preſſiſſet nubibus undas. 
Non coeli nox illa fuit: latet obſitus aer 
Infernae pallore domus, nimbiſque gravatus 
Deprimitur, fluctuſque in nubibus accipit imbrem. 
630 Lux etiam metuenda perit, nec fulgura currunt 
Clara, fed obſcurum nimboſus diſſilit ar. 
Tunc ſuperum convexa tremunt, atque arduus axis 
Inſonuit, motaque poli compage laborant. | 
Extimuit Natura chaos: rupiſſe videntur 
635 Concordes elementa moras, rurſuſque redire 
Nox Manes miſtura Deis. ſpes una ſalutis, 
Quod tanta mundi nondum periere ruina. 
Quantum Leucadio placidus de vertice pontus 
Deſpicitur; ; tantum nautae N trementes 


_ Tuuc quoque tanta maris] Immo NUNC ; 


hac ipſa, de qua agitur, tempeſtate : ut recte 
codex P ulmanni, 


631,—$8:d obſeurum nimboſus diffilit abr. 
Tertio ante verſu habuimus Nimbis ee, 
lege, 


——RIMOSUS Alſſlit ar. 
Aen. viii, 391, 


Non ſecus argue olim tonitru cum rupta ns 
Ignea rima micans percurrit lumine nimbos, 


633.——Atque arduus axis Inpmuit 24 Lege 
cum aliis codicibus: 


Poli laborant mota compage : 


640 Fluctibus 


A erpue arduus axis 
Intonuit, motague poli compage laborant.._ 


ſic i, 7, 


t cum compage ſoluta 
Saecula tot mundi i ſuprema coegerit hora. 


636.——Spes una ſalutis, Quod tanta mundi 
nondum periere ruina.] Quibus eſt iſta ſpes una ? 
Caeſari, inquiunt, et navis rectori. Immo deis 
ipſis: ne Chaos et Nox antiqua "res manes 


deis mixtura. 


639.——Nautae ay trementes] e 4 | 


qui tum in mari erant. Grotius, 


| 640,-Cumgug 


294 


M. ANNAEI LUCANI 


640 Flustibus e ſummis praeceps mare: cumque tumentes 
Rurſus hiant undae, vix eminet aequore malus. 


Nubila tanguntur velis, et terra carina. 


Nam pelagus, qua parte ſedet, nom celat arenam 
Exhauſtum in cumulos, omniſque in fluctibus unda eſt. 


645 Artis opem vicere metus: neſcitque magiſter 
Succurrit miſeris, fluctuſque evertere puppim 
Non valet in fluctus: victum latus unda repellens | 


Erigit, atque omni furgit ratis ardua vento. 

650 Non humilem Saſona vadis, non littora curvae 
Theſſaliae ſaxoſa pavent, oraeque malignos 
Ambraciae portus: ſcopuloſa Ceraunia nautae 
Summa timent. ' Credit jam digna pericula Caeſar 


Fatis eſſe ſuis. tantuſne evertere, dixit, 


640.——Cumque tumentes Rurſus hiant undat, 
Vix eminet aequore malus.] Mirum vero, fi tumen- 
tes undae hient ; credideram antea, ſubfidentes. 
praeterea, ſi tumentes undae vehunt et elevant 
navigium ; non malus modo, ſed ipſa navis emi- 


net aequore. Lege, 


——cumpmy RUENTES 
Rurſus hiant undae, vis eminet aequore malus. 


643. Nam pelagus, qua parte ſedet, non celat 
arenam] Omnes fere codice ARENAS. Recte. 
Et quod ſequitur, Omniſſue in fluctibus unda ft, 
fic accipe. Omnis unda uſque ad imum maris 
fundum in fluctibus gſt, fluctu agitatur, ne infima 


quidem aquae pars, ut in modicis e 
quieſcit immota. 


„ obſtant fluctus alii. 


65 5 Me 


647.—Fluuſque evertere puppim Non valet 
in fluctus :] Mutavimus diſtinctionem, et colon 
duabus vocibus poſterius poſuimus, fenſu non 
conſtante aliter. Quo minus fluctus quis evertat 
Probat hanc inter- 
7 MS. T. Etiam in aliis MSS. eadem 


tius. FLUCTUM, e codices nen pind 


habent, omnino recipiendum. 


652.——Scopuleſa Ceraunia nautae Summa li- 
ment.] Non pavent, ait, Saſona, nec oram Ambra- 
ciam ; timent ſumma Ceraunia. ' Hoc placet ? 
Codex Regius Summa TENENT. 


6 54.—T antuſne evertere, dixit, Me Superis 
labor oft :] Codex Collegii Trinitatis, QUAN- 
TUSNE. 


65 3. Perus 


| bgg,——Parva quem puppe ſedentem Tam mag- 
no petiere mari ?] Imitatur Papinius cum Chorae- 
bum haec facit Apollqni dicentem : 


; —nigra quem tabe fmiftri 
Quaeris, inique, poli, 
Grotius, 


663. Juſſa plebe tuli faſces per bella negatos :) 
Quomodo negates per bella, quos per bella civilia 
obtinuit ? Corrigo, 


Fuſſa plebe tall faſces per JURA negates 


665. Neſciat] Non Neſciet, eſt enim optantis. 
Grotius. Nyſciat ; hoc eſſet; Omnes hoc ſciant, 
ys tu, o Fortuna, Atqui contrarium valuit Poẽta. 

Se, : 


NE SCIAT hoc quiſquam, niſi tu. 


PHARSALIAE LIB. V. 


655 Me Superis Labor eſt : parva quem puppe ſedentem 
| Tam magno petiere mari? ſi gloria leti 
Eſt. pelago donata mei, belliſque negamutr; 
Intrepidus, quamcunque datis mihi numina, mortem 
Accipiam. licet ingentes abruperit actus 
660 Feſtinata dies fatis: ſat magna peregi. 
Arctoas domui gentes: inimica ſubegi 
Arma metu : vidit Magnum mihi Roma ſceundum. 
Juſſa plebe tuli faſces per bella negato ?: 
Nulla meis aberit titulis Romana poteſtas. 
665 Neſciat hoc quiſquam, niſi tu, quae ſola meorum 
Conſcia votorum es, me, quamvis plenus honorum, 
Et Dictator eam Stygias, et Conſul ad umbras, 
Privatum Fortuna, mori. mihi funere nullo 


293 


Eſt 


Ons. Faſt. iii, te” 
Ne ſciat hoc quiſquam, tacitiſque A urar. 


Ubi hunc Lucani locum recte emendavit acu- 
tiſſimus Nic. Heinſius. Operoſe haec vir mag- 
nus. Verior tamen fimpliciorque ſenſus eſt : 
Nemo ſciat modum et genus mortis meae; pri- 
vatum, ſolum, plebis habitu, fine faſcibus et po- 
teſtatis inſignibus, mori. Retinete, o di, cadaver 
in medio profundo, ne orbis ſciat me fic periiſſe. 


668. Privatum, Fertuna, mori.] Meo judicio 


privatum me mori- quanquam enim ſum et Dic- 


tator et Conſul, nihil tamen iſta mihi ſunt, qui 
regiam poteſtatem ſperavi, nee ulla minore con- 


tentus eſſe poſſum. Hane nondum adeptus, pri- 
vatus mihi videor. Ita in Secundo: 


Non privata cupit, Romana quiſquis in whe 
Pompeium tranſire parat. © 


No 


M. ANNAET LUC ANI } 
Eft opus o Superi: lacerum retinete cadaver | 


670 Fluctibus in mediis: deſint mihi buſta, n „ 


Dum metuar ſemper, terraque expecter ab omni. 
Haec fatum decimus, dictu mirabile, fluctus 
Invalida cum puppe levat: nec rurſus ab alto 
Aggere dejecit pelagi, ſed pertulit unda, 
675 Scrupoſiſque anguſta vacant ubi littora ſaxis, 
ä Impoſuit terrae. pariter tot regna, tot urbes 
Fortunamque ſuam tacta tellure recepit. 
Sed non tam remeans Caeſar jam luce propinqua, 
Quam tacita ſua caſtra fuga, comiteſque fefellit. 
680 Circumfuſa duci flevit, gemituque ſuorum, 
Et non ingratis inceſſit turba querelis. | 
Quo, te dure, tulit virtus temeraria, Caeſar? 
Aut quae nos viles animas in fata relinquens, 
Invitis {j pargenda dabas tua membra procellis ? 
685 Cum tot in hac anima populorum vita, ſaluſque 
Pendeat, et tantus caput hoc ſibi fecerit orbis, 
Saevitia eſt voluiſſe mori. nulluſne tuorum 
Emeruit comitum, fatis non poſſe ſuperſtes 


Eſſe 


Non privata, id eſt, regnum. Hic privatum eſt Haec ſcabra et impolita ſunt, nec a poẽtae manu, 


nondum regem. Similis eſt apud Plutarchum lo- Lege, 
cus de Mario: rale · u arYgunur ide &rnyopru- 
l-, olli H - ae Bacikiar, ⁰ wornar; 


Circumfuſa duci FLETU gemituque ſuorum, 


auf-, Sprro The àvrd vue, os bbs g Aru Et non ingratis inceſſit turba guerelis. 
irh b τπũ—r o Grotius. 686. 8 tantus caput hoc fibi fecerit orbis,] 
674.——8ed pertulit unda,] Codex Pulmanni, Non placet illud Tantus, quaſi hic de orbis men- 
Pertulit ILLUM. ſura ageretur : Corrige, 
680. Circumfuſa duci flevit, gemitugue ſuorum, ] Et TOTUS caput hoc ſibi fecerit orbis. 


Sands dn Hof 0688; 


1. _Pudea 


PHARSALIAE LIB. v. 
Eſſe tuis cum te raperet mare, corpora ſegnis 
690 Noſtra ſopor tenuit. pudet heu. tibi cauſa petendae 
Haec fuit Heſperiae? viſum eſt committere quenquam 
Tam ſaevo crudele mari? ſors ultima rerum 


297 


In dubios caſus, et prona pericula mortis 


Praecipitare ſolet. mundi jam ſumma tenentem 


695 Permiſiſſe mari! tantum quid numina laſſas? 


Sufficit ad fatum belli favor iſte, laborque 


Fortunae, quod te noſtris impegit arenis ? 
Hine uſus placuere Deum, non rector ut orbis, 
Nec dominus rerum, ſed felix naufragus eſſes? 
700 Talia jactantes, diſcuſſa nocte, ſerens 
Oppreſſit eum ſole dies, feſſumque tumentes 


Compoſuit pelagus ventis patientibus undas. 
Nec non Heſperii laſſatum fluctibus aequor 

Ut videre duces, purumque inſurgere coclo 
705 Fracturum pelagus Boream, ſolvere carinas, 


690. — Pudet heu. tibi cauſa petendas Haec 
fuit Haſperiae? viſum eft committere quenquam 
Tam ſaevo crudele mari ?] Tolle notas interrogati- 
onis. Sententia eſt: Ipſe petiſti Heſperiam, quia 
tibi viſum eſt crudele quenquam alium eo mit- 

696. Sufficit ad fatum belli favor iſte, laborque 
Fortunae, ] Suſpenſum hoc eſt et ambiguum: 


Belli favor. et omnino recipiendum eſt, quod 
Berſmanni codex ſuppeditat, | 


Sufficit ad belli fatum favor 1 15 laborque 
Fortunae. 


704. Purumgue inſurgere coelo Fracturum 
pelagus Boream, ] Nihil quicquam vidi abſurdius : 


Quas 
Quomodo Purus, fine nube et nimbo, fi fracturus 
eſt pelagus ? Cur ideo ſoluere carinas. quia frac- 
tum iri mare ſperabant ? illud quoque non placet, 
Purum Borean : caelum potius purum, quam ven- 
tum purum. Et commode ſane codex Berſmanni 
PURO. Repone igitur, 


——PUROQUE infurgere col 
STRATURUM pelagus Boream. 


Virgilius viii, 89, 


Mitis ut in, morem Aagni placidaegae blade 
Sterneret aequor agus. 


et v, 763, 


; ——placidi ſtraverunt aequora venti. 
| FP - 


Ovid. 


- 


298 M. ANNAEIT'/LUCANT 


Quas ventus, doctaeque pari moderamine dextrae 
Permiſtas habuere diu: latumque per aequor, 


Ut terreſtre, coit, conſertis puppibus, agmen. | 
Sed nox ſaeva modum venti, velique tenorem 

710 Eripuit nautis, excuſſitque ordine puppes. 
Strymona fic gelidum, bruma pellente, relinquunt 
Poturae te, Nile, grues, primoque volatu 
Effingunt varias, caſu monſtrante, figuras. 
Mox ubi percuſht tenſas Notus altior alas, 

715 Confuſos temere immiſtae glomerantur in orbes, 
Et turbata perit diſperſis littera pennis. 
Cum primum redeunte die violentior aer 
Puppibus incubuit, Phoebeo concitus ortu, 

Praetereunt fruſtra tentati littora Liſſi, 
720 Nymphaeumque tenent, nudas Aquilonibus undas. 


Succedens Boreae jam portum fecerat Auſter. 


Ovid. Heroid. vii, 
Jam vent! ponent, ſtrataque aegualiter unda. 
7 et xix, 
Spes tamen eft ſtratis vicinae pacis in undis. 
Sed et hie fertur eodem mendo FRACT IS. 
706. Quas ventus, doftaeque pari moderamine 


dextrae Permiſtas habuere diu :) Dodtas manus de 


Pictore, Sculptore, &c. facile ferrem, ſed de 

Remige, praeſertim de omnibus, non patior. Re- 

_ pone, | | | 

Quas ventus DUCT AEQUE pari moderamine 
dextrae. 155 


Debetur hoc magno F r. Gronovio Obſerv. i, 13. 


7 


Undique 


708. Ut terreftre, coit, conſertis puppibus agmen.) 

Altero mox verſu Puppes. Lege, 
 =—conſertis PASSIBUS agmen. 

Conſertis, id eſt, conjunctis, conſociatis. Vide 
Lex. Paſſus. 

720.—Nudas Aquilonibus undas.) Immo Nym- 
phacum ab Auſtro tutum non eſt. Dicendum 
ergo, quod Servius ait ad iii Aeneidos : Auſter 
quivis ventus. nam ad Thraciam Aquilone navigatur, 
concilies. Nam eo teſte certo, incredibili felici- 
tate Auſter, qui per biduum flaverat, in Africum 


ſe vertit, non Boreas in Auſtrum. Grotius. 
721. Succedens Boreas jam portum fecerat Auſter J 


Lucanus hanc Antonii claſſem Borea vectam nar- 
rat, 


PHARSALIAE LIB. v. 
Undique collatis in robur Caeſaris armis, 
Summa videns duri Magnus diſcrimina martis 
Jam caſtris inſtare ſuis: . — 01 
725 Conjugii decrevit onus, e remotam, 
Te procul a ſaevi ſtrepitu, Cornelia, belli 


Occulere. Heu quantum mentes dominatur in aequas 


Juſta Venus] dubium, trepidumque ad proelia, Magne, 


Te quoque fecit amor: quod nolles ſtare ſub ictu 
730 Fortunae, quo mundus erat, Romanaque fata, 
Conjux ſola fuit. mentem jam verba paratam 
Deſtituunt, blandaeque juvat ventura trahentem 
Indulgere morae, et tempus ſubducere fatis. 
Nocte ſub extrema, pulſo torpore quietis, 
735 Dum fovet amplexu gravidum Cornelia curis 
Pectus, et averſi petit oſcula grata mariti: 
Humentes mirata genas, percuſſaque caeco 


Vulnere, non audet flentem deprendere Magnum. 


narrat, v, 705, Purogue inſurgere caels Straturum 
pelagus Borean ſolvere carinas. Caeſar contra 
Civil. iii, 26, Nacti Auſtrum naves ſoluunt, et 
mox, Idem Auſter increbuit. Noſter hie dicit 
Nymphaeum Aquilonibus ſive Boreae nudum et 
expoſitum eſſe, ſed ab Auſtro tutum. At Caeſar, 
I portus, ait, ab Africo tegebatur, ab Auſtro non 
erat tutus: unde, incredibili felicitate, Auſter qui 
per biduum flaverat, in Africum ſe vertit. Haec 
plane adverſis frontibus pugnant. Conciliari ta- 
men poſſunt; fi in Caeſare pro Auſtrum toties 
Caurum legamus. Nam Caurus ſive Corus prox- 
imus Aquiloni eſt Lucani Boreas; et Africus 
proximus Auſtro eſt Au/ter Lucani. 


lle 


725. Leſbogue remotam Te procul] Ferri hoc 
poteſt : ſed placet plurium codicum lectio, 


Leſbogue REMOTA, 
Te procul a ſaevi flrepitu, Cornelia, belli 
Occulere. 


Sic Remotae Gades, Remoti Britanni. Si Leſhos 


ipſa remota, tum certe Cornelia procul. at fi Cor- 
nelia remotay utrum procul = necne non dicitur. 


"2 dominatur in aequas] Ro Fi 
pias, faciles. Grotius. | 


P p 2 741.—Nimumgque 


306 M ANNAEI'LUCANT 
Ille gemens, non nunc, vita mihi dulcior, inquit, 
740 Cum taedet vitae, laeto ſed tempore, conjux, 
Venit moeſta dies, et quam nimiumque, pe 
Diſtulimus: jam totus adeſt in proelia Caeſar. 
Cedendum eſt bellis: quorum tibi tuta pray 
Lieſbos erit, deſiſte preces tentare: negavi 
745 Jam mihi: non longos a me patiere receſſus. 
Praecipites aderunt caſus: properante ruina, 
Summa cadunt. ſatis eſt audiſſe pericula 2 
Meque tuus decepit amor, civilia bella 
Si ſpectare potes. nam me jam marte parat 
750 Securos cepiſſe pudet cum conjuge ſomnos, 

E gque tuo, miſerum quatient cum claſſica mundum, 
Surrexiſſe ſinu. vereor civilibus armis 
Pompeium nullo triſtem committere damno. 
Tutior interea populis, et tutior omni 

755 Rege late, poſitamque procul fortuna mariti 
Non tota te mole premat. fi numina noſtras 
Impulerint acies, maneat pars optima Magni; 
Sitque mihi, fi fata premant, victorque cruentus, 


141,—Nimiumque, parumgue Diſtulimus :] 


Bene explicat vetus Scholiaſtes : nimium ad belli 


rationem : parum ad effeftum. Grotius. In Scho- 
liaſtae verbis pro Efetum, lege Affectum. 
751.—Miſerum quatient cum claſſica mundum, ] 
Meliores codices, QUATIUNT. Recte: prae- 
ſertim cum addat, Surrexiſſe. 4 
752.——Vereor civilibus armis Pompeium nullo 
triſlem committere damno.] Pudet me in hoc civili 
bello, quo omnes conjugibus ac liberis carere de- 


bent, laetum ob uxoris praeſentiam conſpici. 


Quo 


Grotius. Immo ut Fortunae, hominumque in- 
vidiam placem; hoc me infortunio macto, quod 


te caream. 


758.—8. fata premant, victorque cruentus,] 
Atqui altero abhinc yerſu habuimus, Non tota 
te mole premat. Et hic requiritur ſenſus plane 
diverſus, Repone, | 


Sitque mibi, fi fata SINANT vidorque cruentu, 


Quo fugiſſi velim. 
Si 


PHARSALIAE LIB. V.. 
Quo fugiſſe yelim. vix tantum infirma dolorem 


— 
— 


760 Cepit, et attonito oeſſerunt pectore ſenſus. 

' Tandem ut vox moeſtas potuit proferre querelas : 
Nil mihi de fatis thalami, Superiſque relictum eſt, 
Magne, queri: noſtros non rumpit funus amores, 


Nec diri fax ſumma rogi: 


ſed ſorte frequenti F* 


765 Plebeiaque nimis careo dimiſſa marito. 
Hoſtis ad adventum rumpamus foedera tedae: 


Placemus Socerum. fic eſt tibi cognita, Magne, 


Noſtra fides? crediſne aliquid mihi tutius elſe, 


Quam tibi? nonne olim caſu pendemus ab uno? 
770 Fulminibus me, ſaeve, jubes tantaeque ruinae 


Abſentem praeſtare caput? ſecura videtur 


Si victus non in praelio occidero; ſit quo fugiſſe 
velim, fi victor /mat; ſi me non perſequatur, aut 
intercipiat. Cum hoc non caperent Librarii, 
illud Premant ex proximo verſu adſciverunt. 

750. Vir tantum infirma dolyrem Cepit,] 
Cepit hic eſt Suſtinuit, pertulit, ut Adverſa capere, 
fortiter ferre. Quid ergo hic facit [nfirma ? An 
mirum, fi mulier, ſemper alias inſirma, tantum 
dolorem vix ceperit ? Quanto melius goon alii 
codices ſuggerunt, N 


Ii tantum FIRMA dolorem 
cen. 
Cum ad cetera firmo animo eſſet, huic tanto do- 


lori pene ſuccubuit. Ipſe Lucanus infra 747. de 
eiſdem, 


Nulla fait tam moefla dies : nam cetera damna 
Durata jam mente malis firmaque tulerunt. - 


761. Tandem ut vox moeſtas potuit proſerre gue- 


” 4 Sors 


relas ] Plerique omnes codices non Tandem ut 
vox, fed Tandem VIX. Notum Vir tandem. De- 
inde Berſmanni unus, ex noſtris duo LOQUE- 
LAS, non Querelas. Et quidem altero verſu, 
iterum habemus Queri, Lege, 


Tandem VIX mogſtas potuit Fare LOQUE- 


LAS. 
Virg. v, 843- 
——puppique deus conſedit in alta 


Phortanti ſimilis, funditque has ore loquelas. : 


764.——Sorte freguenti,] Vulgari admodum 
forte, hoc eſt, divortio ; cum alloqui vere aman- 
tes mors ſola ſeparet. Speciem autem divortii 
habet iſta ſeparatio. Ideo dicit dimiſſa, quae vox 
divortio convenit. Grotius, | 


769.—Nonne olim] Omnes fere codices, Non 
olim. 


772. Cum 


© —— — 


302 


772.,——Cum facias etiam nunc vota, periſſe, 
Ut nolim ſervire malis :] Aliter haec diſtinguenda 


hunc in modum : OY 
15 f cur. a videtur 
Sors tibi, cum facias etiam nunc vota periſſe ? 
Ut nolim ſervire malis, ſed morte parata 
Te ſequar ad manes, feriat dum moefla remotas 


Fama procul terras, vivam tibi r ſuperſtes. 


Adde, quod aſſueſcis fatis, &c . 


Dixerat Pompeius: 


Tutior interea populis, et tutior ami 
Rege late. 


ſecura ſit, cum Pompeius ipſe eo loco poſitum ſe 
ſentiat, ut mortuum ſe quam vivum malit. Non 
et hoc dixerat: | 

—110n nunc vita mihi dulctor, mquit, 

Cum taedet vitae, laeto ſed tempore conjux. 
Comets ergo, ait Cornelia, ego ſecura ero, cum 
tibi mors in voto fit? Deinde fac me ſatis fortem 
futuram, ut tibi ſupereſſe nolim, tamen tandiu ſal- 
tem ſuperero, donec nuntius cladis ad me advene- 
rit. Jam vero et hoc ipſum metuo, ut ſatis for- 
tis ſim ad mortem capeſſendam, poſtquam à te 
ſepoſita didicero te carere. Illud autem aſſueſcis, 
ſitne erratum ſcribarum pro aſſuefacis, an hie, ut 
alibi, Hiſpanienſis poeta à puritate Latini ſermo- 
nis diſciverit, in medio relinquam. Grotius. In 
hac viri magni annotatione, i» pv aan, is & x; 
ior. Redtte vidit plenam diſtinctionem ponen- 
dam eſſe poſt Peri/ſſe: in ceteris vix Pottae men- 
tem aſſecutus eſt. 


Fulminibus me, ſaeve, jubes tantaeque ruinae 
Abſentem pragſtare caput ? ſecura videtur 


Sers tibi: cum facias etiam nunc vota, periſſe. 


M. ANNAEI 


Sors tibi, cum facias etiam nunc vota, Oe" 
Ut nolim ſervire malis : e yp; 


tibi ſupereſſe nolim, tamen tam dis ſaltem ſuperers, 
| donec nuntius cladis ad me advenerit. Sed quid 


Regerit Cornelia, quomodo fieri poſſit, ut ipſa | 


Jam vero cum addit vir doctus, Et hoc ipſum me- 


LUCANI 


Te 
Quaenam illa vota, quae jam nunc perierunt ? 
Vota uxoris amantiflimae, Tecum vivere amo, te- 
cum obeam libens. Si tu in praelio cadis; peri 
hoc votum ; quia tam diu ſuperſtes tibi vivam ; 
dum mortis tuae fama ad Leſbon perfertur. Hoc 
in verſibus ſequentibus latius deſcribit, 743, 


U nolim ſervire malis, ſed morte parata 
Te ſequar ad manes ; feriat dum moeſta rematas 
Fama procul terras, vivam tibi nempe ſuperſies, 


Hoc vult, ut jam dixi, et recte Grotius: Fac, uf 


quaeſo eſt ſervire malis? non cum barbaro hoſte 
nec latrone res erat. Codex Trinitatis, ſervare, 


proprius vero. Lege, 
Ut zolim SUPERARE malie, fed morte parata 
Te ſequar. 


' Superare, idem eſt, quod Supereſſe. 
Aeneid. iii, 339. 


 Virgilius, 


——ſuperatne, et veſcitur aura? 
et ii, 043, | | 
Vidimus excidia, et captae ſuperavimus urbi. 


tuo, ut ſatis fortis fim animo ad mortem capeſſan- 
dam, poſtquam a te ſepoſita didicero te carere, tota 
errat via. Plane contrarium, ut par erat, dicit 
Lucanus. 


Aade, quod aſſueſcis fatis, tantumgque dolorem, 
Crudelis, me ferre doces. ignoſce fatenti : 
'F ofſe pati, times. 
Haec ad id pertinent, quod Pompeius dixerat, 
755. e 


 PHARSALITAE LAB. V- 
Te ſequar'ad manes. feriat dum moeſta remotas 

775 Fama procul terras, vivam tibi nempe ſuperſtes. 

Adde, quod aſſueſcis fatis, tantumque dolorem 

Crudelis me ferre doces. ignoſce fatenti: 

Poſſe pati, timeo. quod ſi ſunt vota, Deiſque 

Audior, eventus rerum ſciet ultima conjux. 

780 Sollicitam rupes jam te victore tenebunt, 

Et puppim, quae fata feret tam laeta, timebo. 

Nee ſolvent audita metus mihi proſpera belli, 

Cum vacuis projecta locis a Caeſare poſſim 
Vel fugiente capi. noteſcent littora clari 0 

785 Nominis exilio, poſitaque ibi conjuge Magni, 
Quis Mitylenaeas poterit neſcire latebras ? | 
Hoc precor extremum, ſi nil tibi vita relinquent 
Tutius arma fuga, cum te commiſeris undis, 

Quolibet infauſtam potius deflecte carinam : 

790 Littoribus quaerere meis. Sic fata, relictis 

Exiluit ſtratis amens, tormentaque nulla 


Vult 


mn} numina nofiras Pati idem eſſe quod Viuere ipſe Grotius notaverat 
Impulerint acies, maneat pars optima Magni. ad verſum 313, Diſce fine armis poſſe pati: ſed 
ſi ego morior, tu ſaltem pars mei melior vive, animum jam non advertebat. Porro, quod dubi- 


Illa ad hoc reſpondet. | tat, Aſſueſcis malis pro Aſſuefacts, ſit Libratiorum 
— fn ecerratum, an culpa et idiotiſmus Lucani ; de utro- 
Poſſe pati, times." | que ſecurus eſto. Priſcianus p. 798, Aſſueſco ab- 


ſalutum eſt : invenitur tamen pro Aſſuefacio : Luca. 
nus in Quinto, Adde quod aſſueſcis fatis : pro Aſſue- 
facis. Virgilius, Aeneid vi, 832. 


Ignoſce mihi timorem meum fatenti; cupida mo- 
riendi, id metuo ne ſuſtineam vivere. Ovid. 
Metam. x, 25. | 
Poſſe pati volui, nec me tentaſſe negabo ; Ne pueri, ne tanta animis afſueſeite bella, 
Vicit ö h | | 2 ä 
799. Labitur 


* / 


NM. ANNAEI 


L UCANT 


1— denen, 190 Ra er 


Suſtinet amplexu dulci, non colla tenere: 
Extremuſque perit tam longi fluctus amoris 


6 VET 8 H 228 
* 


P 


795 Praecipitantque ſuos luctos: Tai 
-- Suſtinuit dixiſſe vale, vitamque per omnem 


799. Labitur infelix,] Atqui tertio abhinc verſu 


rurſus habes, et in eadem caeſura, Non fic Nis. 


Dederit potius Potta, 
Labitur EXAN IMIS, manibuſque excepta ſuo- 


rum. 


\ | Quod loco aptius eſt, quam illud Infelix, etiamſi 
| non denuo rediret. Virgilius quidem bis habet, 
Labitur inſelix, et appoſitiflime : ſed vel ea cauſa 
Noſter non fic diceret : noluiſſet enim a Virgilio, 
quem aemulabatur, Hemiſtichium mutuari, 


809. Deceptis vacuum manibus complexa cubile 
, ] In tenerrima hac allocutione ſaepius dormi- 


tarunt Librarii. Nam in ipſo principio, 


Nulla fuit tam moeſta dies. nam caetera damnaa 
Durata jam mente malis, firmaque tulerunt. 
Ll—uabitur infelix, manibuſque excepta ſuorum 
800 Fertur ad aequoreas, ac ſe proſternit, arena, 
| Littoraque ipfa; tenet, tandemque illata carinae eft, 
; Non fic infelix patriam, portuſque reliquit 
| Helperios, ſaevi premerent cum Caeſaris arma. | 
Fida comes Magni vadis duce ſola relicto, p 
805 Pompeiumque fugis. quae nox tibi proxima venit, 
Inſomnis. viduo tum primum frigida lecto, 
Atque inſueta quies uni, nudumque marito 
Non haerente latus. ſomno quam ſaepe gravata 
Deceptis vacuum manibus complexa cubile eſt, 


810 Atque 


Fida comes Magni, vadis duce ſola relicto 
| Pompeiumgue fugis ? Frcs nox tibi proxima 
venit? 
Plerique omnes codices, nai certe univerſi, Va- 
dit, Fugit, Sibi, habent, et pulcherrimum pathos 
plane ſtrangulant. cum viri igitur docti ex uno 
vel altero codice tria iſta receperunt, cur non ce- 
tera ad eandem normam, etiamſi ex nullo 7; 
Deceptis vacuum manibus complexa cubile ES, 
| Atque oblita fugae QUAESISTI noe maritum. 
non, ut nunc, Quaęſvit : et iterum v, 813, pro 
Ser vatur pars illa tori, caruifſe TIM EBA 
Pompeio. TEE” i 


* * * 4 PX n 
Ss 1 a * - © % F ” . 
ny - Ws - * 7 — " SC "os 
Y — FIG F ry 
x . . o 
4 « 
\ ir 9 


* 


PHARSALIAE LIB. v. 


— 


810 Atque oblita fugae quaeſivit nocte maritum 


L 


Non juvat in toto corpus jactare cubili ; | 
Servatur pars illa tori. caruiſſe timebat 
Pompeio : ſed non Superi tam laeta parabant. 
815 Inftabat, miſerae Magnum quae redderet, hora. 
812 ruiſſe timebat] Metuebat ne Pom- quod pejus quam non recipere. Grotius 


* 


o 
. 
- 5 — 9 * 7 — 
” \ 1 * 1 ** a a "i. 4 " 
. : Y , - 4 
- 1 # 
£ l 
. 4 - # - — - # Aa * * "= ++ 
* 
= 
* 
. 
* 
- 
hy 
- 
„ em_ 
- * * * * * 
1 » - 2 - 
« ® 9 1 0 * 5 i — 
7 ” &# DS * * 2 — 
* - 
- * 8 
* id 4 F . 
* - * , £ 4 — 
* + ah 
9 2 - 
= Ci 
- 
- * x 
* . 
o - * 
Fl ” _ * 
4. 
* : od n 
* 4 N 
% F © * an 
4 © 
* 0 ®. PEI _ 


* . 
* o bY * . - a 5 2 
id * 
— 
* - 
- 
* . 4 * 
4 
* 
* l ; 
. p * # 
* 
* 
— o * - - 
= 
„ 
* % E * * - 
. 
„ * 0 » 0 
2 P 
- 
+ * - = . 
* 
. . » , 
— 
. 7 
bo * 
* 4 — 
* - 
* 
% 
* * 
* * - 2 
- — — oa 
* 3 * 
— * — 
4 — 
k x 
» 
7 
— * 
. 
= 
— 
F oy 
; * 
= 
* 
* 
* 
, ” 
6 . 
* 
- 
* 
* 
* - 
- 
4 * - 
4 * 
. 
- =— 


* 


—— 


— — 


— — 


o y a * Y 
« 4 o ' *% F by * 4 " F 
p : #4 4 ” | 6 $ GAS #3 ; wi i "© £ 1 1 FT , 
/ : kk 
- „ * # 
* 
1 
7 ; 274 + | 
4 5 14 4 * 
£4 3 = - a „ - © * _ 22 4 . 7 
a * 
0 * - , * 
, a ee rr 1 1 " " . 
„ | * ö * , : * p 
* F 22 L " - ; 5 * 4 » 
. > # — A - - o - * 
„ .* . 


= ; : » : #3 4 
” 4 _ - 5 » ST + +4 - - * * . £8 & % * - . o " 4 
- , 
% " "M 
n * ” = 
* þ 
- G _ ? F : 4 e 1 0 ; 
* 4 . . & - 7 # —_—_— . . # Aa. * 4 * Deere * g # 4 way 
o 
: , oo - 3 » 
- R 1 0 * o ; * o h . N 
F - * - . . 4 
4 1 
F . F &S # = G7 * " . * 3 4 C # 7 
4 1 
* 
4 2 1 © # 5 - * 
1 * F i OY i ; > : V4. 
« - . 6 F g 4 , 20 
* * 2 = * P 

o - - * * $ 4 * * > 

- - * 5 

- 


£ :, 


LIBER SEK TUS. 


Os rohan caſtra duces, pugnae jam mente propinqui, 
Impoſuere jugis, admotaque comminus arma, 
Parque ſuum videre Dei, capere omnia Caeſar 
Moenia Graiorum ſpernit, martemque ſecundum 
5 Jam niſi de genero fatis debere recuſat. 
Funeſtam mundo votis petit omnibus horam, 


In 


A TQUAM caftra duces, pugnae jam 3. Pargue ſuum videre Dei, ] Sie Plinius ubi de 
mente propingqui, Impoſuere jugis,] Quid Elephanto agit et Dracone, naturam ait ſpec- 
> Propingui ments? Quibus porro jugis * Cor- taculum fibi ac paria compoſuiſſe. Metaphora 


rige, ab arena, Spectatores et fautores dii: Arena 
Poflquam caftra duces, pugnas jam mente, PRO- Pharſalia: Par gladiatorum Caeſar et _— 
PINQUIS Sic alibi: 
Impoſuere jugit. | 
gn | —— quod ſemper bubemus 
Sic IX, 225 | Libertas et Caefar erunt. 


Mente tali Voce regent 
fugae, compellat regentem. — 


10. Teſtatus nunguam Latia-] Verius . ſuavius 


Codex Berſmanni, | 
Tr eflatus Latiae numquam /e 44, ruinae. 


1 clauſo fidere vallo,] Scribe cum 
libris plurimis, 


In pugnam generum : clauſo ſed fidere vallo, 
I 3.—T efuſque via dumoſa per arva] Latet 


hie mendum, ſpecie ſua et fraude tectiſſimum. 
Nempe boni Librarii Te&us huc induxerunt ob 
illos Dumos, Atqui qui tectam viam quaerit, 
ambages et diſpendia viae ſequitur: Caeſar vero 


hic praeceps tendit. Quid quaeris? Repone, 
Signa movet, R ECTUSQUAEV IAE dumo- 


ſa per arva 
Dyrrbhackii praeceps rapiendas tendit ad arces. 
Virgilius vii, 594, 


PHARSALIAE LIB. VL 
In caſum quae cuncta ferat. placet alea fati 
Alterutram merſura caput. ter collibus omneis 
Explicuit turmas, et ſigna minantia pugnam, 


10 Teſtatus nunquam Latiae ſe deeſſe ruinae. 
Ut videt ad nullos exciri poſſe tumultus 
In pugnam generum, ſed clauſo fidere vallo, 
Signa movet, tectuſque via dumoſa per arva 

Dyrrhachii praeceps rapiendas tendit ad arces. 

x; Hoc iter aequoreo praccepit limite Magnus, 
Quemque vocat collem Taulantius incola Petram, 
Inſedit caſtris, Ephyreaque moenia ſervat, 
Defendens tutam vel ſolis turribus urbem. 

Non opus hanc veterum, nec moles ſtructa tuetur, 

20 Humanuſque labor, facilis, licet ardua tollat, 


Cedere 


Olli per dumos, qua proxima meta viarum 
Armati tendunt. | 


Ideo per dumoſa arva ; quia recta ibat, non viae 
publicae tritaeque circuitu, Rectus viae, ut Sene- 


ca de vita Beata cap. 6, Beatus ergo gi judicii 
rectus. | 

Epbyreague moenia ſervat,] Dyrrhachi- 
um conditum a Corcyraeis.  Corcyra a Corin- 
thiis. Vide Strabonem et Thucydidem. Grotius. 


19. Non opus hanc veterum, nec moles firutia 
tuetur, Humanuſque labor, ] Cur fodes Veterum 


opus; cum quo vetuſtius eſt munimentum, tanto 


imbecillius fit ? Cur etiam Humanus labor ? quo 
refertur ? cui opponitur? An mirum eft, adeo 


multis ſordere hunc pottam, qui tot mendis con- 


ſpurcatus ſit ? Repone ex codice Regio, 


Q qa VW 


307 


GVE 


M. 
| * 


308 


ANNAEI1 LUCANT 


Cedere vel bellis, vel cuncta moventibus annis. 


Sed munimen habet nullo quaſſabile ferro, _ 
Naturam, ſedemque loci. nam clauſa profundo 


Undique praecipiti, ſcopuliſque vomentibus aequor, 
25 Exiguo debet, quod non eſt inſula, colli. 
Terribiles ratibus ſuſtentant moenia cautes, 


Ioniumque furens rapido cum tollitur Auſtro, 


Templa, domoſque quatit, ſpumatque in culmina pontus, 
Hinc avidam belli rapuit ſpes improba mentem 


30 Caeſaris, ut vaſtis diffuſum collibus hoſtem 


Non opus hanc SUPERUM, nec moles firutta 
tuetur, | 
Humanuſque labor. 


Nec Dii nec homines hanc Petram muniverunt: 
ipſa ſuo ſitu et loci natura tuta eſt. Opus Supe- 
rum; nempe ut Trojae moenia à Neptuno et 
Apolline ſtructa. Noſter infra 49, 
Nunc vetus Iliacos attollat fabula muros, 
Adſcribatque deis, 


20. Humanuſque labor, facilis, beet ardus tollat, 


Cedere vel bellis, vel cuncta moventibus annis.)] Quid 
ſibi vult illud Ardua tollat ? Si ſingularem vis nu- 
merum Ardua, quid tollit ? Si pluralem, ne 
ſunt illa Ardua ? Corrige, 


Humanuſque labor, facilis, licet ardua SUR- 
GAT, 


 Cedere vel bellis, vel cundta mouentibus annis, 


Moles humano labore Strufa, quamtumvis ar- 
dua ſurgat, facilis tamen, &c. At Librarii, qui 
Facilis et Surgat cum proximo nomine Labor 
connectebant, id acumine ſuo videbant Arduus 


hoc pacto dicendum fuiſſe non Ardua. ergo 


* 


Cingeret 
verbum deponens Surgat, quo conſtructioni con- 
ſulerent, verterunt in activum Tollat. 

24. Urdique praccipitt, ſeopuliſque vomentibut 
aequor. 51 MS. P . 

am clauſa profunds 
Undique et illiſum ſcopulis removentibus aequar, 
Pro removentibus, rectius forte, revomentibus legas. 
Grotius. Recipimus lectionem codicis Grotiani, 
nam Praecipiti profunds neſcio quid ſcit. Sed il- 


lud Removentibus vel Revomentibus non placet, 
Malim, quod alias Noſter. 


am clauſa profunds 
Undique ET ILLISUM ſcopulis FRANGEN- 
- TIBUS aeguor. 
ReQte Nliſum, ubi enim, QUE ſemel hic inſede- 
rat, reſtabat ut Praecipiti huc intruderent, quo 
Colon ſcilicet clauderetur. Infra 266, 


Frangentem flutus ſeopulum ferit. 


Rapido cum tollitur Auſtro,] Repone ex 
aliis codicibus Rabido. 


29. Hinc auidam belli rapuit ſpes improba men- 
tem] Recte codex Collegi Trinitatis, HIC. 
| Ita 


PHARSALITAE LI B. VI. 


Cingeret ignarum, ducto procul aggere valli. 
Contentus fragili ſubitos attollere muros, 
Ingentes cautes, avulſaque ſaxa metallis, 
35 Graiorumque domos, direptaque moenia transfert. 
Extruitur, quod non aries impellere ſaevus, 
Quod non ulla queat violenti machina bell. 
Franguntur montes, planumque per ardua Caeſar 
Ducit opus: pandit foſſas, turritaque ſummis 
40 Diſponit caſtella jugis, magnoque receſſu 
Amplexus fines, ſaltus, nemoroſaque teſqua, 
Et ſilvas, vaſtaſque feras indagine claudit. 
Non deſunt campi, non deſunt pabula Magno, 
Caſtraque Caeſareo circumdatus aggere mutat. 
45 Flumina tot curſus illic exorta fatigant, 
Illic merſa ſuos: operumque ut ſumma reviſat, 
Defeſſus Caeſar mediis intermanet agris. 
Nunc vetus Iliacos attollat fabula muros, 
Adſcribatque Deis: fragili circumdata teſta 
co Moenia mirentur refugi Babylonia Parthi. 
En quantum Tigris, quantum celer ambit Orontes, 


Aſſyriis quantum populis telluris Eoae hs 
| | Sufficit 
Ita ſemper pottae, ubj raptam occaſionem no- Apage iſtas vaſtas feyas, et repone ex omnibus 
tant. Virgilius xii, 411, quos vidi codicibus, 
Hic Venus indign nati _ dolore. VA. Wo indagine * 
et 554, | | 45: Fluming tot curſus illic exorts fatigant, ] 
— Mazgis nitide varieque codex Berſmanni, 43 
Hic mentem Aencae genitrix * miſit.  Flumina tot curſus, ILLLINC exortia, fatigant, 


Illic merſa, ſucs. 


42. Et Avas, vaſtaſque feras indagine claudit.] 


54. Raptum 


3t6: M. ANN AED LUGANE 


Sufficit in regnum, ſubitum, eu, ang 8 
Raptum clauſit opus. tanti periere labore. 

55 Tot potuere manus adjungere Sefton — tt 

Ingeſtoque ſolo Phryxeum elidere pontum, / 


Aut Pelopis latis Ephyren abrumpere regnis, 5 
Et ratibus longae flexus donare Maleae, 1355 


Aut aliquem mundi, quamvis Natura 4 U 
60 In melius mutare locum. coit area belli: 


1 Hic alitur ſanguis terras fluxurus in omneis, | 
# Hic et Theſſalicae clades, Libyeacque tenentur. IE ©, 
Aeſtuat anguſta rabies civilis arena. 


Prima quidem ſurgens operum ſtructura fefllit 
65 Pompeium : veluti mediae qui tutus in arvis 
Sicaniae rapidum neſcit latrare Pelorum: 
Aut vaga cum Tethys, Rutupinaque litorn dene 
Unda Caledonios fallit turbata Britannos. 
Ut primum vaſto ſeptas videt aggere _— 
70 Ipſe ern tuta deducens 8 Petra 
ot © Diverſy 


54. Raptum clauſit opus. tanti penn labores,} | 38. Tit fotwere menus adjungere Sefton Alydo,] 
Recte codex Regius CLAUDIT, idque ob illud Repone ex Libris n N | 


EN, quod amat et oſtendit tempus han wget 7; 7 baue, nanu AUT JUNGERE 5; Sefton 


Noſter i, 207, Ado, 
Aut Pelopis latis. 


66. — rapidum neſeit latrare Pelorum :] 
| Iterum pro Rapidum repone ex aliis codicibus 
En oemmes at Troes et Arcades hi ſunt. RABIDUM : idque magis, ob Latrare, 


En adſum victor terraque marique. 


Virgilius, Aeneid xii, 231, 


Tum autem pro Tanti, ut erigatur ſententia; 69. Ut primum vaſto ſeptas videt aggere terras :] 
repone Quant. Concinnius duo Pulmanni codices, 


' Raptum CLAUDIT opus. QUANTI peri» Ty primum ſeptas vaſto videt aggere terra. 
ere labores ! N => 


. b 


PHARSALIAE LIB. LY 


Diverſis ſpargit tumulis, ut Caeſaris arma u > 
8 Laxet, a eee eee aw - 
Ac tantum ſepti vallo ſibi vendicat agri, 
Parva Mycenaeae quantum ſacrata Dianas 
75 Diſtat ab excelſa nemoralis Aricia Roma: 
Quoque modo Romae praelapſus moenia Tybris s 801 
In mare deſcendit, ſi nuſquam torqueat ameem. 
Claſſica nulla ſonant, injuſſaque tela vagantu:: 
Et fit ſaepe neſas, mtu et 
80 Major cura duces miſcendis ahſtrahit armis. 
Pompeium exhauſtae pracbenda ad pabula . | 
Quae currens obtrivit eques, gradibuſque citatis 
Ungula frondentem diſcuſſit cornea campum. 
8; Advectos cum plena ſerant praeſepia culmos, 
Dre novas poſcens moribundus labitur herbas, 
Et tremulo medios abrumpit poplite gyros. 
Corpora tum ſolvit tabes, et digerit artus. 
Traxit iners coelum fluidae contagia peſtis 
90 Obſcuram in nubem. bee ee 


Emittit Stygium nebulaſis acra faxis, 
Antraque letiferi rabiem Typhonis . 
Inde labant populi, coeloque paratior unda 
Omne pati virus duravit viſcera coeno. | 
1 95 Jam 
77. In mare . 1 L tor queat am- 35. Advettos cum plina ferant pracſepia culmos.] | 
tem.) Sic codices : ſed reponendum put, — Senſus videtur eſſe, culmorum aridorum ſatis fu- 


In mare DESCENDAT, nuſquan 6 torqueat ane . reef | 
2, — . e W 


95 Jam riget atra cutis, diſtentaque 
Igneaque in vultus, et ſacro fervida morbo 


Peſtis abit, ſeſſumque caput ſe ferre recuſat. 
Jam magis atque magis praeceps agit omnia e 
Nec medii dirimunt morbi vitamque, necemque-: 
100 Sed languor cum morte venit, turbaque cadentum 
Aucta lues, dum miſta jacent incondita vivis 
Corpora: nam miſeros ultra tentoria cives + 
Spargere funus erat. tamen hos minuere labores 
A tergo pelagus, pulſuſque Aquilonibus ar, 
105 Littoraque, et plenae peregrina meſſe carina. 
At liber terrae ſpatioſis collibus hoſtis 
Aere non pigro, nec inertibus angitur undis: 
Sed patitur ſaevam, veluti circumdatus ara: | 
Obſidione, famem. nondum ſurgentibus altam 
110 In ſegetem culmis, cernit miſerabile vulgus 
In pecudum cecidiſſe cibos, et TINY” 
Et morſu ſpoliare nemus, letumque minanteis 
Vellere ab ignotis dubias radicibus herbas ; 
Quae mollire queunt flamma, quae frangers mor, 
115 Quacque per abraſas utero demittere fauces, 


Plurimaque humanis antehac incognita WIN 
Diripiens miles, ſaturum tamen obſidet hoſtem. 


2 
we WW 


_ 


vt 


17 


— meſſe carina. ] Lege MER. 114. Quae mollire queunt flamma,] Codex 
CE. | Berſmanni QUEANT. Legs 4. ng hb ſe» 


112, Et morſs er nemus,] Atqui iterum _ *. 


habemus alter poſt verſu, Qu 
Reponenda br complurun Sun le Diripinemiles 22 ade ben 


PHARSALIAE LIB * 


Ut primum libuit ruptis evailer.clauſtris 4 | 
Pompeio, cunctaſque ſibi permittere terras: . 
120 Non obſcura petit latebroſae tempora dear, * te 
Et euere. re armis mt 
. — neee panda mY 
x25 Opportuna tamen valli pars viſa propinqu.. 
Quam Minuti caſtella vocant, et confraga. W b a 
Arboribus dumeta tegunt. huc pulvere nulllso e : 
Proditus agmen agit, ſubituſque ad moenia venit. 1 
Tot ſimul e campis Latiae fulſere volueres? 
30 Tot « cecinere tubae. ne "_ vitoria ny: 4¹ IH 
os Deberet, 


122,——Latis —— 812 Aentius ben e in WA hiſtoria n merinit Ms Si 


— 


| ” "2 of 
2181 110111 dal 4 14 & 13.3 13 ed , $4 £#% 


conſideres, luxatum eſſe deprehendes, 


; t exirt ruinit 
uur, et impulſo turres confringere val, 


Perque omneis gladios, et qua via caede paranda gi. aut Umroxogeo pe, Codices omnes: Minuci vel Mi- 


Quid enim eſt, Confringere turres per omnes la- 


dias? Porro omnes noſtri codices, Impulſi valli, 

vel [mpulſu. Turres enim ipſius valli pars erant. 
Totum locum ſic conſtitue, 

Ats exire ruinis att -: 

A — et qua Via caede paranda e/t, 

Ruarrit, et IMPULSI turres confringere VAL- 

ts ao ei 
125. Opportuna tamen valli pars viſa propingui,] 


Cur iterum Valli, quod verſu abhinc ſecundo ha- 


buimus ? Repone.MURI, ut ſupra v. 33, Subitos 
attollere muros, et infra. 175, Detrudit muris. et 


180, Cadavera murum Admovere ſolo, 280, D 


impulſes preſſe jam pulvere muros. 
126. Nam Minuti caftella vocam, ] Minutli 


— 


n owonogitio%as, At MS. P. et T. Numici 


d nomen rectum eſt, fecit et hic in ſecunda ſy- 


ſtolen Lucanus, Ita enim peccata poẽtarum ſo- 


— — 4616; FA 2 > N 


nici, et Appiano dicitur Iseo: quod nomen ec a 
ſecunda ſyllaba brevi eſt. Silius vii, 386, ae. Eo ern 


Si faftis nondum, Minuci, te cauta n Abe- ＋ EY 4 

et 523, , | "8 
— Mia cord wall 1 . = 

Minucius ille, ut Appianus narrat, | @g%gagx®-, 

erat, pracfectus caftello, in quo Scaeva pugnabat, 

ipſe quoque in ea pugna non Scaeva inferior. 

129. Tot ſimul e campis Latiae] Cur e campis, 

cum in campis eſſent; ut nonnulli codices hic 

pracferunt. Corrigendum, et diſtinguendum, 

N fimul AC campis Latiae fulſere volucres, 


Tot cecinere tubae 3 ne coy”. 4/4 | - % 
 Deber et, &c. 4 . 9 3 
Rr Nandi. 
I: 1 "0 ; 


r 
2 


314 M. ANNAE STATE 


Deberet, pavor attonitos 
Quod ſolum valuit virtus, ] MOOT 
- Debuerant quo ſtare looo: — wag 
Jam deerant, nimbuſque ferens tot tela ihe: 4-277 
135 Tum piceos volvunt immiſſae lampadis igne:: 
Tum quaſhe nutant turres, lapſumque minantur. 
Roboris impacti crebros gemit agger ad ictus. 
Jam Pompeianae celſi ſuper ardua valli 
Exierant Aquilae : jam mundi jura petebant. 
140 Quem non mille famul turmis, nec Caeſare toto 
locum, victoribus unus, _ 
Eripuit, vetuitque capi: ſeque arma tenente, 
Ac nondum ſtrato, Magnum viciſſe negavit. 
Scaeya viro nomen: caſtrorum in plebe merebat 
Ante feras Rhodani gentes: ibi ſanguine multo 
Promotus Latiam longo gerit ordine vitem. 
Pronus ad omne nefas, et qui neſciret, in armis 
Quam magnum virtus crimen civilibus eſſet. 
Hic ubi quaerentes ſocios jam marte relicto 
1.50 Tuta fugae cernit, 7 een inquit, abegit 
Impius; 


1 34.—Nimbuſque ſerens tot tela peribat.] Di- 139. Jam mundi jura petebant.] MSS. om- 
midia pars codicum habet, Et nimbus agens, nes patebant, ut ſenſus fit: Jam aditus erat ad li- 
Recte: non Ferens, quia ferrent jam proximo bertatem. Grotius. 
yerſu habuimus, ; | 146.-—-—Latiam longo gerit nk vitem. ] Lege 

TILES == vainere * PRIMO. Livius xlii, 34, Tribuni militares in 

| kgione prima primum pilum virtatis couſa ci Ar. 

135.—Inmiſſas lampadis ignes:] An una narunt. Tacitus Annal. i, 29, Catonius primi 
Lampas tot manibus ſuffecit ? Corrige ſine dubio: ordinls centurio ad Tiberium mittitur. 


Tum piceos voluunt immifſae LAMPADES i * = 50.— N25 vos pauor, inguit, abegit Inpius; 
Tum quaſac antun fru, Quid illud Abegiz ? Nondgen enim Rider 


g a 


145 


fugerent. ee Collegii Trinitatis, 


Impins. 
152. O faraulj twrpes, fervum pecus, alſpus cru- 
ore) Verfus hic a meliorihus codicibus aut abeſt, 


aut in margine vel inter lineas ponitur. Omnino 


ejiciendus eſt, ut ran iH O famuli tur pes, 
hoc ex lib. ix, 274, tranſductum eſt. 


O famuli turpes, demini poſt fata priei 
Itis ad haeredem. 


Tum illud ſervum pecus Horatii eſt 


PHARSALIAE LIB. VI" gg 
Impius, et cunctis ignotus Caeſaris armi ? 
O famuli turpes, ſervum pecus, 1 
Terga datis morti? cumulo vos deeſſe virorum 
Non pudet, et buſtis, interque cadavera — 
155 Non ira ſaltem juvenes, pietate remota, 
Stabitis ? e cunctis, pr quonerumperet bed. 


Nos ſumus electi. non parvo ſanguine Magni . 
Iſta dies ierit. peterem felicior umbraas 8 


Caeſaris in vultu. teſtem hunc Fortuna negavit : 

160 Pompeio laudante cadam. 5 
Pectoris incurſu, juguliſque retundite ferrum. 
Jam longinqua petit pulvis, ſonituſque ruinae, 
Securaſque fragor concuſſit Caeſaris aures. 
Vincimus o ſocii; veniet, qui vendicet arces, 

165 Dum morimur, movit tantum vox illa furorem, 

8. Quantum non primo ſuccendunt claſſica cantu: 
Miranteſque virum, — avidi ſpectare, oats 


Quaerebant tantum, — qua tuto 


25 


confringite tela 


Scituri 
O imitatores, ſervum pecus ! 

Hic vero inepte aſſuĩtur; nam poſt famuli turpes, 
et radlinyor et minus eſt. Quin et illud prave, 
Abſque cruore Terga datis morti ; quaſi vero vul- 
nere accepto, terga dare ac fugere honeſtum eſſet. 
ceterum Merti hic recipimus, non, quod alii 
codices, Marti. Jam enim habuimus Marte re- 
lifts. | 


164. Vincimus o fecii 5] Lege VICIMUS. Li- 
vius xxi, 43, Si quem animum paulo ante habuiftis, 
cumlum mox habueritis, vicimus, milites. et mox. 
Si wt bene y omnibus "gy in animo 


Iz 160. 45 


316 N. ANNAEI LU ANT 


Scituri j juvenes, numero deprenſa, locoque, 
An plus quam mortem virtus daret. enn 30 
170 Aggere conſiſtit, primumque cadavera plenis 
Corporibus: totaeque viro dant tela ruinae, 
Roboraque, et moles; hoſti eee 
Nunc ſude, nunc duro contraria pectora conto 
175 Detrudit muris, et valli ſumma tenentes 
: Amputat enſe manus: caput obterit, obus 6 a 
- Ac male defenſum fragili compage cerebrum 
Diſſipat: alterius lamma crineſque, 1 2 
Succendit : ſtrident oculis ardentibus ignes. 
180 Ut primum cumulo creſcente cadavera murum 
Admovere ſolo; non ſegnior extulit illum 
Saltus, et e e Wierd 
Quam an ſumma _— — . ne 


| 1 Tunc 


4 


proc 


207348; 


169. An plus quam mortem virtus daret.] An rior, Sidonius Carm, v, ex Noſtro 1 
poſſet virtus iniquo loco et certamine, amplius A forth-goommntur 
aliquid dare quam mortem: hoc eſt, an etiam * f . 
victori am dare poſſet. Grotius. Cave, vel cum Jon ami yg Joo ors e's ek 2 
viro magno vieriam bie intelligas, vel cum alis Ne tier: inte- Pendant animogur fuperſunt 
Famam et gloriam. Pluſquam mortem, eodem ſen- . — 
ſu, quo verſu operis primo, Bella pluſquam civilia. OCaeſar Gall. vii, 50, Cum boſſes loco et numert 
Gravius quod bellum et erudelius quam civile; 29 ri virtute conſilerent. 
Fortius quid et generoſius, quam mortem ipſam | 


capere, ut rei modus rem ipſam ſuperet. Supra 17% Ne » bofti pe mina- 
73. Roboraque, et moles ; hofti ſeque ipſe mina 
i, 469, Animique capaces Mortis. ii, 557, tur. ] Non placet Hoi; cum altero abhine verſu 


- ninimumque in morte virorum habuerimus, Subeunteſque obruit hoftes. Forte 
Mors virtutis habet. | legendum, 


Ceterum illud Deprenſa numero, non ſane arridet. Roborague, et moles vaſtas, ſeque ipſe minatur- 
Lego, Depreſſa virtus ; et numero et loco infe- | | a 


184. Tune 


PHAR'SALIAE. LIB: VI. | 
Tunc denſos inter cuneos compreſſus, et omni 

185 Vallatus bello vincit, quem reſpicit, hoſtem. 
Jamque hebes, et craſſo non aſper ſanguine mucro 


We. * 


Percuſſum Scaevae frangit, non vulnerat, hoſtem. 
Perdidit enſis opus, frangit ſine vulnere — 
Illum tota premit moles, illum omnia tela. 


190 


Nulla fuit non certa manus, non lancea ir: 


Parque novum Fortuna videt concurrere, — 
Atque virum. fortis crebris ſonat ictibus umbo, 
Et galeae fragmenta cavae compreſſa perurunt 
Tempora: nec quicquam nudis vitalibus obſtat 


195 


Jam, - praeter ſtantes in ſummis oſſibus haſtas. 


Quid nunc veſani jaculis, levibuſque ſagittis 
Perditis haeſuros nunquam vitalibus i&tus ? 


Hunc aut tortilibus vibrata phalarica nervis 


184. Tunc denſos inter cuneos compreſſus,) Recte 
codex Pulmanni COMPRENSUS. et mox ha- 
bemus, Compreſſa tempora v. 199. 


187. Percuſſum Scaevae frangit, non vulnerat, 
heſlem.) Vel ſola vox frangit repetita ſatis oſten- 
dit horum duorum verſuum alterum vacare. M8. 


T. ex prima manu verſum duntaxat priorem ha- 
bet: poſteriorem ad marginem aſſeriptum. Con- 
tra in MS. P. annotatum eſt priorem verſum 
abundare. Puto hunc locum unum eſſe ex iis 
quos in ſecunda editione, ut fieri ſolet, mutavit 
Lucanus: et priorem verſum prius ſcriptum: poſ- 
tea ejus loco ſubſtitutum alterum, hunc in mo- 
dum: 


Jamgue bebes et rai non * 3 mucro 
Perdidit enſis opus: frangit ine vulnere membra. 


Eſt enim hoc acutius. Grotius, 


Obruat, 
192. niit crtbris ſinat iftibus umbo,] Ri- 
de illum Fortem umbonem, et repone, 


Parque novum Fortuna videt concurrere, bellum 
Atque virum FOR'TEM : crebris ſonat ictibus 
umbo. 


'Seneca Patruus de Providentia ii, 12, Ecce par 
deo dignum, vir fortis cum mala Fortuna compoſutus. 
Hoc ipſum Lucanus, coram oculis habuit. 

198. Hunc aut tortilibus vibrata phalarica ner- 
vis] Falarica ſcribe a falis id eſt turribus. Notat 
Servius apud Virgilium oftendi robur Turni qui 
talem haſtam jaculatus fit. Sed ipſum vide. Lo- 
cus autem hic Lucani ex illo- Aeneidos viii, de 
Bitis expreſſus eff,  Grotius, 


204. Tot 


M. ANNAEILUCANITI 
Obruat, aut vaſti muralia pondera faxi : Wes th 
200 Hunc aries ferro, balliſtaque limine portae 

Summoveat: ſtat non fragilis pro Caeſare murus, 
Pompeiumque tenet: jam pectora non 3 armis 
Ac veritus credi clypeo, laevaque vacaſſe, g 
Aut culpa vixiſſe ſua, tot vulnera belli 
205 Solus obit, denſamque ferens in pectore filvam, 
Jam gradibus feſſis, in quem cadat, eligit hoſtem, 
Par pelagi monſtris. Libycae ſic bellua terrae, 
Getulus denſis Elephas oppreſſus ab armis 
Omne repercuſſum ſqualenti miſſile tergo 
210 Frangit, et haerentes mota cute diſcutit haſtas. 
Viſcera tuta latent penitus, citraque cruorem 
Confixae ſtant tela ferae : tot facta ſagittis, 
Tot jaculis, unam non explent vulnera mortem, 
Dictaea procul ecce manu Gortynis arundo 
2I5 Tenditur in Scaevam, quae voto certior omni 
In caput, atque oculi laevum deſcendit in orbem. 
Ille moras ferri, nervorum et vincula rumpit, 
Affixam vellens oculo pendente ſagittam 
Intrepidus, telumque ſuo cum lumine calcat. 


220 Pannonis 
204. at vulnera belli Solus obit,] Obire wul- — qnam cadar, ahi hoftem, 
nera non memini uſquam legiſſe. Corrigo, Sic Libycus denſis Elephas oppreſſus ab armis. 
ef MUNIA belli Qauod et ipſum puto eſſe ex ſecunda et meliore 
Solus abit. | | | Lucani editione. Neque immerito repudiavit 


EE 5 illud de pelagi monſtris, ut alienum hoc loco. 

28 3 Mere e ˖ | Grotius. Etiam codices qui priorem verſum ag- 

6 | noſcunt, in ſecundo tamen plerique habent Sic 
207. Par pelagi momſtris.] Et hoc quoque libri £ibyews, non Getulus: quod CorreRorum eſt. 


n agnoſcunt. At MS, P. ſic habet: 
221. Cum 


PHARSALIAE 'LIB. VI. 
220 Pannonis haud aliter poſt ictum ſaevior urſa, 
Cum jaculum parva Libys amentavit habena, 

Se rotat in vulnus: telumque irata receptum 


Impetit, et ſecum fugientem circuit haſtam. 

Perdiderat vultum rabies: ſtetit imbre eruento 
225 Informis facies: laetus fragor aethera pulſat 

Victorum: majora viris de ſanguine parvo 


Ille tegens alta ſuppreſſum mente dolorem, 
Mitis, et a vultu penitus virtute remota, 


230 Parcite, ait, cives: procul hinc avertite fetrum: 


Collatura meae nil ſunt jam vulnera morti: 
Non eget ingeſtis, ſed vulſis pectore telis. 
Tollite, et in Magni viventem ponite caſtris: 
Hoc veſtro praeſtate duci: ſit Scaeva relicti 


235 Cacſaris exemplum potius, quam mortis honeſtae. 


Credidit infelix ſimulatis vocibus Aulus: 
Nec vidit recto gladium mucrone tenentem: 
Membraque captivi pariter laturus, et arma, 
Fulmineum mediis excepit faucibus enſem. 
240 Incaluit virtus: atque una caede refectus 


Gaudia non faceret oonſpectum in Cacſare vulnus. 


Solvat, ait, poenas, Scacvam quicunque ſubactum 
Speravit : 


319 


221. Cum 1 parva Libs — A Quo facilius poſſit perire, inquit. Grotius. 


bena,] 2 CUT jaculum. 


227. Nec vidit relꝛo gladium mucrone tenentem :] 


be Me J Plures et melio- Longe melius, quod alii codices babent. TRE- 
 MENTEM. vel fi Scaevam ipſum mavis, et 


232. 22 fed wulks pefore telis.] non gladium, PREMENTEM. Nofter vii, 
Adducit hoc Servius ad illud Virg. xi Aencidos ; 


 Eduxit corpere telum, 


res E ſanguine. 


562, Quae preſſo tremat enſe manus. 


244. 4 


320 


245 


250 


NI. ANNABEL LUCANIT" 


Seien pacem gladio ſi quaerit ab io artionagt 
Magnus, adorato ſubmittat Caeſare ſigna. 


An ſimilem veſtri, ſegnemque ad fata 3 on Ip 
Pompeii vobis minor eſt, cauſaeque Senatus, 

Quam mihi mortis amor. Simul haec effatus, ae 
Caeſareas pulvis teſtatur adeſſe cohortes. ie Acc 
Dedecus hic belli magno, crimenque remiſit, 

Ne ſolum totae fugerent te Scaeva catervae: 

Subducto qui Marte ruis: nam ſanguine * 

Vires pugna dabat. labentem turba ſuorum 
Excipit, atque humeris defectum imponere gaudet. 
Ac velut incluſum perfoſſo in pectore numen, 
Et vivam magnae ſpeciem Virtutis adorant: 


A. j 


255 Telaque confixis certant evellere membris, 


is 


244. An fimilem veftri, ſegnemque ad fata pu- 
faſtts ?] Omnes fere codices PUTATIS, et recte. 


 246,——Simul hatc effatus, et altus] Et ſenſus 
et ſonus poſtulat, quod alii codices EFFATUR. 


2.56,——4 nudum pectore Martem] Scribe 
PECTORA. Virgilius: Nudus tempora. Et 
nudus membra Pyracmon. 


257. —Hlir hoc nomine famae] Sic infra x 604, 


Impia laetatur vulgatae nomine famae Venturi me teque legent, 
Theſſalis. 95 | 


Exornantque Deos, ac nudum pectore Martem 
Armis Scaeva tuis. felix hoc nomine famae 

Si tibi durus Iber, aut ſi tibi terga dediſſet 
Cantaber exiguis, aut longis Teutonus armis. 


Non tu bellorum ſpoliis ornare Tonantis | 
11 Templa 


victurus es. Virgilius de Niſo et Euryalo, 
Filices ambo, fiquid mea carmina poſſunt. 


putare audet Noſter, ix, 982, 


Invidia ſacrae, Cazſar, ne tangere. famac : 


| Sed codex Collegii Trinitatis hic habet, Felix | 
' hoc MUNERE famae. Quod ſi cui abblandiatur, 
tum erit, hoc meo munere, hoc carmine quo ſemper 


Nam quod hic Scaevae, etiam Caefari ipſi im- 


| 262. Inf ix, 


PHARSALIAE LIB. VI. 321 
Templa potes, non tu laetis ululare triumphis. 
Infelix, quanta dominum virtute paraſti | A 

Nec magis hac Magnus caſtrorum parte repulſus 
Intra clauſtra piger dilato marte quievit, 
265 Quam mare laſsatur, cum ſe tollentibus Euris _ 
Frangentem fluctus ſcopulum ferit, aut latus alti 


Montis adeſt, ſeramque ſibi parat unda ruinam. 


Hinc vicina petens placido caſtella profundo 
Incurſu gemini martis rapit: armaque late 
270 Spargit, et effuſo laxat tentoria campo: 
Mutandaeque juvat permiſſa licentia terrae. 


Sic pleno Padus ore tumens ſuper aggere tutas 
Excurrit ripas, et totos concutit agros. 

- *  Succubuit ſi qua tellus, cumulumque furentem 

275 Undarum non paſſa, ruit ; tum flumine toto 

c Tranſit, et ignotos aperit ſibi gurgite campos. 

| Illos terra fugit dominos; his rura colonis 
Accedunt, donante Pado. vix proelia Caeſar 
Senſerat, elatus ſpecula quae prodidit ignis. 


2 80 Invenit preſſo jam n muros, 


262. Infelix, quanta dominum virtute parafti / ] 
Ex Salluſtio qui Hiſtor. 1 dixerat : Victor exerci- 


tur, cui per tot labores et vulnera nihil practer ty- 


rannum quagſitum gſt. Nec abit illud Dionis : 
rob cru beweg wort bg de ofpuripa Davdighass 
ody rbri ar Th; vd bol due Togo. Grot. 

263. Nec magis hac Magnus caftrorum parte re- 
pulſus] Idem codex MURORUM. Recte. Vi- 
de ſupra ad v. 125. 


266.—— Aut latus alti Mantis adeft,] Id eſt ade- 


dit. Grotius. Quis umquam dixit ade pro ad 


F rigidaque 


edit? Eft, comeſt, exeſt ; ſed nuſquam Aar ob 
ambiguum. latet aliquod mendum. 

272. uper aggere tutas E xcurrit ripas, et 
totos concutit agros.] Plane aliud quaerit compa- 


rationis hujus ratio ac ſententia: Ubi ripae ſunt 


firmae atque aggere tutae, illic intra alveum con- 
tinetur Padus ; at ſicubi ripae imbecilles ſunt, 
ibi erumpit et ignotos ſibi campos aperit. Quare 


ſic lego, 


Sic pleno Padus ore tumens INTRA aggere tutas | 


DECURRI T ripas, NEC totos concutit agros. 


8 ſ 282. Mvitque 


522 M. ANNAEI LUCA * 
Frigidaque ut veteris deprendit figna ruinaeʒ 
Accendit pax ipſa loci, movitque furoren 
Fompeiana quies, et victo Caeſare ſomnus. 

Ire vel in clades properat, dum gaudia turbet. 

28 5 Torquato ruit inde minax : qui Caeſaris arma 

Segnius haud vidit, quam malo nauta tremente / 

Omnia Circeae ſubducit vela procellae : 

Agminaque interius muro breviore mann 

Denſius ut parva diſponeret arma corona. 

290 Tranſierat primi Caeſar munimina valli, 
Cum ſuper e totis emifit collibus agmen, 

Effuditque acies obſeptum Magnus in hoſtem. 

Non fic Aetnaeis habitans in vallibus horret 


Enceladum 


282, Movitque furorem Pompeiana quies, t Ubi vide loci Zuotiar. Habitator ille non fic bor- 
viio Carſare ſomnus,) Non placet Veto. an ob ret Enceladum, ut miles: Caeſaris, horret aliquid 
tantillam rem victus Caeſar ? Corrigo, opinor: immo, ut miles accurrit þoſtibus. Hoc- 

——— movitgue furorem cine placet ? Quid vero eſt Spirante Noto? Mi- 
Pompeiana quies, INVITO ET Caeſare ſim- ſerrimus ſane habitator, fi quotieſcumque Notus 
nus. | flat, Aetnae ruinis obruitur. Quid. porro eſt 

291. Cum ſuper e totis emiſit collibus agmen,] „ ee bergen, u. e e 2 
Meliores libri IMMISIT, Super-immiſit; ut iplas eauernas qui poflit ? cum illae, fiquid inde 
in compoſito dicitur, Superingero, Superinjicio. egeritur, majores relinquantur. Corrige et diſtin- 

293. Non fic Aetnaeis habitans in vallibus] Jam 2 
viderunt viri docti legendum eſſe Ennacis ; ab Non fie Ennacis habizens 5 in vallibus horret, 
Enna urbe prope Aetnam ſita. Redit enim altero ENCELADO ſpirante, NOTUM, cum tota 


abhinc verſu, In campos defluit Aetna. Sed locus RUINAS 
majoribus adhuc mendis obſitus opem noſtram Egerit, et torrens in campos defluit Aetna ;. 
deſiderat: : Cagfaris ut miles glomerats pulvere victus, &c. 


Non fic Ennaeis habitons 3 in vallibus horret 
Enceladum ſpirante Noto, cum tata cavernas 2 Notum ſpirante Encelado. Sic tres babent 


Egerit, et torrens in campos defluit dena. Pulmanni codices, quos audire debuerunt Inter- 
Caeſaris ut miles | pretes. Multum intereſt inter duas iftas lecti · 
— — e ee ones. Si Horret Enceladum, fpirante Noto; tum 


Ennenſes horrent Enceladum (five Actnam) 


Hoſlibus occurrit fugiens, / 
etiam 


PHARSALIAE LIB. VI. 323 
Enceladum ſpirante Noto, cum tota cavernas / 

295 Egerit, et torrens in campos defluit Aetna ; | 

Caeſaris ut miles glomerato pulvere victus 


Ante aciem, caeci trepidus ſub nube timoris 
Hoſtibus occurrit fugiens, inque ipſa pavendo 


Fata ruit. totus mitti civilibus armis 
zoo Uſque vel in pacem potuit cruor: ipſe ng 
Dux tenuit gladios. felix, ac libera legum, 
Roma, fores, juriſque tui, viciſſet in illo 
Si tibi Sylla loco. dolet heu, ſemperque dolebit, 
| Quod ſcelerum, Caeſar, prodeſt tibi ſumma tuorum 
305 Cum genero pugnaſſe pio. Pro triſtia fata, 
Non Uticae Libye clades, Hiſpania Mundae 
Fleſſet, et infando pollutus ſanguine Nilus 
Nobilius Phario geſtaſſet rege cadaver: 
Nec Juba Marmaricas nudus preſſiſſet arenas, 
310 Poenorumque umbras placaſſet ſanguine fuſo 


Scipio: nec ſancto caruiſſet vita Catone. 


Ultimus eſſe dies potuit tibi, Roma, malorum: : 


etiam quieſcentern, fi ventus flat: quod falſum. 
Netus hic, ut Auſter Virgilio (notante Servio) 


pro quolibet vento: ſpecies pro genere. At Har- 


ret Notum, Encelado fpirante ; hoc eſt, Aetna in- 
cendium eructante, horrent ventum, ne favillas 
et turbinem totum in ſuos agros impellat. Non 
ſic, ait, Ennenſes Aetna flammas egerente hor- 
rent ventum, ut miles Caefaris horrebat, ventum 
ſeilicet; qui glomerati pulveris nubes in oculos 
eis ingeſſit. Recte autem, ut arbitror, Ruinas 


Exire e medus potuit Pharſalia fatis. 


Deſerit 


egerit. Virgilius, Aeneid. ili, $73, 
Hortificis juxta tonat Aetna ruinis. 


312. Ultimus eff dies potuit tibi, Roma, malorum 1 
Duo optimi ex noſtris, LABORUM. Placet. 
Hae voces paſſim inter ſe permutantur: ut iii, 317, 


Hic, dabit hic pacem jugulu * laborum. 
codices ee! omnes Malerum. 
5 2 314. Deferi 


34 M. ANN AEI LUCANET 


Deſerit adverſo poſſeſſam numine ſedem 

315 Caeſar, et Emathias lacero petit agmine terras. 

Arma ſecuturum ſoceri, quacunque fugaſſet, 

Tentavere ſui comites divertere Magnum, 
Hortati, patrias ſedes, atque hoſte carentem 
Auſoniam peteret. Nunquam me Caeſaris, inquit, 
Exemplo reddam patriae, nunquamque videbit 
Me, niſi dimiſſo redeuntem milite Roma. 
Heſperiam potui, motu ſurgente, tenere, 
Si vellem patriis aciem committere templis, 
Ac medio pugnare foro. dum bella relegem, 
Extremum Scythici tranſcendam frigoris orbem, | 
Ardenteſque plagas. victor tibi, Roma, quietem 
Eripiam, qui, ne premerent te proelia, fugi? 
Ah potius, ne quid bello patiaris in iſto, 
Te Caeſar putet eſſe ſuam. fic fatus, in ortus 
Phoebeos convertit iter, terraeque ſecutus 
Devia, qua vaſtos aperit Candavia ſaltus, 
Contigit Emathiam, bello quam fata parabant. 


320 


325 


330 


Theſſaliam 
| 3 Bella Yr eleg em, 
Extremum Sopthici tranſcendam Irigeris AXEM. 


328. Ah potius, ne quid Lello patiaris in , 
Concinnius alii” 3 | 


A potius, bello ne quid patiaris in io. 
329.——dSic fatus, in ortus Phoebeos convertit 


314. Deſerit adverſs poſſeſſam numins ſedem] 
Meliores codices AVERSO. 


317. Tentavere ſui comites divertere Magnum,] 
Meliores DEVERTERE. ut infra 591. 


Duaeque ſuo ventura potes devertere curſu. 


325. Extremum Scythici tranſcendam frigoris 


orbem,] Sic noſtri codices : Sed elegantius eft, 


quod Eutyches vetus Grammaticus nobis ſerya- 


yit p. 2176, Relego, gas: ut Lucanus ; 


iter,] Quomodo convertit iter, qui nondum ince- 
perat? Lege, CONTENDIT iter; ut _ 
0 om ; 


2 Excyit 


-# 
EY 


 PHARSALIAE LIB. VL 33 


Tpheſſaliam, qua parte diem brumalibus horis 
Attollit Titan, rupes Oſſaea coercet. 


335 Cum per ſumma poli Phoebum trahit altior e, 
Pelion opponit radiis naſcentibus um brass. 

At medios ignes coeli, rabidique Leonis 

Solſtitiale caput nemoroſus ſubmovet Othrys. 

Excipit adverſos Zephyros, et Iapyga Pindus, 

340 Et maturato praecidit veſpere lucem. +. 
Nec metuens imi Borean habitator Olympi 
Lucentem totis ignorat noctibus Arcton. 
Hos inter montes media qui valle — 

Perpetuis quondam latuere paludibus agri: I 

345 Flumina dum campi retinent, nec pervia Tron 1 

Dant aditus pelago, ſtagnumque implentibus undiss 

Creſcere curſus erat. poſtquam diſceſſit Olympo 

Herculea gravis Oſſa manu, ſubitaeque ruinam 

Senſit aquae Nereus: melius manſura ſub undis, 

350 Emathis aequorei regnum Pharſalos Achillis 

Eminet, et prima Rhoeteia littora pany 


Quae 


339. Excipit adverſis Zephyros, et Tapyga Pin- in ſaecula famae, Caſu ut hic patrio. Porro 
dus] Lege ex aliis codicibus verſes. àutem, pro Undis, plerique omnes codices Fhabent, 


343. Hos inter montes media qui valle premun- ——flagnumgue implentibus UNUM 
Far ung] Core * a curſut erat. 


7 Dant aditus 1 Immo ut ha- et Implentibus ſcilicet fluminibus, ut ſuperva- 
bet MS. P. et R. A. Maris aditus erant inter- cuum fit illud UNDIS: quodque tertio abhino 
cluſi. Grotius. Recte Pelagi. Nam Pelago verſu recurrit, Argute autem, Creſcere curſus 
non eſſet, Dant flyminibus aditus ad pelagus, (quod erat. ut ſupra 103, Miſeros ultra tentoria caves 
ſententia hic Poſtulat) ſed dant pelago aditus ad Spargere funus erat. | | 
Aumina,  Noſter viii, 45, Habes aditum venturae | — 


326 


354.—FHerculeis fortis Meliboea pharetris :] Co- 
dices plerique omnes Sagrttis, quod hic melius 


convenit, vel ob illud Fortis. Fortitudo enim ex 


ſagittis, potius quam ex pharetris monſtratur. 


355. Atque olim Lariſſa potens ;==—rapuiſſet 
Agave.) Hi quinque verſus mihi ſpurii videntur, 
Lariſſa, etiam tum potens. Argos, nullum ejus 
nominis ibi oppidum. Feteres Thebas Echionias, 
praeter geminum Epitheton; etiam fallitur, nam 
Thebae Echioniae ſunt Boeoticae ; z non hae 
Pthioticae. Et Agave in  Boeoticis ut notum. 
praeterea numquam illa Exul. Stulte bis dicitur, 


* 


M. ANN AEI LUCANI 


Quae tetigit Phylace, Pteleoſque, et Dorion ira 
Flebile Pieridum; Trachin, pretioque nefundae 
Lampados Herculeis fortis Meliboea pharetriss: 
355 Atque olim Lariſſa potens: ubi nobile quondam 
Nunc ſuper Argos arant: veteres ubi fabula Thebas 
Monſtrat Echionias: ubi quondam;Pentheos exul 
Colla caputque ferens ſupremo tradidit igni, | 
Queſta quod hoc ſolum nato rapuiſſet Agave. 
360 Ergo abrupta palus multos 2 
Purus in occaſus, parvi ſed gurgitis, Aeas 
Ionio fluit inde mart: nec fortior undis 1 
Labitur avectae pater Iſidis, et tuus, n N 
Pene gener craſſis oblimat Echinadas undi: 
365 Et Meleagream maculatus ſanguine Neſſi bs 2nalt 
Euenos Calydona ſecat. ferit amne citato abs; 
Maliacas Sperchios aquas : 1 
Irrigat Amphryſos famulantis paſcua Phoebi. 
Quique nec humentes . nec rore madentem 


Quondam. Stulte Colls capuigue, et mox de uno, 


et flumine puro 


370 Aera 


Hoe ſolum, et ſtulte de Pentheo et Agave hic; 
cum hoc alibi narrat i, 574, et vil, 709- 


356.——Peres uli fabula Thebas Monftrat 
Echionias :] Hoc vult, Thebas Pthioticas dictas 4 
Thebis Boeoticis, ex eo quod Agave ibi exſili 
ſui ſedem invenifſet. Grotius. Neſcio quo 
auctore, haec vir magnus de exilio Agaves. 


360. Ergo abrupta palus multos diſceſſit in am- 
nes. ] Alii codices elegantius DISCEDIT:. | 


361.——eas] Variant MSS: Sed veram hanc 
2 lectionem docent Strabo beim Grotius. 


—— PWARSALIAE LIB! VI) 325 
370 Abr, nee tenues ventos fuſpirat Anauros. | pars 
Et quiſquis pelago per ſe non cognitus amnis © | 


Peneo donavit aquas. it gurgite rapto 
Apidanos: nn celer, niſi miſtus, Ritlpes, 


Accipit Aſopos curſus, Phoenixque, une 
375 Solus in alterius nomen cum venerit undae, 


Defendit Titareſus aquas, lapfuſque ſuperne 


Gurgite Penei pro ſiecis utitur arvis. 

Hunc ama eſt Stygiis manare paludibus amnem, 

Et capitis memorem, fluyii contagia vilis 
380 Nolle pati, ſuperumque ſibi ſervare timorem. 

Ut primum emiſſis patuerunt amnibus arva, 


Pinguis Boebicio diſceſſit vomere ſulcus : 


Mox Lelegum dextra preſſum deſcendit aratrum. 


Aeolidae, Dolopeſque ſolum fregere coloni, 


385 Et Magnetes equis, Minyae gens cognita remis. 
Illie ſemiferos Ixionidas Centauros | 


Foeta Pelethroniis nubes effudit in antris. 
Aſpera te Pholoes frangentem, Monyche, ſaxa, 


Teque ſub Oetaeo torquentem vertice vulſas, 


390 Rhoece ferox, quas vix Boreas inverteret, ornos: 


6. Defe mndit' Titareſus aquas,) Titareſius 


mero- in Boeotia, unde haec fluminis ſumta 


deſeriptio: et ea quae * Plinium eſt 1 in Theſ- 


ſalia. Groti us, 


382. Pinguis Butbicio] Reſeribe Bebrycio cum 
MSS, Grotius, 

383: Mar Lelegum dextra preſſum deſecndit ara- 
rum. ] Citat Servius ad viii Aeneidos i. Grotius. 


Hoſpes | 


389. Tequr ſub Oeitaes torquentem vertice vulſas, 
Rhotce ferox,) Primum lege RHOETE, ut hie 
codices, et aliorum ſcriptorum loca monſtrant : 
Deinde corrige, 


; VOSQUE ſub Octaro TORQUENTES vertice. 


Hoc eſt, Vos, Rhoete, et Phole, nam fi Teque 
his adſciſcis, deerit alterum 22 quod Pholum 


introducat. 


402. Primus 


* 
1 . 
4 


328 


395 


400 


VI. ANN ARI LUCANT 


Hoſpes et Alcidae magni, Phole: teque mee. 8 
Improbe Lernaeas vector paſſure ſagittas: 1 
Teque, ſenex Chiron, gelido qui ſidere flgns 
Impetis Aemonio majorem Scorpion arcu. 

Hac tellure feri micuerunt ſemina martis. 
Primus ab aequorea percuſlis cuſpide ſaxis 
Theflalicus ſonipes bellis feralibus omen 
Exiluit; primus chalybem, fraenoſque momordit, 
Spumavitque novis Lapithae domitoris habenis  . 
Prima fretum ſcindens Pagaſaeo littore pinus, 
Terrenum ignotas hominem projecit in undas. 
Primus Theſſalicae rector telluris Itonus 
In formam calidae percuſſit pondera maſſae, 
Fudit et argentum flammis, aurumque moneta 
405 Fregit, et immenſis coxit fornacibus aera. 

Illic, quod populos ſcelerata impegit in arma, 


Divitias numerare datum eſt. hinc maxima ſerpens 
Deſcendit Python, Cyrrhaeaque fluxit in antra: 


Unde et Theſſalicae veniunt ad Pythia laurus. 


410 Impius hinc prolem ſuperis im Aloeus: 


402. Primus Theſflica rector telluris Itonus] 
Scholiaſtes Apollonii lib. i: Agi, & Toy 
Dibainoig, A nn Us» ITwvor 8y Jeooakia inv, 
40's Iro wiki; x) Trans abwa. Grotius. Itonis 
- urbis meminit Homerus Boeotio, Apollodo- 
rus I. 11. Montem Itonum vocant Strabonis 
libri MSS. Apud Plinium : Auri metalla et con- 
flaturam Cadmus Phoenix ad Panchacum montem, 
ut alii T hoas, legam Ttonus Caſſiod. I. 111. epiſtola 


31 : Aes enim Jonas (ſcribe Itonus) Theſſaliae rex, 


FONG Midas regnator Phrygiae repererunt. 


Inſervit 


| 5 Manuſeri pti omnes Jonas, Tonos, . ; 


Caffiodori lectio Janas retinenda eft, niſi mavis 
Tannos, cum Is. Voſſio ad Catullum. 


406. Nllic, quod popules ſcelerata impegit in ar- 
ma, Divitias numerare datum] Immo ILLINC, 
ut poſtea bis Hinc. Non illic modo in Theſſalia, 
ſed [linc in reliquo terrarum orbe pecuniae nu- 
merantur non penduntur. 


409. etl Pythia] Certamina ſcilicet, quo- 


rum praemium Laurus. Grotius. e 
412. Sideribuſque 


PHARSALIAE LI B. VI. 
Inſeruit celſis prope ſe cum Pelion aſtris, 
Sideribuſque vias incumbens abſtulit Of... 

Hac ubi damnata fatis tellure locarunt 
Caſtra duces ; cunctos belli praeſaga futuri 
415 Mens agitat, ſummique gravem diſcriminis horam i ; 

Adventare palam eſt. propius jam fata moveri — 
Degeneres trepidant animi, pejoraque verſant. 
Ad dubios pauci praeſumto robore cafus _ 
Spemque metumque ferunt. turbae ſed miſtus inerti 
420 Sextus erat, Magno proles indigna parente, I 
Qui mox Scyllaeis exul graſſatus in undis, | | 
Polluit aequoreos Siculus pirata triumphos. 
Qui ſtimulante metu fati praenoſcere curſus, 
Impatienſque morae, venturiſque omnibus aeger ; - 
425 Non tripodas Deli, non Pythia conſulit antra, 
Nec quaeſiſſe libet, primis quid frugibus altrix | F- 
Ore Jovis Dodona ſonet, quis noſcere fibra | 4 
Fata queat, quis prodat aves, quis fulgura coeli 
Servet et Aſſyria ſcrutetur ſidera cura, 
430 Aut ſi quid tacitum, ſed fas, erat. ille ſupernis 
Deteſtanda Deis ſaevorum arcana Magorum 
Moverat, et triſteis ſacris feralibus aras, 


3 29 


| Umbrarum 
412. 225 via: . abulit 22 1 426.——Primis quid frugibus altrix Ore Jovis 
Incumbens, ſcilicet Pelio. Sed melior lectio eſt Dodona Jener, ] Colbertini duo ere Jovis. Val, 
aliorum et plurium codicum: Maximus viii, 15, 3, de Amphiarai oraculo. 
 Inſeruit celſis prope ſe cum Pelion. aft 3 Cujus cineres idem honoris poſſident, quod Pythicae 
Sideribuſque vias INCURRENS ab/tulit Offa. N e Boone # i hho aceny 

Pelion, inferior mons, prope ſe inſeruit aſtris; 1 8 5 | 
at ei impoſita Offa plane incurrit in aſtra, t 432. Moverat, ] Ita reſeriph pro Noverat. Non 
eorum curſus impedivit. : | enim vult Sexto cognitas artes magicas, ſed im- 
Tt ploraſſe 


* 


M. ANNAEI LUCANI 


Umbrarum, ora ay fidem : miſeroque er 


435 


Adjuvat ipſe locus, ne moenia caſtris 
Haemonidum, ficti quas nulla licentia monſtri 


Tranſierat, quarum, quicquid non ereditur, ars eſt. 
Theſſala quinetiam tellus herbaſque nocenteis 


Rupibus ingenuit, ſenſuraque ſaxa canentes 
Arcanum ferale Magos. ibi plurima furgunt 


Vim factura Deis. et terris hoſpita Colchis 6 
Legit in Haemoniis, quas non advexerat, herbas. 
Impia tot populis, tot ſurdas gentibus aures 


Coelicolum, dirae convertunt carmina gentis. 
Una per aethereos exit vox illa receſſus, 


445 


Verbaque ad invitum perfert cogentia numen, 
Quod non cura poli, coelique volubilis unquam 
Avocat. infandum tetigit cum fidera murmur, 
Tunc OT Perſea ng ſecretaque Memphis 


ploraſſe eum v $6xv0puearriiay, ut n_—_ aliis di- 
vinationibus certiorem. Grotius. 


436.—Licentia monſtri] Nihil tam licenter 
fingitur quod non illae ſuperent. Simile illud 
Claudiani : 
u quamvis variis miracula momſtris 
Ingeminent teneras vincturi carmine mentes, 
Nil veris aequale dabunt, Grotius. 


447. Quod non cura poli, coelique volubilis un- 
quam Auocat.] Placet codex Pulmanni, qui US- 
QUAM habet. 


449. Tunc Babylon Perſea licet, ſecretagus Mem- 
Pbis] Lege Perſasa Val. Flac. vii, 450, 


450 Omne 


Titania Jamgue 
Gramina Perſneatque finu depromere vires 

CeperatHedaa. \ 
Vel potius Perſei, ut Perſeis Hecate. Ovid Met. 
Hecates Perſeidos. et Rem. Amor. 

Quid tibi profuerint, Circe, Perſeides herbae. 
A Tligons non Tigoueg NEC migoui®» ſed wi. 
goals · dicitur a Perſa Iligca, urbe prope Euphra- 
tem. Steph. de urbibus ſolus memorat. Cur 
autem Perſaa Babylon, quae ab Aﬀyria Semira- 
mide condita ? Nemo fic Babylonem vocavit. 
Deinde inconcinne, hinc Perſea, illinc non aliud 
nomen gentile, ſed Secreta : 1 825 Lucanum 
ſeripſiſſe 3 | | 


Tunc 


PHARSALIAE LIB. VI. 


331 


4.50 Omne vetuſtorum ſolvat penetrale Magorum: 


Abducit ſuperos alienis Theſſalis aris, 


Carmine Theſſalidum dura in praccordia dt 


Non fatis adductus amor: 


flammiſque ſeveri 


Illicitis arſere ſenes. nec noxia tantum 


455 Pocula perficiunt, aut cum turgentia ſucco 
Frontis amaturae ſubducunt pignora fetae. 


Excantata perit. quos non concordia miſti 


Alligat ulla tori, blandaeque potentia formae, 
460 Traxerunt torti magica vertigine fili. 


Ceſſavere vices rerum: dilataque kaga 
Haeſit nocte dies: legi non paruit acther. 


Torpuit et praeceps . 


465 Miratur non ire polos. nunc omnia complent 


Tunc Babylon PRAESAGA lier ſecretagu⸗ 
Memphis 


praevidebant. 


451. Abducit fuperos b Theſſalis aris.] 
Non de aris, ſed de carmine agitur, Corrigo, 


Abducit ſuperus ALTENAS Theffalis ORAS; 
© Aeneid. i; G | 
Tollite me, Texori, quaſcumgue abducite terras. 


455. Pocula penſriunt, ] Neque hoc pracſtant 


Imbribus, 


venena, ſed ſola carmina. Grotius. Melius 


Prazſaga od Chaldaeos Fa ot qui iutura | 


460. Traxerunt torti magica vertigine fili.] Ri- 
diculum eſt illud Tort: fili. Repone RHOMBI. 
Ovid. Amor. , 8, | 

Beit bene guid gramen, quid torto concita rhombo . 
Licia, quid valeat virus amantis equae. 
Propert. ii, 21, 35, 
Deficiunt magic? torti ſub carmine rhombi. 
Idem iii, 45 26, 
Staminea rhombi ducitur ille rota. 
i 466.— . 


3 


3323 M. 


AN NAEI LVOGANI 


Imbribus, et calido producunt nubila Phoebo: 
Et tonat ignaro coelum Jove. vocibus iiſdem 


Humentes late nebulas, nimboſque ſolutis 
Excuſſere comis. ventis ceſſantibus, aequor 


470 Intumuit: rurſus vetitum ſentire procellas 
Conticuit turbante Noto: 


puppimque ferentes 


In ventum tumuere ſinus. de rupe pependit 
Abſciſſa fixus torrens: amniſque cucurrit 


475 Maeander direxit aquas: 


Non qua pronus erat. Nilum non extulit 0" 
Rhodanumque morantem 
Praccipitavit Arar: ſubmiſſo vertice montes 


Explicuere jugum. nubes ſuſpexit Olympus: 
Solibus et nullis Scythicae, cum bruma rigeret, 
Dimaduere nives. impulſam fidere Tethnn 

480 Reppulit Haemonidum, defenſo littore, carmen. 
Terra quoque immoti concuſſit ponderis axem, | 
Et medium vergens niſu titubavit in orbem. 


466.——Et calido producunt nubila Pheebo :] 
PRAEDUCUNT,, tres codices Nicolai Heinſii: 
Recte. Vide ipfum ad Silii x, 411. 


467.——Pacibus iiſdem Humentes late nebulas, 
nimboſque ſolutis Excuſſere comis.] Quid hoc? Si 
vocibus quomodo comis ? Saltem comiſque di- 
cendum fuit. Ex ſenſu ipſo emendationem eru- 


imus, 


1 . ſolutis 
Excuſſere UMBRIS, 

Sic i, 261, 
Nondum gelidas lux ſolverat umbras, 


471. — Turbante Noto :] In tempeſtate mala- 
ciam faciunt: In ſereno iratum mare. Grotius. 


Tante 


475. Ausander direxit aquas A Scribe Macan- | 
dros, ut Noſter alibi, Errantem Maeandron adit. | 
vide Nic. Heinſium ad Ovid. Heroid. ix, 55. 

480. Reppulit Haemonidum, defenſo littore, car- 

nor caetera cantu 
Explicat Haemonio. 
et v. 486, Haemonias artes. | 

482. Et medium vergens niſu titubavit in erben.] 
Pro vergens niſu, Doctiſſimus Gronovius Obſerv. 
ii, 7, magnopere contendit, legendum eſſe, prout 
alii codices habent, Yergens niſus, accuſativo plu- 


rali. Non accedo. Terra concuſſit axem, hoc eſt, 


de centro mundi receſſit; of niſu ſus vergens 3 


medium 


_ PHARSALIAE'LIB. VI 333 
Tantae molis onus percuſſum voce receſlit, il 
Proſpectumque dedit circumlabentis Olympi. 

485 Omne potens animal leti, genitumque nocere, 

Et pavet Haemonias, et mortibus inſtruit arteis. 


Has avidae tigres, et nobilis ira leonum 


Ore fovent blando: gelidos his explicat orbes, . 
Inque pruinoſo coluber diſtenditur arvo. 


490 Viperei cocunt, abrupto corpore,  nodi : 
Humanoque cadit ſerpens afflata veneno. 

Quis labor hic ſuperis, cantus herbaſque Gavel, 
Spernendique timor ? cujus commercia pacti 
Obſtrictos habuere Deos? parere neceſſe eſt, 

495 An juvat? ignota tantum pietate merentur ? 
An tacitis valuere minis? hoc juris in omneis 
Eſt illis fuperos? an habent haec carmina certum 
Im * n qui mundum cogere, quicquid 


medium orbem, ſive, ultro citroque centrum prae- 
tervecta eſt et fluctuavit, priuſquam in medio qui- 
eſceret. Haec vera loci ſententia eſt, et Poetam 
Philoſophum indicat. Seneca de otio Sapientis. 
Suapte natura gravia deſcenderint, an practer ni- 
ſum ponduſque en. altior aliqua vis legem ſin- 
gulis dixerit ? 


. 484. Proſpedtumque dedit] Tem in matt ob- 


8 vetat uno in loco videri ſupera caeli, atque 


infera : quae ſimul appareant, fi illam è medio 
dimoveris. Grotius 


488. Ore fovent., Hands] Alii endless FO- 


VET, quod recipimus. Animadvertes enim, 


Cogitur 


Noftrum ubi plures ſunt Nominativi etiam nu- 
meri pluralis, proximo, fi ſingularis nomen ſi it, 
ſingulare verbum ſubnectere. 


492. Quis labor bic ſuperis,] Codex Colbert. 
PAVOR. Lego ex antitheti ratione, 


Unde AMOR hic foe cantus n, e- 


guendi 
. — timor 7 


Amor * habendi, eee, &c. Virg. Ec. x, 


Fay -omnes © 


Unde + amor zun, rogant, tibi of Tf 


Fu? 


M. ANNAEI LUCANT 


334 

Cogitur ipſe, poteſt ? illis et ſidera primum 
500 Praccipiti deducta polo: Phoebeque ſerena 

Non aliter diris verborum obſeſſa venenis 
Palluit, et nigris, terreniſque ignibus arſit, 
Quam ſi fraterna prohiberet imagine tellus, 
Inſereretque ſuas flammis coeleſtibus umbras. 
505 Et patitur tantos cantu depreſia labores 
Donec ſuppoſitas propior deſpumet in herbas. 
Hos ſcelerum ritus, haec dirae carmina gentis 
Effera damnarat nimiae pictatis Erichtho, 
Inque novos ritus pollutam duxerat artem. 
510 Illis namque nefas urbis ſubmittere tecto 
Aut laribus — caput: Nen ſts: 


 Incoiz, 

499.—lis et ſidera primum Praectpiti deduc- 509. 1 novos ritus nee durerat artem.) 
ta polo :) Omnes codices ILLIC, in Theflalia Atqui altero abhine verſu pracceſſerat, Hos ſce- 
ſcilicet. | lerum ritus. Repone, 

505,——Cantu diprenſa] Lectio non mala et Ingue nouos ACTUS Pn duxerat artem, 
& MS. Sic Catullus : Velut minuta magno De- Infra 606, 
prenſa navis in mari. Sed cum Manuſcripti quos Pranum erat, 0 juuenii, quos wes (inguit) in 
poſtea vidi omnes depreſſa habeant, quid ni ſequa- actus | 
mur, ut vi de caelo deductam fignificet. Grotius. Invitas pracbere Daus. 

Vel Juque novos USUS, ut 577, 


" $07. Hos ſcelerum ritus, haec diras carmina gen- 


tis] Tota venus et virtus hujus ſententiae periit, 
Librariorum facinore. Solus Pulmanni codex 


rem nobis reſtituit, 


His -ſetlerum ritus, hacc dirae CRI MINA 


gentis 
Effera damnarat nimiae pietatis Erichtho. 
Illa ipſa ſcelera ac crimina videbantur huic venifi- 
cae nimium pia; novos igitur et feraliores ritus 
in artem induxerat. Jam carmina ſubſtitue, et 
tota Antitheti gratia evaneſcit. 


| Ha Magis, magiciſque Deis enn 

Temabat, carmengue novos fingebat in uſus. 
511. Aut laribus ferale caput :] Jam bis habu- 
inn ˖ en, "6s ng 
eandem —_— ee 
Quod et per ſe melius eſt. Virgilius vii, 415, 

Alefto torvam faciem et furialia nembra 
Exuit, 


577. Tru 


_ Gravatur pallore ? an in pallore eſt aliquid pon- 


PHARSALI AE LIB. VE. 335 
Incolit, et tumulos expulſis obtinet Umbris, = 
Grata Deis Erebi. coetus audire ſilentum, 

Noſſe domos Stygias, arcanaque Ditis operti, 

515 Non Superi, non vita vetat. tenet ora profanac 
Foeda fitu macies, coeloque ignota ſereno. 

Terribilis Stygio facies pallore gravatur, 

Impexis onerata comis. ſi nimbus, et atrae 
Sidera ſubducunt nubes, tunc Theſſala nudis 

520 Egreditur buſtis, nocturnaque fulgura captat. 

Semina foecundae ſegetis calcata percuſſit, 
Et non letiferas ſpirando perdidit auras. 


Auxiliare 
517. Terribilis Stygio facies pallore gravatur, Ovid. Metam. xiii, 845, e 


Inpexis onerata comis.) Tertio abhinc verſu jam 1 FA | | 
habuimus, Noſſe / Stygias, Quare aliud Prominet 2 vultus, humeroſque, ut lucus, obumbrat. 


Epitheton excogitandum. Quid vero illud 519- Lin Th ofſala nudis Egreditur buftis,] 
f f 7M Jam dixerat 511, Deſertaque bu/ia Incolit ; ut 
deris? Nec magis placet Onerata facies : caput, _ 1 1. 44 qe buff; non 


collum, cervix, ſed non Facies, Legerim, iterum inculcaſſet Quid autem nudis buftts ? 
Terribilis TETRO facies SQQUALORE gra- Corrige, 

x vatur, | unc T heſſala nudis 

 Jmpexis UMBRATA comis, 25 Egreditur PED IBUS. | 

Noſter infra, 625, Hoc in omnibus veneficiis ſolenne eſt. Horat. 

Moeflum tecia caput 9 * | 

52 a —_—_ 3292 Vidi egomet nigra ſuccinftam vadere palla © 

Virgilius, Aeneid. vi, 299, Canidiam, pedibus nudis paſſoque capills. 


22 ſqualore Charon, cui plurima ments Medea apud Ovidium. Metam. vii, 182, 
a | | 
TS $160k Egreditur tectis veſles induta recinttas 


8 Ovidius, Mæduſas ora ſqualentia, et alii paſſim. Nuda pedem. igt : 
atius, de Tiſiphone, 522. Et non letiferas fpirando perdidit aura. 


Centum ill; fantes umbrabant ora ceraftar. 


Vellem doceri, quid ſit auras perdere ] Niſi ſi ſit 


496 M. 


530 Infodit buſto: 


335 


540 


ad nihilum redigere: quod Philoſophi non con- 
cedent, vitiare, corrumpere, inficere auras; ſed 
perdere quid fit neſcio. Scribe, 


Et non letiferas ſpirando REDDIDIT auras. 
Auras prius non letiferas ſpirando reddidit, fecit, 


letiferas. Ovid. Metam. Aut fletit, aut viſa gt, 
hoc eſt, Stetiſſe. 


538,—Ub ſervantur ſaxis,] Quibus in locis 
corpora non cremantur, ſed conduntur, ut apud 
Aegyptios et Judaeos. Vide Tacitum hiſt, v. 


ANNAET. LUCANT 


Auxiliare vocat, nec fibras illa litanteis 1011! 
525 Novit: — | 
Gaudet, et accenſo rapuit quae thura . 
Omne nefas Superi prima jam voce precantis 
Concedunt, carmenque timent audire ſecundum. 
Viventes animas, et adhuc ſua membra regentes, 
fatis debentibus annos 
Mors invita ſubit: perverſa funera pompa 
Rettulit a tumulis: fugere cadavera letum. 
Fumantes juvenum cineres, ardentiaque oſſa 
E mediis rapit illa rogis, ipſamque, — 4 
Quam tenuere, facem: nigroque volantia fumo 
Feralis fragmenta tori, veſteſque fluentes 
Colligit in cineres, et olentes membra favillas. 
Aſt ubi ſervantur ſaxis, quibus intimus humor 
Ducitur, et tracta dureſcunt tabe medullae _ 
Corpora; tunc omneis avide deſaevit in artus, 
Immerſitque manus oculis: gaudetque gelatos 
Efodiſſe orbes : et ſiccae pallida rodit 
Excrementa manus: laqueum, nodoſque nocenteis 


Ore ſuo rupit : pendentia corpora carpſit, 


545 Abraſitque N 


ſequentia ſaniem deſcribunt conditis effluentem 
corporibus. Grotius. 
541. Immerſitque manus oculis :) Melius ali 


codices, 
1 in artus, 


IMMERGIT QUE manus oculis, gaudetque, &c. 


54 3.——Lagueum, nodoſque nocenteis Ore ſus ru- 
pit :] Nocentes, quia collum alicui eliſerant, Pul- 
manni tamen codex RECENTES, et praetule- 
rim, quoniam plus virium habent a gula jam 


nuper fracta. . lun 


PHARSALIAE LIB: VI. 


545 Abraſitque cruces: percuſſaque viſcera nimbis 
Vulſit, et incoctas admiſſo ſole medullas. Iz 


337 


Inſertum manibus chalybem, nigramque per artus 
Stillantis tabi ſaniem, viruſque coactum 
Suſtulit, et nervo morſus retinente pependit. 

ʒ 50 Et quacunque jacet nudum tellure cadaver, 


Ante feras, volucreſque ſedet: nec carpere membra 


Vult ferro, manibuſque ſuis, morſuſque luporum 
Expectat, ſiccis raptura e faucibus artus. | 
Nec ceſſant a caede manus, ſi ſanguine vivo 
555 Eſt opus, erumpat jugulo qui primus aperto. 
Nec refugit caedes, vivum ſi ſacra cruorem, 
Extaque funereae poſcunt trepidantia menſae: 


Vulnere ſic ventris, non, qua Natura vocabat, 


$47. Inſertum manibus chalybem, ] Clavos ferreos 
quibus fixi qui in eruce pendebant quod eſt 
rom dai in Evangelio Joannis xx, 25. atque 
inde r · 3uwr ibidem. Grotius. 


550. - Quacungue jacet nudum tellure cadaver, ] 
Ita emendavimus pro guodcungue. Grotius. * 
nes omnium codices habent, 


Et quodcumque jacet nuda tellure cadaver. 


Recte: nuda tellure cadaver, nullo buſto aut ſe- 
pulcro conditum ; utrum cadaver ipſum nudum 
an veſtitum fuerit, nihil intererat. Sed cur Sedet 
ante feras ? an ferae aut volucres ſedent ? aut 
ipſa nihil agere potuit, niſi ſedendo? Lege ex co- 
dice Regio, 


Et quodcumgue jacet nuda tellure cadaver, 
Ante feras, volucreſgue VIDET- 


Extrahitur 


Videt, priuſquam vultures et ferae kerle rale, 
videant. 


| $53,——Siccis raptura e faucibus Ss; Bis 
paulo ante artus in fine verſus: deinde an lupi 
totos artus uno morſu hauriunt ? Corrigo, 


Siccis raptura e faucibus OFFAS, 


556. Nec refugit caedes,) Hic verſus cum ſe- 
quente deeſt in MS. P. Forte et hoc ex emen- 
datione Lucani aut Argentariae Pollae. Grotius. 
Aut hoc diſtichon, aut quod proximum habui- 
mus, eſt correQio alterius, et ex curis ſecundis ; 


placet magis, poſterius eſt. 


558. Vulnere fic ventris,] Omnes codices Si 
ventris, Sententia autem poſtulat SED. Nec 
refugit caedes ; ſed vulnere ventris partus extrahi- 
tur. 5 


Uu 560. —Nustieg 


338 


M. ANNAEI LUCANT 
Extrahitur partus, calidis ponendus 1n aris. 


560 Et quoties ſaevis opus eſt, ac fortibus umbris, 


565 


$70 


575 


Ipſa facit manes: hominum mors omnis in uſu ell. 

Illa genae florem primaevo corpore vulfit, 

Illa comam laeva morienti abſcidit ephebo. 

Saepe etiam caris cognato in funere dira _ 

Theſſalis incubuit membris: atque oſcula fingens, 

Truncavitque caput, compreſſaque dentibus ora 

Laxavit: ſiccoque haerentem gutture linguam 

Praemordens, gelidis infudit murmura labris, 

Arcanumque nefas Stygias mandavit ad umbras. 

Hanc ut fama loci Pompeio prodidit: alta 

Nocte poli, Titan medium quo tempore ducit 

Sub noſtra tellure diem: deſerta per arva 

Carpit iter. fidi ſcelerum, ſuetique miniſtri 

Effractos circum tumulos, ac buſta vagati 

Conſpexere procul praerupta in caute ſedentem, 

Qua juga devexus Pharſalica porrigit Aemus. 

Illa Magis, magiciſque Deis incognita verba 

Tentabat, carmenque novos fingebat in uſus. 

Namque timens, ne Mars alium vagus iret in orbem, 
580 Emathis 


560. — Quoties ſaevis opus gſt, ac fortibus um- dic mihi, qui potuit tot prae ſentibus, aut cur vo- 
bris,) Ubi opus eſt cruentis umbris, ibi ipſa dat luit truncare caput ? Corrige TRACTAVIT- 


morti, quos ſuſcitet. Grotius, QE caput. Sententia eft, Dum fingit ſe dare 
| ſuprema oſcula cognato morienti ; tractat caput, 
562. Primacus corpore] Lege cum aliis o dlauſum aperit, et linguam leviter mordens, 


codicibus: 


inſuſurrat aliquid, quod ille Manibus narrare de- 


Ila genae florem primaevo E corpore vulſit. bet. Tacitus Annal. iii, 12, Quo pertinuit 


566. Truncavitque caput,] Notato tria ita, 
Cognato in funere, caris membris, fingens oſcula : et 


nudare corpus, et contrectandum vulgi aculis per- 
mittere ? 


* 


PHARSALIAE LIB. VI. 
580 Emathis et tellus tam multa cacde careret; 
Pollutos cantu, diriſque vencfica fuccis  _ | 
Conſperſos, vetuit tranſmittere bella Philippos, 
Tot mortes habitura fuas, uſuraque mundi 
Sanguine: caeſorum truncare cadavera Regum 
58 5 Sperat, et Heſperiae cineres avertere gentis, 
Oſsaque nobilium, tantoſque acquirere manes. 
Hic ardor, ſoluſque labor, quid corpore Magni 
Projecto rapiat, quos Caeſaris involet artus. 
Quam prior affatur Pompeii ignava propago. 
590 O decus Haemonidum, populis quae pandere fata, 
Quaeque ſuo ventura potes devertere curſu, 
Te precor, ut certum liceat mihi nofeere ſinem, 
Quem belli fortuna paret. non ultima turbae 
Pars ego Roman, Magni clariſſima proles ; 
595 Vel dominus rerum, vel tanti funeris haeres. 
Mens dubiis pereuſſa pavet, rarfuſque parata eft 
Certos ferre metus. hoe caſibus eripe juris; 
Ne ſubiti, caecique ruant: vel numina torque, 
Vel tu parce Deis, et Manibus exprime verum. 
600 Elyſias reſera ſedes, ipſamque vocatam, 
Quos petat e nobis, Mortem tibi coge fateri. 
Non humilis labor eſt: dignum, quod quaerere cures, 
"ap Vel 


597. Certos ferre metus.] Paratus ſum ferre — corpora Morti. 
quaevis mala, dum certa mihi prius explorataque 9 85 | 

lint, Grotius. 80 | Og Papinius : | 
2 | | In ſcopulis Mors ſaeva ſedet. 
60. Mertem tibi coge futeri.] Mors hic Grotius. 
Dea, ut notatum Servio ad illud xi Aeneid. 


U u 2 603.— 2 


340 


603.——2u tanti pracponderet alea fati.] Vel 
ob illud Quo corrigendum eſt, 
us tanti PROPENDEAT alea fati. 


605.87 fata minora moveres.) T& ix rd c- 
&irivv. Vide Plutarchum de Fato. Grotius. 
611. At fimul a prima deſcendit origine mundi] 


Ta is Toy aitiuv. T upappire wemryorpirer. Vide 
Plutarchum dicto libro. Grotius. 


616.,——Paciles aditus, multique patebunt] 
Rectius codices plerique, FACILESQUE. Illud 
QUE promittit aliud Epitheton ſecuturum. 


M. ANNAEI LUCANT 
Vel tibi, quo tanti praeponderet alea fati. - 
Impia laetatur vulgatae nomine famae 

60 5 Theſſalis, et contra: Si fata minora moveres, 

Pronum erat, o juvenis, quos velles (inquit) in actus 

Invitos praebere Deos. conceditur arti, 

Unam cum radiis preſſerunt ſidera mortem, 

Inſeruiſſe moras: et, quamvis fecerit omnis 

610 Stella ſenem, medios herbis abrumpimus annos. 

At ſimul a prima deſcendit origine mundi 

Cauſarum ſeries, atque omnia fata laborant 

Si quicquam mutare velis, unoque ſub ictu 

Stat genus humanum: tunc, Theſſala turba fatemur, 

615 Plus Fortuna poteſt. ſed ſi praenoſcere caſus 
Contentus, faciles aditus, multique patebunt 
Ad verum: tellus nobis, aetherque, chaoſque, 
Aequoraque, et campi, Rhodopeaque ſaxa loquentur, 
Sed pronum, cum tanta novae fit copia mortis, 

620 Emathiis unum campis attollere corpus; 

Ut modo defuncti, tepidique cadaveris ora 
Plena voce ſonent: ne membris ſole peruſtis 


- 


Auribus 


6x — 1b, aetherque, chaoſque, A.- 
quoraque, et campi, Rhodopeague ſaxa loquentur.] 
Tellus, Aether, Chaos, Aequora, his addit propin- 
qua loca, Ergo legendum, 

Aequoraque, et TEMPE, ET * Rhode ſaxa 
loquentur, 
Tempe, montes Theſſaliae, Rhodope proximae 
regionis Thraciae. Claudianus, Rhodepeia ſara 
habet. Martialis, Cultor Rhodopeius Haemo. 


622. Ne membris ſole peruſtis] Melius alii 
codices NEC membris, 


632. Faia 


PHARSALIAE LIB. * 34 
Auribus incertum feralis ſtrideat umbra. 
Dixerat: eee . 
625 Moeſtum tecta caput ſqualenti nube, n 
Corpora caeſorum, tumulis projecta negatis. 
Continuo fugere lupi, fugere revulſs 
VUnguibus impaſtae volucres, dum Theſfala v vatem 
Eligit, et gelidas leto ſcrutata medullas 
630 Pulmonis rigidi ſtantes ſine vulnere fibras 
Invenit, et vocem defuncto in corpore quaerit. 
Fata peremtorum pendent jam multa virorum, 
Quem ſuperis revocaſſe velit. ſi tollere totas 
Tentaſſet campis acies, et reddere bello: 
635 Ceſſiſſent leges Erebi, monſtroque potenti 
Extractus Stygio populus pugnaſſet Averno, 
Electum tandem trajecto gutture corpus 
Ducit, et inſerto laqueis feralibus unco, 
Peer ſcopulos miſerum trahitur, per ſaxa cadaver 
640 Victurum: montiſque cavi, quem triſtis. Erichtho 
Damnarat ſacris, alta ſub rupe locatur. 
Haud procul a Ditis caecis depreſſa cavernis 
In praeceps ſubſedit humus: quam pallida pronis 
Urget ſilva comis, et nullo vertice coelum 

645 Suſpiciens, Phoebo non pervia taxus opacat. 
Marcentes intus tenebrae, pallenſque ſub antris 
Longa nocte ſitus, nunquam, niſi carmine factum, 


Lumen 


632. Fata peremtorum pendent jam multa viro- 646. —Pallenſque ſub antris Longa nocte ſitus,] 
rum, ] Alius codex TUNC. Lege TAM multa, Pallens ſitus non apte dicitur ; et Pallida filva jam 
| tertio ante yerſu habuimus. Lege iterum, 
-SQUALENSQUE /ub antris . 


6 50. Que 


637.——Trajefto gutture] Cujus ipſa guttur 
unco trajecerat. Grotius. Longa note fitus, 


G4 


650. — Q nm metuunt emitters manes Tarta- 
rei reges.] Manuſcripti fere omnes METUANT. 
Recte. Nonprocul a Ditis domo, confinium mundi 


inferi et ſuperi, Quo non metuant ; hoe eſt, Ut ne 


metuant illue manes emittere. 


652. Dubium eſt, quod traxerit illue Apiciat 
Stygias, an quod deſcenderit, umbras.] Secundum 
hanc lectionem et diſtinctionem, quodcumque 
agas, nullum huic loco ſenſum efficies. Codex 
Berſmanni habet, Deſcendit in umbras. Lege, 


m—dubium eft, quod traxerit illuc 
Aﬀpiciat, Stygias an quod DESCENDAT AD 


umbras, 


Sententia haec eſt : Quantumvis polleat Venifica,. 


ut anima quaedam vocanti illi praeſto ſit; tamen 
in hoc ſpecu, quod utriuſque mundi eft confini- 
um, dubium eſt, an aſpiciat animam, quam e 
Styge exciverat, an aliam quae recens mortua 
illac ad inferos deſcendat. 


Vultuſque operitur crine ſoluto,] MSS, 


65 5.— 
P. et T. 


ANNAEI LUCANT 
Lumen habet. non Taenareis ſic faucibus aer 
Sedit iners, moeſtum mundi confine laten tis, 
Ac noftri: quo non metuunt emittere manes 
Tartarei reges. nam quamvis Theſſala vates 
= faciat fatis, dubium eſt, quod traxerit ie 
piciat Stygias, an quod defcenderit, umbras. 
er et vario furialis cultus amictUu 
Induitur, vultuſque operitur erine ſoluto, 
Et coma vipereis fubſtringitur hornda ſertis. 
Ut pavidos juvenis comites, ipſumque trementem 
Conſpicit, exanimi defixum lumina vultu- 
Ponite, ait, trepida conceptos mente timores: 


660 Jam 

' en———Oxltuſque aperitur crins remoto. 
Hattenus velaverat vultum erine, nunc eum nu- 
dat quo fit terribilior. nam ſequitur: 

Et coma viperais fubſtringitur horrida nodis. 
Grotius. Cum Grotianis- codicibus noſtri om- 
nes faciunt, et ipſa adeo ſententia. Sed hoc non 
facit, quo ſit terribilior; ſed, quo ad opus ſe prae- 


paret et accingat. 


| 658.——Exanimi defixum lumina vultu:] Satis 
bene Defixum, ſed melius eſt, quod Berſmanni 
codex ſuggerit, 


Exanimi DEFLEXUM luming vults. 


Adeo exhorruit juvenis Pompeius ; ut non auſus 
aſpicere Venificae apparatum, lumina alio deflec- 
teret. Ovidius Metam. vii, 789, 


Land deflexi, revocataque ee aden 
Rettuleram. 


663.—87 


PHARSALIAE LIB; VI a 
660 Jam nova, jam vera reddetur vita figura. RY 
Ut quamvis pavidi poſſint audire loquentem, 
Si vero Stygioſque lacus, ripamque ſonantem 
Ignibus oftendam, ſi me praeſente videri 
Eumenides poſſent, villoſaque colla colubris 
6065 Cerberus excutiens, et vincti terga Gigantes; 
Quis timor ignavi metuentes cernere manes? _ 
Pectora tunc primum ferventi ſanguine ſupplet 
Abluit : et virus large lunare miniſtrat. 
670 Hue quicquid fetu genuit Natura ſiniſtr o 
NMliſcetur. non ſpuma canum, quibus unda timori eſt, 
Viſcera non lyncis, non dirae nodus hyaenae 
Defuit, et cervi paſti ſerpente medulla: 
Non puppim retinens, Euro tendente rudentes, 
675 In mediis echeneis aquis, oculique draconum, 
Quaeque ſonant feta tepefacta ſub alite ſaxa: 
Non Arabum volucer ſerpens, innataque rubris 
Aequoribus cuſtos pretioſae vipera conchae, 
Aut viventis adhue Libyci membrana ceraſtae, 
680 Aut cinis Eoa poſiti Phoenicis in ara. 
Quo poſtquam viles, et habentes nomina peſtes 
Contulit : infando ſaturatas carmine frondes, 


Et 


663.— 57 me pracſente videri] me praefiante Rectius, quia ſequitur Conſonans, non Vocalis. 
reſcriptum erat in MS, T. quod probo, Grotius, 676. Crepes ee feta tepef ara ſub ali 


671,—Non ſpuma canum,] Cum hoc appa-  ſaxa:] Aetites. Grotius. 


ratu inſtrumentoque magico confer Ovidium 678.—Cuſtos pretioſae vipera conchae, ] Chelo- 
Metam. vii. Senec. Medea: Horatium Epo- is Cot. | | 


don v. Grotius, Alii codices omittunt EST. 


. 


244 NM. ANNAET LUCANT 


Et quibus os dirum naſcentibus inſpuit, herbaas 
Addidit et quioquid mundo dedit ipſa veneni:: 


68 5 


Tunc vox Lethaeos cunctis pollentior herbis 


Excantare Deos, confundit murmura primum 


Diſſona, et humanae multum diſcordia mor 
Latratus habet illa canum, gemituſque luporum. | 
Quod trepidus bubo, quod ftrix nocturna quaefuntur, 
Quod ſtrident ululantque ferae, quod ſibilat ere 
Exprimit, et planctus illiſae cautibus undae, 


Silvarumque ſonum, fractaeque tonitrua abi. 
Tot rerum vox una fuit. mox caetera cantu 
Explicat Haemonio, penetratque in Tartara lingua. 


Eumenides, Stygiumque nefas, 


naeque nocentum, 


Et Chaos innumeros avidum confundere mundos, 
Et Rector terrae, quem longa in ſecula torquet 
Mors dilata deum, Styx, et quos nulla meretur 
Theſſalis, Elyſios, coelum, matremque peroſa 
700 Perſephone, noſtraeque Hecates pars ultima, per quam 


687. —Confundit murmura primum Di ſſina, 
et humanae multum diſcordia linguae.] Codex Re- 
gius, NIMIUM adiſcordia. 


691,—Et plancius illiſne cautibus undae,] 
Hanc lectionem noſtram probant MSS. omnes. 
Sonum inter alios illum dicit, quem fluctus edunt 
impacti ſcopulis. Et proprie hic ponitur planc- 
tus: ut, plangunt littora fluctus. Grotius. 


697. Et Rector terrace, quem longa in ſecula 
torguet Mors dilata deum,)] Perperam hic Inter- 
pretes, Quem deum torquet dilata in longa ſae- 
cula mors ſua: adeo ut prae ſortis iniquitate tae- 
dium vitae eum capiat. Tu vero Mors deum 
hic accipe, pro Deorum Quem mors deorum 
diu dilata torquet et cruciet, Stoicum hic agit 


nunc Dii. 


Manibus 


Noſter, ut ſemper. Ex eorum ſententia, in con- 
flagratione mundi omnia pereunt, etiam ipſi qui 
Optat igitur Pluto, ſortem ſuam ter- 


tiam aegre ferens, ut conflagratio citius fiat, et 
in mundi renovatione vel Maris vel etiam Caeli 


| ſibi ſortem ſperet. 


698.89, et quos nulla meretur Theſſahs, 
Elyſios, coelum, matremgue peroſa Perſephone, ] 
Haec mendoſa ſunt : Lege cum aliis codicibus, 


n et quos nulla ty 
Theſſalis, ELYSII ; coelum matremque periſa 
Perſephone. 

Quippe Elyſios non oderat Proſerpina, quos ipſi 
Caelo praetulit. Styx, et Elyſii campi, exaudite. 
702,—W 


mw 


 PHARSALIAE EIB; Vid). 34s 
Manibus et mihi ſunt tacitae commercia linguae : e 
| Janitor et ſedis laxae, qui viſcera ſaevxo 
Spargis noſtra cani: repetitaque fila ſorores 
Fracturae: tuque o flagrantis portitor undae 
705 Jam laſlate ſenex ad me redeuntibus umbris: 
Exaudite preces, ſi vos ſatis ore nefando, 
Pollutoque voco, fi nunquam haec carmina fibris 
Humanis jejuna cano, ſi pectora plena — 
Saepe dedi, et lavi calido proſecta cerebro: | 
710 Si quis, qui veſtris caput, extaque lancibus infans 
Impoſuit, victurus erat, parete precanti. 
Non in Tartareo latitantem poſcimus antro, 
Aſſuetamque diu tenebris, modo luce fugata 
Deſcendentem animam: primo pallentis hiatu 
715 Haeret adhuc Orci. licet has exaudiat herbas 
Ad manes ventura ſemel. ducis omina nato 


NA 
E 


Pompeiana 


702 — Qi viſcera ſaeus Spargis naſira cani;}J Si ISIS NOSTRIS caput extaque lan- 

Servius ad vi Aen. Et quia de anima difturus gi, cibus ian E 

bene facit ante Cerberi commumorationem, cunſumto- —Impoſuit, vitrurus erat. 

ris corporum. Lucanus : gui viſcers ſarvo Bpargis © 1 077 es 

nefira cani. Tunc enim animae locum ſuum accipi- gj ous et bi quiſquam hoc volunt, fi aliguis ex in- 

unt, cum fuerit corpus abſumium. Nimirum e fantibus erat victurus: 8. quiſquts majus quid no- 

Graeci dictum putant, velut xgadr Be. Grotius. tat et ſatis nefandum ; omnes nempe infantes vic- 
703,—Repetitaque fila ſorores Fracturae :]* turos fuiſſe, Porro ngſtris lancibus, quas ego vo- 

Redum eſt Trafurae. iterum neturae fila, quae bis fero: ve/fris etiam minorum veneficarum 

ſemel abſolveratis: id dicit, quia revocatura eſt lances includeret. 


cadaver ad vitam. Grotius. Ss De | 
710. $i quis, qui veftris 8 | extague lancihus 713.— Modo luce fugata Deſcendentem ani- 


infans Impoſuit, vitturus erat, ] Duo ex naſtris, mam :] Citat et explicat Servius ad vi Aeneid. 
di quiſquis veſtris : Berſmanni unus, Gi quiſquam Gr otius. | | 
noftr 1s, Lege, | 


* 


X x 717 ,——Nojt 


— 


720 


* 


717. Noti modo militis RIES MS. P. et cedo. Friget hoc prae illo Iniguae nortis; 


Th. et R. A. nofiri modo militis umbra. recte. 
Grotius. 


721. Exanimes artus inviſaque claufira] Melius 
alii codices Exanimeſque artus. 


724.—Cii mortis munus iniquae Eripitur non 
poſſe mori.) Lege inique. Grotius. Non ac- 


= 


M. ANNAET Luca 


Pompeiana canat noti modo militis nag 
Si bene de vobis civilia bella merentur. WHY 
Haec ubi fata, caput, ſpumantiaque ora . 
Aſpicit aſtantem projecti corporis umbraſm 
Exanimes artus, inviſaque clauſtra timentem 
Carceris antiqui. pavet ire in pectus apertum, 
Viſceraque, et ruptas letali vulnere fibras. 
Ah miſer, extremum cui mortis munus e 
725 Eripitur, non poſſe mori. miratur Erichtho ** 
Has fatis licuiſſe moras, irataque Morti 1 ie ©! 
Verberat immotum vivo ſerpente ese : 
Perque cavas terrae, quas egit carmine, rimas 
Manibus illatrat, regnique ſilentia rumpit. 
730 Tiſiphone, vociſque meae ſecura Megaera, 
Non agitis ſaevis Erebi per inane Hagellis | 
Infelicem animam ? jam vos ego nomine vero 
Eliciam, Stygiaſque canes in luce ſuperna 
Deſtituam: per buſta ſequar, per funera cuſtos, 
735 Expellam tumulis, abigam vos omnibus urnis, 
Teque Deis, ad quos alio procedere vultu 
Ficta ſoles, Hecate, pallenti tabida forma, 
Oſtendam, faciemque Erebi mutare vetabo. 


EFloquat 


— 


violentae ſcilicet, ob ruptas letalf vulnere fibras. 
Etiam iniquae morgis hoc ſaltem munus eſt, ſe- 
mel mori; cum miſer dixit, eo ipſo fat oſtende- 
rat, nique eripi. ſed et mors ipſa per ſe dura tt 
inigua paſſim audit. | 


739-—Tore 


PHARSALTAE IB. we. 


Regem noctis ames, quae te contagia paſſam 
Noluerit revocare Ceres. tibi, — p 4 


Arbiter, immittam ruptis Titana aum, 


Et ſubito teriexe die. parefis? an ille tou 


745 Compellandus erit, quo nunquam terra v vocato 


Non concuſſa tremit, qui Gorgona cernit apertam, | 


Verberibuſque ſuig trepidam caſtigat Erinnym, 
Indeſpecta tenet vobis qui Tartara; cujus 
Vos eſtis ſuperi; Stygias qui pejerat undas? | - 


750 Protinus aſtrictus caluit cruor, atraque fovit 
Vulnera, et in venas extremaque membra cucurrit. 


Percuſſae gelido trepidant ſub pectore fibrae : 

Et nova deſuetis ſubrepens vita medullis, 

Miſcetur morti. tune omnis palpitat artus : : 
755 Tenduntur nervi: nec ſe tellure cadaver 


Paulatim per membra leyat, terraque . — elt, 


Erectumque ſimul. diſtento lumina rictu. 


Eloquar immenſo terrae ſub pondere, quae te 2 
740 Contineant, Ennaca, dapes, quo foedere pag 


LY 
- 
"4 1 
n : 
8 — 
4 * 


Nudantur. 


739. Torras ſub pondere, quae te Contineant, 744.4 ille Compellandus erit.] Papinius: 


Ennaea, dapes, ] Mirum, ft Dapes eam contineant, 
coerceant, comprimant. Recte Nic. Heinſius 


Scimus enim et quicguid di dici ci n timetis. 


ad Claudianum, ſeu ex codice five ex conjectura, Et quae ſequuntur lib. iv, Thebaidos, ubi . 
DETINEANT, ſuadeant, invitent ad commo- fis deſcribitur. ad quem locum videndus x 


randum. Seneca Epiſt. 70, Sic veteres inguilinos Scholiaſtes vetus. Grotius. 
indulgentia loci et — etiam inter injuriar, 5756. 


Terraque repulſum ft, E reflumque 


detinet. ſimul.) Omnes noſtri SEMEL : uno impetu, non 


741 — 4. te contagia Paſſam Noluerit reuo- gradatim, non flexu membrorum ſurgens. 


care Ceres. ] Contagia ciborum infernalium, ma- 
lorum ſcilicet Punicorum acinos. Apollodorus 


7 3 lumina rictu Nudantur.] Sunt 


I. i, Ovid. Met. v, et Faſt. iv. Serv. ad i Georg. qui NICTU ſubſtituere velint ; quia ad lumina 


ubi hoc Lucani loco utitur. Grotius, 


1 2 


referunt. Fruſtra. Duplex vultus morientis 
ſignum 


348 


760 Et ſtupet illatus — ſed murmure nullo 

Gra aſtricta ſonant. vox illi, linguaque tantum 
Reſponſura datur. dic, inquit Theſſala, magna, 
Quod jubeo, mercede mihi: nam vera locutum 
Immunem toto mundi pracſtabimus : aevo' 
Artibus Haemoniis : tali tua membra ſepulcro, 
Talibus exuram Stygio cum carmine ſilvis, 

Ut nullos cantata magos exaudiat umbra. 

Sit tanti vixiſſe iterum : nec verba, nec herbac 
Audebunt longae ſomnum tibi ſolvere Lethes, 
A me morte data. tripodas, vateſque deorum 
Sors obſcura tenet. certus diſcedit, ab umbris 
Quiſquis vera petit, duraeque oracula Mortis 
Fortis adit. ne parce, precor. da nomina rebus, 
Da loca, da vocem qua mecum fata loquantur. 
Addidit et carmen, quo, quicquid cofiſulit, umbram 
Moeſtum fletu manante cadaver, 


75 


770 


775 
Scire dedit. 


fignum ponit, Lumina nuda, et RifFum diftentum. 


Rigent enim oculi, et maxillae cadunt, viii, 683, 
Dum vivunt vultus, dum lumina nuda rigeſcunt, 


Suetonius de Auguſto moribundo ; Capillum fibi 
comi, et malas labentes corrigi praecepit. Ho- 
merus de Agamemnone, utrumque ponit, Odyſſ. 
A, 425, 

X29? uf opbanuods intur, (Chr vu you ietioat, 
759. Jam morientis erat.) Ita legendum ex 
MS, oppoſita ſunt nondum et jam. Grotius, 


M. ANNAEI LUCANI 


Nudantur. noudum facies ben in le ai 


Triſtia 


771. Fyipodas, vateſque deorum Sars obſcura 
tenet. certus diſcedit, ab umbris Quiſquis vera petit, ] 
Si quiſquis umbras conſulit, certus veri diſcedit ; 
cur tot verbis et tanta mercede hanc umbram 
hortatur, ut vera dicat ? . cum „ 
codicibus, 


m—tripodas, vateſque FRE 
Sers obſcura DECET. certus DISCEDAT, 
ab umbris 


Quiſſuis vera petit. 


717+ Piſis 


PHARSALIAE LIB. V.. 


Triſtia non equidem Parcarum ſtamina, di, 


Reſpexi, tacitae revocatus ab aggere ripac : 
Quod tamen e cunctis mihi noſcere contigit umbris 


Effera Romanos agitat diſcordia manes, 

Impiaque infernam ruperunt arma quietem. 

Elyſias alii ſedes, ac Tartara moeſta 

Diverſi 8 — Zh 

Vultus erat. vidi dn; patumgue, W 

Luſtrales hellis animas, flentemque Camillum, 5 

Et Curios; Syllam de te, Fortuna, querentem. FOO 
Deplorat Libycis perituram Scipio = 
Infauſtam ſobolem. major Carthaginis 
Non ſervituri moeret Cato fata 8 js 
Solum te, Conſul, depulſis prime tyrannis 
Brute, pias inter gaudentem vidimus umbras. 
Abruptis Catilina minax, fractiſque catenis 
Exultat, Mariique truces, nudique Cethegi. 


349 


795 Vidi 


777. Triſtia non equidem Parcarum flamina, 787.— Fyllam de te, Fortuna, querentem.) Nunc 
dixit, Reſpexi,) Omnes fere codices, ASPEXI. primum poſt mortem, qui in vita fortunam adeo 
Recte. Nam Parcae ultra Styga erant, ipſe citra. obſequentem habuit, ut Felix ideo diceretur. 
At fi Reſpexi legis, hoc innuis, nempe huic copi- Queritur autem Sulla ob proſtratas partes patri- 
am inſpiciendi fuiſſe, ſed Gang leite. cias, quas ipſe foverat. Simile eſt illud Taciti: 

782. Elias alii ſedes, ac Cartons moofa Diver 7 2 raed _ 66" + 7 en Pct 
liquere duces :] Lege, AT Tartara moe/ta. ( GE 7 7 

| negatum. Grotius. 


784. — . felicibus umbris Vultus erat.] 793- Abruptis Caine minax, frattiſque catents 


Hine Wud Papinii in loco ſimili Thebaidos iv, Exultat,] Quid quaeſo intereſt inter Abruptis et 
bh , Fradii, quo ab odioſiſſuna repetitione pottam 
Maerent Argolici dcjetto lumine . abſolvas ? Qui tot alia tam argute dixit, hoc tam 


Et quae ſequuntur. Grotius. putidum numquam dixerit. pores png ar 


800 


805 


810- 


13 [41 


AT RUPTIS. Catilina minax TRACTIS- 


M. ANNAEL LUCANT 


Vidi ego lactantes popularia nomina Druſos; 
Legibus immodicos, auſoſque ingentia ry TAN 


Aeternis chalybum nodis, et carcere Ditis 


Conſtrictae plauſere manus: campoſque piorum 
Poſcit turba nocens. regni poſſeſſor inertis - 
Pallentes aperit ſedes, abruptaque ſaa 
Aſperat, et durum vinclis adamanta, paratque 
Poenam victori. refer haec ſolatia tecum, 


O juvenis, placido manes, patremque, domumque, 


Expectare ſinu, regnique in parte ſerena 
Pompeio ſervare locum. nec gloria parvae 
Sollicitet vitae: veniet quae miſceat omneis 
Hora duces. properate mori, magnoque ſuperbi 
Quamvis e parvis animo deſcendite buſtis, 

Et Romanorum manes calcate Deorum;  - | 
Quem tumulum Nili, quem Tybridis abluat a 
Quaeritur, et ducibus tantum de funere pugna eſt. 
Tu fatum ne quaere tuum cognoſcere : Parcae, 
Me reticente, dabunt: tibi certior omnia Vates 
Ipſe canet Siculis genitor Pompeius in arvis: 


QUE catenis. rectius. Grotius. 


Cum pias animas abſolviſſet, nunc impias indu- 


cit: Ergo opus omnino eſt disjunctione AT. Diſtingue alio modo: 


Tractas autem egregie dixit; quia ruptis licet 
catenis liber tamen non erat, eito ad antiquam 
poenam per Furias revocandus. Perſius v, 158, 


p | pi jam vincula aicas : 814.—Siciulis genitor P ompeius in arvis ] 
Nam et luctata canis nodum arripit : aft tamen Oris MS. P. quod rectum puto. wndis habet 
PEEP '- MS. R. A. Grotius. Pro Omnia, Repone, 


es. * PEAS 
Cum fugit, a collo trahitur pars magna catenae. OMINA ; ut ſupra 716, - 


Me reticente, dabunt, 


815 Alle 
810.——Mblugt unda,] Alluat unde MS. P. 


812. Tu fatum ne quaere tuum cognoſeere :] 


Tu fatum ne quaere tuum : cognoſcere Parcac, 


Aucis 


PHARSALIAE LIB. VI. 
815 Ille quoque incertus, quo te yocet, unde repellat, 
Quas jubeat vitare plagas, quae ſidera mundi. 
Europam, miſeri, Libyamque, Aſiamque timete: is 
Diſtribuit tumulos veſtris Fortuna triumphis. 

O miſeranda domus, toto nihil orbe videbis 

820 Tutius Emathia. Sic poſtquam fata peregit; 

» Stat vultu nid&ſtus tacito, mortemquè repoſcit. 
Carminibus magicis opus eſt, herbiſque, cadaver 

Ut cadat, et nequeunt animam fibi reddere fata 

Conſumto jam jure ſemel. Tum robore multo . 

825 Extruit illa rogum : venit defunctus ad ignes : 

Accenſa juvenem poſitum ſtrue linquit Erichtho, 

Tandem paſſa mori. Sextoque ad caſtra parentis 

It comes: et coelo lucis ducente colorem, 

Dum ferrent tutos intra tentoria greſſus, 

830 Juſſa tenere diem denſas nox praeſtitit umbras. 

I aucis omina nato 817. Europam miſeri, Libyamque, Afiamque ti- 
Pompeiana canat noſtri made militis umbra. mete : Diſtribuit tumulos veſtris Fortuna triumphis.] 


Virgil. 7 524, * Martialis v: 


= 1 en Pompeius juvenes Iſu atque Europa : ſed ipſum 
ru TI * COT Oe Terra tegit Libyae, ſi tamen ulla tegit, 


351 


ilius iy, 131, * Quid mirum toto fi ſpargitur orbe? jacere 
at tanta ruina loco. 
A ＋gyio canit omina regi. sen * | 
Petronius : 


Recte ORIS vel UNDIS, non 4rvis. non enim | . 
arva Siciliae, ſed oras tantum Pirata tenuit. Et quaſi non poſſet tot tellus ferre ſepulchra, 
Noſter ſupra de eodem 421, Di uiſit cineres. 

Qui mox Scyllacis exul graſſatus in undis. Grotius. Lege ex alis libris, DISTRIBUET. 


* 


M. ANNAEI 


/ 


M. ANNAET LUCANI 


PHARSALIAE 


LIBER SEPTIMUS. 


EGNIOR Oceano, quam lex acterna vocabat, 


Luctificus Titan nunquam magis acthera contra 
Egit equos, currumque polo rapiente retorſit: 


Defectuſque pati voluit, raptaeque labores 


5 Lucis: 


* 


UCTIPICUS Titan nungulm magis reddat meliorem; et tam ſimilis ſit, ut jure Li- 


atthera contra Egit equos,] Ain” vero, 
Luttificus Titan? Cur vero eodem Epitheto Sol 
infamatur, quo furiarum maxima Alecto ** 
Virgil. vii, 324, 


Luctificam Ales dirarum ab ſede fororum. 


Tantum aberat, ut Sol /u&ificus, five cauſa cla- 
dis luctuſque fuerit, ut nemo magis moereret ; 
ac idcirco tardior ſolito exoriebatur, et Eclipſin 
pati optabat, ne cladem et nefas conſpiceret. 
Non repugno tamen quin /u#ificus ſedem hic 
ſuam retineat ; ſi non aliud verbum ſponte ſubo- 
riatur, quod et ſententiam et compoſitionem 


brariis fucum fecifle videatur. Lege autem, 


Segnior Oceano, quam lex asterna vocabat, 


LUCIFERGS Tina mungquam magis aethera 
contra, 


Egit equas, currumgue polo rapiente retort. 
Ovidius, Heroid. xi, 
—}uciferos Luna movebar equos. 
de Aurora, Arte Amand. iii, 
Reſcida luciferos cum dia jungit equos. 
| Illud 


PHARSALIAE LIB. vil. 


353 


5 Lucis: et attraxit nubes, non pabula flammis, 
Sed ne Theſſalico purus luceret in orbe. 
At nox felicis Magno pars ultima vitae 


Sollicitos vana decepit imagine ſomnos. 


Nam Pompeiani viſus ſibi ſede theatri 

10 Innumeram effigiem Romanae cernere plebis, 
Attollique ſuum laetis ad ſidera nomen 
Vocibus, et plauſu cuneos certare ſonanteis. 


Qualis erat populi facies, 


clamorque faventis, 


Olim cum juvenis, primique aetate triumphi 

15 Poſt domitas gentes, quas torrens ambit Iberus, 
Et quaecunque fugax Sertorius impulit arma, 
Veſpere pacato, pura venerabilis aeque 


Quam currus ornante toga, plaudente Senatu, 


Sedit adhue Romanus eques. ſeu fine bonorum 


20 Anxia venturis ad tempora laeta refugit: 


Illud vero Contra aethera et Pol rapiente ; quia 


ipſe Aether et Polus (nam eus diei fatis coelum omne 
vacavit, vii, 206,) majore ſolito vertigine ſolem 
adverſum retardabant, ut ſueto tardius oriretur. 
Sol ipſe, apud Ovidium, Metam. ii, 70, 
Au, quod offidua rapitur vertigine coclum, 
 Sideraque alta trabit, celerigus velumine torquet. 
Mitor in adverſum : nec me, qui cetera, vincit 
Impetus : et rapido contrarius evehor orbi. 


13. Qualis erat populi facies,] Repone ex aliis 
codicibus POPULIS. ut ille Ovidii locus: Sed 
mihi tum faciles. Horatius, 


Inde mihi tam fortem tamgue fidelem ? 


16, Et Fn fugas] Recte codex Pul- 
' mannj, 


Sive 


Et: QUACUMQUE fugas Sertorius impulit 
arma. | 

19.—8. fine bonorum Anxia venturis ad tem- 

pora laeta reſugit :] Quam rem dicit eſſe anxiam ? 

nihil enim video. Nam Quies in proxima ſen- 

tentia five Somnus nullo modo huc convenit. 
Corrige, | 

i fine bonorum 
Anxia MENS CURIS ad tempora laeta refugit. 


Fine bonorum, ut viii, 29, 


ii ſumma dies cum fine bonorum 
Quit. 


Anxia mens curis, ut ii, 681, 


auris animum mordacibus angit. 


354 M. ANNAEI LU CANT- 


Sive per ambages Glitas contraria vis 
Vaticinata quies, magni tulit omina plandtus: 
Seu vetito patrias ultra tibi cernere ſedes, 
Sic Romam fortuna dedit. Ne rumpite — 

25 Caſtrorum vigiles, nullas tuba verberet · aures. 
Craſtina dira quies, et imagine moeſta diurna [ #4 
Undique funeſtas acies feret, undique bellum. - 
Unde pares ſomnos populi, noctemque beatam ? 
O felix, ſi te vel fic tua Roma videret. 

30 Donaſſent utinam Superi, patriaeque, tibique 
Unum, Magne, diem, quo fati certus uterqus 
Extremum tanti fructum caperetis amoris. 
Tu velut Auſonia vadis moriturus in urbe: 
Illa rati ſemper de te ſibi conſcia voti 

35 Hoc ſcelus haud unquam fatis haerere putavit, 
Sic ſe dilecti tumulum quoque perdere Magni. 
Te miſto fleſſet luctu, juveniſque, ſenexque, 
Injuſſuſque puer: laceraſſet crine foluta 
Pectora femineum, ceu Bruti funere, vulgus. 

40 Nunc quoque tela licet paveant victoris iniqui, 


„* 


Nuntiet 


25.——Nullas tuba verboret aures.] Harleiznus nus contingeret, et, ficut tu illum, ita ille te 
et Trin. AURAS. ReQte. De Pompeio ſplo cu- viciſſim, vel hoc ſaltem modo aſpiceret. Grotius. 
rat, ne a ſomno excitetur, At fi nullas aures, de 38. Injuſſaſque puer :] Sponte ſua, non impe- 
omnium ſomno caveret. Virgilius, rio parentum,-aut aliorum. Scaliger malebat, 
ei verberat ictibus auras, Invefliſque puer. Grotius. Inveſtis, etiam ſi co- 

dices addicerent, nihil praeter actatem ſignifica · 

28. Unde pares ſomnos populi,] Eſt optantis, ut ret; at illud Injuſſzs moralem affectum ſuperad- 
illud Syrorum, Quis dabit ? in epiſtola Medeae: dit. Cicero Tuſcul. iii, 27, Pueros vero Matres 
4 f et Magi igare etiam ſolent; nec verbis ſolum, 
Sed mibi tam Faciles unde, meoſque dens ? 72 4 eee, 5 2 F demeflico luftu hila- 
Seneca pater controv. xi, Unde talem patrem? rius ab his factum eft aut dictum, PLORARE 
ſenſus eſt: Utinam populo Romano ſimilis fom- COGUNT, 3 7 


PHARSALIAE LIB; VIL 
Nuntiet ipſe-licet Caeſar tua funera, i flebunt: : . - 


355 


Sed dum thura ferent, dum laurea ſerta Tonanti. 


O miſeri, quorum gemitus edere dolorem, 
Qui te non pleno pariter planxere theatro. 
45 Vicerat aſtra jubar, cum miſto murmure turba 


Caſtrorum fremuit, fatiſque trahentibus orbem, 

Signa petit pugnae. miſeri pars maxima vulgi 
Non totum viſura diem, tentoria circum | 
Ipſa ducis queritur, magnoque accenſa tumultu 

50 Mortis vicinae properanteis admovet horas. 
Dira ſubit rabies: ſua quiſque, ac publica fata 
Praecipitare cupit: ſegnis, paviduſque vocatur, 
Ac nimium patiens ſoceri Pompeius, et orbis 


Indulgens regno, qui tot ſimul undique gentes 


42. Sed dum thura ferent, ] Placet aliorum . 

cum lectio FERUNT, 

47 .—— Miſeri pars viexime vulgi-tentoria 
circum Ipſa ducis queritur :] Non credo de parte 
maxima: ubi enim diſciplina militaris ; ubi tan- 
tae multitudini ad conſiſtendum locus? Codex 
Berſmanni rectiſſime, Pars ULTIMA. Et fex 
populi, et Reges, et Senatores extorquebant ſig- 
num praelii a Pompeio. 


Juvenalis viii, 44s 
Nos humiles, inguit, vulgi pars ultima noſtri. 


50. Mortis vicinae properanteis admovet horas. 
MS. T. ſic habet, quomodo hunc locum emen- 
datum video ab eodem, cujus ante et honoris et 
amicitiae cauſa memini, Rutgerſio: | 


Arti vicinas properantes admovet horas. 


3s Juris 


Grotius. Non placet en Rutgerſiana. 
Sibi enim admovet mortem, non ſe morti. Infra 


59, Nec tibi fatales admoveris ante Philippos, 


Theſſalia 9 tua. 


Seneca de brevicate vitae xvi, At ills erat admotu- 
rus fatum ipfe. Noſter iv, 480. 


n— mt occurrere fato. 
et vi, 417, | 
Degeneres trepidant animi. 


Fatalem populis ultro REA horam 
Admovet atra * 


172 58 He 


/ 


. 
Pd 
i 


356 


58. Hoc placet, o Superi, ]: Sic Martialis : Hoc 
Fortuna placet ? Et Statius : placet hoc tibi fulmi- 
nis auctor ? Grotius, Meliores codices PER- 


| DERE cuncta, et omnes Propoſitum EST. Ad- 
dere crimen, ut quod alias patiendo error et poena 


eſſet, cupiendo fiat crimen. Perdere cuncta ; ut 


illud Catulli, 


Socer generque dt omnia. 


Noſter infra 665, 


M. ANNAEI LUCA a 
5 5 Juris habere ſui vellet, pacemque timeret. 
Nec non et reges, populique queruntur Foi | 


Bella trahi, patriaque procul tellure tener. 
Hoc placet, o Superi, cum vobis vertere cundta 


Propoſitum, noſtris erroribus addere crimen. 
60 Cladibus irruimus, nocituraque poſcimus arma: 
In Pompeianis votum eſt Pharſalia caſtris. 
Cunctorum voces Romani maximus auctor 
Tullius eloquii, cujus ſub jure, togaque 
Pacificas ſaevus tremuit Catilina ſecures, 
65 Pertulit, iratus bellis, cum roſtra forumque 
Optaret, paſſus tam longa ſilentia miles. 
Addidit invalidae robur facundia cauſae. 5 
Hoc pro tot meritis ſolum te, Magne, precatur, 
Uti ſe Fortuna velis, procereſque tuorum 
70 Caſtrorum, regeſque tui cum ſupplice mundo 
Affuſi, vinci ſocerum patiare rogamus. 
Humani generis tam longo tempore bellunm 
Caeſar erit ? merito, Pompeium vincere lente, 
Gentibus, indignum eſt, a tranſcurrente ſubactis 


* 


on, 
= 


75 Quo 
Omnia quid laceras, quid perdere cunQa laboras Þ 
Ovidius Heroid. xvii, | | 
Error, gui facti crimen obumbret, crit. 


72. Human generis tam longo tempere bellum 
Caeſar erit ?] Melius alii codices licet numero 
pauciores, HUMANO GENERI. 


77. — pf 


PHARSALIAE LIB. vn. 
75 Quo tibi fervor abit ? aut quo fiducia fati? / 


77. —Iſae ſua figna revellent, Profilientque 
acies.] Alii codices, Ipſas UA figna revellent. 


ris dicuntur. Caeſar ſupra 349, . Quiſquis mea 
Ana relinquens, Cato infra ix, 379, 
DO quibus una ſalus placuit mea caftra ſecutis. 
Et hic v. 83, Cicero ad Pompeium. 

"' —propera, ne te T UA claſſica linguant. 


Vides, fi Sua legas, inſolentiam verbi, ſi TUA, 
repetitionem. ut . vites, lege, 


——ipſae SIBI figna revellent. 


78,——Pudeat vidiſſe coactum] Unde natum 


poſtulent, VICISSE ? 


79. Si duce te juſſo,] Non jubente. Si tibi 
Senatus, non tu Senatui imperas. Poſſes et 
Juſio ſcribere, id eſt legitimo. Grotius. Immo 
unica et vera lectio eſt 7uſſo. Supra v, 46, 


Signa enim et caſtra non exercitus, ſed imperato» 


illud Vide; cum et codices et ſententia 2 | 


De Superis, ingrate, times? cauſamque Senatus 
Credere Diis'dubitas ? ipſae ſua ſigna revellent, 


Proſilientque acies, pudeat vidiſſe coactum. N 
Si duee te juſſo, ſi nobis bella geruntur,¶ĩ 

80 Sit juris quocunque velint concurrere campo. 

Quid mundi gladios a ſanguine Caeſaris arces ? 

Vibrant tela manus : vix ſigna morantia quiſquam 

Expectat: propera, ne te tua claſſica linquant. 

Scire Senatus avet, miles te, Magne, ſequatur, 

85 An comes. Ingemuit Rector, ſenſitque Deorum | 

Efle dolos, et _ uae contraria menti. | 


Si 


Conſulite in medium Patres, Magnumque jubete 
Efſe dueem. q 


$0. Sit juris quocunqne velint concurrere campo.] 
Imo velim, ut habent MSS. loquitur autem Cice- 
ro non ex ſua tantum, ſed et ex Senatus perſona. 
Grotius. 


82.—— Vir fiena morantia guiſquam Expectat :] 


At paulo ante v. 77, habuimus, p/ae SIBI ſigna 


revellent, Quid ſi legas, 


e ATA morantia quiſuam 
Expectat. | 
Infra 252, 


© Nil opus oft votis, jam fatum arceſſite ferro, 
et 460, 
Ut rapido curſu, fati fuprema- - morantem 
Conſumers locum. 


87. 8 


388 


” y 4 
M. ANNAEI CAN 


Si placet hoc, inquit, eunctis, fi milite Magno, 
Non duce tempus eget, nil ultra fata rn 
Involvat populos una Fortuna ruina, 


* 


90 Sitque hominum magnae lux iſta noviſſima * 
Teſtor, Roma, tamen Magnum, quo cuncta perirent, 


Accepiſſe diem. potuit tibi vulnere nulo © 


Stare labor belli: potuit fine caede ſubactum, 
Captivumque ducem violatae tradere paci. 
95 Quis furor, o caeci, ſcelerum ? civilia bella 


Geſturi ; metuunt, ne non cum ſanguine vincant. 


Abſtulimus terras, excluſimus aequore toto - 

Ad praematuras ſegetum jejuna rapinas . 

Agmina compulimus, votumque effecimus hoſti 
100 Ut mallet ſterni gladiis, morteſque ſuorum 


Permiſcere meis. belli pars magna peracta eſt 


His, quibus effectum eſt, ne pugnam tiro paveret: 
Si modo virtutis ſtimulis, iraeque calore 


Signa petunt. multos in fumma pericula miſit 
105 Venturi timor ipſe mali. fortiſſimus ille eſt, 


87. Si placet hoc, inguit, cunctis, ] Concinnius 
codex Coll. Trinitatis, 


Si placet hoc cunctis, inquit, / milite Magno, 
Non duce tempus eget, 


93.——Potuit fine caedt ſubactum,] Immo, ut 
alii codices, POTUI. Nam Labor belli potuit 
tradere pact, omnino durum et ſubabſurdum eſſet. 


94. Liolatae tradere paci.] Lege Romanae, 
ut alibi A/yriae paci. Tacit. Annal. xii, 29, Ne 
Fortuna elati noſtram quogue pacem turbarent. et 


Qui 
33, additis gui pacem noſtram metuebant. Ubi 


plura vide apud Gronovium. Plin. xxvii, 1, 
Alia aliunde ultro citroque in toto orbe portari, im- 


menſa Romanae pacis maje/tate. 


95. Quis furor, o caeci, ſeelerum ?] Tolle diſ- 
tinctionem, ut ſit caeci ſcelerum, non furor ſcelerum. 
Ruis furor, o caeci ſcelerum? 
102,——— Ne: pugnam tiro paveret :] Lege, ea 
qua ſolet Noſter compoſitione, et codex Caii 
praeſtat, 


pugnam ne tiro paveret. | 
114. Pugnatur 


PHARSALIAE' LIB, \ 
Qui promtus metuenda pati, fi comminus "i ROO 
Et differre poteſt. placet haec tam proſpera rerum 
Tradere fortunae? gladio permittere mundi t 
Diſcrimen? pugnare ducem, quam vincere, malunt. 
110 Res mihi Romanas dederas, Fortuna, en. : 

Accipe majores, et caeco in marte tuere. Lf 
Pompeii nec crimen erit, nec gloria n. | 
Vincis apud Superos votis me, Caeſar, iniquis :  _ 
Pugnatur. quantum ſcelerum, quantumque malorum 
115 In populos lux ifta feret! quot regna jacebunt | 

Sanguine Romano quam turbidus ibit Enipeus ! 

Prima velim caput hoc funeſti lancea belli, 

Si ſine momento rerum, partiſq ue ruina 

Caſurum eſt, feriat: neque enim victoria Magno 
120 Laetior. aut populis inviſum, hac clade peracta, 

Aut hodie Pompeius erit miſerabile nomen. 
Omne malum victi, quod ſors feret ultima rerum, 
Omne nefas victoris erit. Sic fatur, et arma 
Permittit populis, froenoſque furentibus ira 
125 Laxat: et ut victus violento navita Coro 


* 1 
* 


Dat 


114. Pugnatur. quantum ſcelerum, qguantumgue Omnes ſignum pugnae petierant: hoc verbo ſig- 
malorum In populos lux ita feret !] Cur, obſecro, num iſtud dat; Pagnetur, habetis pugnandi li- 
lux ia? cur non Haec lux ? nam cum haec lo- centiam : quantum vox iſta, verbum iſtud Pug- 
quitur Pompeius, Lux erat, et dies ipſe in quo netur, dabit hodie malorum [ 
pugnatum eſt. ſupra 45, Vicerat gſtra jubar. Sed 125. Et ut victus] Hlud Et, ut facile ani- 
gemino mendo laborat ſententia, quam nunc eru- madyertes, redundat et orationem turbat. Cor- 
imus, codice Berſmanni viam monſtrante: ubi rige, 


PUGNETUR, et ex eo veſtigio cetera ſic lege, Laxat; UT EVICTUS violento navita Cora 


PUGNETUR. qguant brum anent Dat regimen ventis. 
malorum e | _ | Ant a Quid, quod Evictus per ſe APs hic eſt quam 
In popules VOR ita dabit ! © V:us : notat enim, poſt longum * 
11 ; m 


M ANN AE1T LUCANT 


Dat regimen ventis, ignavumque arte relicta 
Puppis onus trahitur. trepido confuſa — 


Caſtra fremunt, animique rrucesfua pectorapullant 
Ictibus incertis. multorum pallor in ore | 


130 Mortis venturae eſt, facieſque ſumillima fato. 
Adveniſſe diem, qui fatum rebus in aevum.. 
Conderet humanis, et quaeri Roma quid eſſet, 


Illo marte palam eſt. ſua quiſque pericula neſcit, 
Attonitus majore metu. quis littora ponto 


135 Obruta, quis ſummis cernens in montibus anquis, 


Aetheraque in terras dejecto ſole cadentem, 


Tot rerum finem, timeat fibi? non vacat ullos 


Pro ſe ferre metus: Urbi, Magnoque timetur. 
| Nee gladiis habuere fidem, niſi cotibus aſper 
140 Exarſit mucro, tune omnis lancea ſaxo 
Erigitur: tendunt nervis melioribus arcus: 
Cura fuit lectis pharetras implere ſagittis. 
Auget eques ſtimulos, fraenorumque aptat habenas, 


dem invitum navitam vento ceſſiſſe. ve ornus 
arbor, Vir gil. Aen. ii, 630, 


Vulneribus donec paulatim evicta fupremuns 
Congemuit. 


130. Facieſſue ſimillima fate.) Repone ex 
Pulmanni codice LET O. proximo enim verſu 
habebis, Qui Fatum rebus in acvum. 


I 37.——Non vacat ullos Pro ſe ferre metus:] 
Codex Academiae pro varia lectione, 


ion vacat ULLI 
Pro ſe ferre metus. 


Di, ut ſupra 1 8 
ia quiſque pericula neſcit. 


143. Auget eques ftimilos, fraenorumgue aptat 
habenas.) Manuſcripti fere omnes ARTAT, 
Seneca de beneficiis i, 14, Tamguam reducam libe- 
ralitatem, et fraenis arctioribus reprimam. Tibul- 
lus i, 4, 71, 

Hic placet, anguſtis quod equum compeſcit habenis. 
Aut quis equum celerem artato compeſcere frend 
Par fit, et effuſas tarde permittere habenas * 


151. Non 


145 


150 


155 


151. Non tamen abſtinuit venturos prodere ca- 
ſus Per varias Fortuna notas.] Atqui haec non 
Fortunae provincia eſt, ſed Naturae. et ſane in 
quibuſdam Editis Natura legitur, ex conjectura, 
ut opinor. Haec duo non raro permutantur, 


ut i, 251, Melius Fortuna dediſſes, Codex Re- 


gius Natura. 


154. Inque oculis hominum fregerunt fulmina nu- 
bes:) Verſus, ni valde fallor, ſpurius et ejicien- 
dus, eandem enim ſententiam mox a et ver- 
bis melioribus, 157, 


Aigue oculos ingeflo fulgure clauſit. 


1 | 
Et praeterea orationis filum interrumpit : Aether 
ttt, detulit, clauſit, excuſſit, perfudit, liquavit, 


PHARSALIAE LIB. VII. 

Si liceat Superis hominum conferre labores, 

Non aliter, Phlegra rabidos tollente Ge, 2 
Martius incaluit Siculis incudibus enſis; 

Et rubuit flammis iterum Neptunia cuſpis 
Spiculaque extenſo Paean Pythone recoxit, 
Pallas Gorgoneos diffudit in aegida crines, þ 
Pallenaea Jovi mutavit fulmina Cyclops. | 
Non tamen abſtinuit venturos prodere caſus 

Per varias Fortuna notas. 
Cum peterent, totus venientibus obſtitit aether: 
Inque oculis hominum fregerunt fulmina nubes: 
Adverſaſque faces, immenſoque igne columnas, 
Et trabibus miſtis avidos typhonas aquarum 
Detulit, atque oculos ingeſto fulgure clauſit. 
Excuſſit criſtas galeis, capuloſque ſolutis 
Perfudit gladiis, ereptaque pila liquavit; 


365 


nam Theſſala rura 


160 Acthrreoque 


Haec omnia a * refto ſuo abſcinduntur, fi il- 
lud interſeris. 


156. Et trabibus miſtis avidos typhonas aqua- 
rum] Lege Siphonas. Olympiodorus in meteoris: 
1avras N gigena (vocant) d 76 d T5 gifur® 
PITCH 70 dg ThE dad on. Plin. li, 49. ex eodem 
genere et in longam veluti fiſtulam nubes aquam tra- 
hit. Grotius. Immo recte habet, quod omnes 
codices praeferunt, Typhonas. Et res et vox nota 
eſt ex Plinio, Gellio, et aliis. at Siphona, niſi pro 
inſtrumento, Latini neſciunt. 

159. FEreptague pila liguavit:] Forte Ferra- 
tague pila. Sen. Nat. Quaeſt. p. 162, Manente 
vagina gladius liqueſctt, et inviolato ligno circa pila 
ferrum omne dijiillat. 


21 


164. U/que 


362 


M. ANN A'EI LUCCA "me 
160 Aethereoque nocens fumavit ſulfure ferrum. 


| Nee non inmumero cooperta examine figna, | 26 
Vixque revulſa ſolo, majori pondere preflum- 


© 


v4 


1 


Signiferi merſere caput, rorantia fletu, 


1635 


Uſque ad Theſſaliam Romana, et babies fins. 
Admotus Superis diſcuſſa fugit ab ara 
Taurus, et Emathios praeceps ſe jecit in a ez 


. 
9 


Nullaque funeſtis inventa eſt victima ſacris. 


At tu, quos ſcelerum Superos? quas rite vocaſti 


Eumenidas, Caeſar? Stygii quae numina regni? 


170 


Infernumque nefas ? et merſos nocte furores? - 


Impia tam ſaeve geſturus bella litaſti }- wit 
Jam dubium monſtriſne Deum, nimione pavori 
Crediderint : multis concurrere viſus Olympo 
Pindus, et IG mergi conyallibus Aemus, 


164. Uſque ad Theſſaliam, Roma et publica 
end.] A'rapops eſt. nam vox figna praeceſſit verſu 
ante quarto. Dicit autem illa ſigna fuiſſe pub- 
lica populi Romani, uſque ad pugnam Phar- 
ſalicam. Poſtea enim nulla in Caeſarem, nifi 
privata arma, Similis locus Taciti: Pf uam 
Bruto et Caſſio cagſi nulla jam publica arma. 
Grotius. 

165. Admotus Superis diſcuſſa fugit ab ara 
Taurus,] Citat Servius ad ix Aen. additque, 
Duoties victima reluftabatur, Hendedat fe impro- 
bari, Grotius. 


168. At tu, quos ſcelerum . ? quas rite 
vocafti Eumenidas] Lego hic, 


At tu, ques SCELERI Superos, quas rite but 
Pampers ? 


175 Edere 
Aen. iii, 222, 


——&ve ipſumque n 
In praedam partemgue Fovem, 


Aen v, 186, 
Auxilioque vocare deos, et tendere palmas. 


171. Impia tam ſaeve geſlurus bella litaſli?] 
Tolle notam interrogationis. Hoc ex hiſtoria | 
petitum. Pompeius litare non potuit, Caeſar li- 
tavit. vide Appianum; et Plutarchum in Cae- 
. | 


174.—Et abruptis mergi convallibus Aemus,] 


Quarto abhinc verſu 170 habuimus, Et merſos 


nocte furores, Lege ergo, 5 
f Pindus, 


PHARSALIAE EIB. VIE. WY 
175 Edere nocturnas belli Pharſalia voces, Ga e 9s 
Ire per Offaeam rapidus Boebeida ſanguis: ; 


Inque vicem vultus tenebris mirantur apertos, 

Et pallere diem, galeiſque incumbere noctem, 

Defunctoſque patres, et cunctas ſanguinis umbras 

180 Ante oculos volitare ſuos. ſed mentibus unum W278 
Hoc ſolamen erat, quod voti turba nefandi 

Conſcia, quae patrum jugulos, quae pectora fratrum 
Sperabat, gaudet monſtris, mentiſque tumultu, 


Atque omen ſcelerum ſubitos putat eſſe furores. 


Pindus, et abruptis VERGI convallibus Haemus. 


Pindus concurrit Olym po, Haemus concurrit con- 
vallibus; quod facere non poteſt niſi V ratur, 
et inelinetur. 


176. Ire per Ofſaears rapidus Boebeida ſanguis :] 
Variant in penultima voce MSS. ſed veram eſſe 
banc lectionem oſtendit Homerus Boeotia, Pro- 
pertius I. 11. eleg. 11. Strabo I. ix. Grotius. 


177 ,——/ultus tenebris mirantur apertos,] Imo 
oþertos, ut habet MSS. conſenſus. vident alter al- 
terius ora ſubitis tenebris obduta. Grotius. 
Omnes noſtri, opertos, et res per ſe patet. 


I 79. Defun#toſque patres, et cundtas ſanguints 
umbras] Quae, quaeſo, illae ſunt Sanguinis um- 
brae ? Credideram Sanguine caſſas fuiſſe. 


cet ingens janitor antro 
Aeternum latrans exſangues terreat umbras. 


Corrige, 


Drfuniofque patres, et JUNCTI ſanguinis umbras 
Ante oculos volitare ſuos. 


Virgilius, 


185 Quid 


Paires, et 
bras. Noſter 1, iii, Nam pignora jun#ti Sanguinis. 
Silius x, 566, Non juncta propingus Sanguine tur- 
ba virum.  Statius Thebaid. ii, 5 


Propriorque fluit de ſanguine 1 
Juppiter. 
18 3.——Gaudet monftris, mentiſque 1 
Atque omen] Et mala diſtinctione et mendo locus 
hic laborat. Repone ex aliis codicibus, 


—gaudet monſtris; mentiſque tumultus 
Atgue omen ſcelerum ſubitos putat eſſe furores. 


Suae mentis, ſibĩ male conſciae, tumultus, et ven- 
turi omen, putat furores eſſe a faventibus Diis 
immiſſos. ſic Vulteius i Iv, 517, ſuum ipſius ar- 
dorem diis adſeribit. 


w—totuſque futurae 
Mortis agor flimulis, furor eff. agneſcere ſolis 
Permiſſum off, &c. 


Diine 4 ardorem nientibus addunt, 
Euryale, an ſua cuique deus fit dira cupidb. 
Z 2 2 190. Animumgue 


juncti ſanguinis ſive cognatorum um- 


364 NMI. ANNAET LUCANT! 
185 Quid mirum, populos, quos lux extrema manebat 
Lymphato trepidaſſe metu? praeſaga malorum 


Si data mens homini eſt, Tyriis qui Gadibus hoſpes 
Adjacet, Armeniumque bibit Romanus Araxem: 
Sub quocunque die, quocunque eſt ſidere mundi 
190 Moeret, et ignorat cauſas, animumque dolentem 
Corripit: Emathiis quid perdat, neſcit, in arvis. 
Euganeo, fi vera fides memorantibus, Augur 
Colle ſedens, Aponus terris ubi fumifer exit, 


Atque Antenorei diſpergitur unda Timavi, 


190. Aiuimumgpus dolentem Curripit: Ema- 
thiis quid perdat, neſcit, in arvis.] Repone, et 
fide plurium codicum, et juſſu ipſius ſententiae, 


Corripit : Emathiis quid perdat NESCIUS arvis. 


192.——Augur] Cornelius Sacerdos Gellio. 
xvi, 18, Hiſtoriam narrat Plutar, Grotius. 


194. Atque Antenorei diſpergitur unda Timavi, ] 
Scaliger in Hypercritico. Negue verum et, quod 
ait, Timavum eſſe ubi gi Aponus nam et fluvius 
Medoacus haud parum diflat ab Apono, et Timavus 
Virgilianus, Aen. i, 248. 


Unde.per ora novem vaſto cum murmure montis 
It mare proruptum. 


At in toto agro Patavino nibil cjuſmadi, Virgilius 
ipſe, Aen. i, 246, 


Antenor potuit- — 


Regna Liburnorum et fontem ſuperare Timavi. 


Hic tamen ille urbem n FRO 
Teucrorum. 


I95 Venit 

Silius xil, 
Atque Antenorea /eſe de flirpe ferebat 
Haud levior generis fama ſacroque Timavo 
Gloria, et Euganeis dilectum nomen in orit. 
atque Apono gaudens populus. 

Statius Silv. iv, 75 de Livio Patavino. 


2 
Sallu 51 brevis, et Timavi reddis . 
Martial. xiii, 8, 
a—a—_ ff ug anet Timavi o 


Cluverius, Ab Apono centum millia paſſuum abel 
Timavus. Aponus prope Pataviam eſt. Ergo 
Virgilius in eadem culpa eſt, qui Timayum et ur- 
bem Patavi junxit. Euganei integrum illud terrae 
ſpatium olim tenebant. Cluverius p. 194, Iterum 
notatur Lucani imperitia; Diſpergitur unda Ti- 
maui. Atqui Timavus ex ſeptem fontibus ortus, 
in unum flumen colligitur, et uno oſtio in mare 
exit. Mille fere paſſus ſunt a fontibus ad oſtium 
Timavi. In receſſu aeſtus Timavi fontes dulces 
ſunt et leniter efluunt ; at ubi aeſtus maris intu- 
muit, tum magno fragore exeunt, et ſalſi ſunt, et 
adjacentia prata late inundant ad ſpeciem maris. 
199. Proſpexitque 


/ 


PHARSALI AE LIB. VII. 365 


195 Venit ſumma dies, geritur res maxima, dixit: 
Impia concurrunt Pompeii et Caeſaris arma. 
deu tonitrus, ac tela Jovis praeſaga notavit: f 
Aera ſeu totum diſcordi obſiſtere coelo, | 
Proſpexitque polos : ſeu lumen in aethere moeſtum, 

200 Solis in obſcuro pugnam pallore notavit. 
Diſſimilem certe cunctis, quos explicat, egit 
Theſſalicum Natura diem: fi cuncta perito 
Augure mens hominum coeli nova ſigna notaſſet, - 
Spectari e toto potuit Pharſalia mundo. 


205 O ſummos hominum, quorum Fortuna per orbem 


Signa dedit, quorum fatis coelum omne vacavit. 
Haec et apud ſeras gentes, populoſque nepotum, 
Sive ſua tantum venient in ſecula fama, 
Sive aliquid magnis noſtri quoque cura laboris 
210 Nominibus prodeſſe poteſt: cum bella legentur, 
Speſque metuſque ſimul, perituraque vota movebunt: ' 
Attonitique omnes veluti venientia fata, 
Non tranſmiſſa legent, et adhuc tibi, Magne, favebunt. 
Miles ut adverſo Phoebi radiatus ab ictu 
215 Deſcendens totos perfudit lumine colles, 
Non temere immiſſus campis : ſtetit ordine certo 


Infelix acies. cornus tibi cura N 


199. Proſpexitque poles :] Perſpexitgue habent 
omnes MSS. Grotius. 

216. Non temere immi ſſus campis :] Placet co- 
dex Berſmanni, qui NEC, idem cum Regio in 
priore verſu PERFUNDIT. et altero abhinc 
verſu, diſtingue poſt Miles : nec intellige ut pri- 
vn miles, fed utpete radiatus, | 


Lentule, 


217 .——Cornus thi cura fbr Antiquus 
genitiyus erat cornuis, inde contractum cornus. 
Et ita hunc locum, ne quis errorem ſuſpicetur, 


producit ad ii Aeneida Servius. Sic et in Arateis 


Ciceroni genitivus à genu eſt genus. fic et cervint 
cornus dixere Plinius et Celſus, ' Grotius. 


221 — 


M. ANNAEILVUcANT 


Et quarta legione, datur: tibi numine pugnax 
220 Adverſo, Domiti, dextri frons tradita martis. 
At medii robur belli fortiſſima denſant 
Agmina, quae Cilicum terris deducta tenebat 
Scipio, miles in hoc, Libyco dux primus in orbe. 
At juxta fluvios, et ſtagna undantis Enipei, | 
225 Cappadocum montana cohors, et largus habenis - 
Ponticus ibat eques. ſicci ſed plurima campi 
Tetrarchae, regeſque tenent, magnique tyranni, 
Atque omnis Latio quae ſervit purpura ferro. 
Illuc, et Libye Numidas, et Creta Cydonas 
: 230 Miſit: Itureis curſus fuit inde ſagittis: 
F Inde, truces Galli, ſolitum prodiſtis in hoſtem: 
Illic pugnaces commovit Iberia cetras. 
Eripe victori gentes, et ſanguine mundi 


2 


— » 
* ” 
* 


8 


F. uſo 


cum] Lege FIRMISSIMA. Caeſar iii, 88, de Victague pugnaci jura ab enſe Jacent. 


his ipſis : Ciliciemſis legio cum cobortibus Hiſpanis 


in dextro cornu erant collocatae : has firmiſfimas ſs Sed minime cetrae, five ſcuto, quae non pug- 
habere Pompeius exiſtimabat. Hirtius, Bello Alex. nat, non certat, non vulnerat, ſed a vulnere, 
45, Elige ex tuis cohortem unam, quam putas fe quantum poteſt, defendit : Parma enim, Pelta et 
firmiſſimam. * _ Cetra male defendebant corpus, necdum ut pug- 


| | fuerint, Statius Thebaid. vii, 
232. Mic pugnaces commovit Theria cetras.) * » * 


rei inanimae interdum conveniat. ut viii, 464, 


Martialis xiv, 213, 


3 | | ——pugnaci litera vels | RY 
| Vix tetigit. . Haec quae ſaepe ſolet vinci, quae vincers raro 
l | | P armas 72 ' 
et Ovid. Faſt, ii, 547, 15 cn 
. ee eee eee Illic LUNATAS commovit Iheria cetras 


Bella. 


- Rideo illas Pugnaces cetras : etſi epitheton iſtud Sarvaque difficiles excludere vulnera peltas. 


Livius 


PHARSALIAE LIB. VIL 


Fuſo, Magne, ſemel, totos conſume triumphos. 4 


235 


Illo forte die Caeſar ſtatione relicta, 


Ad ſegetum raptus moturus ſigna, repente 
Conſpicit in planos hoſtem deſcendere campos, 


Oblatumque videt votis ſibi mille petitum 
Tempus, in extremos quo mitteret omnia caſus. 
240 Aeger quippe morae, flagranſque cupidine regni, 
Coeperat exiguo tractu civilia bella 
Ut lentum damnare nefas. diſcrimina poſtquam 
Adventare ducum, ſupremaque proelia vidit, 
Caſuram et fati ſenſit nutare ruinam, 


245 


Illa quoque in ferrum rabies promtiſſima, paulum 


Languit, et caſus audax ſpondere ſecundos, 
Mens ſtetit in dubio, quam nec ſua fata timere, 
Nec Magni ſperare ſinunt, formidine merſa 


Proſilit hortando melior fiducia vulgo. 


Livius xxviii, 55 Pelta, inquit, cetrae haud #7 


ks ef. Atqui Pelta ln el; ergo et Cetia. 


Virgilius Aen. i, 494, 
Ducit Anezoridun Junatis agmina peltis. 
et xi, 662, | 
Feminea exultant Junatis agmina peltit. 
Erit fortaſſe, qui Berſmanniani codicis . 


probet CELTAS : ſed quid eſt, Commovit Celtas? 


aut quid, Iberia Celtiberos? crediderim illud 
Celtas, natum eſſe ex gloſſemate, Peltas, Poteris 
etiam Pulſatas cetrat; hoc enim eis moris erat, 
cum in praeliis, tum in feſtis et ludis. Silius x, 
230, —ac ritu jam moris Hiberi 

Carmina pulſata fundentem barbara cetra. 


250 O domitor 


et iii, 348, 
Ad numerum reſonas gaudentem plaudere cetras. 


244. Caſuram et fati ſenſit nutare ruinam, ] Ita 
repoſuimus pro fatis, ſenſu manifeſto, Grotius. 
Fati quidem Pulmanni Berſmannique codices 
aliquot habent, noſtri omnes Fatis. Legendum, 

CESSURAM et fatis ſenſit nutare ruinam. 


Noſter viii, 575, 
Sed cedit fatis, claſſemque relinquere 2 
Obſequitur. 
249. Profilit hortando melior flducia vulgo.] 
Dubius erat ſpei metuſque : ſed metu ſuppreſſo ſpem 


aperit, ut quae utilior incitandis militum animis. 
Dux ſecum metuere omnia debet : coram milite 
nihil. Grotius. 

258.— £ 


«#1 5 2 2 5 
þ 4 - * = "2 # 


250 O domitor mundi, rerum fortuna mearum, 
Nil opus eſt votis: jam fatum acoexſite ferro. 
In manibus veſtris, quantus ſit Caeſar, habetis. 
Haec eſt illa dies, mihi quam Rubiconis ad undas 
255 Promiſſam memini, cujus ſpe movimus arma, 
In quam diſtulimus vetitos remeare triumphos. 
Haec eadem eſt hodie, quae pignora, quaeque penates 
Reddat, et emerito faciat vos marte colonos. 
Haec, fato quae teſte probet, quis juſtius arma 
260 Sumſerit, haec acies victum factura nocentem eſt. 
Si pro me patriam ferro flammiſque petiſtis, 
Nunc pugnate truces, gladioſque exolvite culpa. 
Nulla manus belli, mutato judice, pura eſt. 
Non mihi res agitur, ſed vos, ut libera ſitis 
265 Turba, precor, gentes ut jus habeatis in omneis. 
Ipſe ego privatae cupidus me reddere vitae, 
Plebeiaque toga modicum componere civem: 
Omnia dum vobis liceant, nihil eſſe recuſo. 
Invidia regnate mea. nec ſanguine multo 1 
270 Spem mundi petitis: Graiis delecta juventus *. | 
8 Symnaſiis 


258. Et emerito faciat vos marie colonos.) chus haec. At Tacitus tribuit Civili Batavo 
Ita melius quam emeritos. Haec dies bello debel- hoc dictum ; #iforiae rationem non reddi. Gro- 
lato colonos vos faciet. Grotius. 8 > 
„ Res 269. Invidia regnate mea. Eleganter dictum. 
263. Nulla manus belli, mutato judice, pura eft.] Livius xxiv, 25, Quid enim ſua ſponte feciſſe put- 


e 7% eb, riet „e e ac magi * eius ſub aliena invidia 
aulas, Tia Tipata: Nen iavly TOarra wig inAiwr 

\ om « WW * 7 * reg naſſe. 
ovucicunuxu; Tois Tohirar;, ö, bd, Th mpog Thy ov 1 i ; 
Gopher idee, ixihevor wh aal, av Bd irs Nag, 270. m==—zraiis delecta juventus Gymnaſiis ade 


GANG Ha mpdtlen, & any Av rixybil; TraN. Plutar- it,] Cave credas, cum boſtium virtutem * ; 


Barbaricey\noniMOralzs; . ©, | 


Clamorem latura ſuum. civilia paucae - | Lao 


275 Bella manus facient: pugnae pars — 


K 


Ite per ignavas gentes, famoſaque regna, 
Et primo ferri motu proſternite mundum: 


14 


. 


Sitque palam, quas tot duxit Pompeis in rem 3 

280 Curribus, unius gentes non eſſe triumphi. 5 | 
Armenioſne movet, Romana potentia cuju 
Sit ducis ? eren minimo wut dagen ddp, 


Barbarys hafen Magnum pracpanere . N. 


10 W695 77 2h 11 ent : 


201 g. ern cher 


(* 12 #1 _ 4: 751 1 rey! 
bis deprimere cupit, tam honeftoyocabulo uh 
rum, DELECTA: I 
infra 558, 439591 Sinh 


Nen illic regum auxiliis — its 
2 Collefa, nullo delectu. 


A ena 
4 aut emtum minimo vult ſanguine quiſ- 


quam Barbarus Heſperits Magrium praeponere re- 
bus *] Minims poſuimus ex MS, non nimis. An 


externi vel minimum ſanguinis impendere velint 
rei ad ſe non pertinenti? Sapiens ſententia et 


multis experĩimentis probata, quae et ad ſubditos 


pro regum potentia, non pro ſua ſalute aut com- 


modis pugnantes, pari ratione extenditur. De- 
moſthenes Olynthiaca II: jb ya tuode, 5 C dees 
abmaies, Toi; Alec pc i v. algen xa} Th; AN 
,. Nb ib, nal rb Ic, nai gen quran 
verlor n, & vf 74 vn Thr 75 Aa 
859% radra, & nde munch h be gv 


— 


ICE : . $3 83 


— 


1 


01 


75 
* 1 2 * 


D 


COLLECTA, ut lat The 4rd le, & pier nls F dnt Th 
we, e n d. n nai . eee, xa) 


ouι = Talaumoggo. et quae ſequuntur. Idem in 
reſponſo ad epiftolam Philippi: wb vag bust, 5 


b beer, Toi; delt A p vi na} Th; ag- 


vi, A isset, ws 8 n eh Nu, o & 


eee net of br een e, ous, of 


* , Sorras ura e ole The, yort;, yoraixas 
pleigerdas ne) e lee tee nedreben bee aid 
Tacitus in oratione Galgaci: Ni / Gallus et 
Britannas, et (pudet dictu) Britannorum pleraſque 
dominationi alienae ſanguinem commodantes diutius 
tamen hofles quam ſervos, fide et q fectu teneri puta- 
tis. Frontinus de Hiſpanis qui Poeno milita- 
bant: Robuftus quidem miles, ſed qui alienum ne- 
gotium ageret. Sic Lazi apud Procopium Got- 
thicorum IV. In yer, Oh Tare!I®-, ils Tas 


eraynaiu TexuFunverls tis Tor yur ee. et 
quae ibi ſequuntur. W - \- 


A a 2 285— 8.4 


370 


M. A NNAEI LU . 1 


Romanos odere omnes, ee eee 
285 Quos novere, magis. nnn 


Commiſit manibus, quorum me „ eee 
Tot fecit bellis. cujus non militis enſem 
Agnoſcam ? coelumque tremens cum lo ed, 
Dicere non fallar, quo fit vibrata lacert Co. 
290 Quod ſi ſigna ducem nunquam fallentia veſtrum | 
Conſpicio, facieſque truces, oculoſque m 
Viciſtis. videor fluvios ſpectare cruoris, 
Calcatoſque ſimul Reges, ſparſumque en 
Corpus, et immenſa populos in caede natantes. 5 
295 Sed mea fata moror, qui vos in tela ruentes 
Vocibus his teneo. veniam date bella — 1 15 
Spe trepido: haud unquam vidi tam magna . 
Tam prope me Superos: camporum limite parvo 
Abſumus a votis. ego ſum, cui marte peracto, 


Ig 9 


— 
4 10 3 * 8 


300 Quae populi, Regeſque tenent, donare licebit, 


Quone poli motu, quo coeli {dere verſo, - 


Theſſalicae tantum, Superi, eee * 


Aut merces hodie bellorum, aut poena paratur. 


285.——ed me Fortuna meorum Commiſit ma- 
nibus, quorum me Gallia teflem Tot fecit bellis.] 


Lege ex aliis codicibus QUARUM : id poſtu- 


lant quae ſequuntur, Enfis, Lancea. 


- 3Or. Quone poli motu,] Hic ne breve eſt, ad- 
jectio ſupervacua ad vocabulum interrogativum. 
125 lib. x. 


„ guantoſne tumores 
Mente gerit famulus ? 


Soo nefas. by 712504 | 


Caeſareas 


Neque vero fine veterum exemplo. Namet He 
ratius in Satyris dixerat : 


Duo —= ne male mentem percuſſa ? 
—imore deorum. 


et mox, 2 rogare | 


et apud Virg. I. xi. Aen. W legebat: 


304. Cacſarcas 


Veſtri cura movet. nam me ſecura manebit 
Sors quaeſita manu: fodientem viſcera cernet | 
310 Me mea, qui nondum victo reſpexerit hoſte. 

Di, quorum curas abduxit ab aethere tellus, 
Romanuſque labor, vincat, quicunque neerſes 
Non putat in victos ſaevum diſtringere ferrum, 
Quique ſuos cives, quod ſigna adverſa ee | 
315 Non credit feciſſe nefas. Pompeius in arcto 
Agmina veſtra loco vetita virtute moveri 
Cum tenuit, quanto ſatiavit ſanguine ferrum 

Vos tamen hoc oro, juvenes, ne caedere quiſquam 
Hoſtis 3 velit : can 20 — eſto. 


| | | 320 Sed 
204-. Cad ge na Plutarchus Aris 2 P- 445 „u pro roftris expom. p. 455 
Ck be Too , vis Tel Mil in SLA goes, Noſter i, 123, TT" 
I M Lriy ayer, due Tüte aeg > wayires Tohipss | 
xaloghwon, a Send Th rearripate xiv vari- Ora ferens miles faſta⸗ rerantia menſae 
e Quae Suetonius fic Caeſaris verbis ex- Impoſuit. | 
tulit auctore Aſinio Pollione : Hoc voluerunt : e 
tantis rebus geftis C. Caeſar condemnatus eſſem, 116 306. Septorumpue neſas,] Hoc dicit ob qua- 


ab exercitu auxilium petiſſem. Grotius. Corrigo, tuor legiones in Campo Martio trucidatas impe- 
rio Sullae, cujus imitator erat Pompeius. vide 


CARNIFICIS SPERATE cruces, SPERATE quae ſupra libro II. Grotius. 


catenas, 4 | 
Et caput IMpofitum reftris. 22 is 315. Pompeius in arto Agmina veſtra 151 
8 Ons i 8 = codices NOSTRA, quod eir ilius et gratius 
Pracbuit illa arbor miſers ſuſpendia cl, 
Carnifici duras praebuit illa cruces. 318. Yes tamen hoc oro, juvenes, | Alii Codices 


Aft ego vos oro. quod recipimus. 


Seneca Suaſo. vii, p. 43. Caput Ciceronis in ro- | 5 
— EE. ne 325. Enati 


( 


372 


325: Tent! len tanquam ' ſechus. imputet- 


adverſa acie propinquum nullum invenerit quem 
occidat, caedem ignoti cujuſvis tanto in beneficio 
accipiam, quaſi mea cauſa parricidium feciſſet. 
Narrat Tacitus bello civili quod inter Vitellium 


et Veſpaſianum fuit, militem occifi à ſe fratris 
praemium petiiſſe. Grotius. Recte quidem. 


IMPUTET, quod codices fere omnes habent, 
adſcivit Vir magnus cum priores editi haberent 
IMPETAT : ſed a ſententia loci aberrat, Cae- 
dem ignoti cujufvis tanto in beneficio accipiam, quaſi 
mea canſa parricidium feciſſet. Itane vero? Cur 


ignotus 'quivis jugulatus par ſit fratri aut patri? 


qua cauſa ? quo conſilio? ex hac parte, ſenten- 


tia vel abſurda vel nulla eſt; ex altera, ſceleſta 


et nefaria. Quo enim pertinet, miles ille Vitel- 
lianus ? cur non et illud Vitellii addidit, Optime 
olere occiſum hoſiem, et melius civem. Certe eodem 
recidit Viri magni interpretatio: quam fi Luca- 
nus ipſe tam deteſtabilem afſinxiſſet Caeſari, om- 
nem pudorem exuiſſet. Vera loci ſententia haec 
eſt; Dixerat, Terga hoſtis ne caedite, qui fuge- 


M. ANNAEI LUCANIT 


320 Sed dum tela micant, non vos. pietatis img 
Ulla, nec adverſa conſpecti fronte parentes 
Commoveant: mne 
Sive quis infeſto cognata in pectora frre 
Ibit, ſeu nullum violabit vulnere pignus 

325 Ignoti jugulum tanquam ſcelus ar erben. 

Sternite jam vallum, foſſaſque implete — 512 
Exeat ut plenis acies non nn | 
Parcite ne caſtris: vallo tendetis in illo, gu 
Unde acies peritura venit. — OI Ho W 

330 Caeſare, quemque ſuum munus trahit, ama que mptim 
Sumta viris: —— e belli; 


nt, civis ft, l bus noftris humeratur, 
boftis.] Lectio ex MS, ſenſus; Etiam fi quis in Hofti vero adyerſo et | 


cognatos inciditis, five non; ignoti hoſtis j jugu- 


8 2 9 £5 
, 
* e 1 £4 J _ ! + ww 


c 


SF 1 4 


— 


r nolite parcere, 
ſeu patfi ſeu fratri incurratis : , Addit, Sive in 


lum, quem ex armatura non Italum agnoſcitis, 
tamquam ſcelus imputate, Imputet tamquam 
ſeelus, hoc eſt, imputet fibi, reputet, tamquam 
ſcelus fecerit. Veto, interdico, tamquam ſcelus 
puniam; ſiquis in Auxiliaribus occidendis tem- 
pus perdat, ſolos Romanos petite, ceteros con- 
temnite, - Appianus Civil. ii, 474, in hac ipſa 
Caefaris allocutione. K v por wig} wirwr irs vd 
Iran. ime Tory: Coppa fend pęoilig r, wit is My 
Tibeobe, nd paxote fwy ixai---txools by poor Tir Tran. 
Av Hd. Ceterum de ſolis Italis laquor ; nam Aux- 
ihares ne curetis quidem, aut in. allo numero. habe- 
atis, aut omnino cum illis Pugnetis —nalu, in- 
guam, ſolos urgete. 


3 5 Armaque raptim Sumta viris: celeres 
capiunt pracſagia belli ;] Egregie alii Codices: 
Sum - CERESQUE viris : . kee. ; 


Dien 


PHARSALIAE LUTB.” VII. 
Calcatiſque ruunt caſtris: ſtant ordine n 
Arte ducis nulla: permittunt omnia fatis. 


Si totidem Magni ſoceros, totidemque bene. 
335 Urbis regna ſuae funeſto in marte locaſſes, 


+ 
A 


up » 
4% 


Non tam praecipiti ruerent in Proelia eurſu· 
Vidit ut hoſtiles in rectum exire catervas 
Pompeius, nullaſque moras permittere bela, 


Sed Superis placuiſſe diem: | ſtat corde gelato . 1 85 
340 Attonitus: tantoque duci fic arma timere 


Omen erat. premit inde metus, totumque per . 


Sublimi provectus equo: quem 
Veſtra diem virtus, finis civilibus armis, 
Quem quaeſiſtis, adeſt. totas effundite vires; 
345 Extremum ferri ſupereſt opus, unaque gentes 
Hora trahit. quiſquis patriam, caroſque penates, 


1 


flagitat, inquit, 


Qui ſobolem, ac thalamos, deſertaque pignora nn, 
Enſe petat: medio poſuit Deus omnia campo. 
Cauſa jubet melior Superos ſperare ſecundos. 

350 Ipſi tela regent per viſcera Caeſaris, ipſi 55 
Romanas ſancire volent hoc ſanguine leges. 


$i ſocero dare regna meo, mee, pararent, 


titulus libro Varronis, citante Nonio, Pranſus 
paratus. Cato ſenior (Fragm. p. 185) Exerci- 
tum ſuum pranſum paratum en eduxit foras 
atque inſtruxit. | 


335.— 


Diſciplina erat, numquam milites ain pragles et 
corporibus- curatis in proelium educere, Inde 


Funsflo in marts heaſſes,] Erat in 


Pracci pitare 


loenſſet: 1 In caelum, juſſeris, ibit. Si quis 


Grotius, Recte vir magnus Locqſſes: licet om- 
nes quos noverim codices Locaſſar. neque ſubin- 
telligi poteſt Caeſar, quale enim eſſet, /# Caeſar 
tet Magni ſoceros, tot Cacſares, locaſſet ? 


342. Sublimi proveftus equo ;} Repone ex aliis 


codicibus PRAEVECTVYS equo. , 


7 s 


yulgatam pracfert, ſubaudiendum erit, Caeſar. / 


374 NM. ANNAEI LUCANT! 


Praecipitare meam fatis potuere ſenectam. ole) 
Non iratorum populis urbique Deorum eſt * 
355 Pompeium ſervare ducem. quae vincere ban 
Omnia contulimus. ſubiere pericula clari 
Sponte viri, ſacraque antiquus imagine villes. 
Si Curios his fata darent, reduceſque Camillos 
Temporibus, Decioſque caput fatale voventes,' 
360 Hine ſtarent. primo gentes oriente coactae, 
Innumeraeque urbes, quantas in proelia . 5 
Excivere manus. toto ſimul utimur orbe. 
Quicquid ſigniferi comprenſum limite coeli 
Sub Noton, et Borean hominum ſumus, arma movemus. 
365 Nonne ſuperfuſis collectum cornibus hoſtem 
In medium dabimus ? paucas victoria dextras 
Exigit: at plures tantum clamore catervae 
Bella gerent. Caeſar noſtris non ſufficit armis. 
Credite pendentes e ſummis moenibus urbis 
370 Crinibus effuſis hortari in proelia matres. 
Credite grandaevum, vetitumque aetate Senatum 
Arma ſequi, ſacros pedibus proſternere canos: 
gg 8 domini metuentem occurrere Romam. 


Credite 
357. Cacrague antiquus imagine miles.) Li- Quidam Codices CYCLI. Lege STELLIFE- 
benter haec mutaverim in, RI. Sen. Nat. Quaeſt. vi, 11, Cometas non in 


Wo una caeli parte aſpiei nec in ſignifero tantum orbe, 
Sponte viri, 8 PRISCA VENERANDUS ed tam in ortu quam in veefu froquentiſſme un 


wth hubby circa ſeptentrionem. Here, Fur. 1204, —_ 
363. Nuicguid ' figniferi i ai limite coli] mundus ſanet, ubi legendum, Tonet. | 
Cali, ut iii, 254, 367 — Mares tantum clamore — 


Signiferi regions poli. 


358. En. 


eat * IAE L IB. VII. 37 5 
375 9 Gi ye ie Me Ct « 
Haec vult turba mori. ſi quis poſt pignora tanta 
Pompeio locus eſt, cum prole, et conjuge — 

Imperii ſalva ſi majeſtate liceret, | 
Volverer ante pedes. Magnus, niſi vincitis, n 
380 Ludibrium ſoceri, veſter pudor, ultima fata 
Ne diſcam ſervire ſenex. Tam moeſta locuti 
Voce ducis flagrant animi, Romanaque virtus 
Erigitur, placuitque mori, ſi vera timeret. 
385 Ergo utrinque pari concurrunt agmina motu 
Irarum: metus hos regni, ſpes excitat illos.  - 
Ulla, nec humanum reparet genus omnibus annis, 
Ut yacet a ferro. gentes mars iſte futuras | 
390 Obruet, et populos aevi venientis in orbem 
Erepto natale feret. tunc omne Latinum 
Fabula nomen erit: Gabios, Veioſque, Coramque 
Pulvere vix tectae poterunt monſtrare ruinae, 
Albanoſque lares, Laurentinoſque penates 
395 Rus vacuum, quod non habitet niſi nocte coafta. 
Invitus, queſtuſque Numam juſſiſſe, Senator. 


| Non 
| 0 | , 

385. Ergo utringue puri cuncurrumt agmina 386. Metus hos regni, ſpes txcitat illos.] 

motu] Nondum Concurrunt, nec niſi verſu demum Ita diſtinximus. Non enim quovis metu vult 

470. Repone PROCURRUNT. iv, 772, pugnaſſe Pompeianos, ſed metu tyrannidis, at 


idem ſperaſſe. Grotius. 
l ain licuit procurrere ar eee * e e 


Et 1 e EA | 
397 .—Monimentaque 


376 M. AN N AE 1 L U CAN Ti 
Tunis dent: 2 21 
Tot vacuas urbes, generis quo turba — 
400 Humani toto populi qui naſcimur orbe, _ 
Nec muros implere viris, nec poſſumus agros. 
Urbs nos una capit: vincto foſſore coluntunt 
Heſperiae ſegetes: ſtat tectis putris avitis 
In nullos ruitura domus: nulloque frequentem 
405 Cive ſuo Romam, ſed mundi faece repletam; 
Cladis eo dedimus, ne tanto in tempore bellum 
410 Tempora ſignavit leviorum Roma malorum: 
Hunc voluit neſcire diem. pro triſtia fata! 


Moeniaque in praeceps laturos plena tremores 
415 Hi poſſent explere viri : quos undique traxit 
In miſeram Fortuna necem, dum munera longi 
Explicat eripiens aevi, populoſque, duceſque, 
Conſtituit campis: per quos tibi Roma ruenti 


| Oflendat 


a 3 rerum Putria dyſtituit:] plena moenia praeſertim cum mox ſequatur, 

Vera haec diſtinctio: Italiae aedificia non aetas Eaplere. Corrige, 
deſtituit, ſed jacent culpa belli civilis. vide proe- 
mium Pharſaliae. Grotius. 


Moeniaque in praeceps laturos PLANA tremorei. 


L aturos plana in prasceps ut i, 383, 
414. Moeniaque in Pracceps . plena tremo-— 7 rumque velis in planum effundere muros. 
res Hi poſſent oxplere viri :] Die ſodes quae ſunt * 
| 419. Oftendat 


PHARSALIAE LIB vil. 477 


Oſtendat quam magna cadas. quo latius orbem 
420 Poſſedit, citius per proſpera fata cucurrit. 
Omne tibi bellum gentes dedit omnibus anni: 
Te geminum Titan procedere vidit in ða em. 
Haud multum terrae ſpatium reſtabat Eoae, - + 
Ut tibi nox, tibi tota dies, tibi curreret aether, 
425 Omniaque errantes ſtellae Romana viderent. 
| Sed retro tua fata tulit par omnibus annis 
Emathiae funeſta dies. hac luce cruenta 
Effectum, ut Latios non horreat India faſces, 
Nec vetitos errare Daas in moenia ducat: E 
430 Sarmaticumque premat ſuccinctus Conſul aratrum: 
Quod ſemper ſaevas debet tibi Parthia poenas, 
Quod fugiens civile nefas, redituraque nunquaꝶm 
Libertas, ultra Tigrim, Rhenumque receſſit, 


Ac, toties nobis jugulo quaeſita, negatur, 


= 


435 Germanum, Scythicumque bonum: nec reſpicit ultra 
Auſoniam: vellem, populis incognita noſtris: 


Vulturis ut primum laevo fundata volatu 


419. Oflendat quam magna cadas. quo latius or- 
bem Poſſedit, citius per preſpera fata cucurrit.] 
Poſſedit, Fortuna ſeilicet Populi Romani. ut i, 
109, ——populigue potentis, 

Quae mare, quae terras, quae totum Meng orbem, 
Non cepit Fortuna duos. 


Atqui hoc duriffime infertur, niſi legeris, 


Sic paſſim apud Poetas, Fortuna ſtare, manere, 
recedere, ruere, occidere dicitur. Res ex Floro 
patet, i, 1, Prope 250 annos cum Finitimis luc- 


12000 25 Romulus 
tatus eſt, per 250 annos Italiam ſubegit, dehinc 
ad Caeſarem Auguſtum 200 anni, — totum 
orbem pacavit. 


433. Libertas, Beet Tigrim, TE "N 
ceſſit,] Quaſi dicat, ultra terminos Imperii Ro- 


mani, Sed cum infra dicat Germanis et Scythis | 


conceſſam libertatem, vereor ne Tanaim fit le- 
gendum, quem ultra Scythae, ut trans Rhenum 
Germani. Ultra Tigrim certe Parthi regnaban-. 
tur, non autem liberi erant. Itaque opponit 
Tacitus: acrior Arſacis regno Germanorum liber tase 


* B bb 440.— 


4 — = ä r RT TIT CPR 7 7 TR 
K mL no UII a ELLER 
WL bo... 3 * r L e * N JOY 
amm ) 


378 M. ANNAEI 'LUCANT 
Romulus infami complevit moenia luco, | 
Uſque ad Theſſalicas ſerviſſes, Roma, ruinas. 
440 De Brutis, Fortuna, queror. quid tempora legum 
Egimus, aut annos a Conſule nomen'habentes ? 
Felices Arabes, Medique, Eoaque tellus, 
Quam ſub perpetuis tenuerunt fata Tyrannis. 
Ex populis, qui regna ferunt, ſors ultima noſtra eſt, 
445 Quos ſervire pudet. Sunt nobis nulla profecto 
Numina : cum caeco rapiantur ſecula caſu, 
Mentimur regnare Jovem. ſpectabit ab alto 
Aethere Theſſalicas, teneat cum fulmina, caedes? 
Scilicet-ipſe petet Pholoen ? petet ignibus Oeten, 
450 Immeritaeque nemus Rhodopes, pinuſque minanteis ? 
Caſſius hoe potius feriet caput? aſtra Thyeſtas 
Abſtulit, et ſubitis damnavit noctibus Argos: 
Tot ſimiles fratrum gladios, patrumque gerenti 
Theſſaliae dabit ille diem? mortalia nulli 
455 Sunt curata Deo. cladis tamen hujus habemus 
; Va.ndictam, quantam terris dare numina fas eſt. 
Hella pares Superis facient civilia divos : 
Fulminibus manes, radiifque ornabit, et aſtris, 
Inque Deum templis jurabit Roma per umbras, 
460 Ut rapido curſu fati ſuprema morantem 
Conſumſere loeum: parva tellure diremti, 


| Inde 

 440.— uid tempora legum Egimus, aut annos 462, Ind: manum ſpeftant,] Multis & diverſis 
a conſult nomen hubenter /] Liv. initio lib. ii. Li- lectionibus hanc concinnavimus. ubi propius 
beri jam hine populi Romani res pace belloque geflas, hoſtem ventum eſt, aſpiciunt quos petant vultus, 


annues magiflratus, imperiaque legum potentjora quae ipſis minentur manus, quae denique facturi 
man hominun peragam. Grotius, - eflent ſcelera. Grotius, f 
. 471. Sed 


 PHARSALTAE LIB vn 


Inde manum ſpectant, vultuſque agnoſcere quaerurit, 
Quo ſua pila cadant, aut qua ſibi fata minentur, 


Facturi quae monſtra forent. videre parentes 


465 Frontibus adverſis, fraternaque comminus arma, 
Nec libuit mutare· locum: tamen omnia torpor 
Pectora conftrinxit: geliduſque in viſcera ang 


Perculſa pietate coit : totaeque oohortes 


Pila parata diu tenſis tenuere lacertis. 
470 Dii tibi non mortem, e 
Sed ſenſum poſt fata tuae dent, Craſtine, morti, 


Cujus torta manu commiſit lancea bellum, 


Primaque Theſſaliam Romano ſanguine tinxit. 


O praeceps rabies, cum Caeſar tela teneret, 


475 Inventa eſt prior ulla manus! tunc ſtridulus atr 


Eliſus lituis, conceptaque claſſica cornu : 


Tunc auſae dare ſigna tubae : tunc aethera tendit, 


Extremique fragor convexa irrumpit Olympi: 


Unde procul nubes, quo nulla tonitrua durant. 


480 Excepit reſonis clamorem vallibus Aemus, 
Peliaciſque dedit rurſus geminare cavernis: 


Pindus agit gemitus, Pangaeaque ſaxa reſultant, 


Oetaeaeque gemunt rupes. voceſque furoris 


Expavere ſui tota tellure relatas. 


485 Spargitur innumerum diverſis miſſile votis. 


471. Sed ſenſum pgſt fata tuae dent, Craſtins, 
norti,] Emendandus hinc Plut. apud quem hic 
proelii Pharſalici inchoator mendoſe ſcribitur 
Kea Grotius, Plutarchus in Pompeio 
Vocat Keagotary ; at in Caeſare Keaooine : utro- 


bique reponendum Kea 
482. Pindus agit gemitus,] Recte Codices ple- 


imo, 


379 


, 


Vulnera 


rique F REM ITUS 5 ſequitur enim verſu Prox- 


Oetacaegue gemunt rupes. 


B b b 2 


336 NM. ANNAEI LUGANT 


Vulnera pars optat, pars terrae figere tela, 
Ac puras ſervare manus. rapit omnia as 
Atque incerta facit, quos vult Fortuna nocentes. 
Sed quota pars cladis jaculis, ferroque volanti 
490 Exacta eſt? odiis ſolus civilibus enſis | 
Sufficit, et dextras Romana in viſcera "__ 


Pompeii denſis acies ſtipata catervis, 
Junxerat in ſeriem nexis umbonibus arma. 


Vixque habitura locum dextras, ac tela movendi 
495 Conſtiterat, gladioſque ſuos oompreſſa tenebat. 
Praecipiti curſu veſanum Caeſaris agmen 
In denſos agitur cuneos: perque arma, per hoſtem 
Quaerit iter, qua torta graves lorica catenas 
Opponit, tutoque latet ſub tegmine pectus. 
500 Hac rin: perventum eſt ad viſcera: e pet arma 


487.—Kapit omnia caſus ;] Pars militum, 
ait, vulnera optat, pars tela ſua incruenta efle : 
fic ut cum cadant, in neminem incidant, fed rapit 


omnia caſus. Quo rapit ? aut quomodo Caſus 


rapere tela poteſt extra curſum deftinatum ? 
Corrige, | 


REGIT omnia caſus. | 


Dirigit, ait, Caſus omnia tela, et Fortuna in- 
certa, quos vult, nocentes facit. Tacitus Annal. 


i, 49. Cauſa in occulto; cetera Fors regit. 
Nofter ſupra 350, 


Ip/i tela regent per viſcera Cagſaris. 
Infra 515, 


Arcu turba minax nuſquam rexere ſagittas, 


Extremum 


Ovid. Met. vii, 683, de Cephalijaculo ; 


———fortunaque miſſum 
Non regit, et revolat nullo referente cruentum. 
491.—— Et dextras Romana in viſcera ducit.] 
Dextras iterum habebimus, tertio abhinc verſu. 
Et mirum ſane, fi Enſis ducit dextras in viſcera 
cum dextra potius enſem ducat, et ipſa non per- 
—_— ad viſcera. Corrigo, 


REC TA Romana in viſcera ducit. 


495.— Gladioſque ſuos compreſſa tenebat.] 
Dolet hoc Virum magnum admiſiſſe; cum ple- 
rique Codices et aliquot Editi recte habeant 
TIMEBAT. Timebat acies artata ſuos ipſo- 
rum gladios; ne vel ſe vel ſuos vulnerarent. 


504. Me 


504. Nec Fortuna diu rerum tot pondera vergens, ] 
Ex MS. eſt haec lectio. Vergens, id eſt, librans 
velut dubio eventu. Grotius. Veterrimi tres 
Codices VERT ENS, ſed quid illud quaeſo eft 
Diu abſtulit? et quid Ms ruinas f a ah, 


ſenſu nullo. Lego, | 
Nec Fortuna diu rerum tot pondera vertens 
DISTULIT ingentes fato on ENTE 


ruinas. Gl 


Non diu diſtulit, non div protraxit. 


Saevaſque manus immittit in hoſtem.] 


Fog. 
manus. Emendatio ex Hiſtoria facilis eſt, Cor- 
rige, 8 ty 
LAEV ASque manus immittit in haſtem. 


Laevae manus ſunt cornu ſiniſtrum. Caeſar Ci- 
vil. iii, 93, Eodem tempore Equites a ſiniſtro Pom- 


PHARSALIAE LIB. VII. 
Extremum eſt, quod quiſque ferit. civilia bela 
Una acies patitur, gerit altera: frigidus inde 

Stat gladius; calet omne nocens a Caeſare ferrum. 
Nec Fortuna diu rerum tot pondera vergens, 
cog Abſtulit ingenteis fato torrente ruinas. 

Ut primum toto diduxit cornua campo 
Pompeianus eques, bellique per ultima fudit: 
Sparſa per extremos levis armatura maniplos 
Inſequitur, ſaevaſque manus immittit in hoſtem. 
510 Illic quaeque ſuo miſcet gens proelia telo: 
Romanus cunctis petitur cruor: inde ſagittae, 
Inde faces, et ſaxa volant, ſpatioque ſolutae 
Aeris, et calido liquefactae pondere glandes. 
| Tunc et Ituraei, Medique Arabeſque, ſoluto 
515 Arcu turba minax, nuſquam rexere ſagittas: 


Numquam hoc dixiſſet de Pompeianis, Savas 


381 


Sed 


peii cornu, ut erat imperatum, univerſi procucur- 


rerunt, omniſque multitudo ſagittariorum ſe profu- 
dit, quorum impetum noſter Eguitatus non tulit. Plu- 


tarchus in Caeſare idem habet: Oi & inn; anal; 
in} 1d &girigoy de, ws T6 Jitior xvxAWod{urrer Tv | 


0A wr. Et in Pompeio, 76 % evW02 pr UI Artxicg 
| | Aoppimios, ige d N rd . r i, i rade yeag 


bale Furr aware; iggunony. Ceterum cum ſupra v. 
220 Noſter dicat Domitium cornui dextro prae- 
fuiſſe: Plutarchus bis, et in Caeſare et in Pom- 
peio, et Appianus ſiniſtro cornui eum praepo- 
nunt: Caeſar ſilet. | 


* 

514. Arabeſſue, ſoluto Arcu turba minax,] 
Atqui altero abhinc verſu habuimus Solutae. So- 
luto arcu, credideram tenſo arcu pugnari, non 
laxo. Horatius Carm. iii, 8, 

Fam Scythae laxo meditantur arcu 
Cedere campis. Ka 
Berſmanni 


382 M. ANNAET LUCANT" 

Sed petitur ſolus, qui campis imminet ar- 
Inde cadunt mortes: ſeeleris ſed: crimine nullo 
Externum maculant chalybem; ſtetit omne condtum 
Circa pila nefas : ferro ſubtexituracther, 
520 Noxque ſuper.campos telis conſerta phe! 

Tum Caefar metuens, ne frons fibi — 
Incurſu, tenet. obliquas poſt ſigna cohortes > 
Inque latus belli, qua ſe vagus hoſtis agebat, 

lmmittit ſubitum non motis cornibus agmen1 
525 Immemores pugnae, nulloque pudore timendi | | 
Praecipites fecere palam, civilia bella N 
Non bene barbaricis unquam commiſſa catervis, | 
Ut primum ſonipes transfixus pectora lee 
In caput effuſi calcavit membra regentis: 
530 Omnis eques ceſſit campis, glomerataque . 
In ſua converſis praeceps ruit agmina fraenis. 
Perdidit inde modum caedes, ac nulla ſecuta eſt 
Pugna : ſed hinc jugulis, hinc ferro bella Greantar,” 
Nec valet haec acies tantum proſternere, quantum 
535 Inde perire poteſt. utinam, Pharſalia, campis 
| Sufficiat cruor iſte tuis, quem barbara fundunt 
Pectora, non alio mutentur ſanguine fontes. 
Hic numerus totos tibi veſtiat oſſibus agros: 


Aut 


Berſmanni Codex et noſtri omnes SOLUTI, Statius Thebaid. i, 658. 
non Soluto. Corrige, 
m—Arabe/que SONANTI 


Arcu turba minax. 


Proinde move pharetras, arcuſque ſonoros. 


WY. 521. Tum cage, metuen, Codex col. Tri- 
Virgil. Aen. v, 521, ; nitatis CUM. * ae 
Oftentans artemque pater, arcumque ſonantem. A 
| | 543- Hic 


— 


PHARSALIAE LIB. vn 1 


Aut fi Romano compleri ſanguine mavis 

540 Iſtis parce precor: vivant Galataeque, Syrique, 
Cappadoces, Gallique, extremique orbis Iberi, 8 
Armenii, Cilices: nam poſt civilia bella” 5 
Hic populus Romanus erit. Semel ortus in omnes 
It timor, et fatis datus eſt pro Caeſare curſus. 

545 Ventum erat ad robur Magni, mediaſque catervas; 

Quod totos errore vago perfuderat agros: 

Conſtitit hie bellum, fortunaque Caeſaris haeſit, 

Non illic regum auxiliis collecta juventus 

Bella gerit, ferrumque manus movere togatae: 

550 Ille locus fratres habuit, locus ille parentes. 
Hanc fuge, mens, partem belli, tenebriſque relinque, 
Nullaque tantorum diſcat, me vate, malorum, 
Quam multum bellis liceat civilibus, aetas. 

55 5 Ah potius pereant lacrymae, pereantque querelae. 
Quicquid in hac acie geſſiſti, Roma, tacebo. 

Hic Caeſar, rabies populi, ſtimuluſque furoris, 

Ne qua parte ſui pereat ſcelus, agmina circum 


543 · Hic populus Romanur erit.] Si hanc lec- Infra 862, 

tionem recipis, ordo erit, Hic populus crit R— Romani byffum populi. 

manus ; Atqui de tot gentibus, de Galatis, Syris, 553. Nullaque tantorum diſcat, me vate, mals- 
Cappadocis, Gallis, Iberis, Armeniis, Cilicibus, rum,] Tolle iſtas diſtinctiones, me vate; alio - 
non dixiſſet Hic populus, ſed Hi populi. Repone, qui conſtructio erit, Nulla a#tas tantorum malo- 
rum, nullo ſenſu. Mie vate tantorum malorum, ut 


By 


HI populus Romanus ERUNT, „ 
Supra 400, $54 | | Mail. Kaxir, & wwirelk jor T9 A 7 IV 
e popul; qui naſcimur be, * — furoris, ] Oeſtrum Bel- 
yy 205 una cafes. lonae. Grotius. | 


571. Nox 


. /ANNAEI 'UUCANT* 


It vagus, atque ignes animis flagrantibus W 25 
560 Inſpicit et gladios, qui toti ſanguine manent, 
Qui niteant primo tantum mucrone cruent, 
Quae preſſo tremat enſe manus, quis languida ws, 
Quis contenta ferat, quis praeſtet bella jubenti, 
Quem pugnare juvet, quis vultum cive peremto - 
565 Mutet: obit latis projecta cadavera campis. 
Vulnera multorum totum fuſura cruorem 
Oppoſita premit ipſe manu. quacunque vagatur, 
Sanguineum veluti quatiens Bellona flagellum, 
Biſtonas aut Mavors agitans, ſi verbere ſaevo 8 
570 Palladia ſtimulet turbatos aegide currus. 01 
Nox ingens ſcelerum, et caedes oriuntur, et inflar * 
Immenſae vocis gemitus, et pondere lap: 
Pectoris arma ſonant, confractique enſibus enſes. 
Ipſe manu ſubicit gladios, ac tela miniſtrat, 
575 Adverſoſque jubet ferro confundere vultus. 
Promovet ipſe acies: impellit terga ſuorum: 
Verbere converſae ceſſantes excitat haſtaa. 
In plebem vetat ire manus, monſtratque — 
2 we. Scit cruor imperii qui fit, quae viſcera legum, 
580 Unde petat Romam, libertas ultima mundi 


a ſteterit ferienda loco. rn. ſecundo 


384 


% 


Ordine 
571. Nox ingens ſcelerum, et caedes 1 gum. Atqui regibus nihil cum Senatu de quo 
Codex Berſmanni, et Coll. Trinitatis, rectius hic ſermo. illi enim ſeorſim apud ſua quiſque 


auxilia. Grotius. Dude petat Romam, fic accipe: 
Unde feriat, vulneret. Virgil. Georg. ii, 505, 


 Nex ingens ſcelerum eſt. caedes oriuntur, 


- $79.—2uae viſcera legum:] Emendatio eſt FE: I 1 
noſtra, eleganti, ni fallor, metaphora. Ante re- ic petit excidiis urbem. 


$By.——Torquataque 


PHARSALIAE/ LIB. / VIL 


Ordine nobilitas, venerandaque corpora ferro. - 


Urgentur : caedunt Lepidos, caeduntque Metellos, 
Corvinoſque ſimul, Torquataque nomina legum, 
58 5 Saepe duces, ſummoſque hominum te, Magne, remoto. 


584. ——Torquataque nomina lum, Sacpe du- 
cen, ſummoſque hominum] Senſum feceramus com- 
modum. Sed quid opus ? cum ſola interpuncti- 
one mutata nihilo pejorem faciat Rutgerſus : 

— nomina, regum 
Saepe duces. 


Nempe ut olim A Crane 1 ny 


Grotius. Si vera loqui jus eſt, nullo modo 
commodum fecerat ſenſum vir ſummus; Torquata 


nomina legum, nullum, ne incommodum quidem, 


ſenſum reddunt. Recte diſtinxit Rutgerſius, 


quem vide Var. Lect. iii, 7, ſed et aliud reſtat, 


quod tolerari quidem poterit, non tamen plene 
ſatisfacit. Torquata nomina, recte cond in ban 
idoneo : ut Auſonius Parent. xxii, ' / 


Definite, o veteres, Calpurnia nomina, . 4 


et Epiſt. xix, - peri DE 
Et Caranum, Pellaea Audi gui nomina regue. 


Quod ultimum vel receptae hic olim diſtinctioni 


patrocinari videtur Torquataque nomina regum. 


Sed vix poteſt a me impetrari, ut poſt Lepidas, 


Metellos, Corvinos, poſuiſſe credam Noſtrum 
Torquata nomina pro Torquatos. etſi Torquatus 
inter Pompeii duces erat, ut vi. 285, Torquato 
ruit inde minax, jejuni hoc cujuſdam aridique 
ingenii eſſet, non Lucani, Quid ergo? aliud 
tibi, ex conjectura ſuppedito, tam receptae lec- 
tioni proximum, * ſententiae accommoda- 
tiſſunum: 


m=—caedunt Ladidos, i Metellos, 
Corvinoſque famul, TOT TANTA QUE no- 
mina, regum 
Saepe duces, 


Illic 
Si Torquata retines; id incommodi eſt, quod 
non plures quam iſtos quattuor Senatores periiſſe 
hic indicas: atqui vel fide hiſtorica decem oc- 


ciſi ſunt; Lucanus vero rem exaggerans, univer- 
ſum fere Senatum cecidiſſe hie praedicat. Jam 


vero fi Tot tantague adiciſcis, praeter priores illos 


tres, quotvis alios adſumere potes. Nomina au- 
tem perinde eſt ac Yiros. Noſter i. 313, 


et vi, 795» | 
Vidi ego jactantes popularia nomina Druſes. 
Silius ii, 177, 


e fr ebilt nomen 
Eugdm. 
et iv, 186, 
— nomina bello 
Tiber Magios. 
v, 775 regius linguae nomenque ſuperbum 
vi, 62, Serranus clarum nomen. 
et xi, 514, 
Hic Varro, et magnum Latia inter noming, 
nomen. 
Paullus. 


xvii, 304, —nobile nomen 


Fulvius: 


Tacitus Annal. 1, 53, Conſtantia mortis haud 
indignus Sempronio nomine; vita degeneraverat. 


Quiutil. 


Cee 


385 


« 1. 
W 7 


Ignotuſque hoſti, quod ferrum, Brute, e 
O decus imperii, ſpes o ſuprema Senatus, 
Extremum tanti generis per ſecula nomen, 
590 Ne rue per medios nimium temerarius hoſtes, 
Nee tibi fatales admoveris ante Philippos, 
Theſſalia periture tua. nil proficis iſtic 
Caeſaris intentus jugulo: nondum attigit arcem 


M. ANNAEI LUCA r * 
Illic plebeia contectus caſſide vultus, * 


Juris, et humanum culmen, quo cuncta reguntur 


595 Egreſſus, meruit fatis tam nobile letum: 
Vivat, et, ut Bruti procumbat victima, regnet. 


Patritium campis commiſta plebe cadaver. 

Mors tamen eminuit clarorum in ſtrage virorum 

600 Pugnacis Domiti; quem clades fata per omneis 
Ducebant. nuſquam Magni fortuna ſine illo 
Succubuit : victus toties a Caeſare, ſalva 

Libertate perit: tunc mille in vulnera laetus 

Labitur, ac venia gaudet caruiſſe ſecunda. 

605. Viderat in craſſo verſantem ſanguine membra 


Hic patriae perit omne decus : Jacet aggere magno 


Caeſar, 


Quintil. Declam. eccxxxviii, Succurrant vobis 594.—Et humanum culmen, quo cuncta re- 


Catones et Scipiones et tot clariſſima civitatis noftras guntur] Lege ex M. S. A. 


namina. 5 | nondum attigit arcem 
Tet Tantagque, Ovid. Met. ii, 96, Juris er humani culmen, quo cunela premuntur, 


Egreſſus. 
Et tot ac tantis caeli, terraeque, mariſque. 


Caeſar Civil. i, 85, Neque alia de cauſa tot tan- 
taſque clades paratas. Livius xly, 39, Perſeus 
rex captus, Philippus et Alexander filii regis, tanta ſaepe alibi. Egreſſus, ut Statius, 
nomina, ſubtrabuntur civitatis oculis. Virtus egreſſa modum. 


Horat. [I rces attigit igneas. © 
Aſconius Pedian. Ar, ſedes Tyranni Gicitur, ut 


607. Succeſſor 


PHARSALIAE LIB. VII. 
Oneſar, et increpitans; Jam Magni deſeris arma, 


- Succeſſor Domiti: ſine te jam r 


| Dixerat : aſt illi ſuffecit pectora pulſans 


Spiritus in vocem, morientiaque ora bit. 
610 Non te funeſta ſcelerum mercede potitum, 


Sed dubium fati, Caeſar, generoque minorem 
Aſpiciens, Stygias Magno duce liber ad umbras 
Et ſecurus eo: te ſaevo Marte fabactum, 
Pompeioque graveis poenas, nobiſque daturum 

615 Cum moriar, ſperare licet. non plura locutum 


Vita fugit, denſaeque oculos preſſere tenebrae. 


Impendiſſe e pudet lacrymas in funere mundi 
Mortibus innumeris, ac ſingula fata ſequentem 


Quaerere, letiferum per cujus viſcera vulnus 


620 Exierit; quis fuſa ſolo vitalia calcet z 
Ore quis adverſo, demiſſo faucibus enſe, 
Expulerit moriens animam ; quis corruat ictu, 


387 


Quis 


607. Succeſſor Damiti :] Quia ſucceſſurum ſe Hoc eſt; ſanguine. Ovid. Met. vi, 259, 


- Altera per jugulum pennis tenus aa ſagitta ſt ; 
Expulit hanc ſanguis, 


Caeſari in bellum Gallicum ſperaverat. Grotius. 
Immo, quia ſucceſſor ei deſignatus erat. Caeſar 


Civil. i, 6, Provincia priuatis decernuntur : I. 


Domitio Gallia. Appianus p. 474, 


621. Ore quis adverſe, demiſh faxcibur enſe, 


Expulerit moriens animam ;] Demiſſum enſem plu- 
res codices: Anima codex Regius. Lege, 


Ore quis adverſe demifſum faucibus enſem 
Expulerit moriens anima. 


Seneca Oedipo, 1040, 


Facet peremta : vulneri immoritur manus; 
Ferrumgue ſecum nimius ejecit cruor. 


Ovid. Metam. xiii, 394, 


Nec voluere e infixum educere telum : 
Expulit ip/e cruor : 


Ccce'2 


43 = : Ks 4 | 2 | . 2 7 4 1 * 1 ; 1 | ö 


Quis ſteterit, dum membra cadunt: qui pectora telis 
Tranſmittant, aut quos campis affixerit bal: "Why 

625 Quis cruor emiſſus perruperit acra venis, 

Inque hoſtis cadat arma ſui: quis pectora ba. 

Caedat, et, ut notum poſſit ſpoliate cadaver, 

Abſciſum longe mittat caput: ora parentis 

Quis laceret, nimiaque probet ſpectantibus ira 

630 Quem jugulat, non eſſe patrem. mors nulla querela 

Digna ſua eſt, nulloſque hominum lugere vacamus. 

Non iſtas habuit pugnae Pharſalia parteis 

Quas aliae clades: illic per fata virorum, 

Per populos hic Roma perit: quod militis — 

635 Mors hic gentis erat: ſanguis ibi fluxit Achaeus, 
Ponticus, Aſſyrius: cunctos haerere cruores 
Romanus, campiſque vetat conſiſtere torrens: 
Majus ab hac acie, quam quod ſua ſecula ferrent 

Vulnus habent populi: plus eſt quam vita, ſaluſque, 

640 Quod perit: in totum mundi proſternimur aevum. 
Vincitur his gladiis omnis, quae ſerviet, aetas. 
Proxima quid ſoboles, aut quid meruere nepotes 

In regnum naſci ? pavide num geſſimus arma? 
Teximus aut jugulos ? alieni poena timoris 


645 In noſtra cervice ſedet. poſt proelia natis 
Si dominum, Fortuna, dabas, et bella dediſſes. 


62 3— 2. pectora telis Tranſmittant,) MSS. Tranſinittat. 
—guis pectore tel Grotius. | 
4 676. Fariſſus 


PHARSALIAE LIB. VII. 
lam Magnus tranſiſſe Deos, Romanaque . 
: denſerat infelix : tota vix clade coatus 
Fortunam damnare ſuam, ſtetit aggere . 
650 Eminus, unde omneis ſparſas per Theſklarurs | 
Aſpiceret clades, quae bello obſtante latebant. 
Tot telis ſua fata peti, tot corpora, fuſa, : 
Ac ſe tam multo pereuntem ſanguine — 
Nec, ſicut mos eſt miſeris, trahere omnia ſecum 
655 Merla jurat, genteſque ſuae miſcere ruinae: 
Ut Latiae poſt ſe vivat pars maxima turbae, 
Suſtinuit dignos etiam nunc credere votis 
Coelicolas, voluitque ſui ſolatia caſus: Wl} 
Parcite, ait, Superi, cunctas proſternere gentes 7 
660 Stante . mundo, Romaque ſuperſtite, Magnus 
Eſſe miſer. ſi plura juvant mea vulnera, conjuæ 
Eſt mihi, ſunt nati; dedimus tot pignora fatis. 
Civiline parum eſt bello, fi meque, meoſque 
Obruat ? exiguae clades ſumus, orbe remoto? 
665 Omnia quid laceras? quid perdere cuncta e 
Jam nihil eſt, Fortuna, meum. ſic fatur: et arma, 
Signaque, et afflictas omni jam parte cater vas 
Circuit, et revocat matura in fata ruentes 
Seque negat tanti. nec deerat robur in — 
670 Ire duci, ju guloque pati, vel pectore letum: 
Sed timuit ſtrato miles ne corpore Magni 
Non fugeret, ſupraque ducem procumberet orbis: : 
Caeſaris aut oculis voluit ſubducere mortem. 
N Nn infelix, ſocero ſpectare volenti 


675 Praeſtandum 


390 
"wy 


680 


685 


690 


Majeſtate dolor, qualem te, Magne, decebat 


M. ANNAEI LUCANFT 


Pracſtandum eft ubicunque caput. ſed rw-quoque conjux, 
Cauſa fugae, vultuſque tui: fatiſque probatum 
Te praeſente mori. Tunc Magnum concitus s aufert 
A bello ſonipes, non tergo tela paventem, 1 
Ingenteiſque animos extrema in fata ferentem. 

Non gemitus, non fletus erat, falvaque verendus 


Romanis praeſtare malis. non impare vultu 
Aſpicis Emathiam: nec te videre ſuperbum 
Proſpera bellorum, nec fractum adverſa videbunt. 
Quamque fuit laeto per treis infida triumphos, 
Tam miſero Fortuna minor. jam pondere fati 
Depoſito ſecurus abis: nune tempora laeta- 
Reſpexiſſe vacat: ſpes nunquam implenda receffit : 
Quid fueris nunc ſcire licet. fuge proelia dira, 

Ac teſtare Deos, nullum qui perſtet in armis, 
Jam tibi, Magne, mori: ceu flebilis Africa damnis, 
Et ceu Munda nocens, Fharioque a gurgite clades, 
Sic et Theſſalicae poſt te pars maxima pugnae. 


Non jam Pompeii nomen populare per orbem, 


Nec ſtudium belli: ſed par, quod ſemper n 
Libertas, et Caeſar erunt: teque inde fugato 


Oſtendet moriens, ſibi ſe pugnaſſe, Senatus. 


— — 


Nonne 


676.——Patifque probatum Te pragſente mori.) 693. Sic et Theſſalicae poſt te pars maxima pug- 
Miror MSS. omnes habere, fati/que negatum, nae.] Major pars cladis Theſſalicae evenit abſente 
quod rei contrarium. Forte ſcripſerit Lucanus jam Pompeio : ideoque illi non magis imputari 


rogatum, ut alluſio fit ad legum rogationes. poteſt, quam quae poſt mortem ipſius accide- 


Grotius, 


runt. Grotius. | 
705. G 


o 
= 


PHARSALIAE /LIB:/VIL/ 


Nonne juvat pulſum bellis ceſſiſſe, nec ifſtud = 
Proſpectare nefas, ſpumanteis caede catervas ? 


| 700 Reſpice turbatos-incurſu ſanguinis amnes, 


Et ſoceri miſerere tui. quo 1 TY 
Intrabit factus campis felicior iſtis? 
Quicquid in ignotis ſolus regionibus exul, 0 
eee 7 4 303 
705 Crede Deis, longo fatorum crede favor. 
Vincere pejus erat. prohibe lamenta ſonare, 
Flere veta. populos : lacrymas, luctuſque remitte. | 
Tam mala Pompeii, quam proſpera mundus adoret. 
Aſpice ſecurus vultu non ſupplice reges: | 


710 Aſpice poſſeſſas urbes, donataque regna, 


Aegyptum, Libyamque, et terras elige morti. 
Vidit prima tuae teſtis Lariſſa ruinae _ 
Nobile, nec victum fatis caput-: omnibus illa 


* 


705. Crede Deis,] Perpetuus in te deorum fa- 
vor fidem tibi faciat, & duobus malis id tibi eve- 
niſſe, quod erat minus. Minus malum eſt bello 
civili vinci quam vincere. Ni ita eſſet, victorem 
te feciſſent Dii, quos tibi bene velle dubitare non 
debes. Grotius. 


715. Praemittunt munera flentes:] Quomodo 


praemittunt, qui ipſi obviam veniunt. Codices 

fere omnes Promittunt. Repone, 4 
PROMITTUNT NOMINA ante. 

Hoc eſt, promittunt ſe wilitaturos. Noſter i, 388, 


Civibus effudit totas per moenia vires 
715 Obvia ceu laeto: * munera flentes: 


Pandunt 


| Elataſque alte, quaecumpue ad bella vocaret 
Promiſere manus. | 


Dare nomina, in militiam : locutio notiſſima. 


Tacitus Hiſt. iii, 59, Vitellius vocari tribus jubet, 
dantes nomina ſacramento adigit. Val. Flaccus. 
Vs 119, ——#0v4 dux accedere gaudet 


Nomina, deſertos et jam fibi carrere remos. 


Val. Maximus v, 2, 2, Suid illa Juventute Ro- 


eee e OY IO” militari 


ſacramento obtulit ? 


/ 


M. ANNAEILUC ANI 
Pandunt templa, domos: ſocios ſe cladibus optant. 
Scilicet immenſo ſupereſt ex nomine 3 1 
Teque minor ſolo: cunctas impellere gentes 
Rurſus in arma potes, rurſuſque in fata dies 
Sed quid opus victo populis, aut urbibus, inquit ? 
Victori praeſtate fidem. Tu, Caeſar, in alto HT 
Caedis adhuc cumulo patriae per viſcera vadis: 

At tibi Jam populos donat gener. avehit inde 
Pompeium ſonipes: gemitus, lacrymaeque pn 


725 Plurimaque in ſaevos populi convicia divos. 
Nunc tibi vera fides quaeſiti, Magne, favoris 
Contigit, ac fructus. felix ſe neſcit amari. 
Caeſar ut Heſperio vidit ſatis arva natare 
Sanguine, parcendum ferro, manibuſque ſuorum 
730 Jam ratus, ut viles animas, perituraque fruſtra 
Agmina permiſit vitae. ſed caſtra fugatos 1 69 
Ne revocent, pellatque quies nocturna 3 ; 
Protinus hoſtili ſtatuit ſuccedere vallo, 
| Dum fortuna calet, dum conficit omnia an 
5 735 Non veritus grave ne feſſis, ac marte ſubactis 
Hoc foret imperium. non magno hortamine miles 
In praedam ducendus erat: victoria nobis 


392 


720 


Plena 
735.—Aarte ſubactit] Defatigatis. Grotius. Hoc foret imperium. 


i marte ſubactos ubii ier — 
Atqui e e fu K wo Non grave erat vioribus licet feſſis, i in vidtos 
Fatigatos : Corrige igitur, rg 
| fugatoſque ire. Silius i, 302, 
Non veritus, grave ne IN marte SUBAC- . 4 
746. A vi 


740 


745 


78 


733 


746. A viftis rapiantur opes. nec plura locutus] 
Scribendum ex fide MSS. rapiuntur. Niſi praece- 
dis Pompeianos, iam illi rapient ſupellectilem 
quae in caſtris eſt, quaeque nobis victoriae jure 
debetur. Pro tribus poſtremis hujus verſus voci- 
bus prior Lucani editio habuit: Sic milite Jufſo, 
quod MSS. teſtantur. Grotius. Lege Sic mi- 
lie julſo ( altero verſu deleto) ir- ſuper clades, &c. 


PHARSALIAE LIB. VII. 
Plena viri, dixit : ſupereſt pro ſanguine merces, = 8 
Quam monſtrare meum eſt: nec enim donare . 
Quod ſibi quiſque dabit. cunctis en plena metallis 
Caſtra patent: raptum Heſperiis e gentibus aurum 
Hic jacet: Eoaſque premunt tentoria gazas. 

Tot regum fortuna ſimul, Magnique coacta 

Expectat dominos: propera procedere miles 

A victis rapiantur opes. nec plura locutus wy 

Impulit amentes, aurique cupidine caecos 

Ire ſuper gladios, ſupraque cadavera patrum, 

Et caeſos calcare duces, quae fofla, quis agger 

Suſtineat pretium belli, ſcelerumque petentes ? 

Scire volunt, quanta fuerint mercede nocentes. 
Invenere quidem ſpoliato plurima mundo, 

Bellorum in ſumtus congeſtae pondera maſſae: 
Sed non implerunt cupientes omnia mentes. 
Quicquid fodit Iber, quicquid Tagus expulit auri, 
Quodque legit dives ſummis Arimaſpus arenis, 

Ut rapiant, parvo ſcelus hoc vaeniſſe putabunt, 
Cum ſibi Tarpeias victor deſponderit arces : Ws 1 
Cum ſpe Romanae promiſerit omnia pracdae: 


393 


160 Decipioe, 


Livius xliv, 2, Praetore dimiſſo, men/iruum juſſo 
milite ſecum fore, caftra movit. 


7 $4-——Imjlerunt] Ita rectius quam A be 
Eſt enim in hoc verſu expletus ſenſus. Grotius. 


757. Ut rapiant,] Quamvis rapiant haec om- 
nia, non tamen putabunt . meritis reſpon- 
dere. Grotius, 

D d d 


760——uod 


394 


NM. ANNAE1 LUCANT 


760 Decipitur, quod caſtra rapit. capit impia plebes 


Ceſpite patricio ſomnos: vacuumque cubile 0 
Regibus infandus miles premit: inque — 


Inque toris fratrum poſuerunt membra nocentes 
Quos agitat veſana quies, ſomnique furentes: 


765 


Theſſalicam miſeri verſant in pectore pugnam. 


Invigilat cunctis ſaevum ſcelus, armaque tota 
Mente agitant, capuloque manus abſente moventur. 
Ingemuiſſe putes campos, terramque nocentem 
Inſpiraſſe animas, infectumque ara totum 


770 


Manibus, et ſuperam Stygia formidine noctem. 


Exigit a meritis triſteis victoria poenas, 

Sibilaque et flammas infert ſopor : umbra peremti 
Civis adeſt: ſua quemque premit terroris imago. 
Ille ſenum vultus, juvenum videt ille figuras: 


775 


Hunc agitant totis fraterna cadavera ſomnis: 


Pectore in hoc pater eſt, omnes in Caeſare manes. 
Haud alios nondum Scythica purgatus in ara 

Eumenidum vidit vultus Pelopeus Oreſtes: 

Nec magis attonitos animi ſenſere tumultus, 


780 Cum fureret Pentheus; aut cum deſiſſet Agave. 


[A 9 
768. Ingemuiſſe putes campos, terramque nocen- 
tem Inſpiraſſe animas,] Omnes fere codices Pu- 
tem. mox corrige Nocentes Inſpiraſſe animas. Virg. 
vi, 351, ——vipeream inſpirans animam. 
780. Aut cum deſiſſet Agave.) Ita reſcrip- 
ſimus pro deſciſſer. 


aut Pentheus cum Agave fureret, aut ipſa Agave 
cum furere dehiifiet et ſcelus ſuum agnoſceret. 


Quod caftra rapit.] Caſtra, non Ro- 


nius: 


Non magis exterriti erant, 


Hunc 


Probat hanc noſtram emendationem MS. P. 
Probat et ſecutus ut ſaepe Lucani iminys Papi- 


aum laſſa furorem 
Vicit et ad comitum — expavit Agave, 
et alibi : 


Penthea jam fractis genitrix Cadmeia thyr/is, 
Jam aimiſſa deo, pettuſque adoperta cruentum 
Inſeguitur planctu. 
Quare et quod praeceſſit, cum fureret, eſt ini- 
Cſps et ex poſteriori ſupplendum Agave. Grotius. 
784. Et 


PHARSALIAE LIB: vn. , 39s | 


Hunc omnes gladii, quos aut Pharſalia vidit, 
Aut ultrix viſura dies, ſtringente 8enatu, | 
Illa note premunt : hunc infera monſtra flagellant. 
Et quantum poenae miſero mens conſcia donat, 
785 Quod Styga, quod manes, infeſtaque Tartara ſomnis 
Pompeio vivente videt! Tamen omnia paſſo, 
Poſtquam clara dies Pharſalica damna retexit, 
Nulla loci facies revocat feralibus arvis 17710 
Haerentes oculos. cernit propulſa cruore | 
790 Flumina, et excelſos cumulis aequantia colles | =o 
Corpora, ſidentes in tabem ſpectat acervos, | 
Et Magni numerat populos : epuliſque paratur- 
Ille locus, vultus ex quo, facieſque Jjacentum. 
Agnoſcat. juvat Emathiam non cernere terram, 
795 Et luſtrare oculis campos ſub clade latenteis. 
Fortunam, Superoſque ſuos in ſanguine cernit. 
Ac ne laeta furens ſcelerum ſpectacula perdat, 
Invidet igne rogi miſeris, coeloque nocenti 
Ingerit Emathiam. non illum Poenus 8 
800 Conſulis, et Libyca ſuccenſae lampade Cannae 
Compellunt, hominum ritus ut ſervet in hoſtes: 
Sed meminit nondum ſatiata caedibus ira, 
Cives eſſes ſuos. petimus non ſingula buſta, 
Diſcretoſque rogos: unum da gentibus ignem: 
805 Non interpoſitis urantur corpora flammis. 8 
Aut 


784. Et quantum poenae miſero mens conſeia donat 1 Manuſeripti fere omnes, corefanitts, 


Et quantum miſero poenae mens conſcia donat. | 


0 - 
, : 
* 


M. ANNAEI LUCANI 


Aut generi fi poena jurat, nemus extrue Pindi : | 
Erige congeſtas Oetaeo robore fylvas, 
Theſſalicam videat Pompeius ab aequore kammam 
Nil agis hac ira: tabeſne cadavera folvat, 
An rogus, haud refert: placido Natura receptat 
Cuncta ſinu, finemque ſui ſibi corpora debent. 
Hos, Caeſar, populos ſi nunc non uſſerit ignis, 
Uret cum terris, uret cum gurgite ponti. 
Communis mundo ſupereſt rogus, oſſibus aſtra 
Miſturus. quocunque tuam Fortuna vocabit, 

Hae quoque eunt animae. non altius ibis in auras, 

Non meliore loco Stygia ſub nocte jacebis. 

Libera Fortunae mors eſt: capit omnia tellus 

Quae genuit: coelo tegitur, qui non habet urnam. 

820 Tu, cui dant poenas inhumato funere gentes, 

Quid fugis hanc cladem ? quid olentes deſeris agros? 

Has trahe Caeſar aquas : hoc, fi potes, utere coelo. 

Sed tibi tabentes populi Pharſalica rura 

Eripiunt, campoſque tenent victore fugato. 

825 Non ſolum Haemonii funeſta ad pabula belli 

Biſtonii venere lupi, tabemque cruentae 


815 


Caedis 


813, Uret cum terris, uret cum gurgite ponti.] quae. Nam Natura omnia omnino genuit, tel- 
Stoicum dogma. Arnobius ii, Qui ignam mina- lus non omnia, fed terrena tantum. - 
tur mundo et venerit cum tempus, arſurum; non | 
Panaetio credit, Chryfippo, Zenoni ? 819.——Coh tegitur, qui non habet urnam.) 


818.——Capit omnia tellus Quae genuit :] An . * 
Quae tellus, vel Quae omnia ? Seneca Nat. Quaeſt. Nec tumulum curs : fepelit natura relictos. 
vi, ult, cap. Rerum natura te, quae genuit, expec- Grotius. 
fat, et locus melior ac tutior. Sed melius Omnia 


$56. Et 


PHARSALITAE. LIB: VII. 397 
Caedis odorati Pholoen liquere leones. 
Tunc urſi latebras, obſcoeni tecta, domoſque 

| Deſeruere canes, et quicquid nare ſagaci 

830 Aera non ſanum, motumque cadavere ſentit 
Jamque diu volueres civilia caſtra ſecutae 

Conveniunt. vos, quae Nilo mutare ſoletis 
Threicias hyemes, ad mollem ſerius Auſtrum 

Iſtis aves. nunquam ſe tanto vulture coelum 

835 Induit, aut plures preſſerunt acra pennae. 
Omne nemus miſit volucres, omniſque cruenta 
Alite ſanguineis ſtillavit roribus arbr. 

Saepe ſuper vultus vidoris, et impia ſigna 
Aut cruor, aut alto defluxit ab acthere tabes, 

840 Membraque dejecit jam laſſis unguibus ales. 
Sic quoque non omnis populus pervenit ad oſſa, 
Inque feras diſcerptus abit: non intima curant 
Viſcera, nec totas avide ſorbere medullas: 

| Deguſtant artus. Latiae pars maxima turbae 

845 Faſtidita jacet ; quam ſol, nimbique, dieſque 

Longior, Emathiis reſolutam miſcuit arvis. 

Theſſalica infelix quo tanto crimine tellus 

Laeſiſti Superos, ut te tot mortibus unam, 

Tot ſcelerum fatis premerent ? quod ſufficit aevum, 

Immemor ut donet belli tibi damna vetuſtas ? 

Quae ſeges infecta ſurget non decolor herba ? 

Quo non Romanos violabis vomere manes? 

Ante novae venient acies, ſcelerique ſecundo 


Praeſtabis nondum ſiccos hoc ſanguine campos. 
855 Omnia 


850 


398 


855 


860 


865 


870 


M. ANNAEI LUCANT 


Omnia majorum vertamus buſta licebit,  ' - - 
Et ſtantes tumulos, et qui radice vetuſa 


Effudere ſuas, victis compagibus, urnass: 

Plus cinerum Haemoniae ſulcis telluris aratur, 
Pluraque ruricolis feriuntur dentibus oſſa. 
Nullus ab Emathio religaſſet littore funem 
Navita, nec terram quiſquam moviſſet arator, 
Romani buſtum populi: fugerentque coloni 
Umbrarum campos, gregibus dumeta carerent: 
Nulluſque auderet pecori permittere paſtor 
Vellere ſurgentem de noſtris oſſibus herbam; 

Ac, velut impatiens hominum, vel ſolis i iniqui 
Limite, vel glacie nuda, atque ignota — 

Si non prima nefas belli, ſed ſola tuliſſes. 

O Superi, liceat terras odiſſe nocenteis. 

Quid totum premitis, quid totum abſolvitis orbem ? 
Heſperiae clades, et flebilis unda Pachyni, 

Et Mutina, et Leucas puros fecere Philippos. 


856. Et Rlantes tumules,] Tam integros adhuc tumulos, quam vetuſtate collapſos. Grotius. 


— 


M. ANNAEI 


M. ANNAEI LUCANI | 


PHARSALIAE 
LIBER OCTAVUS. 


AM ſuper Herculeas fauces, nemoroſaque Tempe, 

Haemoniae deſerta petens diſpendia ſylvae, 
Cornipedem exhauſtum curſu, ſtimuliſque negantem 
Magnus agens, incerta fugae veſtigia turbat, 

5 Implicitaſque errore vias. pavet ille fragorem 
Motorum ventis nemorum, comitumque ſuorum. 
Qui poſt terga venit, trepidum, laterique timentem 
Exanimat. quamvis ſummo de culmine lapſus, 

Nondum vile ſui pretium ſcit ſanguinis eſſe, 
10 Seque memor fati tantae mercedis habere 
Credit adhuc jugulum, quantum pro Caeſaris pie 
Avulſa cervice daret. deſerta ſequentem 


Non 


3—GTIMUL IS QUE negantem] Sie Sta- Et II. Thebaidos : attamen ili Membra negant. 
tius Hercule Sarrentino: Grotius, 


a—t /axa negantia ferro. 


/ 


490 M. ANNAEI LUCANTI 
Non patitur tutis fatum celare latebris 
Clara viri facies. multi Pharſalica caſtra 
15 Cum peterent, — — as 

Occurſu ſtupuere ducis, vertigine rerum 
Attoniti: cladiſque ſuae vix ipſe fidelis 
Auctor erat. gravis eſt Magno, quicunque malorum 
Teſtis adeſt. cunctis ignotus gentibus eſſe 
20 Mallet, et obſcuro tutus tranſire per orbem 

Nomine: ſed longi poenas Fortuna favoris 
Exigit a miſero, quae tanto pondere fumae 
Res premit adverſas, fatiſque prioribus urget. 

Nunc feſtinatos nimium ſibi ſentit honores, 
25 Actaque lauriferae damnat Syllana juventae. 

Nunc et Corycias claſses, et Pontica figna 

Dejectum meminiſse piget. fic longius aevam 

Deſtruit ingenteis animos, et vita fuperſtes 

Imperio. niſi ſumma dies cum fine bonorum 
30 Affuit, et celeri praevertit triſtia leto, 

Dedecori eſt fortuna prior. quiſquamne Sand 

Tradere ſe fatis audet, niſi morte parata? 


14.——Pharſalica caftra] Vix credo auctorem 


Kai pale, illud dediſſe. Quare aut lege cum co- 
dice Regio Pharſalia caſtra, aut cum Berſmanni 


codice Pharſalica rura. 


21.— ed longi poenas Fortuna favoris Exigit] 
Plures codices alio ordine 


i poenas longi Fortuna favoris. 
Atque eo pacto poenas is agen erit, non in Nen; 


* ; 


* . 


_ 


\ Littora 


29.— Ni ſumma dies cum fine bonorum Afuit, 
et celeri praevertit triſtia leto, Dedecori oft fortuna 
prior.) Ita proſtremum comma cum praeceden- 
tibus cohaerere fecimus. Sententia eſt, felicita- 


tem, ni adſit matura mors, ludibrio fere homines 


exponere. Grotius. Non Felici tatem, ni adit 


matura mars ; fed Felicitatem lapſam, everſam, 
niſi una adſit matura mors. 


31.——Nxriſquam ne ſecundis Tradere ſe fatis 
audet,) Tradere fatis idem eſt ac Tradere morti. 


Legendum, 


Legendum, Credere ſe fatis. Noſter iv, 737, 


Ii fortuna propingui 
Tradiderat fatis juvenem. 


i, 227, Credidimus fatis. 


35 — t fluctibus impar, ] Plergu 
omnes Manuſcripti AC. 


36. Flumineis vix tuta vadis] Navis RE bel- 
lica, ac ne oneraria quidem, ſed fluvialis. Grot. 


Fleftere vela jubes, qua tum tellure latebas] Omnes 
codices Jubet. Recte. Correctores dederunt 
Jubes, ſententia licet invita; quia ſequitur La- 
tebas. Repone, 


PHARSALIAE LIB: na 


Littora contigerat, per quae Peneius amnis 
Emathia jam clade rubens exibat in aequor. 
35 Inde ratis trepidum, ventis, et fluctibus impar, _ 
Flumineis vix tuta vadis evexit in altum: 2 
Cujus adhuc remis quatitur Corcyra, ſfinuſque _ 
Leucadii, Cilicum dominus, terraeque Liburnae, , 
Exiguam vector pavidus correpſit in alnum. 

40 Conſcia curarum ſecreta in littora Leſbi 

Flectere vela jubes, qua tum tellure latebas 
Moeſtior, in mediis quam ſi, Cornelia, campis 
Emathiae ſtares. triſteis praeſagia curas _ 
Exagitant: trepida quatitur formidine ſomnus: 
45 Theſſaliam nox omnis habet: tenebriſque remotis 
Rupis in abruptae ſcopulos extremaque currens 
Littora, proſpiciens fluctus, nutantia longe 


40. Conſcia curarum ſecreta in littora Leſbi 


N 


Cunſcia curarum SECRETAE in litora Leſbi 
Flectere vela JUBET : qua TU tellure latebas 


Magſtior, in mediis quam fr, Cornelia — &c, 


Secretae legendum, th libri omnes Secreta. ſic 


ſupra v, 725, Leſboque remota. neque enim ſecreta 


litorum in Lefbo petiit, ſed ipſam Inſulae metro- 
polin, ubi Cornelia latebat, Caeſarianis ſcilicet, 
ſed non ſuis Leſbiis, 


a6 Sd currens) Libri plerique 
omnes, 


Rupis ad abruptas es extremaque CURRIS 
Littora, proſpiciens fluctus. 


Non judicii eſt, ſed neceſſitatis, ut fic reponas. 


E e e 49. 


* 


f 


Semper prima vides venientis vela carinae, ee 
Quaerere nec quicquam de fato conjugis audes. 
50 En ratis, ad veſtros quae tendit carbaſa portus, 
Quid ferat ignoras: ſed nunc tibi fumma e. . 
Nuntius armorum triſtis, rumorque ſiniſter | 
Vietus adeſt conjux. quid perdis tempora luctus? 
Cum poſſis j jam flere, times. tunc puppe propinqua 
55 Proſiluit, crimenque Deum crudele notavit, 
Deformem pallore ducem, vultuſque prementem 
Canitie, atque atro ſqualentes pulvere veſtes. 
Obvia nox miſerae ooelum, lucemque tenebris 
Abſtulit, atque animam clauſit dolor: omnia nervis 
Membra relicta labant: riguerunt corda, nn 
Spe mortis decepta jacet. jam fune ligato 21 
Littoribus, luſtrat vacuas Pompeius arenas. 
Quem poſtquam propius famulae videre fideles, 
Non ultra gemitus tacitos inceſſere fata 


8 fats conjugis audes,] Concinnius fic 
refingas. | 
Quaere nec quicquam fato de conjugis audes. 


51. .d nunc tibi ſumma pavoris] Repone 
ipſius ſententiae juſſu ac fide, 
NON, tibi ſumma pavoris, 
Nuntius armorum triſtis rumorgue ſiniſter, 
Victus adeſt conjux. 
Quid ratis ferat, ignoras: tu id tantum metuis, 
ne triſtis nuntius de victo marito veniat: Non ita 
eſt, ſed quod numquam metueras, ipſe adeſt pri- 
mus fortunae ſuae nuntius. 


| Duid perdis tempora luctus ?] Non de- 
bes lugendi tempora metu conſumere. Times, 


1 I. ANN AET LV N 


65 Permiſere 
eum jam ſit quod lugeas. Victus maritus ſcilicet. 
Grotius. 


54. Cum pofſc j jam flere, times. 3 Melius codex 
Coll. Trinitatis, 
Cum POSSES jam flere, times. 
56.——Vaituſpue prementem Canitie,] Repone 


ex melioribus libris Canitiem. canitiem premen- 


tem, obtegentem vultus, ut mox Vaſtes ſqualentes. 


64. Non ultra gemitus] Non auſae palam la- 
mentari, aut ipſum Pompeium veritae, aut ne 
Corneliae dolorem accenderent. Grotius. Ple- 
rique codices Fatum : quod recipimus. 


74.— Haber 


PHARSALIAE LIB. VI. 403, 


65 Permiſere ſibi, fruſtraque attollere terra. | + 
Semianimem conantur heram: quam pectore a 
Ambit, et aſtrictos refovet complexibus . 


Coeperat in ſummum revocato ſanguine corpus on 
Pompeii ſentire manus, moeſtamque mariti 
70 Poſſe pati faciem: prohibet ſuccumbere n 
Magnus, et immodicos caſtigat voce dolores, 
Nobile cur robur Fortunae vulnere-primo, 

Femina, tantorum titulis inſignis avorum, 

Frangis ? Habes aditum manſura in ſecula famae, 

75 Laudis in hoc ſexu, non legum jura, nec arma, 
Unica materia eſt conjux miſer. erige mentem, 
Et tua cum fatis pietas dęcertet, et ipſum, | 
Quod ſum. victus, ama: nunc ſum tibi gloria major. 
A me quod faſces, et quod pia turba Senatus, _ 

80 Tantaque diſeeſſit regum manus: incipe Magnum 
Sola ſequi. deformis, adhuc vivente marito 
Summus, et augeri vetitus dolor: ultima debet 
Eſſe fides, lugere virum. tu nulla tuliſti 

Bello damna meo. vivit poſt proelia Magnus, 

8 5 Sed Fortuna perit : quod defles, illud amaſti. 

Vocibus his correpta viri, vix aegra levavit 

Membra ſolo, taleis gemitu rumpente querelas: 

O utinam in thalamos inviſi Caeſaris iſſem 

Infelix conjux, et nulli laeta marito! 


90 Bis 
74.—Habes aditum manſura in ſecula famaec, ] Habet hanc Corneliae orationem etiam Plut. in 


Immo, ut alii codices, Manſurae. Pompeio, ut appareat ex hiſtoria deſumtam. Et 


digna eſt tenerrimo ejus in maritum amore, 
88. O utinam in thalamos invifi Cagſaris Im] Grotius. 


E e e 2 100. Hallem 


= 


Ms * 
pr 4% 
* 


Aſſyrios in caſtra tuli civilia caſus: 


Praecipiteſque dedi populos, cunctoſque n 

A cauſa meliore Deos. o maxime coniux, n, 
O thalamis indigne meis, hoc juris habebat 
In tantum Fortuna caput! cur impia nupſi, 
Si miſerum factura fui? nunc accipe poenas, 


95 


M. ANNAE I Locaxf 


90 Bis nocui mundo: me pronuba duxit Erinnys, 
Craſſorumque umbrae, devotaque manibus * 


Sed quas ſponte luam. quo ſit tibi mollius aequor; 


Certa fides regum, totuſque paratior orbis, 
100 Sparge mari comitem. mallem felicibus armis 
Dependiſſe caput : nunc clades denique luſtra 
| Magne tuas. ubicunque jaces civilibus armis 
Noſtros ulta toros, ades huc, atque exige poenas, 


Julia crudelis, placataque pellice caeſa, 


105 Magno parce tuo. ſic fata, iterumque refuſa 
Conjugis in gremium, cunctorum lumina ſolvit 
In lacrymas. duri flectuntur pectora Magni, 
Siccaque Theſſaliae confundit lumina Leſbos. 
Tunc Mitylenaeum pleno jam littore vulgus 

110 Affatur Magnum: Si maxima gloria nobis 


Semper erit tanti pignus ſervaſſe mariti, 


j 


100. Mallem felicibus armis Dependifſe ca- 
put :} Atqui altero mox verſu habebimus, Civili- 
| bus armis. Poteras Felicibus annis, ſenſu non in- 
commodo, Armis et Annis tam apud Noſtrum 
quam alios paſſim a Librariis permutantur, N 
corrigendum, 


Tu quoque devotos ſacro tibi foedere muros 


—— 


Infra 320, 


Oramus, 


allem felicibus ACTIS 
Dependiſſe caput. 


Quas magis in terras noflrum felicibus actis 


Nomen abit ? 


128, —Et 


o | OR | 
P H AR S ALI A E L IB. VIII. | 405 1 
Oramus, ſocioſque lares dignare vel una 
Nocte tua: fac Magne locum, quem cuncta reviſant 
115 Secula; quem veniens hoſpes Nomanus nne, 
Nulla tibi ſubeunda magis ſunt moenia victo. 
: Omnia vicdoris poſſunt ſperare favorem: 1 
Haec jam crimen habent. quid, quod jacet infula pokto, 
Caeſar eget ratibus? Procerum pars magna coibit 
120 Certa loci. noto reparandum eſt littore fatum. 
Accipe templorum cultus, aurumque Deorum 
Accipe: ſi terris, {i puppibus iſta juventus 
Aptior eſt, tota, quantum valet, utere Leſbo. 
[Accipe: ne Caeſar rapiat, tu victus habeto:] 
125 Hoc ſolum crimen meritae bene detrahe terrae, 
Ne noſtram videare fidem felixque ſecutus, 
Et damnaſſe miſer. tali pietate viroru m 
Laetus, in adverſis, et mundi nomine gaudens 
Eſſe fidem, nullum toto mihi, dixit, in orbe 
130 Gratius eſſe ſolum, non parvo pignore vobis 
Oſtendi. tenuit noſtros hac obſide Leſbos 
Adfectus: hic ſacra domus, carique penates, 
Hic mihi Roma fuit. non ulla in littora puppim 
2 dedi fugiens, ſaevi cum Caeſaris iram 
135 Jam ſcirem meritam, ſervata conjuge, Leſbon, 
Non veritus tantam veniae committere vobis 
Materiam. ſed jam ſatis eſt feciſſe nocentes: 
Fata mihi totum mea ſunt agitanda per orbem. 


Heu 


— mend; nomine gaudens ES fidem,] ne, quod tam profligato ſaeculo fides aliqua ſuper- 
Non ſui cauſa gaudet, ſed generis humani nomi- eſſet, ipſe alioqui beneficio non uſurus. Grotius. 
158. Stantis 


406. M. ANNAEILUcAN T 
Heu nimium felix acterno nomine Leſbos, F 
140 dive doces populos, R admittere Magnum, 
Fas quibus in terris, ubi fit ſcelus. accipe numen, 
Si quod adhuc mecum es, votorum extrema meorum: 
Da ſimiles Leſbo populos, qui marte ſubactum 
145 Non intrare ſuos infeſto Caeſare portus, 
Non exire vetent. dixit, —— E. 
Impoſuit comitem. cunctos mutare putares yi 
Tellurem, patriaeque folum : fic littore toto þ 
Plangitur, infeſtae tenduntur in acthera 3 
150 Pompeiumque minus, cujus Fortuna dolorem 
Moverat, aſt illam, quam toto tempore belli 
Ut civem videre ſuam, diſcedere cernens 
Ingemuit populus: quam vix ſi caſtra mariti 
Victoris peteret, ficcis dimittere matres 
155 Jam poterant oculis: tanto devinxit amore 
Hos pudor, hos probitas, caſtique modeſtia vultus, 
Quod ſubmiſſa nimis, nulli gravis hoſpita turbae, 
Stantis adhuc fati yixit quaſi conjuge victo. 
Jam pelago medios Titan demiſſus ad ignes, 
160 Nec quibus abſcondit, nec ſi quibus exerit orbem, 
Totus erat: vigiles Pompeii in pectore curae 
Nunc ſocias adeunt Romani foederis urbes, 
Et varias regum mentes, nunc invia mundi 


| Ama 
158. Stantis adbuc fati] Cornelia flantis futi, ſoles, Auflrumque jacentis.] Male erat jacentes. 
ut, acterni Martis Alanos, Grotius. | Grotius. 


163,—Nunc invia nundi Arva ſuper nimios A 255 
3 fuper 171 —-Taciti 


PHARSALIAE LIB. VIII. 


Arva ſuper nimios foles, Auſtrumque jacentis. 
Saepe labor moeſtus eurarum, — | 
Projecit feſſos incerti pectoris aeſtus, 


4 


Rectoremque ratis de cunctis conſulit aſtris; 


170 


Unde notet terras; quae fit menſura ſecandi 
Aequoris in coelo; Syriam quo ſidere ſervet: 
Aut quotus in plauſtro Libyam bene dirigat ignis. 


Doctus ad hace fatur taciti ſervator Olympi: 
Signifero quaecunque fluunt labentia colo, 
Nunquam ſtante polo, miſeros fallentia nautas 
Sidera non ſequimur: ſed qui non mergitur undis 


175 


Axis inocciduus, gemina clarif] imus Arco :  * 


Ille regit puppes. hic cum mihi ſemper in altum 
Surget, et inſtabit ſummis minor Urſa ceruchis : 
Boſporon, et Scythiae curvantem littora pontum 
Spectamus. quicquid deſcendet ab arbore ſumma 


180 


Arctophylax, propiorque mari Cynoſura feretur, 
In Syriae portus tendet ratis. inde Canopos 
Excipit Auſtrali coelo contenta vagari, 


Stella timens Borean : illa quoque perge ſiniſtra, 
Trans Pharon : in medio tanget ratis aequore Syrtim. 


* 


171. Taciti ſervater Olympi :] Jam altero 
abhinc verſu habebamus, Quo fidere ſervet. 
Quare recipimus quod codex Academiae pro va- 


ria lectione dat, 
Taciti SCRUTATOR OH. 


uod off ante pedes, nemo ſpectat : caeli ſerutantur 


Plagas. Seneca de morte Claudii, Quid in cubi- 
* | 


185 Sed 


culo ſuo faciat neſcio : atiam caeli ſerutatur plagas; 


deus fieri vult. Et ſane, quamquam Servare ſaepe 


occurrit pro Obſeruare; Servator tamen eo ſenſu, 
ob ambiguum, ut par eſt credere, nemo uſurpavit. 


Non, deſcendit. nam ſequitur, feretur, Quare et 
mox, tendit in tendet mutavimus. Grotius. 
19 Na. 


/ 


408 M. ANNAEI LUCAN:Er. 
185 Sed quo vela dari, quo nunc pede carbaſa tendi 
Noſtra jubes ? dubio contra cui pectore Magnus, 
Hoc ſolum toto, reſpondit, in aequore ſerva 
Ut fit ab Emathiis ſemper tua longius oris 
Puppis, et Heſperiam pelago, coeloque relinquas : 
Caetera da ventis. comitem, pignuſque recepi _ 
Depoſitum: tunc certus eram, quae littora Wilen; 
Nunc portum Fortuna dabit. Sic fatur: at ille 
Juſto vela modo pendentia cornibus aequis 
Torſit, et in laevum puppim dedit, utque ſecaret, - 
| 195 Quas Aſiae cautes, et quas Chios aſperat, undas, f 
F Hos dedit in proram, tenet hos in puppe rudentes., 
Aequora ſenſerunt motus, aliterque ſecante 
Jam pelagus roſtro, nec idem ſpectante carina, 
Mutavere ſonum. non fic moderator equorum, 
Dexteriore rota laevum cum circuit orbem, 
Cogit inoffenſae currus accedere metae. 
Oſtendit terras Titan, et ſidera texit. 
Sparſus ab Emathia fugit quicunque procella, _ 
Aſſequitur Magnum: primuſque a littore Leſbi 
205 Occurrit natus, procerum mox turba fidelis. 
Nam neque dejecto fatis, acieque fugato 
Abſtulerat Magno reges Fortuna miniſtros: 
Terrarum dominos, et ſoeptra Eoa tenentes 


Exul habet comites. jubet ire in devia mundi 
210 Deiotarum 


195. Quas Afiae cautes,) Manuſcripti plerique quas Chios aſperat undas. Cates Afinae, illud 

Aſinae, Priſcianys p. 588, Primitivum Chius caſu recto, hoc patrio. Virgil. Aeneid. iii, 286. 
breve. Lucanus in Octavo; Quas Aſinae cautes et Et gle hyems aquilonibus aſperat undas. 

| 217. Et 


* 


„ 190 


200 


217. Et totum mutare diem, ] Aliud ſubire cae- 
lum, cujus dies aliter ſe habent. Grotius. 
228. Pboebi ſurgentis ab igne Jam propior, 
quam Perſis, eram :] Diſtinctionem mutavimus, 
ut ſenſus fit, Propior Orienti eram quam Perſae 
ipſi. Grotius. 


PHARSALIAE LTB./ VIII. 


210 Deiotarum, qui ſparſa ducis veſtigia legit... 

Quando, ait, Emathiis amiſſus cladibus . 

Qua Romanus erat, ſupereſt, fidiſſime regum, 

Eoam tentare fidem, populoſque bibentes 
Euphraten, et adhuc ſecurum a Caeſare Tigrim: 

Nec pigeat Magno quaerentem fata, remotas 

Medorum penetrare domos, Scythicoſque receſſus, / 

Et totum mutare diem, voceſque ſuperbo 

Arſacidae perferre meas: ſi foedera nobis 

Priſca manent, mihi per Latium jurata Tonantem, 

Per veſtros aſtricta magos, implete pharetras, ö 
Armenioſque arcus Geticis intendite nervis: | 

Si vos, o Parthi, peterem cum Caſpia clauſtra, as 
Et ſequerer duros aeterni martis Alanos, 

Paſſus Achaemeniis late decurrere campis, 

In tutam trepidos nunquam Babylona coegj : 

Arva ſuper Cyri, Chaldaeique ultima regni, 
Qua rapidus Ganges, et qua Nyſaeus Hydaſpes 
Accedunt pelago, Phoebi ſurgentis ab igne 

Jam propior, quam Perſis, eram : tamen omnia vincens 
230 Suſtinui noſtris vos tantum deeſſe triumphis, 
doluſque e numero regum telluris Eoae, 

Ex aequo me Parthus adit. nec munere Magni 


409 


232. Ex aequo me Parthus adit.) Sic Plinius 
de Parthis : Ad Scythas pertinent, cum quibus ex 
aeguo degunt. Et ante de Scythis : Multituds 
populorum innumera, et quae cum Parthis ex argu 
degat. Grotius. | 

Fff 4 


4is M. ANNAEI LUCANT 
Stant ſemel Arſacidae. quis enim poſt vulnera cladis "A 
Aſſyriae, juſtas Latii compeſcuit i r 


235 Tot meritis obſtricta meis, nunc — .. = 
Excedat clauſtris vetitam per ſecula ripam,-- : ./ 


Zeugmaque Pellacum. 
Vinci Roma volet. regem parere jubenti 
Ardua non piguit, poſitiſque inſignibus aulae _ 
240 Egreditur famuli raptos indutus amictus, 1 
In dubiis tutum eſt inopem ſimulare tyranno. 
Quanto igitur mundi dominis ſecurius aevum 


Verus pauper agit | dimiſſo in littore rege, 


a 


Pompeio vincite, Parthi 3 


Ipſe per Icariae ſcopulos, Epheſumque relinquens, 


245 Et placidi Colophona maris, ſpumantia parvae 
Radit ſaxa Sami: ſpirat de littore Co 


Aura fluens: Gnidon inde fugit, claramque relinquit 
Sole Rhodon, magnoſque ſinus Telmeſſidos undae 


Compenſat medio pelagi. 


Pamphylia puppi 


2 50 Occurrit tellus : nec ſe committere muris 
Auſus adhuc ullis, te primum, parva Phaſelis, 


 248,——Temefſidos undae] Variant non nihil 
MSS. Sed vera haec lectio. Telmeſſus urbs 
apud Plinium : apud Strabonem et Stephanum 
Tues, Eft in confinio Lyciae et Cariae. 


© Grotius. 


249. Compenſat medio pelagi.] Duas has voces 


ſequentibus ablatas addidimus prioribus. 


Sunt 


Magnus adit. nam te metui vetat incola rarus, 
Exhauſtaeque domus populis ; majorque carinae 


Quam 


enim oppoſita, medium pelagi, et, magni ſinus. 
Grotius. : 


251,—— T7: primum parva Phaſelis) Phaſeli 
vocante caſu MS. P. rectius. Hanc alii Lyciae, 
alii Pamphyliae affignant. Grotius. 


2 $9.—Parviſque 


41k 


= 


PHARSALIAE LIB. VIII. 
Quam tua turba fuit. tendens hinc carbaſa rurfus 
2 55 Jam Taurum, Tauroque videt Dipſanta cadentem. 
Crederet hoc Magnus, pacem cum praeſtitit undis 
Et ſibi confultum ? Cilicum per littora tutus 
Parva puppe fugit: ſequitur pars magna Senatus 
Ad profugum collecta ducem : parviſque Synedris, 
260 Quo portu mittitque rates recipitque Selinus, 

In procerum coetu tandem moeſta ora reſolvit 
Vocibus his Magnus: comites bellique, fugaeque, 
Atque inſtar patriae, quamvis in littore nudo, 

In Cilicum terra, nullis circundatus armis 

265 Conſultem, rebuſque novis exordia quaeram, 
Ingenteis animos: non omnis in arvis 
Emathiis cecidi, nec ſic mea fata premuntur, 
Ut nequeam relevare caput, cladeſque receptas 
Excutere. an Libycae Marium potuere ruinae 

270 Erigere in faſces, plenis et reddere faſtis: 
Me pulſum leviore manu Fortuna tenebit? 
Mille meae Graio volvuntur in aequore puppes, 
Mille duces: ſparſit potius Pharſalia noſtras, 

Quam ſubvertit opes. ſed me vel ſola tueri 

275 Fama poteſt rerum, toto quas geſſimus orbe, 

Et nomen, quod mundus amat. vos pendite regna 

Viribus, atque fide, Libyen, Parthoſque, Pharonque, 
Quaenam 


259.— Parviſſue Synedris] Legi debere Sy- nodica ſub Mena. Grotius. | 

edris monuit ad Florum pridem Salmaſius, pari- 260.——Szlinus,] Variant et hie MSS. ſed 
terque corrigendum Strabonem, ubi zu. Lida rectum hoc eſſe monſtrat Strabo. Fluvius eſt 
ſunt apud Stephanum, Ptolomaeum, Acta Sy- Ciliciae. Grotius. 
Fffz2 a86,—Oliguo 


4 M. ANNAEI LUCANF 
Quaenam Romanis deceat ſuccurrere rebus. 
Aſt ego curarum, proceres, arcana mearum 
280 Expromam, mentiſque meae quo pondera verge. 
Aetas Niliaci nobis ſuſpecta tyranni eſt : 
Ardua quippe fides robuſtos exigit annos. 
Hinc anceps dubii terret ſolertia Mauri: 
Namque memor generis Carthaginis impia — 
28 5 Imminet Heſperiae, multuſque in pectore vano eſt 
Annibal, obliquo maculat qui ſanguine regnum, 
Et Numidas contingit avos: jam ſupplice Varo 
Intumuit, viditque loco Romana ſecundo. 
Quare agite, Eoum, comites, properemus in orbem. 
290 Dividit Euphrates ingenti gurgite mundum, 
Caſpiaque immenſos ſeducunt clauſtra reoeſſus, 
Et polus Aſſyrias alter nocteſque, dieſque 
Vertit, et abruptum eſt noſtro mare diſcolor unda, 
Oceanuſque ſuus: regnandi ſola voluptas. 
295 Celſior in campis ſonipes, et fortior arcus; 
Nec puer, aut ſenior letales tendere nervos 
Segnis, et a nulla mors eſt incerta ſagitta. 


.. 


Primi 


286.——0bligue maculat qui fanguine regnum] Vel quia nil ingens ad finem ſolis ab ertu 


Sic Papinius v Thebaidos : obliguumgue a patre Illi cui paret mitius orbis habet. 


genus. Grotius. 


287. Et Numidas contingit avos :] Contingit 295. Celſior in campis ſonipes, et fortior arcus ;] 


hic valet contagione polluit. Grotius. Cave, Codex Coll. Trinitatis, Campo. Lege, 


hoc viro magno credas. nihil vulgatius hoc verbo, Cali IT campo ſenipes et fortior ARTUS. 


in cognatione et affinitate, Contingere, ſine ulla 


contagionis nota. Celfior et fortior artus. Val. Flaccus ii, 540, 


290. Dividit Euphrates ingenti gurgite mun- 
dum, ] Omnes fere codices cum Romana et Ve- 
neta Ingentem. Recte. Ingens orbis. Ovid. 
Triſt. v, 8, 


Taurus. 


s qualis per paſcua viter 
Ingreditur, cum colla fumens, tum celſior artus 


300. Aſyrias 


PHARSALIAE/ LIB.” VIII. 


Primi Pellaeas arcu fregere fariflas, * 
Bactraque Medorumi ſedem, muriſque ſuperbam 


413 


300 Aſſyrias Babylona domos. nec pila timentur 


Noſtra nimis Parthis, audentque in bella venire, 


Experti Scythicas, Craſſo pereunte, pharetras. | 
Spicula nec ſolo ſpargunt fidentia ferro; 
Stridula ſed multo faturantur tela veneno. 

305 Vulnera parva nocent, fatumque in ſanguine ſummo eſt. 
O utinam non tanta mihi fiducia ſaevis 
Effet in Arſacidis | fatis nimis aemula noſtris 
Fata movent Medos, multumque in gente Deorum eſt. 
Effundam populos alia tellure revulſos, 

310 Excitoſque ſuis immittam ſedibus ortus. * 


Quod ſi nos Eoa fides, et Barbara fallunt 


Foedera ; vulgati ſupra commercia mundi 


300. Aſyrias Babylona demos.) Aſriam pro 
Syria veteres dixiſſe, tum alii monuere, tum 
Strabo lib. xvi. Sic Seneca Hippolito: 
Uni uicguid Ahria tenus 
Tellure Nerei pervium raſtris jacet. 
Ut nos ibi legendum conjecimus. Grotius. 


305. Vulnera parua nocent,] Nocent. Ovid. 
Heroid. xvi, 352, 
Et mihi ſunt vires, et mea tels nocent. 


Sed quid mirum, ſi nocent ? Corrige Necant ; 


et tum apte ſubjungitur, 

Fatumgue in ſanguine ſummo eft. 
Ovid. Faſt. ii, 802, 

At in dextra qui necet emſis adet. 


Naufragium 


Parva, non Prima. Livius xxxviii, 21, Cum 
aculeus ſagittae aut glandis abditae introrſus tenui 
vulnere in ſpeciem urit. 

306. Hducia ſarvis Eſet in Arſacidis !] 
Non placet hic loci Saevis. Berſmanni codex 
Laevis, alter Ferri, Quid ſi, 


O utinam non tanta mihi fiducia RERUM 
Eſſet in 5 2 


nn 504, 
Paſiguam nulla manet rerum fid ucia, guaerit 
Cum qua gente cadat. © | 
310. Excitoſque ortus.] Parthos, alioſque Ori- 
entis populos. Grotius. 
338. Chaldacos 


3414 M. ANNAEI LUCANI 
Naufragium Fortuna ferat. non regna precabor, 
Quae feci ; ſed magna feram ſolatia mortis' 
315 Orbe jacens alio, nil haec in membra cruente, _ - 
Nil ſocerum feciſſe pie. ſed cuncta revolvens © 
Vitae fata meae, ſemper venerabilis jila 
Orbis parte fui : quantus Maeotida ſupra | 
Quantus apud Tanaim toto conſpectus in ortu! 
320 Quas magis in terras noſtrum felicibus actis 
Nomen abit, aut unde redit majore triumpho ? 
Roma, fave coeptis : quid enim' tibi laetius unquam 
Praeſtiterint Superi, quam, ſi civilia Partho 
Milite bella geras, tantam conſumere gentem, 
325 Et noſtris miſcere malis? cum Caeſaris arma 
Concurrent Medis, aut me Fortuna neceſſe eſt 
Vindicet, aut Craſſum. ſic fatus, murmure ſentit 
Conſilium damnaſſe viros: quos Lentulus omneis 
Virtutis ſtimulis, et nobilitate dolendi 
330 Praeceſſit, dignaſque tulit modo Conſule voces : 
Siccine Theſſalicae mentem fregere ruinae? 
Una dies mundi damnavit fata? ſecundum + 
Emathiam lis tanta datur? jacet omne cruenti 
Vulneris auxilium? ſolos tibi, Magne, reliquit 
335 Parthorum Fortuna pedes ? quid transfuga mundi 
Terrarum totos tractus, coelumque peroſus, 
Adverſoſque polos, alienaque ſidera quaeris, 


Chaldaeos 
338. Chaldaeos culture fecos] Ignem deum amor ?] Cur libertatis tutelam belli cauſam dici- 
Chaldaeorum. Grotius. maeuus, fi externa imperia pati poſſumus ? Grotius. 


339.— uid cauſa obtenditur armis Libertatis 


350,—Clad: X 


PHARSALIAE LIB. VIII. 


Chaldaeos culture focos et barbara facra ; Ip 
Parthorum famulus? quid cauſa obtenditur armis 
340 Libertatis amor ? miſerum quid decipis orbem, | 
Si ſervire potes ? te, quem Romana regentem 
Horruit auditum, quem captos ducere Reges 
Vidit ab Hyrcanis, Indoque a littore, filvis, 
Dejectum fatis, humilem fractumque videbit, 
345 Extolletque animos Latium veſanus in orbem, 
Se ſimul, et Romam Pompeio ſupplice menſus? 
Nil animis, fatiſque tuis effabere dignum : 
Exiget ignorans Latiae commercia linguae, 

Ut lacrymis ſe, Magne, roges. patimurne pudoris | 
350 Hoc vulnus, clades ut Parthia vindicet ante 
Heſperias, quam Roma ſuas ? civilibus armis 
Elegit te nempe ducem. quid vulnera noſtra 
In Scythicos ſpargis populos, cladeſque latenteis ? 
Quid Parthos tranſire doces ? ſolatia tanti 
355 Perdit Roma mali, nullos admittere Reges, 

Sed civi ſervire ſuo. juvat ire per orbem 
Ducentem ſaevas Romana in moenia gentes, 
Signaque ab Euphrate cum Craſſis capta een ? 
Qui ſolus regum, fato celante favorem, 
360 Defuit Emathiae, nunc tantas ille laceſſet 
Auditi victoris opes, aut jungere fata 
Tecum, Magne, volet? non haec fiducia genti eſt. 
Omnis in Arctois populus quicunque pruinis 


Naſcitur 


350. —-Clades ut Parthia vindicet ante Heſpe- lico aliiſque procliis prius parthi vindicent, quam 
- rias, quam Roma ſuas ?] Clades acceptas Pharſa- nos cladem ad Carras? Grotius. 
ro LN - 375+ Nee 


416. 


| a 
370 
375 
380 


385 


Naſcitur, indomitus bellis, et martis amator. 5 


Quicquid ad Eoos tractus, mundique teporem 
Labitur, emollit gentes clementia coeli. 


Illic et laxas veſtes, et fluxa virorum 


Velamenta vides. Parthus per Medica rura, 
Sarmaticos inter campos, effuſaque plano 
Tigridis arva ſolo, nulli ſuperabilis hoſti eſt, 
Libertate fugae: ſed non, ubi terra tumebit, 
Aſpera conſcendet montis juga; nec per opacas 
Bella geret tenebras incerto debilis arcu, 

Nec franget nando violenti vorticis amnem, 

Nec tota in pugna perfuſus ſanguine membra 
Exiget aeſtivum calido ſub pulvere ſolem. 
Non aries illis, non ulla eſt machina belli: 
Haud foſſas implere valent: Parthoque He 


Murus erit, quodcunque poteſt obſtare ſagittae. 


Pugna levis, bellumque fugax, turmacque vagantes, 
Et melior ceſſiſſe loco, quam pellere, miles, 

Illita tela dolis, nec martem comminus unquam 
Auſa pati virtus, ſed longe tendere nervos, 

Et, quo ferre velint, permittere vulnera ventis. 
Enſis habet vires, et gens quaecunque virorum eſt, 
Bella gerit gladiis. nam Medos proelia prima 
Exarmant, vacuaeque jubent remeare pharetrae. 


Nulla 


375. Nec tota in pugna perfuſus ſanguine mm- 385.——FEf gens quaecrnque rern ft, Bella 
bra Exiget agſtivum calide ſub puluere ſolem.] Se- gerit gladiis.] Parthos notat ut effeminatos, im- 
neca Epiſt. p. 320, de Athletis, Solem ardentiſi- belles. Sic rex Epiri Alexander ſe in viros inci- 
mum in ferventiſſimo pubvere ſuftinens aliquis et ſan- diſſe dicebat, Alexandrum Philippi Macedonis 
ow 21 madens diem ducit. | . filium i in feminas. Grotius. 


8 


PHARSALIAE LIB. VIIE 477 
Nulla manus illis ; fiducia tota veneni eſt. * 
Credis, Magne, viros, quos in diſerimina belli 
390 Cum ferro veniſſe parum eſt ? tentare pudendum. 
Auxilium tanti eſt, toto divifus ut orbe 
A terra moriare tua? tibi barbara tellus 
Incumbat ? te parva tegant, ac vilia buſta, 
Invidioſa tamen, Craſſo quaerente ſepulerum. 
395 Sed tua ſors levior, quoniam mors ultima poena eſt, 
Nec metuenda viris, at non Cornelia letum 
Infando ſub rege timet. num barbara nobis 
Eſt ignota Venus, quae ritu caeca ferarum 
Polluit innumeris leges, et foedera tecae 
400 Conjugibus, thalamique patent ſecreta nefandi 
Inter mille nurus ? epulis veſana, meroque 
Regia, non ullos exceptos legibus horret 
Concubitus: tot femineis complexibus unum 
Non laſſat nox tota marem. jacuere ſorores 
| 405 In regum thalamis, facrataque pignora matres. 
Damnat apud gentes ſceleris non ſponte perl 
Ocdipodionias infelix fabula Thebas : 
Parthorum dominus quoties fic ſanguine miſto 
= | 2129151: £177 alar 
397.——— Num barbara nobis E/ ignota Venus,] s balamigue LATENT ſecreta nefand: ? 
* 9 Da A 5 eue oy ee Mal- 
— . ee. 402. Non ulles exceptos legibus horret Concu- 


Non ignota ht, thalamigue (hoc eſt, ſolemni Luca- itus: ] Ita reſeripſimus pro w//is. Nullos horret 
ni ſermone, ſed thalams ſecreta patent. Si quis concubitus eorum quos leges interdieunt, 1 ne ma- 
Num quovis pacto hic retineat, tum legendum trum quidem. Grotius. n ee 
erit, e | 

Gee 420. Nam 


x m— 
- a 
ff 
4 
- 
yy 
4 p 


418 


410 


415 


420 


425 


M. ANNAEI u 


Naſcitur Arſacides ? cui fas implere parentem, 
Quid rear eſſe nefas ? proles tam clara Metelli- | . 


Stabit barbarico conjux milleſima lecto. 


Quanquam non ulli plus regia, Magne, — Ke 


Saevitia ſtimulata Venus, tituliſque virorum. 
Nam quo plura juvent Parthum portenta, falle 

Hanc ſciet et Craſſi: ceu pridem debita fatis 
Aſſyriis, trahitur cladis captiva vetuſtaa. 
Haereat Eoae vulnus miſerabile ſortiʒ 


Non ſolum auxilium funeſto a rege petiſſe, | 


Sed geſſiſſe prius bellum civile pudebit. 

Nam quod apud populos crimen ſocerique, tuumque 
Majus erit, quam quod vobis miſcentibus arma, 
Craſſorum vindicta perit? incurrere cunct: 
Debuerant in Bactra duces, et ne qua vacarent 
Arma, vel Arctoum Dacis, Rhenique catervis 
Imperii nudare latus, dum perfida Suſa 


In tumulos prolapſa ducum, — jacerent 


Aſſyriae paci finem, Fortuna, precamur: 
Et, ſi Theſſalia bellum civile peractum eſt, 


Ad Parthos, qui vicit, eat. gens unica mundi eſt, 


430 De qua Caeſareis poſſim gaudere triumphis. 


420. Nam quod apud populos] Nam quod et 4327. Arias paci] Sidonius Carm. ii. 
Pram quod, non admodum venuſte. Repone ex 


Berſmanni codice, deleta interrogationis nota, SHriae. 


Nam NEQUE apud popules crimen ſocerigue, 


Non 


A uic quondam reparatio credita pacis 


428. 2 Non Theſſaliae. Deeſt in 
praepoſitio. Grotius. Omnes noſtri codices, 


Majus erit, quam quod, Halia. | l 


PHARSALIAE EIB. VHI. 419 
Non tibi, quamprimum. gelidum tranſibis Araxem, 
Umbra ſenis moeſti Scythicis confixa ſagittis  - 
Ingeret has voces ? tu, quem poſt funera noſtra 
Ultorem cinerum nudae ſperavimus umbrae, 
435 Ad foedus, pacemque venis ? tum plurima cladis 
Occurrent monimenta tibi: quae moenia trunci 
Luſtrarunt cervice duces, ubi nomina tanta 
Obruit Euphrates, et noſtra cadavera Tigris 
Detulit in terras, ac reddidit. ire per iſta 84 
440 Si potes, in media ſocerum quoque, Magne, ſedentem 
Theſſalia placare potes. quin reſpicis orbtenmn 
Romanum ſi regna times projecta ſub Auſtro, 
Infidumque Jubam, petimus Pharon, arvaque Lagi. 
Syrtibus hinc Libycis tuta eſt Aegyptus: at inde 
445 Gurgite ſepteno rapidus mare ſummovet amnis : 
Terra ſuis contenta bonis, non indiga mercis, 
Aut Jovis, in ſolo tanta eſt fiducia Nilo. 
Sceptra puer Ptolemaeus habet tibi debita, Magne, 
Tutelae commiſſa tuae. quis nominis umbram 
450 Horreat ? innocua eſt aetas: ne jura, fidemque, 


Reſpectumque Deum veteris {| peraveris aulae. 


442.8; regna times projetta ſub Huftre,] Silius i, 130, 
Alii codices Protenta. Repone PORRECTA. ads wal 
Horat. Carm. iv, 1 . | Heſperia tellus porrecta ſub axe. 


Pico wh majeflas ad ortum | 450.——Ne jura, fidemgue, Reſpefrumgue De- 
Solis ab Heſperio cubili. um veteris ſperaveris aulae.) Ita maluimus quam 
Vel e in nec. Senſus eſt: regnandi veteribus haud tuto 
Piorreda Majeſtas ab Euro credi : meliores efle reges * Grotius. 


Solis ad occiduum cubile. 
* | G g g 2 ee 


M. ANNAEI LUCANI“ 


420 
: Nil pudet aſſuetos ſceptris : mitiſſima ſors eſt 


Regnorum ſub rege novo. Non plura locutus 


Impulit huc animos. quantum ſpes ultima rerum 

455 Libertatis habet] victa eſt ſententia Magni. 
Tunc Cilicum liquere ſolum, Cyproque citatas 

Immiſere rates, nullas cui practulit aras 


Undae diva memor Paphiae, fi numina naſci 
Credimus, aut quenquam fas eſt coepiſſe Deorum. 
460 Haec ubi deſeruit Pompeius littora, totos 


Emenſus Cypri ſcopulos, quibus exit in Auſtrum, 


Inde maris vaſti transfuſo vertitur aeſtu: 


454.——Yuantum ſpes ultima rerum Libertatis 
habet !] Quid eſt Spes ultima rerum] Codex 


Berſmanni SO RS, et alter Pulmanni, HABES. 
Repone, 


' —guantum lors ultima rerum, 
Libertatis habes ! | 


Ubi ers ultima eſt, ubi nihil pejus timendum 
reſtat, libere et contumaciter agunt et loquuntur. 
Ovid. Met. xiv, 488. 


am dum pejora timentur, 
Eft in vota locus: ſors autem ubi peflima rerum; 
Sub pedibus timor oft, ſecuraque ſumma malorum. 


458. Undae diva memor Paphiae,] Lege Pa- 
triae. Tacitus Hiſt. ii, 3, Fama recentior tradit, 


a Cinyra ſacratum templum, Deamgue ipſam (Pa- 
phiam Venerem) huc appulſam. 


462,. Inde maris vaſti transfuſo vertitur agſtu .] 
. Eo mari quod Cyprum et Aegyptum inter fundi- 
tur. Grotius, 


Nec tenuit Caſium nocturno lumine montem, 


Infimaque 
463. Nec tenuit Caſium nocturno lumine mon- 


tem, ] Nullus hie locus Caſio monti, qui poſt ali- 
quanto memoratur. MSS. habent. 


Nec tenuit gratum nocturnuo lumine montem. 


Chimaeram intelligit, montem noctibus flagran- 
tem, ut loquitur Plinius. Grotius. Aliud age- 
bat vir magnus, cum Chimaeram montem hic in- 
telligeret. Chimaera in Lycia g, mont noctibus 


flagrans Plin. v, 285, et in ea quidem Lyciae 


parte quae Phaſelis dicitur. Idem ii, 1 10, Flagrat 
in Phaſelide mons Chimaera, et quidem immortali. 
diebus ac noctibus flamma. Quo igitur modo gra- 
tum lumen; qui magis quam Veſuvii vel Aetnae ? 


et quomodo Nocturnum, qui et dies et noctes 


flagrat ! Sed his remotis, ſitus ipſe loci omnino 
repugnat. Pompeius a Cypro recta tendebat ad 
Alexandriam Aegypti ; ut 443, Petimus Pharon, 
arvaque Lagi. Quid rei tum erat cum monte 


Lyciae? Tu repone, 
Nec tenuit GRATAM nofurno lumine MO- 


Turrim 


4 


PHARSALIAE/ LIE vin. ga 


Infimaque Aegypti pugnaci littora velo 
Vix tetigit, qua dividui pars im Nin | 

In vada decurrit Peluſia ſeptimus amnis. 

Tempus erat, quo Libra pares examinat horas 

Non uno plus aequa die, noctique rependit _ 

Lux minor hybernae verni ſolatia damn. 
Comperit ut regem Caſio ſe monte tenere, - - 
Flectit iter: nec Phoebus adhuc, nec carbaſa languent. 
Jam rapido ſpeculator eques per littora curſu 
Hoſpitis adventu pavidam compleverat aulam. 
Conſilii vix tempus erat: tamen omnia monſtra 
475 Pellacae coiere domus: quos inter Achoreuns 

Jam placidus ſenio, fractiſque modeſtior annis, 

(Hunc genuit cuſtos Nili creſcentis in arva 

Memphis vana ſacris; illo cultore Deorum 
L _Luftra ſuae Phoebes non unus vixerat Apis ;) 

480 Conſilii vox prima fuit, meritumque, fidemque, 
_ _ Sacraque defuncti jactavit pignora patris. | 
Sed melior ſuadere malis, et noſſe tyrannos, 
Auſus Pompeium leto damnare Pothinus ; 


470 


Jus 


| Terria Pharon intelligit, quam curſu petebat ; Rutil. Itin. i, 403, 


ſed non tenuit, quia vento adverſo utebatur. Ea | | 

vero Grata nocturno lumine, quia e turri nofFurnts Neon illic poſitas extollit in aethera moles 
ignibus curſum navium regit, ut Plin. v, 34, Me- Lumine noflurno conſpicienda Pharos, 

les autem et Montes paſſim confundunt Librarii. wt | __ 

Gratum tres n. e noſtris habent non Caſſum. 483. Pothinus; ] Ita ubique fcribendum 
Noſter ix, 1004, - hoc nomen, non, ut ante fuit, Photinus. Eit 


quam rudent Appi- 
m 8 enim Graecum T9993; apud Plutarchum, App 
13 9 littora flammis : wk anum, alios, non wr, quod et lex verſuum 
Sed prius orta dies nocturnam lampada texit, repudiat. Grotius. 
Quam tutas intraret aquas. 


484. Jus 


422 M. ANNAEL LUGANT: « 


Jus, et fas, multos faciunt, Ptolemace, nocenteis. 
485 Dat poenas laudata fides, cum ſuſtinet, _ x1 
Quos Fortuna premit. fatis accede, 410i 
Et cole felices, miſeros fuge. ſidera terra 
Ut diſtant, et flamma mari, ſic os ey 
Sceptrorum vis tota perit, ſi n X1 2 
490 Incipit: evertitque arces reſpectus honeſti. 
Libertas ſcelerum eſt, quae regna inviſa mene, 
Sublatuſque modus gladiis. facere omnia _— 
Non impune licet, niſi dum facis. | exeat aula 
Qui volet eſſe pius. virtus, mes 
495 Non coeunt: ſemper metuet, quem ſaeva mY 
Non impune tuos Magnus contemſerit annos; 
Qui te nec victos arcere a littore noſtro 14511 
Poſſe putat. neu te "Er . bre, 


484. Jus, et fas multos faciunt Ptolemaze nocen- 


teis.] Id eſt, poenac multos ſubdunt. Grotius, 


489.——81 pendere juſta Incipit :] Codex Re- 
gius Incipis; quod Placet, ut t N 5 cum 


Jacis. 


492.——Facere omnia farve Non impune licet, 
niſi dum facis.] Noſtta eſt emendatio, pro cum fa- 
cis. continuanda enim ſcelera docet, juxta illud: 


\ 7 Per ſcelera ſemper ſceleribus tutum eff iter. 


habent CUM. Lege, 


——facere omnia QUAE VIS 
Non, impune licet, niſi CUM [ facis. 


Sed et ulterius progrediendum puto, et reponen- 


dum, 


\ Grotius, Eodem recidit, quod omnes codices 


I 285 8 


| Lt, omnia QUAE vis 
Nm PT COLEMAEE, licet, niſi CUM facts. 


494-' Nut volet ofſe pius.] Omnes noſtri Yult, 
et Priſcianus p. . % 


* > 


49 5. ener metuet, quem ſacua pudebunt.] 
Lucani ſaeculo non fic loquebantur. Pudet tum 


imperſonale erat. Neque remota ſermonis ſen- 
tentia convenit. puto Lucanum ſeripſiſſe, 


Semper metuet, quem jura movebunt. 


498.— Ne te ſceptris privaverit hoſpes,] Alii 
codices Neu nos. Oratorie : fic verſu praece- 
dente, Litore naſtro. Quid quod Nos hic popu- 
los notat. Non nos regibus privet ; et regnum 
vetus in provinciam Romanam vertat. 


 Theſſaliaeque 


cam, Grotius. 


PHARSALIAE LIR. Vn. 


Pignora ſunt propiora tibi: Nilonque, Pharongui, 
500 Si regnare piget, damnatae redde ſorori. 
Aegyptum certe Latiis tueamur ab armis. 
Quicquid non fuerit Magni, dum bella on” | 
Nec victoris erit. toto jam pulſus ab orbe, 
Poſtquam nulla manet rerum fiducia, quia. 
505 Cum qua gente cadat : rapitur civilibus umbris. 
Nec ſoceri tantum arma fugit : fugit ora Senatus, 
Cujus Theſſalicas ſaturat Pars magna volucres: 
Et metuit gentes, quas uno in ſanguine miſtas 
Deſeruit: regeſque timet, quorum omnia merſit: 
510 Theſſaliaeque reus, nulla tellure receptus, | 
Sollicitat noſtrum, quem nondum perdidit, orbem. 
]uſtior in Magnum nobis, Ptolemaee, querelae 
Cauſa data eſt. quid ſepoſitam, ſemperque quietam 
Crimine bellorum maculas Pharon, arvaque noſtra 
515 Victori ſuſpecta facis ? cur ſola cadenti 
Haec placuit tellus, in quam Pharſalica fata 
Conferres, poenaſque tuas ? jam crimen habemus 
Purgandum gladio, quod nobis ſceptra Senatus 
Te ſuadente dedit, votis tua fovimus arma. 
520 Hoc ferrum, quod fata jubent proferre, paravi 
Non tibi, ſed victo. feriam tua viſcera, Magne: 
Malueram ſoceri: rapimur, quo cuncta feruntur. 
Tene mihi dubitas an ſit violare neceſſe, 
Cum liceat ? quae te noſtri fiducia regni 


— 


423 


525 Huc 


310. Thaſſaliaeque reus.] In accuſationes et 523. Tent mihi dubitas an- fit violare neceſſe, 
Cum liceat ?] Oſtendo neceſle eſſe, quia licet, 

| quia poſſum, Neque enim poſſem te laedere fi 
Romanorum 


querelas omnium illapſus per cladem Fharſali- 


424 M. ANNAEI LUCANT 


525 Hucagit, infelix? r 
Arvaque vix refugo fodientem mollia Nilo? 


Metiri ſua regna decet, vireſque fateri. 
Tu, Ptolemaee, potes Magni fulcire ruinam, 


Sub qua Roma jacet ? buſtum, cinereſque movere 

530 Theſſalicos audes, bellumque in regna vocare7 
Ante aciem Emathiam nullis acceſſimus armis: 
Pompeii nunc caſtra placent, quae deſerit orbis ? 
Nunc victoris opes, et cognita fata laceſſis ? 


Adverſis non deeſſe decet, ſed laeta ſecutos. 
535 Nulla fades unquam miſeros elegit amicos. 


Romanarum rerum potireris. nunc, quia non po- 


teris, ob hoc ipſum neceſſe quoque eſt id faciam, 


ne videar tui tutelam ſuſcipere. Simplicior ta- 
: oratio manca eſt, et verbum deficit: 


men ſenſus eſſet vocibus tranſpoſitis : 


Tene mihi dubitas cum fit violare neceſſe, 
An liceat P | 


Seneca pater: Neceſſitas, magnum humanae imbecil- 
litatis patrocinium, quicguid cogit, defendit, Gro- 
tius. Eſto ſenſus ſimplicior : at argutior multo eſt, 
quam receptus ordo reddit. Neceſſe eft, quia 
poſſum. Id crimini dabitur, potuiſſe et non fe- 
eſſſe. Hoc victor a nobis requirit; quocum 
certare non poſſumus. Ceterum pro Nolare co- 


dex Caianus egregie, Fugulare, Illud alterum 
nimis hic reverenter; et id, quod facturus eſt, 


nefas et ſcelus eſſe verbo ipſo confitetur. x, 389, 


——jugulus mihi Caeſaris hayflus 
| Hee pragſtare poteſt. | 


et 394, 


7 Feroces 
Cagferis 6 in jugulum. 


327. Metiri ſua regna decet, vine. fateri] 
Supra 524 habuimus, Fiducia regni; et mox 


Aſſenſere 


iterum redit 530, Bellumque in regna vocare. Sat 
veniae eſt, fi bis intra verſus tam paucos admit · 
tatur; at ut ter, concedi non poteſt. Quid quod 
Quem 
enim decet metiri ? ſi Regna hic voluiſſet Potta, 


omnino dixiſſet, 
Metiri TUA rens bes, wire 7 fateri. 


Sed ſine dubio corrigendum, W 5 

Meriri ſua QM EM QUE atcet, —_ fatert. 
Horat. Epiſt. i, 7, 

Metiri ſe quemque ſuo modulo ac pede verum ft. 
Corippus Africanus iii, | 


Nulli fuas meli oper vip frun 
Cum queis bella gerat. 


Seneca De Benefic. ii, 15, 


Reſpiciendae ſunt cuique  facultates ſuae 2 


528. Tu, Ptolemaee, potes Magni fulcire ruinamy 
Sub qua Roma jacet ?] Sic Curtius i, 6: ruinae 
rerum 0s ſubdere capita, Grotius. 


339. Perfida 


PHARSALIAE LIB. VIII. 
Aſſenſere omnes ſceleri. laetatur honore 
Rex puer inſueto, quod jam fibi tanta jubere 
Permittunt famuli. ſceleri delectus Achillas. 
Perfida qua tellus Caſiis excurrit arenis, 

540 Et vada teſtantur junctas Aegyptia Syrtes, 
Inftruit o ſuperi, Niluſne, et ako — 
Et Peluſiaci tam mollis turba Canopi 
Hos animos | ſic fata premunt civilia mundum | 

545 Sic Romana jacent | ulluſne in cladibus iſtis 
Eſt locus Aegypto ? Phariuſque admittitur enſis? 
HFanc certe ſervate fidem, civilia bella : - 
Cognatas pracſtate manus, externaque monſtra 
Pellite, ſi meruit tam claro nomine Magnus 500 

550 Caeſaris eſſe nefas. tanti, Ptolemace, ruinam 
* ominis haud meter caeloque tonante profanas 


539 Perfida qua tellus Caſts excurrit arenis, ] 
Recte et Excurrit et Arenis. Strabo p. 1182, 
f ir N ar, Sowdns 715 Mes dxgdInguatir, id . 
noſus collis excurrens. 

544.—8ic fata — crvilia mundum n 
Ubique ſane Noſter Fata nobis ingerit, gue 
Stoicus 3 et infra 823, 


Noris civili tellus Aegyptia fato. 


iterum verſu abhinc tertio inculcat, Civilia bella. 
Pharſalia fata, vel Pharſalica ſententiae ſatis 
convenirent, ſed et nimis recedunt a Librario- 


rum lectione, et ſupra 516 haec occupata ſunt, 


Haec placuit tellus, in quam Fharſalica fata 


Conferres ? 
Fortaſſe fic dedit 8 


Inſeruiſſe 


Sic fata premunt crudelis mundum. 


Virgil. Georg. iv, 495, l 
—iterum crudelia retro 


Fe 


Fata vocant. 
Aen. i, 225, —crudelia fecum 
Fata Lyci. 
fic infra v. 644, Facinus civile. codex Pulmanni 
Crudele. 
547. Hane are evi lm eo iy bers 
pauciores, Saltem, _ 
549. Si meruit tam claro nomine RING Care 
ris efſe nefas. ] Ab ipſo Caeſare oceidi. Grotius. 
550. —Tanti, Ptolemace, ruinam Nominis haud 


 metuis ?] Quis hic ferat Tanti nominis, cum altero 


abhinc verſu legerit, Tam dard nomine ? Corrige, 
0 h h anti 


/ 


426 MUANNAEI LUCANT 7 
Non domitor mundi, nee ter Capitola curry. 
Invectus, regumque potens, vindexque Senatus, _ 
555 Victoriſque gener; Phario ſatis eſſe tyranno- : 
Quod poterat, Romanus erat. quid viſcera noſtra . 


EY 


Scrutaris gladio ? neſcis, puer improbe, neſcis 
Quo tua ſit fortuna loco: jam jure ſine ullo 


Nili ſceptra tenes l cecidit civilibus armis 


560 Qui tibi regna dedit. jam vento vela negarat 


Magnus, et auxilio remorum infanda petebat 


Littora: quem contra non longa vecta biremi 

Appulerat ſcelerata manus: Magnoque patere 

Fingens regna Phari, celſae de puppe carinae 
56 5 In parvam jubet ire ratem, mann ms: 


anti, Ptolemaet, Fuinam a 
NUMINIS haud metuis? 
et hoc pacto apta et appoſita ſunt, quae ſequun- 
tur, ———cacloque tonante profanas 
Inſeruiſſe manus, impure et ſemivir, audes ? 


Quae niſi Numine legas, abrupta et inconnexa 
veniunt. 


554.—Regumgue potens, vindexque Senatus, ] 


Codices omnes Regum. Vel corrige cum acu- 


tifimo Nic. Heinſio ad Claudianum, Legumgue 


potens vel mecum, quod fortaſſe praeſtat Rerum- 


que potens, Lycretius ii, 49, 


Audatterque inter reges, rerumque potentes 
Verſatur. | 


iii, 1041, 


Inde alii multi reges, rerumque potentes 


1 Incukt, 


Ovid. Faſt. i, 88, 
A populo rerum digna potente coli. 
Certe majus quid * Ren potent, quam Lee 


. * potens. 


562. Qiuem contra non Ry vera biremi 


Appulerat ſcelerata manus :] Non longa” proprie 
dictum, quia quaedam ſunt naves longae, vis 
paxgai, paſſim apud Graecos Latinoſque. Sed 
quid obſecro eſt Appulerat ” Appellere non dici- 
tur niſi at litus: atqui ipſe Pompeius remis pete- 
bat litus, hi obviam ei a litore veniebant. Quid 
porro eſt, Contra Pompeium appellere ? Cur de · 
nique Appulerat tempore praeterito cum hace 
ſumma feſtinatione tune cum maxime agerentur 


Corrige, 1 


—n contra non longa vecla bireni 
APPROPERAT /celerata manus. 


Feſtinat obviam ei occurrere, praclenti tempore, 
ut mox Fubet, Incuſat. 
589,- Haes 


PHARSALIAE' EIB,. VI. 4 


Incuſat, bimaremqque vadis frangentibus . 1 
Qui vetet externas terris advertere claſſes; - 57 
Quod niſi fatorum leges, intentaque 1 
Ordinis acterni miſerae vicinia mortis 
570 Damnatum leto traherent ad littora deen; 
Non ulli eomitum feelers praeſagia decrant. 
Quippe fides ſi pura foret, ſi regia _ 
Sceptrofum auctoti vera pictate pateret; 
Venturum tota Pharium cum claſſe tyrannum. 
575 Set cedit fatis, claſſemque relinquere nn 
Obſequituf, letumque juvat praeferre timori. 
bat in hoſtilem praeceps Cornelia puppim, 
Hoc magis impatiens egreſſo deeſſe marito, 
Quod metuit clades. remane, temeraria eonjux, 
580 Et tu, nate; precor, longeque e littore caſus 
Expectate meos : et in hac cervice tyranni 
Explorate fidem. dixit: fed ſurda vetanti 
Tendebat geminas amens Cornelia palmas: 
Quo ſine me crudelis abis? iterumne relinquor 
585 T he is ſummota malis ? nunquaàm omine laeto 
ur miſeri. poteras non flectere puppim, 
Cum fu geres alio, latebriſque relinquere Leſbi, 
Omnibus a terris fi nos arcere parabas ? | 
An tantum in fluctus placeo comes ? Haec ubi fruſtra 
590. Effudit, prima pendet tamen anxia puppe: 
Attonitoque metu nec "a oquam avertere viſus, 


Nec 


589 —_—_— ubi fruftra gras] Placet ſus,] Ali libri Attonitos viſus. Recte. Ovid. Met. 
quod ferunt alii codices, Efendi. | | iii, 4, et attonitos ſubitus | tremor occupat artus. 
591 5 Attonitogue metu nec quoquam avertere vi- Heroid. Vz Attoniti micuere ſinus. | 


Hhh2 T acit. 


428 M. ANNAEILUCANI 
. Magnum ſpectare poteſt. ſtetit anxia claflis _ 
Ad ducis eventum, metuens non arma, e, g 


Sed ne ſubmiſſis precibus Pompeius adoret 
595 Sceptra ſua donata manu. tranſire 4 


Romanus Pharia miles de puppe ſalutailt 
Septimius: qui, pro ſuperum pudor, arma notes 
Regia geſtabat poſito deformia pilo, ry 
Immanis, violentus, atrox, nullaque } body 

600 Mitior in caedes. quis non, Fortuna, putaſſet | 
Parcere te populis, quod bello haec dextra vacaſſet, 2 
Theſſaliaque procul tam noxia tela fugaſſes ? 
* e ne e * n . 


Heu 


Tacit. Hiſ. i, — pephR ind plus wits Amor. 16 BE ew: { 


vox, ſed attoniti venus et converſas ad omnia 
Fwd, How fuchnus ! 2 
601. — n. — Reci- Arte Amandi i, 751, 


pimus ex aliis libris Yacaret ; ne tres verſus con- 
tinui in eundem tonum exeant. Paget, - Eu facinus ! non of boſs mud, ani. 


* . N Alusdr ad Liriam, 174. 


603. Diſpenis gladios, ne quo non fiat in orbe, ICEHNS vier iturus at 
Heu, facinus civile tibi.] Imitatus eft hunc locum Hes fe 5 1 


Claudianus, ii Rufin. 24, TOTO Noſter x, 518, 
Laxavitque viam bellis, et nequa maneret . ( Hu facinus) cervix gladio male ah The 
. — ena 
109 . nn 
Quid vero eſt Fiat tibi ? Quidque Heu, FF" ; 


Facinus] jungatur. Ovid. Metam. viii, 85, Noſter vii, 4325 
Burat er (heu facinus) fatali nata parentem Quod fagiens civile nefas redituraque nunfuam 
Crine ſuum ſpoliat. Libertas. 1 
Herold. xvi, TD | Claudianus ii, in Rufin. 325 
1 — dn d, erde nfs, bis rupimus Alper. 
7 tenet 


6% Ae 


PHARSALTAE LIB; VII. 


Heu, facinus civile tibi. victoribus ipſis 
605 Dedecus, et nunquam Superum caritura — 
Fabula; Romanus Regi ſic paruit enſis, 
Pellaeuſque puer gladio tibi colla recidit, | 
Magne, tuo. qua poſteritas in e ae hay 
Septimium fama ? ſoelus hoc quo nomine dicent, 
610 Qui Bruti dixere nefas ? jam venerat horae 
Terminus extremae, Phariamque ablatus in alnum 
Perdiderat jam jura ſui. tum ftringere ferru m 
Regia monſtra parant. ut vidit comminus enſes, 

Involvit vultus: atque indignatus apertum 
615 Fortunae praebere caput, tunc lumina preſſit, 
Continuitque animam, ne quas effundere voces 
Poſſet, et aeternam fletu corrumpere famam. 
At poſtquam mucrone latus funeſtus Achillas 
| Perfodit, nullo gemitu conſenſit ad ictum: 

620 Deſpexitque nefas, ſervatque immobile corpus, 
Seque probat moriens, atque haec in pectore volvit: 
Secula Romanos nunquam tacitura labores 
Attendunt, aevumque ſequens ſpeculatur ab omni 
Orbe ratem, Thames. fidem. nunc conſule ſamae. 

| 625 Fata 


619.——Nullo gemitu 4 ad ictum: De- 
ſpexitque nefas,] Omnes codices Reſpexit : Con- 


TOTES FP indignatus pores Fortunae 


RO OI. 4 ſenſit et Reſpexit, hoc eſt, Favit, yr eft : 
C 
T 
Sed et libenter legerim, : is "= 
— indignatus . | Compaſita in mortem FT 7 7 


45 M. ANNAET — NI 


— 6 nan in mrs probars 
| An ſcieris adverſa pati. ne cede pudori, 


Hoc auferre Deo. mutantur proſpera vita 5 


Non ſum morte miſer. videt hanc Cornelia cacdem, 


Pompeiuſque meus. tanto patientius oro 
Claude, dolor, gemitus : natus, dee pereiptum 
635 Si mirantur, amant. talis cuſtodia Magno 
Mentis erat: jus hoc animi morientis habebae, | 
At non tam patiens Cornelia cernere ſaevum 
Quam perferre nefas, miſerandis aethera ae, 
Vocibus: o conjux, ego te ſcelerata peremi: 


640 Letiferae tibi cauſa morae fuit avia Lowes, 
Et prior in Nili pervenit littora Caeſar. 


ES 


Nam cui jus alii ſceleris? ſed quiſquis in iſtud 
A ſuperis immiſſe caput, vel Caeſaris irae, 


Vel tibi proſpiciens, neſcis crudelis, ubi ipſa 


64 5 Viſcera ſint Magni: properas, atque ingeris us, 


Qua votum eſt victo. poenas non morte minores 


626. Ignorant populi, fi non in morte probaris, 


An ſcieris adverſa pati.] Immo repone IGNO- 
RENT, quantumvis recuſent codices. et Proba- 
ris, accipe Probaveris. 


627.——Ne cede pudori,] Ne te pudeat, quod 
juſſu pueri, decreto ſpadonum, manu deſertoris 
occideris. Non illis aſcribenda mors tua, ſed 
Cacſari, Grotius, 


Pendat, 


 632.— Mutantur profpera vita non fum 
morte miſer.) Alii codices Vitae, probante ad 
Claudianum Nic. Heinſio. tamen paulo ante ha- 


- buimus v. 625, Fluxerunt proſpera vitae. Repone, 


—mutantur proſpera vita 3 
Non FIT norte miſer. 


Hoc, egregia ſententiae venuſtate, an co- 
dex Collegii Trinitatis. . 
| 665. lratamgue 


0 
* 


* 


PHARSALIAE LIEB. vnn a 


Pendat, et ante meum videat caput. haud ego culpa 
Libera bellorum, quae matrum ſola per 3 110 
Et per caſtra comes, nullis abſterrita fatis, 
650 Victum, quod gee etiam timuere, recepi. M res 
Hoc merui, conjux, in tuta puppe relinquiꝰ) 
Perfide, parcebas'?' te fata extrema petente 
Vita digna fui ? moriar, nec munere regis. 
Aut mihi praecipitem nautae permittite ſaltum: e 
655 Aut laqueum collo tortoſque aptate rudentes?s 
Aut aliquis Magno dignus comes exigat enſem. 
Pompeio praeſtare poteſt, quod Caeſaris armis 
Imputet. o ſaevi, properantem in fata tenetis? 
Vivis adhuc, conjux, et jam Cornelia non eſt 
660 Juris, Magne, ſui.” prohibent accerſere mortem: 
|  Servor victori. fic fata, interque ſuorum 
Lapſa manus, rapitur, trepida fugiente carina. 
At Magni cum terga ſonent, et pectora ferro, 
Permanſiſſe decus ſacrae venerabile formae, 
66 5 Iratamque Deis faciem, nihil ultima mortis 
Ex habitu, vultuque viri mutaſſe, fatentur 
Qui lacerum videre caput. nam ſaevus in ipſo 
Septimius ſceleris majus ſcelus invenit actu: 
Ac retegit ſacros, ſciſſo velamine, vultus 
670 Semianimis Magni, ſpirantiaque occupat ora, 
3 in NP — languentia tranſtro. 


Tunc 


665. Bae Deis faciem.] TR C ER- Grex tuus Iliaco poterat certare cinacdo. 


TANTEMQUE dai, forma ſeiliecet. Mar- pa, foma Ganymedi, 
tialis i ii, 43 | 


At poſtq 


Ut non ipſe feras? o 


675 Vendicat hoc Pharius r 
Degener, atque operae miles Komane cane 
Pompeii diro ſacrum caput enſe recidis, | 

fummi fara pudoris |_| \. 

Impius ut Magnum noſſet puer, Joy; 


NM ANNAEI LUC AN! m q 


9 nervos, venaſque ſecat, nodoſaque _ 
Oſſa diu: nondum artis erat caput enſe rotate. 
uam trunco cervix abſciſſa receſlit, 


ia 


pro 


; LO 4 


680 Regibus hirta coma, et generoſa eee | 270 


Caeſaries compreſſa manu eſt; Pharioque n ry 


Dum vivunt yultus, atque os in murmura pulſant 


Singultus animae, dum lumina nuda rigeſcunt, 


—_ 


Suffixum caput eſt, quo nunquam bella jubente 


685 Pax fuit: n eee et Roſtra — 


6756. — Operas miles Remane ſecumdae,] 18. 
daclagelon, partium ſecundarum. A fabulis ductum. 
Major enim Achillae dignitas qui caput Pompeii 
geſtavit, quam Septimii qui a ſe abſciſſum ge- 
ſtare ipſe non potuit. Grotius. 


678.—0 ſummi fata 1 Lege © ox * 


aliis codicibus, Pro. 


681. Caeſaries compreſſa » manu eff 1 Juno ut 
alii codices Comprenſa; ut veruto ſuffigatur ca- 
put. Suetonius in Galba xx, Gregarius miles 
caput ei amputavit ; et quoniam capillo prae calui- 
tie arripere non poterat, in gremium abdidit ; mox 
inſerto per 0s pollice, ad Othonem detulit. Ovid. 
Metam. ix, 317, ˙ 
Dixit « adverſa prenſis a fronte capillis, 


Stravit humi pronam. 
et ix, 317, 


——prenfumqus 5 de Jars capillis 
5 * | 


| Hac 
Seb nch * en vodemyenlo e 


coma et Decora caeſaries. quid enim differunt 
Coma et Caeſaries ? mallem dixiſſe, 


ee * aur 
CANTTIES. 
Jam enim ana er Pompeius, 15 v. 36, 


On. x, "us" 3 
NE Dal toto | 
2 canities rigidis Fetit hirta capillis. 


can 1150 cepit illud de . Silius xiii, 
861, 


Nh, birta cui  fubrigitsr coma fon decorum 
Et gratum terris Magnus caput. 


. 


PHARSALIAE LYB: vin. 


_ Hae facie; Fortuna, tibi, Romana, placebas. | 
Nec fatis infando fuit hoc vidiſſe tyranno: oo 2 
Vult ſceleri ſupereſſe fidem. tunc arte — * 7 
Submota'eſt capiti tabes, raptoque cerebro 

690 Adficcata cutis, putriſque effluxit ab alto K SE... 

Humor, et infuſo facies ſolidata veneno eſt. | 
Ultima Lageae ſtirpis, perituraque — Ai O27 

Degener, inceſtae ſceptris ceſſure ſororis 

Cum tibi ſacrato Macedon ſervetur i in antro, 

Et regum cineres extructo monte quieſcant, 

Cum Ptolemacorum manes, ſeriemque — 

Pyramides claudant, indignaque Mauſolea : 
Littora Pompeium feriunt, truncuſque vadoſis 
Huc illuc jactatur aquis. adeone moleſta 

700 Totum cura fuit ſocero ſervare cadaver?ꝰ 
Hac Fortuna ſide Magni tam proſpera fata 
Pertulit: hac illum ſummo de culmine rerum 
Morte r 2 omneis a in uno 


_ Saeva 


7062.— Hr ilùum ſummo de culmine rerum 
Morte petit :] Acutiſſimus Nic. Heinſius ad Si- 
lium xiv, 4630, ex ſuis codicibus reponit, Horte 
petit. Sed majus, ni fallor, et feeleratius men- 
dum hic latet. Quid enim eſt Tame aliguem 
DE culmine ? Corrige, 


Hac fortuna fide Magni tam pits "oak fata 
Pertult : hac illum ſummo de culmi ne rerum 
PRAECIPI TAT. 


Hac, iterum ſubauditur Fide: quod cum non 


animadyerterent Librarii, locum foede corrupe- 
runt. Seneca Nat. Quaeſt. Praef, p. 704, Deus 


alia exaltat, alia ſubmittit, nec molliter ponit, ſed 5 


ex faſtigio ſuo nullas habitura religuias jactat. et 
Epiſt. 47, Dicat nunc aliguis me vocare ad pileum 
ſervos, et dominos de faltigio ſuo dejicere. 


703 ——Cladeſque omneis exegit. in uns Saeva 
die, quibus immunes tot pragſlitit annos :] Recta 
lectio, ut patet ex oppoſitione. Opponitur enim 
unus dies infelix tot annis felicibus. Grotias. 
Ut haec viri magni intelligas ; ſcias Franciſcum 
Modium in Epiſtola xcv, ubi Lucani quaedam 
recenſet, IMO DIE hic legendum n 
non UNO. 1. 


LEY 5 8 v ii 


71 — 


* Ky 
ID 


434 M ANNAEILUCAN T 


705 Pompeiuſque fuit, qui nunquam miſta videret 


Laeta malis: felix nullo turbante Deorum, 


Et nullo parcente miſer. ſemel impulit illum 
Dilata Fortuna manu. pulſatur arenis, 


'P 


Carpitur in ſcopulis, hauſto per vulnera Ln 


710 Ludibrium pelagi : nullaque manente figura, 
| Una nota eſt Magno capitis jactura revulſi. 


Ante tamen Pharias victor quam tangat arenas, 
Pompeio raptim tumulum Fortuna paravit, 
Ne jaceat nullo, vel ne meliore ſepuloro. 
715 E latebris pavidus decurrit ad aequora Cordus, 


Quaeſtor ab Idalio Cinyraeae littore Cypri 


Infauſtus Magni fuerat comes. ille per umbras | 
Auſus ferre gradum, victum pietate timorem 
Compulit, ut mediis quaeſitum corpus in undis 


720 Duceret ad terram, traheretque ad littora Magnum. 


Lucis moeſta parum per denſas Cynthia nubes _ 


| 717. Infauflus Magni fucrat comes.) MS. P. 
Infauflus fugae, unde icribere liceat: 


Infauſluſque fugae fuerat comes, 
Grotius. Quod vir ſummus partim ex codice, 
partim ex conjectura extundit, id clare et integre 
extat in codice Regio, 


InfautuſQUE FU GAE fucrat comes. 


Cujus vero comes? non Magni certe, nee ejus 
fugae. Soli enim ex Pompeii comitatu una cum 
eo in Achillae biremem ierant, Scena ſervus, 
Philippus libertus, et Centuriones duo, Plutar- 
cho in Pompeio teſte. Ex his quattuor nemo 
erat Quagſlor. Addit Plutarchus, Libertum 


Praebebat 


iſtum fragmenta carinae contuliſſe, ad truncum 
Pompeii corpus deuſtulandum : ei vero ſuperve- 


niſſe hominem Romanum, Jam ſenem, qui juvenit 


olim Pompeio militaverat, et una cum Philippo 
rogum compoſuiſſe; d yn, inquit ard ve 
KpPupar rh ADTIOEE NQEIN, art v anagur Tore 
vd wgaurr, ut non per omnia querar de Exilio, ſed 
pro multis miſeriis hoc ſaltem nanciſcar, maximum 
Romani nominis imperatorem ſepeliiſſe. In hoc ho- 
mine Romano, in hac refνανν five fuga, latet 
forte ille quiſquis eſt Quaeſtor, qui Praetori ſuo 
(ut veriſimile eſt) in exilio comes fuerat, ſed. 
Plutarcho yigu» ſenex eſt, Noſtro 743, Juen. 

vide de Gabinio exule Appian. Syr. p. 193. 


741,—Munere 


PHARSALIAE/ LIB. vn. 435 
Praebebat; cano ſed diſcolor aequore truhous 
Conſpicitur. tenet ille ducem complexibus arctis 
Eripiente mari : nunc victus pondere tanto 

725 Expectat fluus, pelagoque juvante kth 
Impellit. poſtquam ſicco jam littore ſedit, 
Incubuit Magno, lacrymaſque effudit in omne 
Vulnus, et ad Superos, obſcuraque ſidera fatur: 

Non pretioſa petit cumulato ture ſepulera 
730 Pompeius, Fortuna, tuus: non pinguis ad aſtra 
Ut ferat e membris Eoos fumus odores, 
Ut Romana ſuum geſtent pia colla parentem, 
Praeferat ut veteres feralis pompa triumphos, 
Ut reſonent cantu triſti fora, totus ut ignem 
735 Projectis moerens exercitus ambiat armis. 
Da vilem Magno plebeii funeris arcam, 
Quace lacerum corpus ſiccos effundat in ignes. 
© Robora non deſimt miſero, nec ſordidus uſtor. 

Sit ſatis, o ſuperi, quod non Cornelia fuſo 

| 740 Crine jacet, ſubicique facem complexa maritum 
Imperat, extremo ſed abeſt a munere buſti 

Inſelix conjux, nec adhuc a littore longe eſt. 
Sic fatus, parvos juvenis procul aj picit ignes, 
Corpus vile ſuis, nullo cuſtode, cremantes. 

745 Inde rapit flammas, ſemuſtaque robora membris 
Subducens, quaecunque es (ait) neglecta, nec ulli 
Cara tuo, ſed . felicior umbra, .. 

Quod 


741.——Munere buſti] Ita Ms. non, funere. 746. Qllaecungue es (ait) neglecta, nec ulli 
Dolet enim Corneliam ultimum marito officium Cara tuo, ] Codex Collegii Trinitatis Nec leta: p 


ſuhziciendi facem non praeſtitiſſe. Grotius. unde corrigendum, 
8 "SSH 8 | 


Quod jam mee violat manus lin buſtur 

Da veniam: ſi quid ſenſus poſt fata relictum eſt: 

750 Cedis et ipſa rogo, pateriſque haec damna d 
Teque pudet, ſparſis Pompeii manibus, uri. * Rt: -» 
Sic fatur : plenuſque ſinus ardente favilla - el 
Pervolat ad truncum ; qui fluctu paene b 
Littore pendebat. ſummas dimovit arenas, 

755 Et collecta procul lacerae fragmenta carinae 

Exigua trepidus poſuit ſcrobe. nobile corpus 

Robora nulla premunt, nulla ſtrue membra recumbunt: 
Admotys Magnum, non ſubditus, accipit ignis. 
Ille ſedens juxta flammas, O maxime, dixit, 

760 Ductor, et Heſperii majeſtas nominis una, 
Si tibi jactatu pelagi, ſi funere nullo 


Triftior iſte rogus ; manes, animamque potentem 


1 > 
o : 
A re 


Officiis 
Duaecunque es (ait) NEC FLETA nec u Si tibi jaBatu pelagi, þ paler nudo 
Cara tuo. Tyiſlior ille rogus. 
f ä Pulvere hie idem quod Litore 3 15 ix, 342, 
Virgil. | . 4 
irgil Xl, 372, 4 de Syrti, 
Nos animate viles, inhumata infletaque turba dci jam pulveris agger. 
et vi, 401, $hes 1 ix, 394, aum primus ares 


Ingrediar, primuſque gradus in pulvere ponam. 
Hr anion ft ad foamed ed | 


Horat. Carm. i, 28, 23, 
753. P ervolat ad truncum 30 Codices, Pervo- A aga- ne parce malignus | arenae 
lat, Praevolat, Evolat, vel Evolat malim, vel mox, Injecto ter pubvere curras. 
Provolat. | 
Ovid. Metam. ix, 35, 
761. Si tibi jactatu Fs 6 funere nullo Tri- Tile cavis haufto ſpargit me pulvere palmi 65 


iar ille rogus 1s 3] Funere nulle, ut ſupra 714,  Inque vicem fulvae jaftu flaveſeit arenae. 
Ne Jaceat nullo, vel ne meliore ſepulero. Noſter x, 380, DS ik | 

Sol cal Retna et Regius, Funere nude. ——tumulumque e pulyere parvo 

Quid ſi legendum ? | Aſpice, Pompeii non omnia membra tegentem. 


765. Ne 


765 


770 


775 


780 


785 


Romana ſuccenſe manu. 


HE 


PHARSALIAE LIB: vm aan 


Offiiiis averte meis: injuria fat: 

Hoc fas eſſe jubet; ne ponti bellua quicquam, 

W ne ſaevi Caeſaris ira 

Audeat: exiguam, quantum potes, accipe flammam, 
Fortuna recurſus 

Si det in Heſperiam, non hac in ſede quieſcent 

Tam ſacri cineres: ſed te Cornelia, Magne, 


Accipiet, noſtraque manu transfundet in urnam. 


Interea parvo ſignemus littora ſaxo, 

Ut nota ſit buſti; ſi quis placare peremtum 

Forte en plenos et reddere mortis honores 
Inveniat trunci cineres, et norit arenas, 

Ad quas, Magne, tuum referat caput. haec ubi b 


Excitat invalidas admoto fomite flammas. 


Carpitur, et lentum Magnus diſtillat in ignem, 

Tabe fovens buſtum. ſed jam percuſſerat aſtra 

Aurorae promiſſa dies: ille, ordine rupto 

Funeris, attonitus latebras in littore quaerit. 
Quam metuis, demens, iſto pro crimine poenamm, 

Quo te fama loquax omneis accepit in annos ? 

Condita laudabit Magni ſocer impius oſſa. 

I modo ſecurus veniae, faſſuſque ſepulerum 

Poſce caput. cogit pietas imponere finem 

Officio. ſemuſta rapit, reſolutaque nondum 

"RF 0 Oſſa 


70 5. N. fera, ne volucres, ne ſaevi Caeſaris flraque manu transfundet in urnam.] | Quomodo 
fra] Lege cum codice Collegii Trinitatis, £ au- Noftra 82 ſi Cornelia acciptet ? Corrige, 
cris; Bellua, Fera, Volurris. 


769.8415 Cornelia, Magne, Accipiet, no- 


| PROPRIAQUE manu franifundet i in urnam. 
| 793.—Placet 


/ 


X. ANNAEILUCANT 
Oſſa ſatis, nervis, et inuſtis plena medullis 
Aequorea reſtinguit aqua, congeſtaque in unum 
a Parva clauſit humo. tum ne levis aura retectos 
790 'Auferret cineres, ſaxo compreſſit arenam 
Nautaque ne buſtum religato fune moveret, | 


Inſcripſit ſacrum ſemuſto ſtipite nomen: 
Hic ſitus eſt Magnus. placet hoc, Fortuna, nn 
Dicere Pompeii: quo condi maluit illum, 
795 Quam terra caruiſſe ſocer? temeraria dextra, _ 
Cur obicis Magno tumulum, maneſque vagantes 
Includis ? ſitus eſt, qua terra extrema refuſo 
Pendet in Oceano. Romanum nomen, et omne 
Imperium Magno eſt tumuli modus. obrue ſaxa 
800 Crimine plena Deum. ſi tota eſt Herculis * 
Et juga tota vacant Bromio Nyſeia; quare 
Unus in Aegypto Magno lapis? omnia fans” 
Rura tenere poteſt, {1 nullo ceſpite nomen 
Haeſerit. erremus populi, cinerumque tuorum, 
Magne, metu nullas Nili calcemus arenas. 
Quod ſi tam ſacro dignaris nomine ſaxum; 
Adde actus tantos, monimentaque maxima rerum: . 
175 Adde 


193——Placet hoc, Fortuna, ſepulerum Dicere Quare Berſmanniani codicis — admitti- 


| Pompeii :) Val. Max. i, 8, 9, 1/6 fortunae erubeſ= mus, 4 


andum rogum. Quod fi tam CLARO ) dignaris nomine ſaxum. 
| * ——Temeraria dextr a] he octica eſt incre- 807. Adde actus tantos, monimentaque maxima 
| Grotius, | rerum :] Tantos maximaque, hoccine placet ? 
fe P: 
whe” Duod fi tam ſacro dignaris nomine ſaxum z] Maxima rerum monumenta, velles credo potius, 
Jam antea hoc habuimus v. 792, maximarum rerum monumenta. Codex Berſmanoi 
Momentague. Corriges, © 


Veri fac o fipi R - N 
Inſeripſa ſacrum ſemuſto flipite nomen * 


„ 


PHARSALIAE LIN VIII 
Adde truces Lepidi motus, Alpinaque . 1 
Armaque Sertori revocato Conſule victa, Beste! 
810 Et currus, quos egit eques: commercia tuta 
Gentibus, et pavidos Cilicas maris. adde ſubactam 
Barbariem, genteſque vagas, et quicquid in Euro 
Regnorum, Boreaque jacet. dic ſemper ab armis 
Civilem repetiſſe togam : ter curribus actis | 
815 Contentum patriae multos donaſſe triumphos. 


Quis capit haec tumulus ? furgit miſerabile buſtum 
Non ullis plenum titulis, non ordine tanto 


439 


w—\ 


Alls aftus TACITOS, MOMENTAQUE 


maxima rerum. 


Adde primum actus vitae ejus tacitos, quae in 
pace, in filentio, 'in curia, in roſtris, in campo, 

conſilio ſuo et authoritate egit; quamvis non 
ita foris clara, maxima tamen rerum momenta : 
deinde. adde (ut in verſibus ſequentibus) bella 
eus et res geſtas. Noſter iii, 338, 

en pondera rerum 

Nec momenta ſumus. 
vii, 118, 
Si ſine momento rerum, — ruina 
Caſurum oft, feriat, 


8 16.——Surgit miſerabile buſtum] el 
ſurgit, quod tam humile eſt, ut viator ſtans rec- 
tus legere nequeat? Surgit, de altis et ſublimi- 
bus dicitur, ut infra 866, 


Ardua marmoreo ſurrexit pondere moles. 


Faſtorum: ſolitumque legi ſuper alta Deorum 
. Culmina, et extructos ſpoliis hoſtilibus arcus, 
820 Haud procul eſt ima Pompeii nomen arena, 


Depreſſum 

SORDET miſerabile buſtum. 
Et quid ſodes illud eſt, Nor ullis plenum tituls ? 
Non tot, non tantis titulis plenum facile cape- 
rem; at non Ulis plenum non intelligo. Re- 


Pone, 


Nen TLLIS plenum titulis. 
Illis titulis, quos novem verſibus numeraverat. 


| 820. Haud procul g ima Pompeii nomen arena, 


| Depreſſum tumulo,] Quid eſt Nomen, depreſſum 


tumulo ? De depreſſione cautum erat, cum dixit, 


Haud procul ima arena. Lege ex aliis manuſcrip- 
tis, IMPRESSUM tumulo. | 


Virgil. Georg. i, 263, | 
Haut * W aut numero: - impreſli acervise 
* $23. Noxia 


146 M. ANNAEI UUCANT 7 
44% M. AEI LUUCANT 7 


Depreſſum tumulo, quod non legat advena _ 
Quod nifi monſtratum Romanus — A 2098 


Noxia civili tellus Aegyptia fato, 18 


Haud equidem immerito Cumanae carmine wan, 


825 Cautum, ne Nili Peluſia tangeret ora hafte 
Heſperius miles, ripaſque aeſtate tumentes. 
Quid tibi, ſaeva, precer pro tanto erimine, tells? 

Vertat aquas Nilus, quo naſcitur orbe, retentus 
Et ſteriles egeant hybernis imbribus agri, 

830 Totaque in Aethiopum putres ſolyaris arenas. . - 
Nos in templa tuam Romana accepimus Ifin,, . 
Semideoſque canes, et ſiſtra jubentia luctus 
Et quem tu plangens hominem teſtaris Oſirim _ 


823. Noxia ciuili 4 2 fas; Proper- 
tius. 


— Naxia Manns 45 aptifima tellus. 
Grotius. . 

824. Haud equidem'immerith Cumanas carmine 
Vatis Cautum, ne Nili Peluſia tangeret ora Heſpe- 


rius miles,) Appianus de Gabinio : wo Thc rr 


cupaiuy CD pv in} 29 àν nfiopar®- i; Ayr 


Tov duCans FE Woes go j &T aoiy Hoh. 


35 vg 71 Tech | av roc a οhν’,h̃. Grotius. N 


833. Et quem tu plangens hominem te/taris 
Ofirim :] Ex Xenocratis difto ad Aegyptios : - 
re 85 pb Yeos 83 c H dense re alt; 2 N arbguros, 
41 Youre avrol;, Pari modo Xenophanes Eleates 
Graecis de Leucothea. t wir Juv db wh 
been, of db, wn Yen. Grotius. 


IuͤBnoſtros, Aegypte, tenes in pulvere Manes. 
835 Tu quoque cum ſaevo dederis jam templa tyranno, 
Nondum Pompeii eineres, Rant 


o Roma, petiſti: 2 
830. Nondum Pompeii cineres, Rama, petifti :] 
At quoties Noſter caſu vocativo Rama nuſquam 
alibi, o Roma. Codex Regius, ©: 8 

Nondum Pompeii 1 ROMANE 4 
Egregie. Virgilius, | 

Tu regere imperio popules, Romane, moments. 
Auctor ad Liviam 19, | 

Ignotumgue tibi meruit, Romane, bene 


Horatius Carm. ili, * 
D. majorum immeritus lues, 
Sat. i i, 45 85, 3 
Hic niger oft ; hunc 1 e caveto. 


et Alibi ſaepe. 
poke Adveriet ? 


> 


PHARSALIAE LIR Vin 4 


Exil adhue jacet umbra ducis. {i ſecula prima” 
Victoris timuere minas/; /nunc' excipe fatem LOS 
Oſſa tui Magni, ſi nondum ſubruta fluctu 5 
| 840 Inviſa tellure ſedent. quis buſta timebit? 
Quis ſacris dignam moviſſe verebitur urnam 7 
| Imperet hoc nobis utinam ſeelus, et velit uti 
Noſtro Roma ſinu : fatis o nimiumque 3 4 
Si mihi contingat manes'transferre revulſ oon 
845 Auſoniam, ſi tale ducis violare ſepulerum. 5 
Forfitan aut fulco ſterili cum poſcere finem 
A Superis, aut Roma volet feralibus Addn. . 
Ignibus aut nimiis, aut terrace tecta moventi : 
Conſilio, juſſuque Deum tranſibis in urbem, 
85 50 Magne, tuam, ſummuſque feret tua buſta ſacerdos. 
Nam quis ad exuſtam Cancro torrente Syenen® 
Ibit, et imbrifera ſiccas ſub Pleiade Thebas” © benen 
gpecttator Nili: quis rubri ſtagna profund, 
Aut Arabum portus mercis mutator Ea. 
855 Magne, petet, quem non tumuli venerabile ſarum, 
Et cinis in ſummis forſan turbatus arenis 
Advertet? maneſque tuos placare jubebit, 
Et Caſio praeferre Jovi? nil iſta nocebunt 
Famae buſta tuae. templis, auroque ſepultus 
860 Vilior umbra fores : nunc eſt pro numine ſummo, 
Hoc tumulo Fortuna jacens. auguſtius aris 
Vo.rccoris Libyco pulſatur ab aequore ſaxum. 


Tarpeiis 
$57. Adverte 7 Ita reQe MS. Grotius. | quodammodo cum ipſo Pompeio ſepulta, cui 


861. Hoc tumuls Fortuna jacens;] Fortuna ſemper adfuerat. Grotius. Minore cum Pom- 
| | ; " | K k k ES peii 


442 


M. ANNAEI LUCANÞ 
Tarpeiis qui ſaepe Deis ſua tura 


8 


De 117 Wt 


Incluſum fuſco venerantur ceſpite Gn: Neno 


86 5 


Proderit hoc olim, quod non manſura e 
Ardua marmoreo ſurrexit pondere moles. 


Pulveris exigui ſparget non longa vetuſtas 10 
Congeriem, buſtumque cadet, r peribuae * 


Argumenta tuae. veniet felicior aetas, 
870 Qa ſit re e e 


„ 


Atque erit Aegyptus populis fortaſſe nepotu m 
Tam mendax Magni tumulo, quam Creta Tonantis, 


peii laude Sos tumulo 3 quam *  ſeenderent, Venerantur, Fm; bidentibus, unde 


Telamonii Virtus. 


rn 
Aiales rot, ane 


863. Tarpgis qui ſacpe Dat ſua —.— 
Melius alii codices Negarant, | 


864. Incluſum fuſco venerantur ceſpite fulmen.]" 
Thuſco MSS. Thuſco ceſpite, id eſt aggeſtione 
facta ex Ethruſca diſciplina. Scholiaſtes ad Per- 
ſium: in uſu fuit ut aruſpices addutt ex Ethruria 
fulmina transfigurata in lapides infra terram 22 


bidental dictus locus, vide interpretem ad artem 
Horatii et quae nos ſupra circa finem libri primi. 


Vide et Feſtum in voce Scribonianum puteal : 
nbi integi dieit quod bie elt includi, Sopiri dix- 


it Varo, ubi de Curtio lacu agit. | Grotius. 


 $65.--Dued non manſura ſepuleri 1 mare 
moreo ſurrexit pondere moles.] Manuſcripti pleri- 
que omnes Manſura futuris : Ree. neque opus 
eſt yoce Schule, ut ſepulcrum intelligamus. 


| 870. ——Sarum moyfirantibus iiud:] Lu 


onmes fers codices, | 


| 1 I 
II IK 
M. ANNAEI 
_ . ; 
„ M. A 


ae 4 


0. 4.42 + 5 "2455 BER 


Tr 4 EE ' 


LIBER NON. 


17 
8 


: * 


1 * 


TEES. 


Nee © cinis exiguus tantam —_ : 
Proſiluit buſto, ſemuſtaque membra relinquens, 


Degeneremque rogum, ſequitur convexa Tae 


1 


[3 2 A niger aftriferis conneftitur: 4 
abr :] Si Meer aer, ut codices ha- 


bent, idcirco eſt, quia aether majore fruitur lu- 
mine; fi Piger, ut fortaſſe reponendum, quia 
velociore motu pollet. Noſter iv, 74, Conggſtum- 
gue atris atri, vi, 107, Are non pigro. 


6. Duodque patet terras inter lunaegque meatus] 
Alii codices Patens quod probat vir egregius 


Frid. Gronovius Obſerv. i, 13, Quad inter ter- 


rat, ait, et lunae meatus patens habitant manes : 


inſpice contextum, at veriſſimum hoc eſſe fatebere, 


Non audio. Illud Patet cum prioribus connec- 


titur, non cum ſequentibus. Seguitur convexa 


5 Qua niger aſtriferis connectitur axibus aer; 
Quodque A terras ts: lunacque meatue, 


3 


tonantis, Quo a atr connectitur, Quodgu patet. Pone 
diſtinctionem poſt - Meatus : et deinde ordine, 
Semidei manes habitant, Ita ſolent Poetae : 


Virgil. Aeneid i, 16, 
Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere colont, 


et $35» 
Terra antiqua, potens a armis atque ubere glebas : 
Oenotri coluere viri, © 
iii, 104, et 106, U 
Creta Jovis magni medio jacet inſula ponto ; _ 
Centum urbes habitant magnat, uberrima regna- 
K k k 2 8. Innocuos 


444 M. ANNAEI LUCANT 


Semidei manes habitant, quos ignea virtus 
Innocuos vitae Patientes theris ini #1 TA TV 
Fecit, et acternos animam collegit in orbes. 
10 Non illuc auro poſiti, nec ture ſepulti 
Perveniunt. illic poſtquam ſe lumine vero =," "EY 
Implevit, ſtellaſque vagas miratur, et  aftrd. 1 4 —＋ 9 
Fixa polis, vidit quanta ſub noQe jaceret- — 41 
Noſtra dies, riſitque ſui ludibria trunci. 
15 Hinc ſuper Emathiae campos, et ſigna cruenti 
Caeſaris, ac ſparſas volitavit in aeqdore claſſes; 
Et ſcelerum vindex in ſancto pectore Bruti 
Sedit, et invicti poſuit ſe mente Catonis. 
Ille, ubi pendebat caſus, dubiumque manebat, 
20 Quem mundi dominum facerent civilia Bella, #\ 
Oderat et Magnum, quamvis 'oines Kt in am 
Auſpiciis raptus patriae, ductuque Senatus. 1 
At poſt Theſſalicas clades jam pectore toto : 
Pompeianus erat. patriam tutore carentem rh Pye: : 
25 Excepit, populi trepidantia membra refovit, 
Ignavis manibus projectos reddidit enſes : 
Nec regnum cupiens geſſit civilia bella, 
Nec ſervire timens. nil cauſa fecit in armis : BE „ FOO 
8. Imocuos vitae patientes ae 171 Pleri- 11. —L umn vero] 'Semel Servius 2 
| que omnes ſcripti Vita; et fic Priſcianus p. 1123, Lumine vive. 
© A LOIN = 208 e 12.—Stellaſque dae miratur, et aftra] Alii 


Fae, quia alter genitivus ſequitur, Aetheris ini. 
0 Seneca Epiſt. 102, p. 508, Nondum (dum vivi- = Me” Si enim mira- 


mus) caelum niſi ex intervallo pati poſſumus. Nat. | | 
Quaeſt. p. 668, Summa atris pars tenuſſima, 28. Nec ſervire timens.] Quippe paratus mori: 
propter viciniam acternorum ignium, illa pars vici Tis ic & T3 bnd aqporry do. Grotiuss = 
eee Orgs | n | i 99 


* 
* 


Abſtulit Emathiae'fecum feagnienta ruinge. 
Quis ratibus tantis fugientia crederet ire 


35 Agmina? quis pelagus victas arctaſſe carinas? 
Dorida tunc Malean, et apertam Taenaron umbris 


Inde Cythera petit: Boreaque urgente carina 


Creta fugit : Dictaea legit, cedentibus undis, 


Littora. tunc auſum claſſi praecludere portus 


40 Impulit, ac ſaevas meritum Phycunta rapinas * 


Sparſit: et hinc placidis alto delabitur auris 


In littus, Palinure, tuum: 


neque enim acquore tantum 


Auſonio monimenta tenes; portuſque quietos 
Teſtatur Libye I placuiſſe magiſtro.) 


fragments ruinae.] Verſu abhinc tertio iterum 


habemus, victa: arlaſſe carinas z ac rurſus quinto, 
Boreague urgente carinas. ut evitemus hoc, for- 


taſſe legendum, 
ni LIBURNI8. 
37.——Boreaque urgente carinas] Occidit nos 
haec crambe Carinas : quod altero abhinc verſu 
eſt, nec ibi ſollicitandum. Lege hic, 
| —Boreaque urgentt Ceruchos. 
| ut vs 418, de eodem vento, "Rees 1 
Hic utinam ſummi curvet carcheſia ** 
In ſummo malo et Ceruchi ſunt, viii, 177, 
—t inflabit ſummis minor Urſa Ceruchis. 


. 


32.—Ac mille carinis „ab Emathiac 3 | 


as been 


Fant * fit — Phycunts 1 Op- 


pidum eſt Cyrenaicae, contra Taenarum. Memi- 


nere Strabo libro xvii. Plinius lib. iv. Solinus et 

— Stephayue, Conſtruitur autem cum maſculino 
quis illain t contracta ſunt ex z, ut zeug fuit 
_ bwbug, | nupaos; n:gaobu, gapl; (apron. et additum 
olim x. Sic pvxds, @uuung xc. Pari con- 
ſtructione in quinto dixit quas avias Hydrus iefge 

Similia ſunt wubkds, CLOCH by, as ul dard. 
Grotius. | | 
42. In littus, Palinure, tuum : ö * (neque enim 8 
re tantum] Parentheſin neceſſario hic addimus. 
Grotius. | 
44. Teflatur Lillgs ] Ante fuit Libyae, male. Non 
Italia and ſed et Africa teſtatur tutos portus Pa- 
| linuro 


/ 


A 
"= 
1 * 4 
* 


446 


3 


45 


50 


55 


60 


65 


M. ANNAZL” LUCANT- 


Cum procul ex alto tendentes vela carinae 2 gti * ; 
Ancipites tenuere ſocioſne malorum, Wan 
An veherent hoſtes : praecepe facit omne timendum 
Victor, et in nulla non creditur eſſe carina. 
Aſt illae puppes luctus, planctuſque 1 | 
Et mala vel duri lacrymas motura Catonis. 

Nam poſtquam fruſtra precibus Cornelia nautas 


Privignique fugam tenuit, ne forte repulſus 


Littoribus Phariis remearet in aequora 8 ori 


Oſtenditque rogum non juſti flamma ſepulcri: 5 
Ergo indigna fui, dixit, Fortuna, marito 


Accendiſſe rogum, gelidos effuſa per artus 


Incubuiſſe viro, laceros exurere crines, 
Membraque diſperſi pelago componere Magni 2 
Vulneribus cunctis largos infundere fletus ? _ . 
Oſſibus, et tepida veſtes implere favilla ? _ 
Quicquid ab extincto licuiſſet tollere — 
In templis ſparſura Deum. ſine funeris ullo 
Ardet honore rogus: manus hoc Aegyptia forſan 
Obtulit officium grave manibus. o bene nudi 
Craſſorum cineres | Pompeio contigit ignis 
Invidia majore Deum. ſimiliſne malorum 


Sors 


| . linuro placuiſſe, et ab ipſo dictos. Grotius. 57 —Laceres exurere crines,] Cujus quaeſo 
\ Recte. nam Phrygio magi/tro eſt Palinuro non crines non Pompeii, ſuos enim hic Cornelis 
ut quidam putant Aencae. intelligit. Seneca Troad. 409, 


45. Cum procul ex alto tendentes vela carinae] Quid mogſta, Phrygiar turba lareratis comas 4 
Satis ſuperque Carinarum habuimus, et ecce et 98 
quarta vice Carinae : et quintum mox' inſuper g | 
tertio mox verſu, Et in nulla non creditur efſe ca- Solvimus omnes 


rina. Non expedio, niſi iterum legas, Liburnae. 


Lacerum multo funere crinem. 


+ 


Sq. 
PHARSALIA® LIB. 1X! 
Sols 1 mihi ſemper-erit ? nunquam dare buſta licebit 
a Conjugibus: nunquam plenas plangemus ad n, 
Quid porro tumulis opus eſt; aut ulla TR cr 
Inſtrumenta dolor? non toto pectore partas; 
Impia, Pompeium ? non imis haeret imago 
Viſceribus ? quaerat cineres victura ſuperſtes. 
Nunc tamen hic, longe qui fulget luce maligna, 
Ig] nis adhue aliquid Phario de littore ſurgens, | | 
75 Oſtendit mihi, Magne, tui: jam flamma reſedit, © + 
Pompeiumque ferens vaneſcit Solis ad orts 
Fumus, et inviſi tendunt mihi-earbaſa venti. = 
Non mihi nunc tellus Pompeio fiqua'triumphos | 
Victa dedit, non alta terens Capitolia currus 
Gratior: elapſus felix de pectore Magnus: 
Hunc volumus, quem Nilus habet, terraeque nocenti 
Non haerere queror: erimen commendat arenas, 
Linquere, ſi qua fides, Peluſia littora nolo. 


445 ; © 


Tu pete bellorum cafus, et ſigna per orbem, 5 | 
85 Sexte, paterna move: namque haec mandata ck * 4 
1 vobis i in noſtra condita cur, wo | 
Me 
JF toto pectore portas)] . co- 83. Linguere, ff qua fides, Peluſia littora nolo.] 1 7 


dices Non toto in. Verſus ſpurius. nullum certum locum habet in 
Me” „ ., . Manuſcriptis; et a quibuſdam abeſt. illud &i qua 
7 longe] An 1 fides longe hic ineptiſſimum eſt. 


1 25 2 eee, * By. Nemgue has mandata rliquit bora 
gn, 85 vobit in noflra condita cura, ] Codex Regius NO- 


2 ibi Ma N | 
= wares 4 ; —xf Bl et CREDITA: quem fi ſequimur, ſic re- 
n aliquot habent Hin, 5 6 foret locus, | 
75.— am flamma reſedit,) Rectius MS, P. | — -reliquit | 
re/idit, ſequitur enim vaneſcit. Grotius. Pompeius nobis et ! noſtrac credita curae. 5 10 


* 


CLE 


448 Mi ANN AE, | L CAN 1 


Me cum fatalis leto mit horg,˖⁊ ² 92 
Excipite, o nati, hellum civile, nec ungen 90 
Dum terris aliquis noſtra de ſtirpe manebit, up) 
go Caeſaribus regnare vacet. vel ſceptra, vel urbes 
lu bertate ſua validas impellite fama _ al 
Nominis : has vobis parteis, haec arma rlinquo. 
Inveniet claſſes quiſquis Pompeius in undas 
Venerit : et noſter nullis non gentibus haeres _ 
95 Bella dabit: tantum indomitos, memoreſque * 
Juris habete animos. uni parere decebiit. 
Si e pro libertate, Catoni. 
Exolvi tibi, find 


100 Ne mihi oommiſſas auferrem perfida voces. 1515 
| Jam nunc te per inane chaos, 3 conjur, 
Si ſunt ulla, ſequar : quam longo tradita leto 
| Incertum eſt: poenas animae vivacis ab ipſa 
®* '- _ Ante feram. potuit cernens tua vulnera, Magne, 
1035 Non fugere in mortem: planctu contuſa peribit: 
Effluet in lacrymas: nunquam veniemus ad enſes, 
Aut laqueos, aut praecipites per inania jactus. 
Turpe mori poſt te ſolo non poſſe dolore. 


; | Sie 
ut mox'v. „ 7. 2Q2u interierd conndidit cure g“ . 
X 8 Ne mihi commiſſes auferrem perfil vocer. val Flaccus ll, 
\ | Sed bene habet receptaleQio Condita, Catullus © 8 
Te) De nuptiis Pelei, LE Cura viem, memori jam pridem cognita var. | 
N 3 ” 3 rech, . 
1 Praef, . . 20 1 * "TO 


* 


* ' 


 PHARSALIAE LIB: IX.” 


Sic ubi fata, caput ferali obducit amictu, 
rro Decrevitque pati tenebras, puppiſque cavernis 
Delituit : ſaevumque arte complexa dolorem — * 
Perfruitur lacrymis, et amat pro conjuge luctum. 
Ham non fluctus, ſtridenſque rudentibus Eurus 
Movit, et exurgens ad ſumma pericula clamor : 
115 Votaque ſollicitis faciens contraria nautis, 
Compoſita in mortem jacuit, favitque procellis. 
Prima ratem Cypros ſpumantibus accipit undis : 
Inde tenens pelagus, fed jam moderatior, Eurus 
In Libycas egit fedes, et. caſtra Catonis. 
120 Triſtis, ut in multo mens eſt praeſaga timore, 
Aſpexit patrios comites a littore Magnus, 
Et fratrem : medias pracceps tunc fertur in undas. 
Dic ubi ſit, germane, parens: ſtat ſumma, caputque 
Orbis? an occidimus, Romanaque Magnus ad umbras 
125 Abſtulit ? haec fatur: quem contra talia frater. 


O felix, quem fors alias diſperſit in oras, 


109, ——Caput ferali obducit amictu,] Omnes 
fere libri Olduxit, ut mox Decrevit, Delituit, 


121. Aſpexit patrios comites a littore Magnus,] 
Qui hic Magnus vocatur, eſt Cnaeus Pompeius 
Magni filius. Scio equidem vel in Caligulae et 
Claudii actate cognomen Magni in familia per- 
ſeveraſſe. vix tamen crediderim Noſtrum, cum 
alterum filium, vi, 420, et ix, 85, Sextum prae- 


nomine ſuo vocat, non et hunc itidem Cnacum 


appellaſſe, ne in ambigui vitium incideret. In 
libris ſeriptis fere ſemper Gnaeus ſcribitur, non 
Cnaeus, et nonnumquam in inſcriptionibus : 
Graecis ſemper Trades, ut Caius, Taio5: c enim 
litera tam ordine quam poteſtate, Graccorum 


Quique 

r olim reſpondebat. Facile autem fuit Librariis 

Gnaeus in Magnus commutare. Repone igitur, 
Aſpexit patrios comites a littore Gnaeus, 

et iterum v. 145, | 


cum talia Gnazus, 


Audiet 
Nec duas conſonantes metuas ; cum Horatius in 
medio verbo eaſdem corripuerit, | 


Donatura cygni, /i libeat, ſonum, 


12.5, Hasc fatur : quem contra talia frater.] 
Duo ex noſtris codices Contra quem. Repone, 


L11 ate 
4 


* 


9 


dices Hoſpitiis. 


459 


M. ANNAEL LU CAN 


- Quique wm audis : oculos, germane, nocenteis 


Spectato genitore fero. non Cacſaris armis 
Occubuit, dignoque perit auctore ruinae. 


130 Rege ſub impuro Nilotica rura tenente, 
Hoſpitii fretus Superis, et munere tanto 
In proavos, cecidit donati victima regni. 


vidi ego magnanimi lacerantes pectora patris: 7 1 
Nec credens Pharium tantum potuiſſe tyrannum, | 


135 Littore Niliaco ſocerum jam ſtare putavi. | 
Sed me nec ſanguis, nec tantum vulnera noſtri 


Aﬀecere ſenis, quantum geſtata per urbes 


Ora ducis, quae transfixo ſublimia pilo 


Vidimus : haec, fama eſt, oculis victoris i iniqui 


140 Servari, ſceleriſque fidem quaeſiſſe tyrannum. 


; « + : 8 * 
acc ſutur: contra CUT talia frater, 
Cui, non Duem : quippe Contra adverbium hic 


eſt, non praepoſitio. Nofter viii, 186, 


Noftra jubes ? dubio contra cui pector- Magnus. 
Silius ii, 493. | 
Haec ſatus Alcmena : contra cui talia virgo. 


126. O felix, quem ſors alias diſperſit in oras,] 
Corrige Fors vel ob illud Diſpenſit. Noſter ii, 
Sive nibil poſitum oft, ſed Fors incerta vagatur. 

131. Hoſpitii fretus Superis,] Omnes fere co- 


Perperam. Hoſpitis Superis, ut 
vii, 168, Scelerum ſuperos, et ii, 80, Terribileſque 


Nam corpus Phariaene canes, avidaeque volueres 
Diſtulerint, an furtivus, quem vidimus, ignis 


Solverit, 
dens ſeelerum, Ovid. Met. v, 45, 
Daus juſque fidemgue 
Hoſpitiigue dus. 


I 37.,——(Geftata per urbes] Per urbem MSS. 
omnes: Alexandria ſcilicet. Grotius. Immo, 
ſunt codices, qui Urbes habent, et placet. Per 
urbes, uſque ad Alexandriam. neque enim Alex- 


andriae hoc actum eſt, ſed Peluſi: quo appulit 
Pompeius. 


140,——Scelriſque fidem quaefiſſe tyrannum.] 
Corrige Scelerique. Hoc poſtulat Quaerere et In- 


venire. Livius xxv, 16, Eum decus eximium 
egregiumgue ſolatium ſuae morti inventurum. 


146, —Nev 


PHARSALIAE' IB. Ix. 


Solverit, ignoro. quaecunque injuria fat: ä 
Abſtulit hos artus, Superis hacc crimina . A 201 

Servata de parte queror. Cum talia Magnus 
Audiſſet: non in gemitus, lacrymaſque dolorem 


145 


Effudit'? juſtaque furens pietate profatur: e 
Praccipitate rates e ficco littore, nauta; 
Claſſis in adverſos erumpat remige ventos: 

150 Ite, duces, mecum : nunquam civilibus armis 

Tanta fuit merces, inhumatos condere manes, 
Sanguine ſemiviri Magnum fatiare tyranni. 
Non ego Pellacas arces, adytiſque retectum 
Corpus Alexandri pigra Mateotide mergam ? 

155 Non mihi Pyramidum tumulis evulſus Amaſis, 
Atque alii reges Nilo torrente natabunt? 
Omnia dent poenas nudo tibi, Magne, fepulcra : 


Evolvam buſto jam numen gentibus Iſin, 


* 


Et tectum lino ſpargam per valgus Ofirim, 

160 Et ſacer in Magni cineres mactabitur Apis, 
Suppoſitiſque Deis uram caput. has mihi poenas 
Terra dabit: linquam vacuos cultoribus agros; 


Nec, Nilus cui creſcat, erit: ſoluſque tenebis 


146. NV in gemitus, lacrymaſque dolorem 
Effudit ; 3] Melius Berſmanni codex Efiundit, ut 
mox Profatur. 


158. Evolvam buſto- jam numen gentibus Vin, 


Et teftum lino ſpargam per vulgus Ofirim, ] Minae 
exorciſtarum apud Aegyptios. Euſebius in prae- 
paratione fic ponit : rd A 45; lende dpa.. 16 


bios rc boigdS- dba. ep ache, Habet et am- 


blichus vi, 5. Grotius, 


Aegyptum 
161.——Has mii 8 Terra dabit ] Re- 
pone, cum codice Regio, 


Terra dabis. 


Nam et verſu proximo, o, Soluſque: tenebis Argyptum, 
genitor, plerique codices habent Teneb: 8 


LII2 165. Dizerd, 3 


462 M ANNAEL LAN 
Acmyptum, genitor, populis fuperiſque fugatis.. Mos 


165 Dixerat, et claſſem Laævas rapiebat/in/undas. 
Sed Cato ſaudatam juvenis ne, ered 5a 
© Tnterea/totis audito funere Magni Hibs 8 

Littoribus ſonuit percuſſus planctibus acther : $i 

Exemploque carens, et nulli cognitus ao 

1 70 Luctus erat, mortem populos deflere 8 Aae 
Sed magis, ut viſa eſt lachrymis exhauſta, . 1 027 


In vultus effuſa comas, Cornelia puppe 

Egrediens, rurſus geminato verbere plangunt, 

Ut primum in ſociae pervenit littora terrace, 
175 Collegit veſtes, miſerique inſi ignia Magni, Ie 
Armaque, et impreſſas auro, quas geſſerat olim, WE. 
Exuvias, pictaſque togas, velamina ſummo Toes 
Ter gonſpecta Jovi, funeſtoque intulit 3 igni.. 
Ille fuit miſerae Magni cinis. accipit omnis 7 44 
1 30 Exemplum pietas, et toto littore buſta fg» 2 

Surgunt Theſſalicis reddentia manibus i ignem. 1 

- Sic, ubi depaſtis ſubmittere gramina campis, Gs 

Et renovare parans hybernas Appulus herbas,. 

Igne fovet terras, ſimul et Garganus, et arva 
185 Vulturis, et calidi lucent buceta Matini. 
ds N on tamen ad Magni pervenit gratius umbram, 


— 


— n 


C ew 


| Omne 
1565. Dixerat, et FPS ſarvar rapichat in n- Dixerat et en L. LAEVAS rapichat in undas. 
das.) Cur ſacuat undas, cum Moderatior Eurus 
v. 117, jam tum fraternam claſſem in portum * —_— quod comminatus 
egerat ? Romanis, qui, cum caclum ſervarent, | 
in meridiem ſe verterent, Eurus five Oriens a 15 ——Darts Mai) Sie Hm. non 
* ot ranged * -  buxeta, Grotius. | x Ga 
"ah wi, 


* L * * 4 
5 * % = 4 4 6 > 
Pt ET. * i | | 
: MW s # = ; 1 k ; 
* 8 * , 5 F 0 a 
* 
i 3 


: 


/ 


Omne quod i in Sy 


PHARSALIAE 115. = 


Pompeiumque Deis ee n en Chas... 11 
Verba, ſed a pleno venientia pectore veti. Fa 2 2517 


— 


ys Civis obit (inquit)-multo majoribus i impar; SERIES OH 
Noſſe modum juris, ſed in hoc 8 +7] 


Cui non ulla fuit juſti reverentia : ſalva ned] 


Libertate potens, et ſolus plebe parata Nita 1 31138 


Privatus ſervire ſibi, rectorque Senats 
195 Sed regnantis, erat. nil belli jura popoſcit : 


— "ks. % 
b p a> = 
— 
A 
*. 
* 
** #- 


Quaeque dari voluit, voluit ſibi poſſe negari. | 


Immodicas poſſedit opes: 


Intulit: invaſit ferrum, ſed ponere noralt. 4 
Praetulit arma togae : ſed pacem armatus amarit. 
200 Juvit ſumta ducem, juvit dimiſſa poteſtas. 


Caſta domus, luxuque carens, corruptaque agen 


* 0 2 771 , >> ern 


192. Cui nom all fait Juli ne * 
cui non reverentia juſti fuit :? i er 
hoc diceret, dicendum erat A.. £130 


196. Quaegue dari voluit, voluit fi 1 


gari.] Velleius de eodem hoc Pompeio: potentias 


guae honoris cauſa ad eum deferretur, non ut ab 


ao occuparetur, cupidiſſimus. Et de eodem Dion: 
5 f Lege- way iir ver x ihr ru 
gore, p ve jowndate.. ro & (Caeſari) wir 
za & & Alle See. & feed imilgoon, Say 
raja uric hall} e ST: x 525 Finibus ü: Ut 


2 wm cel 7 Sie et epiſtola quae Ci- 


N.. 1 by 


Fortuna domini. clarum, et venerabile nomen 
Gentibus, et multum noſtrae quod proderat * 
Olim vera fides "__ nnn * fs 


ſed plura retentis 8 
205 Libertaths 


ceronis nomine ad Octavium legitur, Antonium 


Octavio conferens : Ille ea tamen exorabat, quar 


= 


n auferre t tu ertorguen. Grotius. 


197. Sed plura retentis Intulit :] Hoc verius 


puto quam quod nimis liberaliter de eo Velleius: 


Pecunia Tygranis, ficut Pompeio moris erat, redacis 
in quaefloris poteflatem, « ac Publicts deſeripta Harris. 5 
Grotius. NED 


Irvafi ferrum, * 13 ea ] 


198.— 


Conſentit et in hac re Velleius: qui ſic de Pom- 
peio: In appetendis honoribus immodicus, in ge- 


rendis verecundiſſimus, ut qui eos, ut libentiſſime 
iniret, ita finiret aegus anime, et quod cupiſſe Het arbi-. 


trio o ſu Anu. alien 2 : Groti 227 . 


— 


454 M. ANNAEI LUGANT 
205 Libertatis obit: Fompeio rebus ademto 0 
Nune et ficta perit. non jam regnare "IO 4 
Nec color imperii, nec frons erit ulla Senatus. 
O felix, cui ſumma dies fuit obvia victoo 
Et cui quaerendos Pharium ſcelus obtulit enſes:: 
210 Forſitan in ſoceri potuiſſes vivere regno. A nom iff) 
Scire mori, ſors prima viris, ſed proxima cogi. 
Et mihi, ſi fatis aliena in jura venimus, 
Da talem, Fortuna, Jubam: non — hoſti 
Servari, dum me ſervet cervice reciſa. 
215 Vocibus his major, quam fi Aa . 
Roſtra ducis laudes, generoſam venit ad umbram 
Mortis honos. fremit interea diſcordia vulgi 5 
Caſtrorum, bellique piget poſt funera Magni: 
Cum Tarcho in motu linquendi ſigna Catonis 
220 Suſtulit; hunc rapta fugientem claſſe ſecutus 
Littus in extremum, tali Cato voce notavit:: 
O nunquam pacate Cilix! iterumne rapinas | 
Vadis in acquoreas? Magnum Fortuna removit: 
Jam pelago pirata redis. tunc reſpicit omneis 
In coetu, motuque viros : quorum unus aperta . 


Mente fugae, tali compellat voce regentem : 


225 


Nos 


207. Nec color imperii,] Cie. I. iv. epiſt. 15. 


ad Atticum : Amiſimus, mi Pomponi, non omnem 


modo ſuccum et ſanguinem, ſed etiam colorem et ſpe- 
ciem priſtinam civitatis. Grotius. 


219. Cum Tarcho in mtu linquendi ina Cato- 


nis] Fuerat Tarchon motus in vulgatis. At in 
MS. P. in margine aſcriptum, dimotus: quod 


viam praeit ad veram leftionem Tarcondimetus. 


ita enim nominatur. hic Cilicum princeps Cice- 


roni ad Atticum lib. xy. epiſt. i. et Floro, ac 


Graece Dioni rav / Corrupte apud Cae- 
ſarem, Tarcundarius, apud Strabonem Tagredy- 


par@- apud Plutar. Antonio TagrnInp@-. Grotius. 
Codices noſtri Tarcon: motus, Tarcon commotus. 


Codex Pulmanni, Tarcon dimotus. 
241.— Dominus, 


Codex Berſmanni coneinnjus, Clades quem cogit. 


PHABSAIAAE. I B. IX, 


Nos, Cato, da veniam, Pompeii PATSY 80 
Non belli civilis amor, parteſque farore 
Fecimus. ille jacet, quem paci praetulit orb, 

230 Cauſaque noſtra perit: patrios permitte penates, 

Deſertamque domum, dulceſque reviſere natos. 

Nam quis erit finis, f nec Pharſalia, pugnae, 

Nec Pompeius erit? perierunt tempora vitae, 

Mors eat in tutum: juſtas ſibi noſtra ſenectus 

235 Proſpiciat flammas. bellum civile ſepulcra 

Vix ducibus praeſtare poteſt. non barbara victos 

3 Regna manent: non. Armenium mihi ſaeva minatur, 

Aut Scythicum Fortuna jugum: ſub jura togati 

Civis eo. quiſquis Magno vivente ſecundus, _ 

240 Hic mihi primus erit: ſacris praeſtabitur umbris 
Summus honor: dominum, quem clades cogit, habebo: 
Nullum, Magne, ducem. te ſolum in bella ſecutus, 
Poſt te, fata ſequar: neque enim ſperare ſecunda 
Fas mihi, nec liceat. Fortuna cuncta tenentur 

Caeſaris: Emathium ſparſit victoria ferrum. 

Clauſa fides miſeris, et toto ſolus in orbe eſt, 

Qui velit, ac poſſit victis praeſtare ſalutem. 

Pompeio, ſcelus eſt bellum civile, peremto, 


245 


Quo. 


y 


241 — quem clades cogit, habebo:] Poft TUA fata ſequar. 


Nullum alium ducem poſt fata tua ſequar. Qui 
242. Nullum, Magne, ducem. te ſolum in bella vulgo diſtinguunt, Habebo dominum, nullum, 
fecutus, Poſt te, fata ah 1 Scribe et diſtingue, Magne, ducem, non vident apoſtrophen eam ad 


cum aliis codicibus : Magnum in illa diſtinctione non belle poni, in 


noſtra venuſte. 
— — n 252. Iſiluit 


a... 


nam-codicum bona pars non agnoſcit. 


456 M ANNAE IT LVGAN 1 
Quo fuerat vivente, fades. ſi publica jura, 
250 Si ſemper patriam ſequeris, Cato, . 
Romanus quae Conſul habet. ſic ille Fs 
Inſiluit puppi, juvenum comitante — 
Actum Romanis fuerat de rebus, et cr 
Indiga ſervitii fervebat littore plebes: 
255 Erupere ducis ſacro de pectore voces: 
Ergo pari voto geſſiſti bella, jubiltitiia;'! 
Tu quoque pro dominis, et Pompeiana fuiſti, 
Non Romana manus? quod non in regna . 
Quod tibi, non ducibus, vivis; morienſque quod orbem 
260 Acquiris nulli, quod j jam tibi vincere tutum eſt, 
Bella fugis, quaeriſque jugum cervice vacante, 
Et neſcis ſine rege pati. nunc cauſa un, r 
Digna viris. veſtro potuit Pompeius abuti 
Sanguine : nunc patriae jugulos enſeſque negatis, 
265 Cum prope libertas. unum Fortuna reliquit 
Jam tribus e dominis. pudeat: plus regia N ili 


A 


Contulit 
252. Iuſiluit puppi, ] Duo ex noſtris, Infiluit tra dominatum. Grotius. Non eodem quo Cae- 
Puppim, ut iii, 626, tian, ſed eodem inter vos: omnes pari voto, 


i f ponder pari animo, eodem ſtudio, omnes pariter. 

1 e 1 TRI 259. Quod tibi, non ducibus, vivis ; morienſque 
Ovid. Met. viii, 142, guod orbem Acquiris nulli,] ä omnes codi- 
ces recte habent, 

Quad tibi, non ducibus, vIVIs MORERI S- 
254. Indiga ſervitti fervebat littore plebes :] E; guad orbem 
Pubes, repone; ut mox Juventus, et ante Fuve= Acguiris nulli. | 
num. ſi modo retineas hunc et priorem verſum: et Bella fugis, per interrogationem effertur. 
| | 263,——/:ftro potuit] Codices complures, 
256. Ergo pari voto geſſifli bella, juventus] Eo- Potuit veftro: quo pacto bas majore cum em- 
dem voto quo Caeſariani, pro domino, non con- . erit Faun. 1 


is dixerat, inſilit undas. 


PHARSALIAE ErB.. IX. 


Contulit in leges, et Parthi militis arcu . 
Ite, o degeneres, Ptolemaci munus et arma 
Spernite. quis veſtras ulla putet eſſe nocentei: 
Caede manus ? credet facileis fibi terga dediſſe, 
Credet ab Emathiis primos fugiſſe A e 5 4 den 
Vadite ſecuri: meruiſtis judice vitam 4 
Caeſare, non armis, non obfidicne ſubactl UI. 
O famuli turpes, domini poſt fata 5 ande 
Itis ad haeredem. cur non majora mereri, 

Quam vitam, veniamque libet? rapiatur in nds 
Infelix Magni conjux, proleſque'Metelli : 


270 


275 


280 


268. Ve, v digeneres, Plolemati munus er arma 


Ptolemaei. hoc eſt, libertatem Pompeii nece vo- 
bis donatam. Immo ordo eſt, Ite, o degeneres, 
munus Ptolemaei ; per. Epexegeſin. Nimirum 
Ptolemaeus dederat Aegyptias naves, has ipſas 
quibus tum pracerat Pompeius filius. 'Vide 
Caeſarem Civil. iii, 4, 5, Appianus Civil. ii, p. 
773. Abyolas nal if A vis ifoxola 4a ro ga- 
rio dai wage Tir Aryouls Backus KAI Te xa} 
rd agJiApe Has irs lis. A aids H d ovrepaxnoars 


Spernite.] Spernite, aiunt Interpretes, munus 


Ducite Pompeios: Ptolemaei vincite munus. : 
Noſtra quoque inviſo quiſquis feret ora _” 

Non parva' mercede dabit. ſciat ifta juventus 

Cervicis precio bene ſe mea ſigna ſecutam. 

Quin agite, et magna meritum cum caede parate : 
Ignavum ſcelus eſt tantum fuga. dixit : et omneis 
Haud aliter medio revocavit ab aequore puppes, 

28 5 Quam ſimul effetas linquunt examina ceras, 


Atque 


8 A 
Jaye, Dicit, Sexaginta naves a Cleopatra et 


Ptolemaco miſſas, Corcyrae ſubſed:ſſe. Has porro 
a Corcyra Cato in Libyam duxit. Sed Caeſar 
Civil. iii, 3, Naves longas, quarum erant aux- 
ilio quinquaginta miſſae ad Pompeium, quae 
praelio in Tbeſſalia facto domum redierant. 


280. cit ita Juventus] Probo quod . 
bent MSS. P. et T. fia, ut congraze cum ane. 
Grotius. 


M mm 88 Tim 


458 M. ANNAEILUCANI 


Atque oblita favi non miſcent nexibus alas, 
Sed fabi quaeque volat, nec jam deguſtat amarum 


Deſidioſa thymum: tum ſi ſonus increpat aeris, 


Attonitae poſuere fugam, ſtudiumque la boris 
290 Florigeri repetunt, et ſparſi mellis amorem: 


Gaudet in Hyblaeo ſecurus gramine paſtor 


Divitias ſervaſſe caſae: fic voce Catoninses 
Inculcata viris juſti patientia martis. ö 
Jamqueiedn deb han dates ferre mii 11 365 
295 Conſtituit mentes, ſerieque agitare laborum. I 


Primum littoreis miles laſſatur arenis. 


Proximus in muros, et moenia Cyrenarum 
Eſt labor: excluſus nulla ſe vindicat ira 
Poenaque de victis fola eſt, viciſſe, Catoni, 


zoo Inde peti placuit Libyci contermina Mauris 


288. Tum f ſous increpat aeris,] Berſ- 


manni duo codices Increpet. unde acutiſſimus 


Heinſius ex codicibus quibuſdam adſciſeit, 
Phrygii ſonus increpet aeris. 


Satis quidem bene: ſed tamen ut melius ſit et 


praeferendum, quod jam obtinet ! Quippe illud 


Tum fi in comparationibus et uſum et dignitatem 


. nnn de Leone: 


ao grave murmur biatu 
Infremuit : tum torta leis ſi lancea Mauri 
Haereat, 


Virgil. Georg. lit Oy de Equo, 


color deterrimus albis 
Begin: tum fi qua ſonum procul arma dedere. 


Regna 
Porro vides, et Increpat et Inerepet recte habere; 
illud ut Dedere, hoc ut Haereat. ſed par eſt ; 
ut ſibi potius quam aliis ſimilis ſit Noſter. 


289.—Studiumgue laboris Florigeri N 
Quid, an totos flores portant? Repone Horilagi; 
quod occupavit Heinſius ad Silium. Ovid. Met. 
xv, 366, | : 

wand putri viſcere paſſim = 
Florilegae naſcuntur apes. 


299 Poenaque de victis ſola eff, viciſſe, Catoni,] 
Antea ubique fuit devictis. Catoni autem habent 
et MSS. Cato non aliam, inquit, poenam ſum- 
fit de hoſtibus, praeter ipſum vincere. contentus 
fuit ie, M 
Grotius, 


310 


315 


302. Has audax ſperat fibi cedere virtus.] 


; Caianus magis magnifice, HANC. 


4 [ter mediis Natura vetabat 
Syrtibue : : HANC audax ſperat ſibi cedere virtus. 


Major codicum pars Vetabat, quod "TOM eſt 
quam Negabat ; ut et Hanc fortiores viros indicat 


quam Has. Sperat virtus Naturam ipſam vin- 


cere, Hanc ipſam quae. vetat, non has, per quas 
vetat. Salluſtius Bello Jug. i, 79, Metellus gui 
omnia arma, teln, locos, tempora, denique Naturam 
ipſam ccteris imperitantem, induflria vicerat. 


PHARSALIAE' LIB. 
Regna Jubae, ſed iter mediis Natura nega — ik 
Syrtibus:" has audax ſperat ſibi cedere virtus. 
FSyrtes vel: . mundo Natura n. Sic 
Nam neque fubſedit penitus, quo ſtagna — 
Acciperet, nec ſe defendit ab aequore tellus: N nee 2 
Ambigua ſed lege loci jacet invia ſedes: 5 
Aequora fracta vadis, abruptaque terra profane, 
Et poſt multa ſonant projecti littora fluctus. 
Sic male deſeruit, nulloſque exegit in uſus 
Hanc partem Natura ſui. vel plenior alto 
Olim Syrtis erat pelago, penituſque natabat: 5 
Sed rapidus Titan ponto ſua lumina arp r 
Aequora ſubduxit zonae vicina eh. glu A 
Et nunc pontus adhuc Phoebo — repugnat.” 
Mox ubi damnoſum radios admoverit aevum, ' tt 
Tellus Syrtis erit : nam jam brevis unda ſupeme 
Innatat, et late periturum deficit ae quo. 
Ut primum remis actum mare propulit omne 


459 


4 7 4 
1 
"is 


18/ 


. 
* 


* 5 
« f > 


320 Claſlis 
311. plenior alto Olim Syrtis erat p 


Has, id eſt, Syrtes. Quidni recte? Sed codex lago, ] Sententia eſt; Vel ab initio Syrtis hic 


lic extabat et eminebat; vel (quod nunc dicit) 
tota primum plana erat et aquis tecta; ſed eas . 
fol vicinus calore ſuo ſubduxit, et terram hie 
illic nudam reliquit. Quare lege cum Berſ- 
manni codice 


mn Bd pl anior a 
Olim me erat pelago. 


319. Ut primum remis actum mare] Ictum mare 
non male MS. P. Grotius. Recte Aum. ipſa 


nauis ada dicitur, mare ictum. Ovid. Heroid. xii, 


Mm m2 Hes 


4% Mi! ANN AT; Luan r. 


* 4 1 


320 Claſſis onus, denſis fremuit niger imbtibus Auſter 
In ſua regna furens: —— — 19:72 
Turbine defendit, longeque a Syrtibus undss 
Egit, et illato confregit littore pontum. nd wal 
Tum quarum recto deprendit carbaſa malo 

32 5 Eripuit nautis, fruſtraque rudentibus auſis 

Vela negare Noto, ſpatium vicere carinae, nb „ 

Atque ultra proram tumuit ſinus. omnia Ga quis. 

Providus antennae ſuffixit lintea ſummae, tn 

Vincitur, et nudis avertitur armamentis. 

330 Sors melior elaſſi, quae fluctibus incidit ak, 

Et certo jactata mari, quaecunque levatae - \ 

Arboribus caeſis flatum effudere nenten; 92 

Abſtulit has ventis liber contraria volvens 

Aeſtus, et obnixum victor detruſit in en 

335 Has vada deſtituunt, atque interrupta profundo 

Terra ferit puppes: dubioque obnoxia fats 
Pars ſedet una ratis, pars altera pendet in undis. 
7 unc magis impactum brevibus mare, terraque Give 


71 


Obvia 
Hei mibi, cur umquam juuenilibus acta lacertis 333. Ab/lulit has ventis liber contraria voluens 
Phryxeam petiit Pelias arbor ovem. Aeflus,] MS, P. melius: | 
Virgilius v, 198, OO MbAtulit has liber, ventis contraria voluens. 
„ cores puppic. Grotius. Et fic codices noftri univerſi. Orid. 
Metam. viii, 4 7715 a 8 
IAibus ſcilicet remorum. | 


— — — carina, 
323.— Et illato confregit littore pontum.] 
Scholiaſtes manuſeriptus videtur legiſſe contraxit. Yea Ae = gh eh abc Shs 
Sed et confringi, id eſt, interrumpi mare non wm | 
male dicitur, illatis eo arenarum aggeribus, quos 338. Tune magis impattum brevibus mare, ter- 


pottice littus vocat, quia 2 littore veniebant. 


G 


rague ſecuit] Manuſcriptus Sacpo. Forte legen · | 


d 
FAY Tur 


PHARS —— 1 er, 


340 — 90 EE vincit arenae. 


* vs erg | 
Stant mme ae Shin]. 
Littora nulla vident. ſic partem intercipit aequor : 
345 Pars ratium major regimen, clavumque ſecuta eft, 
Tuta fuga, nautaſque loci ſortita petits, ö 
Torpentem Tritonos adit illaeſa paludem. evg 
Hanc, ut fama, Deus, quem toto littore pontus 
Audit ventoſa perflantem-murmura;concha, | 
350 Hanc et Pallas amat: patrio quae vertice nat 
Terrarum primam Libyen (nam proxima coelo eſt, 4 
Ut probat ipſe calor) tetigit: ſtagnique quieta 
Vultus vidit aqua, poſuitque in margine plats, 
Et ſe dilecta Tritonida dixit ab unda. Re 
355 Quam juxta Lethes tacitus praclabitur amnis | 
Infernis, ut fama, trahens oblivia venis : 
Atque inſopiti quondam tutela — Sony 
Heſperidum pauper ſpoliatis frondibus hortus, | 
Invidus, annoſo famam qui derogat aevo, ' 
360 Qui vates ad vera vocat. fuit aurea ſilva, 


nen omen et Efulyo e rami, pb R 
b 155 F . 3  Virginiuſque «od 
Tunc magis INCERTUM BREVIUS mare, Nic. Heinſius edrrigit 125250 Non audio. l 
. terraque, LAEDA T Quypale enim eſſet, Pontus audit perſlantem Mare Kier, | 
Obvia rte . nora id eſt, pontum ? Repone,,, .. 
Brevius mare, eee e e Oe marmare conthe. 
349. 2 — . e , conchae, 00. | 386 ahi 


"_ 


365 


370 


* 


380 


Si quibus ire fat eſt. neque enim mihi fallere quenquam 
E” Eft 


M. ANNAEI LU „ 
irginiuſque chorus nitidi cuſtodia luci, 10 dC 0 


* nunquam ſomno damnatus lumina — 
Robora complexus rutilo curvata metallo. 
Abſtulit arboribus pretium, nemorique benen 
Alcides : pafſuſque inopes ſine pondere ramos 
Rettulit Argolico fulgentia poma ms. RE - 
His igitur depulſa locis, ejectaque claſſis T 245 
Syrtibus, haud ultra Garamantidas attigit unidas: 
Sed duce Pompeio Libyes melioris in oris  - | 
Manſit. at impatiens virtus haerere Catonis  _ 
Audet in ignotas agmen committere gentes, 
Armorum fidens, et terra cingere Syrtim. 91 
Haec eadem ſuadebat hyems, quae clauſerat gas! 
Et ſpes imber erat, nimios metuentibus ignes : 
Ut neque ſole viam, nec duro frigore ſaevam, 
Inde polo Libyes, hinc bruma temperet annus > 
Atque ingreſſurus ſteriles, fic fatur, arenas; _ 
O quibus una ſalus placuit mea caſtra ſecutis 
Indomita cervice mori, componite mentes 
Ad magnum virtutis opus, ſummoſque labores. 


my 


Vadimus in campos ſteriles, exuſtaque mundi, 
Qua nimius Titan, et rarae in fontibus undae, 


Siccaque letiferis ſqualent ſerpentibus arva, 


Durum iter. ad leges, patriaeque ruentis amorem 


Per mediam Libyen veniant, atque invia tentent, - 
Si quibus in nullo poſitum eſt evadere voto, 


386. Per mediam Libyen veniant, ] Concinnius coder Berſimanni * 
Per mediam veniant Libyen. 405. Sola 


1 r ban n OE PF) „ OT > OTF e N 1 ov 


_ IPHARSAUIWE/ LIB. IX. 


Eft animus, tectoque metu perducere vulgus. 
390 Hi mihi ſint comites, quos ipſa pericula ducent, 
Qui me teſte, pati, vel quae triſtiſſima, pulerum 
Romanumque putant; at qui ſponſore ſaluts oY | 
Miles eget, capiturque animae dulcedine, n | A 
Ad dominum meliore via. dum primus areas 
395 Ingrediar, primuſque gradus in pulvere ponam, ; 
Me calor aethereus feriat, mihi plena veneno = 
Occurrat ſerpens ; fatoque pericula veſta 
Praetentate meo: ſitiat, quicunque bibentem/—  -/'/- 
Viderit: aut umbras nemorum quicunque 2 
400 Aeſtuet: aut equitem peditum praecedere turmas, 
Deficiat; ſi quo fuerit diſcrimine notum 
Dux, an miles cam. ſerpens, fitis, ardor, arenae, 
Dulcia virtuti: gaudet patientia duris. 
Laetius eſt, quoties magno ſibi conſtat, honeſtum. 
405 Sola poteſt Libye turbam praeſtare malorum, 
Ut deceat fugiſſe viros. Sic ille calentes 
Incendit virtute animos, et amore laborum, 
Irreducemque viam deſerto limite carpit : 
Et facrum parvo nomen clauſura ſepulcro  _. 
410 Invaſit Libye ſecuri fata Catonis. 
Tertia pars rerum Libye, ſi credere famae 
Cuncta velis: at ſi ventos coelumque ſequaris, 
Pars erit Europae. nec enim plus littora Nili, 
Quam * Tanais Pos a Gadibus abſunt : 
| "" f 5 nde 


405. Sola poteft Libye turbam prae/tare malorum, | r ed * 
Ut deceat fugilſe viros.] Immo Turba, ut codices 5223. p * 
plurimi : et Potes, ut Berſmanni codex, et Aca- 1 5 

demicus | 


415—Et 


464 M. ANNAEI — 
415 Unde Europa fugit Libyen, et littora flexu | 
Oceano fecere locum: ſed major in unam 111 

Orbis abit Aſiam. nam cum communiter iſlne 

Effundant Zephyrum, Boreae latus illa dalnum | 
Contingens, dextrumque Noti, diſcedit in ortus, 

420 Eurum ſola tenens. Libycae quod fertile terrae eſt, 
Vergit in occaſus : ſed et haec non fontibus ullis Ip 
Solvitur: Arctoos raris Aquilonibus imbres/ , 
Accipit, et noſtris reficit, ſua. rura ſerenis. - ,,, 
In nullas vitiatur opes ; non aere, nec auro 

425 Excoquitur, nullo glebarum crimine, pura, 
Et penitus terra eſt. tantum Mauruſia . 
Robora divitiae, quarum non noverat uſum: 
Sed citri contenta comis vivebat, et umbra. 

In nemus ignotum noſtrae venere ſecures: 

430 Extremoque epulas, menſaſque petivimus — 
At quaecunque vagam Syrtim complectitur ora 
Sub nimio projecta die, vicina peruſti - | 
Aetheris, exurit meſſes, et pulvere Bacchum 
Enecat, et nulla putris radice tenetur. 

435 Temperies vitalis abeſt : et nulla ſub illa 
Cura Jovis terra eſt : Natura deſide torpet 
Orbis, et immotis annum non ſentit arenis. 


Hoc 


—— 


41 5.——Et littora flexu Oceans fecere lum .] 8 Ene illud Papinii : 


lim, G 
A fie % Cum Libyae Boreas Talos niger Rr imbres. 
421.—Std et haec non fontibus ullis Solvitur :] Grotius. 
Repone, Sed et hoc. Quod fertile terrae eſt, vergit 
in occaſus z ; ſed et hoc ſine fontibus eſt, 427.  Robora A uitiae, quarum non noverat 
| zum ] Corrige Quorum. Quorum roborum, non 
422.— Aras raris Aquilonibus imbres Aeci- Ruarum diuitiarum. 


451, ——&t 


PHARSALIAE 'LTB IX. 
Hoc tam ſegne ſolum raras tamen exerit herbas, 
Quas Naſamon gens dura legit, qui proxima ponto 
440 Nudus rura tenet, quem mundi barbara damnis 

 Syrtis alit. nam littoreis populator arenis 
Imminet, et nulla portus tangente carina, 
3 fic cum toto commercia mundo 
Naufragiis Naſamones habent. eee 
445 Dura jubet virtus. Ulic ſecura juventus ö 
Ventorum, nullaſque timens tellure procellas, 
Aequoreos eſt paſſa metus. nam littore ſicco, 
Quam pelago, Syrtis violentius excipit Auſtrum, - : 
Et terrace magis ille nocet ; non montibus ortum 1 9 
450 Adverſis frangit Libye, ſcopuliſque repulſum 
Diſſipat, et liquidas e turbine ſolvit in auras: 
Nec ruit in ſylvas, annoſaque robora torquens 
Laſſatur: patet omne ſolum, e meatu 
Aeoliam rabiem totis exercet arenis: 
455 Et non imbriferam cum torto pulvere nubem 
In flexum violentus agit: pars plurima terrae 
Tollitur, et nunquam reſoluto vertice m_ 


| Regna 
Ita milfs quam fe. Grotius. Stat, quia e, fugit. 
15 5. Et non imbriferam] Hic non TVs FR Ultra, citra, intra, extra, infra, ultimus, citimus, 


do i legi debet. Nubem enim non imbriferam intimus, extimus, infimus, At in proſa oratione 
vult intelligi eam quae ex arenis conſtat. Grotius. Librarii perſaepe induxerunt Extremus, in li- 


Repone ex pleriſque ſcriptis editiſque, gata Ultimus. 
Et non imbriferam contorto pulvere nubem. Silius vii, 590% 


456. Pars plurima terrae Tollitur,] Ali — extima cingens © 
| codices Maxima, quidam Ultima, Repone, Clauſos ip fe tenet. 
Pars extima terrace: ut mox, 47 I, | | N n n | Ovidius 


— 


Acia tata corripiens in altum frangit. 


466. M, ANNAETI LUCANIT7 
Regna videt-pauper Naſamon errantia vento, 


Diſcuſſaſque domos: volitantque a einne raptas | 
460 Detecto Garamante caſae. non altius ignis 


Rapta vehit: quantumque licet conſurgere me, 

Et violare diem, tantum tenet acra pulvis. 

Tum quoque Romanum ſolito violentior agmen 2 

Agoreditur, nulluſque poteſt conſiſter c mules, 

465 Inſtabilis raptis etiam, quas calcat, arenis. 
Concuteret terras, orbemque a ſede moveret, 
Si ſolida Libye compage, et pondere duro 


Clauderet exeſis Auſtrum ſcopuloſa cavernis: 
Sed quia mobilibus facilis turbatur arenis, 
470 Nuſquam luctando ſtabilis manet : imaque tellus 
Stat, quia ſumma fugit. galeas, et ſcuta virorum, 
Pilaque contorſit violento ſpiritus actuy, 
Intentuſque tulit magni per inania coeli. 
Illud in externa forſan longeque remota 
475 Prodigium tellure fuit: delapſaque coelo 
Arma timent gentes, hominumque erepta lacertis 
| A Superis 


Ovidius Met. i, 31, | 462,-——=Sokite_vielentier}] At jam antes v. 
Denſior his tellus : elementaque grandia traxit, 448, "pp Aultro Fielkntier habulman, Re- 
Et preſſa oft gravitate ſua : circumfluus OP 
Extima poſſedit, ſolidumgue coërcuit orbem. Tum quoque Romanum fu. TRUCULEN- 


Sic ibi lego, non ut libri, Ultima. 4 el 
459.—/olitantque a culmine raptae Detetto Clandianus Rane. Prof 1. 308, 


Garamante caſae.] Redit hoc altero abhinc verſu, 
Nen altius ipfis Rapta vehit. Lege RUPTAE. —guantas truculentior Aufter 
Seneca Nat. Quaeſt. p. 664, Ventus acdi- Decutit arboribus frondes. 


487.—Vis 


PHARSALIAE LIB. IX. 
A Superis demiſſa putant. fic illa profecto ; 
Sacrifico cecidere Numae, — ep 


Patritia cervice movet : ſpoliaverat Auſter 
480 Aut Boreas populos ancilia noſtra ferentes. 

Sic orbem torquente Noto Romana juventus 

Procubuit, metuenſque rapi, conſtrinxit amictus, 

Inſeruitque manus terrae: nec pondere ſolo, 


Sed nixu jacuit, vix fic immobilis Auſtro, 
485 Qui ſuper ingenteis cumulos involvit arenae, 
Atque operit tellure viros. vix tollere miles 


Membra valet, multo congeſtu pulveris haerens. 
Alligat et ſtantes affuſae magnus arenne 
Agger, et immoti terra ſurgente tenentur. 


490 Saxa tulit penitus diſcuſſis proruta muris, 


Effuditque procul miranda ſorte malorum: 
Qui nullas videre domos, videre ruinas. 


Jamque iter omne latet: nec ſunt diſeriminæ terrae 


Ulla, niſi aetheriae medio velut aequore flammae. 


43 7.——i tollere miles Membra valet, multo 


conęaſlu pulveris baerens.] Corrige, 
— congeftu pulveris haerens. 


490. Saxa tl prnitys) Hie verfus et duo ſe- 
quentes videntur ſpurii eſſe: certe nullo modo 
huc pertinent. Saxa tulit? quis tulit ? Aufter, 
Notus, Ventus, Spiritus? Atqui tot alia interve- 
nerunt, ut iſtud nomen exprimendum hie fuerit, 


non ſubaudiendum. Saxa diſcuſſis muris proruta : 


Qui muri? cum nihil hie eſſet praeter caſas et 
mapalia culmo congeſlo, quae jam pridem ventus 


495 Sideribus 


diſcuſſerat, v. 459, 


Diſcuſſaſque dams : volitantque a culmine rad 
Deiecto Garamante caſae. | 


Poſtremo de arena hic agitur, non de 2 et 


hoe triſticho ſublato, cetera longe aptius conjun- 


guntur, | * | 
Alligat et flantes affuſae magnus arerae 
Ager et immoti terra ſurgente tenentur. 
Jamgut iter umme laret. ; 


4 Arena ſcilicet oontectu m et ms. 


Nun z2 


496.— Lilycae 


468 


Oſtendit Libycae finitor circulus orae, 
Multaque devexo terrarum margine celat. 
Utque calor ſolvit, quem torſerat acra ventus, 
Incenſuſque dies, manant ſudoribus artun:: 
500 Arent ora ſiti: conſpecta eſt parva maligna 


M. ANNABEL LUGANT. 


495 Sideribus novere vias: nec ſidera tota 


Unda procul vena: quam vix e pulvere miles 


Corripiens, patulum galea confudit in orbem, 
Porrexitque duci. ſqualebant pulvere fauces 
Cunctorum: minimumque tenens dux ipſe liquoris 


50 5 Invidioſus erat. mene, inquit, degener unum 
Miles in hac turba vacuum virtute putaſti? 
Uſque adeo mollis, primiſque caloribus impar 
Sum viſus? quanto poena tu dignior iſta, 

Qui populo ſitiente bibas ! ſic concitus ira 


510 Excuſſit galeam, Nu omnibus unda, 


496.—[Libycac finitor circulus 721 Seneea 


Nat. Quaeft. v. 17, His ſextus circulus accedit, 


gui ſuperiorem partem mundi ab inferiore ſecernit. 
hanc lincam quae inter aperta et occulta , Graeci 
ogiGorla, vocant, 2 Finitorem dixere, alii Fini- 
entem. 


499. Jncenſuſque dies,] Verſus hic aliquos 
omiſimus inepte ex loco inferiore repetitos: qui 
et in Ms. deerant. Grotius, Verſus omiſſi, 
qui in prioribus Editionibus et nonnullis ſcriptis 


comparent, hi ſunt, 


Incenſuſque dies. Jam Fer” * ignis, 
Jam plaga quam nullam ſuperi mortalibus 


Ventum 


A medio fecere die, calcatur: et humor 
In Noton omnis abit. manant ſudoribus artus. 


Vide infra v. 604. 1 roxes neitgo, non 
8 vis e pulvere miles Corripiens, 


patulum galea confudit in orbem, ] Pro Corripiens, 
nonnulli codices Suftulit et: alii, teſte Heinſio 


ad Claudianum, Conuerae. Unus ex noſtris pro 


varia lectione, Contulit et; unus, In Pubvere, et 


_ Gakae noſtri univerſi. Legerim, 


—A vix CUM pulver miles 
Corripiens, patulum galeae confudit in orbem. 


Cum pubvere, ut oſtendat non liquidam, ſed pul- 
vere turbatam fuiſſe. 


512.—8 


* 
N 
— 
< 
Ln 
MN 
y + 
. 
0 
2 
15 
1 
8 
7 
* 
+ 
* 
* 
8 
0 
- 
* 
2 
nc 
* F 
> 
7 
4 
_ 
2 
* 
5 
15 
: 
< 
3 
* 
* 
- 
; 


3 | ; _ G = | 4 _ 4 
- ＋ — 
3 ; * * . - | — 9 N 
= 2537 4 f 5 8 5 * | 
> ; * 5 . 8 66 f , * * - 


>." 4% 
LEN 
A 469 


| Ventum erat * — Libyci . qulibes unum 
Inculti Garamantes habent : ſtat corniger illic 
Jupiter, ut memorant, ſed non aut fulmina vibrans, 
Aut ſimilis noſtro, ſed tortis cornibus Ammon. . 
515 Non illie Libycae poſuerunt ditia gentes N 


Templa: nec Eois ſplendent donaria gemmis | 
Quamvis Aethiopum populis, Arabumque beatis 
_ Gentibus, atque Indis unus fit Jupiter Ammon, 
Peper e Diu aſ;/ nullis violata/ per aevum N 


520 Divitiis delubra tenens; morumque priorum 


Numen Romano templum defendit ab auro. 


_ Effe locis Superos teſtatur ſilva per omnem 
Sola virens Libyen. nam quicquid pulvere ficco 
Separat ardentem tepida Berenicida Lepti, 

525 Ignorat frondes: ſolus nemus extulit Ammon. 
Silvarum fons cauſa loco, qui putria terrae 

Alligat, et domitas unda connectit arenas. 

Sic quoque nil obſtat Phoebo, cum cardine ſummo 


Stat librata dies: truncum vix protegit arbor: 


— corniger lie Jupiter,] 8 


Corniger, cum mox addat, Sed tortis cornibus 
Ammon Lege ex Ifaaci Voſſii codice, 


vr NG CERTIOR ilk ' 
Jupiter, ut memorant.” | 


mationem. Noſter vi, 813, 
| ————tibi certior emina vater 
Ipſe canet Siculis genitor Pompeius in oris, 
Vide ipfam Voffium ad Melam. 


Certior, ob ſummam cus oraculi fem et exiſt 


530 Tam 


525. Salus nemus extulit Ammon.) Male li- 
bri ab/tulit, aut attulit, Sola Ammonitis arbores 
erigit. Grotius. Immo, pace magni viri, longe 
elegantius Scripti A/ulit; quam Correctores 
Extulit, Abflulit, quia ſolus habet, reliqua re- 
gio minime. LO TY 5 

Omnibus una omnes furripuit VEneres. 


3 — qui putria terras Alligat,] 
Seneca Epiſt. 55, Longior tranguillitas ſoluit, 


cum ni, quae humore alli gantur, ſuccus abjceſſr. 


541. —Nullumque 


470 M. ANNAEI/LUCANT 
330 Tam brevis in medium radiis oompellitur umbra. 


Deprenſum eſt hunc eſſe locum, qua circulus alti | 


Solſtitii medium ſignorum percutit orbem. 
Non obliqua meant, nec Tauro Scorpius exit 
Rectior, aut Aries donat ſua tempora Librae, 

535 Aut Aſtraea jubet lentos deſcendere Piſces. _ 
Par Geminis Chiron, et idem quod Carcinos ardens 
Humidus Aegoceros: nec plus Leo tollitur Urna. 
At tibi, quaecunque es Libyco gens igne diremta, 


In Noton umbra cadit, quae nobis exit in Aron. 


540 Te ſegnis Cynoſura ſubit: tu ficca profundo | 
Mergi plauſtra putas, nullumque in vertice ſemper 


Sidus habes immune maris, procul axis uterque eſt, 
Et fuga ſignorum medio rapit omnia oel. 


Stabant ante fores populi, quos miſerat Eos, | 5 


545 Cornigerique Jovis monitu nova fata petebaat : 


541. Nallumgus in vertice ſemper Sidus Babes 


' immune maris,] Repone quod plures codices 


praeferunt, 
- ullumque in vertice SUMMO. 

Vertice ſummo, hoc eſt, Polo Arctico. at Semper 
prorſus otioſum eſt. Colurum intelligit per 
Cancrum et Capricornum tranſeuntem. et me- 
dium Signorum orbem, Eclipticam. Ergo ponit 
Ammonem ſub Aequinoctiali, ut Silius iii, 654, 

Ad finem caeli medio tenduntur ab orbe 

Squalentes campi. 

545. Cornigerique Jovis monitu nova ſata pete- 
zam :] Ferri haec poſſunt. Ovid. Met. xiii, 216, 
Fee Jovis monitu, deceptus imagine fomni, 

Rex jubet inceptam curam dimittere belli. 


Sed 


Heroid. xvi, 


Namque ego divine monitu, ne neſcia peccet, 
Aduebor. 
Si igitur Monitu legas, haec erit ſententia; Am- 
monem eos domi per viſum, per ſommum mo- 
nuiſſe, ut oracula ſua conſultum irent. Atqui 
hoc abſurdum eſt. Sed credo à Poeta profeQum 
Hic et tum pater ipſe petens reſponſa Latinur. 
* 35 
Haec reſponſa patris Fauni monituſque,/ilenti | 
Nocte datos. a 3 
| Silius 


PHARSALIAE LIB.” 1X, 


Sed Latio ceflere duci : comiteſque Catonem 
Orant, exploret Libycum memorata per orbem 
Numina, de fama tam longi judicet aevi. 


Maximus hortator ſcrutandi voce Deorum 
550 Eventus Labienus erat. ſors obtulit, inquit, 


Et fortuna viae, tam magni numinis ora, 


Conſiliumque Dei: tanto duce poſſumus uti 
Per Syrtes, bellique datos cognoſcere caſus. 


Nam cui crediderim Superos arcana daturos, 


553 Difturoſque magis, quam ſancto vera Catoni ? 
A van Certe vita tibi ſemper directa ſupernas tf 
Ad leges, ſequeriſque Deum. datur ecce loquendi 
Cum Jove libertas: inquire in fata nefandi 
Qiaeſaris, et patriae venturos excute mores : 
560 Jure ſuo populis uti, legumque licebit, 
An bellum civile perit. tua pectora ſacra 
Voce reple: durae ſaltem virtutis amator 


N quid eſt virtus, et Rwy * honeſti. 


Silius i, 153, 

Certe Monitus potius, quam unum Monitum, 
cum tot populi prae foribus ſtarent. Nova fata 
per Epexegeſim. Ammonis reſponſa nova fata 
ſunt; quaſi, quod de Delphico deo dicit, v, 92, 


Sive canit fatum, ſeu 2 * ipſe canends 
Fit a 


Virgilius x, 35, de Jove, 
' Fleetere juſſa potgſt, aut cur nova condere fata 


Il 


Ovid, Metam. xi, 759, de Aeſaco in mergum 
transſormato, 
Qui nil ſefiſſt prima nova fata juventa. 


553. —_—}llique datos cognoſeere caſus.] Codex 
ex noſtris unus, Belliſque ut ſupra 84, Tu pete 
bellorum caſus : ſi Belli mavis, tum lege, 

OO n—tllique ratos cognoſcere caſus. 


563.———ft poſce exemplar honeſti.] Tacitus 
Annal. xvi, 32, Egnatius Stoicus ad exprimendam 
imaginem bengſli exercitus, ceterum anims perfidioſus. 


395. M. 


47% 


M. ANNAET LUCANT: | 


Ille deo plenus, tacita quem mente gerebat, 
565 Effudit dignas adytis e pectore voce. 
Quid quaeri, Labiene, jubes ? bm 


Occubuiſſe velim potius, quam regna videre? 


An fit vita nihil, ſed longam differat aeta? 

An noceat vis ulla bono? Fortunaque perdat 
570 Oppoſita virtute minas ? laudandaque velle 

Sit ſatis, et nunquam ſucceſſu creſcat honeſtum? 


Scimus, et hoc nobis non altius inſeret Ammon. 


565. Effudit dignas adytis « peftore voces.] Se- 
neca pater contr. I. i. Erratis, niſi illam vocem 
non M. Catonis, ſed Oraculi creditis. Quid enim ef 


eraculum ? Nempe voluntas divina hominis ore. 
enunciata. Et quem tandem antiſlitem digniorem 


invenire ſibi divinitas potuit, quam Catonem ? 
Grotius. 


568. An fit vita nthil, ſed longam differat 
actas ?] Vita nihil eſt, id eſt, a. Longam 
differt aetas, id eſt, producit. Aut potius, longa⸗ 
differat actas. Longae vitae aetas differt, non 
bonitas. Cicero de Finibus ii. latius explicat 
quod hie breviter ex Stoicorum ſcito dicitur : gui 


bonum omne in virtute ponit, is poteſt dicere perſici 


beatam vitam perfectione virtutis. Negat enim 
ſummo bono afferre incrementum diem. Et iii: 
Stoicis non videtur eptabilior nec magis expetenda 
beata vita, fi fit longa, quam ſi brevis. Chryſippus 
dixerat: ale ald To wAioa Xgover dz, panes 
eldamartvrwr, dN Ths Ade 1iYaruarics aigilorigas ymm- 
lon; 1h; hutgnias. Alibi: Zyadle 3 xebe®- Gn Zobh 
pe Libet illuſtrare haec Senecae verbis. 
Is libro de brevitate vitae: Quomods fabula, fic vi- 
ta, non quamdiu, ſed quam bene atta ſit, refert. Idem 
Epiſtola Ixxiii : Non eft virtus major quae longior. 
ubi et hoc nimis ſuperbum, qualia Stoicorum 
non pauca : Deus non vincit ſapientem felicitate, 


[6 Haeremus 
etiamſs vincit actate. et epiſt. Ixxiv. Utcungue for- 


tuna. ſe geſſit, ſroe illi ſenectus longa contigit, ſive 
citra ſenectutem finitus gi, eadem menſura ſummi 


Joni oft, quamvis aetatis diverſa fit. Et lxxviii: 


Scit tempore honefla non creſcere. Et xciii : Longa 
ft vita i plena eff, Impletur cum animus ſibi bo- 
num ſuum reddidit. Unde hoc infert egregium : 

hoc agamus, ut quemadmodum pretioſa rerum, ſic 
vita neflra non pateat multum, ſed multum pendat. 
Apud Curtium Alexander: Ea ſum flirpe genitus, 
ut mullam prius quam longam vitam debeam optare. 


| Grotius. Seneca Nat. Quaeſt. vi. ſub finem. 


Duare omnia feres conflanter, ſi cogitaveris nihil 
intereſſe inter exiguum tempus ac longum. Epiſt. 70, 
Praeterea, quemadmodum non utique melior gſt lon- 
gior vita, fic pejor ut igue mors longior. De vita 
beata c. 21, Ile philaſophiae fludiofus — inter lin- 
gius tempus et brevius nibil intereſſe judicat. 


$70. —=—Succeſſu creſcat honeflum ?] Seneca 
Epiſt. p. 313, Scit tempore honefla non creſeere. 


572. Scimus, et hoc nobis non altius inſeret Am- 
mon.) Conveniunt cum his illa quae ad locum 
EpiQteti, ira paring, ait Simplicius, Tip} yag Tor 
i vir & xa perriiag Tice dg Hail 5 xo H 
rar Pau” oryroJa, 7% MN = peu bonne. Et 
mOoX: „ vg bb b d Ng, A 


radra 


PHARSA LI AE LIB. IX. 
Mets cuncti Su peris, temploque tacente 
Nil facimus non ſponte Dei: nec vocibus ullis 
575 Numen egit: dixitque ſemel naſcentibus auctor 
Quicquid ſcire licet :. ſterileis nec legit arenas, 
Ut caneret paucis, merſitque hoc pulvere verum: 

Eſtne Dei ſedes niſi terra, et pontus, et ar, 

Et coelum, et virtus ? Superos quid quaerimus ultra? 
580 Juppiter eſt quodeunque vides, quocunque moveris. 
Sortilegis egeant dubii, ſemperque futuris 
Caſibus ancipites : me non oracula certum, 
Sed mors certa facit: pavido, fortique cadendum eſt. 
Hoc ſatis eſt dixiſſe Jovem. Sic ille profatur: 10 
585 Servataque fide templi diſcedit ab aris, 

Non exploratum populis Ammona relinquens. | 

Ipſe manu ſua pila gerens, praecedit anheli 

Militis ora pedes : monſtrat tolerare labores, 
Non jubet : et nulla vehitur cervice ſupinus, A 
590 Carpentove ſedens. ſomni parciſſimus ipſe eſt, _ 

Ultimus hauſtor aquae. cum tandem fonte reperto 


Indiga cogatur latices potare Juventus, 
Stat, dum lixa bibat. Si veris msv= paratur 


Fama 


rad ra Wi 01675 xz 1 ier. Arrianus ii, 72 Evo. Cow N geo rod; Y ruh roc 6000» rer. 

5 3x8 Toy uu iow, Tov i eu ra {9b T1 bela rd Grotius. 

sab «x, rd vad. Grotius. | 7 fo. Fuppiter of — vider,) Seneca 
578. Ela Dei ſedes nifi terra, et pontus, et Nat. Quaeſt. p. 629, Quid oft deus ? quod vides, 

air, et celan, et virtus 7] Ita rete MS. non, 34. Hir ſatis of diriſt Jovem.] Arrianus I. 25, 

Efique. Ollane alia dei ſedes eft, quam univer-, Tl c NAH 3 5 Gris c de iur. Grotius, 


ſum, et mens ſapientis ? Hierocles : Yvx5 aaa. 
rior olumcrroges bn} vc d. e bn Hh By nai | nahe 588. —Tolerare labores,] * FROM MSS. | 


FvpPigeTas nu. 


Grotius. 


Oo o G605.—Nuam' 


M. ANNAEI. LUCANT 


Fama bonis, et ſi ſucceſſu nuda remoto 
595 Inſpicitur Virtus, - quicquid laudamus in ullo 
Majorum, fortuna fuit. quis marte ſecundo, 

Quis tantum meruit populorum ſanguine nomen ? 
Hunc ego per Syrtes, Libyaeque extrema triomplun 
Ducere-maluerim, quam ter Capitolia curru 
Scandere Pompeii, quam frangere colla Jugurthae. 
Ecce parens verus patriae, digniſſimus aris, 
Roma, tuis; per quem nunquam jurare pudebit, 
Et quem, ſi ſteteris unquam cervice ſoluta, 
Tunc olim factura Deum. jam ſpiſſior ignis, 
605 Et plaga, quam nullam Superi mortalibus ultra 
A medio fecere die, calcatur, et unda 
Rarior: inventus mediis ſons unus arenis 
Largus aquae: ſed quem ſerpentum turba tenebat 
Vix capiente loco, ſtabant in margine ſiccae 
610 Aſpides, in mediis ſitiebant Dipſades undis. 
Ductor, ut aſpexit perituros fonte relicto, 
Alloquitur: vana ſpecie conterrite leti, 
Ne dubita, miles, tutos haurire liquores: 
Noxia ſerpentum eſt admiſto ſanguine peſtis: 
615 Morſu virus habent, et fatum dente minantur: 


474 


Pocula 
605. — Quam nullam Superi mortalibus ultra acuo durantes, aeque, id eſt, magis. 
A medio fecere die,] Lege ex manuſcriptis Quas. | 
Ultra id eſt ulteriorem. fic v, 766, 61S. Morſu virus habent, of fatum dente mi- 
| | | nantur :] Elegantiorem tibi praeſto lectionem ex 
Aqua non ulla cruentas diverſis codicibus hinc inde erutam, 
Tantum mortis habet. 
| | Morſu virus "RIGY FATUMQUE IN dente 
 Tantum, id eſt plus. Plin. xxx, 6, Picturac, MINA TUR. | 
' quibus equidem nullas aeque demiror tam longo ” Pa i 


- 


PHARSALIAE LIB. 1% 


* 


475 


Pocula morte carent. dixit ; dubiumque venenum 


Hauſit: et in tota Libyae fons unus arena 


Ille fuit, de quo primus ſibi poſceret undam. 


620 


Cur Libycus tantis exundet peſtibus acr 
Fertilis in mortes, aut quid ſecreta nocenti 


Miſcuerit Natura ſolo, non cura, laborque 
Noſter ſcire valet : niſi quod vulgata per orbem 
. _ pro vera decepit ſecula cauſa. 
inibus extremis Libyes, ubi fervida tellus- 


625 


—_ Oceanum demiſſo ſole calentem, 


Squalebant late Phorcynidos arva Meduſae, 
Non nemorum protecta coma, non mollia ſulco, 
Sed dominae vultu conſpectis aſpera ſaxis. 

Hoc primum Natura nocens in corpore ſaevas 


630 


Eduxit peſtes: illis e faucibus angues 


Stridula fuderunt vibratis ſibila linguis, 

Femineae qui more comae per terga ſoluti, 

Ipſa flagellabant gaudentis colla Meduſae, 
Surgunt adverſa ſubrectae fronte colubrae, 2 : 


635 


Codex Academicus Fatumgque, omnes vero Mi- 
natur. In dente minatur autem codex Caianus 
et Collegii Trinitatis. Vides ut concinne om- 
nia procedunt eodem caſu recto, Peftts, Fatum, 
Pocula. Noſter viii, 305, 


Vulnera parva nocent, fatumque in ſanguine 


funms gl. 


636. Hoc habet infelix, cunctis impune, Meduſa, 
Quod ſpectare licet.] Hoc unum eſt Meduſae, 
quod impune ſpectatur. Crinis ſcilicet. nam 


Vipereumque fluit depexo crine venenum. 


Hoc habet infelix, cunctis impune, Meduſa, 


Quod 


vultum nemo impune aſpexerit. Grotius. Non 
cepit vir magnus ſententiae acumen. In eo in- 
felix eſt Meduſa, quod cuivis licet ſpectare eam 
impune. Qui vero Impune ? nempe eodem ictu, 
eodem articulo, in ſaxum vertitur ſpectator, ſine 
metu, ſine dolore, fine ullo mortis ſenſu. Hoc 
poſcunt et probant, quae mox ſequuntur. Se- 
neca Nat. Quaeſt. iv, cap. ultimo, de homine 
fulgurito. Sed non erit cogitationi locus, caſus ite 
donat metum. nemo umquam fulmen timuit, nifi 


ui effupgit, / 
* oo 64(E -n ee 


476 I. IANNAEI LUGANT | 


Quod ſpectare licet. nam rictus, ——— 
Quis timuit? quem, qui recto ſe lumine vidit, 
Paſſa Meduſa mori eſt? rapuit dubitantia fata, 

640 Praevenitque metus: anima'periere retenta 
Membra: nec emiſſae riguere ſub oſſibus umbrae. 
Eumenidum crines ſolos movere furores: 
Cerberus Orpheo lenivit fibila cantus 
Amphitryoniades vidit, cum vinceret, Hydram: 

645 Hoc monſtrum timuit genitor, numenque ſecundum 
Phorcus aquis, Cetoſque parens, i ipſaeque ſorores 

Gorgones: hoc potuit coelo pelagoque minari 

Torporem inſolitum, mundoque obducere terram. 

E coeio volucres ſubito cum pondere lapſae: 

650 In ſcopulis haeſere ferae: vicina colentes 


Aethiopum totae riguerunt marmore gentes. 
Nullum animal viſus patiens, ipſique retrorſum 


Effuſi faciem vitabant Gorgonis angues. 

Illa ſub Heſperiis ſtantem Titana columnis 
6555 In cautes Atlanta dedit : coeloque timente 

Olim Phlegraeo ſtantes ſerpente gigantes, 

Erexit montes, bellumque immane Deorum 


| Pallados 

| 646,——Cetofque parms,)] Lege Crtoque cum 653.——GCorgonis angues.) Recte codex Aca- 
MSS. Apollodorus lib. i. pb & ꝙ̃ eur pegadadis demicus, Gorgonos. Atque ita infra v. 668. 
Yoering et lib. ii, rt N x) lee verb abel. 


Heſiodus Theogonia: 655.Coelogue timents Olim Phlegraco flantes 
| gigen N ain mo rixs. ſerpente gigantes,] Male comma poſt timents po- 
Deinde : nebatur. cohaerent haec jam ſequentibus. . Quo 
; Togybs HF, Aue wigns hors Gremroſer tempore caelum gigantes timuit, auxit ipſa mon 


Linde of ber apparet genitor et numen ſecundum tes, mutatis in ſaxa gigantibus. Grotius. 


aquis, utrunque de patre P horco dici. Grotius. 5 
668. Gorgonis 


PHARSALIAE : LIB. *. 


Pallados e medio conſecit pectore Gorgon. l 
Quo poſtquam partu Danacs, et divite nimbo 
| 660 Ortum Parrhaſiae vexerunt Perſea pennac = ? 
Arcados auctoris citharae, liquidaeque palaeſtrae, 
Et ſubitus praepes Cyllenida ſuſtulit Harpen, 
Harpen alterius monſtri jam caede rubentem, 
A Jove dilectae fuſo cuſtode juvencae: 
665 Auxilium yolucri Pallas tulit innuba fratri, 
Pacta caput monſtri: terraeque in fine Libyſſae 
Perſea Phoebeos converti juſſit ad ortus, 
Gorgonis averſo ſulcantem regna volatu: 
Et clypeum laevae fulvo dedit aere nitentem, 
670 In quo ſaxificam juſſit ſpectare Meduſam, 
Quam ſopor aeternam tracturus morte quietem 
Obruit haud totam. vigilat pars magna comarum, 
Defenduntque caput protenti crinibus hydri : 
: Pars jacet in medios vultus, oculique tenebras. 
675 Ipſa regit trepidum Pallas, dextraque tremente 
Perſeos averſi Cyllenida dirigit Harpen, 
Lata colubriferi rum . enlania colli, 


Quos 


668. Gorgonis averſo ſulcantem "pw volatu-: ]] aii dextraque averſa trementi 
Ovidius Triſt. ii, 8, Funereum torrem medios conjecit in ignes. 


Ut tenera ngftris cedente volatibus aura. xii, 606, Apollo Paridis 
675. — Dextraque trement⸗ Perſeas averſi Certaqui letifera direxit fpicula Aire: 
Cyllenida dirigit Harpen, ] Ovid. Met. v, 176, 677. Lata colubriferi rumpens confinia ahi 


Brachia tendentem Cyllenide confodit harpe, Ovid. Metam. v, 240, 
et vi 515, | pas road ns "es colubriferi ſuperavit . 


# % 


] 
| 
' 


478 


680 


685 


Pallas frugiferas juſſi non laedere terras, 


690 


M. ANNA EI LUCANT. 


Quos habuit vultus lunati vulnere ferri 
Caeſa caput Gorgon! quanto ſpiraſſe veneno 
Ora rear | quantumque oculos effundere mortis! 
Nec Pallas ſpectare poteſt: vultuſque gelaſſent 
Perſeos adverſi, ſi non Tritonia denſos 
Sparſiſſet crines, texiſſetque ora colubris. 

Aliger in coelum fic rapta Gorgone fs 

Ille quidem penſabat iter, propiuſque W 
Aethera, fi medias Europae ſcinderet urbes; 


Et parci populis. quis enim non praepete tanto 
Aethera reſpiceret? Zephyro convertitur ales, 

Itque ſuper Libyen, quae, nullo conſita cultu, 
Sideribus, Phoeboque vacat: premit orbita _— 
Exuritque ſolum: nec terra celſior ulla 

Nox cadit in ooelum, lunaeque meatibus 4 

Si flexus oblita vagi per recta concurrit 

Signa, nec in Borean, aut in Noton effugit nn 
Illa tamen ſterilis tellus, fecundaque nulli 
Arva bono, virus ſtillantis tabe Meduſae 
Concipiunt, diroſque fero de ſanguine rores, 

Quos calor adjuvit, putrique incoxit arenas.  - 


700 Hic, 
678. —Lunati vulnere ferri] Ita MSS. Har- mox ibidem, * 
pes deſcriptio, quae falcata. Grotius. Arripuit 
hoc, credo, vir magnus ex ſolo Berſmanni codice, n—falato vulnerat enſe. 
qui Lunati habet. Alii magno numero Hamati. 3 | 
Ovid. de eadem Harpe, 686.—87 medias Europas ſeinderet wrbes z] 


Inachidis ferrum curve tenus abdidit hamo. 


A aeextrogue frementis in armo Ita MS. hoc eſt, tranſvolaret. — 


713. Pluribus 


PHARSALIAE LIB. IX. 


700 Hic, quae prima caput movit de pulvere tabes, 
Plenior huic ſanguis, et craſſi gutta veneni 
Decidit: in nulla plus eſt ſerpente coactum. 
Ipſa caloris egens gelidum non tranſit in orbem 
705 Sponte ſua, Niloque tenus metitur arenas. - 
| Sed quis erit nobis lucri pudor ? inde a 
Huc Libycae mortes, et fecimus aſpida mercem. 
At non ſtare ſuum miſeris paſſura cruorem, 
Squamiferos ingens Haemorrhois explicat orbes: 
710 Natus et ambiguae coleret qui Syrtidos arva 
Cherſydros, tractique via fumante Chelydri: 
Et ſemper recto lapſurus limite Cenchris: 
Pluribus ille notis variatam pingitur alrum 
Quam parvis tinctus maculis Thebanus O phites: : 
715 Concolor exuſtis, atque indiſcretus arenis 
Ammodyes : ſpinaque vagi torquente Ceraſtae : 
Et Scytale ſparſis etiam nunc ſola pruinis 
Exuvias poſitura ſuas: et torrida Dipſas: 
Et gravis in geminum ſurgens caput Amphiſbaena : 
720 Et Natrix violator aquae, Jaculique volucres, 
Et contentus iter cauda ſulcare Pareas : | 
Oraque diſtendens avidus ſpumantia Prefter : - 
Oſſaque diſſolvens cum corpore tabificus Seps. 


pur, ] TegirixT0v Poidroos dixit Nicander. Grotius. haec eſt lectio. Tlagsias Ariſtophani, a 
716. Ammodyes :] M88. recte Ammodhtes. et aliis. Grotius. 
Grotius. 6 1 


739. 3 


479 


Sibilaque 


713. Pluribus ille notis variatam pingitur al- 721.— Paras :] Variant MSS, fed vera 


M. ANNAEI LUCANT: 


Sibilaque effundens cunctas terrentia peſtec, 
725 Ante venena nocens, late ſibi ſubmover mne 
Vulgus, et in vacua regnat Baſiliſcus arena. 
Vos quoque, qui cunctis innoxia numina terris 
Serpitis, aurato nitidi fulgore Dracones, 2 
Peſtiferos ardens facit Africa, ducitis — | 
730 Aera cum pennis, armentaque tota ſecuti 
Rumpitis ingentes amplexi verbere tauros. 
Nec tutus ſpatio eſt Elephas : datis omnia leto : 
Nec vobis opus eſt ad noxia fata veneno. 
Has inter peſtes duro Cato milite ficcum 
735 Emetitur iter: tot triſtia fata ſuorum  - 
Inſolitaſque videns parvo cum vulnere mortes. 


480 


Signiferum juvenem Tyrrheni ſanguinis Aulum 


Torta caput retro Dipſas calcata momordit. 
Vix dolor, aut ſenſus dentis fuit: ipſaque leti 


740 Frons caret invidia : nec quicquam plaga minatur. 


Ecce ſubit virus tacitum, carpitque medullas 
Ignis edax, calidaque incendit viſcera tabe. 
Ebibit humorem circum vitalia fuſum 
Peſtis, et in ſicco linguam torrere palato 
74 5 Coepit. defeſſos iret qui ſudor in artus - 
Non * atque oculos nnn vena 1 75 


Non 


739. —fague lui Fron: caret invidia 1] Non Non habet latam data plaga frontem, 
conſtrue Frons leti, ſed Invidia lui. Vegetius i, Sed vorat tectat penitus medullas. 


m_ de Fundis, Cum membris integris letale tamen 


vulnus impertent ; et ſine invidia ſanguinis, boſtis Singula in his verba Noſter hic imitatus eſt. 


lapidis itu_interrat, Seneca Hyppol. 281, de P * Frontem, Medullas. 
Amoris * 


748,—— Lain 


PHARSALIAE LIB. IX. Co 


Non decus imperii, non moeſti jura Catonis 
Ardentem tenuere virum, quin ſpargere = 
Auderet, totiſque furens exquireret agris, | 7 
750 Quas poſcebat aquas ſitiens in corde venenum. 
Ille vel in Tanain miſſus, Rhodanumque, dane 
Arderet, Nilumque bibens per rura vagante. 
Acceſſit morti Libye, fatique minoremnmn 
Famam Dipſas habet terris adjuta — 
755 Scrutatur venas penitus ſqualentis arenac: 
Nune redit ad Syrtes, et fluctus accipit ore: 
Aequoreuſque placet, ſed non et ſufficit, e r 
Nec ſentit fatique genus, mortemque venen:: 
Sed putat eſſe ſitim: — | 
760 Suſtinuit venas, atque os implere cruore. | 
Juſſit ſigna rapi-propere Cato: diſcere nulllii 
Permiffum eſt hoc poſſe ſitim. ſed triſtior illa wen 
Mors erat ante oculos: miſerique i in crure Sabelli | 
ge ſtetit en n fixo dente tenacem 
76 5 vulgo 


748, — Rin Jpargere Ina Huberet,] MSS. Aab. Ovid. Met. vil, 1 155 de r 


— ſpargere figna | 
Auderet. | , Dentibus horrendus. 


 Grotius on „„ 


. nulli Permiſſum Ht boc poſt Ecce latens herba coluber in adunco 
fitim.] Id melius putavimus quam dicere. Noluit Dente pedem Aringit. 


quenquam hoc ſcire, ne ſitim nimium timerent, | 
Et ſic ut emendayimus habent MSS. Grotius. * de Serpente Theb. v, $19, 3 


— tema] Colic fern — Vine, Ferna apmine adn 
univerls Flexs, Reétk. Ideo tenacem, quia deute Dentis. 


* 


82 . p 4 


® / 


- 2 


482 


M. ANNAEI LUGANI 


765 Avulſitque manu, piloque affixit arenis. - 
Parva modo ſerpens; ſod qua non ulla cruentae. 
Tantum mortis habet. nam plagae proxima circum 
Fugit rupta cutis, pallentiaque oſſa retexit. 9 

| - {amaus fins Jenn: GD. eit fine ie un 

770 Membra natant ſanie: ſurae fluxere: fane ullo 

© Tegmine poples erat: femorum quoque * omnis 
Liquitur, et nigra diſtillant inguina tabe. 
Diſſiluit ſtringens uterum membrana, fluuntque 
Viſcera: nec, quantum toto de corpore debet, 
775 Effluit in terras: ſaevum ſed membra venenum 
Decoquit : in minimum mors contrahit omnia virus, 
Vincula nervorum, et Jaterum textura, cavumque 


Pectus 


766. Parva mode ſerpens ; fed qua non ulla cru- hoe elt, totum corpus abſamedatur; et minimum 


entae Tantum mortis habet.] Qualis haec oratio ? 


Qua tantum, Qua majus, qua plus, vix diceret. 


qui prima ſermonis elementa didicit. Corrige, 
Parva modo ſerpem; fed ENIM non ulla cru- 
_ entae, &c. 
Modo, non adverbium, ſed mole, menſura. Virg. 
Aen. i, 23, 
Progeniem ſed enim Trojano a th duci 
Audterat. 


et v, 95, 
— ſed enim gelidus tardante 2 


Sanguis hebet. 


776. — minimum mors contrahit amnis vi- 
rus.) Hoc nullo ſenſu, nulla ſententia fertur. 
Corrige, 

—_—_acoum ſed membra venenum 
Decoguit : 


quid ex eo reſtabat ; ut mox, 


in minimum mors contrahjt omnia 


Eripiunt omnes animam, tu ſola cadaver. 
Ovid. Met. xiv, 147, Sibylla, 


Tempus erit, cum me de tanto corpore parvam 
Longa dies faciat ; conſumta membra ſenecta 
Ad minimum "NY: onus. 


Certe Ad minimum anus eſt ipſum illud Nod, 


In minimum pondus. 


777. Laterum tertura,] Pulmanni duo, 
et ex noſtri tres, Laterum JNC TURA. Virgo 


xi, 274, 


F trüur qua ſſailis alvo 
Balteus, et laterum juncturas fibula mordet. 


Sed et Textura. Ovid. Met. xvi, 
 Texitur er coſtis pando carina uit. 
781. Calla, 


5 
4 
| 
f 
| 
| 


PHARSALIAE LIB: IX . 


Pectus, et abſtruſum fibris vitalibus, omne 
Quidquid homo eſt, aperit peſtis. natura profana 
780 Morte patet: manant humeri, forteſque lacerti:s - 
Colla, caputque fluunt. calido non ocyus Auſtro 
Nix reſoluta cadet, nec ſolem cera ſequetu. 
Parva loquor; corpus ſanie ſtillaſſe peruſtum: 
Hoc et flamma poteſt. ſed quis rogus abſtulit ? 
785 Haec quoque diſcedunt, putreſque ſecuta medulla 
Nulla manere ſinunt rapidi veſtigia fati 
Cyniphias inter peſtes tibi palma nocendi'eft: CT 
Eripiunt omnes animam, tu ſola cadaver. ' 
Ecce ſubit facies leto diverſa fluenti. 
790 Naſidium Marſi cultorem torridus agtr i 
Percuſſit Preſter. illi rubor igneus ora 
Succendit, tenditque cutem, pereunte figura, 
Miſcens cuncta tumor toto jam corpore major: 
Humanumque egreſſa modum ſuper omnia . 
795 Efflatur ſanies, late tollente veneno, 
Ipſe latet penitus congeſto corpore merſus: 
Nec lorica tenet diſtenti corporis auctum. 


| Spumeus 
781. Calla, caputque fluunt.] Codex Berſ- efflatur ſanies, decreſcet . non intumeſcet: 


manni Fluit, Recte et ex Poctae more. OCorrige, 


0 A Humanum pue W membra 
782. Nix reſoluta cadet,) Melius quam cadit, 
ut cohaereat cum ſeguetur. Grotius. Codices INFLATUR /anier, late PO LLE NT E venens. 


univerſi Cadit. Nec ideo Cadet, quia mox, nec Pollente, codex Berſmanni. fi Tollente mavis, 
folem cera ſequetur.. Nix enim natura et ſponte tum lege Alte. | 

cadit, ſeu tu velis, five non: at cera ſeguetur, . ; b 
non ſequitur ; quia te volente fit, cum ſoli vel 797. Nec lorica tenet diflents corporis auctum. ] 
ian dmoveris. Corpore merſus, praecedente verſu habuimus 3 


et quarto abhinc Corpore major. Repone, 
795. bn ſonic, & late au, venens, ] Si 1 . 25 
Pp p 2 Nec 


| 
| 
| 
l 
f 


484 


M. ANNAEI LUCANT 


Spumeus-accenſo non fic exundat aheno ure 
Undaruny cumulus : nec tantos carbaſa Co 

800 Curvavere ſinus. tumidos jam non capit artus 
Informis globus, et confuſo pondere truncus. 
Intactum volucrum roſtris, epulaſque daturun 
Haud impune feris, non auſi tradere buſto, 
Nondum ſtante modo, creſcens fugere cadaver. 

805 Sed majora parant Libycae ſpectacula peſtes. 

Impreſſit dentes Haemorrhois aſpera Tullo 

Magnanimo juveni, miratorique Catonis, 

Veque ſolet pariter totis ſe effundere ſignis 

Corycii preſſura croci : fic omnia membra 

810 Emiſere ſimul rutilum pro ſanguine virus. 
Sanguis erant lacrymae: quaecunque foramina novit 

Humor, ab his largus manat cruor: ora redundant, 


Et patulae nares: ſudor rubet: omnia plenis 


Nec hes tenet diflenti PECTORIS aum, 
Lorica enim pectus circuit, Haec duo Corput, 
Pettus paffim confunduntur. 


tore major. 

798. Spumeus accenſo non fic exundat abeno Un- 
darum cumulus:) Turpe mendum, Undarum ex- 
undat. Codex Berſmanni EXULTAT ; quod 
vel ſine codice in promtu erat. Virgil. de eadem 
re vii, 464, Exultantque agſliu latices. 


B00,——Tumid:s jam non capit artus Informis 


globus, et confuſo pondere truncus.] Quid eſt 

- capit artus * Corrigo, 

. Tumidos jam non HABE T artus. 

Globus fit et truncus, nullos artus inter ſe diſting- 
tos habens. 


Membra fluunt venis: totum eſt pro vulnere corpus. 


Quin in verſu illo 
Corpore major, Codex Collegii Trinitatis, Pec- 


Brg At 


$08. Uzque ſolet pariter totis ſe Hundi nis 
Corycii preſſura croci:] Ovid. Met, xii, 437, 
rv liquor rari ſub pondere cribri 
Manat, er exprimuur per denſa foramina ſpiſſus. 
Seneca Nat. Quaeſt. p. 666, Sparſio illa quae ex 
fundamentis mediae arenae creſcens in ſummam alti- 
tudinem amphitheatri pervenit. et Epiſt. 90, p. 
405, Ruemadmodum in immenſam altitudinem Cro- 
cum latentibus fiſtulis exprimat. 
8$13.——0nia plenis Membra flaunt venis ] 
Atqui quarto abhinc verſu habuimus, Omnia 
membra Emiſere rutilum virus. Corrigo, 
m———ſuder rubet : omnia plenis 
RUBRA fiuunt RIVIS ; totum off pro vulnere 


corpus. 3 
Virgil, 


\ 22 
rn * * K 
* n c Nw : , WI wy 
n a R agoros rs rtf on oa Dn 3 eo orcs a AI 
- . ; , WOE I) = ay 
. 


PHARSALIAE LIB. IX. 


815 At tibi, Leve miſer, fixus praccordia preſſit 
Niliaca ſerpente cruor: nulloque dolore 
Teſtatus morſus ſubita caligine mortem 
Accipis, et Stygias ſomno deſcendis ad umbras. 
Non tam veloci corrumpunt pocula leto 

820 Stipite quae diro virgas mentita Sabinas 8 7 
Toxica fatilegi carpunt matura Sabaei. 


Ecce procul ſaevus ſterilis ſe robore true! 
Torſit, et immiſit (Jaculum vocat Africa) ſerpens: 


Perque caput Pauli tranſactaque tempora fugit. 


825 Nil ibi virus agit: rapuit cum vulnere fatum. 


Virgil. V, 200, 
a—=—ſdor fluit undique rivis. 
858g. A fi, Leve] Pele habent MSS. Grotius. 


820. Ctipite quae diro virgas mentita Sabinas 
 Toxica fatilegi carpunt matura Sabaei.] Scaligeri 
eſt emendatio. Ante fuit, Sabacas, inepte, cum 
verſu altero ſequatur vox Sabaci. Virgae Sabinae. 
herbae Sabinae Ovidio ſaepe. Herbae quanquam 
dicebantur, arbuſculae erant, quibus Graecum 
nomen atv apud Plinium. Grotius. Vereor, 
ut viri maximi Scaliger ac Grotius recte ac feli- 
citer rem hie geſſerint. Sabaeas, ait, inepte, 
cum verſu altero ſequatur Sabaci. Dicas eodem 
argumento, Inepte Sabaci, cum verſu priore ha- 


beamus Sabaras. Quis dixit Virgas Sabinas? _ 


Herbae ſunt et dicuntur, non Virgae, Plinio 
terque quaterque, et aliis, Virgil. Culice, 


Herbague turis oper priſcis imitata Sabinis, 
Ovid. Faſt, iv, 741, 1250 
Ure mares oleas, taedamguc, herbaſque Sabinas. 


tas veneno tingunt, ut ſaepe Ovidius in Triſtibus 
et Ponticis. Pont. iv, 7, 11, 


At Sabara virga, Turea virga recte. Virgil. 
Georg. ii, 117, 
7 India nigrum 
Fert ebenum, ſolis eft turea virga Sabaeit. 
Quid ergo? poſterius vocabulum in mendo eſt, 
et, ni fallor, ſic corrigendum : - 
Non tam veloci corrumpunt pocula XY 
Stipite quae diro virgas mentita Sabaeas 
Taxica fatilegi carpunt matura SUEVI, 
Ex patruo ſuo Seneca hoc hauſit Lucanus. Is in 
Medea 710, de venenis agens, 
Congerit in unum frugis infauſtae mala. 
Et queis ſagittas divites Arabes linunt, 
Pharetraque pugnax Medus, aut Parthi leves : 
Aut quos ſub axe frigids ſuccos legunt 
Lucis Suevi nobiles Hercyniis. | 
Vides hic Succos legunt, ut apud Noſtrum, Hui. 
lAgi et carpunt. ſic Sarmatae, Beſſi, et Getae, ſagit- 


Aſpicis et mitti ſub adunco toxica ferro, | 
Toxica d ra» v, ab arcubus nomen habent, 
quod iis ſagittae inficerentur. 


827. uam 


Deprenſum 


 Murri Tranſatus ?] Julius Scaliger in Poetica. 
At vers quid dicemus de illa locutione, Quid pro- 


486 


M. ANNAEI LUCANT 


Deprenſiim eſt, quae funda rotat, quam lenta volaret, 


Quam ſegnis Scythicae ftrideret arundinis aer. 
Quid prodeſt miſeri Baſiliſcus cuſpide Murri 

Tranſactus? velox currit per tela venenum, 
830 Invaditque manum: quam protinus ille retecto 


Enſe ferit, totoque ſimul demittit ab armo: 
Exemplarque ſui ſpectans miſerabile leti 


Stat tutus pereunte manu. quis fata putaret 


Scorpion, aut vires maturae mortis habere ? 
835 Ille minax nodis, et recto verbere ſaevus, 
Teſte tulit coelo victi decus Orionis. 
Quis calcare tuas metuat, Solpuga, latebras ? 
Et tibi dant Stygiae jus in ſua fila ſorores. 
Sic nec clara dies, nec nox dabat atra quietem, 


840 Suſpecta eſt ai in qua tellure jacebant. 


827. Quam ſegnis Scythicae frrideret orundinis 
azr.) Quam ſegnis fit ſagitta f1 jaculo ſerpenti 
comparetur. Grotius. 


8238. Quid prodeſ} miſeri Baſiliſcus cuſpide 


defl, &c. Latine aliter dicimus, Quid prodeft Ba- 
filiſcum tranſactum cuſpide fuiſſe : nam Baſiliſcus 


neque uiuus negue mortuus prodefl : ſed fattum ip- 


ſum, id eft, totum hoc Baſiliſcum eſſe transfixum. 
Recte cenſuram agit vir ſummus. ſed Librarii in 
culpa ſunt, non Poeta. Corrige, 
Druid prodefl miſero Baſiliſcus cuſpide Murro 
Tranſatlus ? 
Ovid. Heroid. i, 
' $:4 mihi guid prodeſt veſtris digiecta lacertis 
Ilios, et, murus quod fuit ante, ſolum ? | 


Nam 


| Quid mihi prodeſt disjecta Ilios; hoc eſt, Ilion 
diejectam eſſe, vel quod Ilios diqjecta fit. Quid 
prodeſt Murro Baſiliſcus tranſactus, five, quod 
tranſactus ſit Baſiliſcus. Idem Amor. ii, 2, 


Suid mihi profuerit uelus cantatus Achilles ? 


837. Duis calcare tuas metuat, Solpuga, latebras ?] 
Recte fic ſcribitur et &1a2oyix3; à ſolo pungendo. 
Libri tamen quidam Salpuga, quomodo Baeticos 
pronunciaſle ait Plinius lib, xxix. c. 4. Grotius. 

840. Suſpecta oft miſeris] MS. T. rectius con- 
nectit cum ſuperioribus. 


Suſpecta miſeris in qua tellure jacebant. 


Ut fit trajeftio, Lucano frequens : ſuſpecto mi- 
ſeris 10 illo ſolo cui incubabant. Grotius. 


PHARSALIPAE LIR IX: 


Nam neque congeſtat ſtruxere cubilia frondes, 
Nec culmis crevere tori: ſed corpora atis 
Expoſiti volvuntur humo, calidoque vapore 

Alliciunt gelidas nocturno frigore peſtes: 

845 Innocuoſque diu rictus torpente veneno 

Inter membra fovent: nec, cee 

Quiſve modus norunt, coelo duce : ſaepe querentes, 

Reddite, Dii, clamant, miſeris, quae fugimus, arma: 

Reddite Theſſaliam. patimur cur ſegnia fata 

850 In gladios jurata manus ? pro Caeſare pugnant 
Dipſades, et peragunt civilia bella Ceraſtae. 

Ire libet qua Zona rubens atque axis inuſtus 

Solis equis: juvat aetheriis adſcribere cauſis | 
Quod peream, coeloque mori. nil, Africa, de te, 

B55 Nec de te, Natura, queror : tot monſtra ferentem, 
Gentibus ablatum dederas ſerpentibus orbem: 

Impatienſque ſolum Cereris, cultore negato 

Damnafti, atque homines voluiſti deeſſe venenis. 


In loca ſerpentum nos venimus: accipe poenas, 
860 Tu quiſquis Superum commercia noſtra peroſus, 
Hinc torrente plaga, dubiis hinc Syrtibus orbem 
Abrumpens, medio poſuiſti limite mortes. 
Per ſecreta tui bellum civile receſſus 
Vadit; et arcani miles tibi conſcius orbis 
865 Clauſtra petit mundi. forſan majora ſuperſunt 


487 


: Ingreſſis. 


85 3.——_ vat aetheriis auſcribers eaufis] Ea- 865. Clauſtra petit mundi.) Ferit habent 
mus potius ad loca torridiora, ut coelo, non ſer- MSS. quod efficacius, ab oppugnatoribus urbium 
pentibus, mortem debeamus. Grotius. tracta ſimilitudine. Grotius, 
. | 884. Oumnih 


/ 


M. ANNAEL LU *r 


Ingreſſis. coeunt ignes ſtridentibus undis, 
Et premitur natura poli. ſed longius iſta 
Nulla jacet tellus, — — 
Triſtia regna Jubae. quaeremus forſitan iftas  - 
Serpentum terras: habet hoc ſolatia coelum, =» 
Europamque alios ſoles Aſiamque videntem. © 
Qua te parte poli, qua te tellure reliqui, bo Jl 
Africa? Cyrenis etiam nunc FIR 2200 
875 Exiguane via legem convertimus anni? | l 
| Imus in adverſos axes: evolvimur orbe : 
Terga damus ferienda Noto. nunc forſitan inks eſt 
Sub pedibus jam Roma meis. ſolatia fate: 
Haec petimus: veniant hoſtes, Cacſarque fquatur/ 
880 Qua fugimus. fic dura ſuos patientia queſtus 2 
Exonerat : cogit tantos tolerare labores 
Summa ducis virtus, qui i nuda fuſus arena 
Excubat, atque omni Fortunam provocat hora. 
Omnibus unus adeſt fatis: quocunque vocatur 
88 5 Advolat, atque ingens meritum, majuſque ſalute 
Contulit, in letum vires : puduitque gementem 
Illo teſte mori, quod jus habuiſſet in ipſum 
| 8 Ulla lues? caſus alieno in pectore vincit, | 
N pPßpectatorque docet magnos nil poſſe dolores. 
N " 890 Vix 
884. Omnibus unus ah fatis : quacunque - = $88,——Caſus aliens in pers uin, ] Ie in 
catur] Codex Puteaneus cum aliquot aliis Mi- militum cordibus vincit malum, dum conſtan- 
feris. Seneca Epiſt. 49, Non aft jocands locus. ad tiam ipſis aſpirat. Grotius. | 


miſeros advecatus es. opem relaturum naufragis, 889,mNi poſſt dolores.) MS. P. . 


captis, acgris, egentibus, intentas ſecuri ſubjetum Grotius. At noſtri omnes Dolores, quod rectius 
praeflantibus caput pollicitus eis. 1 1 


870 


PHARSALIAE / IB un . 


890 Vix miſeris ſerum tanto laſſata periclo 
Auxilium Fortuna dedit. gens unica terras 120 
Incolit a ſaevo ſerpentum innoxia morſu lle 
Marmaridae Pſylli: par lingua potentibus herbis 2 
- Ipſe cruor tutus, nullumque admittere amy. / 

895 Vel cantu ceflante, poteſt. natura locorum 

]juſſit ut immunes miſti ſerpentibug nt. 
Profuit in mediis ſedem poſuiſſe venenis. 
Pax illis cum morte data eſt. fiducia tanta i 
Sanguinis ; in terram parvus cum decidit inn 

900 Ne qua fit externae Veneris miſtura timentes, 
Utque Jovis volucer, calido cum protulit ovo 
Implumes natos, ſolis convertit in ortus: 


Wm mn, 


Repone, | 
 Implumes NIDOS ane AD ern. 
AD complures codices habent. Alterum, immo 


utrumque, Claudianus praeſtabit, qui locum 


hunc prae oculis habuit, cum xiy verſibus elegan- 


praeſentem faciunt pono, 


Protinus implumes convertit ad attherd nidos, 
#1 t refto flammas imperat ore pati. ; 


Vides quot verba de Noſtro accepit. 2 
Nates non repudio, ſed quod oblatum eſt Nides, 
ut vor«&legor, praefero. Virg. Georg. iv, 17, 


Ore ferunt dulcem nidis immitibus eſeam. 


90 os Saftinvere 


903. Implumes nates, fi convert in eiu Si "Erith ſuaves . funt, a verſum prox- 


imum ſic interpungunt, 
1 Suſtinuere diem cab, Shel in uſus. 


Quid enim eſt Dies cueli g Codex LA cademicus 


in margine habet, Servantur in uſus, bee of, ut 


dale per aira. Diſlingue, 
ter hoc de Aquila dilatavit. Ex is _ ad rem 


Syllinuere diem, caeli ſervantur in uſus. 


1 uſus caeli, ut Tori fulmina reportent quod 
vidit et ex preſſit Claudianus, 


| Explratores oculis gui pertulit ignes, 
Bauſtinuitque rie nobiliore diem: 


- Natritur volucrumgue potens et fulminis heres, 
Geflurus ſummo tela triſulta Jovi. 


Qqq _ 925. Nam 


/ 


- 


1 2 a” ; 1 * * L * 1 . 
, * * 8 ks: * 2 4 
0 4 % 
. 1 
* » ” 9 g : LY " 9 | : — A 
490 M. ANNAEI LUACNI 
a % : * 3 = 2 
b * a 4  _ 5 . BE 


90 5 Suſtinuere diem coeli, ſervantur in uſus; 
Qui Phoebo ceſſere, jacent + ſic pignora th. 
Pſyllus habet, ſi quis tactos non horruit angues, 1 
Si quis donatis luſit ſerpentibus infans. Wt 
Nec ſolum gens illa ſua contenta ſalute, wum ia 

910 Excubat hoſpitibus, contraque nocentia, monſtra 

P ſyllus adeſt populis. qui tune Romana ſecutss 
Signa, ſimul juſſit ſtatui tentoria ductor, 111 110010 
Primum quas valli ſpatium comprendit arenas 
Expurgat cantu, verbilque fugantibus angues. 

915 Ultima caſtrorum medicatus circuit ignis. 
Hic ebulum ſtridet, peregrinaque galbana ade, =: 
Et tamarix non laeta comis, Eoaque coſtos, 21151 
Et panacea potens, et Theſſala centauree: 
Peucedanumque ſonat flammis, Erycinaque thapſos, 

920 Et larices, fumoque gravem ſerpentibus urunt 
Abrotanum, et longe naſcentis cornua cervi. 
Sic nox tuta viris. at fi quis peſte diurna 
Fata trahit, tunc ſunt magicae miracula gentis, 
Pſylloru mque ingens et rapti pugna veneni. 

925 Nam primum tacta deſignat membra ſaliv, 
Quae cohibet virus, retinetque in vulnere , 
Plurima tum volvit ſpumanti carmina lingua 
Murmure continuo, nec dat ſuſpiria curſus - - 


71 * 


0 


© 
x 


1 4 


81 


Lk Vulneris, 

925. Nam primum tatta defignat membra ſa- minimum patiuntur fata tacere.] Non ut ante dant, 
Iva, ] Lego Praefignat. Plin. xxviii, 7, Incipientes et haud, ne dari negetur curſus, cum fit ſenſus, 
furunculos ter Praeſignare jejuna ſaliva. celeritatem vulneris non permittere Pſyllo ut re- 


5 
m e Cie... 
i e 935. Extratamgue] 


 PHARSALIAE”LTB. Ix 


vine aut minimum patiuntur fata tacere. 20 
930 Saepe quidem peſtis nigris inſerta medullis 
Excantata fugit: ſed ſi quod tardius , 4 
Virus, et elicitum, juſſumque exire repugnat: 
Tune ſuperineumbens pallentia vulnera lambit, 
Ore venena trahens, et ſiccat dentibus arts, 
935 Extractamque tenens gelido de corpore mortem 
Expuit: et cujus morſus ſuperaverit anguis, 
Jam promptum Pſyllis vel guſtu noſſe veneni. 
Hoc agitur levior tandem Romana * i. | : 
Auxilio, late ſqualentibus errat in arvis. | | 
940 Bis poſitis Phoebe flammis, bis luce Woeepta 
Vidit arenivagum ſurgens fugienſque 5 | 
Jamque illis magis, atque magis dureſcere pubis 
Coepit, et in terram Libye ſpiſſata redire. } £7 
Jamque procul nemorum rarae ſe tollere bonds dre N 
945 Surgere congeſto non culta mapalia culmo. 
Quanta dedit miſeris melioris gaudia terrae, 
Cum primum ſaevos contra videre leones | 
Proxima Leptis erat, cujus ſtatione quieta | 
Exegere hyemem nimbis flammiſque carentem.  - 
950 Caeſar ut Emathia fatiatus clade receſſit. 
Caetera curarum projecit pondera, ſoli 
Intentus genero: cujus veſtigia fruſtra 
Terris ſparſa legens, fama duce tendit in mw Oi 
Threiciaſque legit Murs, et amore notatum 


955 Acquor 


| 935 ee e Plin: xxiii, nena exſugentes. 0 | 
27, Neque altero, quam aceto, collinunt, ve- 937. Jam promtum Phlurj Lege Phlh. 
FE. Qqqz2 964. Circuit, 


* — 8 
p — 
2 
% — 
* 
+» ff " 
= 


. x4 * 


1 
* 


ANNAEI 
955 * et Exoas lacrymoſo littore turre s, 
Qua pelago nomen Nepheleias abſtulit Helle. SI3EE 0 0 
Non Aſiam brevioris aquae diſterminat uſquam 
Pontus, et oſtriferam dirimat Chalcedona curſu, 
960 Euxinumque ferens parvo ruat ore Propontis. 


* 


LUCANT 


W 


Sigaeaſque petit famae mirator arenas, 


Et Simoentis aquas, et Graio nobile buſto. . 
Rhoetion, et multum debentes vatibus . 


Circuit exuſtae nomen memorabile Trajae, 5 
965 Magnaque Phoebaei quaerit veſtigia muri. 


Jam ſilvae ſteriles, et putres robore trunci 
Aſſaraci preſſere domos, 1 


Jam laſſa radice tenent: ac tota teguntur 
Pergama dumetis : etiam periere ruinae. 

970 Aſpicit Heſiones ſcopulos, ſilvaſque latentes | 
Anchiſae thalamos; | quo judex ſederit antro; —_ + + 
Unde puer raptus coelo : quo vertice Nais | 


Luſerit Oenone : nullum eſt fine nomine ſaxum, 
Inſcius in facco ſerpentem pulvere rivum 


975 Trankierat, qui Xanthus erat; ſecurus in alto 


964. Circuit aruſtas nomen memorabile Trojae,] 
Alii codices Yenerabile. Sed cum dicit Exu/tae, 
aliud requiritur Epitheton, quod wm exprmat. 
Id yero ſuppeditat codex TL 


Gramine ponebat greſſus; Phryx incola manes 
Hectoreos calcare vetat. diſcuſſa jacebant 
Saxa, nec ullius faciem ſervantia facri A 


Herceas, 
Circuit exuftae nomen MISERABILE Trojae. 
Ideo Miſerabile, quia Exuſſac. Nofter vii, 120, 


aut populis inuiſum hac clade peracta 
4 hodie Pompeius erit miſerabile nomen. 


Spre- 10 * * W * "OR 


985 


990 


I 000 


c 


| ole | 


980. O ſacer, et magnus vatum labar,] Lege 
Furor, InſtinQua divigus, aflatus. 
994. Pignus memorabile temple, ] Sic codices ; 
ſed paulo ante v. 964, habuimus Nomen memorg- 


PHARSALIAE LTB.. 1x. 


Herceas, - monſtrator ait, non reſpicis aras ? if 
O fi: et magnus vatum labor, omnia fato 9 
Eripis, et populis donas mortalibus aevum. 
Invidia ſacrae, Caeſar, ne tangere famae: 
Nam, ſi quid Latiis fas eſt promittere Muſis, 
Quantum Smyrnaei durabunt vatis honores, 
Venturi me, teque legent: Pharſalia noſtra 
Vivet, et a nullo tenebris damnabitur aevo. 
Ut ducis implevit viſus veneranda vetuſtas, 


ö 1 
i 4 
; * 


Erexit ſubitas congeſtu ceſpitis aras, 


Votaque thuricremos non irrita fudit in ignes. | 
Dii cinerum, Phrygias colitis quicunque ruinas, 
Aeneaeque mei, quos nunc Lavinia ſedes 
Servat et Alba lares, et quorum lucet in aris 
Ignis adhuc Phrygius, nullique aſpecta virorum 
Pallas, in abſtruſo pignus memorabile templo, 
Gentis Juleae veſtris clariſſimus aris 

Dat pia thura nepos, et vos in ſede priori 


Rite vocat: date felices in caetera curſus: 


Reſtituam populos. grata vice moenia reddent 
Auſonidae Phrygibus, Romanaque Pergama furgent. 
Sic fatus, repetit claſſes, et tota ſecundis | 
Vela dedit Coris, aviduſque urgente procella 
Iliacas penſare moras, Aſiamque potenten 
| | Praevehitur 
bile Peas. Nonnulli tamen libri Yenerabile 
Trojae : quod non placet. Hie tamen libenter 


adſciſſimus Yonerabile pignus, 12235 loco n non ſuo 
poſuerant Librarii. 


3 


— 


N. ANNAEI LUCANT 


Praevehitur, pelagoque Rhodon ſpumante relinquit. 
Septima nox, Zephyro nunquam laxante SHAUN Bro, 


1005 Oſtendit Phariis Aegyptia littora flammis. 


9131 


Sed prius orta dies nocturnam lampada ny af 


Quam tutas intraret aquas. ibi plena tumultu ,- 
| Littora, et incerto turbatas murmure voces 
Accipit: ac dubiis veritus ſe credere regnis 


3 


1010 Abſtinuit tellure rates. ſed dira ſatelles 


Regis dona ferens, medium provectus in aequor, 
Colla gerit Magni, Phario velamine tecta- . 


Ac prius infanda commendat crimina voce. 
Terrarum domitor, Romanae maxime gentis; 
1015 Et, quod adhuc neſcis, genero ſecure peremto; 
Rex tibi Pellaeus terrae pelagique labores 
Donat, et, Emathiis quod ſolum defuit armis, 
Exhibet : abſenti bellum civile peractum eſt. „ 
Theſſalicas Magnus quaerens reparare 0 


1020 Enſe jacet noſtro: tanto te pignore, Caeſar, 


Emimus : hoc tecum percuſſum eſt ſanguine foedus. 
Accipe regna Phari nullo quaeſita cruore: 
Accipe Niliaci jus gurgitis: accipe quicquid 


Pro Magni cervice dares ; 


dignumque clientem 


1025 Caſtris crede tuis, cui tantum fata licere 


In generum voluere tuum. nec vile putariis 


1016. Terrace pelagigus labores] Omnes fere 
codices Belli pelagigue. Noſter iii, 24, | 
Haereat illa tuis per * per aequora ſgnis. 
Silius ii, 572, 


Hoc 


Claudianus tamen in laude Serenae v. 26, 77 


1᷑033.— 77 


ES = PHARSALIAE EIA IK. 


Hoc meritum, facili nobis quod caede eee elt. 
Hoſpes avitus erat: depulſo ſceptra parenti 
Reddiderat. quid plura feram ? tu nomina tanto | 
1030 Invenies operi, vel famam conſule mundi. 
Si ſcelus eſt, plus te nobis debere fateris, 
Quod ſcelus hoc non ipſe facis. fic fatus, opertum * 
Detexit, tenuitque caput. jam languida morte 
Effigies habitum noti mutaverat oris. 
1035 Non primo Caeſar damnavit munera * 
Avertitque oculos: vultus, dum — "I 0g 
Utque fidem vidit ſceleris, tutumque putavit 
Jam bonus eſſe ſocer; lacrymas non ſponte cadentes 
Effudit, gemituſque expreſſit pectore laeto, 
1040 Non aliter manifeſta putans abſcondere mentis 
 Gaudia, quam lacrymis. meritumque immane tyranni 
Deſtruit, et generi mavult lugere revulſum, 
Quam debere caput. qui duro membra Senatus 
Calcarat vultu, qui ficco lumine campos 


1045 Viderat 


1033.— Dan languida morte E ffigies habitum 
noti mutaverat oris.] Nihil illo Languida langui- 
dius. An languor habitum oris mutaverit ? Amor. i. 8, 
N a 1 ; | 2 et in 9270 «of ae tuo. 

—uridaque arſuro ponebat membra feretro, ä 


n in vultibus haerens. 


Sed ſeripſit, opinor, Poëta. | 
—— fan A" mort 6 
. oni 
vi, — palln ta tabida s for Nd. 


1036. Vultus, dum crederet, baef * (Repone 
Fon Ovid. Met. x, 35% © 


038. ———Lacrymas non ſponte W De 


etu Caeſaris vide Dionis verba cum his 


|  Lucani valde conſentientia. Nec diflimile quod 
poſt narratam Agricolae mortem de Domitiano 


ait Tacitus: Speciem tamen doloris animo vultugue 
pras ſe twlit, ſecurus jam odii, et qui facilius diſſi- 
mularet gaudium . metum. Grotius. 


1063, Ac;uiriſque 


— 


4 
1045 Viderat Emathios, uni tibi, Magne, negare 


N , 4 s. od 9 4 . * - 
M. ANNAEILUCANI 
* . N -V- . a 1 4 * "7 * | 
„ 


Non audet gemitus. o ſors duriſſima fati 
Hunccine tu, Caeſar, ſcelerato marte petiſt, 
Qui tibi flendus erat? non miſti foedera tangunt 
Te generis? nec nata jubet moerere, nepoſque ? 


1050 Credis apud populos Pompeii nomen amantes 


Hoc caſtris prodeſſe tuis ? fortaſſe tyranni 
Tangeris invidia, captique in viſcera Magni 
Hoc alii licuiſſe doles, quereriſque periſſe iſſe 
Vindictam belli, raptumque e jure — 
1055 Victoris generum. quiſquis te flere coegit 
Impetus, a vera longe pietate receſſit. 
Scilicet hoc animo terras, atque aequora luſtras, 
Necubi ſuppreſſus pereat gener. o bene rapta 
Arbitrio mors iſta tuo! quam magna remiſit 
1060 Crimina Romano triſtis Fortuna pudori, 
Quod te non paſſa eſt miſereri, perfide, Magni 
Viventis | nec non his fallere vocibus audes, 
Acquiriſque fidem ſimulati fronte doloris. 
Außer ab aſpectu noſtro funeſta, ſatelles, 
1065 Regis dona tui: pejus de Caeſare veſtrum, 
Quam de Pompeio meruit ſcelus, unica belli 
Praemia civilis, victis donare falutem, 
Perdidimus. quod ſi Rhario germana tyranno 
Non inviſa foret, potùiſſem reddere rei, 


— 


1070 Quod meruit; fratrique tuum pro munere tali 


Miſiſſem 


1063. Acquiriſque ſdem ſimulati front debris. ſimules. Grotius. 
Perſuades te ſerio dolere, cum id vultu tantum | 


1 088. ciat | 


PHARSALIAE- LIB. IX. 499. 
Miſiſſem, Cleopatra, caput. ſecreta Gas arma 
Movit, et inſeruit noſtro ſua tela labori ? 
Ergo in Theſſalicis Pellaco fecimus arvis 
Jus gladio? veſtris quaeſita licentia regnis? 
Non tuleram Magnum mecum Romana regentem: 
Te, Ptolemace, feram ? fruſtra civilibus armis 
Miſcuimus gentes, ſi qua eſt hoc orbe poteſtas 
Altera, quam Caeſar: ſi tellus ulla duorum eſt. 
Vertiſſem Latias a veſtro littore proras: 
Famae cura vetat, ne non damnaſſe cruentam, 
Sed videar timuiſſe Pharon. nec fallere vos me 
Credite victorem: nobis quoque tale paratum 
Littoris hoſpitium : ne {ic mea colla gerantur, 
Theſſaliae fortuna facit. majore profecto, 
Quam metui poterat, diſcrimine geſſimus arma: 
Exilium, generique minas, Romamque timebam: 
Poena fugae Ptolemaeus erat. ſed parcimus annis, 
Donamuſque nefas. ſciat hac pro caede tyrannus 
Nil venia plus poſſe dari. vos condite buſto 
Tanti colla ducis : ſed non, ut crimina tantum 
Veſtra tegat tellus. juſto date tura ſepulcro, 
Et placate caput, cinereſque in littore fuſos 
Colligite, atque unam ſparſis date manibus urnam. 
Sentiat adventum ſoceri, voceſque querentis 

1095 Audiat umbra pias. dum nobis omnia praefert, 
Dum vitam Phario mavult debere clienti, 


1088.——Scict hac pro caede tyrannus Nil venia tem dedit, honorem denegavit exemple. 
plus poſſe dari.) Curt. L viii; Ile fatto impunita- 1 
T 


498 M. ANNAEI LUCANT: | 


Laeta dies rapta eſt populis: concordia mundo 
N oſtra perit: caruere Deis mea vota ſecundis, | 
Vt te complexus poſitis felicibus armis 


1100 Aﬀectus abs te veteres, vitamque rogarem, 


> 


Magne, tuam: dignaque ſatis mercede laborum 
Contentus par eſſe tibi. tunc pace fideli 
Feciflem, ut victus poſſes ignoſoere divis, 

Feciſſes ut Roma mihi. nec talia fatus 


1106 Invenit fletus comitem, nec turba querenti 


Credidit: abſcondunt gemitus, et pectora laeta 
Fronte tegunt, hilareſque nefas ſpectare cruentum 
O bona libertas) cum Caeſar lugeat, audent. 


M. ANNAEI 


- 
CY . F 
4 ol 6 "it 1 * . 
By ” Þ 4 : * 0 4 4 0 
. 1 . 


* 
o - * . . P q 

- * 0 * * E * : , a , 1 * f 

} = 9 * - 7 * ; 

, ut . ” , - | 

A - 
— *. 
1 8 o * a 
Find * * G — 5 2 7 F ö k - 
® F 8 # - 
0 a 
7 m i FR . : 
” * * * 5 1 . 
* f © ” - 5 e 
4 # : _— b : . . 
g 4 * 
- 
a 9 — * 9 = 
1 4 GOES KI | 
. 


» (TIES 


* 
. n+ . F 
« »4 7 b F - 4 
' * — 
20 
- . 8 
N c = . 
| 4 


\ ** 
— — 7 
* 
. * 
7 4 7 | — * = ” 
. ® 
. * 8 — — 1 % 1 * * » 
- - 
, ; 6 


| T primum terras Pompeii colla ſequutus, 
LW Attigit, et diras calcavit Caeſar arenas: + 
Pugnavit fortuna ducis, fatumque nocentis 
Aegypti, regnum Lagi Romana ſub arma 


5 Iret; an eriperet mundo Memphiticus enſis 


Victoris, victique caput. tua profuit umbra, 
Magne, tui ſocerum rapuere a ſanguine manes, 


Ne populus poſt te Nilum Romanus haberet. 


5 A profuit umbra] Pompeii honori 
| hoc dii dederunt, ne populi Romani 
eſſet Aegyptus poſt ipſius mortem. Populi autem 
Romani ſuiſſet Aegyptus, niſi Caeſar populo Ro- 
mano imperium omne cum libertate eripuiſſet. 
Grotius. | | 
8. Ne populus poſt te Nilum Romanus haberet.] 


Male ceffit interpretatio viro ſummo. Totus 
verſus abeſt a codice Academico. Regius ct 


| Inde 
Berſmanni unus, AMARET. Rectiſſime. Ma- 


nes Pompeii eripuerunt a caede Caeſarem; non 


ejus cura et cauſa, ſed Aegyptiorum odio et ul- 
tione, ne ob Caeſaris occifi beneficium populus 
Romanus amaret Nilum, Pompeii caedem con- 
donaret. Pothinus infra 387, 


—jugulus mihi Cacſaris hauſtus 
Hoc prae/lare poteſt, Pompeii caede nacentes 
Ut populus Romanus amet. 
Rrrt2 I0.——Squutuy 


soo M. ANNAEI LUCANI 
Inde Paraetoniam fertur ſecurus in urbem 
10 Pignore tam ſaevi ſoeleris, ſua ſigna — 71 \ 
Sed fremitu vulgi faſces, et jura querentis 
Inferri Romana ſuis, diſcordia ſenſit 
Pectora, et ancipites animos, Magnumque periſſe 
Nan ſibi. tum vultu ſemper celante timorem, 
15 Intrepidus Superum ſedes, et templa vetuſti 1 
Numinis, antiquas Macetum teſtantia vires, 
Circuit: et nulla captus dulcedine rerum, 
Non auro, cultuque deum, non moenibus urbis, 
Effoſſum tumulis cupide deſcendit in antrum, 
20 Illic Pellaei proles veſana Philippi 
Felix praedo jacet: terrarum vindice fato 
Raptus : ſacratis totum ſpargenda per orbem 
Membra viri poſuere adytis: Fortuna pepercit 
Manibus, et regni duravit ad ultima fatum. 
25 Nam ſibi libertas unquam ſi redderet orbem, 
Ludibrio ſervatus erat, non utile mundo 
Editus exemplum, terras tot poſſe ſub uno 
Eſſe viro. Macetum fines, latebraſque ſuorum 
Deſeruit, victaſque patri deſpexit Athenas : 
3 o Perque Aſiae . fatis 9 actus 


| 1O,commeSeguutus,} Scribe auctore MS. P. ſecu- i, 321, 7 
tam et refer ad urbem, Alexandream nimirum, 
quae Caeſarianam fe Pompeii cede probaſſe videri | 
volebat. Grotius. 19. Deęſcendit in antrum.] Eye dictum, ut 

nos docent Strabo et Suetonius Auguſto. Apud 


I4,——Tum vultu ſemper celants timorem,] Dionem Severo perperam Lis legitur. Groti 
Alii codices Pavorem, alii Paveres, Hoc placet. e Ek 


Danda tamen venia eft, tantorum danda pavorum. 


31. Humans 


PHARSALIAE LIB. X. 
Humana cum firage ruit, . — | 
Exegit gentes: ignotos miſcuit'amnes, s, 
Perſarum Euphraten, Indorum ſanguine N 5 
Terrarum fatale malum, fulmenque, quod omnes 


501 


35 Percuteret pariter populos, et ſidus iniquum 


Gentibus. Oceano claſſes inferre parabat 
Exteriore mari. non illi flamma, nec undae, 
Nec ſterilis Libye, nec Syrticus obſtitit Ammon. 


Iſſet in occaſus, mundi devexa ſecutus, 


40 Ambiſletque polos, Nilumque a fonte bibiſct : : 


Occurrit ſuprema dies, naturaque ſolum 


 Hune potuit finem veſano ponere regi > 


Qui ſecum invidia, qua totum ceperat orbem, 
Abſtulit imperium; nulloque haerede relicto, 
45 Totius fati, lacerandas pracbuit urbes. 


3 


31. Humana cum firage ruit,] Scribe Immani, 


ſtrages, omnis ſexus, omnis aetas. 


 $4.——Fulmengue, quod omnes Percuteret pari- 
ter popules,] Plutarchus de hoc ipſo Alexandro : 
Sorię args Preopire xa h ,t, im? oops It d 
reh. Et alibi : Th &v 746 id,, I Tug: csg 
gayirri; Appianus in Praefatione : in; A\tarvee. 


peyidu 765 xa} hn, xa} w7vx ie, xa; raue * 


Mp a0% 1 de. xa ine d ag Gauges xa Gpipurror 


des, 14 Th Beaxthila v gl moto d areamn 


Acpogt, us ye nal dhe ole e ones, 
S Or LEGNGAp re rd pen idque praeſignificatum 
Olympiadis ſomnio, quae Plutarcho teſte videre 
ſibi viſa Gumwioile die 75 y ugνðr. ix N Th; - 
v1; wo w A h, ira ęnyrd hto wu; Phoyas agrrn 
PigbH⁰ν οναννννν:; nec minus clare divino apud 


Duanielem viſo et oraculo viii, 5, et 21, ubi digna 


vel Immenſa. Tacitus vi, 19, Jacuit immenſa 


lectu quae notat Hieronymus, Hiſtoriarum dili- 
gens lector. pares ferme notabitis proceſſus et 
exitus in Attila et Temirlano. Grotius. 

43. Inuidia, qua totum ceperat orbem,] Alex- 
ander ſicut ſe vivo alium quam ſe orbi imperare 
paſſus non eſt; quo illud ſpectat, quod negave - 
rat caelum duos ſoles pati poſſe, ita moriens quo- 


que uni non reliquit imperium, velut invidens 
alteri tantam magnitudinem. Grotius, 


44.——Nullogue haerede relifto, Totius fati, 
lacerandas praebuit urbes.] Curtius: fine certo re- 
gis haerede, fine haerede regni, publicas vires ad je 
quemgue tracturum. Grotius. Adde Livium xlv, 9, 
Maximum in terris Macedonum regnum nomenque, 
inde morte Alexandri diſtractum in multa regna, 
dum ad ſe quiſque opes rapiunt lacerantes viribus : 
ubi Gronoyius Laceratis, | 


52. Exigua⸗ 


50 


M. ANN AKI 'LUEANT 


Sed cecidie Babylone ſua, Parthoque verendus. H 
Pro pudor ! Eoi propius timuere ſariſſa. 


Quam nunc pila timent populi. licet uſque fub Arcton 
Regnemus, Zephyrique domos, terraſque rene 
50 Flagrantis poſt terga Noti: dey porter age 825 

Jam Peluſiaco veniens a gurgite Nili 


Rex puer, imbellis populi ſedaverat iras, 
55 Obſide quo pacis Pellaea tutus in-aula 1 


Caeſar erat: cum ſe parva Cleopatra biremi, | 
Corrupto cuſtode Phari laxare catenas, 


Intulit Emathiis ignaro Caeſare tectis; | 2 73.9 
Dedecus Aegypti, Latio feralis — i 


60 Romano non caſta malo. quantum impulit ab 


Thacaſque domos facie Spartana nocenti, 
Heſperios auxit tantum Cleopatra furores. 


Terruit illa ſuo, ſi fas, Capitolia ſiſtro, 


52. Exiguae ſecura ſuit provincia Pllae.) Par- 


thia, quae de Craſſis triumphavit, Macedonibus ; 
dtta et dicta. Pari metalepſi mox Pellaei muri 


paruit, quorum oppidum Pella. Grotius. 
Gb.m—Cum ſe parva Cleopatra birems, Cor- 

rupto cuflode Phari laxare catenas,] Ex hoc loco 

Corippus Africanus iii, de gemmis loquens, 

Et quas Memphitica Caeſar perduxit ab aula, 
Quas ſupplex Cleopatra dedit, cum vincula fratris 
Frangeret et rupto pallens cuflode veniret. 

An ſcripfit, Cum vincula Phari Frangere cor- 


rupto? Phari, prima longa, ut a 1 


cunda brevi, 


1 


58. Intulit Emathiis ignaro Cazſare teftis ;] 
Alexandrinis, quia Alexandrea a Macedone con- 


eandem urbem ſignificant, Grotius. 
60. Romano non cafla mals.] Propertio dicitur 
w— cc 3 regina an. 
In elegia, qua Mecacnatis defletur obitus, eſt : 


Hic modo miles erat, ue pofſet femina Roman: 
Dotalem flupri turpis habere ſui, Grotius. 


69.—Ptalemaida 


| PHARSALIAE LIB. X 
Et Romana petit imbelli ſigna Canopo, 
65 Caeſare captivo Pharios ductura 11h wi lin 
Leucadioque fuit dubius ſub gurgite caſus, 
An mundum ne noſtra quidem matrona teneret. 
Hoc animi nox illa dedit, quae prima cubili 
Miſcuit inceſtam ducibus Ptolemaida noſtris. 
70 Quis tibi veſani veniam non donet amoris, 
Antoni? durum cum Caeſaris hauſerit ignis 
Pectus, et in media rabie, medioque furorec, 
Et Pompeianis habitata manibus aula 10 1 
Sanguine Theſſalicae cladis perfuſus adulter E 
. 5 Admiſit Venerem curis, et miſcuit armis 
| Illicitoſque toros, et non ex conjuge partus ? 
Pro pudor ! oblitus Magni, tibi, Julia, fratres 
Obſcoena de matre dedit : parteſque fu gatas | 
Paſſus in extremis Libyes coaleſcere regnis, | 
80 Tempora Niliaco turpis dependit amori, | 
Dum donare Pharon, dum non fibi vincere mavult. 
Quem formae confiſa ſuae Cleopatra ſine ullis 
. Triſtis adit lacrymis, ſimulatum comta dolorem, _ 
Quem decuit, veluti laceros diſperſa capillos, - 
85 Et fic orſa Jloqui: Si qua eſt, o maxime Caeſar, 


— — 1 * 


"a 


Nobilitas 
6g.——Ptolemaids] Lege Ptolemaeida. Si- © ——miratur et haurit 
donius. Carm. v, Prolemeide gala. Pectore Pygmalion ſimulati corporis ignes. 


84.———Simulatumcomta dolorem, Quem decuit,) 
2 cum Cagſaris uber ignis Ita rectius. alii habent, Pram. Grotius. Quid 
Peckus, ] Recte alii codices 1gnes; etiam qui vero oft Comta dolorem ? Codices fere univerſi » 
Enit habent, ex veteri more Accuſativum plura- Duom : unus ex noltris Quod. . gf 
* ene, Ovid, Met. x, 253, conjectura eſt. Repone, * 


/ 


304 


M. ANNAEILUCANI 
Nobilitas, Pharii proles clariſſima Lagi, 
Exul in aeternum ſceptris depulſa paternis, 


P 


Si tua reſtituat veteri me dextera fato, | 

Complector regina pedes. tu gentibus aequum 
90 Sidus ades noſtris. non urbes prima tenebo 

Femina Niliacas: nullo diſcrimine ſexus 


Reginam ſeit ferre Pharos. lege ſumma peremti 
Verba patris, qui jura mihi communia regni, 


Et thalami cum fratre dedit. puer ipſe ſororem, 
95 Sit modo liber, amet : ſed habet ſub jure Pothini 
Affectus, enſeſque ſuos. nil ipfa paterni 


Juris habere peto : culpa, tantoque pudore 


. ullis 
Triflis adit lacrimis ; ſimulatum comta dolorem 
\QUA decuit ; veluti laceras DISPOST A capilles. 
Nec ſententiarum acumen, nec verborum con- 
ſtructionem deprehendit vir magnus. Tri/tis vultu 
adit, ſed fine ullis lacrimis; ne formae nocerent : 
comta, ſed eatenus, gua decuit ſimulatum dolorem, 
ne procax impudenſque videretur. Diſpaſla ca- 
pilles, ſed veluti laceros ; ut cura ipſa negligen- 
tiam ſimularet. Ceterum pro Diſperſa, quod 
codices habent, repoſui Diſpaa. Di enim 
rem veram, non ſimulatam notaret; Claudianus 
Proſerp. i, 55» Incultas diſperſa comas. Sed Diſpoſta 
artem et cultum indicat. Ovid. Amor. i, 14, 
Duid male diſpoſitos quereris peruſe capillos'? 
Tibullus i, 9, 
Quid tibi nunc molles prodef coluiſſe _ | 
Sacpegue mutatas diſpoſuiſſe comas ? 


Et 10, 


Tune putas illum pro te diſponere crines, 
Et tenues denſo pectere dente comas ? 


Ovid. Arte. iii, 153, 


Solve 


Et neglecta decet multas coma; faepe jacere 
Ars caſum ſimulat. 
88. Si tua reflituat veteri me dextera fato, ] Quid 
audio? In aeternum exul, fi reſtituatur fato ve- 
teri ? Quam diu toleraverunt quam turpe men- 
dum ! facile erat reponere, NI tua reftituat : et fic 

codex Berſmanni atque Academicus. 

93.— 2 jura mihi communia regni, Et tha- 
lami cum fratre dedit.] Codices noſtri omnes, et 
plerique aliorum Thalamos. Rectiſſime, Nam 
Thalami jura, quaecumque ſunt, non belle veni- 


unt ex puellae ore, 

95. Aﬀettus, enſeſyue ſues.) Lego n 
Plin. viii, 35, Unus huic tam peſiifero animali 
(aſpidi) ſenſus ſeu potius affetius off. 

96.——Ni ipſa paterni Furis habere pets :] 
INIRE habent tres Pulmanni, Berfmanni unus, - 
et codex Collegii Trinitatis. Sed fuperfunt ad- 


| huc alia menda: Jpfe nibil petit, quae jam nunc 


aequam imperĩi partem cum fratre petit? Repone, 
m—_—— kr 


PHARSALIAE 'LIB. 
Solve domum: remove funeſta ſatellitis ny 


Et regem regnare jube. quantoſne tumores 
100 Mente gerit famulus, 


— 


Jam tibi (ſed procul hoc avertant fata) minatur. 
Sat fuit indignum, Caeſar, mundoque tibique, 


Nequicquam duras tentaſſet Caeſaris aures: 


105 Vultus adeſt precibus, Facieſque incſta pet. 
Exigit infandam corrupto judice noctem. 
Pax amm nu ine etal; 


Sit modo 83 1 
A Fectus ſenſuſque ſuos ; nibil IPSE fares 
Juris INIRE PETIT, © 

. Poſtulat hoc quae ſequuntur, Solve dmum tanto 


pudore. Quo pudore'? quod ego exulo? immo, 
quod regni vim exercet, non rex, ſed famulus: 


Remove ſatellitis arma, et „ r juke. 


infra v. 352, 
+ Et dederat ferrum, null ki; jure retents.. 


— tumores Mente gerit famulus, 
Magni cervice revulſa /] Vitioſa diſtinctio eſt. 


Tu ſic interpunge, 1 ' 
nu 
Mente gerit famulus ? nen 
ö Jam tibi-----minatur. 


1 Exigit infandam corrupto indice neem. ] 


Quid hoc monſtri eſt ? Exigit, confumit noctem, 
ſtupro ſcilicet : at nondum caena adornabatur, 
quod mox fit magno apparatu; et longis ſermoni · 
bus producitur, verſibus ſequentibus uſque ad 

431. Quale vero illud. Fudice noftem ? Moecho 
potius et adultero opus, quam judice. Quid 
autem, an prior Cleopatra et non rogata noctem 


kreepee 


Catfaris petebat ? Quanti ber tam corrupti 
loci, ſatis certa emendatio At hoc agamus. 
Venerat Cleopatra, partem regni dimidiam poſtu- 
lans, ex teſtamento patris: hac dote eam uxorem 
ducere Ptolemaeus jubebatur a patre; ſed famu- 
lorum ſuaſu eam expulerat atque armis inſecta- 
batur. Tila totam rem Caeſari Os > 


tulit. Jam repone, Ef IEP? 
Exigit infandam corrupto india DOTEM. 


| Eurit detem, hoc eſt, poſcit a Caeſare atque ob- 


tinet. Inſundam autem dotem, quia Romanorum 
moribus inceſtae erant nuptiae, fratris cum ger- 


mana ſorore. Corrupto judice, quia (ut ſupra) 


ſruſtra Caeſarem appellaſſet, niſi Yultus et facies, 
e cauſa, judicem commoviſſet. Exigere 

dotem, paſhm apud Juriſconſultos habes. ut char- 
tae parcam, Briſſonium conſule, voce Exigere. 
Ovid. Faſt. vi, 594, 


Et caput et regnum facio datalt parentis ; 
Si vir es, i, diftas exige dotis opes. 
10%. Pax ubi parta duci, deniſque ingentibus 
emta g;] Rurſus in monſtrum incidimus. Quid 
enim Duc! eſt? An Caeſar ingentibus donis 
emit et peperit fibi pacem? At ſi interpretem 
8 audis, 


— * * PEE. 
4 - 
Þ 5 5 
1 is. 
* * 
/ * 


$06 


NM. ANNAEI LUCANI 


Excepere epulae tantarum gaudia rerum: 
Explicuitque ſuos magno Cleopatra e 8 


2 <Q 


110 Nondum tranſtatos Romana 1 3 { 01 


Ipſe locus templi, quod vix corruptior actas' ' 
Extruat, inſtar erat: laqueataque tea ferebant 


Divitias, craſſumque trabes abſconderat aurum. 01 


Nec ſummis cruſtata domus, ſectiſque nitebat 
115 Marmoribus: dee ln ard Ack, IV. ac 


F1 


Purpureuſque lapis, totaque effuſus in aula 
Calcabatur Onyx: Hebenus Mareotica vaſtos 


Non operit poſtes, ſed ſtat pro robore vili 
Auxilium, non ſorma damus. ehur atria veſtit, 


x20 Et ſuffixa manu foribus teſtudinis Indae ert 1? 
Terga ſedent, crehro maeulas diſtincta Smaragdo. 


audis, Duci hie erit Palamas. Quam facile, 

fi fic agitur, curya omnia corriguntur | at tu 

repone, 

Pax uhi parta ducis, doniſque ingentibus amta oft. 

Pax ducis eſt Gratia et Fw Carfarir, Plautus 

Amphit. 
' Ur Joris fapremi mwhir byfiir pacem expetam. 


II 2 aqueataque tecta ferebant Divitias,] 
An Gerebant? ut v. 140, Drivitias Cleopatra gerit 


Mazeotjde, ſed 3 Meroe ebenus, infra 


Fulget gemma toris, et Iaſpide fulva fupellex: 
Strata micant: Tyrio quorum pars maxima ſucco 
Cocta diu, virus non uno duxit aheno ; _ 0 


125 Pars auro plumata nitet; pars ignea cocco, 


bg 


Laus comic d 
Idem teſtatur Plinius lib. A1 itaque Aderottica, 
aut potius Meroitica, (eſt enim à Meroẽ ue 
ab hoc wyorines) legendum hie cenſet decus ſe- 
culi Salmaſius, quanquam, ut is-ipſe recte obſer- 
vat, jam Servii aetate haec menda Lucani codices 
obſedit. Grotius. | 


121,um-Crehros maculas Alina * 
. ex aliis codicibus Crebre. 


136.  Diſcnbmerg 


n HARSALIAE/ LIB. * * 


Ut mos eſt Phariis: miſcendi licia R 
Tum famulae numerus turbae, — miniſter, 
(Diſcolor hos ſanguis, alios diſtinxerat'actas:)- 
Haec Libycos, pars tam flaves gerit altera _—_— 
130 Ut nullas Caeſar Rheni ſe dicat in arvis 1 
Tam rutilas vidiſſe comas. ——— * 
Torta caput, refugoſque gerems a foes rue. Bets 
Nec non infelix ferro mollita juventus, 
Atque execta virum. - ſtat contra forior ae, 
135 Vix ulla fuſcante tamen lanugine malas. 
| Diſcubuere toris reges, majorque poteſtas 
Nec ſceptris contents ſuis, nec fratre marito, 
Plena maris rubri ſpoliis, colloque, comiſque 
140 Divitias Cleopatra gerit, cultuque laborat. 
Candida Sidonio perlucent pectora filo, 
Quod Nilotis acus compreſſum pectine Serum 
Solvit, et extenſo laxavit ſtamina velo. 
Dentibus hic niveis, ſectos Atlantide filva 
145 Impoſuere orbes ; quales ad Caeſaris ora 
Nec capto venere Juba. pro caecus, et amens 
Ambitione furor, civilia bella gerenti 5 
Divitias aperire ſuas, incendere mentem 
Hoſpitis armati. non ſit licet ille nefando 


150 Marte 


136. Diſcubuere toris regen, majorque poteſlas 144. Dentibus hic niveit,] Lege Indis. Ca- 
Caojar : of immodice formam fucata nocentem, ] tullus nuptiis Pelei, Pulvinar 


Reges ſunt Ptolemaeus et Cleopatra: Lege igitur, Indo quod dents pelitum. 
AT inmodice; ne Cleopatra non una e Regibus Martialis „ Indicaque cornu. 


ſed quarta ex diſcumbentib 
WY * 15 8 12 1563. Indmitum 


508 


M. ANNAEI LUCANY 


150 Marte paratus opes mundi quaeſiſſe ruina: 


13 


160 


x65 


170 


oF 27S: 


Pone duces priſcos, et nomina pauperis ae 
Fabricios, Curioſque graves ; hic ille recumbat 


Optabit patriae talem duxiſſe triumphum. 


Infudere epulas auro, quod terra, quod aer, 
Quod pelagus, Niluſque dedit, quod luxus inani 
Ambitione furens toto quaeſivit in orbe, 

Non mandante fame. multas volucreſque ee 
Aegypti poſuere Deos: manibuſque miniſtrat 
Niliacas cryſtallus aquas: gemmaeque capaces 
Excepere merum, ſed non Mareotidos uva, 
Nobile ſed paucis ſenium cui contulit annis 
Indomitum Meroe cogens ſpumare Falernum, 
Accipiunt ſertas nardo florente coronas, 
Et nunquam fugiente roſa : multumque madenti 
Infudere comae, quod nondum evanuit aura 
Cinnamon, externa nec perdidit aëra terra; 
Advectumque recens vicinae meſſis Amomum. 
Diſcit opes Caeſar ſpoliati perdere mundi, 

Et geſſiſſe pudet genero cum paupere bellum, 

Et cauſas martis Phariis cum gentibus optat. 


Poſtquam epulis, Bacchoque modum laſſata volu ptas 


Impoſuit, longis Caeſar producere noctem 
Inchoat alloquiis: ſummaque in ſede jacentem 
* placidis compellat e dictis: 


PE 0 


O ſacris 
163. kamin Ale cogens y Faler- nimo tempore nabiliſſima yina decoquantur, 
* ] Hoc dicit, tantum ibi calorem eſſe ut mi- Grotius. 


187. Nec 


Majores docuere tui: quis 


PHARSALIAE LIB. 


Inſculptum eſt adytis profer, noſcique — 
Prode Deos. ſi 8 ſua ſacra Platonem 


X. 


dignior unquam 


Hoc fuit auditu, — — capacior hoſpes? 
Fama quidem generi Pharias me duxit ad urbes, 
185 Sed tamen et veſtri: media inter proelia ſemper 


Stellarum, coelique plagis, Superiſque vacavi, 
Nec meus Eudoxi vincetur Faſtibus annus. 


Sed cum tanta meo vivat ſub pectore virtus, 


Tantus amor veri, nihil eſt quod noſcere malim 
190 Quam fluvii cauſas per ſecula tanta latentes, 
Ignotumque caput : ſpes fit mihi certa videndi 


Niliacos fontes ; bellum civile relinquam. 
Finierat, contraque ſacer fic orſus Achoreus : 


Fas mihi magnorum, Caeſar, ſecreta parentum 


195 Prodere, ad hoc aevi populis ignota profanis. 


Sit pietas aliis, miracula tanta filere : 


Aſt ego coelicolis gratum reor, ire per cant 


187. Nec meus Eudoxi vincetur Faftibus annus.] 


Hoc 
gerum. Et in Claudiano habent 188. 


Accuſat hie Lucanum Servius mutatae declinati- 


onis. At d 
adferens, 
anus aftendit ſuo tempore et in Horatio lectum: 


Per memores genus omne faſtus. 


bic et Columella; antiquerumgne faſtus aftrole- 


dit eum Priſcianus Varronis hoc 
faftus correxit. Quin idem Priſci- 


Inter Arinthaci faftus. * 


Haec, ut multa * 5 eruditionis, nota- 
vit de Analogia ſecundo, vir neſcio ſumma boni- 
tate ac fide, an exquiſita rerum verborumque 
cognitione commendabilior Gerardus Johann 
Voſſius. Grotius. 


206.— Haba 4 


gro . ANNAEI LUC ANI 
Hoc opus, et ſacras populis noteſcere leges. 
Sideribus, quae ſola fugam moderantur Gene f 
200 Occurryntque polo, diverſa potentia prima 
Mundi lege data eſt. — 
Mutat nocte diem, radiiſque potentibus aſtra 
Ire vetat, curſuſque vagos ſtatione moratur. 
Luna ſuis vicibus Tethyn, terrenaque miſcet. 
205 Frigida Saturno glacies, et zona nivalis 
Ceſſit. habet ventos, incertaque fulmina Mavors. 
Sub Jove temperies, et nunquam turbidus aer. 
At fecunda Venus cunctarum ſemina rerum 
Poſſidet. immenſae Cyllenius arbiter undae eſt. 
210 Hunc ubi pars coeli tenuit, —— 
Sidera ſunt Cancro, rapidos qua Sirius ignes 
Exerit, et varii mutator circulus anni 
Aegoceron, Cancrumque tenet, cui ſubdita Niti 
Ora latent : quae cum dominus percuſſit aquarum 
| 215 Igne 


n06.— Hale ventos, incertaque fulmina Ma- ct cum 6 Junaribys 3 incrementis 
wor 5. ] Legs Flamina, Tpſe Garumna, &e. 


213. Aegoceren, Cancrumque tenet,) Lege, 219.—Nib, que creſeat * ies, Aethiopum 
Aegoceron Cancrumgue ferit. Colurum intelligit, ade prodeſſe nives.) Haec media lectio inter vulgatam, 


qui quattuor anni tempora ſignat. * . n hal 
21 4.,—Yuar cum deminus percuſfit — quae. Veteres autem quos hic dicit ſunt Anax- 
Mercurius, qui modo dict 2 et — diſcipulus Euripides Ar- 
oed : n 
Immenſae Cyllenius arbiter undae. N. — 11 W ca an — fi 


Avienus : Ceſſit Mercurio cut imbrifer. Grotius- *©13 ingeniorum non inclegantium feſtita com- 
Cui, id eſt, cui Colure, non cui Canero. menta, de quibus videri poſſunt Herodotus, Stra- 
bo, Diodorus Siculus, Plutarchus, Liber incerti 

216.07 Oceanus lunaribus incrementis Fuſ- ſcriptoris de Nilo. Grotius. 


Jus adet :) Sidonius Carm. xvii, 


| 230. Officiis 


PHARSALIAE 'LTB. 
215 2 tune Nilus fonte ſoluto 5 ettefd 2412 
uſſus adeſt: auGuſque foos non ante cast, 
Quam nox aeſtivas a Sole receperit horas. 
Vana fides veterum, Nilo, — 
220 Aethiopum prodeſſe nives. non Arctos in illis 
Montibus, aut Boreas. teſtis tibi ſole peruſti 
Ipſe color populi, calidique vaporibus Auftri. _ 
Adde, quod omne caput fluvii, quodcunque foluta 
Praccipitat glacies, ingreſſo vere tumeſcit. 
225 Prima tabe nivis: Nilus neque ſuſcitat undas 
Ante Canis radios, nec ripis alligat amnem 
Ante parent nocti Libra fub judice Phocbum. = 
Inde etiam leges aliarum neſcit aquarum: 
Nec tumet hybernus, cum longe ſole remoto 
230 Officiis caret unda ſuis: dare juſſus iniquo 
Temperiem coelo, mediis acſtatibus exit. 
Sub torrente plaga, ne terras diſſipet ignis, 
Nilus adeſt mundo, contraque incenſa Leonis 
Ora tumet: Cancroque ſuam torrente Syenen, 
235 Imploratus adeſt : nec campos liberat undis, 
Donec in autumnum declinet Phoebus, et umbras 
Sic juſſit Natura parens decurrere Nilum: 


Sie 


230. 2 caret und ſais :] Officiam Nili eſt nitt 2 Sole excitetur, ideo Hyeme ſe ripis tenet. 
arva irrigare. hoe autem praeſtare non poteſt, Grotius. 


230. 


X. S1 


bd a b A Y *,+. 
hk d&<I 
* r — * * SY * 
Wr — 2 „ 


ook, 
=. — 
2 * . 
. 8. — 
"4 "3 ads, oh — « 2 py £ k 
—_—_ of Rs RE ES. R n 8 
_—_— F n Fs Sor OO RE * 


sta M. ANNA EI LUCAN! 


240 His adſcripſit aquis, quorum ſtata tempora a 
Caontinuique dies, et in acre longa poteſtas: 
Vel quod ab occiduo depellunt nubila coelo 
Trans Noton, et fluvio cogunt incumbere packs : 
Vel quod aquas toties rumpentis littora Nili 
245 Aſſidue feriunt, coguntque reſiſtere flatus. 
Ille mora curſus, adverſique obice ponti 
Aeſtuat in campos. ſunt qui ſpiramina terris 
Eſſe putent, magnoſque cavae compagis hiatus. 
250 Frigore ab Arctoo medium revocata fub axem, - 
Illuc duxit aquas, trahitur Gangeſque, Paduſque, 
Per tacitum mundi: tunc omnia flumina Nilus 
Uno fonte vomens non uno gurgite perfert. 
Rumor, ab Oceano, qui terras alligat omnes, 
Exundante procul violentum erumpere Ntlum, 
Acequoreoſque ſales longo miteſcere tractu. ? 
Nec non Oceano en 322 polumque 
Ciredimus: 


9 Eteſias. Grotius. unde Frigore | ab Art] Tea ferme tradebant 
242. Ve quod ab cet depellunt nubila ce] Memphitici ſacerdotes. quos ſecutus Diogenes 


233 


| Democriti placitum. Grotius. Apolloniates. Grotius. Atqui verſu abhinc quarto 


MS. P . Grotius. 


redit iterum, Per tacitum mundi, Repone, 
Hides 2 e ; at m— Commeat hac penitus TECTIS diſcurſibus unda. 
245.— Coguntque reſiſtere flatus.] Flats Sic alibi de re eadem iv, 299, 

Non tamen aut tectis ſomucrunt je a amnes. 


250, Func, 


249. Commeat bac penitus tacitis diſcurſibus 


Credimus : | hunc, calidi tetigit cum brachia Cancri, 


— Py 


X. 513 


260 Sol rapit, atque undae plus, quam quod digerat aer 
Tollitur. hoc noctes referunt, Niloque refundunt. 
Aſt ego, ſi tantam jus eſt mihi ſolvere litem, - 
Quaſdam, Caeſar, aquas poſt mundi ſera peraQti 


Secula, concuſſis terrarum erumpere venis, 


265 Non id agente Deo; quaſdam compage ſub ipla 


Cum toto coepiſſe reor, quas ille creator, 


1 opifex rerum certo ſub Jure coercet. 8 8 


Quae tibi noſcendi Nilum, Romane, cupido ft, 


Et Phariis, Perſiſque fuit, Macetumque tyrannis: 
270 Nullaque non aetas voluit conferre futuris 

Notitiam : fed vincit adhuc natura latendi. 

Summus Alexander regum quos Memphis adorat, 


Invidit Nilo, miſitque per ultima terrae 


Aethiopum, lectos: illos rubicunda peruſti 
275 Zona poli tenuit; Nilum videre calentem. 


Venit ad occaſum, mundique extrema Scloftis, 


259,—Hunc, calidi tetigit cum brachia Cancri, 
Sol rapit,] Herodoti ſententia. Grotius. 


260.—— Atque undae plus, quam quod digerat 
air Tollitur.] Citat Servius ad Aeneid. i, 612, 
Palus dum ſide ra paſctt: Sed apud hunc male le- 
gitur Diſgregat ar. Duamvis Phyſici paſci aguis 
marinis ſidera, id g, ignes caelefles dicunt ; ſecun- 
dum quod Lucanus ait, Atque undae plus, quam quod 
diſgregat a#r., Ubi ipſum Paſci ſatis oſtendit, 
legiſſe Servium Digerat. 


272. Summus Alexander regum quos Memphis 


adorat, ] Codices fere omnes, Quem; et pro Re- 


gum codex Regius Rerum. Repone, 


Et 
Summus Alxzander RERUM, QUEM Memphis 
adorat. 


Summus Rerum, ut Dulciſſime rerum, Pullherrins 2 26 ee. . 4. 


rerum. Ovid. Met. xiii, 509, Hecuba, 


nde maxima rerum 
Tot generis natiſque potens nuribuſque viroque, 


Heroid. ix, de Hercule, 
—uants te, maxime rerum. 


276. Venit ad occaſum, mundique extrema Se- 
foftris,] Codices plerique omnes pielius Occaſus. 


T<t. 287.—Medio 


* 


514 


M. A NN AEI L UCANT 


Et Pharios currus regum cervicibus egit: 
Ante tamen veſtros amnes Rhodanumque, Padumque, 


Quam Nilum de fonte bibit. veſanus in ortus 


280 Cambyſes longi populos pervenit ad aevi, 
Defectuſque epulis, et paſtus caede ſuorum, 
Ignoto te, Nile, redit. non fabula mendax 
Auſa loqui de fonte tuo eſt, ubicunque viderig, 


Quaereris: et nulli contingit gloria genti, 
28 5 Ut Nilo fit laeta ſuo. tua flumina prodam, 


Te mihi noſſe dedit. medio conſurgis ab axe, 


Auſus in ardentem ripas attollere Cancrum: 


In Borean is rectus aquis, mediumque Booten: 
290 Curſus in occaſum flexu torquetur, et ortus, 


Nunc Arabum populis, Libycis nunc aequus arenis: N 


Teque vident primi, quaerunt tamen hi quoque, Seres, 
Aethiopumque feris aljeno gurgite campos: 


Et te terrarum neſcit cui debeat orbis. 


295 Arcanum Natura caput non prodidit ulli, 
Nec licuit populis parvum te, Nile, videre, 


287. — conſurgis ab axe, ] Rece duo 

Berſmanni codices, 
. — —mnedio CUM SURGIS ab axe. 

Cum ſurgis a medio axe, is rectus in Borean. 
Hat oratio, et * indiget, ſi Om 
retines. 
2090. Curſus in 2 flexu torquetur, et ortus,] 
Scribe aut Occaſus cum MS. R. A. et T. aut 
Ortum cum MS. P. Grotius. Totum verſum 
gc reſtitue, 


RURSUS in OCCASUS f TORQUERIS 
et ortus, 


Nunc Arabum populis, Libycis nunc aequus arenis, hoc enim ordine ponit, Aethiopumgue feris, Nec 
licuit 


Amovitque 
primo rectus is in Borean ; Rurſus five Contra, 
nunc in ortus nunc in occaſus flecteris, nunc 


Arabiam amplians, nunc Libyam ; ut iii, 276, 
de Tanai, 


Nunc hunc, nunc illum, qua flaclitur, ampliat 


orbem. 


296. Nec licuit populis parvum te, Nile, videre, 


Amovitque ſinus,] Nempe Natura amovit : at iſte 
verſus Nec licuit, &c. plane intercipit et interci- 
dit ſententiam. Sed egregiam hic opem praeſtat 
codex Regius, luxatos fuiſſe verſus clare indicans; 


PHARSAULIAE LIB. X. 5g 


Amovitque ſinus, et gentes maluit ortus 
Mirari, quam noſſe tuos. conſurgere in ipſis 


Jus tibi ſolſtitiis, aliena creſcere bruma, 


300 Atque hyemes adferre tuas: ſolique vagari 
Conceſſum per utroſque polos. hie quaeritur . 
Illic finis aquae. late tibi gurgite rupto' 


Ambitur nigris Meroe fecunda colonis, 


7 


Laeta comis hebeni : quae, quamvis arbore multa 
305 Frondeat, aeſtatem nulla ſibi mitigat umbra: 


Linea tam rectum mundi ferit illa Leonem. 
Inde plagas Phoebi, damnum non paſſus n 
Praeveheris, ſterileſque diu metiris arenas 
Nunc omnes unum vires collectus in amnem, 
310 Nunc vagus, et ſpargens facilem tibi cedere ripam. 
Rurſus multifidas revocat piger alveus undas, 


Qua dirimunt Arabum populis Aegyptia rura 


Regni clauſtra Philae. mox te deſerta ſecantem, 
Qua dirimunt noſtrum rubro commercia Pontum, 


315 Mollis lapſus agit. quis te tam lene fluentem 
Moturum tantas violenti gurgitis iras, 


licuit populis, Et te terrarum, Arcanum natura. 
Nos leviore brachio rem conficimus, duobus tan- 
tum proximis tranſmutatis, 


Nec licuit populis parvum te, Nile, videre, 
Arcanum Natura caput non prodidit ulli, 


Amovitque ſinus. 


9 — 


306. Linea tam rectum mundi ferit illa Leonem.] 
Praeferam quod Salmaſio placuit, fert illa. Grotius. 


307. Inde plagas Phoeti,)] Plagam repone. 


Nile 


| , quem extenta plagarum 

Quattuor in medio dirimit plaga ſolis iniqui. . 

313. Regni clauſtra Philae.) Sumtum ex Sene- 
cae libro de ſitu, et ſacris Aegyptiorum, unde 
haud dubie et alia multa huc tranſtulit Lucanus. 
Locum Senecae de Philis apud Servium ad vi 
Aeneid. Vide eundem Senecam Naturalium 
quaeſtionum lib, iv. cap. 2. ubi itidem Philarum 
mentio, multaque alia ad illuſtranda quae de Nilo 
Lucanus dixit pertinentia. Grotius. Philae 
p inſula. Diodorus p. 19. 


. | Tees 24. Terra, 


516 M. ANNAET LUCAN1 


Nile, putet ? fed cum lapſus abrupta viarum 
Excepere tuos, et praecipites cataractae, 
Ac nuſquam vetitis ullas obſiſtere cautes 
320 Indignaris aquis: ſpuma tunc aſtra laceſſis: 
Ciuncta fremunt undis: ac multo murmure montis 


Spumeus invictis caneſcit fluctibus amnis. 


Hinc, Abaton quam noſtra vocat veneranda vetuſtas, 


Terra potens, primos ſentit percuſſa tumultus, 


325 Et ſcopuli, placuit fluvii quos dicere venas, 
Quod manifeſta novi primum dant ſigna tumoris, 


Hinc montes Natura vagis circumdedit undis, 
Qui Libyae te, Nile, negant: quos inter ut alta 


In convalle jacens ſtat molibus unda receptis. 
330 Prima tibi campos permittit, apertaque Memphis 


Rura, modumque vetat creſeendi ponere ripas, 
Sic velut in tuta ſecuri pace trahebant 
Noctis iter mediae ; {cd non veſana Pothini 


324. Terra potent, ] Non diſplicet quod idem 
reponit Salmaſius, Petra patent. Petra dividitur, 
nit Seneca. Grotius. Diodorus p. 19, Inſulam 


hanc vocari isgor vd, et aCaror wry iogedos ibi 


Oſirim ſepultum, Ergo an pro Vera Bad * 


SACRA ? 


 Hinc Abatos, quam SACRA vocat veneranda ve- 


tuflas. 


vide et Diodorum p. 146. 


327. Hinc montes] Immo, ut idem vir in his re- 
bus exercitatiſſimus, Hos montes, Pergit enim de 


ſcopulis illis loqui. Grotius. 


Mens 


328 — inter ut alta In convalle Jacens 
Aat maribus unda receptis.] MS. rectius 


uss inter in alta 
I canvalle tacens jam moribus unda receptis. 
Non jam cum tumultu ruit, fed ſilentii et mode- 
ſtiae retinens labitur. Eadem tralatio apud Pli- 
nium xxxvi. guid ferri duritia pugnacius ? ſed 
cedit et patitur mores, Papinius : 


Ut leo materno cum raptus ab ubere mores 


Accepit. 
Grotius. 


339.—<Fiztes 


| PHARSALIAE/LAR. X 
| Mens imbuta ſemel tam ſacra caede, vacabat 


517 


335 A ſcelerum motu. Magno nihil ille pereto 
Jam putat eſſe nefas: habitant ſub pectore manes, 
Ultriceſque Deae dant in nova moriſtra furorem. 


Dignatur viles iſto quoque ſanguine dextras, 


Quo Fortuna parat victos perfundere Patres; 5 
340 Poenaque civilis belli, et vindicta Senatus 

Pene data eſt famulo. procul hoc avertite Fata 

Crimen, ut haec Bruto cervix abſente ſecetur. 


In ſcelus it Pharium Romani poena tyranni, 
Exemplumque perit. ſtruit audax irrita fatis, 


345 Nec parat occultae caedem committere fraudi : 


Invictumque ducem detecto marte laceſſit. 


Tantum animi delicta dabant, ut colla ferire 


Caeſaris, et ſocerum jungi tibi, Magne, juberet : 


Atque haec dicta monet famulos perferre fideles 
350 Ad Pompeianae ſocium ſibi caedis Achillam, 
Quem puer imbellis cunctis praefecerat armis, 


Et dederat ferrum, nullo ſibi jure retento, 


In cunctos, in ſeque fimul. tu mollibus, inquit, 
Nunc incumbe toris, et pingues exige ſomnos: 
355 Invaſit Cleopatra domum. nec prodita tantum eſt, 
Sed donata Pharos. ceſſas accurrere ſolus 


Ad dominae thalamos? nubet ſoror impia fratri: 


339.—-Victo: perfundere Patres ] Burmannus 
ad Val. Flac. p. 25, Heinſius malebat Vidtas par- 


tet. male, nam Senatum intelligit. forte Sanctos. 


35 — fror impia fratri ] Ita feci ex 


Nam 


Mss. in quibus nubit. Vulgati pejus nupſit. 


Non eſt dubium quin Cleopatra nuptura fit Pto- 
lemaeo. Efficiet hoc Caeſar cui illa jam vice 
uxoris eſt, Grotius. 


361. Creds 


M. ANNAEI LUCA. 
Nam Latio jam nupta duci eſt: interque maritos 
Diſcurrens Aegypton habet, Romamque meretu. 
360 Expugnare ſenem potuit Cleopatra venenis. bt 

Crede, miſer, puero: quem nox ſi junxerit * | 
Et ſemel amplexus inceſto pectore paſſus 
Hauſerit obſcoenum titulo pietatis amorem,, 
Meque, tuumque caput, per ſingula forſitan illi 
365 Oſcula donabit. crucibus, flammiſque luemus 
Si fuerit formoſa ſoror. nil undique reſtat 
Auxilii : rex hinc conjunx, hinc Caeſar adulter: 
Et ſumus, ut fatear, tam ſaeva judice ſontes. | 
Quem non e nobis credet Cleopatra nocentem 
370 A quo caſta fuit? per te, quod fecimus una, 
Perdidimuſque nefas, perque ictum ſanguine pa 
Foedus, ades : ſubito bellum molire tumultu: 
Irrue : nocturnas rumpamus funere tedas, 
Crudelemque toris dominam mactemus in ipſis 
375 Cum quocunque viro. nec nos deterreat auſis 
Heſperii Fortuna ducis. quae ſuſtulit illum, 
Impoſuitque orbi, communis gloria nobis: 
Nos quoque ſublimes Magnus facit. aſpice littus, 
Spem noſtri ſceleris: pollutos conſule fluctus 
380 Quid liceat nobis: tumulumque e pulvere parvo 
Aſpice Pompeii non omnia membra tegentem. 
Quem metuis, par hujus erat. non ſanguine clari: 
Quid refert? nec opes populorum, ac regna movemus. 


518 


Ad 
361. Crede miſer puero :] MS. puerum. Crede ſenem Caeſarem potuit in amorem ſui pellicere. 
jam Cleopatrae Ptolemae um, illi, inquam, quae Grotius. | 


384. 4d 


* 


PHARSALIAE LIB. 


Ad ſcelus ingentis fati ſumus. adtrahit illos 
385 In noſtras Fortuna manus. en altera venit 
Viqdima nobilior. placemus caede ſecunda 
He gentes. jugulus mihi Caeſaris hauſtus 
H —”ĩ˖·éH1 poteſt, Pompeii caede nocentes 
Ut populus Romanus amet. quid nomina tanta 
390 Horremus, vireſque ducis, quibus ille relictis 
Miles erit ? nox haec peraget civilia bell, 
Inferiaſque dabit populis, et mittet ad umbras, 


Quod debetur adhuc mundo, caput. ite feroces 


Caeſaris in jugulum : praeſtet Lagea juventus 
Hoc regi, Romana ſibi. tu parce morari: 


Plenum epulis, madidumque mero, Venerique baum 


Invenies : aude : Superi tot vota Catonum, 
Brutorumque tibi tribuent. non lentus Achillas 
Suadenti parere nefas. haud clara movendis, 
400 Ut mos, ſigna dedit caſtris, nec prodidit arma 
Ullius clangore tubae : temere omnia ſaevi 
Inſtrumenta rapit belli. pars maxima turbae 
Plebis erat Latiae: ſed tanta oblivio mentes, 


384. Ad ſcelus ingeptis fati ſumus.] Ita MS, 
Magnum eſt fatum noſtrum et potens ad ſcelera, 
Grotius. | 


339. —— Suid nomina tanta Rs) Re- 
pone Nomina VANA. i, 313, 
t nomina vana Catonss. 
Ovid. Heroid. iv, 
Terruerint animos nomina vana ſuos. 


LEY 


397.——Syperi tot vota Catonum, Brutorumgue 


Cepit, 


tibi tribuent.] Repone ex aliis codicibus, Superos. 
Vota Catonum et Brutorum tribuent tibi ſuperos. 


Ovid. 


eta furs habuere de, 


Noſter iti, > 


— biallr⸗ poteflas 


Irvenit ita deas. 


4½.— Crater 


$46 


405 


410 


415 


420 


425 


430 


Nulla fides, pietaſque viris, qui caſtra ſequuntur, 


* 


M. ANNAET LUCANT 


Cepit, in externos corrupto milite mores; / 
Ut duce ſub famulo, juſſuque ſatellitis has}! 
Quos erat indignum Phario parete tytatino. 


Venaleſque manus: ibi fas, ubi maxima merces: 
Aere merent parvo: jugulumque in Caeſatis ire 
Non ſibi dant. pro fas! ubi non civilia bella 
Invenit imperii fatum miſerabile noſtri ? * 
Theſſaliae ſubducta acies in littore Nili 
More furit patrio. quid plus te, Magne, recepto 
Auſa foret Lagea domus? dat ſeilicet omnis 


Fas eſt Romano. Latium fie ſcindere corpus 
Diis placitum : non in generi, ſocerique favorem 
Diſcedunt populi. eivilia bella ſatelles 
Movit, et in partem Romanam venit Achillas. 
Et nifi fata manus a ſanguine Caeſaris arcent, 


Hae vincent partes. aderat maturus uterque : 


Et diſtricta epulis ad cunctas aula patebat 
Inſidias: poteratque cruor per regia fundi 
Pocula Caeſareus, menſaeque incumbere cervix. 
Sed metuunt belli trepidos in note tumultus, 
Ne caedes confuſa manu, permiſſaque fatis 
Te, Ptolemaee, trahat. tanta eſt fiducia ferri. 
Non rapuere nefas: ſummi contemta facultas 
Eſt operis: viſum famulis reparabile damnum, 
Illam mactandi dimittere Caeſaris horam. 
Servatur poenas in aperta luce daturus. 
Donata eſt n nox una duci, n Pothini 


\ 


* 


PHARSALIAE LIB. X. ar 


Munere Phoebeos Caeſar dilatus in orts. 
Lucifer a Caſia proſpexit rupe, diemquue 
435 Miſit in Aegyptum primo quoque ſole calentem: 
Cum procul a muris acies non ſparſa maniplis 
Nec vaga conſpicitur, ſed juſtos qualis ad hoſles 0 
Recta fronte venit. paſſuri comminus arma, 
Laturique ruunt. at Caeſar moenibus urbis 
440 Diffiſus, foribus clauſae ſe protegit aulae, 
Degeneres paſſus latebras. nec tota vacabat 
Regia compreſſo: minima collegeret ama 10 
Parte domus: tangunt animos iraeque, metuſque 155 
Et timet incurſus, indignaturque tim ere. 
445 Sic fremit in parvis fera nobilis abdita clauſtris 
Et frangit rabidos praemorſo carcere dente. 
Non ſecus in Siculis fureret tua flamma cavernis, 
Obſtrueret ſummam ſi quis tibi, Mulciber, Aetnam. 
Audax Theſſalici qui nuper rupe ſub Aemi, 
450 Heſperiae cunctos proceres, aciemque Senatus, 
Pompeiumque ducem, cauſa ſperare vetante, 
Non timuit, fatumque ſibi promiſit iniquum, 
Expavit ſervile nefas, intraque penates 
| Obruitur telis; quem non violaſſet Alanus, | 
455 Non Scytha, non fixo qui ludit in hoſpite Maurus. 
Hic, cui Romani ſpatium non ſufficit orbis, 
Parvaque regna putat Tyriis cum Gadibus Indos, 
Ceu puer imbellis, ceu captis femina muris 
Quaerit tuta domus: ſpem vitae in limine clauſo 
460 Ponit, et incerto luſtrat vagus atria curſu: : 
Uuu x” 


LY 


82 


a 


Non 5 rege tamen; quem ducit in omnia ſecum, 
Sumturus poenas et grata/piacula-morti ; 
Miſſuruſque tuum, ſi non ſint tela, nec ignes, 
In famulos, Ptolemace, caput. fic barbara * 
465 Creditur ultorem metuens regnique, en 
Enſe ſuo, fratriſque ſimul cervice parata 
Expectaſſe patrem. cogunt tamen ultima run 
Spem pacis tentare ducem: miſſuſque ſatelles 
Regius, ut ſaevos abſentis voce tyrann : 
470 Corriperet famulos, quo bellum auctore moverent. 
Sed neque jus mundi valuit, neque foedera ſancta 
Gentibus : orator regis, paciſque ſequeſter, 
Aeſtimat in numero ſcelerum ponenda tuorum, 


„ b 


Tot monſtris Aegypte nocens. non Theſſala tellus, 
475 Vaſtaque regna Jubae, non Pontus, et impia ſigna 


Pharnacis et gelido circumfluus orbis Ibero 


* 
44 


Tantum auſus ſcelerum, non Syrtis barbara, quantum 


Delitiae fecere tuae. premit undique bellum, 
Ignque domum jam tela cadunt, quaſſantque eren 
480 Non aries uno moturus limina pulſu, 
1 Fracturuſque domum; non ulla eſt machina belli: 
Nec flammis mandatur opus: ſed caeca juventus 
Conſilii, vaſtos ambit diviſa penates, | 


\ 


472.—Orator regis, pacifque ſequeſter, Aeſtimat 
in numero ſcelerum ponenda tuorum, Tat momſiris 


Aegypte nocens.] Aut aliquid deeſt, aut ſequenda 
noſtra conjectura, Res minima, aut Res ima. Et 
ſic quoque aliquid ſubaudiendum eſt, ut ſenſus 
ſit, Legatus, occiſus apud alias gentes maximum 


* 


4 


Et 


eſt ſeelus: ſed inter Aegypti ſcelera minimum. 
Exſtat hiſtoria in libro de bello Alexandrino, ubi 


et nomina legatorum ponuntur Dioſcorides et 
Serapio, quae et ex Livio * poſuit Scholiaſtes 


MS. Grotius. 


512. Illa 


EARSALIAE UTB. X 25 : 


Et nuſquam totis incurſat viribus agmen, © . 
Fata vetant, murique vicem fortuna tuetur. | 
Necnon et ratibus tentatur regia, qua ſe 
Protulit in medios audaci margine fluctus 
Luxurioſa domus. ſed adeſt defenſor ubique 
Caecſar, et hos aditus gladiis, hos ignibus arcet: 1 
Obſeſſuſque gerit (tanta eſt conſtantia mentis) 
Expugnantis opus. piceo jubet unguine tin&as' 
Lampadas immitti junctis in bella carinis. M 
Nec piger ignis erat per ſtuppea vincula, . FE 
Manantes cera tabulas: et tempore eodem © : 
495 Tranſtraque nautarum ſummique arſere ceruchi. 
Jam prope ſemuſtae merguntur in aequore dab, 
Jamque hoſtes, et tela natant. nec puppibus i _— | 
Incubuit ſolis: ſed quae vicina fuere 
Tecta mari longis rapuere vaporibus ignem : Jail, 
500 Et cladem favere Noti, -percuſſaque flamma | (tO we 
Turbine, non alio motu per tecta cucurrit, bs . 
Quam ſolet aetherio lampas decurrere ſulco, 
Materiaque carens, atque ardens acre ſolßo. 
Illa lues clauſa paulum revocavit ab aulaa 
505 Urbis in auxilium populos. nec tempora cladis 
Perdidit in ſomnos, ſed caeca nocte carinis 
Inſiluit Caeſar, ſemper feliciter uſus - 
Praecipiti curſu bellorum, et tempore rapto. 
Tunc clauſtrum pelagi cepit Pharon. inſula quondam 


510 In medio ſtetit illa mari, ſub tempore vatis ' 
Proteos: at nunc eſt Pellaeis proxima muris, A 
U u u 2 r ** . N # 


$24 M ANNAET/LUCANT 


Illa duci geminos bellorum- praeftitit uſu : 

Abſtulit excurſus et fauces acquoris hoſt; 
515 Oſtia permiſit. nec poenas inde Pothini 

Diſtulit ultetius: ſed non qua debuit ira, 

Non cruce, non flammis, rabido non dente ben: 

Heu facinus, cervix gladio male caeſa pependit: 

Magni morte perit. necnon ſubrepta-paratis 
520 A famulo Ganymede dolis pervenit ad hoſtes 

Caeſaris Arſinoe: quae caſtra carentia rege 

Ut proles Lagea tenet, famulumque Tyranni 

Terribilem juſto tranſegit Achillea ferro. 

Altera, Magne, tuis jam victima mittitur umbris. 
325 Nec ſatis hoc Fortuna putat. procul abſit, ut ita 

Vindictae fit ſumma tuae. non ipſe tyrannus 

Sufficit in poenas, non omnis regia Lagi. 

Dum patrii-veniant in viſcera Caeſaris enſes, 
Magnus inultus erit. fed non auctorę furoris 
630 Sublato cecidit rabies : nam rurſus in arma 
Auſpiciis Ganymedis eunt: ac multa ſecundo 
Proelia marte gerunt. potuit diſcrimine ſummo 
Caeſaris una dies in famam, et ſecula mitti. 

Molis in exiguae ſpatio ſtipantibus armis, 
535 Dum parat in vacuas martem transferre carinas 
Dux Latius, tota ſubiti formidine belli 


7 
4 


Cingitur: 


512. Ila duci geminos bellorum pragſſitit uſus:] Molem dicit quae ad inſulam pertinebat. Vide 
Ex plicando hoc loco ſerviunt quae ſunt apud lib. de bello Alexandrino. xe vocat Plut. quae 
Strabonem de Pharo. Grotius. ; vera Latinae illius vocis ſignificatio. Grotius. 


$34- Molis in exiguas ſpatio flipantibus armis,] 


* 
3 *, 
l + *0 1 EF _— 1 3 
F f * wy” 
4 Pf: — 7 : 5 * 
F 8 * # o I 
* 4 Fas 4 "4 m2 
2 4 of a4 7 
2 wy. * 7 
_ 
r. * P 4 
- 
* : 
* * 
2 7 ay oy 1 
- a” | 
1 
1 : 4 . 2 . 1 
* * - = 


Cingitur: hinc denſae practexunt littora claſſes, | Wo. a 


; 33 g tergo inſultant pedites : > via nulla falutis : » | IF 7 . EET : 
| Mon fuga, non virtus, vix ſpes quoque mortis | 
. $40 Nonacie fuſa, nec magnae ſtragis acervo | | 0 
| Vincendus tunc Caeſar erat, ſed ſanguine nullo. 2 IR 
Captus forte loci pendet, dubiuſne timeret, a 2, 
| Optaretne mori; reſpexit in agmine denſo . | BY 
Scaevam perpetuae meritum jam nomine famae 1 
545 Ad campos, Epidamne, tuos: ubi ſolus apertis 9 
Obſedit muris calcantem moenia Magnum. 4 ih 
# £---#-0 1 . 
0 | ; - | : 649 | | : 


* 2 
** - 8 6 wy s 


4 Ty L 
— 4». 
"of l 


q 2 bk 
G F — * 
. 4 4 q 4 e * 
9 5 
o 7 * 
4 


k | : ” 8 ” g ey *. ö ö 4 x * | . 
* | ale Map 2nyr593817 alaab aa; ig ; 


* - 

FAYE Bo , 
” 

2 


. 2 5 * 44 1 ig 177 2 * a 4 % A * 4 
by |  _— | | ” 621 A 4 15; {I Ez q . 22490 105831ula ODTIT Au | F 


or 


| 4 | F 

1 * x * TT #1 * *. 111 1 „ r ks: ths hy F "4 * * # © . . 

WF , * 1 | FY ps E 3 2 $#. f 8 ET. #4 3 us 4 | " * 

IF * A. nenen . Pomp n uni nan ul 201 | 
N * 

* 


; | f f | 4 
v : "MN | 0 nn „ 1 r v4 4 4 £ 2 
| | * 44.25 s ADA I03 eStUT ILIBLIOYT © þd 


4 * ö < 
4 — * 
= * * [4 * - 
4 0 I 6 
# . FS * 1 as En 0 = : * 9 
| lun ange bat. 159 1259. and why: 
P | g i 9 g —— 9924 144 1s EDU ; 
” Us _ - 
” 7 o * Lo * 8 
. | root wer wt in as FH 4 | . 4 v3 
3 . 4 £ aw 1 VF: 0 SF © gz "a Ts WII > | E * 
„ g . 4 f +4444 „ 44 — 445 101 1 1 215M. 
- F 1 on b * 4 7 0 
1 ® J * - hy - — . ye 
. 'S : hk ATE fog 4$ « T 
; 2 5 W & 4 4 * 1331 Cc >. 4 33 re FEEDS 
* — 4 1 
* : -. . 
4 21 £5 4 6 2 £1 : * 4 $ 77 OED &> 7 a * FL r 
4 ;. 4 a 4 " 2 1 4 ' $ 4 14 4 4144 * 4 7. - 4 : 3 28 
* | 1 223300 
" # * ay * * - as : 
a em , / . 1 2 
* * 5 4 * Þ ES „ Py * > 4 5 f y P 7 4. ; - 
K * R 4 | (4 : # 4 * 4 N j ce — * 23 > a — * 
# * - * * ; | 
4 * 4 
* > e FP a £4 N . a 1 * 4 : A, * * - a4 7 1 „ 
7 * * "i * + Kd 44 1 9 19 52 4 ! 4 iJ 218 I 


