E (K 


a0 0 0 GROTIUuSAS 


SIT e e. 44. 
e $2.1 hf | 


VERITATE 


RELIGIONIS CHRISTIANE. 


CUM. NOTULIS 
JOANNIS CLERICI; 


ACCESSERUNT EJUSDEM 


DE ELIGENDA INTER CHRISTIANOS DISSENTIENTES 
SENTEN TIA, 
ET CONTRA INDIFFERENTIAM RELIGIONUM : 


211 D UO. 


TONERS NOVISSIMA, EX COLLATIONE OPTIMORUNE * 
 EXEMPLAR IUM EM * 


— — 


EG 
APUD CAROLUM NOURSE, 
M DCC LXXX vin. 


3 c ye k x d 
n 


-FERITATIS ET FIRTUTIS 


AMANTIBUS 


8 I <5 


JOANNES CLERICUS. 


O BIS ſolis, ſi verum hic dicen- 


dum ſit, quemadmodum om- 


nino puto; vobis, inquam, ſolis ſcrip- 


tus eſt et dicatus liber Summi Viri 


HuGonis GRoT11, qui Veritatem ac 


Virtutem amatis. Sine eo armore, non 


8 ä 
poteſt placere hoc opus, quod eo ten- 
dit ut Veritatem Evangelicam, ab 


omnibus partibus ac factionibus alie- 
nam, in clara luce collocet; idque 
eum in finem, ut Virtutem, eamque 


itidem Evangelicam in animis pariat. 


Verum ut vis earum probe ſentiatur, 
2 2 oportet 


DEDICAT.IT®O. 
oportet animum antea amare id quod 
verum et rectum eſt; qui enim men- 
dacii amic1 ſunt, et vitio addicti, non 


poſſunt ejuſmodi cognitionibus adfici. 


Alioquin aurei libelli lectio prorſus eſt 


inutilis. Eftote factores Verbi, ait Ja- 
cobus Ep. Cap. I. 22. et ſeqq. et zon 
auditores tantum, fallentes voſinetipſos; 
»quia fi quis auditor eft Verbi et non 


fatter, hic comparabitur vitro conſide- 


ranti vultum nativitatis ſue in ſpeculb; 
confideravit enim ſe, et abiit, et ſtatim 
oblitus eft qualis fuerit ; qui autem per- 
herxerit in legem perſectam libertatis et 


permanſerit in ea, non eft auditor obli- 


vioſus fattus, ſed faftor operis; hic 
Beatus in facto ſuo erit, Qui legit hoc 
0 pus de Veritate Religions Chriſtiane, 
ejuſque dogmata et præcepta per- 
7 | ſpexit, 


DEDICATA1 0. 
ſpexit, nec tamen melior fit; is in 
deteriore ſtatu eſt, quam ſi nunquam 


legiſſet. Eo enim non ſpectat ut nos 


tantum doctiores, ſed potiſſimum ut 


meliores faciat. Epiclegus, Stoice 


ſectæ decus, homini qui ſe in Philo- 
ſophia profeciſſe putabat, cupiebatque 
ab Epicteto interrogari de doctrina, 
que erat in Libro Chry/ippi de Ad- 
petitu, ut videret quam adtente eum 
librum legiſſet, hoc reſponſum dedit: 
Mancipium, non id guæro, ſed guomoda 
perſequaris et fugias (bona ac mala) 
quomodo adpetas atque averſerts ? quo- 
modo res adgrediaris, ut adſentiaris et te 
prepares? naturæne convenienter, an 


contra fi convenienter quidem, oftende 


mibi, et dicam te proficere; fin minus, 


afſcede. Differt. Lib. I. c. 4. Sic et 
a 3 quiſquis 


DEDICAT 1 0. 
quiſquis legerit hoc Grotii opus, et 


quæ ei ſunt ad calcem adjecta, melior- 


que factus fuerit, is demum profe- 


cifle jure cenſebitur; ſin vero maneat 


in pravis habitibus doctrinæ Evange- 


licæ hic traditæ contrariis, nihil pro- 


feciſſe merits judicabitur, et indignus 
qui talia legeret; quæ non tantum eo 
ſpectant ut doctiores ab eorum lec- 
tione homines abeant, ſed potiflimum 
ut meliores fiant, atque ad ultimum 
uſque halitum maneant. Quod Lec- 


toribus noſtris, non ſecus ac mihi, 


opto et voveo. Valete. 


Dabam Amſtelodami Calendis 
Martiis Anni a C. N. uyccxxiv. 


1 1: L E C- 


OI 


8 
£ gs Sa. * rn . 


1 ed ROT 
"a r M74 
PP 


FR 


_ 8 aa As, ky — 6 


LECT S4.6 
e 
JOANNES CLERICUS. 


Eperat Bibliopela confilium de recudendo 
Hoc opere Grotiano, cum eum monut 
multa et gravia eſſe menda, in prioribus edi- 


tionibus relicta, præſertim in teftimoniis Ve- 


terum; que 2 re ejus erat emendari, et pau- 
cula, non fine fructu, in Notis addi poſſe ; 


nec fore ingratum aut inutile Lectori, fi ſub- 


jungeretur libellus, quo oftenderetur ubi inve 
niatur quam puriſjima Chriſtiana illa Religio, 
cujus veritatem demonſtravit Vir Jummus. 
Ile vero continuo me orare, ut hoc in ejus 
gratiam præſtare vellem; quod et pro obſer- 
vantia, qua Grotu memoriam colo, et prop- 
ter rei utilitatem, non illibenter ſuſcepi. 
Luomodo autem præſtiterim, tui erit, Lzc- 
TOR CANDIDE, jadicii. Permulta vitia 


 Typothetarum emendavi, pluraque forte emen- 
, daſſem, fi potuiſſem* omnia loca invenire. 


Notulas perbreves addidi, quod ſatis uberes 
am eſſent ſubjette, nec plures poſtulare @ me 
a 4 | res 


rar 1 0 


res ipſa videretur. Eas à Grotianis nomen 


meum, diſtinguet. Denique libellum Grotianis 
adjeci, de eligenda inter diſſentientes Chriſti- 
anos ſententia, Ecclefiaque ; in quo ſpero me 
nibil, præter mentem magni viri, aut certe 
præter veritatem protuliſſe. Argumentis uſus 
Jum que cuivis paulo prudentiori probarentur, 
facilibas, nec longe accenſitis; atque ita ſtatui 
gerere ſe in hoc uegotio- Chriſtianos oportere, 
quemadmodum in graviſſimis vitæ negotiis 
prudentifſimi quique ſeſe gerere ſolent. Abſti- 
nui ab omni acriore controverſia, diftiſque 
quibuſvis acerbioribus ; que abeſſe debent ab 
omnibus noſtris de Religione judiciis, fi modo 
per adverſarios liceat. Stylo ſimplici, nec 


calamiſtris ullis inuſto, animi mei ſenſa expo- 


ui, prout in re tam ſeria fieri oportere cen- 
fſebam , ubi pondus argumentorum, non leno- 
cinia verborum, quæruntur. Qua in re, 


Grotium meum ſum imitatus, et imita- 


Buntur, ut puto, quicunque ſerio et animo 
argumenti gravitate perculſo de ejuſmodi rebus 
Icribere adgredientur. 

Dum autem bac meditarer, miſit ad me 
literas eas, quas ad calcem videbis, Ampliſ- 
ſimus juxta ac Doctiſſimus vir et cujus ſin- 
gulari bumanitati multum debeo, à Sereniſ- 


ima 


,P N A FAT 8 
ima Magnæ Britanniæ Regina ad Regiam 
Celfitudinem Sereniſſ. Etruriæ Magni Ducis 
extra ordinem miſſus. Eas, cum bona ejus 
venia, commodum edi poſſe ad fnem bujus 


voluminis judicavi, ut liqueret quid Grotius | 
de Ectleha Anglicana ſenſerit; que quidem 


 gratias ei habebit, ringentibus licet nonnullis 


bominibus, qui pugnantia inter ſe dogmatn, 
Socinianiſmum, Papiſmum, imo et Athei/- 
mum longe doctiſſimo et religioſiſimo viro obji- 
ciunt; ne, ut opinor, immortalia ejus Scripta 


legantur, quibus inania eorum dogmata fun- 


ditus evertuntur. Qua in re, ut in multis 
aliis ſimilibus, fruſtra aliorum luminibus offi- 
cere adbuc conati ſunt, Sed iis Deus ignoſcat 
Caliud enim nibil imprecor ) et meliores eorum 
animis cogitationes injiciat; ita ut Veritatis 
et Pacis amore ounes tandem conjungamur, 
et in unum ovile, ſub uno paſtore Chriſto, 
conveniamus ] Hoc te etiam, OeTiMeE Lec- 
TOR, vovere et exoptare nobiſcum decet, et 
fic tibi ſane Deus, tuiſque omnibus adſit, 
prout rem, qua licebit, promovevis et omni 
ope adjuvabis! Vale. | 


Dabam Amfſtelodami Calendis Martile 
Anni MDCccix., 


EIDEM 


RAT. TH 0 
EIDEM. S.D. J.C. 
Is que ante ofto annos dicebam nihil 


eſt, quod nunc adjiciam, niſi me, in hac 
ſecunda mea Grotii Editione, aliquot No- 


tulas addidiſſe, et plura menda è Veterum 


teſtimoniis ſuſtuliſſe. Vale. 


Dabam Amſtelod. Calendis Juniis hb. 
MDCCXVII, 


3 


Iopzu de hac tertia etiam intelle&um 


velim; cui etiam addidi Libellum, quo 
eorum ſententiam oppugnavi, qui perinde 
eſſe putant in quacunque Chriſtiana ſecta 
vivant. Vale. 


Ibidem Calendis Martiis Am. MDCCXXIV. 


NMobi- 


— * Ws os" 2 — bs 


61 85 
. — i IRA”. . * "DS 1 


45 
1 
'F 
A 
? : 
1% 


Nobiliffimo Anpliſimogue Domino, 
D. HI E RON YM O 
1G ‚ N 
ADVOCATO REGIO 


In ſummo Auditorio Pariſienſi. 


— 


Vir Nobiliſſime et Ampliſſime, 


Eccem in Juſtitiam ipſam, ſi tempora ei in 
P auguſtiſſimo loco exercendæ debita alio di- 
vertam. Sed audacem me facit Religionis Chriſ- 
tianæ tutela, pars Juſtitiæ tuique muneris magna. 
Neque Juſtitia ſinit, ut acceſſio hæc ad quemquam 


prius perveniat, quam ad eum, ex cujus nomine 


magnam tituli ſuperbiam liber præfert. Non di- 
cam me partem poſcere de otio tuo, quid tibi tam 
late diffuſa muneris functio non concedit. Sed 
cum occupatis pro otio ſit negotiorum mutatio, 
7 ut forenſes curas harum c m lectione 
diſtinguas. Ne ſic quidem longe abibis ab actibus 
ſolitis. Audies teſtes, vim 0 reuies expen- 
des, judicium feres. Ego judicatum faciam. Vale 


Vir Maxime. Lutetiæ 27. Auguſti, clo Ioc 


XXXIX, ea | 
HuGo GroTivs. 


a 6 AN A- 


ANACEPHAL@ZAOSIS 


EORUM 


QUE SINGULIS QUIBUSQUE LIBELLIS 


AB 


AUCTORE IN HOC OPERE 


DE 


47 


„ 


RELTISTO VIS cHRISTTIANA, 


TRACTANTUR. 


Linen PRIMNus. 


by -* Ccafio operis, Pag. 1 
II. Prabatur Deum ee, 3 
III. Deum eſſæ unum, 6 


IV. In Deo «ſje omnem perfectio- 
nem, 


7 
V. Ze quidem infinitan: 8 
VI. Deum eſje mam, omni 


potentem, omniſcientem, et 
omnino bonum, e 
VII. Deum efje cauſam omnium, 
ibid. 


VIII. Occurritur objectioni de 


mali cauſa, 15 


IX. Contra eos diſſeritur gui duo 


principia ftatuunt, 16 

X. Aﬀſeritur univerſum 2 Deo 
regi, ibid, 

XI, Etiam ſublunaria, ibid, 
| Etiam fingularia, 17 


XII. Quod demonſtratur ex con- 


ſervatione Imperiorum, ibid. 


XIII. Er ex miraculis, 19 
XIV. Præſertim autem apud Ju- 


devs, quibus fides adſtruitur 


ex duratione religionis, ibid. 
XV. Lem ex Mefis veracitate, 
et antiquitate, 21 


XVI, Es 


| 


XIX. Et 


XVI. Ze ex teftimoniis extraneo- 


rum, 23 
XVII. Probatur idem, quod ſu- 


pra, ex prediftionibus, et 
argumentis aliis, 66 
XVIII. Solvitur objeftio, quod 
miracula nunc non con ſpici- 
antur, 70 
quod tanta fit ſcelerum 


licentia, ibid. 


XX. 2 ut ſape opprimantur 
* 72 
r boc ipſum, ad IX. 


ni, 
XXI, R 
probandum animos ſupereſſe 


corporibus, 


tiene,” ibid, 


xxIII. Er quidem tali, cui nulla 


ratio repug net 7 
XXIV. Multa faveant, 2 


XXV. Unde conſequitur, ſinem 


heminis eſſe felicitatem poſt 


banc vitam, 79 


XXVI. Ad quam comparandam 
indagenda eft dera Religio, 


ibid. 


LIBER SECUNDUS. 


I, T probetur titulum were 
Religionis competere Chriſ 

tiane Religioni, 80 

II. Ofenditur Feſum vixiſſe, ib. 
em eundem morte ig nomi- 
nioſa affectum, 81 

III. Et tamen poft mortem ado- 


ratum, etiam d viris ſapien- 


tibus, 82 
IV. Oftenditur ejus adorationis 


carfam aliam eſſe non potu- 


i e, quam . miraculg ab ip 


edita, 3 


V. Atque bac miracula nen na- 


tu ali Mcariæ neque drabo- 


lice potentiæ adſcribenda, 


Jed emnino d ſalo Deo pro- 


' feta off, 84 


ibid. 
XXII. Quod confirmatur tradi- 


Jeſu reſurrectione conflare 
— fide dignis, 86 
olvit objectionem ſumptam 
ab eo, quod e vide- 
atur impoſſubil:s, 90 
' Datet reſurreflione Jeſu po- 
fita, evinti dogmatis verita- 
tem, 91 
VIII. Oftenditur Chriftianam re- 
ligionem præſtare aliis omni- 

bus, 2 92 
1e mii propofiti ex 
+ 33 if it. ibid, 
X. Hine ſoluitur obiter objefio 
inde ſumpta, quod diſſoluta 
corpora reflitui nequeant, 96 
XI. A praceptorum eximia ſanc- 
tate circa Dei cultum, 99 
X11, Circa ea officia bumanitatis 
fe proximo debemus etiam 

, 10 
XIII. Circa maris et feemine = 
junct᷑ jonem, 106 
XIV. Circa uſum temporalium, 

| 10 
XV. Circa jusjurandum, 1 5 
XVI. Circa fa#e alia, ibid. 
XVII, Occurritur edjectioni ex 
contreuerſis, gue ſunt inter 
Cbriſtiancs, 113 
XVIII. Probatur porro praftan- 
tia religionis Chriſtiane ex 
praftantia iꝑſius magiſtri, 
114 
Ex admirabili propagatione 
 bujus religionis, 118 
Præcipue fi cunſideretur in- 
frmitas ac fimplicitas eorum, 
ji eam primis temporibus 
; var 122 
XIX. Er Maxima impedimenta, 
| gue bomines retraberent ab 
en ampleFentla, aut d pro- 
fitenag deterrerent, 123 
Obitey reſpondetur bis, qui + 
plura aur validiora argu- 
menta requirunt, 126 


VII. 


LII 2A 


* 


* Liner TerTivs. 
1. \ Dſeritur auctoritas li- 


rorum Novi Fœderis, 
3 4 129 
II. Docetur libros qui nomina 


preſeripta babent, corum 


ele, quorum nomen præfe- 

. runt, 130 
III. De libris olim dubitatis ſub- 
latam eſſe dubitationem, 131 

IV. Libris fine nomine conſtare 
auctoritatem, ex gualitate 
ſcriptorum, 132 

V. Probatur bos ſcriptores vera 
ſcripſiſſe, quia notitiam ha- 
bebant cor um, que ſcribe- 


bant, . ibid, 
VI. Et quia mentiri nolebant, 
134 


VII. Adftruitur quogue inde 
ſeriptoribus fides, quod mi- 
raculis illuftris fuerint, 135 

VIII. Ze in ſcriptis eorum mulia 
int, que eventus comproba- 

wit divinitus revelata eſſe, 
8 137 

IX. Tum etiam ex cura, quam 
decebat & Deo ſuſcipi, ne 
falſa ſeripta ſubjicerentur, 

| 138 

X. Solwitur objectio, quod * — 

libri à quibuſdam rejecti 


fuerint, ibid. 


libris contineantur impoſſibi- 
5-5 141 
XII. Aut d ratione diſſona, ibid, 
XIII. Solvitur objectio illa, quod 
his libris quædam imer ſe re- 
pugnantia contineantur, 143 
XIV. Solvitur alia ex teflimo- 
niis extrinſecis : ubi oftendi= 


tur ea magis eſſe pro þis di- 


bris, I45 . 
im- 


Xv. Lenique ſolvitur illa de 
mutata ſcriptura, 146 
XVI. Probatur denigue aucr̃ori- 
tas librorum weteris Fæde- 
ris, | 149 


% 


LIBER QuaRTvUs. 


-I, Efutantur ſpecialiter re- 
R ligiones Fee, 
diſcrepantes, 161 
II. Ac primum quidem Paganiſ- 
mus; oftenditurgue unum 
tantum eſſe Deum, Mentes 
vero creatas bonas eſſe, aut 
malas, Bonas non colendas, 
niſs ad preſcriptum ſummi 
. --- Des, 162 
III. Prebatur malos ſpiritus à 
Paganis adoratos, et quam 
id fit indi guum, 164 
IV. Diſputantur contra cultum 
exbibitum hominibus vita 
2 in Pagani ſmo, 166 
ontra cultum aſtrorum et 
elementorum, 167 
VI. Contra cultum brutorum ani- 
mantium, 168 
VII, Denigue contra cultum ea- 
rum rerum, gue ſubſtantia 

non ſunt, I 
VIII. Sclvitur objetio Pagano- 
rum, ſumpta à miraculis 
r. ipſos, 171 
IX. Et ab oraculis, 174 
X. Rejicitur Paganica religio ex 
eo, quod Pave defecerit, 
fimul ac humana auxilia de- 


fuerunt, 177 


V, 


; XI. Reſpondetur iis, qui ortus et 
XI. Refutatur objectio quaſi bis : 


interitus religionts aſtror um 
efficaciee adſeribunt, 178 
XII. Denique oftenditur mm 
pua Chriſtiane religionis 
probari a ſapientibus Paga- 
norum ; ac fi quid eft in ea 
difficile creditu, paria apud 
Paganos reperiri, 181 


Lizzx Quin rus. 
I. I Udaiſmus refutatur, 187 
II. J Oftenditur adaos deberg 

miracula Feſu habere pro 

ſulficienter probatis, 188 

III. Sol- 


III. Solvitur quod objiciunt mi- 
racula bæc facta ope dæmo- 
mm, 189 

IV. Aut vi vocum, 190 

V. Oftenditur divina fuifſe Feſu 
miracula, quod is docuerit 
cultum unius Dei, qui mundi 

ifex of, _ 191 

VI, Solvitur object io ſumpta ex 
diſcrepantia, gue | inter 
legem Maſis et Feſu : often- 
diturqgue aliam perfectiorem 
dari potuiſſe lege Maſis, 192 

VII, Jeſu in terris obſerva- 
tam fuiſſe legem Maſis, et 
nulla alia præcepta poſtea 
Fuiſſe abolita, niſi ea, que 
intrinſecam bonitatem non 
babebant, 194 

VIII. Ea fuifſe Sacrificia, gue 


IX. Len ciborum diſcrimen, 202 


X, Et dierum, 207 


XI. Ac circumcifionem externam, 
20 
XII. Et tamen in bis queque Me 
lerandis faciles fuiſſe Apoſ- 
tolos Jeſu, 211 
XIII. Agumentum ſumitur con- 
tra Judæos ex eo, quod in 
confeſſo fit promiſſum exi- 


mium Meſſiam, ibid. 


XIV. Oftenditur eum veniſſe ex 

prafignificatione temporis, 

4 212 

XV, Solvitur id, quod objiciunt, 

dilatum adventum ob peccata 
populi, | 21 

XVI. Item ex flatu præ ſenti Ju- 

deorum collato cum bis que 

lex promittit, 216 

XVII. Probatur Jeſum eſſe Meſ- 

fam ex bis, que 44 

edifia fuer, 219 

XVIII. Solvitur id, quod di- 

cuntur quæ dam non impleta, 

221 


XIX. Item qued opponitur, de 
bamili ſlatu et morte Jeſu, 
21 


XX. Et guaſi viri probi I, 


qui eum morti tradiderunt, 


22 
XXI. Reſpondetur ad (heel. 
nem, — Deos @ Cbriſtia- 
nis coli, 230 
XXII. Item bumanam naturam 
aderari, 233 
XXIII. Abſolutio bujns partis 
cum precibus pro Fudgis, 
=> 233 


LIBER SEX TUS. 


I, | * 4447 war Mabumetiſmus, 
et breviter ejus orig in- 

dicatur, 236 

II. Evertuntur fundamenta ejuſ- 
dem Mabumetiſmi, wx non 
liceat ibi in religionem in- 
9 * 

III. Agitur adverſus Mabume- 
72 ex libris ſacris He- 
braorum et Chriftianorum, 
probaturque eos non eſſe cor- 
ruptos, 242 

IV. Comparatur Mabumetes cum 
Cbriſto, 243 

V. Item fate utriuſque, 244 
VI. Vlis etiam, qui primi utram- 
gue religionem receperunt, 


24 
VII. Modi itidem, quibus = 
utraque propagata e, 246 
VIII. Denique pracepra inter ſe, 
247 

IX. Solvitur id quod objiciunt 
Mabumetiſtæ de Dei filio, - 


- 248 

X. Recenſentur ab ſurda plurima 
ex libris Mahumeticis, 249 
XI, Peroratio totius Operis attex- 
itur ad Chriſftianos, qui ex 
occaſſone antedictorum officii 

ſui admonentur, 250 


J. c. 


J. c. LIBER 


De 9 inter diſtentientes Chriſtianos 
Sententia. | 


L Uxrendum ubi fit vera 
Chriſti doctrina, 264 


II, Tis adbærendum, gui Chriſtia- 
norum nomine dignifſimi 

a ſunt, 267 
III. Cbriſtianorum nomine digniſ- 

ſomos eſſe, qui puriſſime Pro- 
Frentur decfr inam, cujus ve- 


ritatem probavit Grotius, 


270 
IV, De conſenſu er diſſenſu Chriſ- 
tianorum, 271 


V. Unde Chriftione Religionis 


cognitionem baur ire oporteat, 

275 

VI. Aliud Cbriſtianis mon im po- 
. nendum, præter id guod ex 

N. T. haurire poffunt, 277 
VII. De conſervatiene doct᷑ rina 


Cbriſtianæ, 279 


EJUSDEM 


VIII. Cur Deus inter Chriftiancs 


defidia et errores naſci poſſus 
281 


fit, 
IX. Quinam e 1 
tur Evangelium, 
X. Cum tis is aden. = 
brand 285 
XI. De Diſcipling Eccle Sfffica, 
288. 


XII. A Grotio magno in —— 
babitom antiquam der | 
nam, ſed fine alterius damna- 


rione, 


XIII. Tas ængſa ad Aiſſentiente | 


Chriflianos, ne capita ulla 
docrrinæ, præter ea que 
guivis in Novo Teſfamento 
videt, ſuntque ſemper ere- 
dita, q ſe invicem exigant, 

291 


LIBER 


Contra Indifferentiam Nee. 


A Mari oportere veritatem, 


294 
majoris momenti 
eli gionem, 295 
III. „ efſe illicitam, 
4 1 divinis et 3 
29 

IV, Non facile difſentientes dam- 
©, 7705 rens error is, 
aut ey illiciti, cum gui- 


bus ſalus æterna conſflere 


II. Mö « el 


- grad in rebus magni - 


non poſſit; ades ut nemo 
ecorum, qui et admittunt 
miſeric "I a Deo conſequi 
Foſſit; nec tamen fas eſſe 
profiteri nos credere quad 
non - eredimus, aut facere 


quod damnamus, 302 
. Bes gratum efſe poſſe erran- 


tem, atque ex errore delin- 
guentem, ſimulatorem non 
Pal es 395 


HUGO 


HUGO GROTIUS 


D E 
„ „ 
RELIGIONIS CHRISTIAN 
AD VIRUM AMPLISSIMUM, 
| HIERONYMUM BIGNONIUM, 
| ADVOCATUM REGIUM 


IV SUMMO AUDITORIO PARISIENSI, © 


8 


LIBER PRIMUS, 

§. I. Occaſio Operis. 
UERERE identidem ex me ſoles, Vir 
et de patria tua, et de literis, et, ſi id 
adjici pateris, de me quoque optime 
merite, HIERONYME BIOGNONI, quod ar- 
ſane ſit eorum librorum, quos pro Re- 
e Chriſtiana, patriæ meæ ſermone, ſcripſi. 
eque id quærere te miror. Non enim igno- 
ras, ut qui omnia legi digna, et quidem tanto 
| cum judicio legeris, quantum excoluerint iſtam 
| : mate - 


— 


2 H. GRoTivs DE VERIT. 


materiam, philoſophica ſubtilitate, Ræmundus 
Sebundus, dialogorum varietate Ludovicus Vives, 
maxima autem cum eruditione, tum facundia 
veſtras Philippus Mornæus. Quam ob cauſam 
videri poteſt magis ex uſu fuiſſe, alicujus illorum 
in ſermonem popularem verſio, quam inchoatio 
novi operis. Sed quid alii hac de re judicaturi 
ſint, neſcio: te quidem, tam benigno ac facili 
Tunes, facile ſpero me poſſe abſolvi, ſi dicam, me 
ectis non illis tantum, ſed et Judzorum pro 
Judaica vetere, et Chriſtianorum pro Chriſtiana 
Religione ſcriptis, uti voluifle meo qualicumque 
judicio, et animo dare negatam, cum id ſcriberem, 
corpori libertatem. Exiſtimabam enim pro veri- 
tate certandum, et quidem tali, quam ipſe animo 
approbarem: fruſtra enim daturum me operam, 
ut perſuaderem aliis, quæ non ante mihi perſua- 
ſiſſem. Itaque ſelegi, ex veteirbus ac novis, quæ 
mihi ſe probabant maxime, omiſſis argumentis, 
qu parum mihi ponderis habere videbantur, et 
auctoritate eorum librorum, quos ſubdititios eſſe 
aut certo ſciebam, aut merito ſuſpicabar. Quibus 
autem ipſe aſſentiebar, ea et ordine certo diſpoſui 
et expoſui, quam potui maxime populariter, et 
verſibus incluſi, quo rectius memoriæ mandaren- 
tur. Propoſitum enim mihi erat omnibus quidem 
civibus meis, ſed præcipue navigantibus, operam 
navare utilem, ut in longo illo marino otio impen- 
derent potius tempus, quam, quod nimium multi 


2 Remundus Sebundus, &c.] 
ZEtate Gretii, hi erant potiſſi- 
mi ea de re Scriptores; fed a 
Grotii ævo innumeri Scriptores, 
* Anglice præſertim et Gallice, de 
Veritate Religionis Chriſtiane 


ſeripſerunt; quos tamen exem- 


plo ſuo excitavit Grotivs, quem 


* 


recentiores ſunt ĩmitati, et inter- 
dum etiam expilarunt. Quare 
prima tam piz et tam neceſſai iæ 
ſcriptionis gloria ad eum redun- 
dat. Ceterum ii, quos nomine 
adpellat, nondum præclarum hoc 
argument um concoxerant, quam- 
vis pio animo ſeripſerint. Clericus. 


faciunt, 


RELIC. CHRIST. Lis. I. 3 


faciunt, fallerent. Itaque ſumpto exordio à laude 
noſtræ gentis, quæ navigandi ſolertia cæteras facile 
vincat, excitavi eos, ut hac arte, tanquam divino 
beneficio, non ad ſuum tantum quæſtum, ſed et 
ad verz, hoc eſt, Chriſtianæ Religionis propaga- 
tionem, uterentur. Neque enim deeſſe materiam, 
cum per loginqua itinera paſſim incurrerent, aut 
in . at in Sina et Guinea ; aut in Mahu- 
metiſtas, ut ſub imperio Turcz, Perſz, et Pœno- 
rum; tum vero Judzos, et ipſos jam Chriſtia- 
niſmi profeſſos hoſtes, diſperſos per maximas par- 
tes terrarum orbis: Neque deefle impios, qui 
abditum metu venenum, ex ocaſione, apud fim- 
plices prodant: adverſum quæ mala optare me, 
ut recte armati ſint noſtrates, et qui ingenio præ- 
ſtant, incumbant pro virili revincendis erroribus, 
cæteri ſaltem id caveant, ne ab aliis vincantur. 


ors S8. II. Deum eſp. 


Ac primo quidem libro, ut oſtendam non eſſe 
rem inanem religionem, ab ejus fundamento or- 
dior; quod eft, Numen eſſe aliquod. Id autem 
probare fic aggredior. Res aliquas eſſe, quæ eſſe 

cceperint, ſenſu: ipſo et — — omnium conſtat. 
Eæ autem res ſibi non fuerunt cauſa ut eſſent: 


nam 8 non eſt, agere non poteſt; nec ipſa 


z 


res eſſe potuit, antequam eſſet. Sequitur jgitur, 


ut aliunde habuerint ſui originem : quod non tan- 
tum de illis rebus, quas ipſi aut conſpicimus, aut 
conſpeximus, fatendum eſt; fed et de iis, unde 
illæ ortum habent, *® donec tandem ad aliquam 


b Donec tandem, &c.] Wa cœperunt, aut nulla; ſi quæ fit 
dari non poteſt progreſſio, ut lo- prima cauſa, Deus eſt; ſr ulla 
quuntur, in infinitum. Eſt enim prima cauſa eſſe negetur, oporte- 
cauſa aljqua prima, eorum, quæ bit nullam eſſe omnino cauſam 

rerum, 


4 H. GRoTivs DE VERTr. 


cauſam perveniamus, quæ eſſe nunquam ccepe- 
rit, quæque ſit, ut loqui ſolemus, non contin- 
genter, ſed neceſſario. Hoc autem, qualecun- 
que tandem ſit, de quo mox agemus, idipſum eſt, 
quod Numinis, aut Dei voce ſignificatur. Alte- 
rum argumentum, quo probamus, Numen eſſe 
aliquod, ſumitur à manifeſtiſſimo conſenſu omnium 
gentium, apud quas ratio et boni mores non plane 
exſtincta ſunt, inducta feritate. Nam cum, quæ 
ex hominum arbitratu veniunt, nec eadem ſint 
apud omnes, et ſæpe mutentur; hæc autem notio 
nuſquam non reperiatur, neque temporum viciſſi- 


tudine mutetur, quod ipſi etiam Ariſtotele nota- 


rum, homini ad talia minime credulo: omnind 
cauſam ejus aliquam dari convenit, quæ fe ad 
omne genus humanum extendat: que alia eſſe 
non poteſt, quam aut oraculum Dei ipſius, aut 
traditio, quæ à primis humani generis parentibus 
manarit; quorum prius ſi admittimus, conſtat de 
quo quæritur: ſin poſterius, nulla ſane ratio aſſig- 
nari poterit idonea, cur primos illos. parentes Tre- 
damus falſum aliquod in re momenti maximi ad 
omnes poſteros prodidiſſe. Accedit quod, five 
olim cognitas, ſive nuper repertas orbis partes 
ſpectemus, ubi modo, ut diximus, aliquid eſt 


rerum, quæ eſſe cœperunt, ac 
proinde eas per ſe exſtitiſſe, ſeu 
e nihilo prodiiſſe. quod eſt ab- 
3 Clericut. | 

c Ouod i 4, &c, | Metaphyſ. 
Lib, 2 c. 8. on? — 
fabulis de Diis, ita loquitur : ay 
et rig yoogio ag anno AdGer l vd 
eręd rey d Of2; wovlo The mewra; 
Sola; kt, Nie av eld, vout- 
Cit, Kal xarà 79 ei%G ToAKMdni5G 
eben fle ele 73 Tur TEv xd ng x 
rive x qioraing Kal TRAY 


$8ucouirnc, ual Tara, Tac 39a; 
txt oioy NEH Tegiotowoba 
Mixer T8 voy: quorum fi quis; 

rftinftione fucta, boc tantum ſu- 
mat quod primum fuit, quod Devs 
45 putarent primas ſubſtantias, 

vine difta exiftimet, et, ut cre - 


dibile eff, ſæpius inventa | rage li- 


cuit, omni arte et phileſophia et ite- 
rum deperdita, haſce illorum opi- 


niones, quaſi reliquias, ad 
tempora ſervatas fuiſſe. Clericus. 


buma- 


// TTT IEEE” THT ITS 5 


a «s 


„ „ 0 = - tos 


RELIG. CHRIST. LI B. I. 5 


humanitatis, exſerit ſe hæc notitia; tum apud 
gentes ſapientia, aut ingenio valentes, tum apud 
— — alias; quarum nec illas omnes decipi 
potuiſſe, nec has reperiſſe, quo alii alios decipe- 
rent, ullo pacto credibile eſt. Nec eſt, quod 


oponat hic quiſquam paucos, in multis ſæculis, 


qui Deum eſſe aut non crederent, aut non credere 
ſe profiterentur. Nam et paucitas ipſa, et quod 
ſtatim intellectis argumentis rejecta univerſim eſt 
eorum opinio,. oſtendit, non provenire hoc ex uſu 
rete rationis, quæ hominibus communis eſt; ſed 
aut ex ſtudio novitatis, quali tenebatur, qui nivem 
atram efle contendebat z aut ex mente corrupta, 
ſicut vitiato palato res, non ut ſunt, ita ſapiunt ; 
præſertim cum et hiſtoriæ, et alia ſcripta doceant, 
quo quiſque fuit probior, eo diligentius ab ipſo 
cuſtoditam de Deo notitiam. Atque adeo à pravo 
ingenio eorum maxime, quorum intereſt, ne quis 
ſit Deus, id eſt, humanarum actionum judex, 
venire hanc a tam recepta antiquitus ſententia 
diſceſſionem, vel hinc apparet, quod quicquid illi 
ponunt, ſive generum ſucceſſionem abſque ullo 


primordio, five, atomorum concurſum, five aliud 


quidvis; *id non minores, ſi non majores, habere 
difficultates, neque eo, quod receptum eſt, magis 
eſſe credibile cuivis ad rem mediocriter attendenti 

ſatis apparet. Quod enim obtendunt nonnulli, 
quia non videant Deum, eo ſe nec credere; fi 


4 14 non minores, &c,] Potu- pleng ſunt apertis repugnantiis, 
iſſet Grotius, ſine ulla temeri- ut multi, à tempore Grotii, adcu- 


tate, dicere, multo majores eſſe 


difficultates in eorum ſententiis, 
qui volunt Mundum æternum 
elſe, ſemperque fuiſſe, qualis eſt, 
vel ſponte ſua e nihilo prodiiſſe, 
vel atomorum fortuito concurſu 
elle couſtatum ; que ſententiæ 


_ 


ratius demonſtrarunt; inter quos 
ſuo merito eminet vir doctiſſimus 
Rudolfus Cudworthus, in O 
Anglico de Syſemate Intellectuali 
Univerfitatis Rerum: ſuntque eti- 
am alii præſtantiſſimi I 

et Phyſici Angli, Clericus. 


quid 


Id. 


eſt, eſt i 


6 H. GROTIVs DE VertT. 


quid vident, fatis vident, quam hoc fit homine 
indignum; qui modo mentem habere ſe credat, 
quam nec ipſam videt. Nec fi capere Dei natu- 
ram noſtro ingenio non poſſumus, ideo talem eſſe 


. naturam negandum eſt, Eft enim id inferioris 


cujuſque proprium, ut quæ ſe ſuperiora atque 
excellentiora ſunt capere non poſſit. Ne beſtiæ 
quidem, quid homo fit, capiunt ; multoque minus 
ſciunt, qua ratione homines reſpublicas inſtituant, 
ac regant, aſtrorum curſus metiantur, mare navi- 
gent. Hæc enim omnia ipſarum captum ſuperant. 
Atque ex hoc ipſo homo, quippe ſupra beſtias 
nobilitate naturæ conſtitutus, idque non à ſeſe, 


inferre debet id, a quo ſuperior beſtiis eſt conſti- 


tutus, non minus ſeſe ſuperius, qug@n ipſe fit 
beſtiis ; idoque eſſe aliquam naturany, que, ut- 
pote excellentior, ſui captus modum excedat. 


§. III. Deum eſſæ unum. 
Evicto Numen eſſe aliquod, reſtat ad Attributa 


ejus veniamus; quorum primum hoc occurrit, 
non plures eſſe Deos, ſed unum Deum. Hoc 
inde colligitur, quod Deus, ut ſupra jam dictum 
i 7 quod eſt neceſſario, five per fe : neceſ- 
ſario autem, five per fe, quidque eſt, non qua in 


genere conſideratur, ſed qua actu eſt.; *aCtu au- 


tem ſunt res tingulz. Quod fi plures Deos ponas, 
jam in ſingulis nihil invenias, cur neceſſario ſint: 
nihilque cur magis duo quam tres, aut decem 
quam quinque credantur. Adde quod multipli- 
catio rerum ſingularium congenerum eſt ex cauſa- 


rum feecunditate, pro qua plures ipſæ res enaſ- 


e Ad autem ſunt res ngule,] hoc argumentum omitti forte, 
Sed res plures ſingulz ſunt indi- fine bonz cauſz detrimento, po- 
viduz plures naturæ. Ideoque tuit. Clericus, | 
f q : cuntur, 


— 


REL1G. CHRIST. LI B. I. 7 


cuntur, aut pauciores. Dei autem nec origo, 
nec cauſa ulla eſt. Tum vero in ſingulis diverſis 
ſunt quædam proprietates ſingulares, quibus inter 
ſe diſcriminentur: quas in Deo, qui natura eſt 


neceſſaria, ponere non eſt neceſſarium. Neque 


vero uſquam ſigna deprehendas Deorum plurium. 
Nam tota hæc univerſitas unum facit mundum : 
in eo f unum pulcherrimum, ſol: in homine 
etiam unoquoque unum imperat, mens. Præ- 
terea, ſi duo eſſent, aut plures dii, libere agentes 
et voluntes, poſſent contraria velle: impediretur 
autem alter ab altero, quo minus quod vellet effi- 


ceret: impediri autem poſſe Deo indignum eſt. 


FS. IV. In Deo eſſe omnem perfefttonem. 


Ut cætera Dei attributa noſcamus, omne id, 


quod perfectionis nomine intelligi ſolet (utamur 
nunc ſane hoc vocabulo quando aliud lingua 
Latina non ſuppeditat; 'Gracum eſt r] in 
Deo eſſe, hinc intelligitur : quod quæcunque eſt 
perfectio in rebus, ea aut cœperit, aut non cœ- 
perit. Quæ non ccepit, Dei eſt. Que ccoepit, 
neceſſe eſt habuerit, unde inciperet. Et cum à 
nihilo nihil fiat eorum quæ ſunt, ſequitur, ut que 
in effectis apparent perfectiones, in cauſa fuerint, 
ut ſecundum eas cauſa efficere aliquid poſſit, et 


proinde omnes in prima cauſa. Neque prima 
cauſa ulla perfectione poſtea orbari potuit : non 


aliunde, quia quod æ ternum eſt, ab aliis rebus 
non pendet, neque quicquam ab illarum actione 
patitur : neque vero a ſe, quia natura omnis ſuam 
perfectionem appetit. | 


t Unim pulcherrimum, ſol.) incolis * ficut alis vorticibus 
Certe vorticis hujus noſtr, ut centra illa ignea, que fe/las vo- 


more hodierno Joquar, ſolaris camus, Clericus, 
1 | g. v. E 


8 H. GRorlus DE VERIT,. 
$. V. Et quidem infnitam. 


Addendum eſt, eſſe has perfectiones in Deo, 
modo infinito : quia. attributum cujuſque finitur, 
aut quia cauſa, per quam exſiſtit, tantum, nec 
plus ei communicavit; aut quia ipſa tantum, nec 
amplius capiebat. Deo autem nulla natura quic- 
quam ſui communicat: nec ipſe aliunde capit 
—_— exſiſtens, ut ante diximus, per ſe, five 
neceſſario. "Hi 


F. VI, Deum N aternum, omni patentem, omni- 
 fſerentem, omnino bonum. | 


Cum vero apertiſſimum ſit perfectiora dici ea, 
quæ vivunt, 1s, quæ non vivunt; quæ agendi 
pollentiam habent, iis, quæ non habent; quæ 
intelligunt, non intelligentibus; quæ bona ſunt, 
his, quæ minus ſunt talia; ſequitur ex his, quæ 
modo diximus, hæc omnia attributa Deo conve- 
nire, et quidem infinite. Itaque eſſe eum vitæ 
infinite, id eſt; æternum, pollentiz immenſæ, id 
eſt, omnipotentem, fic et omniſcientem, et omni- 
no fine ulla exceptione bonum. 


§. VII. Deum efſe cauſam omnium. 


Quæcunque autem ſubſiſtunt, à Deo exſiſtendi 
habere originem, connexum eſt his, quæ ante 
diximus. Concluſimus enim, id quod per ſe, 
ſtve neceſſario eſt, unum eſſe. Unde ſequitur, ut 
alia omnia ſint orta ab aliquo diverſo a ſeipfis, 
Quæ autem aliunde orta ſunt, ea omnia in ſe, aut 
in cauſis ſuis, orta eſſe ab eo, quod ortum nun- 

uam eſt, id eſt, à Deo, jam ante vidimus. 
Neque ratio tantum, ſed ipſe id quodam modo 
fenſus evincit. Nam ſi humani corporis — 
= | em 


RELIC. CurisT. LIBĩ. I. 9 


bilem conſtructionem intus extraque conſpicimus, 
et ut omnio ibi, etiam minima, ſuos uſus habeant, 
nullo ſtudio, nulla induſtria parentum, arte vero 
tanta, ut philoſophorum ac medicorum præſtan- 
tiflimi nunquam ea fatis poſſint admirari, oſtendit 
hoc opificem naturz eſſe mentem excellentiffi- 


mam: qua de re videri poteſt 5 Galenus, præſer- 


tim qua parte oculi et manus uſum examinat. 
Imo et mutorum animantium c id o- 
quuntur. Non enim ex vi materiz, ſed ad finem 
certum collocatz ac figuratz ſunt eorum partes. 
Neque animantium tantum, fed et plantarum et 
herbarum, ut a Philoſophis accurate notatum eſt, 
Idem egregie b Strabo notavit in aquarum poſitu, 


. qu, ſi materiæ qualitatem reſpicias, mediæ eſſe 
1 debuerunt inter terram atque acrem, cum nunc 
* terris interfuſæ ſint; nimirum, ut terræ fœcundi- 
* tati hominumque vitæ nihil obſtaret. Ob ſinem 
* autem agere non eſt, niſi intelligentis naturæ. 
e- | | | | | 
| & De uſu partium, Lib, 111. mYXiv Gown ay) 7 
r e. 10. i locus lectu dignifli- ht x Toig meet avrd Gang as 
1 mus, at prolixior quam huc ourerg. Sed cum circum terram 
ni- transferri queat, Sed hæc adcu- fitus fit aguæ naturalis, hama a- 
. ratius multi recentiores, in An- tem non fit animal aquaticum, ſed- 
glia, Phyſici et Theologi expo- partim terreftre, partim azreum, 
ſuerunt. Clericus. multiſque partibus lucis capax, 
h Stabo netavit. | Locus eſt fecit providentia multas in terra 
a libro xv11, ubi cum difſtinxiſſet exfantias deprefſioneſgue, ut he 
endi opera ute, nature, id eſt, guidem reciperent aguam aut plus 
ante materia, et a, id eſt, di- rimam ejus partem, qua occulta- 
IP wing providentie, addit: a retur quod * ea e terre : per 
1 mud TH 17 xERd xa 76 U, illas vero attolleret ſe terra, ac 
„ ut x gi 8? hu dee dex oy d e ſub ſe aquas occultaret, niſ qua» 
pfis. a xeeoaion, Kal bvaigior, xal tenus ea ipſæ humans generi, et 
aut rex Al Aej˖,ͤf, pe, kercin- gue buic inſerviunt, animalibus 
5 aty tZaxag, by rf 341 n plantiſque t uſui, Ohſerva 
nun aeexac, os” iv aig iy dre. runt hoc inter Hebrzos Rabbi 
mus. Cavgolas rd ot umey N xa; mim Juda Levita, et Abeneſdra, in- 
l Lg dag %% Tiv ler aire ter Chriſtianos vero Chryſoſto- 
mou * ey ale d EZExev Thy yiv aro- mus de Statuis nono ſermone. 
mira gone d kau % Th Leg, Reo 
pilem | 


B 


Neque 


D— a 
al 


: 
1 
3 


— 


"oC; 


” 70 | 


ͤ——ũ— — — 


S n 
— 6 gs er n——_— — 


Rr 
— 


— — T5. - 
. RAG Awiw dio 


. — — — 


-- 
"> = 
PTY 


2 * q . 


e * 288 
YR 2 * dt £3 * wo 
443” | pact eds Pe — win 44 


PE Ie WEE 


rene 


3 i Wa 


— 


FEI eas 
——4r— .. ͤ—K&“a 4 2 


10 H. GroTivs DE VERITAT. 


Neque vero ſi 


ingula tantum ad peculiarem ſuum 


finem ordinantur, ſed et ad communem Univerſi; 


ut apparet in aqua, i quz contra naturam ſibi pro- 
| wn ſurſum movetur, ne inani interpoſito hiet 


niverſi compages, ita facta, ut continua partium 
cohæſione ſemet ſuſtineat. Finis autem hic uni- 
verſalis intendi, et vis ad eum finem inſeri rebus 
non potuit, niſi ab intellectu, cui ſubeſſet hoc 
Univerſum. Quin et beſtiarum nonnullæ actus 
exercent ita ordinatos atque directos, ut omnino 
eos appareat à ratione aliqua proficiſci: quod in 
formicis, et apibus maxime apparet; ſed et in aliis 
quibuſdam, quæ ante omne experimentum aut 
nocitura fugiunt, aut profutura quærunt. Non 
ipſis ineſſe vim hoc aut inveniendi aut dijudicandi, 
inde apparet, quod ſemper agunt conſimiliter, et 
ad alia neutiquam graviora nihil valent: quare 
* ab extrinſeca ratione ipſas aut dirigente, aut 
efficaciam ſuam ipſis imprimente, neceſſe eſt iſta 
proficiſci: quæ quidem ratio non aliud eſt, quam 
quod Deus vocatur. Jam vero cceleſtia quoque 


i One contra naturam] Hæc 
habet vir ſummus ex Peripate- 
tica Philoſophia, quz aquam 
metu vacui per antlias adſcen- 
dere ſtatuebat; quod pondere 
acris fieri jam omnibus conſtat. 


Sed in gravitate, quemadmo- 


dum a Recentioribus explicatur, 
non minus ordo Uniyerfi, et 


Conditoria fapientia elucent. 


Clericus, _ 
k Ab extrinſeca ration] Imo 
vero fiunt ab ipfa anima Bruto- 
rum,que eatenus facta eſt Ratio- 
nis particeps, ut talia facere poſ- 
fint, non alia. Alioqui Deus ipſe 
in iis vice Anime ageret, quod 


vix perſuaderi adcuratius philo- 
ſophanti poſſit. Nihil vetat ſen- 


tientium et intelligentium Na- 
turarum plures eſſe ordines, quo- 
rum infimi ſint in corporibus 
Brutorum, Nam Bruta machi- 
nas eſſe mere corporeas, quod 
voluit Ren, Cartefius, nemo, ut 
puto, ferio credidit, Sed quid 
fit, inquies, iis animabus, cum 
Bruta moriuntur ? Id vero neſcio, 
nec propterea minus verum tis 


.animas ineſſe. Non neceſſe eft 


nos omnia ſcire, nec propterea 


neganda ſunt ea, quorum ratio- 


nem reddere non poſſumus. Te- 
nenda ſunt ea, de quibus conſtat, 
atque æquo animo ſunt ignoran- 


da, que ſcire non poſfamus, 


ſidera, 


\ReL16. CARIST. Lis. I. II 


ſidera, et que in iis maxime eminent, ſol et luna, 
curſus agunt ita attemperatos ad terrarum fœcun- 
ditatem, et animantium valetudinem, ut ne exco- 
gitari quidem aptius quicquam poſſit. Nam cum 


alioqui multo ſimplicior fuiſſet per æquatorem 


motio, aliam illis attributam videmus per obli- 


quum circulum, quo ad plura terrarum ſpatia 
beneficia ipſorum pertingerent. Sicuti vero terra- 
rum uſus penes animantia eſt, ita animantium 


cæterorum penes hominem maxime, qui violen- 


tifima quzque, exſuperantia ingenii, fibi ſubjicit. 


VUnde Mundum hominis cauſa factum etiam 
Stoici colligebant. Cum vero eo uſque vis homi- 
nis non poſſit pertingere, ut et cœleſtia lumina 
ſibi ſervire cogat, nec illa ultro ſe homini manci- 
paſſe credenda ſint: ſequitur, ut ſuperior quædam 
tit Mens, cujus imperio pulcherrima illa corpora 
homini tanto infra poſito operas perpetuas præ- 
ſtent: que ipſa Mens non alia eſt, quam opifex 


ſiderum, atque univerſi. ® Motus autem ſiderum, 


a * eccentrici, quique epicyclici dicuntur, mani- 
feſte oſtendunt non vim materiæ, ſed liberi agen- 
tis ordinationem. Idem teſtantur aſtrorum alli ex 
hae, alii ex altera cceli parte poſitus, terrarumque 
ac marium tam inæqualis forma, Nec alio referri 


. 1 Unde Mundum hominis cauſa un Qui eccentrici, &c.] Ex vul- 
atum etiam Stoici colligebant] gari hæc omnia, ut et ſequentia 
Jocet Cicero de Officiis primo nonnulla, opinione, quæ jam 
et de Natura Deorum ſecundo. exploſa. Sed non minus divinz 

m Motus autem ſiderum qui er- potentiæ efficacia cernitur in 
centrici, quigue epicyclici dicun= conſtantibus illis motibus Plane- 
tur, ] Tractat docte hoc argu- tarum ellipticis, circa Solem, 
mentum Maimonides Ductore per fluidiſſimum vorticem; ita 


dubitantium parte 11. c. 24. ut nec accedant unquam, nec 


Quod fi terram perpetuo moveri recedant, pluſquam ſolent, à cen- 
ſtatuas; res ſub aliis nominibus tro, ſemperque pari obliquitate 
dem redibit. Solis æquatorem ſecent. Clericus, 


B 2 poteſt, 


-y 


no 


CO EE OTST OT 
l * 
— ha EA 


r 
. 


— 


1 
222 


_ * + 5 
— 


—— 


— — 


r 
EL 


e 
. — 


12. | 
poteſt, quod ſidera in hanc 2 quam in illam 


H. GroTivs DE VERIT. 


partem eunt. Ipſa vero mundi figura perfectiſſima, 
ſcilicet, et partes ejus in cceli quaſi finu concluſe, 
atque ordine admirabili diſpoſitæ, ſatis loquuntur, 
non caſu hæc confluxiſle, ſed ab intellectu, et 
quidem excellentiſſimo, eſſe conſtituta. Nam quis 
adeo ſtultus eſt, ut a caſu aliquid tam aceuratum 
exſpectet, quaſi credat, caſu lapides et ligna, in 
domus ſpeciem coalitura, aut ex jactis forte literis 
exſtiturum poema : cum et qui figuras geometri- 
cas in littore viderat, hominis ſe dixerit videre 
veſtigia, ſatis perſpiciens a caſu talia proficiſei non 
potiuſſe ? Præterea non ab æterno exſtitiſſe homi- 
num genus, ſed à certo tempore communem ftirpi 
umpliſe originem, evincunt inter alia, ? artium 


o In domus ſpeciem] Aut na- 
vis, aut baliſtæ. F 

p Artium progreſſus, et incultæ 
olim terræ, yo Babitari po 
ceeperunt,) Tertullianus ex hiſ- 
totlis hoc tractat, libro de Ani- 
ma, ſectione xxx. Invenimus 


autem apud emnes commentarios, 
etiam humanarum antiquitatum, 


paulatim bumanum genus exube- 


raſſe, &c, Et mox: Ipſe orbis 


. pru eft cultior in dies et 
inſtructior priſtino. Duo hæc ar- 
gumenta Ariſtotelis ſententiæ, 
quæ nunquam cœpiſſe vultage- 
mis | humanum, auctoritatem 
apud hiſtoriarum peritos ademe- 
runt, etiam apud Epicureos, 
Lucretius V. 32 5 0 N 


Preterea fi nulla fuit genitalis 


origo 
Terrarum er cli, ſemperque 


æterna fuere, 


Cur ſupra bellum Treſanum er 


funera Troiæ, 


Non alias alii guogue res ceci- 
nere Poztee . 
o tot factu virum toties ce- 
e nec ust 
LEternis fame monumentis in- 
ta florent ; 
Verum, ut opinor, habet novi- 
tatem ſumma, recenſque 
| Natura eft mundi, negue pri- 
diem exordia cepit. 
Quare etiam guædam nunc ar- 
tes expoliuntur, 
Nunc etiam augeſcunt, nunc 
addita navigits ſunt 
Multa, modo organici melicos 
pPeoperere ſonores 
et quz ibi ſequuntur plura, 
Virgilius Ecloga vi. 
—ut bis exordia primis 
Omnia, et ipſe tener Mundi 
concreverit orbis, 
Item Georgicon 1, 
- Ut warias uſus meditando ex- 
artes, | 


- - Paulatim 


aulatim 


rogreſſus, et inculte olim terræ que habitati 
posten ceperunt, quod et inſularum ſermo teſtatur 


Paulatim et ſulcis frumenti 
ucreret berbam, 
Et filicis wenis abſtruſum excu- 


. deret ig nem. 15 
Tunc alnos primum fluvii ſen- 
ſere cavatras, 
Navita tum flellis numeros et 
nomina fecit, 
Pleiadas, Hyadas, claramgue 
Lycaonis Aron, 


Tum lagueis captare feras et 
fallere wiſco | 
nueritum, et magnos canibus 
circumdare —— : | 
Altque alius latum funda jam 
werberat amnem 
Alta peterts : pelagoque alius 
trabit bumida lind: 
um ferri rigor atgue argutæ 
lamina ferre, 
' Nam primi cuneis ſcindebant 
| AHſſile lignum 
Nun variæ venere artes. 
oratius lib. 1. Satyra 111. 
m primis ani- 
id terris, * 
Mutum et tur pe e glau- 
dem atque cubilia propter, 
Unguibus, et pugnis, dein fuſ- 
tibus, atque ita porro 
Pugnabant armis, que poſt fa- 
Bricaverat uſus: _ 
Dionec werba, quibus voces ſen- 


» ſuſque notarent. 


ominaque invenere: dehinc 


ab 4 55 Bello, 
Oppida cœ perunt munire et po- 
nere leges: | 


Ne quis fur Het, neu latro, 


neu quis adulter. c 
Plinius libro tertio Naturalis 
Hiſtoriæ circa initium: Quare 


fe accipi velim, ut ficubi vidua 


fama ſua nomina, qualia fuere 
primordio ante ullas res geſtus, 
nuncupentur. Idem robora Her- 
cynia Mundo congenita dixit 
lib. xvi, Et in pleno cunfto 
mortalium generi minorem in- 
dies fieri menſuram obſervatum 
ait Libro viz, Seneca apud 
Lactantium: Nendum ſunt mille 
anni ex quo initia ſapientiæ nota 
ſunt, Tacitus Annalivm 111. 
Petuſtiſſimi mortalium nulla ad- 
Buc mala libidine, fine probro, 
ſcelere, eogue fine pœna aut coer- 
citionibus agebant : ntque pra «+ 
mis opus erat, cum boneſta ſuopte 
ingenio peterentur: et ubi nibil 
contra morem cuperent, nibil per 
metum vetabantur. At peſſg uam 
exui ægualitas, et fro modeſtla 
ac pudore, ambitio et vis inte- 
debat, provenere dominationat, 


multoſgue apud fepulos æternum 
manſere. 25 


2 vidam flatim, aut 
oſtquam regum perteſum, leges 
Cad, 11 — . 
beminum animis lices erant, 
Neque vero non aliis tantum, 
ſed nec plene fibi ipſi probavit 
Ariftoteles illam ſuam, de ho- 
minum genere nunquam cœpto, 
imidtow, Hæſitanter enim com- 
pluribus in locis ea de re loquitur, 
ut notatum Moſi Maimonidæ 
DuRotis dubitantum parte 11. 


in preloquio Libri ſecundi de 


Cœlo, capite primo; ejus quod 
ipſe hac in re ponit iu per- 
ſuaſionem eſſe dicit, non autem 
dicit à dj, demonſtratio- 
nem. Eſt vero ejuſdem Philoſo- 
phi dictum libro 111. de Anima 
cap. Ill, deen intra; wigig. 


B 3 Opinionem 


: — 2 
SA ne Gy Paws. —_— — 
— ns abs —ꝓ—ä "<a 


. 
EOS = ——-—— . . *. pou 
D : — — W 


8 
bt es 


ed Rte 


: 
———— . . 
DS —— 


2. . 2 
2 - 


_ 


* 
8 


— 
— 


wr 9 
* 
— — 


— 


— 


2 — . 3 \ 
— — — — 


2 . 22 <. a 2 2 
— — — — 
8 1 


— 
24. 


r eo aw > 


# ins i 


NR 
2 bat 


14 H. GRoTivs DE VERIT. 


profectus à terris adjacentibus. Tum vero inſti- 


tuta quædam ita hominibus communia, ut non 


tam naturæ inſtinctui, aut evidenti rationis col- 


Opinionem ſequitur perſuaſio Præ- 
cipuum autem ejus argumentum 
eſt ex abſurdo contrariæ ſenten- 
tiæ : Ea autem ponebat non 
creatum cœlum et univerſum, 
ſed generatum, quod eſt dcua- 
h. Libro x11, Metaphiſico- 
rum cap. v111. veriſimile ait 


eandem artem ſæpius inven- 


tam corruptamque. Libro au- 
tem 117, capite ultimo de Ge- 


neratione animantium fic loqui- 


tur: Ag x tp The Tay A- 
roy Kal cr evict e de- 


AdCa vie ay eiweg iy. void wore 


gmyevelc, womep Gao; Ties, Wo 
Teemuy yeveoOa Toy r, © yas 
de ce owicajutve rs Wow 
Toy, 5 it way. Quare et de bemi- 


num ac quadrupedum ortu non ab- 


urdequis conjicidt, fi olim ex terra 
editi ſunt, id duorum modorum 


altero ewveniſſe, aut ut vermiculi 


Primum exſiſterent, aut ut ex 
ovis ederentur. Utrumque hunc 
modum cum explicaſſet, addit : 
rs jaty By, che Nv Tic dex? Tis 
weriotwg rac Toig KNC, evnoyov 
Fvety T&TOv Elvas THY ETigay Sayt 
giv. Quare fi quod initium exſiſ- 
tendi animalſbus fuit, id altero 
de duobus iſtis modis contigiſſe 
manifeſtum eſt, Idem Ariſtoteles 
Topicorum 1. c. xl. "Ec: 3 


ereobnnpuale xat wy ivayria zl 


ct ov\noio ject (amopiay yap txt, 
regen rag Ext, 5 150 BTW, 
dia To wig @japoTagay t 


(Noyes 


lectioni, quam perpetuz et vix paucis in locis per 
malitiam aut calamitatem interruptæ traditioni, 


| milayug)xal weg & Aye r. : 


Aer, OVIavy pat νν xai o- 
ver Eivas To did v d r, odo wes 


Tagen 5 KO. didiog, 5 3. nal 


yae T& Touaira (nTHITHEEY ay rig. 

nr ſtiones ſunt de quibus et in 
alteram partem eft ratiocinar! : 
bi 2 diſputari poteft, res 
ſoc ſe habeat, an aliter, quia in 
utramgue partem argumenta ſunt 


. probabilia, Tum etiam de quibus 


certi aliguid non habemus, quia 
cum res ipſæ fint graves, cauſas 
cur fic vel fie ſe res habere pro 
certo habeatur, non invenimus : 
ut an ab æterno fit Mundas, an 
non : nam talia ſolent venire in 
diſputationem. De eadem re idem 


diſſerens libro 1. de cœlo, cap. 


10. h , % jan ay gn 
T1754 rA minnovra Mexbnotodat, 
Wexnteos Th THY den 
Toy N Tixtaraprate; Sic et 
credibiliora erunt que dicentur, fi 
Prius diſputantium momenta recte 
expenderimus, Merito igitur Ta- 
tianus, ubi cauſas adfert cur 
ſacris Scripturis credat, etiam 
hanc non tacuit, Tig rd Tel; 


 ototus 70 mxatahunlov, com- 


ebenſu facile illud quod tradunt 
4 82500 bujus Tubricatione. 
Sume de Platone Mundi origi- 
nem fuiſſe aliquam : ab Ariſto- 
tele non eſſe genitum 2: et ha- 
bebis ipſam Judzzorum Chriſtia- 
norumque ſententiam, 


27 . 


accepta 


28.282 


Ariſto- 
et ha- 
*hriftia- 


ccepta 


Relic. CHRIST. Lis. I. 15 
accepta ferri debeant: qualis olim fuit victima- 


rum in ſacris mactatio, et nunc quoque pudor 
circa res Veneris, nuptiarum ſolemnia, et inceſto- 
rum fuga. 70 Tn TITAN,” 
FS. VIII. Ad abjectionem de mali cauſa. 
Neque ab eo, quod diximus, dimovere nos 
debet, quod mala multa evenire cernimus, quo- 
rum videtur origo Deo adfſcribi non poſle ; ut qui 
perfectiſſime, ſicut ante dictum eſt, bonus fit. 
Nam cum diximus, Deum omnium eſſe cauſam, 
addidimus, eorum, quæ vere ſubſiſtunt; nihil 
enim prohibet, quominus ipſa, quæ ſubſiſtunt, 
deinde cauſæ ſint accidentium quorundam; qua- 
les ſunt actiones. Deus hominem et mentes, 
ſublimiores homine, creavit cum agendi libertate z 
uz agendi libertas vitioſa non eſt, ſed 9 poteſt 
ua vi aliquid vitioſum producere. Et hujus qui- 
dem generis malis, quæ moraliter mala dicuntur, 
omnino Deum adſeribere auctorem nefas eſt. At 
ſunt, quæ alio ſenſu dicuntur mala, quia certæ 
rſonæ doloris aut damni adferunt aliquid, quæ 
a Deo proficiſci, puta ad emendationem hominis, 
aut etiam in pœnam delicto reſpondentem, nihil 
vetat ; cum in eo nihil fit, quod bonitati repug- 
net: imo ſæpe hæc ab jipſa bonitate proficiſ- 


——ͤ —— 


Poigſ ſua wi, c.] Prævidit incommoda ex nature mutabili- 


quidem etiam Deus fore ut na- 
turz liberæ libertate ſua abute- 
rentur, indeque multa mala et 
phyſica et moralia exoritura ; 
nihilo fecius abuſum illum, 
conſectariaque ejus pati maluit, 
quam naturas libertate præditas 


non creare. Quid ita? Qua 


cum natura libera fit præſtan- 
tilima creatura, quæque ſum- 
mam Opificis potentiam quam 
maxime oſtendit; Deus noluit 


tate promanantia autevertere, 
quia ea poteſt, cum viſum erit, 
per totam æternitatem emen- 
dare; iis modis, qui honniſi bo- 
nitati ejus convenientiſſimi eſſe 
poſſunt, quamvis eos nondum re- 
velarit. Qua de re, multa nu- 


per Gallico ſermone ſcripſimus; 


contra Manichæorum perſona- 


tum patronum Pet. Balium, 
Clericus. 


B4 cantur, 


ere A 


— 
1 


— - 
— - =. — 
1 SE. * 

OT a 1 


„ 
13 
= 9 8 
5 g 


16 H. GRoTIVUs DE VERIT. 

cantur, ſicut a bono medico ingratum ſapori phar- 

macum. | — * . ts | 
FS. IX. Contra duo principia. 


Rejicienda autem hic obiter eorum ſententia, 
qui * duo principia agentia, alterum bonum, alte- 
rum malum poſuerunt. Ex duobus enim pug- 
nantibus inter ſe deſtructio ſequi poteſt, ordinata 
conſtructio non poteſt. Neque vero ſicut aliquod 
eſt A ſe bonum, ita aliquod eſſe per ſe et omni 
modo malum poteſt: cum malum defectus ſit 
quidam, qui eſſe nequit, niſi in re exſiſtente: 
ipſum autem exſiſtere jam * boni eſt aliquid. 
S8. X. Unigerſum a Deo regi. 

Dei autem providentia regi hoc univerſum, inde 
apparet, quod non tantum homines, quippe in- 
tellectu præditi, ſed et æves, feræ, quadrupedes, 
quibus aliquid eſt quaſi vice intellectus, curam 
habent eorum, quæ a ſe producta ſunt. Quæ 
perfectio cum pars fit bonitatis, a Deo removenda 
non eſt; eoque magis, quod ſit ipſe, et omniſcius, 
et omnipotens, ita ut non poſſit non cognoſcere 
ea, quæ aguntur, aut agenda ſunt, eaque ipſe 
temperare ac dirigere facillime poſſit: quo et ill ud 
pertinet, quod ſupra jam diximus, de motu rerum 
contra naturam propriam, ob finem univerſalem. 


§. XI. Etiam ſublunar ia. 


Multum autem errare eos, qui providentiam 
hanc * cceli orbibus includunt, cum ex ratione 


r Duo principia) Reſpicit 
veteres Zoroaſtris diſcipulos et 
Manichzos, Clericus. 

8 Boni eft aliquid. | Sed agitur 
hic de bono morali, non de 


phyſico, qualis eſt exſiſtentia. 
Præſtitiſſet hac ratiocinatione 

abſtinere. Clericus. 
t Cœli orbibus, &c. ] Hæe fuit 
ſententia A iſtotelis. Vide Pla- 
| farchum 


Retro. CHRIST. LI B. I. 1 


jam allata, et ad res omnes conditas vim ſuam 


exſerente apparet: tum inde etiam, quod aſtro- 
rum curſus, ut Philoſophorum potiſſimi agnoſ- 


cunt, et experientia ſatis demonſtrat, ordinati 


ſint vad uſum hominum, Aquum autem eſt, 
ut magis curetur id cujus gratia eſt aliud, quam 
quod in uſum alterĩus comparatum eſt. ; 
Eitiam fingularia. | 
Neque minus faluntur, qui univerſalia ab eo 
curari volunt, non et ſingularia. Nam fi igno- 
rari à Deo ſingularia volunt, quod quidem profi- 
tentur, ne fe ipſe quidem Deus agnoſcet. N 
vero infinita erit ſcientia, quod jam ante concluſi- 
mus, ſi ad ſingula non extenditur. Quod ſi et 
illa cognoſcit Deus, quidni et curet, præſertim 
cum et ſingula, quæ ſingula ſunt, ordinentur ad 
finem certum cum peculiarem, tum univerſalem : 
et ipſa rerum genera; que a Deo conſervari illi 
ipſi auctores agnoſcunt, non ſubſiſtant, niſi in ſin- 
gulis, ita ut ſi ſingula perire poſſint, abdicata a 
divina providentia, poſſint et ipſa genera. | 


§. XII. Probatur id ex conſervatione Imperioruth. 
Providentiz divinæ circa res hominum non leve 
argumentum et Philoſophi et Hiſtorici agnoſcunt, 


eque 


tarchum de placitis Philoſopho- 
rum, L. 11. c. 3. et Atticum 
apud Euſebium de Præp. Evan- 
gelica, ib. v. e. 5. Clericus. 

u Ad uſum beminum,] Si non 
hominum ſolorum, cum nobis 
non conſtet, nullas alias eſſe 
intelligentes naturas, in aliis 


Planetis; certe partim et quate- 


nus iis utimur, fine ullius alius 


ereaturæ injaria, Cum Sole ca- 


rere nequeamus, propter nos eſſe 
ereatum merito contendimus; 
niſi, quod abſurdum eſſet, nos 


à caſu que neceſſaria nobis ſunt 
accepifſe fingamus; ut fi quis 
incideret in domum omnibus 
neceſſariis inſtructam, nee eam 
tamen in gratiam ullins homi - 
nis, qui ſolus ea frui poteſt, in- 
ſtructam putaret. Clericus. 

w Qui uni ver ſalia, &c.] Ea, 
fuit ſententia Stoicorum, de qua 
vide Arrianeas Differtationes 
Epicteti Lib. 1. c. 12, et 7. 
Lipſum in Phyſiol, Stoica, Cie- 


YICUS, 5 


B 5 In 


2 


„ 


* 4 
Ferrer 


. * eo w 


— i YT, 
242 es 5 
rams, 34 
5 


* 17 
ah 1 
* 


21 
—— — 


— 


18 H. GRoTIius DE VERIT. 


in conſervatione rerum-puplicarum : primum uni- 
verſim, quod ubicunque * ordo ille regendi pa- 
rendique receptus eſt, manet ſemper: deinde ſæpe 
etiam ſpecialiter, in longa duratione hujus aut 
illius formæ imperii, per multa ſæcula, ut regii 
apud Aſſyrios, Ægyptios, Francos; optimatum 
apud Venetos. Quanquam enim humana ſapien- 
tia aliquid in hoc poteſt : tamen, ſi rècte conſide- 
retur multitudo malorum hominum, et quæ ex- 
trinſecus nocere poſſint, et agnatæ quaſi rebus 
viciſſitudines; non videtur tam diu imperium ali- 


quod poſſe ſubſiſtere, niſi peculiari quadam Divini 


Numinis cura; quæ evidentius etiam ſpectatur, 
Y-ubi Deo viſum eſt mutare imperia. Nam quibus 
ille, tum ad eam rem, tanquam ſibi deſtinatam, 
inſtrumentis utitur, puta Cyro, Alexandro, Cæ- 
fare dictatore, apud Tartaros *Cigni, apud Si- 
nenſes Namcaa: his omnia, etiam que ab humana 
prudentia non pendent, fluunt ſupra votum, magls 
quam fert folita caſibus humanis varietas : quæ tan- 
ta eventuum ſimilitudo, et ad certum finem quaſi 
conſpiratio, indicium eſt providæ directionis. Nam 
in alea Venerium aliquoties jacere caſus eſſe po- 


x Ordo ille regendi, &c.] Quia = Cingi,] Videtur intelligere 


fine eo Sccietas Humana non Genghiz-Can, qui ex 'Tartaria; 


conſtat, nec fine Societate Ge- Orientali ortus, ac urbe Cara- 
nus Humanum confervari po- carom, non tantum Tartariam, 
teſt. Unde colligere eſt à Pro- ſed et ſeptentrionalem Sinam, 
videntia Divina homines crea= Indiamque ſubegit. Ab eo orti 
tos, ut in Societate viverent, Mogolenſes Reges, et Tartariz 
legibuſque uterentur, ſine quibus Minoris Principes. Cujus vita 
nulla eſt, nec eſſe poteſt Socie- Gallice exſtat. Lutetiæ anno 


tas, Clericus. 1510, edita. Clericus, 
y Ubi Deo viſum eft mutare ® Apud Sinenſes Namcaa:] 
\imperia.] Lucretius ipſe Suo jure nominari hic poſeit 
Tre adeo res humanas vis Pervani imperii inchoator Man- 
abdita guædam | ca Capacus, [ Vid. Garfilazzum 


oblerit. 2 de ia Vega, in Incarum Hiſtorig. ] 


D WW W- oa O£cz 


RETIC. CHRIST. Lis. I. 19 


qui non hoc ab arte aliqua dicat proficiſci. 
| F. XIII. Ex miraculis. 


At certiſſimum divinz providentiæ teſtimonium 


præbent miracula, et prædictiones quæ in hiſtoriis 


exſtant. Referuntur quidem multa id genus fabu- 
loſa: ſed quæ teſtes ſui temporis idoneos habue- 
runt, 1d oft, tales quorum nec judicium, nec fides 
laboret, rejicienda non ſunt, quaſi omnino talia 
fieri non poſſint. Nam cum Deus fit omnipotens, 
quid, eſt, cur non poſſit aut quod ſcit ſignificare, 
aut quod vult agere, etiam extra communem 
naturz ordinem, quippe a ſe conſtitutum, et fibi 
opificii jure ſubjectum? Quod ſi quis dicat, talia 
quædam etiam a mentibus Deo inferioribus potu- 
iſſe proficiſci, concedi ſane poteſt: ſed hoc ipſum 
viam ſtruit, ut facilius de Deo idem credatur: 
tum vero et quod illæ mentes tale faciunt, Deus 
aut per ipſas facere, aut ſapienter permittere cen- 
ſendus eſt; cum in regnis bene conſtitutis nihil 
fieri ſoleat, extra communes leges, niſi ſummi 
rectoris arbitratu. 


$. XIV. Præſertim autem apud Fudgos, quibus 
des adſiruitur ex duratione Religionts. 


Miracula autem aliqua revera aliquando eſſe 
conſpecta, etiamſi de aliarum hiſtoriarum fide 
dubitari poſſit, vel ſola Judaica Religio facile evin- 
cat; quæ jampridem omnibus humanis auxi- 
liis deſtituta, imo contemptui ac deriſui expoſita, 
per omnes ferme mundi plagas, in hunc diem 


b In bunc diem perdurat 5] He- Alexandri tempora fuere. To- 
catzus de Judzis, qui ante yagdy ual xaxag 4xboyre; ind r 
| . b acvyti · 


teſt: at centies ſi quis eundem jaciat, nemo erit 


13 
22 


_ * pf 
> www 2 


— — 
4 * 


pq: — 
r 
— 2 — „„ 


* 

+ 

1 

1 

* 

4 * 

= 

| 8 
1 


. PPP 3 „ 
; 4 4 : - 
1 — = - 
* — tute 2 — Kd 


— 
2 ˙ »•— — Jn 


rr * 

wa — 
— — 
233 


a 
— — 


— 


20 H. GroTIVs DE VERIT. 


perduratz cum © Religiones alizz omnes (excepta 


Chriſtiana, qui Judaſcæ quaſi perſectio eft,) aut 


evanuerint, ſimulatque ſubducta eſt ipſis vis atque 
auctoritas imperantium, ut Paganicæ omnes; aut 
eadem imperii vi adhuc perpetuo ſuſtententur, ut 
Mahumetiſmus. Quod 11 quæ ſit cauſa, 
cur Judaica Religio in Hebræorum omnium ani- 
mos tantas egerit radices, ut evelli nequeat ; nulla 


terit alia 


rri aut fingi, quam quod, qui nunc 


t à ſuis parentibus, ut illi rurſum à ſuis, atque 


Ita porro, donec ad eos veniatur, qui Moſis ac 


Joſuæ ætate vixerunt, 4 certa ac conſtanti tradi- 


acuntrxνν u Tay Boaduystb- 
van WAN, Aa WeorTrnnaxiQoe 
f46v0r modus urs Tov Lege- 
a Bagiiwy, xat Ta ra ru, & 


Ararras bd N TH d, 


d is e wr xi r 
nai alxlaig u Daviroc dt r- 
e Hαπανννα πνννν dHπ,etr ie. 
td Ggreipacver TA Taveas, Quare 
nquam. et maledifiis impeti 
lent & wicinis adveniſque, et in- 
Jwriaſe ſæpe tractati ſunt a Per- 
ficis Regibus ac Satrapis, non 
pofſunt à ſententia deduci, ſed pro 


ea palam omnes cruciatus ſe&wiſſi- 


-ma/que mortes ſubeunt, nec ads 


duct poſſunt ut. patria inſtituta 
abdicent, Locum nobis ſervavit 
Foſephus contra Appionem pri- 


mo, et ex eodem Hecatæo ex- 


emplum addit Alexandri tem- 


porum, cum ad reparandum Beli 
templum Judzi milites operam 


ſuam conſtanter negatunt. Bene 
autem, libro contra Appionem 


* altero, oſtendit Joſephus, hine 


apparere firmam Judzorum ab 
antiquo perſuaſionem de Deo le- 
gum ſuarum auctore; quod non, 


ut c#teri populi, mutare quic- 
quam in illis legibus auſi ſunt 
unquam; ne tunc quidem cum 
in exſiliis longinquis, ſub exte - 
rorum Regum imperio, omni 
genere et minarum et blandi- 
mentorum tentarentur, Adden- 
dum his Taciti illad de proſe- 
lytis : Tranſgreſſi in morem corum. 
idem uſurpant ; nec quicquam 
privs imbuuntur, quam contem- 
nere Deas, exuere patriam; paren- 
tes, fratres uilia bahere. Nem- 
pe, præ Dei lege, quod imme- 
rito culpat homo irreligioſus. 
Vide et quæ de Judzorum.con» 
ſtantis Porphyrius tradidit lib: o, 
De non edendis animalibus, ſe- 
cundo, et quarto z ubi et An- 
tiochi mentio, et inter Judzos 
ſpeciatim conſtantiæ Rſſenorum. 


c Religiones alia omnes) Imo 


et leges etiam illæ laudatiſſimæ 
Lycurgi, quod et Joſephus nota- 
vit et Theodoretus. 


d Certa ac conflanti traditio- 


ne, &c.] Cui fidem habemus, 


quia Deo tanti erat condere Re- 
ligionem, in qua unum Deum 
* 5 omnium 


yh, wal, a ths #ti©< nn PY 


REet1ic. CHRIST. L1s. I. 2t 


tione acceperint ea miracula, quæ cum alias, tum 


maxime in ipſo Ægypti exitu, atque itinere, et 
in Chananææ ingreſſu, contigerant : quorumque 
ipſi illi progenitores eorum teſtes fuerant. Neque 
vero credibile eſt, alioqui fieri potuiſſe, ut ingenii 
ſatis contumacis populus, legem tot ritibus onero- 
fam in ſe ſuſciperet: aut ut homines ſapientes ex 
multis, quæ reperire humana ratio poterat, notis 
religionis, circumciſionem eligerent ; quæ ct * ſuſ- 
cipi fine dolore gravi nequiret, f et ab externis 
omnibus. dirideretur, nec quicquam haberet, quo 
ſe commendare poſſet, extra Deum auctorem. 


$. XV. Moſes veracitate et antiguitate. 
Moſis quoque ſcriptis, quibus illa miracula 


memoriz prodita ſunt, fidem maximam conciliat, 


non tantum, ym Dei oraculo ipſum commenda- 
tum ac populo præfectum perpetua, inter He- 
bræos, fama ſemper conſtitit: ſed et quod nec 
ſuæ gloriæ, nec ſuorum commodis eum ſtuduiſſe, 
ſatis appareat, cum et peccata ſua, quæ diſſimu- 
lare poterat, ipſe tradiderit, et regni ſacerdotiique 
dignitatem aliis adſignaverit, ſua poſteritate in 
Levitarum plebem redacta: quæ omnia fatis oſten- 
dunt, nihil ei cauſe fuiſſe, cur mentiretur; *ſicut 
nec fucata aut illecebroſa utitur oratione, qualis 
mendacio fidem impetrare ſolet; ſed et ſimplici, 
et conveniente rei ingenio. Accedit indubitata 
ſcriptorum Moſis antiquitas, cui nullum aliud 
ſcriptum poſſit contendere: cujus argumentum 


omnium Creatorem, et quidem tum, ait Philo. 

ſpiritualem eſſe, eumque ſolum f Ft ab externis omnibus deri- 

colendum docebatur, Clericus. deretur,] Idem Philo, mgdypa 
K Su ſcipi fine dolore gravi ne- YERWpevoy wre wonnolg, Hine 

quiret, | Merà yaMeway AN- udz1 curti, verpi, recutiti apud 


vn, cum gravibus doloribus fac» Poëtas. 


— * — 
185 ” 4 
2 _—C_@_ >... 


PR — 1 Wy 
” —— . 
: we : 


| 
| 
| 


£4 Tay Ole TH 


22 H. GRorrus DE VERIT. 


et hoc eſt; quod Græci, unde omnis ad alias gen- 


tes Auxit eruditio, s literas ſe aliunde accepiſſe 


fatentur, quæ apud ipſos literæ et ordinem et no- 


. 8 Literas ſe aliunde ame fa- 
fentur, ] Herodotus Terplichore ; 
"Loves | wagarabovre; di da xñ - 
apa, 
tarraffudHleurric c pien dia, 

Exgtwyro, Xxeeupeera d tpacas, 
derte xal-To diuatoy pages, ela- 
zahl ®orikey bg Thy ENNMAJa, 
Gommtiie xexrng Sai, Jones cum 4 
 Pheenicibus literas didiciſſent, uſi 
eis ſunt cum immutatione guadam. 
= cum” uſu effetere, ut 4 uum 
erat, ut literæ illæ, 4. eas 
Pheerices in Græciam attuliſſent, 
Pbæniciæ dicerentur. Timon 
dixit: | 

Gomkert ohuaTa KA 44. 
Cadmi Plœnicia 
Callimachus: * 

Kad hide, & 2 E vearràe ENNAASg 

Ext . 

Cadmus, ab bec ſcriptos Gra 

cia nacta libros. 
Literas Phœnicias five Punicas 
dixit et Plutarchus Sympoſiaco- 


rum lib. 1x, problemate 111. 
vbi ct Alpha lingua Phenicum 
ait ſignificare bovem, quod ve- 


riſſimum. Eupolemus libro de 
Judææ Regi bus ait: To Macy 


| pivroy cope yirie da Karl p - 
NA rer Toig "I8deior; wa- 


add ya, nai Tag dal On- 


nag maparateiy, Moſem * 
Fuiſſe ſapientum, atque ab eo da- 
tam literaturam Fu 
2 ad Phenices per venerit. 

imirum, lingua vetus eadem 


Judeæis c Phenicibus, aut 
erte pa 


is, gue ab 


ulum diverſa. Lucia · a 


men et ductum quoque veterem non alium habent, 


nus : *O 35 e. ria deine 
vivo ay 'E-. 
aloy 1 On. Loguebatur is 


—— erog, oi 
5 


verba guædam ignota : qualia fint 
Hebraica aut Pbænicia. Chæœri- 
lus in verſibus de Solymis, quos 
ad Jacum habitaſſe dicit, Aſphal- 
titen puto, 
Tad pay Soluooay A 
cod r Ag. 
Hi vero ore ſuo Phænicia verba 
ſonabant. 
Vide Scenam Punicam Plauti, 
ubi quæ poſita ſunt lingua Pu- 
nica bis habes, ex duplici ſerip- 
tura, deinde interpretationem 
Latinam, unde corrupta facile 


corrigas, Sicut autem lingua 


Phenicibus eadem et Hebrzis, 
ita et liters Hebræorum ve- 
tuſtiſſimæ exdem quæ Pheani- 


cum. Vide hac de re viros mag - 


nos. Joſephum Scaligerum in Dia- 
triba ad annum Euſebii e io Ic 
xv11, et Gerardum Voſſium 
Grammatices Libro 1. cap. x. 
[ac præſertim Sam. Bochartum, 


in Chanaane.] Adde, fi. pla- 


cet, Clementem Alexandrinum 
Strom. Libro 1. et Euſebium 
Præparatione Evangelica, Li- 
bro x, cap. v. 

Ductum quogue, . &c,} In- 
telligende Samariticz literæ, 
quz eædem ac Phęœniciæ, ut of- 
tenderunt Lud, Capellus, Sam, 
Bochartus, aliique. Nos quoque 
Gallice de iis egimus, Biblicth, 
Selecta Vol, xi. Clericus, 


quam 


F 


RELIC. CAHRIST. Lis. I. 27 


am Syriacz' ſive Hebraica; ſicut et antiquiſ- 
ame leges Atticæ, unde et Romanæ poſtea de- 
ſumptæ ſunt, ex legibus Moſis originem ducunt. 
8. XVI. Teftimoniis extraneorum. 
Accedunt ad hzc non paucorum alienorum 2 
Judaica Religione teſtimonia, que oſtendunt, 
vetuſtiſſimam apud omnes gentes famam ita ha- 
buiſſe, ut Moſis ſcripta prædicant. Nam quæ 


ille de mundi origine ſcripta reliquit, eadem ferme 
erant et * in Antiquifimis Phœnicum hiſtoriis, 


I Antiquiſſime leges Atticæ, ] 
Exemplum habes illuſtre in fure 
nocturno, qua de re egimus lib. 
11. de Jure belli, cap. 1. 4. 12. 
Alterum in lege illa quam So- 
pater recitat, Th ] ] Im- 
diuag io dv 6 dyxiciꝭe, quam Te- 
rentius ſic exponit. - 
Lex et, ut orbæ qui fint ge- 
nere proximi | 
Tis nubant, et illos ducere ca- 
dem bac lex jubet. 
Donatus autem ad cum locum 
fic : Orba proximo nubat : orbam 
proximus ducat : lex Attica eſt. 
Sumpta, nimirum, ex lege Mo- 
ris, Numerorum ultimo : qua 
de re alibi plenius agendi erit 
locus. Multa alia reperiet, ſi cui 
cura fuerit quærere. Ut so- 
$%42 ex feſto Tabernaculorum : 


legem ne Pontifex niſi virginem 


et civem ducat: ut poſt ſorores 


ad ſueceſſionem vocentur agnari. 


[ Ideo leges Atticz conſentaneæ 
ſant in multis Hebraicis; quod 
Attici multas conſuetudines Ce- 
cropi ZEgyptio deberent : quod- 
que apud Hebræos Deus multas 


Ezsyptiorum inſtitutis, quibus 


Hebrzi adſueti erant, fimiles 


leges tulerit, iis tamen emendatis 


quz noxia eſſe poterant; quod 
nos ad Pentateuchum ſzpius of- 
tendimus et ante nos Jcan. Spen- 
cerus, in Opere de Legibus Ri- 
tualibus Hebrzorum, Clericus.] 

k In antiquiſſimis Phenicum 
biftoriis, quas a Sancbuniat bone 
collectas wertit Philo Byblius 3] 
Inde hec nobis ſervavit Euſe- 
bius Lib. 1. Præparationis ca- 
pite x. ®orixoy Frohoyia Thy Tay 


d A ax imrorideTa, diga Con 


val TVeumcaT%In, 1 mvonry d igog 
88 a es JoA8gov, bge- 

dee, rad ra I , amtiea xa 
dia ro\uy aiava pn Ixty wing 


oe de, pay, ede du v avenue 


Tay Idiam ax ual iyiveto c- 
Kgagig, 1 WM, intim ExAnSn 
69%, ar d agyh xls 


aͤrdyro auto It 5% Ü, en Thy 


ai rd KTiow, nat ix Tic airs 
ous TY erveujualog tyivera 
Mar. rdro Tivis acw uy? of 
de da radu Cg , nat in 


„ 


rains dy ivilo ac e xligee 


e. Y virscig Tay fav, Pbænicum 


 Theologia principium bujus Uni- 
: ver 


. 
L — — 
— 


24 : H. Gxo 11 us vt: VI III. 
quas a Sancuniathone collectas vertit Philo Byb- 


werſs ponĩs darem tenebroſum et ſpi- 
ee . ſpiritum 2 
i et chaos turbidum ac caligine in- 
2 Hat porro inſinita faiſſe, 
multogue tempore ignara termini, 
rum ſuorum tactus eft, factague 
ef inde mixtio, buic nexui nomen 
Factum Cupidinit. Tale fait ini- 


tium procreationis rerum amnium. 


At ſpiritus generationem ſui nul- 

P ofechar. Rx . — 
autem eius ſpi titus, prodiie Mot. 
Hoc limum nonnulli, alii aguoſæ 
mixtionis putredinem efJe volunt. 
Et binc factum eft ſeminium om- 
nis creaturæ et omnium rerum 
generatio. In Moſe habes ſtatim 
tenebras, babes et ſpiritum. 
Amoris ſignificatio eſt in voce 
Ferry. Plutarchus Sym- 


poſiacon v1. probl, 1, Plato- 


nem explicans, Deum ait Mundi 
elle Patrem, non emiſſione ſemi- 
nis, ſed alia quadam vi genita- 


dili materiæ inſerta; quod iſto 


Gmili illuſtrat: 
mud vg To nal dvi 
__ 
Suk dgviy. 1 foi 
N, e et velucrem nam 
ales, ſolet 
Implere ventus. 
Mar vero, IND, unde Graz. 
cum pdSc;, eſt H deve 
commota, Eſt enim deu - 
oo; nihil aliud quam ingens 
ive Ennio, fi recte ſenſum ejus 
accipio, 
luda wvira 0s 
Is limus dĩſeeſſit deinde in tellu- 


tem ac mare. Apollomtus Ar- 


gonauticorum Iv. 


| — is lung iGdonet 
XSav airh, 
| edita Timo 

Terra fait, oy 
ubi Scholiaſtes : Zivwy rd ag 
Neude Ahe - Uwe. chi weir, 


if 3 Th arra era, & cun- 


5 C berrog NY velta, Je ne 
ut, Zen 


vine 5 55 6 
chaos illud apud Heſodum aguam 
eſſe dicebat, unde fiunt omnia, ea 
Heu, facdum limum, lima 
conoreto terram ſolidatum. Nota 
autem Zenonem hunc fuiſſe e 
Pheœnicibus, quorum colonia 
Cittium, unde omnes trauſma- 


rini O Hebrzis. Non abit 
hine Virgilius Eclog. VI. 


Tum durare ſolum et diſcludere 


Nerea ponto 

Cæperit, et rerum paulatim 

ſumere formas. 
Numenius citatus a'Porphy- 
rio de Nympharum antro ait, 
Toy ge tignutvas bjuptce- 
dat rd To Marg l 
Sed wine. Diæiſſe P am 
(Moſem, ſcilicet) Dei ſpiritum 


| ee (ea voce Tertul- 


ianus utitur de Baptiſmo) aguis. 
Quia vero vox DD) pro- 
prie incubitum columbæ ſuper 
ovo fignificat, ideo in iſto limo 
animantia, id eſt, ſidera, ut in ovo 
fuiſſe, ſequitur apud Sanchu- 
niathonem; et hine ſpiritus ille 


columbæ dictus nomine, cujus 


columbæ fimilitudine etiam vo- 
cem illam NDAD explicat 
Rabbi Salomo. Nigidius apud 
Scholiaſten Germauici: 157 ovum 
inveniſſe mire magnitudinis; quod 
volvemes ej ecerunt in terram, al- 
gue ita culumbam infediſſe, et pes 
aliquot 


D Y 3 OO OT 


— r 


REL IO. CHRIST, Lis. I. 25 


aliquot dies exclufiſſe Deam Syrie, 
gue vucatur Venus, Lucius Am- 
pelius libro ad Macrinum. Di- 
citur et in Eupbratis fluvio ovum. 
Piſcis columba adſediſſe dies plu- 
rimos, et exclufiſſe Deam benig- 
nam et miſericordem bominibus 
ad bonam vitam. Ovum mundi 
fimulacrum Macrobio Saturna- 
lium lib. v11, cap. xv1, 4 
qavioewe, initium genituræ in 
Orphicis, memorante Plutarcho 
Sympoſiacon 11, cap. 111. et 
Athenagora, Hinc Oworum pro- 
geniis Dii Syri, apud Arnobi- 
um, Dii, id eſt, aſtra. uĩtur 
enim in Phenicum Theologia. 
Kat INA. Mar Fug Te nat 
cen &giges 75 % dg H,. 
Luce illuftratus et limus, et Sol 
r Luna, et Stellæ et aſtra 
magna. Vides hic, ut apud 
Moſem, Lucem, Sole priorem. 
Quod autem mox dicit, Moſes 
IN ubi plane ab aquis ſieca 
exftitit appellatum MA), id 
Pherecydes Syris uſus magiftris 
(ut et alii nos docent, et primo 
contra Appionem Joſephus) fic 
extulit, XSovin 3s Sve iyi 
, h Zebg avrh yigag didor. 
Chthonia nomen telluris accepit, 
oftquam Deus ei honorem attri - 
buit. Exſtat locus apud Dio- 
genem Laertium et alios. A- 
naximander vero mare dixit T3; 
earn; rygaoiagAtibavey, id quod 
reſtitit de primo illo madore rerum. 
Confuſas autem res fuiſſe, qua 
de re Moſis verba habes apud 
Chalcidium Timæi explicatione, 
antequam diſcernerentur, etiam 
Linus didicit I. : 
Hy Tore To Xgoves „ &y 
HA TWAvT EMEPUNEL 
Tempore primæ vo fimul omnia 
mixta fyerunt, _ _ 


Anaxagoras: wala yerfuale fy 


% equepive* ; de d aire ie 


diene et, & In Thc dratias 
x Tat ö C ſimul 
erant : at Mens ea diſcrevit, or- 
na uitgue, er 5 confuſa erant, 
erdinavit, Atque ob id ipfi 
Anaxagore Mentis inditum 


nomen, indicante id Timone 
Phliaſio. 


peyjiva poo Dey. 


-- que hi Anaxagoram dicunt 


_ Herod merari 

Epregium, mentem : nam mens 

NQue turbata prius ſubito di- 
t In unum. 


A f henicibus hzc omnia, 


_ quorum vetuſtiſſima cum Grz- 


cis commercia. Linum a Pha 
nice veniſſe tradunt veteres. Sie 
et Orpheus ſua a Phœnicibus 
haufit, eujus hoc eſt apud Athe- 
nagoram, ix d uJari; He a- 
ricu, ex aqua fact us e limuss 
Deinde ovi ingentis facit men- 
tionem, quod in duas partes 
diſitierit, cœlum et terram, 
Ex eodem Orpheo citat Timo- 
theus Chronographus : Hy y«og 
N Zoprga mavra dd ixdiumlt v 
ond Toy alSipe, Erat chaos et 
nox tenebroſa omnia occultans quæ 
ub ethere, H yi uns rd oxores 
dbgaro; vd I} pig prgev Tow 
al dięa ip4To3 miray Thy leu. 


Terra pre tenebris erat inconſpi- 


cua : ſed lux ætbera perrumpens 
illuminavit omnem creaturam. 
Vide locum apud Scaligerum 
initio lib. 1. Græcorum Chro- 
nicorum Euſebii. Ita ſequenti- 
bus Sanchuniathonis nox dici- 
tur gd, id omnino eſt jy 


Mods. 


9 ew ” 7 7 
a 
4 p * 


4 ot * 
8 


10 
4 
- 
„ 
1 
1 
9 
1 
M 
4 \ 
* 
1 
* 


* * I a 
* . * 
# K 


N 
— 


gms - 


26 H. GrxoTivs DE VEeRirT. 
'blius; 'partim et apud Indos ® et Ægyptios; 


Moſis. Ventus autem qui ibi 
dicitur ncht eſt D 
vox oris Dei. | 
1 Partim et apud Indos] 
a a ſententiam fic Megaſ- 
thenes exprimit apud Strabonem 
Libro xv. Het W] NU 32 rot 
EXAnovw oogteiv, Ol yag yemn- 
To. 6 x47jc05 nat ꝙDagIö NI 
nene, x Sri .opargondng* dri 
Sand ab x, ory Sede de 5 


Tramedoirnner airy, AAC It 


vu cufrùilor evipac, Tis d n- 


(40, Toiag To Up. De multis eos 
cum Græcis ſentire, ut quod Mun- 
us et ortus fit et interiturus; quod 


cum opifex ejus et gubernator 


Deus uni ver ſum Hoey uni- 
ver ſarum rerum di verſa et pri- 
mordia, Mundi autem facti a- 
110 Ipſius vero Megaſthenis 
azc verba e tertio Indicorum no- 
bis Clemens deprompſit, Strom, 
I. *ATaila jb) Toi T2 weg pt. 
tien maps Toi; e Ni- 
vflai g erage reg S Tis EN- 
AAdog $ihogodJo1”* 76 rag lvy- 
Jorg vd Tay Ba NAA Ta d by 


T1 Tuęia bd Toy Ka\eivoy I- 


delay. Omnia 2 antiguitus de 
rerum natura dicta ſunt, etiam a- 
ud eos tradita fuere, qui extra 
Graciam ſunt philoſophati, quales 
apud Indos Brachmanes, in Syria 
vero bi qui dicunt ur Fudæi. 
m Et Agyptiosz] De quibus 
Laertius in proœmio: "Agyiv 


tha r Um, etra riccaga col 


ea if arg diaxgi da, x Cd 
Tiwva amoTeheoSinay, Principium 


eſſe molem confuſam ; ex hoc diſ- 


certa elementa quatuor, et ani- 


malia perfefia, Poſtea vero Tov 
Kb Toy Hi ) g ꝓdagroy. Mun- 
dum ut ortum, ita interiturum. 
Dicdorus Siculus eorum ſenten- 


R 


* 


tiam ſic explicat: Cum primum 
res univerſe exſiſtere cœ pere, unius 
vullus fuiſſe cœlum ac terram, 
permixta eorum natura. Peſtea- 
uam diſceſſiſſent 4 ſe iſta corpora, 
Mundo contigiſſe eum quem nunc 
videmus * azrem autem 
perpetui motus factum compotem, 
Hujus quod maxime erat igneum 
ad ſublimia loca evectum, guippe 
cum ſurſum tendat ob levitatem 
talis natura: eademgue de 42 77 
ſolem et cateram fiderum multi- 
tudinem manſiſſẽ in ßerenni verti- 
gine : qued vero cœnoſum ac tur- 
Jide, cum bumida concretione 
uno ſubſediſſe in loco, vi gravi- 
tatis. Sed boc queque cum wolu- 
taretur in ſe werſareturque conti- 
nuo, ex humidis mare, ex ſoli- 
dioribus edidiſſe terram, ſed luto - 
fam mollemgue valde. Hanc vero, 
ut primum qui Soli wy" ignts 
collucere cœæpit, coaluiſſe: tum 
vero cum fermentaretur ſumma 
facies, intumuiſſe pluribus in locis 
mentia, ingue iis putredines 
exſtitiſſe tenu if pelliculis cirtum- 
datas, Qꝛuod etiam nunc in ſtag- 
nis lociſque uliginofis fieri con- 
icitur, ubi poſt refrigeratum 
alum ſubito incaleſcit azr, non 
———— immutatur. Cum 
eum modum ex calore feetu 

impleta eſſent que madebant, tis 
fetibus adveniſſe alimentum nofi- 
bus ex circumfuſa nebula, diebus 
vero eos ab Eſtu ſolidatos, Po- 
Premo cum ad ſui plenitudinem 
veniſſent ii fœtus, peruſlague at- 
que ita rupta eſſent membranarum 
in volucra, enatas ap paruiſſe am- 
nimodas animantium formas. Ho- 
rum alia plurimum ſortita calvris 
ad loca ſupera abiiſſe, facta vo- 


ng ee, , ww r en a. Bs Lat - ad EE oa 


a as Þo£c«a == "gs VO Oy Ky WO 8 6 8 RE nn 


i EE. = > 


95 


REII G. CHRIST. LIEB. I. 27 


lacria. At que terreſtri craſſitie 
eftent prædita, ea in reptillium et 
aliorum bumi wiventium poſita 
claſſe. At giz de bumente na- 
tura traberent plurimum, ea quo- 
gue ad locum perlata cognatum 


fbi, ditique natantia. At tellu- 


rem, cum et ab aftu Solis et a 
wentis magis magiſque induruiſſet, 
ad poftremum non ſuffeciſſe gig- 
nendis majoribus animantium, 
ea ex muluo. coitu cepiſſe gigni. 
Videtur ab his que difta ſunt 
nec Euripides 2 ag A- 
naxagoræ i diſcipulus fuit. 
Nan is 25 A fic lo- 
itur | 5 
Figura ut una fuerit et cli et 
ſoli + & 
Secreta que mox ut receperunt 
- flatum, x Ft 
Cuncta ediderunt bac in oras 
laminis, © - . 
Feras, wolucres, arbores, ponti 
r 
De prima igilur rerum origine 


talia ſunt que accepimus. uod 


A cui mira wideatur illis vis terre 
in procudentjs initio animantibus, 
adferunt ei rei ab tis que adhuc 
unt argumenta, Nam in The- 
baide Ægypti, quo tempore max- 
ime exundat Nilus, atque inde 
bume#ata tellure ſubito Solis calor 
ſupervenit, atque ex eo multis in 
lects in futie terra putredo facia 
75 5 murium vim incredibi- 

em, Cum ergo ex terra jam indu · 
rata et azre non jam illam primum 

ervante temperiem modumgue, ta- 
men aliqua na ſcantur animalia, 
inde mani ſeſtum aj unt, rerum ini- 
tio ex terra omnia edita eſſe genera 
animantia, Hic fic addas Deum 
opificem, qui Mens dicitur Anax- 
agorz, videbis multa cum Moſe 


; adhibeatur, 
et Phenicum traditione congru- | 


entia, permixtum cœlum et ter- 


ram; motum aeris; limum five 


abyſſum, lucem, deinde fidera, 
diſcefſionem cœli, maris, terræ; 
deinde volucres, reptilia, piſces, 
aliaque poſtremo animantia, 
etiam hominem, Ex /Egyptiis 
hec habet Macrobius Saturna- 
lium v11. cap, 16. Si conceda- 
mus, ut ab adverſa parte dictum 

„ bac ſunt ex tempore aliguod 
umpfiſſe principium. Natura 


primum ſingula animialia perfea 


Fermavit. Deinde perpetuam le- 
gem dedit, ut continuaretur pra- 
creatione ſucceſſio z per fecta autem 
in exordio fieri potuiſſe teſtimonis 
ſunt nunc quoque non pauca ani- 
mantia, que de terra et imbre 
Perfecta naſcuntur, ut in Ægypto 
mures, et aliis in locis rane ſer- 
penteſque, et ſimilia. Merito au- 
tem veteribus Græcorum Phyſi- 
cis Anaxagoram præfert Ariſto- 
teles Metaphyſicorum 1. cap. 111. 
tanquam ſobrium ebriis, quod illi 
ſolam materiam ſpectaſſent, hie 
vero addidiſſet eam cauſam, qua 
ex propoſito agit; quam Arifto- 
toteles Naturam vocat, Anaxa- 
goras felicius Mentem, Deum 


Moſes: ut et Plato, de quo 


vide Laertium, ubi de Principiis 
ex ſententia Platonis agit, et 
Apuleium de dogmatibus Plato- 
nis. Thales hoc primus docue- 
rat, ante Anaxagoram, Velleius 
apud Ciceronem primo de Natura 
Deorum : Thales enim Milefpus, 
qui primus de talibus rebus que- 


fooit, Apuam efſe dixit initium 


rerum: Deum autem eam men- 


tem, que ex aqua cundta fingeret. 
Ubi aquam intellige {Aw, quæ 
terra Xenophani et aliis : neu- 
trum male, fi rectus intellectus 


Und. 


anew May od ator — 4 
© . 4 


1 
1 
4 
= 
; 
.. 
1 
T3 
174 
1 
4 
1 
14 


e 
N eng 


— 


, * = 
* — es + — 


1 
8 


. — — — — % 
— — — — 


- 
— - — a —_ * 
—— —-— — — — 
1 RO gh . — 


——äẽ — — ——ů— — — — 


——— — 
— 
_— ——ͤ Ä 
= 
—— — 


AAA 22 


—— 
= — : ö _ 


4 3 ——— — : —— —ö—d5t — 


' 
1 
1 


28 


nde apud Linum, ] Verſu 

citato. 
0 Hefiodum, ] In Theogonia. 
705 {469 er x&05 - 


rer, aUTap i 

Da?” cpu cg, wνοννο dog 
&opantcs le 

AJavatwy, of XU ndpy Vi- 
e 

Ok = 
X 


N Te Mf lytnre, 
ö nrg N air” AN T8 net 


. i eyixoxo, 
ius aun, Epic 
. 2 uiyete &, 
Priacipis natum chaos, bine 
pPeradi vit in auras 
Large fin tellus, di vum cer- 
tiſſima ſedes, 
Samma tenent ut templa nives 
targentis Olympi, 


| Tartaraquo obſcure terr# - 


cluſa receſſu. 
Lade etiam Dives inter pul- 
c berrimus mms 


Curarum depulſor Amor, bo- 
. 8 er fortia pec- 


teora mulcens, _ 

Hine Erebum fimul et Noctem 

Casas edidit atram, 

Ache ſupremum geniut Nox 
atra, diemgue, 

Quos commiſta Erebo grato con- 

' cepit Amore. . 

Confer hæc cum Phaeniciis qua 

945 habuimus ; videbis inde 


H. GzxoTrivs pt Verity. 
*nnde-apud Linum, Heſiodum, et Græcorum 


adumbrata. Vicinus, ſcilicet, 
Thebarum Bœotia, quas Cad- 
mus Pheœnix condidit, fuit He- 
ſiodus. Esse eft yy Moſis, 
quem | ſequitur nox et dies in 
hymnis, qui _ nomen prov- 
frrunt, 


Vim primum * chazos, 


qua rebus ori 
3 r lem nomi . 


nig. A Adele * pe 
a ide 
| dy 


Is 1 tbgurigns — aus- 
ä | 7 Snkaaoong . a 
Nie tci rar TE da abrort ß 


, * 
ug. dg 1 


D 
Orca 7 Ipuuey Amara, N- 
xpive N ANN rr” . 
Axurigui Chatos mellirum ane 
omnia carmen, 
Naturam ut _—_ et ut fe 
+  condirus ether 
. Terraque Jatipatens, fundami- 
ae &quoris aiti, 


3 potem, 2 ml Nu 


1 "aliis aliud qui cuncia 
creavit. 
Unde hac ſua ſumpfit Apollo» 


nius, in ejuſdem n li- 
bro: 


Td ey in” NMUN. {449 cu · 
nebra 


1 1 n 4. 


2007 gd. 
we canebat, uti telus, 
acer falumgue 


Miſa 


Al. yen ah a a An 


| Re16. CurisT, Lip I. 29 
plures Chaos ab aliis ovi nomine ſignificatum; et 


animantium, ac poſtremo hominis, et quidem ad 
divinam effigiem exſtructio; et in animantia cæ- 
tera dominium homini datum: quæ paſſim apud 


Miſta aliis alia et communem 
nacta ſigura m, 

Cæperunt cæca tandem diſcedere 

Pugęna. þ 

Epicharmus Comicorum vetuſ · 

tiſſimus antiquam traditionem 

referens : . 2s 
AMA MEyETaHL | 2 

ra e S * 
Sed Decs primum exſtitifſe fer- 

tur ante omnes chaos, 

Ariſtophanes in Avibus conſer- 

vatus a Luciano in Philopatride 

et Suida : 

Xeog Iy na wE "EgeCde Th A- 
At wpaov, xa Tagrape; 
eius. | 

Ti 8⁵ 8&3 Py ad gpavos Is 
Feen Y iv amtiguos ud 
To e 

Tixles pal ic. oy drmi uioy Not 
1 jeravirlepog Gov, 
teac "Egog 6 odeindg . 

ETi\Cooy yioToy vlepuyoy Npu- 
ray, elnws avejpadeo; di- 

d M wm e þ 
Tro Au- 
xhelg 1 xaTa Tap lapov 
Eveuy | 

Exec leucey eg hutTepoy M 
Tar aviyaye tig pas * 

F tn ww yivg aba- 
rA Fpoc cwifaiꝶen 
y 8 . 


xdpwy 2 · drr. 


Clays et Nox primum erat at- 


Ee & wiprrt\nopebvairc Geng 


gue Erebus nigricans et Tare 
tarus ingens : ; 
Nec bumus, nec calum wat 
aut ad tunc, ceu vi flami - 
nis Cuum 
Gremium ſuper infinitum Erebi 
peperit Nox decolor alis: 
Ex quo bonus inde emer/it Amor 
circumvolventibus horts, 
Radians tergo aureolis pennis, 
. par magni turbinis auræ : 
Qui deinde wolans miſftuſque 
chav, flabat, qua Tartarus 
atro, 
 Neftram genus edit et in dias 
producit luminis cras, 
 Neque enim Divum genus ante 
fuit quam junait cuntta Cu- 


Simulatque hec ſunt aliis com- 
miſta alia, ether prodit et 
æguor, | 
Et terra, beatorumgue Deum 
genus immortale, 
Cuivis vel leviter inſpicienti ap- 
paret ſumpta hæc & traditione 


Phenicum, quibuſcum vetus 


Attice incolis, Ionum antiquiſ- 
ſimis, commercium, De Ere- 


bo jam diximus. Tartalus eſt 


EIN, ator, Amor ex 
voce Di, ut ſupra indica- 
tum eſt ; quo et illud Parmeni- 
dis pertinet ; | 

pa rig ov pay "Epoile O85 An- 

 Tigalq 2 
Omnibus ex divis primum per- 
fecit Auorem. 1 

Et Simmiæ Rhodii carmen ala- 
rum figuram ptæferens. 


plurimos 


30 H. GRoTIus DE VERTT. 


plurimos ſcriptores, ? ac poſtremo apud Ovidium, 


A poftremo apud Ovidium, 


i ex Eræcis iſta tranſcripfit, ] 
E eſt in promptu, primo 
Metamorphoſeon. Dignus ta- 
men qui et hic legatur, quod 
præcipua eorum que in Moſe, 
verbis ad Moſem proxime acce- 
dentibus, enunciet, multumque 
iis quæ jam diximus, afferat 
lucis, et ab iis viciſſim accipiat, 

Ante mare et terras, fin gued 

tegit omnia, cœlum, 

Unus erat toto nature vultus 
in orbe, 

Quem dixere chaos, rudis, in- 
digeſlague moles, b 
Nec quicquam niſi pondus iners, 

congeſtague ecdem 
ne junct᷑arum diſcordia 
e rerum. 
ullus adbuc mundo præbebat 
lumina 1 . 

Nec nova creſcendo repar 

cornua N : oh 

Nec circumfuſo pendebat in are 


tellus 


Ponderibus librata ſuis : nec | 


brachia longo 
- Margine terrarum porrexerat 
- Ampbitrite. 
Quague erat et tellus, illic et 
Pontus et aer. _ 
Sic erat inſtabilis tellus, inna- 
bilis unda, ws, 
Lucis egens atr : nulli ſua for- 
ma manebat; 
ObRlabatgue alits aliud : quia 
corpore in uno | 
Frigida pugnabant calidis, bu- 
mentia ficcis, 64s 
Malia cum duris, fine pondere 
& babent ia pondus 5 
Hane Deus, et melior litem na- 
tura diremit. 


Nam cœlo terras, et terras ab- 
cidit undas : 


aere cœlum. 


EI liquidum ſpiſſo ſecrevit ab 
Quæ poſtquam evolyit, cæco- 


gue exemit aceruo, 


© Diſſociata locis concordi pace 


ligavit, 


Ignea convexi vis et fine pon- 


dere cœli 
Emicuit, ſummague locum fibi 


Proximus eſt aer illi, lꝛvitate, 


. a Oc s 
Denfar bis talkin, alanentaque 


grandia traxit, 


| E. preſ/a eſt RO ſui ; 


circumfluus humor, 
Ultima fpoſſedit, ſolidumgue 
0 _—_ orbem, i 
ic ubi diſpeſitam, guiſquis 
Fuit ille | 9 1 
Congeriem ſecuit, ſectamque in 
membra redegit, 


Principio terram, ne non &qua- 


lis ab omni 


Parte foret, magni ſpeciem glo- 


meravit in orbis, 

Tum freta diffudit, rapidiſque 
tumeſcere wentis 

Fuſſit, et ambitæ circumdare 


littora terre, 


 Addidit et fontes, & Hag ra 


immenſa, lacuſque, 
Fluminaque obliquis cinxit de- 
clivia ripis, 5 
ue diuerſu locis partim for- 
8 ab ipſa, 
In mare perveniunt partim, 


campogue recepla  _ 
Lari 2 pro ripis lit- 


tora pulſant, 


uffit et extend; 
e 


Frond? 


AT © OAT VC IN 


Imminet bis aer, qui quanto 
eft pondere terre, 

Pondere aque levior, tanto eff 
onerofior igne. 9 9 

Llic et nebulas, illo conſiſlere 
nubes 

Juſſit, et bumanas motura to- 
nitrua mentes, 

Et cum fulminibus facientes 
frigora wentos, 

His 2 non paſſim mundi 
fabricator babendum 

Aera permiſſit. Vix nunc obſiſ 


titur illts, 


Cum ſua quiſque regat diverſo Iy 


flamina trau, 

Quin lanient mundum : tanta 
eſt diſcordia fratrum, 

Eurus ad Auroram, Nabathe- 
aque regna receſſit, 

Per fidaque, et us. FH ſub 

dita matutinis, 

Veſper, et occiduo littora 
. 

Proxima ſunt Zepbyro : Scy- 


thiam eptemque triones 


RRLIC. CHRIST. LIB. I. zr 
qui ex Grecis iſta tranſcripſit, invenias.  Verbo. 


NMubibus aſſiduis, plaviagus 


madeſcit ab Auſtro. 


_Hec uper impoſuit liquidum 


et gravitate carentem 
LEthera, nec quidguam terre - 
ne fæcis babentem, | 
Vix ua limitibus diſcrevera 
omnia certis, N | 
Cum, eſſa diu maſſa la» 
Fer * ſub e 4 
Sidera caeperunt tota efferveſ» 
cere cœlo. 


| Neu regio foret ulla ſuis ani- 


malibus orba, 


| Ara tenent cœleſte ſelum, fore 


maque Deorum : 

Ceſſerunt nitidis babitande piſ- 
cibus unde : 

Terra feras cepit, volucres agi- 
tabilis aer. | 

Sanctius bis animal mentiſque 
capacius unum 

Deerat adbuc, et quod dominari 


in cetera poſſet. 


NMatus homo eft : fove bunc di- 


vino ſemine fecit 


le opifezs rerum, mundi meli- 


orts origo 2 


Sive recens tellus ſeduBlague. 


nuper ab alto 
Etbere, cognati retinebat ſes 
mina cœli: 
uam ſatus 0, mixtam 
hy dr = 
Finxit in effigiem moderantum 
cuncta Deorum. 


; Pronaque cum ſpectent animalia 


cetera terram, 


Os bomini ſublime dedit, cælun- 


que videre | 
vate et ereftos ad ſidera tol- 


re vultus. 


Herrifer invaſit Boreas ; con» Vides hic homines in cuncta 
N hæc inferiora dominatum: vi- 


traria tellus 


* — — — — 
a — 
— — _ — 
* = — . — — 
—ůä— —— — — 2 . = I 
— —— — — Att, 
7 * 2 ye -, _ 
£ — Bos 4 — 
% 
- 


—— 


z244« —— ET AP ͤ — — —— — 
* 


32 H. GroTrvs DE VaIAIT. 
Dei facta omnia, a etiam Epicharmo *et Plato- 


des factum eum ad Dei aut cœ- 
litum imaginem. Euryſus Py- 
thagoreus libro de fortuna; T 


 oxirvog rerg Aorroig N, ela 


yowg ix THg ab rag Nag bard 
re da elpyacuivy ⁰ 


de emreyniTeuo eV airy dpyeroru 


Xf#jaevy tautw. Hominem cor- 


pore fimilem reliquis, quippe er 


eadem conſtantem materia: ſed ab 


timo effictum artifice, qui in eo 
Zei ſemetipſum babuit erem- 
lar. Ubi cibveg eſt corpus, ut 


Sapientiæ 1x, 15. 2 Cor. v. 1. 
et 4. Adde quod Horatius ani - 
mam vocat, 
Divine particulam auræ. 
Virgilius, Atherium ſenſum. 
Juvenalis vero Satyra xx. 
gane adeo venerabile ſol 
Sertiti ingeniam, divinorumgue 
capaces, 1 
Atque exercendis capiendiſque 
artibus apti, | 
Senſum 4 ceeleſti demiſſum trax- 
mus arce, 
Cujus egent prona et terram 
ſ * þ Mundi 
Principio indulfit communis con- 
- ditor illi: k 
Tantum animas, nobis animum 
auc ue. 
Adde egregia ad hane rem Pla- 
tonis Alcibiade et Phœdone. Ci- 
cero de Natura Deorum 11. 
Nam cum cateras animantes ab- 


jeciſſet ad paſhum, ſolum Bominem 


enis et domicilii „ conſper- 


erexit, ad cœligue, quafi-cognati- 
i ini, 
tum excitavit, Saluſtius initio bel- 


li Catilinarii: Omnes bomines, 
gui ſeſe ſtudent præſtare ceteris 
animalibus, ſumma ope niti decet, 
ne vitam ſilentio tranſeant, welu-- 
ti pecora, gue natura prona at- 


% 


| gue wentri obedientia finxit, Pli- 


nius Libro 11, cap. 26. Hip- 

parchus nunquam ſatis laudatur, 
ut quo nemo magis approbaverit 

cognationem cum homine fiderum, 

2 naſtras partem eſſe cœli. 
- 4 Etiam Epicharmo | | 

'O Is ye Y Aer Moog r- 

ux* amd rd Org Noyes, 

Et Det à ratione ratio naſcitur 

mortalium. 

r Et Platonicis] Amelius 
Platonicus: Kat Cros dpa y 5 
Aoyo; , vai dy aft tyra Th - 
{reve dye v, bg dy v 6 Hed- 
XMET0G GE watts, nat Y It ay 
& Hag apo &£107, fv Th The axis 
Tate Ts nat draft xabernura 
To; Orty eivai, Ni & ra way 
a, yeyeiola, iy & Td yes 
peevoy Gay nal Cory tivar nat dv 
mepuxtvar. Hee itaque illa Ratio 
per quam ſemper ſunt que E 
ackba, de — 5 
ſuit: eadem prefecto quam bar- 
barus ille indicat, in primo rerum 
conditu , imo et in condito flatu 
Deo adftiriſſe, per quem omnia 
omnins fucta, in quo id quod fit 

fe ſuum 


animal et vitam et e 


Buber. Barbarus quem dicit, 


eſt Joannes Evangeliſta, cujus 
temporibus ſerior aliquanto A- 
melius. Verba ejus ſervavit 
nobis Buſebius Præparationis 
lib. x1, cap. 19, et Cyrillus 
lib. vIII. contra Julianum, 
Meminit ejuſdem Ameliani loci 
et Auguſtinus libro x. c. 29. 
de Civitate Dei, et Conſeſſio- 
num libro vir. Tertullianus 
adverſus Gentes : Apud weſtres 

ogue ſapientes. M, id eft, 
ermonem atque rationem con/tat 
artificen 


vavit 
ionis 
rillus 
num. 
n loci 
„ 29. 
ſeſſio- 
lianus 
vert 
id JH , 
conſtat 
rtificem 


habemus ; ſ 


Hane enim Aena determi nat facti- 
tatorem, qui auncta diſpoſitione 

it, Locus Zenons erat 
libro reg} diet, ubi vd wei- 
cauſam effectricem, vocabat 
2.dyov, quem ſeeuti Cleanthes, 
Chryſippus, Archidemus, Po- 
ſidonius, docente Laertio in Ze- 
none, Seneca ratronem facien- 
tem vocat Epiſtola L Xv. Chal- 
eidius ad Timæum: Et ratio 


Dei Deus eff humanis rebus con- 


views, carte hominibus 


bene beateque vi f non con- 


cam fbi mm à fim Deo 
negligant. Idem . io alio 


loco: e judicans, præeunte 
divina ſapientia, cœlum terramęue 


factam, tundemęme ſapientiam di- 
winam eſſe uni is primor- 


um. g 
s Forum carminum, gue we- 


ſos ſunt hi: 
ary sig on walpte, Thy 
_ $8yZalo arm, 
Hyixa xiopey Am ial; 
opiate BuNal, 
Ia mibi reflis vox fit que 
prima parenti 
Edita, cum totum fundavit 
Juſſthus orbem. 
Exſtant in admonitione ad Græ. 


cos inter opera Juſtini, et hi: 
00: ytount de Stray k Su- 
pag y lyriger d: Hrem Netz. 
Pope £xyore . . 
Meal; Urls yap dnnfitas 
Andi et rd c 


Orpbica appettavit,) Ver- 


in operibus 


RELICO. Cunrsr, LIS. I. 33 


nicis proditur, et ante eos Seriptori antiquiflimo, | 
non — 4 — quos nos ſub eo nomine 
5 eorum carminum, qu vetuſtag 


Orphica appellavit, non quod Orphei effent, ſed 


quod ab eo tradita continerent. 
artifices vidi wuniueſtatis, 


Solem non 
E chene de p ak» 

vg df en. 
Els dd Myer Oui lag, 


6 N int aive 
ATpamerg* av N tos 
ow araxla, 
E ig airorinic* int; u 
war rd. 


Ey N abreg arr; epic ore 
ral BY Tic alt g 

Eleepda drr alive N ye 
drag gf. 

Queis fas off audire cunam, 
proeul ite profaei, 

Tre feras ; tibi fed Lung Mu- 
/ nepoti, | 1 

Vera tibi pandam, ne quæ prius 
inſtra menti ä 


Hereſcunt dulric ſpolient te 


munere Vim, 
Divinam ſhes 


trat ionem pec- 
tus ad Ilm 


Unus it atermus + fantque em- 
nia fucta ner unum. 
Tpſe agitat totam præ ſenti nu- 
mine molem, 
Morralis quem nemo videt, vi- 
diet unicus omwes. 
Extant in admonitione ad Græ- 
cos, item in libro de Monarchia 
Juſtiui Martyriz, 
in Clementis Alexandrini libro 
Strom. v. in Euſebio lib. x11. 
Prægarationis Evangelicsz ex 


 Ariftobulo, 


. 1 
r r Bag.) = 
4, a On w 


© 
— —— — — _ - 
: S — 4”; 


34 


eſſe lucem primigeniam, ſed lucis receptacu- 
lum, Boxes na I νE]iͤ TE wupe;, ut veterum 
Chriſtianorum quidam loquitur, * agnovit et 
Empedocles : "ſupra aſtrorum loca divinum efle 
domicilium Aratus et Catullus: in eo lucem 

rpetuam Homerus. Antiquiſſimum rerum effe 
| Palm, quippe non genitum ; pulcherrimum mun- 
dum, quippe Dei opus ; tenebras luce priores * ex 
veteri diſciplina docuit Thales: quorum poſtre- 
mum etiam apud Orphicos ? et Heſiodum eſt, 


t - Agnovit er Empedocles :] 
De quo Laertius, Td Hay S 
arupde d bci. paiya, Solem di- 
cebat magnum eſſe aceruum ignis. 
Is qui Placita ſeripſit Philoſo- 
phorum, quæ ſunt in operibus 
Plutarchi lib. 11. cap. 6. EA- 
arꝛ dong Tov ah aibipe pare 
Traxpidivas, de po Ie T9 Wop, ü 
& Ta ya, ib de ayzy cpoον 
teme 78 's Tepupopac, 


pupen rue 
 avaCrtoa th ie 8 Juda 


Wp. 


Divas Toy 111 al yerioSos Tu 


Aly &paydy * TY aibipog, Toy de 
muy iu -rup3g, Empedocles pri- 


mum onnium ſecretum a jebat æ- 


thera, deinde ignem, poſt ter ram, 
gua conſtrifa impetu ipſo agita- 
Fionis, ebulliiſſe inde aguam : ex 
bac exhalaſſe azrem : cœlum au- 
tem ex athere natum : ſolem ex 
ne. Et cap. xx. Empedocles 
N Mee, TY ptr apxeruror, 
Toy d gab, Duos ſoles, 
alterum originalem, alterum eum 
gui apparent. Philolaus vero, 
ut ibidem legimus, dixit Solem 
da Noνν Jax opeevcy prev Th iy Tw 
60 j600 Tvpog TW avravyeiay, diu- 
Livra, d ape; lde To pag, vi- 
tree nature, gui ignis ejus qui 
in mundo eff, „ 14 
ſplendorem recipiat, lumen autem 
ad nos deſtillet. Anaxagoras, 
2 


6. ye 


H. GRoTIUS DE VERIT: 


*» 67 


bant: ut ibidem dicitur. 


nices apud Callimachi interpre- 


tius. Fuit autem Thales Phe- 


no noctis. 


de re verſus ſupra poſuimus. 


maſſam quandam ignitam dice- 
Et 
has ſenfentias eſſe antiquiſſimas 
oſtendit Democtitus, narrante 
Laertio, 2 | 
u Supra afirorum loca divi- 
num eſſe domicilium Aratus. 
' Oloy yep naxeivo Se vo 070% 
$opuiTa rn | 
Ati qa HpiTavoio TOXuntNavss 
WoTaudios 
NQuantus et ille vides ſubter 
veſtigia di vum | 
Se ferat Eridani gurges, la- 
crimabilis amnis. 
w Et Catullus: | Coma Bere- 


R 


tem Catullum ſic loquens indu- 

citur: | 

Sed quanguam me noe pre- 
munt veſtigia di vum. 

x Ex weteri diſciplina docuit 

Tbales:] Teſtis Diogenes Laer- 


nix origine, teſtibus Herodoto 
et Leandro. N | i 
Y Etiam apud Orphicos] Hym- 


Nuri Sey yevereupay dle 
Act, nde 8 avTpav, 

Nofem concelebro genitricen 
bominumque Deùmgue. 

2 Et Hefiodam] Cujus hac 


atque 


Re11c. CHRIST. Lts. I. 35 


atque inde * antiqui moris retinentiſſimæ gentes 


tempora per 


a Antiqui moris retinenti 

ntes] Oi Nejuddeg Toy Alb 
& Taig 19 775 AMA Tai; 8 
avTwy a An $ XE JVOV » 1. — 
mide i — non ex diebus, ſed 
ex noctibus tempora ſua compu» 
tant, ait Nicolaus Damaſcenus. 
Le Germanis Tacitus: Nec die- 
rum numerim, ut nos, ſed noctium 


computant; fic conſtituunt : ſic 


condicunt ; nox du cere diem vide - 


tur. Vide Speculum Saxoni- 
cum lib. 1. art, 3. 67. et alibi, 
et doctiſſimum Lindebrogium ad 
Vocem Noctis, in Vocabulario 
ad leges Germanicas. Servant 
hunc morem etiam nune vicinæ 
gentes Bohemi et Polonĩ: olim 
et Galli. Cæſar Libro vi. belli 
Gallici: Spatia omnis tem por is 
non numero dierum, ſed noctium 
Aniunt. De Druidibus Plinius 
libro xv1, Hiſtoriæ Naturalis, 
capite ultimo. Luna, qua prin- 
cipia menſium annorumgue bis 
Facit. De Hebreis nota res, 
Athenienſes addit Gellius Libro 
117, cap. 2. Phœnicum hac quo- 


que in re diſcipulos. 


d 4 ſuprema mente ordinata 
omnia, Ana xagoras;] Verba ejus 
poſuimus ſupra, quæ babes 
apud Laërtium, Scriptorem de 
-Placitis Philoſophorum, et alios. 
Etiam Timonis de ejus ſententia 
verſus ſupra habes. 

© Sidera 2 Deo facta, Ara - 


tus ;] Phænomenon initio: 


Ex Aide apyapurcda* d - 
„ Ter dvdpee tape 
: Apprlaye {ers Je Aiog naga 


AP dvial. - 


noctes numerabant. A ſuprema 
mente ordinata omnia, Anaxagoras; ſidera A 


nara , dre aycal, 
1ech 32 Idhaooa, e 


| Kai Aujeivecs erdvry 3 Ag 


ct 1aeda 2 
TS yap u „ 8 4 
* vp * 
a onjacivee, Mae I im 
pyov Eyeipes, N 
e TIN Ayes N 
ö re Bakog apon ; ? 


* a dekide ea 
Kat qula uypamoa; nat Hi 
ua mavra Ba. 
e 
Sanz spie- IT 
Acęa Iaxgivece Ext Ce & 
eig EVIuUTOV _ | * 
Acigac, el * f vt 
u,: | 


E Ardęacu agen, pe i 


wdyra QUavras 0 
T9) wiv del wgwroy Te nal Upas 
Toy [4 otovTaAs® 
Xaige artig, falya darts 
ty avIparoo'y oveiaps- 


Quz nos olim fic vertimus ; - 


Ab Fove Muſarum primordia : 
emper in ore 
Plurimus ille bominum eſt, qui 

ccompita numine mag no, 
Conciliumgue virum cemplet, 
pelaguſque profundum, 
Et pelagi portus : fruimur Jo- 
de et utimur omnes. | 
Nos genus illius : nobis ille 
omi ne lo 
Dextera brefignat, populum- 


que laboribus urget, 


1 . * ; 
Confulat ut vitæ: ꝓuando fe 
3 terra. ligeni x ö 


Ca W- - 2 


. * 9 
— — — — — — — rt rn nn — a oper 
A * — ” e 


— — 2 
5 


—— 


— — 


„ S ⁰˙ ü — tl CY nd 
: _ . LT 


HG R 0TIVs DE VERIT. 
Deo facta, Aratus; * Spiritu Dei infuſam rebus 


vitam, poſt Grecos Virgilius; © hominem ex 


Aptior aut bubus monet, et 
o tempore par fit 
, 2 free pie a lymphis 
'- ,, adſpergere plantas. ; 
 Ihſe etiam in magneo defixit ſi- 
. . dera mundo 
Ordine quague ſuo, atque in 
_  fotum providus annum 
Ara dedit, que nos moneant, 
ua quelibet hora 
ta regi, certa naſcantur ut 
omnia lege. | | 
Lem ergo primus Placatur et 
ultimus idem. 


N N Pater, ma . 


us incrementum. 


3 


2 hie intelligendum, Deum 
ram Mundi opificem, et res, 
docet, et Paulus Apoftolus in 
"AQtis xv11, 28. Ovidivs ſua 
Phænomena his verfibus ter- 
minavit, ut ex Lactantio diſ- 
cimus: 


„ perque at 
iſa tenebras po 
Clara pruineſæ juffit dave lu- 
mina noct᷑i. 


Chafeidius, ad Timæum: Cui 
idem rei Hebræorum quoque 
tentia continit, qui perhibent 

exermtorem mundi Deum, man- 

dafſe provinciam, Soll guidem, 
wt diem regeret, Lune vero ut 
noct̃em tueretur : cæteras gquogue 
ellas diſpoſuiſſe, tanquam tem- 

m Inmites anmnorumque figna, 
indicia quoque futurorumprayen- 
ruum 


4 Spiritu Dei infiſam rebus 


vitam, poſt Graces Virgilius;] In 
dw ZEneidor, que Servius 


ait ex plurimis veterum ſcriptis 
fabticatum: 


Principio cœlum et terras came 
poſue liguentes, 

Lucentemque globum Lung, Ti- 
taniaque ira. 

Spiritus intus alit, tutamgque 
infuſa per artus 

Mens agitat malem, et magno 
oe corpore miſcet: 

Inde bominum pecudumque ge- 
nus, vitæque volantum, 
Et que marmor eo fert monſtra 

fs &quor e pontus. 


Ignevs eft illis vigor et ceeleftis 
onge | 
Seminibus. | 


Explicandis his illa ſerviant ejuf- 
dem Georgicon, 1v. 


His quidem fignis, atque bee 
exempla ſecuti, 
Ehe apibus partem divine 
mentis et hauſſus 
' /Etherios dixere : Deumnam- 
Tue ire per onnes 
Terraſque traftuſque maris, 
ceelumque profundum. 
Hine pecudes, armenta, viros, 
genus omne ferarum, 
xemque fibi tenues nafrentem 
"Fam, vitat. 


e Hominem ox lute formatur: 
Hefiedus, | Operibus ac diebus : 
*Hepargov I* ixf\guae ) 
Th rd 
Taiay VI ) 5 &r 3 arfgeorre 
Si andy, | 

Mulciberumquemoras yubet om- 

nes ſobyere, et undas 
Commuſcere ſolo, atque humanam 

. bmponere vocem. 

. luto 


4 


RTT. CHRIST. LIB. I. T7 
Juto- formatum Heſtodus, f Homerus, © Callima- 


chus ; denique unum eſſe ſummum Deum, rerum 


omnium cauſam, conſenſu gentium traditum afle- 
verat Maximus Tyrius. Et intra ſeptem dies 


f Homerus, | Iliados H. 


A dg ply dvre; Wap 


xai yaia yemode. 
At vos in tellurem omnes abea « 
tis et undam. 
Redeunt enim omnia eo, unde 
venerunt. Euripides Hypſipy- 
le, ut nos docet Stobæus titulo : 
Eventus rerum fortiter ferendos; 
ra N axPorret HR 
Ele 7 pigorris · yiv dvaynaia 
; 
vie Ferre, Gre name 
c, 
Quze Cicero ita vertit Tuſcula- 
narum tertio: 
Qu generi humano 
neguicqumm all ferunt, 
Redilenda oft terre terra © tum 
wira omnibus 
Metenda, ut fruges, fie jubet 
tas, 
Idem Euripides Supplicibus : 
"Edoar” don 99 nan 


*Oftv d Zuagoy aig 73 own 


2255938 zem, ena jul 
ee Fake „ bor a, 


A ατ, ) | 
2 ad rd wy Ivouxtoas 
Komaure r Dypblacay ard 

der aden · 
Yam finite terre mortuos gre- 
mio egi: a 
Res ande queeque ſumpſerat pri- 


mordium, 


: Fo retipitu?, 1297] 10 
—_— —_ * ww 


Corpuſque terre : jure nec 
enim mancupi, 
Sed brevis ad evi tempus uten- 
dum datur, | 
Mox terra repetit ipſa quod 
nutyrverat, 
Quz vide quam pulchre conve- 
niant cum Moſe, Geneſ. 111. 
19. et Salomone Eecl. x11. 7. 
S8 Callimachus; Cui in Sca- 
zonte homo de 6 ITeoperOtiory 
lutum Prometheum. Hujus luti 
mentio et arud Juvenalem et 
_ Martialem, Adde Cenſo- 
= locum: Demorrito vero Abe 
rite ex agua limogue primum 
— berth — Nec 
* ſecus Epicurns, 
fai mus Tyrius.] Diſſer- 
tatione 1. & Too#ry D ονοοννẽ 
na? gart va Nu ν˖, Fe Fog 


ay iy Wion yr Gudqevoy Wiiwc - 


na? Moyev, ri Babe eig würrav 
Bao va werhg, 5 Ded A- 
Nel, ded araide;, cuvaęxoyves Sed. 
rad 6" E Ne, xal 6 Beige 
Capog Ayes, wel 6 bertiga vue nad 
6 Dax Nee, nal © opts xa & 
toopet, In tanta pugna ac di ſ- 
cordia ef diſcrepantia, nnam wi- 


dent per terras omnes legem ſu- 


mamque conſentientem, Deum eſſe 


unum rerum uni ver ſarum et repem 
er patrem, multos pre teres Deos, 
Dei filios, cer purti- 


eipes. Hee er Grirus dicit, et 
dicit barburus, dicit qui in con- 
rinentibus terris, dicit qui in ovis 
maritimis habrtat, et ſapiens et 
ſapientia defbitutus, * Adte his 
loca quæ attulimus hbro 17, 
SY: | de 


— — 


— 


. n — nes » 0 3 
— —ßt.—ßñ̃C — — — Or 
Wy - —— 


H. GRoTivs DE VERIT. 


peracti operis memoria ſervata non apud Græcos 
tantum et Italos, honore diei ſeptimi, quod i ex 
Jofepho, * Philone, ! Tibulto, Clemente Alex- 
andrino, et Luciano diſcimus, (nam de Hebrzis 
notiſſimum eſt,) ſed et apud Celtas et Indos, 
quibus omnibus per hebdomadas 5 tempora: 


de Jure Belli ac Pacis, cap. xx. 
& 45. & illud Antiſthenis rela- 
tum à Cicerone primo de Na- 


tura Deorum: Populares Deos 


muitos, naturalem unum eſſe. Ad- 


dit Lactantius lib. 1. cap. 5. 


ex eodem Antiſthene, Summæ 


totius artiſcem. Sophocles: 


Elie rag dinSwuair, ei FRY 
. Seeg : 7 
doe spar 7 irhvfe u yaiay 


veiawy Biage | 
. . Unus profetio eſt, unus eft tan- 
tum Deus, 
Cœli ſoligue ma binam qui con- 
didit, 
Vadumgue ponti cœrulum et 
vim ſpiritus, N 
Adde Varronis locum, qui apud 


Auguſtinum de Civitate Dei 


libro 1v. cap. 31. 
1 Ex Joſepho, Ad erſus Ap- 


pionem t. circa finem nullam 
eſſe ait urbem Græcam, nullam 
barbaram, da n T2 re t- 


7 Ly ap 2 5 ste, Te 
og & Hamepornuey, quam non 
pervaſerit mos ſeptimæ diei, qua 
udzi feriantur. | 
k Pþilone,] De die ſeptima: 
*Eoprh yap & puiig π·]1Ül g, 5 
bag zei, GAS TY wayrög. 
Z enim feſtus dies non uni urbi, 
aut regioni, ſed uni ver ſo. 
Tibullo.] 


quod nos docent ? Philoſtratus, 4 


— 


ion Caſſius, 
| Cultague Judæo ſeptima ſacra 
viro. © 8 


Loquitur autem de iis. feriis, 
uas et Romanæ mulieres ob- 
rvabant. | ; 
m Clemente Alexandrino,] Qui 

Strom. v. ex Heſiodo adſert 

be lep nuap, lux ſeptima 


ſan#a, et ſimilia ex Homero et 


Callimacho. Adde quæ ex A- 
riſtobulo adfert Euſebius libre 
xIII. cap. 12. Theophilus An- 
tiochenus libro 11. ad Autoly- 
cum. He The idee d 
Iv weve; ap opuagucy De 
ſeptima die quam omnes bomines 
celebrant. Suetonius Tiberio 
xxx 11. Diogenes  Grammaticus 
diſputare ſabbatis Rhodi ſolitus. 
Non eſt confundendus ſeptimus 
dies menſis, cum ultimo Heb- 
domadis. Vide que notavit 


hac de re Joan. Seldenus de Jure 


N. et G. L. I 11. c. 17. Clericus. 
n Luciano] Qui, pueros lu- 
fiſſe diebus ſeptimis nos docet in 
Paralogiſta. 
0 Apud Celtas] Oftendunt 
antiquiſſima etiam apud Celticas 


gentes, id eſt, Germanos, Gal - 


los, Britannos, dierum nomina. 
. Idem de Slavis docet nos Hel - 
moldus lib. 1. cap. 84. 
p Philotratus, Libro 111 «Caps 
13. ubi de Indis. 53 
1 Dion Cuſſius, Lib. xxx111, 
ie x 


„„ c oo ee eat. i 


39 


uſtinus Martyr, et vetuſtiſſima dierum nomina. 
ry hominis vitam cum ſimplicitate fuiſle, 


tet nudo corpore, docebant et 


tit ; unde 


aurea Poẽtarum tas, etiam Indis celebrata, ut 


Diem quam Saturni dicimus; Ad- 


dit ibidem morem per ſeptenos 


dies tempora computandi ab 
FEgyptiis -ad omne humanum 
genus manaſſe. Non autem re- 
centum eſſe hunc morem, ſed ve- 
tuſtiſſimum, docet nos Herodo- 
tus libro 11. Adde de Remanis 
Iſidorum lib. v. cap. 30. & 32. 

r Et wetuſtiſſima dierum n 
mina.] Vide oraculum et Orphei 
verſus in Prolegomenis Scali- 
geri ad Emendationem Tempo- 
rum. ; Verecr ut hebdomades 
ortum i ſeptem Planetis, potius 
quam a creatione intra ſeptem 
dies dux.rint. Clericus. 

Cum ſimplicitate fuiſſe, | Vi- 
de quæ in hanc rem produxi- 
mus Ib. II. cap. 1. 5. 11. de 

ure Belli, et in notis ad eum 
ocum. | : 

t Ft nudo corpore, docebant et 
ęypti; Quorum ſententiam 
fic retert Diodorus Siculus li- 
bro 1. Tag & wywrug Tay 
ay pr, jandeveg rd po; Bley 
Xp1noicewy kupnyive, Z ο did 
yt, vj ν ie dn ovras, 
Eiznozw Ra wupoy die, Tpo- 
ig Y nates D H·ꝗuy rte averyortec 
Primos homines, cum nibil eorum 
que ſunt ad vitam utilia reper- 
tum adbuc et, vixiſſe durius: 
guippe nulla veſte amictos, demi- 
eili et ignis d manſuetioris 
victus rudes, Plato in Politico : 
Sede FAN aro bmiparay, x- 
1 vv &vSgwnou, Cd ov ir- 
prov Serve, dA yivn paukde 
Tipu ar volurieots Deus eos 


feſcebat, cuſtoſque eorum ip ſe 


C4 


erat, ficut nunc bomines, di vi 
nius animal, paſcunt animantium 
ſeguiora. Name : Tugave de 
> dg ewTHE DUSRUNBVTEC Ta πν ) ·—ẽ A 
«56-6 Nad autem et fine 
frragulis ſub dic plerumgue paſces 
bant, Dicæarchus Peripateticus 
citatus tum Porphyrio libro tv. 
de non eſu animalium, tum, 
quoad ſenſum, Varroni de Re 
Ruſtica: Ta; wanna; 5 Ide 
diay yeyorclag, AN Ts ag 
qUou, xal To dig oy I nαι D. Bi- 
ov, g Yeuoevy yewe watizeo dat. 
Primos illos Diiſque proximos mor- 
tales, optimæ fuiſſe indolis, vi- 
tamque wixiſje optimam, unde et 
auream hanc dici æ tatem. 

a Ftiam Indis celcbrata, ut 
apud Strabonem eſt, | Libro xv. 
Calanum Indum loquentern in- 
ducit: To ranay Wavr” ny ak. 
$iTwy xa aneipuy j M- 
Tp Xi voy K3vEWG* Na up va > 
ie, ol puty Dare, yaratrog 
d aXAat, Kai opaotgy al u - 
AtTog, al I" olive, Tovig d Ii, 
170 W\r,0(aovig I" of avIparra nat 
Teveiie tis epi ig  Zebg 
de ieh νeZ N xatdG ad, - 
net wdyra, nal d move vey Bioy 
ti reite. Olim omnia ita plena 
erant furina ex tritico et bordeo, 
ut nunc pulyere, Fontes fluebant 
"_—_ nonnulli, latte alii, rurſum 
alii vino ac melle. Sed bomines 
fre copia rerum ac deliciis od 
coutumeliam ſe tranſtulere : quem 


* flatum exoſus Deus ommia ca abo- 


levit, aliudgue wite genus per 
laborem agendæ inſtituit. N | 


apud 


bd =o 
2 PR th — 7p ar” 5 2 
2 — — 


. ——— ho ewenrree 
. — —— 2 — 
= 
1 


4 H. Ghorivs pt VERrir. 


apud Strabonem eſt. * Adami, Eve, arboris, 
ſerpentis | hiſtorian apud Indos idololatras, ſuo 
tempore exſtitiſſe * notavit Maimonides ; eandem- 
_ que apud Peguenſes, et Calaminſamenſes paganos 
ejuſdem Indiz populos repertam, apud Brachma- 
nas Adami quoque nomen, apud Siamenſes ab 
orbe condito ad ſex annorum millia putari, 
# noftri quoque ſæculi teſtes perhibent. Eorum, 
qui primos homines ſecuti ſunt, vitam ad mille 
ferme annos duraſſe, Beroſus in Chaldaicis, Ma- 
nethos in Ægyptiacis, Hieronymus in Phœniciis, 
Heſtiæus, Hecatæus, Hellanicus in Græcis pro- 


diderunt: et inter pottas Hefiodus: quod eo minus 


Alan, Eve, arberis, ſer- 
oi buſteriam] In iis que 

hilo Byblins ex Sanchunia 
thone vertit, <pwTiyoy; eſt 
EDN, aid eſt iT, morta · 
lium primi, repeattores fructus 
arborum. 
Grazorum myſteriis accluna. 
tum Na, ſimulque monſtratus 
ſerpens. Meminere Heſychius, 
Clemens in Protreptico, Plu- 
tarchus Alk xandro. Chalcidius 
nd Timæum t Jurtague Moylen 
Daus vit primigonis interdixit, 
ne culibus arborum, ex quibut 
m tha hom maiigue animis eorum 
dbreperer, weſcerentur, Idem alio 
loco: Quibar Hebrei concinunt, 
tem dicume bom ni quidem a Deo 


tmtam e animom ex in ſpirione 


cer lei, quam rut ionem atque ani- 
2 — 
wry er apreflibus ox filva, ra- 
ots em, je Dei wivie 
animantibus er beftriis terra grr- 
mio profes ? quorum in mme 
frerit etiam la ſer pe, qua 
primitias peneris humani malis 
ſuaſfionibus illaqueavertts 


* Netavit Maimonides, ] Duc- 


Et in antiquiflimis 


toris dubitantium parte 111. 
cap. 29. _ 
Ad ſex annorum millia pu» 
tari,] Cum hoc numero bene 
convenit, quod ex Porphyno, 
tradidit Simplicius commenta- 
rio xv1, in librum 11. de Celo, 
Obſervationes quas Babylone 
collectas ad Ariftotelem miſit 
Calliſthenes, fuiſſe ad illa tem- 
raannorum elo Ia cccc1an, 
id enim à diluvii tempore non 
* Fay ſeal ' 
* i guogue culi teſles 
hibent. ] Vids inter alios Fer- 
inandum Mendeſium de Pinto, 
a Beroſus in Chaldaf it, Ma- 
nethos in Mg yptiacis, Hifronymus 
in Pheniciis, Heſlieus, = 
teus, Hellanicus in Gracis pro- 
digerunt :] Omnes hos ſeripto- 
res, ſuo adhuc tempore manen - 
tibus libris, teſtes citat Joſephus 
Antique hiſtori lib. 1. cap. 4. 
ac prater hos Atuſilaum, . 
phorum, Nicolaum Damaſce- 
num. Arcades ad ce annos 
vivere ſolitos notat ad vat, 
ZEacidos Servius. 


incredibile, 


— 


Rn41G. CARIST. Liv. 1 4 


incredibile, quando et * majora 


hominum corpora nudatis ſepuleris compertum, 
plurimarum gentium hiſtoriz prodiderunt, ac no- 
minatim Grecorum © Pauſanias, et 4 Philoſtratus, 
Romanorum Plinius. Sicut et viſa divinitus ob- 


b Majora multo olim ſuiſſe bo- 
minum corpora] Joſephus Anti- 
que hiſtoriæ Lib. v. Cap. 2. 
erthlrtro d Tay yiydvrov try 
yives, of Nd cer jarye9n 
aal poppag BYev Toig ANNU A- 
Beamrug Dapathnoiag M¾]ö bo 
7oay Staa, xa? Tar Axe as 
Sarma N i nad v vr da, 
ende Toig ined migny tpyoruevos 
du . Reftaba 


t etiam tum gi- 
gantum genus, qui ob corporis 
mag mcndimene the ras mulium 
alits hominum diſpares, ftupendum 
 erant .. et fama ter- 
ribilis : monſtrantur in hunt diem 
eorum ofa, fidem omnemwulgi e 
cedlentia. Gabinius in Mauri- 
tanie deſcriptione dicebat a Ber- 
torio reperta Autæi offa, quo- 
rum compagem fuiſſe cubitotum 
ſexaginta, Phlegon Trallianus 
Mirabilium cap. 1x. meminit 
effoſſi capitis Idæ, quod triplæ 
eſſet ad folitura modum quan- 
titatis. Addit idem in Dal- 
matia reperta corpora multa, 
quorum ulnz xv1. ulnat exce- 
.derent, Narrat idem ex Theo- 
pompo, in Boſphoro Cimmerio 
repertam oſſium humanorum 
compapem longam xx iv. cubi- 


tos. Ejuſdem Phlegontis entat 


libellus de Longzvis, dignus 
-variis in locis, ut etiamnutn 
- hodie, fuiſſe majoris ſtaturæ ho- 
.Mines,. ſeu. paucis pedibus reli- 
ques ſuperaſ®, nob @gre credi- 


C5 


derim; ſed omnes fuiſſe majo+ 
res non magis credo, quam pro- 
ceriores arbores, profundioreſve 
alveos flu viorum fuiſſe. Inter 
hzc omnia, aliaque id genus, ea 
ef proportio, ut aliis alia re- 
ſpondeant, non minus hodie 
quam olim; quare nulla ratis 
eſt cur mutata fuiſſe eredamus. 
De Gigantibus vide orationem 
Theed, Ryetii. Clericus. 
Fun ſaniat,] Is in Laconicis 
meminit oſſium humanorum, 
ſed inſolite magnitadinis, qua 
in templo AEſculapil ad Afo- 
um urbern oftendebantur 2 et 
in Eliacorum privze, oſſis e 
mari. educti, quod olim Piſce 
euſtod itum, Pelopiſque credi- 
tum fuerat. 


4 Philfratus,] In Hercbco- 


rum initio multa ait gizantea 
corpora in Pallene detegi per 
imbres aut terre mdtns, 

© Plinius,)] Libro vit. cap, 
16. In Creta, terre mota rupto 
monte, inventum eſt corpus ſtant, 
gued alii Orionis, ahi Eetronts 
Fuilſe tradunt. Oreftis corpus O- 
raculi juſſu refoſſum ſeptem cu- 
bitorum fuiſſe monument /: tradi- 
tur. Jam vero ante annos p 
mille wates ille Homerus non ce 
vit minora corpora mortallum, 
quam 'priſca congueris Solinus 


CaP« 1. Nun enim non ave , 


minor parentibus ſuis naſcirur P 
Priſcorum autem teſtantur molem 
- etiam Oreſftis ſuprema, ni 

| e 


wow ox — 


* 
2 — — — 
3 4 


— 


— — 


*, . — 5 2 
_ F —— 


r 
N 


3 3 > PA * 
— 0 


42 


H. GroTtivs'pdEtVEeRtT. 


tigiſſe hominibus, antequam frequentia et magni- 
_ delictorum — f et famulantes ei — 4 
ab hominum familiari commercio quaſi ſecluderent, 
t poſt Græcos plurimos, refert Catullus. Gigan- 
tum ferina vita, cujus Moſes meminit, ubique 
ferme d apud Græcos, i et Latinos quoſdam, legi- 
tur. De diluvio notandum, in ejus hiſtoriam 
ferme omnium gentium memoriam deſinere; etiam 


ofſa Olympiade quinquageſima et 
| ofavaTepes inventa d Spartanis 
oraculo monitis, diſcimus impleſſe 
longitudinem cubitorum ſeptem, 
Seripta quogue que ex antiqui- 
tate memorias accerſunt in fidem 
veri, hoc etiam receperunt, quod 
bello Cretico cum «lata flumina 
plus quam wi 1 * ru- 
ent, poſt di ſceſſum um 
manum corpus repertum fit cubi- 
tum trium atque triginta : cujus 
inſpectandi cupidine L. Flaccum 
legatum, Metellum etiam ipſum 
impendio caftos miraculo, quod 
' auditu refutaverant, oculis po- 
titos. De molari hominis dente 
a ſe conſpecto vide Auguſtinum 
libro xv. de Civitate Dei, cap, 
XI, - | 
Et famulantes ei mentes,] 
De his vide pulchra apud Plu- 
tarchum de Ifide, Maximum 
Tyrium Diſſertatione prima et 
xvi, Julianum bymno Solis. 
Ipſum nomen &/yiawy in hac 
re, uſurpant præter Græcos ve - 
teris Fœderis interpretes, Labeo, 
Ariſtides, Porphyrius, Jambli- 
chus, Chalcidius: et his cmni- 
dus antiquior Hoftanes. citatus 
Minutio. Heraclitus, teſte quem 
dixi Chalcidio, aſſerit, præmo- 
neri meritos inſtruentibus di- 
vinis poteſtatibus. ; 
8 Poſt Grace: plurimos, refert 


Catullus.] Epithalamio Pelei et 
Thetidos: _ | 
Sed tellus e 
rr 
Fuſtitiamqgue omnes cupida de 
mente fugarunt : | 
Perfudere manus fraterno ſan- 
guine fratres, 
Deſtitit exftin&os natus lugere 
parentes, I 
Optavit genitor primævi funera 


nati, 


- _  foverc@: | 
rare mater fubflernens fe 
impia nato, 

Impia non verita eft dives 

 ſeelerare penates: 

Omnia fanda, nefanda malo 
permiſta furore | 
tere Deorum. 

- Þ Apud Græcos, ] Homerum 
Iliados Y', Hefiodum in Ope- 
ribus. Huc pertinent Deorum 
pugnz, quarum et. Plate me- 
minit de Republica 1 1. et ſegre · 
ges iſti dominatus, quorum idem 
Plato mentionem — de legi- 

i Et Latinos guo tur, 

: — 


Vide Ovidium 1. 


ſeon, et Lucanum libro 1v. Se- 
- neca Natur. quæſt. 30. I. 111. 


ubi de diluvio: Exflin&is pariter 
feris, in quarum bomines ingenia 
tranſierant. . 


carum 


— 


8 


seis F875 J SE * 1 


RTI. CRAIST. Lis. I. 43 


*- 


earum, quas diu incognitas parentum noſtrorum 
ætas noſtræ notitiæ tradidit : unde et * Varroni 
omne id tempus ignotum vocabatur. Sed quæ A 
Poetis fabularum licentia inyoluta legimus, ea ex 
vero, id eſt, Moſi convenienter, vetuſtiſſimi * 
tores tradiderant, Chaldzorum Beroſus, * Aﬀy- 


k Varroni omne id tempus ig- 
natum vocabatur.] Cenſorinus: 
Nunc vero id inter vallum tempo- 
ris tractabo, quod hiſtoricon Varro 
appellat, Hie enim tria diſcri- 
mina temporum efſe tradit. Pri- 
mum ab hominum principio ad 
cataclyſmum priorem, quod prop- 
ter ignorantiam vocatur aud. 
Secundum & cataclyſmo pricre ad 
Olympiadem primam ; quod quia 
in eo multa fabulcſa referuntur, 

ud noninatur, Tertium 4 
prima Olympiade ad nos ; quod 
dicitur lope quia in eo res 

te weris hifloriis continentur, 

empus illud, quod Varro adn- 
Acy, Hebræorum Rabbini vocant 
inane, Diluvii autem univerſa- 
lis notam conchas, que in mon- 
tibus reperiuntur, notavit Philo 
de Mundi immortalitate. 

1 Chaldgorum Beroſus,] De 
quo fic Joſephus contra Appio- 
nem primo: Oro Toiwy 6 
Bngwo'o% Tai; aggaurara bra 
x0\2Dav d vpe, Wei Ts TY 
YEV4tV2 KATAKNUT UE al Thg by 
abr pYopa; viv pA xa- 
da rep Movong re ifnognxey, val 
peel Thig Migyate;, by » Nx 
0 Tg yivec hay apynyc; died n, 
wpooevex Jeong avrig rate a4 poy- 
prices r Ap, ↄ an Hie 
Beroſus antiquiſſima ſcripta ſe- 
guens, eadem quæ Moſes narrat de 
magno diluvto, homnumgue per 
id interitu, as de arca, in qua 


Neachus generis noſtri autor ſer- 
vatus oh. cum ea ad cacumina 
Armeniorum montium ſe applicu- 
i et. Poſt recitatam autem di- 
uvii hiſtoriam, hæc verba ad- 
didit Beroſus, quæ idem ille 
Joſephus habet Antiquæ Hiſto- 
riæ libro primo, capite quarto, 
Atyerai di zal rd , iy TH 
Ag w Tw Geet Tay Kev 
ala r paige 4 xa 1 2 
Tiv2g Tig a&aaTY apagerrag 
Xgavras d ANA of arygwrros 
7% noyuZogeiny are, The drr 
miaouug, Dicitur autem etiam 
nunc in Armenia, in Cordyæ rum 
monte, pars eſſe ejus navigii, et 
ee, c ork fas * 1 

o autem ablato utuntur haminet 
maxime pro amuleto. 

m Ayricrum Abydenus, | Ser» 
vavit — ejus locum Euſebius 
libro 1x. Præparationis, cap. 
x11, et Cyrillus primo Ä 4 

ulianum: t oy A T2 Ng - 

ay, xa ZtiriIgoc, 8 dd Kb 
Weoonmecalives way e Ta whngeg 
oucgwy Agate Hie rn imd Nia: 
XEAgues 3s Way 0, Ti ypapeped wy 
zy 8x6paevoy &y "HAi Toes Th iy 
Zuma ct dmopia;. Figs 
dpoe di rad ra immenia mounott,, 
tu die in Aufi dv, xad 
waęauriua kv KATENGHCays vi 
in Std. Telry d ien imei Ts 
Yay iudvart, ute T dg 
eeigny oiuutvos 8! ws you do 
TI ure idea, al Tt, ixdy- 


C6 | | Xopotres 


. 
Pe rr 
=P 


n 2 2 Y 8 * 
— 4 ˙ ** _—_—— — 1 — 5... 
n 


4% 
ES. 
IS == 


— — 


err „ 8 
So. >. ooo 
* — — 2 


r 
L4 
- 


— -— eo 


* 
— — os Py CER ol 


a — — ms =y 7 4 
P —— —C uh 


_ —— an; . ac. - ia no 


— 
1 


. 9 
Rowe. fry Ker NMH w or rat, 
Gags Ty Lelcid po ole igen 
Tai, x in” 2 ripat d dd 
en lryon beriys (Ar 
yup TH ws neorlwxer 726 ap» 
odr o jc if drdgd u d pa- 
** T3 N ao\otoy by "Agpenin 
lara FUN anetipdgarc 
r FN pb Dn 
een alli; ar deinde 
cui Saturmusprefignifie 
tavit ingentem wim imbrium futu- 
vum, Deffi decima qninta ; juſfit 
untemguitguid erat littrarum eum 
Heir = zuæ im Sipparit oft, ab- 
ſcv Shrbrus hac cum im · 
Fer, farin furt hr Armemam navi- 


it, ac ſabito vera deprebendit 
1 dixerat, Tertia die 
at Yempeflas, a- 
r em, experimen- 


Pun capturus an ile terra — 


. _—_— ent © mari eau. 


. cone 


rent, — 21 retro rediere, 
er Pet ea: ale. At cum mii: 
tertio ( redierant enim woes alis 
Ino phenis Di tem bumanis re- 
bus exemerunt. Navigium in 
Amenium , ibique vici- 
nit Agua prebuſt amukti vim 
Babentin. Sifithrus, ut et Ogy- 
— nomim ſunt 
m aliis linguis fignificantia, 
quod Noe Hebraico —— 
duo ſcriplit, nominaque 
— tu ut eorum vis ab — 
5 intelligi poſſet, expreſſit 
quorhodo, ſeilicet, A- 
— Polyhiſtor Iſazeurn 
Orære ſcribens N ru vocwvit, 
ut ex Euſebio diſti mus: Mul- 
taque ſunt talia, apud Hiftori- 
tos omnes. Philo de premiis 
et pœnis: Trey Euer way 
atunahαçt . X aRa˖⁰I Noe £70» 


2 3 ea fs 


44 H. GroTrvs Dr VerrT. 
adios, 


Greci 2 1 Nos 
— 1 83 538 os ie fond 1 —4 


— — fuiſſe lod —5 
verſale tradebant ptil, teſte 
Diodoro lib. 1. Ad Italfam 
etiam pertinuiſſe Plinius lib. 
III. cap. 14. Ut ad nominum 
Ham in alias linguas transfu - 
fionem redeam, inſignis eſt en 
de re Platonis i in Critia locus: 
16 F irs GHH 73 x der 
— — 
N þ e 
Daufaaguve, d yay alrue ad 
— To d 1vewy e my 
airy wonery va ra pho Sa TW 
Ao ye dia rDayoueves D* TW 
82 durateur, rope 66 48 
Alyot Hus T2; wparuch ava ade 
— pe Lay rac, eig thy adνσ $4. 
„ ferrermex ras” ah m as 
Sa cdu T | Alvord I6/40708 
avanajCavy, tix why hate 
yy gem emeygapero. Md in 
buns s imine Faves Yu 
webis, ne miremini ff Greta ſepe 
tirliatis virerum barbavorum no- 


gran, repre F 
mos, gui 8 

2 * —.— 
15e. Ipſe vero percopra nomini 


vefia,ʒũẽʒ, 
Abydeni verbis congrount i 
Alexandri Polyhiſtoris, que ſer · 
vavit nobis Cyrillus dicto libro 
ny adverſus Fulianum : n- 
Fo r res, Tv vidy 
abr gare, Tage 

— ie 1 rv 8 
pal trie dai naraxnuogty. £174 
c 


227221222 


1 
* 


sr 


DS bay, Sl” 


Rtt 16. Cnntsr. Lin A 45 
rlorum Abydenus, qui et columbe emiſfe me- 


minit, ut et ex Græcis Plutarchus: et Lucianus, 


erbat N 799 Elou0per, go - 
amrayyiikaveo; avis TY Kpive Th 
Eobpuerey* N dri pech vun 
yhoto dai Nagrarcas Ka ous Fn · 
rate, ip. Hνε Te g xThVEss TABTy 
iy airs. Mortuo Otiarte filium 
eius imperaſſe Xiſuthrum per oftoe 
_ annos, wad 72 _ 
ujus temporibus fuiſſe ajunt di- 
hows um re aj th deinde 
ſervatum Aiſutbrum, Saturno ipſi 
quod fulurum erat pranuntiante, 
er fabricandam ipſi Arcam: in ea 
i una cum volucribus, reftilibus 
ac jumentis navigandum, Aſfyriis 
autem, ut et aliis quibuſdam 
entibus, Deus ſummus ab ea 
ella vocabatur, que, ut Ta- 
citi utar verbis, e ſeptem fideri- 
bus, queis mortales reguntur, 
altiſſimo orbe et præcipua po- 
tentia ferebatur; aut certe Sy- 
tiacum IN, quod Deum Ggnifi- 
cat, Graeci Interpretes Kpo 
weo vortere, is om 
dicebatur. Drago Aly San · 
choniathonis interpres: iN 
Mw val Kpirov R. Citat Euſe- 
dius : apud quem mox ex eodem 
Philone ſequitur: Kpdvog zy of 


dente A . Sed 
errer eſt }:brarii, qui pro H 


quod contracte pro l, Gre 
cis Chriftianis poni ſoſet, poſuit 
"yarn, cum N fit, ut diximus, 

N, quomodo Syri dicunt, 
«i [Non eft, in hac hiſtoria de 


Aihilo quod Deucalion, qui idem 


ac Noachus, dicatur vip wriß̃- 
Fas, hoc eft, NDTN WIN, vir 
terre, hoc eſt, agricola. Cen, 
IX. 20. ubi vide a nobis notata, 
Ciricus.] 


— 


n Qui et columbæ emſſſi me- 
migit, ut & ex Greiis Plutay- 
thus :] Libro, Terreftria an aqua+ 
tica animantia plus habeant ſo- 
lertiæ: Aevxaniwn pas mepioipdy 
be g Aagrazc; d pH NN 
7. Jai, xiuaave; Hv hd- 
N duo, eiae & a - 
ay. Columbam ajunt ex arca 
emiſſam certum indicium detuli 
Deucalioni, cum redirer, tempefia- 
tis; ubi ananebat, ſereni. No- 
tanda autem et in hoc Plutarchi 


et in illo Polyhiſtoris loco, non 


minus quam in Nicolai Damite 
ſceni et Apollodori libris, et in 
iis , ſcriptoribus quibus utitur 
Theophilus Antiochenus libro 
111. vox Azpvaxe;, quæ plate 
reſpondet voci AY, quam 
in hac hiſtoria Moſes uſurpat, 
vero aliter eam vertit Joſe- 


® Lucianus,] Libro de Dea 


| Yyria, cum de templo vetuſtiſ- 


ſimo, quod erat Hierapoliß agere 
cœpiſſet, adjungit. Oi wy 29 
N Azvianloye Toy Tx T3 
legor eigagda Nye Ty Age 
xanava, im rd rd aro N 
iin lo- Acutaniaves dꝭ , AB 
iy "EXAnos inuga, To ENU. 
Ir ab, Ae 5 3 Abe 00 
xen. "Hs 5 yerrh, of voy EvOpmrres, 
S Tar LY:v00T0, GAN I H 
v yevei, erayre; whorre* Bru Ne 
Nut T9 Teurips tio, Tod auTH in 
Atunalaweg tie WN din α . 
deln dt weft rd d 
rad D ioilai . Vepont xapla Is 
rec, A 700 kerpa cy, 8 
ya ipUAaoot, irs fel 

Ade, art lierten bald, 2 


— 
nn 


— — — ag TS IE OR 


wy opict i tabu ous gepd di- 


nero abr “ Y onnov Ce 


beider, I dE patyLao Eytvorlo, 


1 


53 Sana £7; . avicn, 
& d cu Ude tyivorTo x, Waves 
@NovTo' Abutaniwy Te H ay- 
dpa EninreTo &5 yevery TeTepny, 
tus ung TE ai Tic evoeCtiag f- 
vec. 'H Te e owTnpin 108 Bie vo. 

L dm, THY auTH Bye, 
i Tawny totibgoa; Wiidas Te, 
S v, Eaute, zien bob i- 
vovTs T2 of amrixovro ee, & in- 
rei, da AS yevel, Y steg, 
xai dA, noon by ν Vifeorras, 
eveiyrTa i; geg te. O Is warru 
INue vo. Kal jury ui Eoivolle* anna 
ciel weyann di dev prnin io. 
Kal ty juin Aapran; Wavte; ETAEu- 


| Tay, bg 78 d Vnp imparts, Ta 


iv Atutaniwvg wap "EXMAME; 
ung Ta d amd Tihry, s- 
yeTau Moyog und Tay iy Th ipn 
Ut Affe Afiog Dαν ., 
ert ty Th cri xwpn xd, 
priya tyivero, & rd oupmray Y 
N ννν% Aν,,w p dd, inet 
rade zy re, Bape; Te Here, x, 
indy der Tw RAE] "Hpng A 
ier. EY It & To xden 
e. de, na 14 1 TW 119 Xapra 

„El u dy Tana Y jafya 
ag ToiolFe 0, Fu da. 
T7 It 2% 8:Tov parpoy bgs. Fic 

Tig ig oping rde mpioo808.. Ale 


bare rede bx Dakdrong D 


is Thy my dm Otpuot 
d 8x lples , aha wiz 
Evpin Þ ples 3 wepnDJev 78 


EvqpiTew ano d p bg 


Sanacoouy ix, Kal WavTe; 
n 


* 


a % #4leCnoay ,I ve, 


46 H. GROTIVS DE VERIr. 


ui apud Hierapolim Syriæ, vetuſtiſſimam ait ex- 
Hale hiſtoriam et de Arca, et de ſervatis per 


TY vun in x,, -jrta Te bg m3 
xh XATEDET , Y TirgTus ud 
xd αν fo toy WarTog f 
Woxney Ta d meiferreg Atuna - 
NM, iv TS ig rede voucy N- 
Nat NNν cure Te xa Eve 
EpyETing paigec Epevai, O wv 
&v apyaing airois Myog ape? 
TE ip, rige tri, Plerigue d 
Deucalione ſtructum ajunt hoc 
templum, eo, ſcilicet, Deucalione 
cujus ætate vis aquarum fuit 
maxima. De eo autem Deucalione 
in Gracia audivi quod Graci 
narrant. Eft autem ſcrms talis : 
Hoc quod nunc eft heminum genus 
non ab initio exſtiiiſſe, ſed id 
periiſſe ſtirpitus; qui vero nunc 
ſum bomines ſecundi eſſe generis, 

uod ortum a Deucaliene paulatim 
in ing entem muliitudinem excrevit. 
De illis autem, qui ame fuerant, 
bominibus hec ſunt qua memoran- 
tur, Contumelicfs homines cum 


Hent, iniqua facinora perpetra- 


bant : nam neque jusjurandum 


ſer vabant, neque excipiebant boſ- 
pites, negue curabant ſupplices : 
ob quas res maxima eis ſupervenit 
calamitas. Statim enim terra plu- 


rimum aqua de ſe extulit, tum 


vero plurimi de cœlo cecidere im- 
bres: flumina gquoque ultra modum 
exundawere, et mare ipſum ſuper- 
fuſum et terris, ita ut res omnes 
aqua fierent, bomines vero peri- 
rent omnes. Solus tunc ad ſecundi 
generis exordium Deucalion relic- 
tus eſt, prudentiæ et pietatis ergo, 
Serwatus autem boc modo efl, In 
arcam magnam, quam babebat, 
liberos muliereſque domus ſuæ im- 


poſuit, ipſeque cam ingreſſus eff : 


a 


RELICG. CurrsT. Lis. I. 


eam non hominibus modo ſelectis, ſed et de ani- 
mantibus _ czteris. ? Apud Molonem quoque, 


get Nicolaum Damaſcenum hiſtoria eade 


gued cum facertt, venere apri, 
et equi, et leonum genera, et 
ſerpentes, et alia que in terra 
paſcuntur, bina quægue : ille bec 


ad ſe azimantia rec it omnia: 


gue nibil nocuere: ſed magna ei 
cum illis divinitus amicitia obve- 
nit: unaque in arca navigarunt 
omnes, quamdiu agua ſuper terras 
fuit. 2 ſunt quæ de Deuca- 
lione referunt Eræci. De its vero 
gue fo acciderunt, fertur ab 
ilis qui Hierapolim babitant res 
admirabilis : in ſua regione terræ 
fuiſſe biatum, qui aquam abſorp- 

erit omnem. 1 ubi factum eſſet, 
a Deucalione paſitas aras et Juno- 
nis templum ſuper illo biatu. Ha- 
tum ipſe vidi. Valde exiguus eſt 
ſub templo, quod dixi. An olim 
major fuerit, contract u ſgue ſit cum 
tempore, equidem neſcio: id ſcio, 
guem vidi, par vum eſſe. In biſfto- 
riæ bujus Fee quod agunt, Boc 
6: bis anno ex mari aqua in tem- 
plum defertur. Ferunt aquam non 
ſacerdetes tantum, ſed omnis Syria 
Arabiaque, Quin ab Euphrate 
u/que eunt ad mare bomines, om- 
neſque aquam ferunt : eam primum 
efundunt in templum. ah (+4 
in biatum aqua: et 1s biatus, 
guamvis parvus, immenſam vim 
apuæ recipit, Hoc cum faciunt, 
ritum bunc ajunt à Deucalione 


inſtitutum, in calamitatis mu! 


et ſalutis partæ memoriam. Talis 
eft vetus de templi hoc ſermo. 

 Þ Apud Malonem quoque,] 
Verba ejus tradidit nobis Fuel 
bius libro 1x. Præparationis 
Evangelicæ, cap. xIx, Kara T9y 


m exſta- 


KaTaXNUT oy Gms The Aggetvlag 
amex3ev Tow WepihupItiyra ay- 
Ipwrrov. eT2 Tav viav, ix Tay 
iy BZerauvipevcy wwe Tay i- 
x, .  havoavra I Tiy pate 
Re XAgar, New ele Thy Ggtr- 
viy rde Tuplac, Scar tpnwor. 
Sub diluvii tempus exceſhſ e 
Arme nia eum hominem, qui cum 
liberis ſuis diluvium evaſerat, 
ejectum rebus ſuis vi indigenarum, 
Eundem, cum loca interjecia tran- 
f#[ſet, perveniſſe in Syriæ regio- 
nem montanam tunc vacuam, 

1E Nicolaum Damaſcenum] 
Ejus verba ex hiſtoriæ Univer- 
falis libro xcv1, fic exhibet 
dicto jam loco Joſephus ; *Ec:y 
vip r Mivada jwutya Geog xals 
Tiy "Agjaeviay, Bags Meydjecvory 
eig 7 mona; auuquyirrac int 
TY zaTaAXNuoj3 Myr IN wes 
pie nai Tia im Adpyaxog 
x bmi Thy Gxpaiptiay A- 


| Aak, aal Ta N Tawy tuley 


r we owSnvai yivoro I fy 
&rog, y ri Kal Me de aviypaley 
6 r 'luTaiwy vouodirng, Eff 
ſuper Minyada (quam Milyada 
vocant Strabo et Plinius,) ingens 
in Armenia mons Baris dittus, 
in que fama eft ſervatos eſſe ex 
cataclyſmo multos : unum wero in 
Arca vectum ad ſummum ejus jus 
gum appuliſſe diuque lignorum 
eius arce manſiſſe religuias. Hic, 
credo, is fuerit cujus Moſes me- 
minit, gui Fudgis leges condidit, 
His ſcriptoribus addendi Hiero- 
nymus /Egyptivs, qui res Phœ- 
nicias ſcripfit, et Mnaſeas, me- 
morati Joſepho, Forte et Eu- 


A 


* 
* 


> Dm — 
—_—  _—_—_ — 


= a > 


- — — — m—_— 


— — — — — — 
— . K 
. apa —B —ů ð˙*— :·1 —— — 


—— — 


— 4 4 — — 


rr 


— 


— 


— 
— 


| 
+ 


S ee EE EE TER 


— — 


— —ũ—— — . —— * 
* war NM . .- J 


2 nn + 
La oy — * 
5 r 


43 ' H. Gxorrivs' Ds VIRIr. 


bat: quorum. hie Arcm quoque nomen habebat: 
quod et in Deucalionis hiſtoria apud Apollodo- 
rum reperitur. Sed et in Americæ partibus Cuba, 
Mechoacana, Nicaraga, diluvii, animalium ſer- 
vatorum, quin et corvi et columbæ ſervatam 


memoriam, diluvii ipſius etiam in ea parte, quæ 


nune Caſtella aurifera vocatur, Hiſpani complu- 
res teſtantur. Qua parte terrarum homines ante 
diluvium egerint, vel illud loquitur, * quod Plinio 
notatum eſt Joppen ante diluvium conditam. Lo- 
eus, in poſt diluvium ſubſedit Arca, in mon- 
tibus Gordyæ is, ab omni zvo in hunc diem, 
Armeniorum conſtante memoria, monſtratur, 


* Japetus Europæorum genitor, et inde Ion, aut, 


polemus, quem ex Pelyhiſtore 
| 2x Euſebius Pr; arationis 
+ IX, cap. 17, 

r Sed et in Americe partibus] 
Vide Joſephum Acoſtam et An- 
tonium Herreram. | 

' 8s Ducd Plinio notatum] Lib, 
v. Cap. 13. Conſentiunt Pli- 
hio Mela et Solinus, Confer 


 quz ex Abydeno 2 attulimus. 


t In montibus Cordyæis, 
les Ararath . —.— 
— Chaldæi interpretes, 
ordyzos Joſephus, Cordæos 
Curtius, Gordyzos ſeribit Stra- 
bo libro xvi, Plinius libro vi, 
tap. 27. et Ptolemzus. [Hzc 


et ſequentia, quæ ad Gecgra- 


hiam Sacram, et conditores 
zentium pertinent, poſt hæc à 
Grotio edita, de indufiria et 
adcuratius multo perſcrutatus 
eſt Sam. Bochartus, in Gevgra- 
Ph ia Sacra; unde etiam Grotii 
ratiocinationibus majus pondus 
accedit. Clericus. 

u In bunc diem,] Monſtratas 


| ſuo zvo has Aice reliquias ait 


Theophilus Antiochenus libro 
111. Epiphanius contra Naza- 
ræos. Ng irs nal dee Ta N- 
ava Tig Ts Nos Mga del- 
xv ral ty Ty Toy _— pts 
Ad hoc uſque tempul riliquie 
Arcæ Not monſtrantur in Cordy- 
eorum terra: Chryſoftoraus Ora- 
tione de perfecta dilectione. I- 
dorus lib. xiv, Originum, cap. 
8. Ararath mons Armeniæ, in 
guo Arcam bifforiae to diluvium 
reſediſſe teſiantur, Unde et vſque 


bodie th:dem lignorum ejus viden - 


. tur weſtigia, Adde ex Haitone 


Armenio hæc que habet capite 
nono : In Armenia eft altior 
mons gram ſit in toto orbe terra- 
rum, gui Ararath vulgariter 
nunc up du, et in cacumine illius 
mont is poſt diluvium arca primo 
it, Adde Geographum Nu- 
ienſem et Itinerarium Benja- 
minis. 
Japetus] Eft ipſa vox . 
Nam eandem literam ) ali ut 
w, alii ut ꝙ pronunciabant; 
qualis difterentia et nunc eſt, 


juter 


hn. Df 


Reztrce, Cunror: LII. I. a9 


ut olim eloquebantur, * Javon Græcorum, Afro- 
rum. vero! Hammon, nomina ſunt, quæ apud 


Moſem qu 
tigia in * 


inter Germanos et Belgas. No- 
tavit id de Hebræa litera ad 
Danielem Hieronymus. 

x Javin] Nam lame ſæpe 
eſt apud vetuſtos ſcriptores, Id 
in Ariſtophanis Acharnenſibus 
Perſa pronunciat lava. Jam 
vero mos antiquior erat inter 
duay vocales interponere di- 
gamma, quod poſtea per v ſcribi 
cepit, vim fic x. ita alas erat 
quod nunc 4% et doe aurora, 
rande rag, pavus, iaivag T2; 
"EXAnve; xakfow Suidas, 

y Hammon,)} Nam per aſ- 
pirationem reddere, aut etiam 


omittere Graci folent: ut 


Dohrn (Aatpipurres, vel 
Ader ve TY axuad, 
apud Irenæum et alivs. 7 
ſocia de Gratis veteribus, 
sy ally. MM, Hanno vel 
Anno. n Hannibal vel 
Annibal: 5y23 N Haſdra 
bal vel Aſdrubal. As- 
urrai. Ny vero Gra ca eſt deſi- 
nentia. Hic non Libyum tan- 
tum, ſed et multarum aliarum 
gentlum pater confecratusad ip. 
ke in Jovis ſtellam. Lucanus 1x. 
Ruamors Athropum populis 
Arabumgue b atis 

Gentibus atque Indlis tunes ft 
 Frpputer Ammon. 14 
quoque in hujus 

parte ponunt ſacre literæ Pial. 
XXVII. 52. CV. 33, 27 cr. 
22. Hieronymus in traditioni- 
bus Hebraicis ad Genefim : 4 


uo ptus uſaue hadie Ham 
3 lingua dicitur, 


ficut et cæterorum veſ- 
que vocabulis = Joſephus 


Z Joſep bus et alii obſervant. 
Is a Ja dicit eſſe Tepapeic 
Galatas, ubi oppidum Comara 
Plinio ; Comari populi Melee 
bro 1. Ex 9D Scythas, i 

ibus condita Scythopolis in 

yria; et altera urbs Magog» 
Plinio lib. v. cap» 23. aliie 
dicta Hierapolis et Bambyce : 
A 1D Medos eſſe apparet: ab 
I, quod diximus, Iavonas, 
Iaonas, Jonas. A an Joſe- 
phus ait eſſe Iberos Afi, in 
m vicinia Thabilacum 
urbem vetuſtæ originis veſtigia 
ſer vantem ponit Ptolemæus. A 


"ZD eft urbs ipſi memorata 
Mazaca, cujus et Strabo memi- 
Hit lib. x11. et Plinius lib. vr. 
3. et Ammianus Marcellinus 


libro xx. Adjice huic Moſchos 


nominatos Straboni lib. xt. et 
Mele libro tum primo, tum 
tertio, quos Moſchenos dixit 
Plinius lib. vi. c. 9. et Moſ- 
chicos montes apud eoſdem et 


Plinium. AD effe Thra- 
ces, cum Joſepho tradunt con- 
ſenſu alii, et vox indicat: pre. 
ſertim 6 obſervemus Gra cum 
t ab initio reſpondiſſe Syriace 
literæ O, quod ordo indicat. 
De iis qui ab IN, corrup- 
tus elt apud Joſephum 0 
ſed dubitandum non eſt quin 
inde nomen habeat Aſcania 
Homero memorata pars Phry- 
giz et Myſiæ : de qua Strabo- 
nem vide lib. xT1. et Plinium 
lib. v. c. 32. et Afcanius lacus, 


et ex lacy ammis apud eundem 


* = 
3 


— 
— — . 


"_ mm 


: = - - 
8 — — — — rams — 
- . - 


o 
6 7 To eu 4 AGES.” WF. . 


lib v. cap. 30. Aſcaniz inſulæ 


eidem lib. tv. cap. 12. et lib. v. 


cap. 31. A ND) eſſe Paphla- 
gonasdicit Joſephus, Riphatæos 
dictos aliis, quibus locis Ri- 
phaces ponit Mela libro 1. Ab 
rox eſſe alot; idem ille 
nos docet Joſephus, et Rieroſo- 
Iymitanus Paraphraſtes ei adſti- 
pulatus pro ZEolibus Græcos 
nominans, totum pro parte: 
neque abludit Hell- terra no- 
men. A P'\WNT) effe Cilices 
Joſephus idem dicit, probatque 
ex urbe Tarſo. Multis enim in 
Jacis evenit, ut qua pepulorum 
nomina fuerant, uſbium facta 
fint nomina. De , unde 
Kirxiey, ſupra attigimuss A 
W112 ZEchiopes Chuſ i et ſibi- 
met ipſis et vicinis, ut Joſephi 
tempore, ita et nunc vocantur: 
unde et fluvius apud Ptolemæ- 
um, et apud Geographum Ara- 
bem urbes Æthiopiæ duæ no- 
men retinent: pariterque A 
D' x, qui Mira Philoni 
Byblio, Meſori fibi ipfis et 
accolis ii qui Gra cis AÆgyptii, 
et menſis apud eos nomen Meg. 
Cedreno terra ipſa Mica. Vere 
et hoc Joſephus a 2) D eſſe in 
Mauritania amnem. Meminit 
ejus amnis et Plinius lib. v. 
cap. 1. Phut et juxta erm regio 
Pbutenſis uſque in pra ſens dici- 


tur, ait Hieronymus '1'raditio- . 


nibus Hebraicis in Geneſim. 
Eſt non longe à Feſa, manente 
nunc etiam vocabulo. Qui Moſi 
eſt 29, is contractius San- 
88 * ex eo * 
yblio, x. Inveniens id ap 
Euſebium lib. 1. Praparat. c. 
10. Et terra ipſa fic dicta, Ste- 


Phanus de Urbibus: 50d, Croce 


«© HF. GroTivs pt VERiT. 
_ Strabonem lib. x1v. et apud 
Plinium diQo cap. 32. lib. v. 
Aſcanius portus apud Plinium _ 


- þ Goin xanirai, Chua, fc 


appellatur Phenice. Et ſuo tem- 
pore ait Auguſtinus libro Ex- 
poſitionum epiſtolæ ad Roma- 
nos, ruſticos ad Hipponem, ſi 
interrogentur qui eſſent, re- 
ſpondere Canaani. Et Meſtrai- 
mi et Canaanis nomina ſunt et 
in Eupolemi loco, ut eum pro- 
fert Euſebius Præparat. Ix. 17. 
A y Regema Ptolemæo 
in Arabia felice, nimirum ] in 
y mutat, ut in Gomorra aliiſ- 
que vocibus. A NAD Sabæos 
deducit Joſephus, notam gen- 
tem t quarum et urbes princeps 
Sabz Straboni lib. xvi. Ubi 
a MN=D Sabatenos Joſephus 
ponit, ibi Plinio urbs eſt Sobo- 
tale lib. Vis cap. 28. 2327p 
a Libyum nomine non abir, 
nec i Y Nepata urbs 
ZEthiopum- Plinio lib. vi. c. 
29. Nepata Ptolemæo: nec i 


(IDE Pharuſi Plinio lib. 


v. 8. Pharuſii Ptolemzo in 
Ethiopia. A U nota urbs 
omnibus poẽ tis et hiſtoriis Si- 
don. AWYN oppidum Goraſa 
Ptolemæo. Abo Y Arca, urbs 
apud Pheœnices, Ptolemæo me- 
morata, et Plinio lib. v. c. 18. 
Ab 'T N Aradus inſula me- 
morata Straboni lib, xvi. Pli- 
nio lib, v. c. 20. et Ptolemæo in 
Syria. A Toi Amathus A- 
rabiæ nominata Herodoto in 
Euterpe et Thalia. Ab £7 
Eiym.i Medis contigui apud 
Strabonem lib. xvi. Plinium 
lib. v. cap. 26. et 27. et apud 
Livium lib. XxXXVI I. Horum 
traduces in Phrygia Elymi apud 
Athena um lib. 1v. Ab NH N 
Aſſyrii noti omnibus, ut et x 
MN? Lydi ; unde et vox Ludo- 
rum Latina. Ab N in hunc 


nem 


Grecis 


N 


RFIIC. CHRIST. LIS. II 31 


Græcis ab urbe M Syri: nam 
Y modo per 7, modo per = 
vertitur; unde urbs illa Y 
quæ Tyrus Græcis, Sarra En- 


nio, et Sinæ, aliis Tinæ. Stra- 


bo libro xvi. in fine: Aiys 38 
x rde "Apzeuc J romhe. ode 
ui Nootidwn ©» di xte dai diy 
ud vb 10a rie Tupiac, 5; Tis 
Kiuxiac, 8 dune rde Ys 
a Tv Zuplay adꝰꝗτ]τ] NMemi- 
nat Homerus et Arimos : ed au- 
tem voce vult Pofidenius intelligi, 


non partem aliquam Fyriæ, aut 


Cilictæ, aut alterius regionis, ſed 
Syriam ipſam. Idem lib. x111, 
Oi d rde Les Apen, Nera, 
de vov "Apapere Arygos Surt 
qui per Arimes Syros inelligant, 

ui et nunc A ani dicuntur. Li- 
. autem primo. Te; yap ö 
h Eupue KaNepmires wma 
Toy Tia "Ap Aα,, vaRE - 
Dai. Nam qui d nobis diruntur 
Syri, cos ab ipſu dici Arammeos. 
Ab / Auſanitis regio apud 
Lxx Interpretes, in Jobo: Au- 
fitida dixit Ariſtæus. A 2n 
urbs Chollæ Ptolemæo poſita in 
Syria. A N Gindarus urbs 
apud Ptolemzum. Et populus 
Gindareni Plinio, v. 23. in 
Cœlo-Syria. A wry Maſius 
mons non procul Niſibi apud 
Strabonem lib. xr. et Ptole- 
mæum in Meſopotamia. No- 
mina ß ut et INN et 
m Geographi Arabes nobis 
in Arabia repræſentant nomini- 
bus Balſatjaktan, Hadramuth, 
.Chaulangut notavit Capellus vir 
eruditiſſimus. Nomen DN 
retinet ni fallor Opharus fluvi- 
us, et populus Opharitæ circa 


Mæotim Plinio lib. vi. 7. Etiam 
urbes eas quarum hoc in loca 


meminit-Moſes, antiquiſſimas 
eſſe collatione ſcriptorum appa- 
ret. De Baby lone res notiflima 


NN eſt Aracca, quam in Su- 


ſiana ponit Ptolemæus, unde 
Araccæos campos Tibullo dici 


notavit in Solinianis vir infini- 


tz lectionis Cl. Salmaſius. Ab 


I Acabenen corrupte, pra 
Acadene, dictam ſuſplicatur pro- 
babiliter diligens in Sceriptura- 
rum interpretatione Franciſcus 
Junius, qui et alia non pauca 
obſervavit eorum quæ jam po- 


ſuimus. 99 eſt Calliniſum 
oppidum ad Euphratem, cui id 
nomen ad Ammiani manſiſſe 
tempora, ex libro ejus xx111, 
docemur. Terra "YI eſt 
Zevaap Ti; BCE’: apud Hi- 
ſtiteum Mileſium, in loco quem 
nobis conſervavit Joſephus An- 
tiquæ Hiſtoriæ lib. 1. cap. 7. 
et in Chronico, itemque in Pres 
paratione Euſebius. Seripſit is 
res Phenicum, lectus etiam 
Stephano. At rurſum J in y 
mutato Singarum hinc montem 
Ptolemæus in Meſopotamia no- 
minat. Plinius autem Singa- 
ram oppidum libro v. c. 24. 
Hinc Singarana regio Sexto Ru- 
N haud gubie eft quæ 
Spier contractius Ninos. In 
Epitaphio Sardanapali, - © © 
ih ad lp i om el, Nivg 
* _ ptyadng Paonhatoag. 
Itfe Nini nagnæ modo Rex nil 
ſum niſi pulvis, 25 
Eft id nomen et apud Theogni- 
dem, Strabonem libro xvi. Pli- 
nium lib. x1. cap. 13. cujus 
'verba ſunt. ' Fuit & Ninos ime 
ofita Tigri ad Solis . octaſum 
Ee, — Claviln 1 


canus 111. Ei felix, ſic ama, 
Ninos, Habet id nomen Prot 


— . . 8 
* = * 33 i — — 2 — 2 * — —_ — _ 4 2 = 
»- . 1 — 2 — — 5 — — — — — — ID 
= — — 5 
- — — — — — 
. — . 
= * — * — = — - * . - = 
— — — — OO ow En SED 6 — * IE —_ 
: * \ * - 
— 
— — — = — — 


8 
— — ——ñ — — — 
— 


Meſopotamia, 


32 F. GroTrws DE VERTr. 
et allii obſervant. Jam vero? affeftati in ctelum 


| mzus in Affyria. A Hd utbe 


fincipe nomen habet regio Ca- 
nens. Strabont Ib. X. die, 
deinds initio lib; xv1, JO” eſt 
Refaina-apud Ammian. Libro 
xxI II. Sidon nota omnibus. 


My nemo dubitare poteſt 


Juin litera, Y per , ut dixi- 


mus, reddi ta fit Gaza Paleſti- 
norum, nominata Straboni lib. 
xvi. Mele lib. 1. qui ingen- 
tem et munitam admodum vo- 


3 cat, Plinio ub. Ve 13. v1. 28. 


et alibi. Nd cot Helio. 
polis urbs Sipparorum in loco 
Abydeni, quem modo produxi- 
mus. Sippara Ptolemæo in 
IN eſt Ur 
Caſtellum Ammiano memora- 
tum libro xxv. N Carre 
Craſſorum clade nobilis. | 
Acta in rulem ininerir, ] 
Homerus Odyſſea a. Ovidius 
1 Metamorphoſeon : . 

Aßfes aße ferumt regrivem corlyfte 


Ligeantes. : 
Vide et Virgilium Geargicon 


Inv Et Lucanum lib. VII. Fre- 


quens eſt apud omnes gentes 
loquendi genus, ut que ſupra 
communem altitudinem attol- 


» 


luntur, dicantur | AA ut 


apud Homerum ſæpe. Sic et 


Deut. 1. 28. et 11. To Sibyllæ 
neſcio cujus locum da inſana 
illa turris fubſtructione agentem 
citat Joſephus talem. Havre 
S upαοννονν Iyawy Tay d par 
criονο 9:03) noal Ties UR 
roy, & ed, araνναννν 


N apr: of d Nea drsadde k- 
1 


pales av Ti, xi, 
Nas xc yy Edna 8 
Thy. . Cum bomines 


ones und lingua uterentur, ale 
iam turrim ædi ficare quidam 
cœperunt, velut per eam in cœlum 
ſeanſwri. At Dii ventis immiſfis 
ewertere turrim banc, et ſuam 
cuigue Iinguam attribuere : undt 
webs Pabylon factum eft nomen, 
At ex Abydeno hc nobis pro- 
fert Euſebius Præparationis ix. 
c. 14. et Cyrillus libro 1. con- 
tra Julianum. Exri & el Mννð, 
TY; efryr, bs he: ey as 

ey Te 8 MEYESu N ν,e- 
3 N Nea ala ꝙfανiαάHvag dal · 
vag e d, wogywy Tugey ile 
Cary deięeiv, Iva viv Bacunay gi. 
n Te &7o0y D TS Ggavy* nat 
rde àαν dec Bubiovlag ava- 
pi fe abroIHo; 79 junxaye 
n Ti In Ta teria N,, 
BaCuraya' Tiw; I IvTag d- 
Yu bu de dy cod prviv 
tema , ere Ft Koop Te n 


| Titi. ougives okewov, Sunt 


gui dicant prima illos 2 terra 
editos bonnes, cum er wiribus er 
mole ſua ſuperbirent, ita ut 
plis Diis poſſe jaFarem, werti 
fe ad tarrim fruendam, ons 
nunc abylon. Cumque jan 
prope ad Cœlum perceniſſet opus, 
wentorum vi Din auxiliantiumn, 
diem id ſuper ædiſcantes : 
ruinis impoſitum namen Babylonis, 
Cum vero ad id temparis unizs 
ſermonis fuiſſent bomines, im- 
miſſam in es 2 Diis linguarum 
diſcrepantiam. Poſt id extitiſſe 
hellum Saternum inter er Titams. 
Falſo autem a Grecis prodi- 
tum, conditam a Semiramide 
Babylonem, etiam Beroſus in 
Chaldaicis prodidit, ut nos Jo- 
ſephus dooet contra Appionem 
1. eundemgue errorem tum ex 
Philone Byblio, tum ex Doro- 
theo gidonio refellit Julius Fir- 


micuss 


ww oY "gy Sd. Ms. a. Meds, dtd Bi Bind 


%% + 4 4 % ᷑ᷣͤ of. io far inn ac a manic an todos bo ro m —âß————— 


Ruiro. CAuRISsT. ' Lys. I. 


$3 


itineris, quis non 'Poctarum meminit? > Sodomo- 
rum incendium eſt apud Diodorum Siculum, 
< Strabonem, * Tacitum, * Plinium, * Solinum. . 


micus. Vide et que de gigan- 
tibus et turri ex Bupolemo no- 
dis adducit Euſebius Preeparat. 
'-Rvangelice lib. xx. cap. 17. 
b Sodomorum incendium oft a- 
Diodorum Siculum, | Libro 


Vicina regio cum igni ſubardeat, 
Jarvumque oderem exbalet, in 
cauſa eft cur accolgrum corpora 
morbida fint minimeque wivacia. 
Vide hac de re etiam Diflerta- 
tionem noſtram Pentateucho 
ſubjectam, de incendio Sodo- 
morum.] Clericus. 

c Strabonem,] Libro xvr. 
poſt Aſphaltitæ deſeriptionem. 
78 J trumvupoy Thy "> Span bat 
TA d TIXpeNpuct OLPETT ROANG. 
nad yap irg Twas kiten 

| os Tpaxples wo! 


luivag 
Manila, eee, 


5 yiv Tepgwin, cava; Te we- 
ong be Mooaduy d rev, 5 
dvradeię ipporbty olagpedy Eloy- 
rag, xalomiag It dy whyac 
«mod. "Nev wieter role 
DpoAuuivog uns Tix ix, 
"©; dpa wngvro wore ul, ©." "5% 
w5\us tyrad9a. "Ny Tic janlge- 
Few Zedvpeary oh7orro j e 
it nod are gad ù d ouomay 
Ts xat dyapuonudroy wopc Ra 
'Veppay Ida ry doparroiy Te 
aal InnoFdy h Ni wie ον˖ỹmaad 


Vs Ee in bec folo ignem wwulta 
icia adſtrunt. Nam et petras 
oftendunt aſperas et exuſtas ciroa 
: tum multis in locis exe- 


a: urbes, um prin So- 
dom 2 — 
nume oftenditur in 1x. fladia pa- 
tens : terre autem — _ 
pente igne aqui calidis et 
3 2 i nune eſt 
tacum, concepiſſe ignem, ur- 
binm s alias, alias ab iis 
I ere erunt, dereli Fas. 
T7 aries} en V. 
Hand Fin scampi, qu os - 
runt olim uberes magniſque — 
bus "babitatos, fulmimum jathu 
arfeſſe + et manere weſtipia, ter- 
ramęus ſpetie torvidam, vim fru- 
Fonte edita aut manu ſata, five 
herbatenus aut flore, feu ſalitam 
in ſpeciam adolsuere, ata et ina- 
ma velu in oinerem vaneſcumnt. 
© Plinium,] Is Aſphaltiten 
deſeribit lib. v. Cap · 16. et lib. 
XXXV. cap. 18. 
f Solmum.] Capite 36. edit. 
Salmaſiana: Longo ab Hi 
ix rereſſu triſtis finus punditur, 
Yo — — teflatur bu- 
mus nigra et in cinerem ſoluta. Duo 
ibi oppida, alterim Sodoma nomi- 
-natum, mes nn pe tory > d 
pronitur, 
twice te © — 
ames 


* 


n e — — 
—— — 7 * — ac ——ñ——— — — — = 
h : — - 2 - 
- ——— — _ * 
— ay as - 8 


= — = . 
«„ yo 0 
* . 


+ 4a” 
—— — 


— ̃᷑ꝓ·:⅛H ::: 


— — ———_—_ 
Ws — — — 
- 


ies — — —— — —— — 


— 


* 
= ES 
_ - — ” > — 
CO — — P yy — — — — 
— 


— Inn 
— 


—— — 
— 


—— tt es hee —ů ed, we ens rates — — 
. 


— — 
— - oe — 2 


44 H. GRoOTIUS DE VERIT; 


Circumciſionis vetuſtiſſimo mori teſtimonium 


| | ; 
tamen non poteſt : nam fuliginem 
Intrinſecus a e, 


bali, preputia ponunt, Et Ta- 


citus: Circumcidere genitalia in- 


9 tantum extimæ cutis cobibet, que ſtituere, ut diverſitate noſcantur, _—_ 
1 wel levi preſſa tau fumum tx- Vide et Strabonem libro xvi t. 
. balat, et futiſcit in vagum pul- Tantum vero abeſt ut Judæi apud 
„ verem. Ly volt faſſi ſint unquam ab Ægyptiis apud 
10 h Cireumciſonis wetuſtifſimo ſe accepiſſe hunc morem, ut cum. 
lt mori teſtimonium præbuerum He- contra aperte dicant Ægyptios a no 
| redotur,] Cum errore tamen. a Joſepho didicifle circumcidi, Cheri. 
1 Verba ejus ſunt in Euterpe. Vide ſcriptorem Lexici Aruch, oo 
A .-Mivot erdvrowv. Kö nat Ayu quem citat optime meritus de Cole 
\ 7106 & Aldiereg wepilipararias ür. lacris literis Pruſius libro vi. Al 
# . Gexig 7% aidvia, Going Is xa? Præteritorum. Neque vero To Wo 
| .Zugine of by ri TTanairiry & re commune omnibus Z/Egyptiis Wage 
s uoοονοανανν˖ Tap Alyunliay due fuit circumcidiutJudzis: quod Toy, « 
Dunizat. Tüpiot $8 el Tegt Oxppacj- vel Appionis hominis Ægyptii voc 
_ Jolla > meli Tdajuoy, x; Mi- exemplo, apud Joſephum, diſ- Tolg 
Ape ri rio dfouyeirove; ive cas. Phœnicas Herodotus haud 429 
a Kr pant veg? .dubie pro Idumeis dixit: ut et gu 
_ Dynivacs Ob ret yap al 4 ig Ariſtophanes Avibus, ubi E- g 
Tsjarbpaeve, AY H e Kat gyptios et Phanicas Jo vo- colon; 
Deos Alyunlicor paivovia aroidles cat. Ammonins de Verborum devs 
xv v abr. abray d Alyunr- differentiis: IN’ Is 79 H circu 
. Ti\aw & Aldaärey 3% ix ein, Ax ider au lea, dnaa O oſten 
zwe vtgot wage Tay iv E Eg. % Zupore Idumæi non ab ori- los 
Hey. Soli ab antiquo circumci gine Judæi, ſed Phoenices ac Syri, quod 
' ſunt Colchi et Ægypeii et Abi. ZEthiopes autem illi qui cir- Iden 
 .opes, Phoenices autem et qui in cumciſi ſunt ex Cethuræ erant circu 
Palæſtina ſunt Syri, fatentur poſteris, ut jam dicemus. Col- ſceilic 
unc ſe morem ab Ægyptiit ac- chi et eorum vicini ex decem 1. 
.cepiſſe. Syri vero qui ad Ther- ſunt tribubus, quas tranſtulit Trog 
.modontem et Parthenium ſunt Salmanaſar. Inde et in Thra- Aro 
amnem, et Macromes borum vi- ciam quidam venere. Scholia- Sunt 
cini, d Colchis dicunt ſe didieiſſe. ſtes ad Ariſtophanis Acharnen- Fgy 
. Hi enim ſoli ſunt, gui circum- ſes. "Oboudyrioy £2yog Opaniriy. TY 42 
ciduntur, faciuntque ea in re qa IJ aide ledaing £1 * 
.cadem que Ægyptii. De Ætli- Odomantum gens eft . Thracica, de 8 
_ .opibus autem et Ægyptiis, utri Dicuntur autem ęſſe Judæi. Ubi To C 
ab alteris acceperint, liquids dicere Ea He- I | 
non poſſim. In Syria Palæſtina ræos, ut ſzpe. Ab Æthiopi- Cui . 
nullos fuiſſe circumciſos præter bus trans Oceanum circumciſio datui 
Judæos veredicit Joſephus An- venit in Novum Orbem, ſi vera tum 
tiquæ hiſtoriæ lihro v111, cap. ſunt quæ de eo more reperto in C 
. 4+ et contra Appionem priore in varlis ejus orbis locis nar- hos 1 
libro. De quibus Judzis Juve- tantur.  [Quezrunt Eruditi an lib. 1 


n | apud gelic; 


r 


REIIC. CHRIST. Lis. I. 


$5 


-rzbuerunt Herodotus, * Diodorus, 3 Strabo, 
E Philo Byblius : præbent etiam nunc i ortz ab 
Abrahamo gentes, non Hebræi tantum, ſed ® Idu- 
mzi, * Iſmaelitz, * et alii. Abrahami, Iſaaci, 


apud ZEgyptios citius, quam 
apud Hebræos, inſtituta fit Cir- 
cumciſio, qua de re vide notata 
2 nobis, ad Genel. XVII. IO. 
Cler icus . 

i Diodorus.] Libro 1. de 
Colehis. "Or: d T#ro Td e- 
AlyumTianoy sg, onpatiov tives 
Td WETEAVET da. TY; avIgwnus 
ETagamnnowws Toig ar" Alyur- 
Toy, Traqatvoyrog TH Yojaijas Waph 
org amoinou* u dee % ack 
role LeSalogs Gentem — ab 
Agyptiis ortam arguments fit, 
— circumciduntur et ipſi more 
Agyptiorum, quorum mos in hac 
colonia manſit, ut et apud Ju- 
dæos. Cum Hebrzi ab antiquo 
circumcifi fint, nihilo magis 


oſtendit circumciſio Colchos il- 
los ab gyptiis eſſe, quam, 


quod nos diximus, ab Hebræis. 
Idem libro 111. Troglodytas 
circumciſos narrat, Æthiopum, 
ſcilicet partem. l 

3 Strabo.] Libro xv1. de 
Troglodytis : Ele 38 wegidalpen- 
Hive Tis naSamep ANU v. 
Sunt borum quidam circumciſi, ut 
Agyptii. In eodem libro cr 
Toaag tribuit Judæis. 

k Philo Byblias,] In fabula 
de Saturno, apud Euſebium lib. 
Is cap. 10. 

I Ortæ ab Abrabamo gentes, ] 
Cui Abrahamo primo omnium 
datum circumciſionis præcep- 
tum etiam Theodorus docuit, 
in Carmine de n unde 
hos verſus nobis Euſebius dedit 
lib. 1x. Preparationis Evan- 
gelicz cap. xx Ii. wi 


doe e ing avdmpne Ia 


Ney 'Abpaaju, * 
Abbe Gm” spasder Ker” Go 
ua ward oby cine 
Zap” ameaounioas woIng dre, 
d þ event. 
Qui ſanct᷑um patriis Araba- 


mum eduxii ab oris, 


.  Idem ipſum totamgue damum 


genitalia ferro 

Tegmina præcepit præcidere; 

pParuit ille, | 
m [dumai,] Ab Eſavo ita di- 
Qi, qui Ovoweg Philoni Byblio. 
Etenim alterum nomen erat 
Edom, quod Græci *EpuSpzy 
tranſtulere, unde dictum mare 
Erythræum: quippe eo uſque 
pervenit vetus Eſavi poſtero- 
rumque ejus imperium. Ori- 
ginis ignari eos cum Phenici- 


bus, ut modo dixi, confude- 
runt. Ammonius Idumaeos cir- 


cumciſos ait, ut et uſtinus Dia- 
logo cum Tryphone, et Epipha- 


nius contra Ebionæos.  Horum - 


pars Homeritz, quos ſuo etiam 
tempore circumciſos docet nos 
Epiphanius contra Ebionæos. 

n Iſmaclitæ, ] Circumciſi hi 
ab antiquo, ſed eo ætatis anno 
quo Iſmael. Joſephus lib, 1. 
c. 12. et 13. Tarte rat Is araig 
ixaliguy TW voary tt. d ade 
ler idem iteipan po riteuer, 
xa EXE {METS TITAUTAL, yEVLRG 
O. tx20 of Idar wee. 
rag ciprreαuαe . "ApaCr; It wile 
Ir O. rina, LGH 
2 à uTipng abr TY idyse, 
gaben yerigur Or in The aN 

Aaungy 


— 


—ͤ—6‚; . ß—— oe 4 — 
— =” W J 


—— — — 
"RA CL ”—__ 


— ws ot 
6—— hs £ 
— = __ a hae wy * 
8 Ins EE 3 


110 


— —— 


— 


—— 
— — — — 
- 


* 


36% H. Go raus DR VAI. 


Nutte, iy, TTY anaproggantiac TH 
N 2 Naſeitur Abraham et 
area 


anna ſæculi ſui ullimo puer 
22 — | 


diem etiam nune Judæi in 
circumcidendis liberis obſervant. 
At Arabes circumciduntur Fx 
annum etatis tertium et deci- 
mum, Nam princeps esrum gene- 
ris Iſmatlus ea etate circumciſus 
eft, filius et ipſe Abrabanni, - 
ex ancilla, Origenes in pulc 
diſſertatione contra Fatum, quz 
et apud Euſebium exſtat Ib. vi. 
c. 11. et in collectione Græca 
cui piXocaniag nomen i Oi d 
emo dvriceilai rhoa 0 v H 
1 Ivdala v erdyrwy Toys 
ht Iv Ne im 7%; 
vet, 0g e ab rue 
AastvY eepilopehy dupa c- 
e 5 iir, & p 
wiegt YAN Y fanfαςtłk 
N TH ele ind 2 lala 
eee * Thy N iy leNanNratg 
2 r Apablay rode, wg 
wailac ef ha. che- 
at cg · TuTo yap inypnrai Meg. 
abr. Neſcis quomedo dęfendere 
hoc peſſint, iis gui in Judæa naſ- 
cuntur ay amnibus talem eſe 


in es incurrere, ac me- 
ei ope I atque wite 
imen intraverint, At Tſmazlitis, 


lon of. 


el decimo: id enim de iſtis Fo 
ditum ft, Hos Ifmatlitas Epi- 
phanius contra Ebionæos diſ- 
putans, explicat Saracens : 
rette admodum. Semper enim 
hunc morem obſervarunt Sara- 
ceni, et ab eis accepere Turcæ. 


n Er alli.] Nempe, illi a 


_ egregiy 


— oh quibus locus eſt 
s AlexandriPolyhiſtoris, 
apud Joſephum lib. 1. c. 16. 
quem et Euſebius adducit Pra - 
parationis Evangelicæ _ IX, 
c. 20. KNA pnow A wee- 


ü HE, 14 


tropnoey 6 vogcobt vu auray, Fri i 
xp A Eyivorlo wra7- 
= are, XE N abray xat Te 
wats MA erg. "Apts, 
"Aodp, App. 8 * Ad 25 
Ace vplay xi amd d Toy 
A Ade 1 wr Adptp, wiv te 
Aqpay % Thy v *Agixay 3v0- 
jagdivar e N Neander 
ourpaleDoa int Aion Aalor · 
jpavre u Thy *Appa 8 
Na, yewioa, vity E airi; 
Atfdwpov* Toru N yiveoYat Zo- 
ava, do" S T&; Ba Capus Zia - 
xt nanxteioSai Cleodemus Pro- 
eta Malchas difus in Libro de 
udeis, eadem dicit gue Moſes 
qui Fudgis - condidit, ex 
Chettura Abr wultos ſe 
natos liberos, quorum tres ab ipſo 
nominantur Afer, Aſſur, Afra. 
Ar didam Allyriam. Ab 
aliis duobus Afra et Aﬀer urbem 
Ham, terramgue Africam. Hes 
Herculi commilitones fuifſe in Li- 
byam et Anteume. Herculem au- 
tem cum Afræ duxiſſet filiam, ex 
ea filium genuiffe Dedorum nomine. 
Ex boc natum _ unde bar- 
baros Sophacas Hic cœæ- 
tera nom na ex ſcriptorum vitio, 
nec cum Mofe, nec inter fe 
collatis Joſephi et Euſebli, qua- 
les habemus, codicibus congru- 
unt. At *Aqi3p haud dubie eſt 
qui MoG MY. Herculem au- 
tem intellige non Thebhanum, 
fed multo antiquiorem, Phœ- 
nicem; cujus et Philo Byblius 
meminit, Eyſchio citatus in 
dicto 


jus ary 
dendun 
tis ſit 
Deorun 
mis ten 
Pheniic 
pluribu 
per cha 


r 
ſcrvayit 
que h 


Q* tg@* © Oo > #7 


WW So 


RTT. Crnrer, Lb. 1. 5 
Jacobi, Joſephi hiſtoria NMoſi cbfertans v exftabat 


olim d apud Philonem 


Byblium ex Sanchunla- 


thone, apud Berofum, Hecatæum, Dama- 


= 


dicto ſæpe capite 10. libri primi 


Præparationis Evangelies. Is 
jpſe eſt Hercules, cujus exerci- 
tum in Afvicam /veaitle Settu- 


ſlius in Jugurthino commemo- 
rat. Videmus ergo unde Archi- 
opes, pars magna Aſrorum, cir- 
cumciſionem acceperint, quam 
et Herodoti habuerunt tempore, 
et nunc etiam qui eorum Chriſti- 
ani ſunt, non ex religionĩs ne- 
ceſſitate, ſed ex vetuſfiſſuni mo- 
ris reverentia, retinent. 

0 1 alias apud Philo- 
nem Byblium ex Sanchuniatbont, | 
Certe ad Abrahamum pertinere 
. Scaliger quædam, quæ ex 
Philene Byblio nobis ſervavit 
Euſebius. Ipſum vide in Auctua - 
rio ad Emendationem tempo- 
rum. Eft tamen cur de eodu- 
bitem. . 

q Apud Philonem Ryblium 
C ouſque fides poſſit haberĩ San 


cboniat boni Pbilonis nondum ſa- 


tis liquet. Fidem ejus admo- 
dum ſuſpectam fecit vir doctiſſi- 
mus Her. Dod eurllus, in Biſſer- 
tatione Anglica, 6 Sanchonia- 
thenis-Phenicia Hiſtotia, edita 
Londini anno MP CLXXX1, Cu- 
jus argumentis hoc etiam ad- 
dendum, quod in ejus fragmen- 
tis ſit abſurda quædam miſtura 
Deorum Oræciæ Orienti, pri · 
mis temporibus ignotorum, cum 
Phericum, Numinibus. 
plurihus hie diducere non licet, 
per chartæ — , Clricuss 
r Apud Beroſum, | Ejus verba 
ena pe takes Ante 
que hif tori 51. cap. | 4 


ferri temporum ratio oſtendit. 
6 Hecateum; | Is librum de 

Abrahamo ſeripſit qui periity 

ſed-exſtabat Joſepht tempore. 
t.D 15]! Nicolauth 


illum virum illuſtrem, amicum 
et Auguſto et Herodi, cujus 


reliquias aliquot nuper accepi- 


mus beneficio viri Ampliſfimĩ 
Nicolai Peireſcii, in cujus mortd 
et htere et literati omnes dams 
num ineredibile fecerunt. Ejus 
Nicolai Damaſcenĩ verba hat 
refert- Joſephus dicto jam locu : 
Atpdzen; Kaoixrure Apart 
N ov path apryuertg bl 
rue vie beg Batulaves NK 
da ia Xryouivic, ger & Why 
de o hh NA ra- 
rug Tho yanag oy TI ripn 
u, tip Tiy 1Te νν Xeivaiains 
Nec riv de 1udelavg.pree 
range, wel ob an i its 
Tarre;, ay; oy iv ii Ky: 
dale a n 1 
Abd IT; d e TH Aα&x - 
ounyvy 70 Wwoun deen, nad 
xa am avre Flvyrary AE 
{48 ono Meyoinn,” HAbrames 
in-Dantaſco regnwvit, qur adbotng 
cum exercitu” ulue wenerat" ex ea 
regione que ſupra Babylotem 
non multo poſi tempore cum ſua 
D E 8 mullitu- 


ſcenum, * Artapanum 


58 FH. GroTrvs ps Virirt: 


Eupolemum, Demetrium, 
mum Or 


partim et“ apud vetuſtifh 


phicorum ſcrip- 


torem : exſtat et nunc aliquid * apud Juſtinum ex 
Trogo Pompeio. Y Apud eofdem ferme omnes, 


multitudine. etiam bine emigrans 
pervenit in terram, que tunc 
nanæ a ene nune Fu- 


das diciter, ubi e i babita- 


yunt qui ab eo orti ſunt plurimi, 
quorum res alibi gh nad A- 
ame autem in Dama ſcena re- 
gione etiam nunc celebre e nomen, 
monſlraturque vicus qui ab eo di- 
citur Abramæ babitaculum. 
u Artapanum, Eupolemum, 


Demerrium, ] Habes quæ 3 


nomine ex Alexandro Polyhi- 


lib. 1x. cap. 16, 17, 18, 21, 23: 


Loca ſunt longiora, quam ut 
huc tranſcribam. Ante Euſe- 
bium nemo eſt, qui ea produxe- 
rit. Sed ex altari in Bethel ab 
Jacobo ſtructo, de quo agitur 
Gen. xxxv. venit fabula Tay 

, quam ex Philone By- 
par. c. 10. 

VApud vetuſti Orpbico- 
rum ſcriptorem :] Certa enim de 
alio accipi iſta non poſſunt, quæ 
apud Clementem Alexandrinum 
Strom. v. et Euſebium libro 
XIII. capite 12. legimus: 

+ Od ag xiv Tis Ro: Dorav 


Bl jo 1 


ele, Ny yap du, ace 


Tegelne, : 

Kal chaine vim api do- 
i, © Ve as 
3 


2 


Nemo illum novit mortalia 
cuntia regentem, 
 Unicus ille ni Cbaldæo ſan- 

guine cretus : | 
| Norat enim Solis qua ſe aſtrum 
| 5 lege rotaret, 
Et circum terram magnus ſe 
wedweret orbi: j 

LEqualiſque tereſque, intus ſita 
cireumplectent. 

Ubi Abrahamus jevoyevig fic 
dicitur, ut apud Efaiam Lt, 
cap. 2. UN. Ex cognitfone 
autem fiderum celebratus Abra - 
hamus etiam Beroſo, ut jam 
audivimus, Eupolemus apud 
Euſebium de eodem: % Ih xa? 
Thy Ar vad Thy Ka νν 
tupe. Hunc repertorem fuiſſe 
ene Fleraks a et 
inſuper Chaldaice, 

* Apud 1 ex Troga 
FO ib. xxxvI. cap. 2. 
Judæis origo Damaſcena, Syrie 
nobiliſſima ci vitas. Poſt Abraham 
et Iſra#! Reges fuere. Reges hos 
ut Nicolaus, fic Trogus Pom- 
S dixere, quod in ſuis fami- 
iis jus regium obtinuerint, Ita- 
quæ et Xpico vocantur Pf, ev. 
15. 

Aud eoſdem ferme omnes 
exſtat et Mofis aftorumque ejus 
nd ] Vide Euſebium dicto 
lib. rx, c. 26, 27, 28. Que ex 
- Tragico Judæo Ezechiele ibi - 
dem citantur, vera ſunt, et 

eorum habes apud Cle- 
mentem Alexandrinum Strom. 
1. qui cx myſtarum libris ne 


AY Do SW Re ot 8 ©@ * © 


70 
vb 
a 
mM 
0s 
1 
i- 


RREIIC. CHRIST. Lis. I. 5g 


exſtat et Moſis actorumque ipſius memoria; 


Nam et aqua extractum, et duas a Deo tabulas 
ei datas, Orphica carmina diſerte memorant. His 
adde Polemonem, et de exitu ex Ægypto non 


fert Ægyptium a Moſe verbis 
acciſum : et Strom. v. ex Arta- 
pano quædam habet ad Moſem 
pertinentia, ſed non ſatis ex 
vero. Juſtinus ex Trogo Pom- 

io de Moſe : Dux igitur exſu- 
lum fatus, ſacra Agyptiorum 
* e que repetentes 
4 mis AÆgyptii, domum redire 
tempeſtatibus campulſi ſunt : ita- 
gue Moſes Damaſcena, antigua 
patria repetita, Montem Sinan 


occupat ; et que ſequuntur vera 


falſis mixta. Ubi Arvas apud 
eum ſcribitur, Arnas legendum 
eſt. Is eſt Aaron, non filius, 
vt hie exiſtimavit, ſed frater 
Mofis, et Sacerdos, 105 
2 Nam et aqua extractum, et 
duas a Deo tabulas ei datas, Or- 
tbica carmina diſerte memorant. ] 
Ut quidem ea emendavit maxi- 
mus Scaliger, qui litera viciui 


admodum ductus mutata, pio 


eo quod ex Ariſtobulo Euſebius 
Præparationis Evangelice libro 
x 111. cap. 12. citat vnoyevic, 
legere nos juſſit udoyernic, ut 
verſus fic habeant, 70a 
"Ng - Abyog di,, & uIe- 
ytyde du rat ey, 
En Seide iet Nathy 
- _ xaTa limaxa ] 
tt weterum fama eff, ut juſſit 
flumine natus, 
Dona Dei tabulas geminas que 


ſenfibus bauſit. 


Subjungit autem hc, quiſquis 


ille fuit vetuſtiſſimus ſecriptor 
Orphicorum, poſtquam dixerat 
unum Deum eſſe colendum re- 


rum oronium artificem ac mo- 
deratorem. . 8 

a Adde Polamonem.] Videtur 
is vixifſe temporibus emæi 


Epiphanis, qua de re vide uti- 


liſi mum Viri Cl. Gerardi Voſſiĩ 
de . Græcis hiſloricis librum, 
Africanus hiſtorias Græcas ab 
eo ſeriptas ait, qui idem liber 
eſt quem EMM, vocat Athe- 
næus. Sunt autem ejus hæc 
verba : EN "Amifo; Tod Ow- 
pas e pacige Tov AlyurrTiuy Spa- 
rod itireoty AlyunTy, of iy Th 
NzAagirn Neyojatm Evpic N tri 
Apeblac winoay, Regnante A- 
pide Phoronei Flio pars exercitus 
HEgyptiaci Fgypto exit, babi- 
taruntgue illi in ea Syria que 
Palæſtina dicitur, ab Arabia non 
lunge. Sicut Polemonis locum 
Atricanus, ita Africani ſervavit 
in Chronicis Euſebius. 

d Et de exitu ex ZEgypto non 
pauca ex Ægyptiis, Manethone, 
Lyfimacho, Chæremone.] Loca 
funt apud Joſephum contra Ap- 
pionem plena mendaciis, utpote 
profecta a gente ſemper Judzis 
infeſtiſſima, unde et ſua hauſit 
Tacitus, Apparet autem ex 
his omnibus inter ſe collatis, 
Hebræos ab Aſlyriis ortos, parte 
FE gypti potitos, ibi paſtoralem 
egiſſe vitam: ſed operis poſtea 


fetvilibus preſſos, exiiſſe E 


typto, ÆEęyptiis etiam quibuſ- 
dam ipſos comitantibus Moſe 
duce, perque Arabum terras 
mo iſſe in Syriam 
Palzſtinam ; ibique inſtituta eos 
D 2 ſecutos 


— — ß . — 


— . 
3 


—— . N[——— — — —[—ä—̃— ͤ —ãĩG—„äñĩñ„H—B— — 


e 
* —— . 


60 H. GrxoTtTivus DE VERIT. 


* Manethone, Liſimacho, Chæ- 
ue vero cuiquam prudenti eredibile 


— 
Er Moa 20 ui non 


ios tantum hoſtes 


habe bat, fed et >a ron gentes alias, *Idumzos, 
© Arabas, *f Phoenicas; vel de Mundi ortu et 
robus antiquiſſimis ea auſum palam prodere, quæ 
MEA aliis ſcriptis prioribus revinci poſlent, aut pug- 

di ab rene perſuaſionem veterem atque 
ö. we : vel de ſui temporis rebus ea præ- 
dicaſſe, quz, viventium multorum teſtimoniis poſ- 


ſent. reſelli. 


ſecutos Keęyptierum inſtitu- 
tis contraria. Cœterum quo- 
modo in his que huic hiſtoriz. 
adſperſere mendaciis. ſcriptores 
Egyptii inter fe, quidam et 


ſecum ſinguli pugnent, quotque 


illa ſæculis ab antiquitate Mo- 
ſis librorum vincantur, . egregie 
oftendit-in illo libro eruditiſſimo 
Joſephus, 

© Dui non tos tuntum 

$ A quibus cum 
— — quorum ati. 
tuta reſciderant Judæi. De odio 
Egyptiorum implacabili, ad- 
verſus. Hebræos, vide Philonem, 
tum contra Flaccum, tum in 
Legatione: ac Joſephum in 
utroque contra. Appiunem libro. 
4 Jdumeos,] Heredes veteris 
odii inter Jacobum et. Eſavum, 
ad quod. nova acceſſit cauſa, 
cum Hebræis Idumæi tranktum 
t. Num. XX. 14. 

e Arabat, ] Illos, n 

Iſmatle ortos. 


| 8 Dioderus Scl] In libro a 
nt Were auctores 


Meminerunt Moſis et 5 Diodorus 


— legibus inſeripſerint, addit: 
waga leFaleis de Meow Toy Id 
£7 cxc\ H Ut Moſes gui 
apud Fudeos Deum, qui las vo- 
cutur. Ubi la eft MM, quod 
eodem modo extulere et oracula 
et Orphica antiquis memorata, 
et heretici Baſilidiani, aliique 
Gnoſtici. Idem nomen Tyrii, 
ut ex Philone Byblio diſcimus, 
extulere leu, alii las ut a- 
pud Clementem Alexandrinum 
eſt : Samaritani Iasal, ut apud 
Theodoretum legimus. Nimi- 
rum, Orientis populi  iiſdem 
vocibus alii alias tribuebant vo- 
cales, unde in propriis nomini- 
bus Veteris Teſtamenti tanta 


diwerſitas. Eſſe in hac voce 


1d. oyrog ſigniſicationem vero 
dictum Philoni. Prater Dio- 
dorum qui Moſis meminerint, 


Faræneſis ad Græcos, quæ Juſ- 


tino adſcribitur, nominat Po- 
lemonem, Appionem, Ptale- 
mæum Mendefiumn, Hallani- 


cum, Philochorum, Caſtorem, - 


Thallum, Alerandrum Poly- 
hiſtorem. Quoſdam horum et 
Cyrillas contra Julianum li- 
bro 1 


: | Sieulus, 


Rif1.16, Currier. Lin]. 52 


Siculus, eto Strabo, et Plinius, Tacitus quo- 
que, ! et poſt eos Dionyſius Longinus de ſermotis 


h Be-Seraboy] Locus eſt libro 


ejus xvi. ubi quod Ægyptium 


Sacerdotem Moſem fuiſte putat, 


ab /Egyptiis habet ſcriptoribus, 


abr Worn To 
Sem den yap ine need IF» 
RN, ag UK de d of 


mabat ille, docebatque non rectr 


— E. Aﬀres et Græ- 
cor qui bumanas, Nibil- aliud 
eſſe Deum, quam unum illud, 
guod nos cunitos terramque er 
mare contineret, quod crelum dici- 
mus er mundum rerumque natu- 
ram. Huic, ajebat, -quis prudens 
audeat fingere imaginem rebus, 
gur apud nos ſunt, ſimilem ? 
AbPinendum ergo ab omni ſimula- 
— effi tione : ſed fructo "_ 

ingve eo adyto quam magniſi- 
centiems, 1% fine ulla 2 
colenaum Deum. Adqdit viris 
bonis id perſuaſum. Addit in- 
uta ab eo ſacra et ritus net 


impeuſis gravia, nec lymphatico 


cifionetn, cibos vetitos, alia 
et cum oſtendiſſet hom 
natura ſua animal eſſe ſocietatis 
eivilis @ppetens, ad eam ducete 


ubi ien Aer Geclm fable 


Unter dieitur. 


in libro de ſublimi dicendi 
genere, eum dixiſſet de Deo 
loquentes curare debere, ut eum 
nobis magnum fincerumque et 


woe; yeodoew awed Opirk. "fi 

et is qui vnn levies comt. 
dit, vir minime vulguris inpen 
ut gui Da petemiam af gne er 


conceperit et elorutus fiieftt, — | 


tim in oY legum ber feri. 
bens, RG. Deus nid * 
Fiat hizx : er fach . Fur 
terra : et fafla e. Chaleidius 
multa ex Moſe habet, et de 
eo fic loquitur: Sapienti ſfmus 


D 3 MAaſes, 


62 FH. GrRoTivs DE VERIT. 
ſublimitate: Jumnis autem et Mambris, qui in 


* 


Zgypto Moſi reftiterunt, * præter Thalmudicos, 
Plinius et * Apuleius. Legis ipſius per Moſem 
datz, ac rituum, tum alibi nonnulla exſtant, 
tum apud Pythagoricos plurima. Veteribus 


Moſes, non: 'bumana facundio, 


fed divina, ut ferunt, inſpira- 
tione wegetatus. © * 

m Præter Thalmudicos,] In 
Gemara titulo de Oblationibus, 
cap. Omnes oblationes Syna- 
gogz. Adde Tanchuma ſi ve 
Ilmedenu. Dicuntur ibi prin- 
_— Magorum Pharaonis, et 
colloquium eorum cum Moſe 
refertur. Accedat Numenius 
lb. 111. De Judzis Verba ejus 
profert Euſebius lib. vi 11. cap. 
8. Ta yap if lag xa? Mag- 
ede Alybmrtes iepoypapuprately Ay- 
dere Bend ius prayeront ging 
a, zd Iain iF DB, 
t Alyumre* Macaw 7d Tx lu- 
Taiwy bEnynrauive, ad yeve- 
jive Se ect ac dai dura rd r 
el eapacivai, afwStvre; U Th 
mide; rd Twy Aiyunliav, Tel 
10ave TWY TE TU aGEedv ag 6 M- 
gain zr Tn Aiyimly Tas 
Na rd rag avrwy Emer dal 


d due ToraTu, Deinceps vero 


amnes et es ſacrorum 

ribe Ægyptii, magicis artibus 
preftare crediti, quo tempore ex- 
att ſunt ex eo Judæi. 
Namgue ab omni AEgyptiorum 
multitudine elefi ſunt, ut Muſeo 
refifterent Fudeorum „ viro 
precibus apud Deum potentiſſimo, 
bi fuere, ac graviſſimas calami - 
gates a Muſeo in Ægyptum in- 
weftas coram omnibus depellere 
guiverunt, Ubi Moſem voce 
vicina et Græcis uſitata Mu- 


ſæum vocat, ſicut alii Jeſum 
Jaſona, Saulum Paulum. Ad 
eundem Numenii locum nos 
remittit Origenes adverſus Cel. 
ſum IV. Artapanus apud eun- 
dem Euſebium lib. 1x. c. 27. 
hos vocat Taq isgeig bie Mi- 
pen, Sacerdates ſupra Memphim, 
quibus A rege ait mortem in- 
diam, ni pariaMok patrarent. 


n Plinius] Dito jam loco. 


o Apuleius.] Apologetico ſe- 
cundo. . 

p Tum alibi nonnulla exftant,] 
Ut apud Strabonem, Tacitum, 
Theophraſtum, produQtam à 
Porphyrio de non edendis ani - 
malibus ſecundo, ubi de ſacer- 
dotibus et holocauſtis; et quarto 
ejuſdem operis, ubi de vetitis 
edi tum piſcibus, tum animan- 
tibus aliis. Vide et Hecatæi 
locum apud Joſephum, primo 
contra Appionem, et apud Euſe- 
bium in Præpar. lib. 1x. c. 4+ 
Legem vitandæ conſuetudinis 
alienigenarum habes in Juſtini 
Tacitique hiſtoria: de ſuilla non 
edenda apud Tacitum, Juvena- 
lem, Plutarchum Sympoſ. 1v. 
cap. 5. Macrobium ex antiquis. 
apud Plutarchum dicto loco et 
Levitas, et 22 ps. 

q Tum apud Pythagorices plu- 
rima. | — vita Pytha- 
gorz, citatus ab Joſepho ad- 
verſus Appionem 11. Tavra 
de imparle xal ineye, Tag 
na} GA dias HiſabH⁰,,a 

> ter 


esse s enn Ae erer gere 


RELIC. CHRIST. Lis. I. 63 


Tudzis inſigne et religionis et juſtitiæ teſtimonium 
perhibent, et Strabo, et ex Trogo Juſtinus: ita 
ut jam, quæ de Joſua, aliiſque, aut reperiuntur, 
aut reperta olim ſant, Hebrzorum libris conſen- 
tientia, adferre ne opus quidem fit ; cum qui Moſi 


uurra a kau rv. dund dg yap 


6 avip bxgivog OMe Tay rape. 


Idas vegas, tie Thy airy 
puTiveyze pieregiaye Hae facie- 
bat dicebatque Fudeorum at 
Thracum op inne: imitans- et 


; windicans.” Vere enim vir 


ille multa Fudeorum inflituta in 
ſuam philoſopbiam tranſtulit. T8 
Dmoyualnuy amixtoIai, abſti- 
nere morticinis, 2 ala 
goræ præcepta ponit Hieroc 

Porphyrius epiſtola ad Anebo- 
nem, et /Elianus lib. 1v. id eſt 
ex Levit. vit. 15. Deut. x1v. 
21. Ott Tumor. ph. iniyavee 
dax ul, ex Pythagora eſt apud 


Malchum five Porphyrium, 


Hortatione ad Philoſophiam, et 
apud Diogenem Laertium ; id 
ex Decalogi eft præcepto ſe- 
cundo. Quod non poſuiſii ne tol- 


las, inter Judaica ponit Joſe- 


phus contra Appionem, libro 
altero, inter Pythagorica Philo- 
ſtratus. Jamblichus : ngepoy u- 
Toy na} tynapmoy "ante Bam, 
Höre $9xipry, arbor mitis et fru- 
gifera ne corrumpatur, neve ei 
noceatur : Ex Deut. xx. 19. 
Non tranſeundum locum ubi 
aſinus in genua ſederit, Pytha- 
goræ tribuit is quem dixi, Her- 
mippus. Origo ex hiſtoria quæ 
eſt Num. xx11. 27. Platonem 

uoque multaex Hebrzis ſump- 

ſſe agnoſcebat Porphyrius, ut 
Theodoretus notat ſermone con- 


tra Græcos 1. Partem eorum 


videbis in Præparatione Euſebii. 


[Vereor. tamen ne Hermippus, 


aut Joſephus, pro Judæis, de- 
| a dicere Ideos, hoc eſt, 
ſacerdotes Jovis Idzi, in Creta; 


quos invifit Pythagoras. Vi 
quæ de iis collegh Jaan. Mar- 


| ſhamus ad Sæc. x. rerum Egyp- 


m. Clericus.] 
r Yeteribus Judæit inſigne et 
religionis et juſtitiæ teftimonium 
gel t, et Strabo, et ex 7. 
Juſtinus:] Strabo quidem li 
XVI. poſt Moſis hiſtoriam: Oc 


- Is Hadofs * uly re 
tv rot airoig Titpeevoy d, - 


Wyrec Setetec dt, wg ange, wi. 
Succeſſores vero ad aliguod tempus 
in iiſdem 3 manſere, juſti 
veregue religioſi. Idem pau 
poſt, eos qui Moſi crediderant 
ait fuiſſe Tyuoyra; d d. Dei 
reverentes, et tiyvaporac, aqui 
amantes, Juſtinus vero fic, lib. 
XXXVIs c. 2, Quorum. (Regum, 
ſcilicet, et Sacerdotum) juftitia 
religions permiſia, incredibile 
quantum coaluere. Ariftoteles 
quoque magnum ſapientiæ, et 
eruditionis teſtimonĩum Judzo, 
quem viderat, prebuit, Clear- 
cho teſte, libro ſecundo de Som- 
no, quem exſcripfit Joſephus. 
Tacitus inter multa falſa hoc 
vere, coli ab Judzis, ſummum 
illud et æternum, neque mutabile, 
neque interiturum, id eſt, Deun, 
ut de ſüſdem Judzis agens Dio 
Caſſius loquitur, agpyToy % d, 
gui nec voce exprimi, nc d ncbis 
conſpici feſſit. 5 

$ - fidem 


m—_ 
S aw 


- 


— A 


——— 


— 
— EINE 3 
ere 1 

0 . l : 


—— — 2 — my * 
FO oa Per ore nes 


— - - . 4 
— — —ͥHK[ —— — 222 
— — YG 


2 


— — — —ð—'ßXI¼k 2 ̃̃ò˙ 2 — wo 
LEN — » . ” * 
—— 


— * 
1 
* p . 


— 


— n = 
— 
— 


— 


We 
? 14 
wr 
1717 
it F 
4 
Wo 
* #4 
* 
nh 
„ 
[2 N 
i 
: 
. 
mY 
br. | 
1 
x 
vi 
Li * 
. 
* 
1 
1 
3 
vl 
1 
bl 
: 
0 
1 
1 


al 
A 


— —— —— 
—— —— — 


9 — — — — — —_ — 
— . —— 
p K — — 4 - At... is * 
T A — ES WIS ae === — — 
— ARE, 8 


— Sn RE <>. 1 * * — IS Eo 
— . hg Gert — — . 
IE: - ——- PCr = * . —— — 
_ — — — mal - — N 


A - 
13 5 —— 


— _ — Ie 
* no S — 8 5 — - 4” — - 
_ bs oh. TD — 2 8 - 
— — = 
—— 


* — 
= -_ 
— — — — 
| — nt nh ——— 
— : — 
— 


fidem habeat,. que, niſi inverecuude admodum, 


wianum, Judaarum, 
non minus quam Chriſtianerum, — hiſtoriæ 


64 H. GrxoTius DE VERIT- 


nagari ei non poteſt is cmmino crediturus ſit exi- 
mia olim prodigia à Deo edita : quad hic pracipue 
ſpeGamus. Fofferierum vero temparuns-miraculs, 
puta * Eliz, Elifei et aliorum, e minus conhicta 
cenſeri debent, quod illis temporibus et innotuiſſet 
Jam magis Judea, et ob diverſitatem religions in 
2 eſſet odio vicinorum, quibus faeillimum 
fuillet reſellere naſcentem me ndaoii famam. Jona 
hiſtoria, qui triduo intra cętum fuerit, eſt apud 
Lycopronem, et Aeam Gazzum niſi quod 
ſubjectum oft nomon Herculis, in euſus elaritatem 
referri ſolitum quicquid ubique magnificum eflet, 
*Aotaturn Tacito. Certe = 


evidentig cgit fateri, et * viros divino ſpiritu 
afflatos vixiſſe inter Juda os, ct * ad Maſis atque 


Fa, J De cujvs Prophetia 
upolemo ſcriptum librum dicit 
zuſebius Prep. Lb. 1x. c. 30, 
Ejuſdem lo um de Jeremiez 
Prophetiis profert eodem libro 
Euſebius c. ar 71 
t'Ef apud Lycophronem 
Fer hi unt: or of 1 
 Teifowipe Aovrog, Ov cent 
| y Noi p 
Tpirans hrudhaye xdpyars; 
al 


"Eparves 3 dare imaroy 


ends tvog | 
udß Nene, &gQniyng in 


X££4%5 
. , N 
Ejahger themes tanate 


Triveſperi leonis, olim quem 
wis | 


hs vcravit ſæva Tritonos 


canis, 
Cum wivus intra, ceu coguus, 
ver ſans jecur 


. | Imp lebetit in fine ignibys Foca, 
| Sudore totum per caput ma- 
Aieſceret, Ae 

Ad quem locum Tzetzes: Ai 

To M Tg 4784 Tet; ùuigag we- 

c= quia per triduum intra ge- 

tum ſuit, /Eneas Gazeus, 

Theophraſto : &go7s; 8 Hęaa hig 

aderas, daf agen Tis nde g 

ng ih, n rug xa ανν 

xa} NN . Sicut Hercules 
narratur, fradta qua webebatur 
nave, à ceto voratus, incolumis 


factus. 


u Notatum Tacits.] Germ. 
34. et Servio, tum Varrone, 
tum Verrio Flacco auftoribus. 

0 FViros divino ſpiritus afflatos 
vixiſſe inter Judæts, ] Libro 31. 
apud Cyrillum. a 

x Ad Maſis atgue Eliæ ſacri- 


ficia ignem cœlitus delapſum.] 


Julianus in libro Cyrilli decimo: 
Ilgerdyew Ty ig Rayap g die 
Tagye 


Rx IIC. Curr. LIS. I. 6 


Eliz ſacrificia ignem ccœlitus delapſum. Ac ſane» 
— — eſt, non modo ſupplicia 


notandum in hac parte 


ravia, apud Hebrzos, conſtituta fuiffe in eos qui 


ia munus fal ſo ſibi arrogarent'; ſed * plu - 


rimos Reges qui auctoritatem {bi eo modo conti- 
liare poterant, plurimos viros eruditiſſimos, ? qua- 
lis Efdras, atque alit, nunquam auſos eum ſibi 
honorem arrogare, * nec aliquot ſæculis quemquam 
ante Jeſu tempora. Multo vero minus imponi 
populo tot milfium potuit in adſeveratione pro- 
digi, quaſi perpetui ac publici; id eſt, © oraculi 


wapnrioars* wp yep» nou, 8 
x6Tuow bog im Mete Tag 


Suring dagen. Arat THe in 


Maoizg hie, » im ue TH, 
Orte mA 2 r R- 
Aris 7 2 —_— 
et ſacrificare diffugitis. Nempe, 
hos vx de —4 non deſcendat 
ut Mofis tempore, et wittimas 
conſumat, Atqui id ſemei tantum 
accidit ſub Moſe, et on fs 
tempore, cum wiweret Elias Theſ+ 
lia. Vide et ſequentia de igne 
celeſti, Cyprianus * — 
orum 111. Item in 
guccungue accepta habchat = 
deſcendebat. ignis de cœlo qui ſa- 
crificata tonſumeret. Menander 
autem in Phe nicum hiftcria 
meminerat ſurmnæ illius ſteci- 
tatis, que Elia florente conti - 
git, id eſt, regnante apud Tyrios 
Ichobalo. Vide: Joſephum An- 
tiquæ hiſtorie lib. viii. cap. 7, - 

! Supplicia gravia, apud He- 
breos, conflituta fuiſſe — gui 
Prepbetiæ munus ſibi ſulſo arro- 
| parent 3] Deut. x11. f. XVIII. 
20. et . 


2 Plurimos Reges] Nemo id 


- 


*, 


D 5 


2 Qualis Eſdras, ] AJ Ila 
empora adſcribere ſolent He- 
bræi: Haden: Prephete, Jam 


incipiunt Sapientes, 


b Nec aliquot ſeculis guem- 
an ance Fe Rows Kaos 
ibro 1. Macchab. 1v. 46. legi- 
mus contaminati altaris lapides 
fepoſitos ſeorſum Pa rod 
— 9000" op * a xo- 
5 vai Tip euray. Dontc e 
rer Propheta qui de iis reſpon- 
deret. Ejuſdem libri cap. 1x. 29. 
Kat tyivero B\idac hrydnn ty mw 
Lega, fri Bu bytvero d be 
huatpag U Du rie ailet;e 
Fach ef tribulatio magna in I 
ral, quæ non eft ſacta a qua did 
non 1 viſus Prop beta eit. Idem 
legis in Thalmude, titolo de 
2 | A 
© Oraculi eus, quod ex pecto- 
raſi ſummi rag, ge 
Vide Exodi XXVIII. JO, Levit. 
virt. 83. Num, XXVII. 21. 
Deut. xxx111. 3. 1 Sam, x1, 
11. XXII. IO, 13, 16, XX 111. 
2, $5, 9, 10, 11, 12. XXVI II. 6, 
Adde Nehemiam vi 1. 65. Adde 
Joſephum lib. 111. 9, Hoc eft 
ec M apud Sirachidem 
xXXXIII. 


— — - — 
4 ** 
II — — ———_s — 

— — * 8 — 2 -— — . _— * 

= _ ” 4 w 

— — 
1 - EY — — \ 2 
> — N 


1 = 
2 


2 


fon 1 TR = 
. — — 
W or. — de. 
— —— - — 3 
4 P — — 


— 
— 


— * - — 

— — = S — * * 
— —2Ä—Uñäͤ 2 ů . — 

—— « * * 5 5 8 PIES _ - 


— 


ws gp _ 


66 . GRO rs DoE VEAII. 


ejus, quod ex pectorali "IE Pontificis 4 efful- 
gebat: quod duraſſe ad exſcidium uſque templi 


primi, tam firm 
ditum eſt, 


e a Judæis omnibus ſemper cre- 
ut neceſſe omnino fit, eorum majores 
id habuiſſe compertiſſimum. 


8. XV II. Probatur idem, quod ſupra, ex pre- 
Aickionibus. 


Huie ex miraculis argumento adfine eſt alterum 
ad probandam Dei providentiam non minus effi- 


Abi It. 4. Nam vox d pro- Hi ſummus judex aptaſſet. E- 


I reſ; Hebræo M, 

22 atque it ve tunt Lxx, dictis 
los N um. xxVII. 21. 1 Sam, 
xxv NI. 6. et alibi d4\wow, ut 
Exodi XXVIII. 26. Levit. VIII. 


8. S vero idem vertunt. 
dhv. Imitau boc, ſed ut 
i virorum res 1 
Ægyptii. Diodorus lib. 1. i 
rebus ZEgyptiorum deſcribit ag- 
nN FN Thy A, 
n = iu TY Tpa xg. Sum- 
— gut baberet de collo 


pendentem veritatem. Atque ite- 


rum poſtea: : Zurrattic dd ra 
dvayuaiuy Dagl d Baginkas reſe 
7 dutag ate ix Ina wpo; da 

1 Tx 0 ge ra- 
2 bpipet Sr. wet 

x © xcvote @nibotes 
Wee dien Tv we M 
Nen, © 0 gon yiptuey d, 


Tay N due nr in 1 re 


tray Thy Ti; a>n9elag eixiva & 
eb ot Salaria 
—_— 7055 alias neceſſarias 
5 Rae e 2 . rebebantur : 
ma autem ſummo rdici = 

2 at is de c 
aurea catena ſ. ec 2 3 
fs lapidibus, cui nomen Veritas, 
Cauſe autem diftio tunc incipie- 


bat, cum bec Veritatis fimulacrum” 


anus variæ hiſtoriæ lib, x1v. 
cap. 34. mag, It Ae 
wap Alxur via lee de day ny Is 
TUTAV dpx 6 fer”, » 
iuag ey Ara . "Eds It avroy 
c NMH avSpamroy xa? 
apudicaTto, Ext N & &yanua 
wigh Th alxixa bx c Ni, 
% ixanMtito Y Syanuay d. 
Apud Ægyptias gui judicabant, 
ſacerdotes olim erant. Eorumgue 
princes, gui erate anteibat c- 
tert: is in omnes jus dicebat. 
Zam vero eſſe opurtebat amnium 
et jaſtiſimum et parcentem ne- 
mini. Gerebat autem de collo ima - 

inem ex ſapphiro, eaque imago 
Þrritas icebatur. 24 Bo 
bylonica capite 1. codicis Joma 
ait, in ſecundo Templo defuiſſe 
que in primo fuerant, Arcam 
cum propitiatorio et Cherubim: 


Ignem celitus lapſum: Sche- 


ina: Spiritum ſanctum: Urim 
et 3 | 
Ry ] Eft hæe con- 
abbinorum, nullis 
— verbis nixa. Credi- 
bilius multo eſt Sacerdotem 


ipſum oracula ore protuliſſe. 


Vide notata à nobis ad Exod. 


XXVIII. 30. Num. XXVII. 31. 
Clericus. 


Cax, 


RELICG. CRRIST. Lis. I. 67 


cax, ex prædictionibus rerum futurarum, quæ 
apud Hebræos plurimæ exſtant, et apertiſſimæ: 
tut de orbitate ejus, qui Hierichuntem reſtitue- 
ret: de exſcindendo per regem, Joſiam nomine, 


templo Bethelis, trecentis et amplius annis pri- 


uſquam res eveniret. Sic & Cyri quoque nomen 
ipſum ac res præcipuæ præſignificatæ ab Eſaia, 
exitus obſidionis, qua Chaldæi Hieroſolyma cin- 


xerunt; ab Jeremia: *a Daniele vero tranſlatio 


imperii ab aſſyriis ad Medos ac Perſas, inde ad 
Alexandrum Macedonem; * cujus deinde ex parte 
ſucceſſores forent Lagidz, et Seleucidæ; quæque 
mala populus Hebræus ab his omnibus, maxime 
vero ab Antiocho illuſtri accepturus eſſet, adeo 
perſpicue, ® ut Porphyrius, qui hiſtorias Græcas 
ſuo adhuc tempore exſtantes cum vaticiniis iſtis 


contulit, aliter ſe expedire non potuerit, quam ut 


U de erbitate ejus, qui Hie- k Cajus deinde ex parte ſuc- 
richuntem reſtitueret 21 — _ . cefſares forent Lagide, et Selen- 


Joſuæ vi, 26, cum 1 Reg, xvr. 
88 . 
f Trecentis et amplius annis] 
cccLxt, ut | Joſephus putat 


Antique hiſtorze hb. x. c. v. 


C Cyri quoque nomen ipſum ac 
res precinct pr red cog ab 
Eſaia, ] Cap, xxxvit. XXXVIII. 
Implementum vide cap, * x x1x. 
et Lit» Et prophetie et im- 
plementi teſtimonium ex Eu · 
lemo adfert Euſebius Præpar. 
b. Ix. c. 39. 
h 4 Daniele vero tranſlatio 
imperii ab Aſſyriis ad Medos ac 
Perſas,] Daniel mn. 3a, 39. v. 
28. VII. 5. VIII. 3, 20. x. 20. 
AI. 2. 0 

i Inde ad Alexandrum Mace- 
donem 3] Dio cap. 11. J2» er 
39. Vit. 6. vII t. 5, 6, 7,8, 
21. Xe 20. XI. 3, 4+ 


cidæ ;] Cap. 11. 33, 40. v1. 7, 
19, 23, 24. VIII, 22. . 5, 0, 
7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 
15, 16, 17, 18, 19, 20. , 

1 me vero ab  Anticcho' 
illuſtri accepturus eſſet,] vn. 8, 
It, 20, 24, 25 VII. 9, 10, 
It, 12, 13, 14, 23, 24, 25, 
26. x1, 21, 22, 23, 24, 25, 
26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 


33» 34, 35, 36, 37, 38, 39, 


40, 41, 42, 43, 44. 45» XII. 
1, 2, 3, 11. c loca, ficut 


nos, exponunt Joſephus lib. x. 


c. 12. XII. c. 11. et de Bello 
Judaico lib. 1 1. Chryſofto- 
mus 11. adverſus Judzos, Jo- 
ſephi utens teſt: monio: et Po- 
lychronius, Græcorumque alli. 

m Ut Porphyrius, &c. ] Vide 
Hieronymum paſſim ad Danie- 


D 6 diceret 


68 FH. GrxoTrivs DE VERIT. 


diceret ea, que Danieli tribuebantur, poſt even- 
tum fuiſſe ſcripta: quod perinde eſt, quaſi quis 


que ſub Virgilii nomine 


exſtant, et pro 


Virgilianis habita ſunt ſemper, ab ipſo ſcripta 
Auguſti ævo. Non enim de iſto, yu dicimus, 


magis unquam dubitatum inter 
Romanos. Addi his poſſunt 


quam de hoc apud 


ebræos fuit, 


oracula plurima et clariſſima, apud Mexicanos 
et Peruanos, quæ Hiſpanorum in eas terras ad- 


ventum, 
erunt. 


et ſecuturas inde calamitates prædix- 


Arumentis aliis. 


»Referri hue poſſunt et ſomnia non pauca, 
tam exacte congruentia cum eventibus, 1 et in 
ſe, et in cauſis ſuis, ſomniantibus erant plane in- 
cogniti, ut ad caſum, aut caſus naturales referri, 

iſi inverecunde, non poſſint: cujus generis illu- 
ſtria exempla ex probatiſſimis ſcriptoribus, ? libro 


*- 
o 


ud Mexicanos et Perua- 


n 
105, ] Mira ſane ſunt que de iſtis 
oraculis referunt Garcilaa o do 
la Vega] Inca, Acoſta, Her- 
rera, alli. Vide et Petrum 
Ciezam. tomo 11. rerum Indi, 


carum. | 

9 Referri, &c. ] Quæ hic ha- 
bentur non tam probant Deum 
eſſe, qui curet res humanas, 


potentiores hominibus naturas 
incolſpicuas ; quod tamen qui 


credunt facile etiam Deum eſſe 


. Omnia, que unt der ox · 
uaſi per ſe omnia faceret, quæ 
ab hominibos, aut vi rei um 
corporearum, fieri nequeunt. 
Clericus. 


quam rebus humanis intereſſe 


* Þ Libro de anima, Tertullia- 
nus] Cap. XII. ubi notabilia 
refert ſomnia Aſtyagis, Philippi 
Macedonis, Himerææ feminæ, 
Laodices, Mithridatis, Balarid:s 
Illyrici, M. Tulli, Artorii, 
Polycratis Sami filiæ, ejus quæ 
gerula Ciceroni. Cleonymi Pic- 


tz, Sopboclis, . Neoptolemi tra- 


gedi, Habes quzdam horum 
et apud Valerium Max. lib. 1, 
cap. 7. præterea Calpurniæ 
de Cæſare, P. Deciĩ et T. Man- 
li Conſulum, T. Atinii, M. 
Tullii in exſilio, Annibalis, 
Alexandri Magni, Simonidis, 
Crœſi, matris Dionyſii tyranni, 
C. Sempronii. Gracchi, Caſſu 
Parmenſis, Aterii Rufi equi- 
tis Romani, Amilcaris Pæ- 
ni, Alcibiadis Athenienſis, Ar- 

| cadis 


Rz116. CHRIST. L1s. I. 
de anima, Tertullianus congeſſit: et 4 ſpectra, 


non viſa tantum, ſed et 


69 


ui audita, tradentibus 


hæc hiſtoricorum etiam illis, qui a ſuperſtitioſa 
credulitate abſunt longiſſime: et noſtri quoque 
ævi teſtibus qui in Sina, quique in Mexicana et 
aliis. Americz partibus vixere. Neque ſpernenda 
publica illa ad tactum ignitorum vomerum inno- 


cadis cujuſdam. Sunt et nota- 
bilia apud Ciceronem de Divi- 
natione, nec indignum memo- 
ratu quod Plinius habet lib. xxv. 
cap. 2. de matre in Lufitania 
militantis. Adde illa Antigoni 
tet Ariuculs, qui Ofmanidarum 
generis auctor, in Monitis Lip- 
ſianis lib. 1. cap. v. 5. et alia 
que collegit vir magnze dili- 
gentiæ Theodorus Tuingerus 
Voluminis v. lib. rv, titulo de 
inſomniis. Si ket 
q Spectra, non viſa tantum, 
q legui audita,] Vide Plutar- 
chum, vita Dionis et Bruti, et 
de eodem Bruto Appianum 
Civilium-quarto, et 
Iv. cap. 7. Adde Tacitum de 
Curtio Rufo Annalium x1. que 
eadem hiſtoria eſt in Epiſtola 
Plinj xxv1z., lib. vir. ſimul 
cum altera, de eo quod vidit 
Athenis philoſophus ſapiens et 
intrepidus Athenodorus. Vide 
et quæ apud Valerium Maxi- 
mum lib. 1. cap. viit, pre- 
ſertim de Caſſio homine Epi- 
cureo exterrito ad conſpectum 
Czeſaris a ſe occifi, et apud Lip- 


fom Monitorum lib, 1. cap. v. 


5. Multas hiftorias tales con» 
geſſerant Chry ſippus, Plutar- 
chus libro de Anima, Nume- 
nius ſecundo libro de Animarum 
immortalitate, memorante Ori- 

gene contra Celſum quinto. 
A tadum ignitorum uama- 


orum lib, | 


rum innocentiæ examina,] Vide 


teſtimonia hac de re congeſta I 
Franciſco Jureto ad . epiftolam 
Ivenis Epiſcopi Carnotenſis. 74. 

ram autem id antiquum ſit, 
docet Sophocles Antigone; ubi 


fic Thebani Oedipodæ loquun- 


tur ; TP 
Hm & Froyer % fal dpus aßen 


_ 
Kai i. dle 3 Sedg ef- 
Th pure Ewa Airs 73 Fund 
[eirre „Hirt 18 
4 let. 
In hoc parati langere ardentes 
umu! 
daſſas, per ignes ire, jurare 
aut Deos, | 
Nos bujus efſe nec reos, nec 
conſcias. 
Docet et ex iis quæ in luco Fe- 
roniæ apud Soracte olim ſpectata 
ferunt Strabo lib. v. Plinius 
Hift, natur. lib; viz, c. a. et ad 
Virgilium xi. ZEneidos Servius, 
His nature ordinem egredienti - 
bus "addi poſſe arbitror, qua 
contra telorum j tutandis 
corpotibus uſurpari videmus, 
Vide et de iis qui exſecta ob 
religionem lingua locuti, teſtes 
certiſſimos Juſtinianum I. 1. C. 
de Officio Præfecti practorio A- 
frice, Procopium Vandalico- 
rum 1, Victorem Vitenſem li- 
bro de Perſecutionibus, Eneam 


Gazezum Thoophraſto. 


—— — — — 
— e NED RLY 
S 


— 
— — Bw 


70 H. GRorIuSs DE VERIT. 


centiæ examina, quorum E Germanicarum na- 
tionum hiſtoriæ, ipſæque leges meminerunt. 


$ XVIII. Solvitur objeftio, quod miracula | nunc 
non conſpiciantur. 


Nec eſt, quod quiſquam objiciat, talia mira- 
cula hoc tempore non conſpici, nec audiri tales 
prædictiones. Satis enim eſt ad probationem di- 
vinæ providentiæ, factum id eſſe aliquando; qua 
ſemel conſtituta, conſequens eſt, ut tam provide 
ac ſapienter nunc credatur Deus Aabſtinere à tali- 
bus, quam olim ea uſurpaverit. Neque vero æ- 
quum fuit, leges univerſo datas, de rerum curſu 
naturali et futurorum incertitudine, temere aut 
ſemper excedi: ſed tum demum, cum digna in- 
cidiflet cauſa : ut quo tempore veri Dei cultus toto 

prope orbe ejectus in uno mundi angulo, id eſt, 
n Judæa reli debat, et adverſus circumfuſam im- 


pietatem novis ſubinde præſidiis muniendus erat; 


aut cum Chriſtiana Religio, de qua peculiariter 
mox agemus, ex Dei decreto, per totum Orbem 
primum ſpargi debuit. 


$ XIX. Et quad tanta ſit ſcelerum licentia. 


Solent nonnulli, ut de divina providentia du- 
bitent, moveri conſpectu ſcelerum, quorum velut 
diluvio quodam hic Orbis obruitur : quz coercere 
atque reprimere præcipuum contendunt divine 

rovidentiæ, ſi qua eſſet, opus futurum fuiſſe. 
ed facilis eſt reſponſio: cum hominem Deus 
condidiſſet = ad bene maleque agendum, 
fibi reſervata bonitate plane neceſſaria atque im- 
e æquum haud full, ut malis actioni- 


* — baud fuiſſe, ut * ei 2 contrarium.] Tertul - 
Nester in pedimentum foreres lianus adverſus Marcionem 5 I, 
Toa 


RELtic. CHRIS T. L1s. I. 71 


bus impedimentum poneret ei libertati contra- 
rium. Cæterum quæcunque ſunt impediendi 
rationes, cum libertate data non pugnantes, ut 
legis conſtitutio ac promulgatio, monitus interni 
externique, cum minis etiam et promiſſis, earum 
nulla a Deo prætermittitur: ſed nec malitiæ 
effectus ſinit, quo poſſent, evagari. Unde nec 
imperia everti, nec legum divinarum cognitio 
plane deleri unquam potuit. Quæ vero permit- 
tuntur ſcelera, non carent interim ſuo fructu, 
cum adhibeantur, ut attingere ſupra cœpimus, 
aut ad puniendos alios non minus ſceleratos, aut 
ad corrigendos, qui extra virtutis viam prolapfi 
ſunt, aut ad exigendum ſpecimen eximium pa- 
tientiæ atque conſtantiæ ab his, qui magnos in 
virtute profectus fecerunt. Poſtremo et ipfi, 
quorum ad tempus diſſimulata videntur ſcelera, 
pœnas eorum, cum temporis uſura, ſolent ſol- 
vere; ut de iis fiat, quod Deus voluit, qui fece- 
runt, quod Deus noluit. HOLT a 


— 


Torta ergo libertas arbitrii in 


utramque partem conceſſa eſt illi, 


ut ſui dominus conſlanter occur- 


rerct, et bene ſponte ſerwando, 


et malo ſponte witando : quoniam 
et alias pofitum- bominem — 
iudicio Dei, oportebat ju ſtum illud 


Heere de arbitrii ſui meritis, 


iberi, ſcilicet. Cæterum nec boni 

nec mali merces jure penſaretur er, 
gui aut bonus aut malus neceſſitate 
Fuiſſet inventus, non voluntate. 
In boc et lex conſtituta eft, non 
2 fed ns . 
equia. e praflando, wel 

| * 
ita in utrumgque exitum libertas 

. patuit arbitri, Mox : Iitur 
conſequens erat, uti Deus ſecade- 


ret & Tibertate ſemel conceſſa Bo- 
miri, id eft, contineret in ſemet- 


ipſo et præſcintiam et pra 
— wc per quas 3 
potvifſet, queminus homo, ma 
libertate ſua frui aggreſſus, in 
periculum labe weodde, enim in- 
terceſſiſſet, reſcidiſſet arbitrii- li- 
atem, quam ratione et honi- 
tate permiſerat. Tractat hoc 
ipſum erudite, ut ſolet, Ori- 


quarto contra Celfum, 


ubi hoc inter alia: *Ape7#; iav 


anne vd zue j,, dvr ald 


> Ty dear. Virtuti bumanæ fi 


auferas libertatem, ipſam ejus na- 
turam ſuſluleris, 

t — De hae tota re 
vide notata ad 5. viIII. 


— 


72 H. GRorius DE VERIT, 


8 XX. Sepe ita ut opprimantur boni. 


 Quod fi quando nulla apparent ſcelerum 


pic et, quod multos infirmos ſolet offendere, 


oni quidam, malorum violentia oppreſſi, non 
vitam modo agunt ærumnoſam, ſed et mortem 
fepe ſubeunt, et quidem infamem: non ideo mox 
tollenda eſt à rebus humanis Dei providentia, 
quæ tam validis, ut jam diximus, argumentis eſſe 
oſtenditur; fed potius, cum fapientiffimis viris, 
ita enen en eſt. 


| &. XXI. Retorquetur hoc ipfum, ad erkenn ani- 


mor ſupereſſe corporibus. 
Cum Deus curet actiones hominum, ju 
ſit, et iſta interim fiant, exſpectandum * aliquod 
poſt hanc vitam judicium; ne aut inſignis impro- 
bitas ſine pœna, aut Merc ee 


præmioque maneat, 


9. XXII. Quod confirmatur nid, 


| „Hoc autem ut ſtatuamus, etiam animos ſuper- 
eſſe corporibus ſtatui neceſſe eſt: quæ antiquiſ- 
ſima traditio à primis (unde enim alioqui?) paren- 
tibus ad populos moratiores pene omnes manavit; 
ut ex Homeri carminibus * et 7 ex Phi- 


| a Cum ſapientiffimis viris Ut 
Stoicis, de quorum — 


vide Senecam in Libro de Pro- 


videntia, et M. Ant. Mureti 


ad eum prefation*'m. Adi et 
Diſſertationes Arrianeas Loe. 
teti. Clericus. 

w Hor autem ut flatuamu 


etiam animos 4 © c mona 


i argumen- 
atum volet 


legere, recurrat ad Chryſaſto- 
mum ad 2 Cor, cap. xvi11. in 
Echico, eundem Tomo v2. con- 
tra eos qui a deemonibus = 
res humanas adminzſtrari, et 

Sermone de Providentia. 

* Ex Homeri carminibus appa · 
ret, Maxime in ea parte qua 
vaxvia dicitur, cui addi poſſunt 
fimiles vexvias apud 1 ann 
Senecam in Oedipode, Luca- 
| | num, 


12110 Canna LIS. I 73 
loſophis non Græcorum tantum, ſed et Gallorum 


N quos Druidas vocabant, 8 on 2 
rachmanes; et 8 iis | 


c et det Thracibus, quin 
rimi prodiderunt. 


et Germanis ſeriptares 
Quin et de judicio dy" 


{pf 


hanc vitam, plurima exſtitiſſe videmus non apud 
Græcos tantum, * ſed et apud Ægyptios et*Indos, 


num, Statium, et quod eſt 
1 TR XXVITT. 


Ex Philoſophis] Ph 
Pythagera ac 8 — 


horum ſchola, His Empedo+ 
clem et oraoula plurima adjan- 
git Juſtinus Apologetico 21, A- 
nax agorum et Kenocratern The- 
m— 

* N Druidas voc abant, ] 
Docebant hi non interire ani- 
mas, teſte Cefare lib, Vi, de 
bello Gall. Strabo lib. rv. de 
idem! ap daßloe Fi Myuos xal 
drei al dN Nef rag Luv. Et bi 


et cum bis alli interitus erpertes 


dicunt animas, | Vide et Luca- 
num Lib. 1. 455. ] 

a Et Indorum, quos Brach- 
manes :] m ſententiam fic 
exprimit nobis Strabo Hb. xv. 
Naralc en {4b vag dd Tw gad 
Bloy, de av Enpaly nuiprevav GV. 
a de Bavaroy yireory —.— 
Bioy & Tov £00z{{cove Toi - 
phat. Hanc vitam 
e quaſi recens concepti fetus 
flatum : mortem vero partum eſſe 
ad eam, que were vita N, lane- 
que beatam, iis ſcilicet qui ſapien- 
tiam ſeftati fuerint, Vide et 
inſignem de hac eorum ſententia. 
locum, libro rv. Porphyrii, De 
* edendis animalibus, 

ve de Fpyptiis | Hero- 
* E . efſe 
ait W N ; de avopury 
d dg gi, morte carere buma- 


nat animas, Idem tradit de iis 

Diogenes Laertius in proemio, 

Tacitus lib. v. hiſtor. de Ju- 

_ 2 condere ney cres 
— er de i 


2 e . 


rum Siculum, et Servium ad vr. 
Fneidos, cujus pleraque ab 
gꝑyptiis deſumpta ait. 

Et Tbracibus,] Repete hie 
locum Hermippi de Pythagora, 
quem modo ex Joſepho protuli- 
mus. Mela lib. 11. de Thra- 
cibus : Alii redituras putant ani 
mas obeuntium : alii etf non re- 
deant, non non exflingui tamen, ſed 
ad beatiora tranſire, De jjſdem 
Solinus C. X. Nomnull; 6071/0 
putant obeuntium animas reverti 2 
alii non _—_ » ſed beatas ma- 

gis fiert, mos ille lætitiæ 
. funera proſequendi, et his 
ſeriptoribus memoratus, et Va- 
lerio Max. lib. x, c. vr. 12. 
Facit ea res credibile quod ex 
Seholiafte Ariſtophanis modo 


diximus, Hebrzorum quoſdam 
jam olim veniſſe in e! 


4 Sed et 
Quez de inferis Ferber Peel — 5 
ab /Egyptiis ſumpta ait Diodo- 
ras Siculus lib. 1. Repete qua 
ex Tacito j jamjam habuimus. 

Indios,] In quorum ſenten- 
tiis ponit Strabo libro xv, rd 
dad a3 pi νντ de judiciis que 
apud inferos exercentur. 


ut 


24 B. GrxoTivs ve Vert. 


ut nos Strabo, Diogenes Latrtius, / Plutarchus 
docent ; quibus addi poteſt traditio de Mundo hoc 


conflagraturo, quæ olim * apud Hyſtaſpen et Si- 
byllas, nunc quoque apud Ovidium er 


| F Plutarchur.] De his qui 


ſero a Deo puniuntur, et de 


facie in orbe Lune; - Vide et 


egregium ejus locum ex dialogo 
de Anima recitatum ab Euſebio 


Preparationis Evangelicæ libro 


* 
” 


Xl. 38, | 1 
8 Aud H et Si 

Tel Jet, Apes of 
tero, et Clemens Stromateon 


vr. unde et illud ſumptum quod 
ex tragcedia cĩitatu::: | 
Beal yap ical xElvog - aluywy 


bote mph yinerra Sugaupiy 


18 debian iptfee, ar Gig 


i 4 
Nirtpwra cd Hag det up- 
laevos. 


Nan weniet ille, venier bad 


Aubie, dies, 
Laxabit ignis cum redundantes 
es 
; = tber: lege tum ſpreta 
| urens . 
2 et illi uidguid eff 
ſſiablimius; | 


.  Depaſcet argor : inde cum do- 


ecerit 


ö Negue ulla ramos eriget tellus, 
* 


Luca- 


Exuflus arr paſeet aligeru 
nus i LY 
U Hallen hæc omiſſa, cum 
nemini non ſuſpecta ſint Hy- 
Raſpis et Sibyllarum Scripta. Ce 


. Jpud Ovidium] Metamor- 
„ e e, 
bo r 


dre tempus, 
Quo mare, quo tellus, correp- 
tague regia cœli | 
Ardeat,, et mundi moles ope- 
roſa laboret. | 
i Ft Lucanum] Libro 1. 
— Sic cum compage ſoluta 
Sæcula tot mundi ſuprema coc · 
gerit hora, 
Antiquum repetent iterum chact 
omria : miſtis 
Sidera fidderibus concurrent: 
val pontum 
Alira petent : tellus extender 
littora nolet, 

Excutietque fretum: fratri 
contraria Phabe 
Vit, et 5 bigas agi- 

| orbem. 


tare per 


* 


Indignata, diem poſcet ſibi 
totaque diſcors 
Machina divulſs turbabit ſœæ- 
dera mundi. | 
Præiverat Lucano patruus Se- 
neca, fine ad Marciam: Sidera 
fideribus incurrent, et omni fla- 
grante materia, uno igne,  quic- 
quid nunc ex diſpofito lucet, ar- 
debit. | Fuit hec ſententia Stoi- 
corum, de qua vide ad L. 11. 
10.1 1 | 


num 


6 


RELIC. CHAIST. Lis. I. | 75 


num * et Indos Siamenſes reperitur : cujus tei in- 
dicium ! et Aſtrologis notatum, Sol ad terras pro- 
pius accedens. Etiam cum in Canarias, Ame- 
ricam, et alia longinqua loca primum ventum eſt, 
reperta ibi quoque eadem de animis et judicio 


ſententia. | 


8. XXIII. Cui nulla ratio repugnet. 
„ Neque vero ullum poteſt reperiri ex natura 
petitum argumentum, quod hanc- tam veterem, 


* Ft Indos Siamenſes] Vide 
Ferdinandum Mendeſium. 
| Er Aftrologis notatum, ] Co- 
pernicoRevolutionum lib, 111. 
c. 16, Joachimo Rhætico ad 
Copernicum, Gemma Friſio. 
Vide et Ptolemzum lib. 111. 
c. 4. Syntaxeos Mathematicz. 
Mundum non illis viribus ſtare 
ym= prius ſteterat, idque ip- 
um loqui mundum, et occa- 
ſum ſui rerum labentium pro- 
batione teftari, ait Cyprianus 
ad Demetrianum. [Propior fit 
Terra Soli quando eſt in Peri- 
helio, hoc eſt, cum ad apfi- 
dem imam ellipſeos ſuz verſa- 
tur. Quamvis iiſdem ſemper 
diſtantiis accedat Terra, tamen 
hinc liquet, ſi Deus velit, pro- 
pius eam poſſe accedere, et i 
Sole, fi ita Deo videretur, in- 
cendi, quod contingit Cometis. 
Clericus, | 
m Nequeveroullum, &c. ] Res 
hæc adcuratius aligyanto, ex 
meliore philoſoph ratione, 
tractari poſſet, ſi per anguſtiam 
chartæ liceret. 1. Definienda 
eſſet mers ani mi, quæ continge. 
ret fi aut ipſa animĩ ſubſtantia 
in nihilum redigetetur; aut fi 


tanta in eo oriretur mutatio, ut 
facultatum ſuarum uſu omni 
deſtitutus eſſet. Sic et res cor - 


. porez interire dici poſſunt, fi 


earum ſubſtantia definat eſſe z 
aut fi forma ita deſtruatur, ut 
ſpecies ipſa earum pereat, veluti 
cum plantz comburuntur, aut 
3 quod et animalibus 
rutis convenit. 2. Nemo 
bare queat animi ſubſtantiam 
perire, cum ne corpora quidem 


ulla intereant, ſed tantum divi- 


dantur, et disjiciantur eorum 
particulæ. Nec probet etiam 
quiſquam animum deſi nere, poſt 
mortem hominis, cogitare, qua 
in re fita eſt animi vita; non 
ſequitur enim, deſtructo cor. 
pore, deftrui animum, cujus 


ſubſtantiam corpoream eſſe ne- 


mo probarit. 3. Sed nec poſſu- 
mus etiam oftendere, rationibus 
certe phiioſophicis ex natura 
ipſaanimi deductis, contrarium, 
quia nobis non eſt nota, In 
nihilum quidem mens natura 


ſua non redigitur, ut nec cor- 


pora, Opus eſt hanc in rem 
actione fingulari Creatoris. Ve- 
rum poſſet forte ſine cogitatione 
ulla et fine memoria eſſe, qui 

ſtatus 


756 H.Gronrvs DE VEAT. 
tam late patentem traditionem refellat. Nam 


que perire cernimus omnia, ea pereunt, aut op- 
poſitu contrarii validioris, ſicut frigus perit vi 
gna caloris; aut ſubtractione fubyecti, à quo 
pendent, ut magnitudo vitri fracto vitro ; aut de- 
fectu cauſe efficientis, ut lux Solis abitu. Nul- 
lum autem horum poteſt de animo dici. Non 
primum: quia nihil poteſt dari, quod animo fit 
contrarium ; imo ea eſt ejus natura peculiaris, ut 
qu inter ſe contraria ſunt, ea pariter, et eodem 
tempore, in ſe capiat fue, id eſt, intellectual 
modo. Non ſecundum : quia nec ſubjectum eſt 
ullum, 2 quo pendeat animi. natura. Si quod 
enim eflet, id eſſet corpus humanum. At id non 


eſſe ex eo apparet ; 


inherent, agendo 


cum vires, quæ corpori 


tur, ſolus animus actione 


Liffitudinem non contrahit : item * corporis vires 


ſtatus vocaretur eti am, ut dixi, 
das mors 4. Sed ſi animus, 
corpore diſſoluto, in eo ſtatu in 
@ternum maneret, nec unquam 
ad ꝓriſtinas cogitationes ſuas et 
memoriam rediret; tum nulla 
ratio reddi poſſetDivinz Provi- 
dentiæ; quam tamen, argu- 
mentis antea allatis, eſſe pror- 
ſus conſtat. Dei bonitas, ac 
zuſtitia, amorque Virtutis et 
odium Vitii, que ei inefle nemo 
dubitare queat, inania eſſent 
. Nominaz cum Deus intra brevia 
et exigua bona hujus vitæ bene- 
ficentiam ſuam coerceret ; Vi- 
tiumque et Virtutem nullo diſ- 
crimine haberet, bonis et malis 
in æternum equeintereuntibus, 
nec in hac vita ia aut 
penas ullas refte, vel ſecus 
factorum videntibus. Quo pac- 
to, Deus deſineret eſſe Deus, 
hoc eſt, perſectiſſima natura: 


Grotins, argamentis 


modum rei rationem reddere 
paſſemus; ut fatis oftendit 
tbus om- 
nia a Deo creata demon- 
ſtravit. Igitur quandoquidem 
eſt Deus, iſque amans Virtutis 
et Vitii ofor, ſuntquoque animi 
hominum immortales, præmiiſ- 
que et penis alterius vitæ refer- 
vantur. Sed pluribushec diduci 
oporteret. Clericus, 

n $f quod enim efſet, id et 
corpus bumanum,)} Id non eſſe 
bene probat Ariſtoteles ex ſenl- 
hus, libro de anima 1. cap. 4. 
Idem lib. 111. cap. 4. Anaxa- 
goram lat quod voy apy 
dixerit, — impermiſtum 
aliquod, nimirum, ut res alias 
poffit cognoſcere. TRE 
. © Corporis wires larduntur d 
nimia excellentia rei objefte,] 
Ariſtoteles libro. 111. de Anima, 

Caps LO 


Reiro, Carrsm, Lis, I. 77 


læduntur 2 nimia excellentia rei objectæ, ut viſus 
2 Solis luce: at animus, quo circa excellentiora 
verſatur, ut circa figuras à materia abſtractas, 
circa univerſalia, ? eo redditur perfectior. Quæ 
corpori inhæret vires, occupantur circa ea, quæ 
locis ac temporibus definita funt, quæ eſt natura 
corporis. At animus etiam circa infinitum et 
æternum. Quare eum in operando antmus à 
corpore non pendeat, ne eſſe quidem ipſius inde 
pendet. Nam rerum, quas non cernimus, natura 
aliunde, quam ex operationibus, colligi nequit. 
Sed nec tertius ile di modtrs hie locum 
habet. Neque enim dari poteſt cauſa efſectrix, 
a qua animus ſemper emanet. Non enim paren- 
tes dixeris, cum Hs mortuis vivere filii ſoleant. 
Quod ft quam omnino velimus eſſe cauſam, unde 
emanet animus, non poteſt alia ea eſſe, quam 
cauſa prima atque univerſalis, quæ ex parte po- 
tentiæ nunquam deficit. Ex parte autem volun- 
tatis eam deficere, hoc eſt, velle Deum, ut ex- 


cap. 5. Om N & 5emah A- 


Sta TY ale dur nai T& vorring 


$avepoy im atoSmrupiwy nat The. 


ale dοιννi h tv yap aα N 
NN air Yaveo In i To o$6- 
dya aloe, gov {pu ix Tay 
ptydNuy pov, U ix Tay l- 
Xvpay lowly H hr, Gs 


0931, Ire de pd Da aXX' 6 vio. 


ray Ti von S vomrey, 
”rloy voer N ra — — ro 
a ν To paty yap ale Irv A 
au Twjpucato, 6 It vis X?. 
Non eſſe autem fimilem impatibi- 


litatem partis nris et intel- 
ligentis, apertum eft ex ſentiendi 
infirumentis, ipſague ſenſione. 


Senſus enim, ubi nimia eft res ſen- 
fbilis, ſentire neguit, id\eft, nec 
audire fonts vebatemes, nec odo- 


colores, 


res tales slfatere, nec conſpicert 
mens ubi aliquid con- 
cepit quod e fit intelletse, 
non minus id intellig it quam mi- 
nora, imo et magis': id eo venit, 
quod ſentiens pars mon” fit" fine cor 
fore, mens autem aliquid d cor- 
ſeparabile. Adde Plotini 
ocum egregium, quem poſuit 
Euſebius in Præparatione libro 
xv. c. 22. Adjunge, quod anl- 
mus eos qui ex corpore naſ- 
cuntur affectus vi ſua vincit, 
ipſique corpori cruciatus interi- 
tumque imperat. 
p Eo redditur per fettior.] Et 
magis animum à co : 
ſeducunt, ex ſunt animi actio- 
ner excellentiores. 


Ringuatur 


4 


78 FH. GroTtivs DE Vert. 


ſtinguatur animus, nullo poteſt probari argu- 


mento. 


36: e . e eee 


Imo argumenta ſunt non levia in contrarium: 
datum homini *dominium in ſuas actiones, appe- 
titus immortalitatis inſitus, conſcientiæ vis conſo- 
lantis fe, ob actiones bonas quamvis moleſtiſſi- 
mas, et ſpe umn ſuſtentantis ; contra, cru- 


ciantis ſeſe ob prave acta, præſertim circa mor- 
tem, tanquam ſenſu imminentis judicii: quam 


vim ſæpe nec peſſimi tyranni intra ſe exſtin- 


q Dominium in ſuas a#iones, ] 
Et in animantia quzvis. Adde 
notitiam Dei et naturarum im- 
mortalium : S It A- 
va roy elde, ait Salluſtius Philo- 
ſophus. Nulli nature mortali 
ihmortalis natura cognita eff, 
Notitiz autem ingens ſignum, 


quod nihil eſt tam grave, quod 


non Dei cauſa animus ſoleat 
contemnere. Adde quod poten- 
tiam intelligendi agendique non 
habet circumſcriptam, ut cætera 
animantia, ſed infatigabilem, 
et in infinitum patentem, et ſic 
Deo ſimilem; quæ differentia 
hominis a cæteris animantibus 
etiam Galeno notata. 
r 3 Contra, cruciamis ſeſe ob 
ave acta, preſertim circa mor- 
tem,] Plato de Republica pri- 
mo: 'ETeday Tig tyyiG 3 Tob 
ole lai TEAEUTHOEN, EloipytTa ab- 
Ta $60; S Serre ef wy iy TW 
de d un tviouu, Cum jam 
prope eft ut quis moriturum ſe 
tet, tunc metus eum ac ſollici- 


tudo ſubit, de quibus ante non 


inſtituer at cogitar Cs 


* Seepe nec peſſimi tyranni intra 
exſlinguere, cum maxine id 


wellent, potuerunt,] Teſtis illa 


\ Tiberii ad Senatum epiſtola ; 


Quid ſcribam wobis, Patres Cen- 
ſeripti, ant quomodo 2 aut 
guid omnino non ſcribam bec tem- 
fore ? Dii me Dea que pejus per- 
dant, quam perire quotidie ſentio, 
fi ſcio, Qua recitata, addit Taci- 
tus Annalium vie Ades faci- 
nora atque flagitia ſua ipſi gueque 
in ſupplicium werterant : Meg ue 
fruftra fræſlantiſſimus ſapientiæ 
firmare ſolitus eft, fi recludantur 
| rey mentes, poſſe aſpici 

niatus et if us quando ut cor- 


fora werberibus, ita ſævitia, li- 


bidine, malis conſultis, animus 


dilaceretur. Plato eſt is, quem 
hic indicat Tacitus, qui de Re- 
publica nono de tyranno: Nt; 
T1 dla Sit c idy Ti d 
J kericurat Stacac Sat, nai 
po yiguuay d œHayrèg Tov Bir, 
opaTao way TE xal v WArpnG 
Mendicus revera eft, fi quis uni- 
verſum ipfius animum reSe norit 
inſpicere, plenus formidinis per 

omnem 


RELi16. Cunts r. Lin. I. 79 


uere, cum maxime id vellent, potuerunt, ut 
multis exemplis apparet. 


$. XXV. Cui conſequens et, ut ſinis hominis ſit 
felicitas poſt hanc vitam. 


Quod ſi animus et ejus eſt naturæ, quæ nullas 
habeat in ſe intereundi cauſas, et Deus multa 
nobis ſigna dedit, quibus intelligi debeat, velle 
ipſum, ut animus ſuperſtes ſit corpori; non poteſt 
finis homini ullus proponi ipſo dignior, quam 
ejus ſtatus felicitas : et hoc eſt, 
Pythagorici dixerunt, * bonum eſſe hominis Deo 
quam ſimillimum reddi, Qualis autem ea fit 
felicitas, et quomodo comparetur, poſſunt qui- 
dem homines conjecturis indagare: ſed ſi quid 
ejus rei à Deo patefactum eſt, id pro veriſſimo et 
certiſſimo haberi debet. | | 
F. XXVI. Ad quam comparandam indaganda vera 

Reli gio. 

Quod cum Chriſtiana Religio, ſupra alias, ſe 
nobis  adferre polliceatur, ſitne ei fides habenda, 
ſecunda hujus operis parte examinabitur. 


emnem vitam, s meroris et dianus reſpexit, Rufinum cars 
cruciatuum, His ſimilia idem mine ſecundo deſcribens: 
Philoſophus habet in Gorgia. —— petus inufte * 
Suetonius capite 67, eam quam Deformant maculæ, witiiſque 
dixit Tiberii epiſtolam recitatu- inolevit imago. 


rus fic prafatur : Peſtremo ſe- 


metipſe pertæ ſus talis epiſtolæ 


principio tantum non ſummam 


t Bonum eſſe hominis Deo quam 
femillimum * Quod a Pla- 
tone accepere Stoici, Notat 


SF ooo 
HUGO 


quod Plato, et 


— 22 


—— - 
II" 


— hs — vas ts — 4 > 1 FL 
—— — —— m9 4 * . l 
— = - 2 . — * 1 


i * 

—— — = 

4K ———— — — — 
Pe 4 


— 


80 fl. Gzorrvs Dr VakTr. 
HUGO GROTIUS 
FO * . 


VERITATE 


RELIGIONIS CHRISTIANE: 


LIBER SECUNDUS. 


8 I. Ut nen bunt titulum ane Py oni 


in ecelo jam regnantem precibus, ut ea nobis 
Spirtus ſui auxilia ſubminiſtret, quæ ab rem tan- 
tam nos idoneos reddant, conſilium explicat, non 
hoc eſſe, ut omnia dogmata Chriſtianiſmi tracten- 
tur, ſed ut oſtendatur, — wag Chrifti= 
anam veriſſimam efle atque quod fic 
orditur. | 


$. U. Oftenditur Jeſum vile. 
a Nararenum vixiſſe quondant i im Juda, 


rerum Romanarum potiente I 1berio, non tantum 
Chriſtiani, per omnes terrarum oras ſparſi, con- 


Nahktillime > 3 ſed et Judæi omnes, qui 
nunc 


Sen CUNDUS idr lier, fuſis ad Chriſtum 


. EP dQ, Mon wy 


W_.. 


RxLIiG. CHRIST. Lis. II. 81 


nunc ſunt, et qui unquam poſt illa tempora ſcrip- 


ſerunt : teſtantur idem et Pagani, hoc eſt, nec 
Judaice, nec Chriſtianæ Religionis Scriptores, 
ut * Suetonius, Tacitus, Plinius junior, et poſt 


hos multi. 


§. III. Eundem affettum morte ignominioſa. 


Eundem Jeſum a Pontio Pilato, Judzz Præ- 
ſide, cruci affixum, omnes itidem Chriſtiani, 


2 Suetorins, | Claudio cap. a 5. 
ubi Chreſto ſcribitur pro Chriſto, 
quia nomen illud Græcis et La- 
tinis notius. 

b Tacitus, ] Libro xv. ubi de 
Chriſtianorum ſuppliciis: Auc- 
tor nominis ejus Chriſlus, qui 


Tiberio imperitante per Procura- 


torem Pontium Pilatum ſupplicio 
affeflus erat, Ubi flagitia et 
odium generis humani nthil 
aliud ſunt quam falſorum Deo- 
rum neglectus: quam eandem 
cauſam etiam om maledi- 
ceridi Tacitus habuit, et Pli- 
nius major, cui Judi dicuntur 
gens contumelia numinum inſignis, 
Nimirum, Romani plerique ita 
erant facti, ut, quod Seneca 
laudat, civilis Tbeologiæ par- 
tes in animi religione non habe- 
ꝛent, ſed in actibus fingerent, 


ſervarentque tanquam legibus 


juſſa, credentes cultum magis 
ad morem, quam ad rem per- 
tinere, Varronis et Senecæ hac 
de re ſententiam, quæ eadem 
Taciti, vide apud Auguſtinum 
Lb, iv. cap. 33. et lib, vr. 
cap. 10. de Civitate Dei. In- 
terim nota Jeſum,. qui a Pon- 
tio Pilato ſupplicio affectus eſt, 
jam Netonis tempore a multis 


etiam Romæ pro Chriſto habi- 


E 7 


tum. Confer quæ apud Juſti-- 
num ſunt Apologetico 11. de 
hac hiſtoria, ubi Imperatores et 
Senatum Romanum alloquitur, 
qui ex Actis noſſe iſta poterant. 

Plinius junior, Epiſtola 
omnibus obvia, quæ libri decimi 
eſt xcv1r, cujus et Tertullia- 


nus Apologetico meminit, et 


Euſebius in Chronico. Ubi vi- 
des Chriſtianos carmen Chriſto, 
quaſi Deo, dicere ſolitos, ob- 
ſtrictoſque inter ſe, non in ſce- 
lus aliquod, ſed ne furta, ne 
latrocinia, ne adulteria com- 
mitterent, ne fidem fallerent, 
ne depoſitum appellati abnega- 
rent, Pervicaciam et inflexibĩ · 
lem in lis obftinationem culpat 
Plinius, in hoc uno, quod deos 
appellare et fimulacris numi- 
num thure ac vino ſupplicare, 
ar Chrifto maledicere nollent, 
neque ut id facerent ullis tor- 
mentis cogi poſſent. Epiſtola 
quæ ei reſpondet Trajani, eum 
ait re ipſa manifeſtum facere 
Chriſtianum ſe non eſſe, qui 
diis Romanis ſupplicet. Hiſto- 
riam quaudam de glu etiam, 
apud Numenium Pythagoricum, 
exſtitiſſe docet nos Origenes con- 
tra Celſum quarto. 


quan- 


i 
>, Ve ana -m— ares —— — — 


— — —ẽ— — — 
* 


NT — — 


—— 


1 


14 | 
7 
4 
1 


14 
| 
| 
1 
| 


1 
r 


232 JS = 
— 


———³*ð 


— 


$2 H. GrRoTivs DE VERIT., 


ö ignominioſum videri poterat talem 
inum colentibus, fatentur: * fatentur et 
Judæi; cum tamen non ignorent, eo ſe nomine, 
quod majores ſui Pilato id ſtatuendi auctores fue- 
rint, graviſſimam invidiam apud Chriſtianos, quo- 
rum ſub imperis paſſim degunt, ſuſtinere. Pagani 
vero, quos jam diximus, ſcriptores idem. memoriæ 
prodiderunt: imo multo poſt tempore exſtiterunt 
Acta Pilati, quibus id conſtaret, ad quæ Chriſ- 
tiani nonnunquam provocabant. Neque Julia- 
nus, aut alii * Chriſtianiſmi, id un- 
quam in controverſiam vocarunt: ita ut nulla ex- 
cogitari poſſit hiſtoria, quæ certior hac ſit; ut 
quæ tot, non dicam hominum, ſed populorum, 
inter ſe diſcordantium teſtimoniis approbetur. 
- f Quod cum ita, fit, videmus tamen per diſſitiſſi- 
mas Mundi regiones ipſum, ut Dominum, coli. 


8. IV. Et tamen poſt mortem advratum atiam d viris 
| iazpientibus. 


Neque noſtris tantum, aut actis paulo ante 
temporibus, ſed et ſupertoribus, uſque dum ad 
#tatem rei geſtæ proximam veniatur : puta ſub 
Neronis imperio, quo tempore plurimos Chriſti 
venerationem profeſſos ob id ipſum affectos ſupplip 
cio, is, quem diximus, Tacitus, et alii teſtan 


d Fatentur et Fudei ;] Qui Chriſtiani, ad ſuppoſititia acta 


vocant NN, id eſt, ſuſpen- 
ſum. Jeſum Hierofolymis occi- 
ſum agnoſcit Benjaminus Tude- 
lenſis in Itinerario. 

e Aa Pilati,] Vide Epi- 
phanium in Teſſareſcædecaticis. 
Mallem tamen omiſſum id ar- 
gumentum, quia imprudentes 


— 


provocare potuerunt; nee ſatis 
conftat ulla unquam genuina 
fuiſſe. Clericus,] 

f Quod cum ita fit, widenus 
tamen per difſitiſſmas Mundi re- 

tones ipſum, ut Dominum, oli, | 
Tradkat hoc fuſius Chryſoſtomus 
ad 2 ad Cor, v. 7. 


5 v. 


Rem 1G. CAHRIST. LIEB. II. 83 


8. V. Cujus rei cauſam aliam eſſe non poſſe, quam 
mir acula ab ipſo edita. | 


Fuerunt autem ſemper, inter cultores Chriſti, 
plurimi, et judicio præditi, et literarum non 
rudes : quales (ut de Judæis nunc taceamus) 
: Sergius Cypri Præſes, * Dionyſius Areopagita, 
i Polycarpus, Juſtinus, Irenæus, Athena- 
goras, Origenes, Tertullianus, ? Clemens 
Alexandrinus, ac porro alii: qui tales cum eſſent, 
cur homini ignominioſa morte affecto ſe cultores 
addixerint, præſertim cum prope omnes in aliis 
Religionibus educati eſſent, nec in Chriſtiana 
quidquam eſſet, aut honoris, aut commodi, nulla 
poteſt cauſa reddi, præter hanc unam, quod dili- 
genti inquiſitione, qualis viros prudentes in maxi- 


mi momenti negotio decet, comperiſſent, veram 


et firmis teſtibus ſubnixam fuiſſe famam, quee 
de miraculis ab eo editis percrebuerat; ut de ſana- 
tis ſola voce, et quidem palam, morbis gravibus 
atque inveteratis, de viſu reddito ei, qui cæcus 
natus eſſet, de auctis non ſemel panibus in ali- 
menta multorum millium, que id teſtari poterant, 
de mortuis in vitam .revocatis, et quæ plura ſunt 
ejuſmodi. nr 


8 Sergius Cypri Præſen] Act. m Atbenagorat,] Athenienſis 


1111. 12. hic ſuit. Florvit autem circa 
h Dionyſias Axeapagita,] Act, annum Chriſti crxxx. ut ex 
XVIt. 34. | libri inſcriptione apparet. 


Polycarpus, ] Qui martyrium 


n Origenes, ] Floruit circa an- 
in Aſia, anno Chriſti 


num Chriſti cc xxx. 


CLXIX» juxta Euſebium. 

& Juſlinus, ] Qui pro Chriſti. 
anis ſcripta edidit anno Chriſti 
CxL11, Vide eundem Euſebium. 

Jrenæus, ] Floruit Lugduni 
anno ChriſtiCEXXXIII. 


E 2 


o Tertullianus, ] Celeber anno 


Chriſti ccv112. 

p Clemens Alexandrinas,] Cir- 
ca idem tempus. Vide Euſe- 
bium. | 


. VI. 


a — ——_—— — 


* 
——_— - — rat —a— P— — — — 
— — : 2 
" 
4 * gate 
3 as 


R o —_— 
—— —U— D ½̃— I 
2 


= » 


—ͤ—ñ2 0 My 9 
— A”. ta oo —V2 on wn 


—_—— —— 


e 


2 — 


md 
IDO — => — > a — 
cn an , 


* 
— 


84 H. GROTIUS DE VERIT. 


$. VI. Due miracula non naturali efficacie, neque 
diabolicè adſcribi poſſunt, ſed omnino d Deo ſint 
Profe (a. 7 
Quæ quidem fama tam certam atque indubita- 
tam habuit originem, ut edita a Chriſto prodigia 
aliqua, *neque Celſus, neque Julianus, cum 
in Chriſtianos ſcriberent, negare auſi fuerint, 
* Hebrzi vero in Thalmudicis libris aperte fate- 
antur. Naturali vi non patrata fuiſſe quæ dixi- 


mus opera, ſatis hoc ipſo apparet, quod prodigia, 


ſive miracula appellantur. Neque vero per na- 
turæ vim fieri poteſt, ut ſola voce aut contactu, 
morbi graves, et quidem ſubito, tollantur. Quod 
fi ad naturalem efficaciam referri opera iſta aliquo 
modo potuiſſent, dictum jam pridem id fuiſſet ab 
iis, qui ſe aut Chriſti in terris agentis, aut Evan- 
gelii ipſius hoſtes profeſſi ſunt. Simili argumento 
colligimus, nec præſtigias fuiſſe: quia pleraque 
opera palam geſta ſunt, * inſpectante populo, et 
in populo multis eruditis Chriſto male 3 
cuncta ipſius opera obſervantibus. Adde quod 
ſimilia opera ſæpe repetita, et ipſi effectus non 
momentanei, ſed permanentes. Quibus, ut opor- 
tet, expenſis, omnino ſequitur, quod et Judæi 
fatentur, opera hæc proceſſiſſe à virtute aliqua 


pluſquam humana; id eſt, a ſpiritu aliquo bono, 


4 Negue Celſus,] Cujus ver ba 
apud Originem lib, 11. Ex- 
oals abr eivac uicy Des tre 
KwAog xk Tupoug thegdmiuoe, 
Credidiſtis eum eſſe Dei filium, 
ideo quod claudos et cœcos ſa- 
navit, ; ) 

r Negue Julianus,] Imo rem 
fatetur, cum dicit, verbis reci- 
tatis a Cyrillo lib, vr, Ex pai 756 
o7tlas re xvAnoug xa Tug Ia · 

ac dai, nai Taioranla; tpognigecy 


tv Be0oaida x iy Bndavie Tai; 
NH, TAY fhrEyio wy Fey Bivas, 
Nifs quis exiſtimat inter maxima 
eſſe epera, claudos et cæcis inte- 
gritati reſtituere, et dæmonio cor- 


reptos adjuvare in vicis Betb- 


ſaidæ aut Betbaniæ. 


s Hebrei vero in Thalmugicis 


libris aperte fateantur, In titulo 
ra 


Aboda Za 


t Inſpeante populo,] Act. 
XXXVI. 26. Luc, x11, 1, 


vel 


RE11G. CHRIST. Lis, II. 85 


vel malo. A malo autem ſpiritu non eſſe profecta 
hæc opera, inde probatur, quod doctrina hæc 
Chriſti, cui probandæ iſta opera adhibebantur, 
malis ſpiritibus adverſatur. Vetat enim malos 
ſpiritus coli, abſtrahit homines ab omni im- 
munditia morum, qua tales ſpiritus delectantur. 
Rebus quoque ipſis apparet, ubicunque ea doc- 
trina recepta eſt, collabi Dæmonum cultum, et 
artes magicas, et unum Deum coli, cum de- 
teſtatione Dæmonum: quorum vim ae poteſtatem 
Chriſti adventu infractam * Porphyrius ipſe agno- 
vit. Credendum autem non eſt, quemquam ma- 
lum ſpiritum adeo eſſe imprudentem, ut ea faciat 
et quidem ſæpiſſime, ex quibus nihil honoris ſibi, 
aut commodi, contra vero maximum detrimen- 
tum ac dedecus accedat. Sed neque ſapientiæ, 
aut bonitati ipſius Dei, ullo modo convenit, ut 
paſſus credatur, aſtu Dæmonum, illudi homini- 


bus ab omni malitia alienis, et ſui metuentibus; 
quales fuiſle primos Chriſti diſeipulos, vita ipſo- 


rum inculpata, et multæ calamitates, conſcientiæ 
cauſa, toleratz manifeſtum faciunt. Quod ſi 
dicas, à bonis mentibus, Deo tamen inferioribus, 

rofecta Chriſti opera; jam eo ipſo fateris, illa 

eo placuiſſe, et ad Dei honorem pertinuiſſe, 
cum bonæ mentes nihil faciant, niſi quod Deo 
gratum, ipſique glorioſum ſit: ut jam taceamus, 
quædam Chriſti opera eſſe talia, que Deum ip- 
ſum auctorem teſtari videantur, ut mortui non 
unius in vitam revocatio. Jam vero Deus mira- 
cula nec facit, nec fieri ſinit, abſque cauſa: id 
enim ſapientem legis conditorem decet, à legibus 


u Et artes magicat, ] Quarum parationis lib. v. cap, 1. lues 
et libri hortatu diſcipulorum mTynpive, Hide Tic Dev Ju- 
Jeſu combuſti Act. xx. 19. pecoing wpentiag geb. Ex quo 

w Prephyrius ipſe agnovit.) Jeſus coli caeptus eſt, publicam 
Locus eſt apud Euſebium Prz- Deorum opem nemo ſenſit. 


3 ſuis 


ne ——— CR... ĩ 


cx DS a 
- 


h 
4 
9 
h 
\ Ul 
ti 
| \ 
1 
fl | 
x . 
* 
oF | 44 
: # 
: 
| 
1: 
01} 3 
_ 


— 4 — 
* — 


2 


OR — 
„1 * „ 4 


——— UU 7˖˙»— = 
g a+ 4 


86 H. GRoTivs DE VERII. 


ſuis non niſi ob cauſam, et quidem gravem, rece- 


dere. Cauſa autem nulla alia reddi poteſt, cur 


hæc facta ſint, quam ea, que a Chriſto allata 
eſt”; nempe * ut doctrine ipſius redderetur teſti- 
monium. Neque vero, qui ea adſpicerent, aliam 
cauſam ullam animo concipere potuerunt : quos 
inter cum multi, ut diximus, pio eſſent animo, 
Deum hoc egiſſe, ut eis imponeret, impium eſt 
creditu. Et hæc una fuit cauſa cur Judæorum 
plurimi, qui circa Jeſu. tempora vixerunt, etiam 
5 qui induci non paſlent, ut legis a Moſe datæ 
partem ullam omitterent, quales fuerunt qui Na- 
Zzareni et Ebionæi dicebantur, nihilominus Jeſum, 
ut miſſum cœlitus magiſtrum, agnoſcerent, 

F. VII. De ipſſur Feſu reſurrectione conflare tſtimo- 
. niis fide dignis. | 

_ Miraculis à Chriſto editis par argumentum præ- 
bet Chriſti iplius poſt crucem, mortem, ſepultu- 
ram, admirabilis reditus in vitam. Id enim non 


U dofiring ipſius, &c.] 
Adde eventum iꝑſum, quo face 
tum eſt ut tanta Humani Ge- 
neris pars Chriſtianam Religio- 
nem amplecteretur, oſtendiſſe 
rem Deo tanti fuiſſe, ut prop- 
texea miraculis eam initio con- 
Armaret, Si tot fecerat, in 
gratiam unius Gentis, nec ita 
magnz ; Hebræam intelligo ; 


5 magis conſentaneum 


nitati ejus fuit tantæ Humani 
Generis parti, in denſiſſimis te- 
nebris jacenti, cœleſtem hanc 
lucem impertiri? Clericns. 

y Nui induci non poſſent ut 
legis. a Moſe date fartem ullam 
_ omitterent, | Vide Actor. xv, 
Rom, xIv. Hieronymus in 


Chronico Euſebiano ad annum 


Chriſti exxv. cum Chriſtiancs 


Epi ſcopos Hieroſolymitanz Ec- * 


cleſiæ quindecim nominafſet 4 
Hi omnes uſque ad everfienem, 
guam ab Hadriano perpeſſa ef 
Jeruſalem, ex circumcifione E 2 
copi prefuerunt. Severus Sul- 
pitius de illorum locorum ac 
temporum Chriſtianis, Chriſ- 
rum Deum ſub legis obſervatione 
credebant, et ex circumcifione co- 
rum Eccleſia habebat ſacerdotem. 
Adde Epiphanium, ubi de Naza- 
renis et Ebionitis agit. Naza- 
reni non eſt nomen partis ali. 
cujus, ſed omnes in. Palzflina 
Chriſtiani, ideo quod Dominus 
eorum Nazarenus faiſſet, fic 
appellabantur; Act. xx iv. 5. 


modo 


2 B A Hagsas 8 


2ST. . 82 2 23 


2 


% 


REBL TCO. CurisT. Lis. . 87 


modo ut verum, ſed ut præcipuum ſuæ fidei fun- 
damentum, adferunt omnium locorum et tempo- 
rum Chriſtiani: quod fieri non potuit, miſt qui 


primi Chriſtianam fidem doouerunt, certo audi- 


toribus ſais perſuaſerint, rem ita geſtam. Certo 
autem perſuadere hoe non potuerunt homimbus 
aliquo judicio præditis, niſi affirmarent, ſemet- 
ipſos oculatos rei teſtes eſſe: ſine qua affirma- 
tione, nemo medioeriter ſanus illis habuiſſet fidem, 
præſertim 1is temporibus, cum lis eredere maxi- 
mis malis ac periculis conſtaret. Aﬀirmatum hoc 
ab ipfis magna conſtantia, etiam libri ipſorum, 
v et aliorum decent: imo ex libris apparet, pro- 
vocaſſe eos ad teſtes quingentos, qui Jeſum 
poſt mortem redivivum conſpexerint. Non eſt 
autem mos mentientium, ad tam multos teſtes 
provocare. Neque fieri poteſt, ut in falſum teſti- 
monium tam multi conſpirent. Et ut alii teſtes 


non fuiſſent, quam duodecim illi notiſſimi Chriſ-— 
tianæ dectrinæ primi propagatores, fufficere hoc 


debebat.. Nemo gratis malus eſt. Honorem ex 
mendacio ſperare non poterant, eum honos omnis 
eſſet penes Paganos, aut Judzos, à quibus jipſi 
probris et ignominia aſſieiebantur: non divitias, 


cum contra hæc profeſſio ſæpe et bonorum, fi qua 


eſſent, damno mulctaretur: atque ut hoe non 
fuiſſet, tamen Evangelium doceri ab ipfis non 
poſſet, niſi omni bonorum temporalium cura o- 
miſſa. Neque vero alia ulla vitze hujus commoda 
ad mentiendum movere eos potuerunt, cum ipſa 


2 Et aliorum] Etiam Celſi, que liberi et amici ſuperſtites 
qui adverſus Chriſtianos ſcripſit. auditi poterant, ac teſtari quæ 
Vide Originem lib. 11. audierant. Major autem horum 

a Ad tefles quingentot,] Pau- pars etiam vivebat, ſcribente 
Jus 1 ad Corinth. xv. 6. quoſ= ifta Paulo. Hec apparitio in 
dam eorum eo tempore mor- monte Galilææ contigit. 
tuos eſſe dicit: ſed horum quo- | 


E 4 Evangelii 


non potuit, ſi fef 


—— 2 
———— — * 
4 


88 FH. GroTivs DE VERIr. 


Evangelii prædicatio laboribus, fami, ſiti, verbe- 
ribus, carceribus eos objecerit. Fama duntaxat 
inter ſuos tanti non erat, ut propterea homines 
ſimplices, et quorum vita ac dogma à faſtu abhor- 
rebat, tantam malorum vim ſubirent : neque vero 
ſperare ullo modo poterant tantum progreſſum ſui 


dogmatis, cui et intenta commodis ſuis natura, et 


ubique imperantium auctoritas repugnabant, niſi 
ex divino promiſſo. Accedat, quod etiam hanc 
qualemcunque famam nullo modo durabilem ſibi 
poterant promittere ; cum, Deo de induſtria ſuum 


in hoc conſilium celante, mundi totius exitium 


quaſi de proximo imminens opperirentur, quod 
et ipſorum, et ſequentium Chriſtianorum ſcripta 
apertiſſimum faciunt. Reſtat ergo, ut Religionis 
ſuæ tuendæ cauſa mentiti dicantur; quod omnino, 
ſi res recte expendatur, dici de illis non poteſt. 
Nam aut Religionem illam veram, ex animi ſen- 
tentia, crediderunt, aut non crediderunt. Si non 
eredidiſſent optimam, nunquam hanc elegiſſent 
omiſſis Religionibus aliis magis tutis, magiſque 
honoratis: imo quamvis veram, profeſſi non eſſent, 
niſi et profeſſionem ejus credidiſſent neceſſariam; 
præſertim cum et facile prævidere poſſent, et ex- 
perimento ſtatim diſcerent, hanc profeſſionem poſt 
ſe trahexe mortem immenſi agminis, cui ſine juſta 
cauſa cauſam dare à latrocinii ſcelere non abſcede- 
bat. Quod ſi crediderunt Religionem ſuam ve- 
ram, imo et optimam, et profitendam omnino, 
et quidem poſt EET ſuit mortem: ſane id fieri 

elliſſet eos Magiſtri ſui de ſua 


b Mundi totius exitium gquaſs tempus in collecto factum ſit, Hie- 
de proximo imminens ofperiren=. ronymus ad Gerontiam : Quid 
tur,] Vide 1 Theſſal. rv, 15, 16. ad nos, in quos fines ſeculorum- 
x Cor. xv. 32. Tertullianus de devenerunt ? | 
Monogamia : Quum magis nunc 


reſur- 


RELIG, CHRIST. L1s. II. 89 


reſurrectione pollicitatio. Nam © id cuivis ſano 
homini ſatis fuiſſet, ad excutiendam etiam ante 
conceptam fidem. Rurſus Religio omnis, præ- 
ſertim vero Chriſtiana, 4 mendacium ac falſum 
teſtimonium, maxime in divinis rebus, prokabet : 
non potuerunt ergo Religionis, et quidem talis 
amore, ad mendacium permoveri. Adde jam, 
quod viri fuerunt vitæ ne ab adverfariis quidem 
culpatæ, et quibus nihil objicitur præter ſolam 
ſimplicitatem, cujus ingenium a confingendo men- 
dacio longiſſime abeſt. Nemo etiam eorum fuit, 
qui non graviſſima quæque paſſus ſit, propter 
illam profeſſionem de Jeſu reſuſcitato. Multi 
etiam ipſorum morte exquiſitiſſima, ob id teſti- 
monium, affecti ſunt. Jam vero, ut quis ſenſus 
ſui compos talia toleret ob conceptam animo opi- 
nionem, fieri poteſt: at ut ob falſum, quod fal- 
ſum efle norit, tam dura pati velit, non unus ali- 
quis, ſed plures, quorum id falſum credi mhil 
interſit, res eſt plane incredibilis. - Amentes autem 
eos non fuiſſe, et vita et ſcripta ſatis teſtantur. 
Quod de primis illis diximus, idem de Paulo quo- 
que dici poteſt; qui Chriſtum in cœlo regnantem 
a ſe conſpectum f palam prædicavit, 5 cum nihil 


© Id cuimis ſano hemini ſatis 
fuiſſet, ad excutiendam etiam ante 
conceptam fidem. | Fuſius hoc ar - 
gumentum exſequi:ur Chryſoſ- 
tomus ad 1 Corinth. 1. in fine. 

d Mendacium ac falſum tefti- 
monium, maxime in divinis re- 
bus, probibet :] Matth. XII. 
36. fot. v111. 44, 45. Eph. 
iv. 25. Rom, 1x. 1. 2 Cor, 
VII. 14. X1. 31. Gal, 1. 20. 
Col. 111. 9. 1 Tim. 1. 10. et 
11. 7. Jac. 111. 14. Matth. 
XX11. 16. Marc. x11, 14. 
Luc, xx. 21, Joh, xIv. — 


Eph. v. 9. et alibi. a 
e Præter ſolam ſimplicitatem, T 
— Celſus. Vide Originem 

. 

f Palam prædicavit, J 1 Cor. 
xv. 9. 2 Cor, XII. 4. Adde 
quæ diſcipulus Pauli Lucas ſcri 
bit Act. 1x, 4, 5, 6. et xx11, 
6, 7, 8. 

E Cum nibil eruditionis Ju- 
daice ipſi deeſſet;] Act. xx11, 
3. Gamalieles duos eruditionis 
nomine Hebræi prædicant. Ho- 
rum alterius diſcipulus fuit Pau- 
lus, neque legis tantuin, ſed et 
; | eorom. 


PVP — 


— >> — — 2. 26 
— _ —_— 
. a 


— — — — 
— 


— ——— — — — — 


— 
— 


4 
— 


* 


go F. GroTIivs DE VerirT. 


'y 
eruditionis Judaicz ipſi deeſſet; nec ſpes hono- 
rum, ſi patrum viam inſtitiſſet: contra vero ob 
iam profeſſionem et odiis cognatorum ſuorum 
ſubjacere, et toto orbe peregrinationes difficiles, 
periculoſas, laborioſas ſuſcipere deberet, ac poſtre- 
mo etiam ſupplicium cum infamia perpeti. 


F. VIII. Solutro adverſus objectlonem ſumptam ab co, 
9nd Reſurrectio videatur impeſſibilis. 

Sane tantis ac talibus teſtimoniis fidem detra- 
here nemo poteſt, niſi dicat, rem ipſam talem eſſe, 
ut nullo modo hier, poſſit; qualia ſunt, que con- 
tradictionem, ut loquuntur, implicant. * Id au- 
tem hac de re dici non poteſt. Poſſet ſane, ſi quis 
eundem tempore eodem et vixiſſe, et mortuum 
fuifle, pronunciaret. Cæterum ut mortuo vita 
reddi poſſit, præſertim per ejus cfficaciam, qui 
vitam primum homini dedit,. cur pro impoſſibili 


habeatur, nihil cauſæ eſt. Neque vero viri 


eorum quæ a magiſtris erant 
tradita, apprime gnarus, Vide 
- Epiphanium, 
_ Þ Id autem bac de re dici non 
poteſt.] Reſponſio ſeptima ad 
objecta de reſurrectione in Juſ- 
tini operibus. A 70 mwavyry 
d da ro xa dN 76 TW a Sva- 
roy. Hay rv 4b 4 SovaTdy bg uv, tos 
Th datei ⁰ð v ou re f 
THY Nh. Twi d adovartly i, 
&s T3, quot T3 xuple oriptearos 
tei) c Tive T&TWY Tay a du- 
v4Twy imoednneds THY avipacw 
ci abrm amGavres; dnN E jaty 
Tx ,, Led ln 6 N. 
3 yag ua rd avaurion obpupuergos 
yiveTai N Ti&parreo; TH mheuvpa, Of 
da avg dparver 1@T2 aVANTIONW A- 
_ El 3 Tw Til, A Tw 
des wa duya ra Td vi a diyala. 


1 


Aliud eft quod omnino eft impoſſi- 
bile, aliud quod alicui, Onimi no 
impoſſibile, ut dimetiens far fit 
lateri. Alicui impoſſibile, quo- 
modo nature eſt impoſſibile fine 
ſemine animans producere; Utri 


herum duorum impoſſibilium gene- 


rum reſurrefionem conferunt, gui 


ei non credunt ? Si priori, falſa 

eſt illatio: neque enim nova cree - 

tio hoc facit, ut dimetiens par fit 

lateri. Reſurgent autem bominet, 
er nauam — At ſo in- 

relligunt id alicui i 

bile ef, — Deo e 


omnia que impoſſibilia tantum 


alicui, De diſerimine hoc im- 

poſſibilium vide quæ docte notat 

Mai monides, Ductoris dubitan- 
tium Parte 111. cap. 15. 

i Nibil cauſe et.] Adcura- 

| tiotis 


es aw om an 4 er Se enen. MA=m<-= 


WW I... 0 7 Rh pS RR 


REIT. CHRIS T. Lin. II. ot 


ſapientes id impoffibile crediderunt; cum * Eri 
Armenio id eveniſſe ſcripſerit Plato, mulieri cui- 
dam ! Heraclides Ponticus, Ariſtæo Herodotus, 
2ahi Plutarchus ; quæ five vera, five falſa ſunt, 


oſtendunt opinionem eruditorum de ea re tan- 


quam poſſibiſi. 


& IX. Reſurrectiane 7 eſa poſitas evinci dogmatis 
2 | veritatem. | 

Quod fi nec impoſſibile eft, ut Chriſtus in 

vitam redierit, et ſatis magnis teſtimoniis id con- 


ſtat, quibus convictus Ju 


rum Magiſter * Be- 


chai veritatem hujus rei agnovit; is ipſe autem 
Chriſtus, ut et ſui et aliem fatentur, novum pro- 


tioris Philoſophiæ periti omnes 
fatebuntur tam difficile eſſe in- 
tellectu animal in utero matris 
formari, quam mortuum ad vi- 
tam revocari. Verum homines 
indocti non mirantur quod ſo- 
lent videre, nec difficile putant, 
quamvis rationem ejus igno- 
rent; ſed fieri poſſe non. putant 
quod nunquam viderunt, quam- 
vis quotidianis rebus hequaquam 
difficilius. Clericus. 

k Eri Armenio] Locus hac 
de re Plate nis exſtat de Repub- 
lica decimo; tranſeriptus Euſe- 
bio Prezparatione Bvangelica li- 
bro x1, cap. 35. Hiſtoriæ au- 
tem ipſius memoria apud Vale- 
rium Maximum lib. 1, c,v111, 
exemplo externorum primo; in 
Protreptico quod eſt inter Juſtini 
Opera, apud Clementem Strom. 
v. apud Origenem lib. 11. con- 
tra Celſum, apud Plutarchum 
Sympoſiacon 1x, 5, apud Macro- 


bium initio ad Somnium Sci- 


pionis. 
Heraclides Ponticus, ] Ejus 
erat liber wipi 47v, cujus me- 


minit Diogenes Laërtius in Pro- 
mio et Empedocle, et Galenus 


. V1. de locis affeftis, De eo ſic 


Plinius lib. v11, cap. 32. Ne- 
bile illud apud Græcos volumen 
—— diebus farming 
exanimis ad vitam revocate. At. 
triginta dies ei tribuit Diogenes 
Laertius, loco poſteriore. 

m Ariſiæo Herodetus, ] Mel- 
pomene, Vide et Plinium hiſ- 
toriæ naturalis lib. v11, c. 52, 
et Plutarchum Romulo, et He- 
ſychium de Philoſophis. 

n Alii Plutarcbus; ] Theſpe- 
ſio, Habet hoc Plutarehus libro 
de ſera Dei vindicta. Item An- 
tyllo, de quo Plutarchi locum ex 
primo de Anima nobis ſervavit 
Euſebius, Prep, lib. x1. cap. 36. 
et Theodoretus Serm. x1, 

o Bechai) Optandum fuiſſet 
locum a Grotio fuiſſe prolatum; 
uamvis enim ratiocinatio ducta 
reſurrectione Chriſti minime 
indigeat adprobatione R, Bechai, 


aut cujuſquam alius, Judzi forte 


ejus auQoritate poſſent moveri, 


tulit 


— 


— — „ was 
os — 2 


wenge bh N bn 
- A wit w 59% AFM io — * 
— * joy 


8 
* . 


ES 
1 
a 


wa 
— —— 2 * 


. . Kr 
. - - e 8 * g bs 


tulit dogma tanquam mandato divino, ſane ſequi- 
tur, ut dogma verum ſit; cum divinæ juſtitiæ ac 
ſapientiæ adverſetur tam excellenti modo eum 
ornare, qui falſum in re tanta commiſiſſet: præ- 
ſertim vero, cum ipſe ante mortem ſuam, et mor- 
tem, et mortis genus, et reditum ſuum in vitam 
prædixiſſet ſuis, et quidem addito, ? hæc ideo 
eventura, ut de ſui dogmatis veritate eonſtaret. 


S. X. Cbriſtianam Religionem præſtare aliis 
1 omnibus. 2 | 
Et hæc quidem ex factis ipſius veniunt argu- 
menta: veniamus ad ea, quæ veniunt ex natura 
dogmatis. Sane aut omnis omnino Dei cultus 
repudiandus eſt, quod nunquam ei in mentem 
veniet, qui et Deum eſſe, et curare res conditas 
credat, et hominem conſideret cum intellectu exi- 
mio, tum vi electrice boni malique moralis præ- 
ditum, ac proinde ut præmii, ita et pœnæ in ipſo 
eſſe materiam: aut hæc admittenda Religio, non 
tantum ob factorum teſtimonia, de | 0508 jam 
egimus, verum etiam ob ea, quz Re 5 ſunt 
intrinſeca: cum nulla ex omnibus ſæculis ac na- 
tionibus proferri poſſit, aut præmio, excellentior, 
aut præceptis perfectior, aut modo, quo propa- 
gari juſſa eſt, admirabilior. 3 
$ XI. Premi propaſiti excellentia. 

Nam ut a præmio, id eft, a fine homini pro- 

poſito, incipiamus, quia id, ut dici folet, in ex- 


ſecutione eſt ultimum, ſed intenditur primum, 
2 Moſes in Religionis Judaicæ inſtitutione, fi di- 


P Hec ideo eventura, ut de ſui inſtitutiene, fi diſerta Igis paFa 
_— veritate conſlaret.] Vide reſpicimus, nibil promiſit ſupra 
oh. xv11, Luc. Xx Iv. 46, 47. bujus vite bona, ] Vide Deut. xi. 
Maſes in Religionis Judaicæ et xxviIt, Heb, vIII. 6. 


ſerta 


RELIG. CHRIS T. Lim II. 93 


N ferta legis, Pact reſpieimus, nibil. promiſit ſupra 


hujus vitæ bona, terram uberem, penum copio- 
fam, victoriam de hoſtibus, longam et valentem 
ſenectam, poſteros cum bona ſpe ſuperſtites. Nam 


ſi quid eſt ultra, id umbris obtegitur, aut ſapienti 


ac difficili ratiocinatione colligendum eſt: quæ 
cauſa fuit, cur multi, qui legem Moſis ſequi ſe 
profiterentur, ut Sadducæi, ſpem omnem de 
bonis - poſt hanc vitam adipiſcendis projecerint. 
Apud Soo ad quos eruditio uſque a Chaldæis 
et Agyptiis perlata eſt, qui de vita poſt hujus 
conſpicuæ vitæ interitum ſpem habebant ali- 


quam, valde de ea re hæſitanter loquebantur; 


t ut ex Socratis diſſertationibus, ex ſcriptis * Tullii, 


r Sadducæi, ſpem omnem de 
bonis poſt hanc witam adipiſcendis 
projecerint, ] Matth. xx11. 23. 
Lucas Act. xx111, 8. Joſe- 
phus : ZadTaxaing Tas NN 
6 M90; owapange Toig Sti. 
Alibi: Juve d Thy Rafaela 
rag #49" abs rig N Tig 
ayapgos. 
dem : Animam putabant interire 
cum cor poribus. : 

s Valde ea de re hæ ſitanter lo- 
guebanter;] Notatum hoc Chry- 
ſoſtomo, 1 ad Cor, c. 1.25. 

t Ut ex Socratis diſſertationi- 
bus,] In Platonis Phædone: 
Ny Tz 60 ige, 671 wap avipac Te 
tXTigu apiterSar ya dg. Kat 
TYTo0 jafy Bn ay raw Mio xupioai- 


um. Hoc ſciatis, ſpem mibi eſſe 


venturum me ad wiros bonos : quod 


tamen non nimium affirmaverim. 
Et poſtea: Ei A Tuyyaves anrtn 
ora à % Myw, xe Tn xe 
To 3:94 - Te ni ig r- 
MUThoavTi, A By TETW ye Tov 
Xgivov airy Tov 0p? TY dayd ru 


Hieronymus de iif- - 


nTToy Toig Tapso:y. unde Tec 


Jup, H Tt dyvad peer airrn 
& fuvtiateret (xaxiy yap av fy) 
> 
a SN Upepor amonfirai. Si 
enim vera ſunt que dico, pul- 
chrum eft ea_credere, Si vero 
mortuo nihil ſupereſt, hoc tamen 
tempore, quod mortem antecedit, 
minus torguelor pre ſentibus : hic 


autem meus error non manebit (id 


enim malum foret, ) ſed pauli 

interibit. Fiat 5 de i 
ma: Adeo omnis illa tune ſapi en- 
tia Socratis de induſtria wenerat 
conſultæ e&quanimitatis, non de 


fiducia compertæ weritatis. Idem 
in Socrate obſervat Paræneſis, 


quæ eſt inter Opera Juſtini, 

u Tullii,] Ut Tuſculanarum 1. 
Expone igitur mibi, niſi moleſtum 
eft, primum animos, ft potes, re- 
manere poſt mortem, tum, fi id mi- 
nus obtinebis (eft enim arduum, ) 
docebis carere omni malo mortem. 
Deinde: Præclarum autem neſcio 
quid adepti ſunt, quod didicerunt 


ſe" cum tempus mortis weniſſet, 


ſotos 


. - 
— —ů— — _ 


> 3.08. >- DN W e 
— 5 — 3 EA F 
— * * 
PIT IP "—_— _ 1 A 


— — — 


— 


- 


* 2 
. 


22A ZI: — cr. a. = 
ther oo _— 8 0 


EONS 


4. 2 5 
2 * 
— oy 


OO OE ES 
yu L J Rs | 
+ # * * 


21 


12 
35 
Xx 
3 
7 
Ln. 
4 
| 


94 H. GRoTIVUs DE VEIAIT. 


genecæ, * aliorumque apparet. Et eum ad eam 
rem argumenta conquirerent, nihil ſerme adfere- 
bant certi. Nam que adferunt, pleraque ? nihil 
magis de homine, quam de beſtiis, procedunt. 
Quod cum alii animadverterent, mirandum adeo 
non eſt, * f tranſitum animarum de hominibus in 
beſtias; de beſtiis · in homines, commenti ſunt, 
Rurſum vero, cum hoc quoque nullis teſtimoniis, 
aut argumentis certis niteretur; et tamen negari 
non poſſet, quin homini finis aliquis eſſet propo- 
ſitus: eo perducti ſunt” alii, ut dicerent, * virtu- 
tem ſibi eſſe premium, et ſatis beatum efle ſa- 
pientem, etiam in Phalaridis tauro. Sed et hoc 
non {ine cauſa aliis diſplicuit, qui ſatis videbant, 
din ea re, quæ ſecum haberet pericula, incom- 


totos eſſe perituros: quod ut ita 


,  (nihil enim no, guid 
254 a res Me. os ps 
glerioſum ? Poſtea: Fac enim ſic 
animum interire, ut corpus. Num 
igitur aliguis dolor, aut omnino 

mortem ſenſus in corpore et? 
. id x rx. dicit, 8 
eodem Cicerone hoc ejus, poſt 
diſputationem de animo, diftum 
Eactantius libro vI1. cap. 8. 
Harum ſententiarum que vera ſit, 
Deus aliquis viderit. | 
_ wSenece,] Epiſtcla Lx 1v. Er 
fortaſſe (fi modo ſapientum vera 
fama eſt, recipitque nos locus ali- 
guis, ) quem putamus periſſe præ- 
miſſus eſt, 

x Aliorumque] Generaliter , 
ones Martyr colloquio cum 

ryphone : Oy & inac wept 
r of QUMboapo, IN yap s Th 
wort ici JN, exec timtiy, 
Nibil horum norunt Philſophi : 
neue vel quid fit anima, valent 
dicere, | 


Y Nihil magis de homine, quam 
de beſtiis, procedunt.] Ut illud 
Socratis five Platonis: uod ſe 
mover, æternum et. Vide Lac- 
tantium dicto jam loco. 

2 Si tranſitum animarum de 
buminibus in beflias, de beſiis 
in homines, commenti ſunt.] Ut 
Brachmanes olim et nunc quo- 


que, à quibus hauſit Pythagoras 


et ejus Schola. 

a Virtutem ſibi eſe premium, 
et ſatis beatum eſſe ſapientem, 
ctiam in Phalaric'is tauro.] Vide 
Ciceronem + Tuſculanarum 11. 
et Lactantium lib. 111. Infti- 
tutionum, cap. 27. ubi contra 
hanc ſententiam fortiter diſpu- 
tat, ut et Auguſtinus epiſtola 
LIIs 

b In ea re, gue ſecum haberet 
fericula, incommoda, cruciatum, 
interitum; felicitatem, præ ſertim 
ſunman, nan poſſe oſe haften] 
Lactantius lib. 111, cap. 12. 
virtus per ſeipſam beata non eſt, 

 quoniam 


* 


Reitic. Curist. Lis, II. 9g 


moda, cruciatum, interitum ; felicitatem, præ- 
ſertim ſummam, non poſle eſſe poſitam; niſi ver- 
borum ſonum, ſine rerum ſenſu, ſequi liberet : 
ideoque bonum ſupremum finemque hominis col- 
locarunt in 1is rebus, quarum voluptas ſenſibus 
perciperetur. Sed hæc quoque ſententia à pluri- 
mis, et quidem efficaciter, refutata eft : ut quæ 
honeſtum omne, cujus ſemina quædam in animo 
condita habemus, exſtingueret, hominemque ad 
ſublimia erectum dejiceret in ſenſum pecudum, 
quæ pronæ nihil niſi terreſtre reſpiciunt. In tantis 
dubitationibus incertum palabatur genus huma- 
num ea ætate, cum Chriſtus veram finis cognitio- 
nem intulit ; promittens ſectatoribus ſuis, poſt hoc 
ævum, vitam non modo fine morte, fine dolore 
ac moleſtia, verum etiam ſummo gaudio comita- 
tam: neque id parti tantum hominis, id eſt, 
animo, de cujus ſperanda poſt hanc vitam felici- 
tate partim conjectura, partim traditio aliqua ex- 
ſtabat; verum etiam corpori, et id quidem juſtiſ- 
ſime, ut corpus, quod ob legem divinam ſæpe 
incommoda, cruciatus, atque interitum pati de- 
bet, repenſationis expers non eſſet. Gaudia au- 
tem, quæ promittuntur, non vilia ſunt, © ut 
epulæ, quas poſt hanc vitam ſperant craſſiores 


guoniam in perferendis, ut dixi, 
malis tota vis jut . Et mox 
cum Senecæ adduxiſſet locum: 
Sed et Stoici, quos ſecutus e, 
negant fine virtute effici quem- 
quam m poſe Ergo wir- 
tutis premium beata vita eft, fi 
virtus, ut recte dictum eſt, bea- 
tam witam facit. Non 1 igitur, 
ut aiunt, propter ſeipſam virtus 
expetenda, fed propter vitam bea- 
(am, que virtutem neceſſaris ſe- 


guitur. Quod 2 docere 
eos potuit, quod ęſſet ſummum 
Bonum. Hac autem vita præ ſens 
et cor poralis heuta eſſe non pateſt, 
— malis eſt I per corpus. 

ene Plinius Hiſtoriæ Naturalis 
lib, vii, cap. 7. Mortalium 
nemo felix. » 

c Ut epulæ, quas banc 
vitam 3 bre, N, 
Loca adducentur infra ad li- 
brum v. 


Judæi, 


ag > _—_ FN 
as — 3 - if — * 


74 
; B 


{® ; 

F * 

e 1989 

1 

05 SS) 
5. 
34 
«rt! 
33 
{44 
* = 

| 4 

1 \#H 


— 2 * 


r 
* 
a4 * 


8 — Kerl 
— — — Ee REY 
— — 3 <2 i 


© TG 
+ + 


— Ws * 


—*— * — — 


* r 5 = ESI IE ns EW OT 
- — — SIA = 8 — 2 
2 ST ow 2 þ 


= : = * * 
1 P75 Ds X53 — 


—— — — 
— 4 
8 ” 


— 2 


— 
— — 


= 

— a 
— 

＋ mT: 
1 


— wg 


- - 


_—_— 
—— 
> p 


96 FH. GrxoTtivs pe Vert. 


Judzi, d et concubitus, quos fibi promittunt Ma- 
humetiſtæ: ſunt enim hæc caducæ vitæ propria 
mortalitatis remedia, illud qnidem ad ſingulorum 
animantium conſervationem ; hoc vero ad dura- 
tionem generum: ſed in corporibus vigor perpe- 
tuus, et pluſquam ſiderea pulchritudo; in animo 
intellectio ſine errore, etiam Dei ac divinæ provi- 
dentiæ, et ſi quid nunc occultum latet; voluntas 
vero tranquilla, maxime in Dei conſpectu, admi- 
ratione laudibuſque occupata; in ſumma, majora 
multo ac meliora omnia, quam optimarum ac 
maximarum rerum comparatione concaps poſſint. 


$. XII. Solvitur obiter objectio inde ſumpta, qued 
allſoluta corpora reflitui nequeant. 


* Solet hie præter eam objectionem, cui jam ante 
reſpondimus, alia adferri, quaſi omnino fieri ne- 
queat, ut quæ diſſoluta ſunt hominum corpora, 
in eandem compagem redeant: fed hoc ratione 
nulla nititur. © Cum enim inter pleroſque Philo- 
ſophos conſtet, rebus quantumcunque mutatis, 
manere materiam diverſarum ſpecierum capacem : 
quis. dicat, aut Deum neſcire, quibus in locis, 
etiam longiſſime diſtantibus, ſint materiæ ejus, 


d Fr concubitus, guos ſibi pro- fuerit, i fic idem animus; 
mittunt Mabumetiſtæ :] Alcora- quam fuit idem homo ſenex' 
nus Azoara 1V, v, XLVII, Liv, decrepitus, et infans vagiens in 
LXV, LXVI, cunis, quamvis ne particula 

Cum enim, &c.] Si cuiſe- quidem forte ſuperſit in ſene 
quentia Grotii verba non ſatiſ- ejus materiæ, quæ fuit in in- 
faciant, ei reſponderi queat, fante, propter perpetua effluvia 
minime neceſſarium eſſe, ut quæ ex corpore elabuntur, Re. 


eadem fit numero materia quz fſurgere corpus dici optime poteſt, 
excitatur, cum ea quæ, homine cum ſi mile ex terra à Deo for- 


moriente, in ſepulcrum illata matur, conjungiturque menti. 
eſt. Neque enim minus ſuerit Itaque non opus eſt ut in nimias 
idem homo is, cujus animus anguſtias nos redigamus, dum 
conjunctus fuerit cum materia, mTavririTa materiæ nimis rigide 
cum qua aunquam conjunctus defendimus, Ciericus. 


quæ 


quæ ad humanum corpus -pertimuit, partes; aut 
deeſſe ei potentiam, qua eas reducat, atque re- 
componat, idemque faciat in ſuo univerſo, quod 


in fornacibus, aut vaſis, facere Chymicos vide- 


mus, ut, quæ congenera funt, quamvis disjecta, 
colligant? Ut vero, ſpecie quantumvis mutata, 
res tamen ad originis ſuæ formam redeat, ejus et 
in rerum natura exempla ſunt, ut in arborum ani- 
mantiumque ſeminibus. Neque inſolubilis eſt ille, 
qui à multis nectitur nodus de humanis corporibus, 
quæ in ferarum aut pecudum alimenta tranſeunt, 
quibus ita paſtis homines iterum paſcantur. Nam 
eorum, quæ comeduntur, pars maxima non in 
corporis noſtri partem abit, ſed in excrementa, 
aut acceſſiones corporis; quales ſunt et pituita, 
et bilis: et de eo, quod alendi vim habet, mor- 
bis, interno calore, circumfuſo are multum ab- 
ſumitur: quæ cum ita ſint, Deus, qui etiam 
mutorum animantium genera ita curat, ut nullum 
eorum intereat, poteſt humanis corporibus ſingu- 
lari quadam cura proſpicere; ut quod inde ad 
aliorum hominum eſcam pervenit, non magis in 
fubſtantiam eorum vertatur, quam ſolent venena, 
aut medicamenta; eoque magis, quod quaſi na- 
turaliter conſtet humanam carnem ad hominum 
victum non datam. Id ſi non ſit, et aliud, quod 
poſteriori corpori aliunde acceſſerit, inde debeat 
decedere, non hoc tamen efficiet, ut non idem fit 
corpus, cum etiam in hac vita major contingat 


f Cum etiam in hac vita major 
contingat particularum mutatio, ] 
Alfenus in 1. Proponebatur. 

D. de Judiczis, Quod , quis 
Futaret partibus commutatis, a- 

m rem „ fore ut e Cjus 
wy — a. iidem eſſemus, 

qui abbinc anno fuiſſemus ; prop- 


terea quod, ut Philoſophi dicerent, 


ex quibus particulis minimis con- 
futerimus, he quotidie ex corpore 
noftro derederent, alia que extrin- 


ſecus in earum locum accederent. 


Seneca Epiſtola VIII. Corpora 
noſtra A fluminum more 
quicquid vides owrrit cum tem- 

ores 


» Sari dit EA art nets 
oe hs 
= 


„ 
r 
r 
Was; 


" 2 „ 
AAS 


4 
4 
4 
He 
A 

[1 

EY 


— 


„ 
— —ä—ö——) — — 
_— = p 


”—_—_ 


4 * 


988 H. GroTivs DE VERIT. 
particularum mutatio: © imo et papilio inſit in 


verme, et herbarum ſubſtantia, aut vini, h in 
minimo alique, unde iterum inſtaurentur in veram 
magnitudinem. Certe cum et hæc, et alia multa, 


non incommode poni 


nt, nulla eſt cauſa, cur 


poſh | 
inter impoſhibilia- habeatur reſtitutio diſſoluti cor- 
ports; cum viri eruditi, Zoroaſter apud Chal- 


pore © nibil ex bit que videmus 


mutari ita, mutatus fun. Vide 


que pulchre hae de re diſſerit 


Methodius, cujus verba nobis 

ſervavit Epiphanius, qui Orige- 

nianos refutat numeris x12, 
XIII, XIV, XV, a 

us er papilio inſu in ver- 

me] Ovidius ultimo Metamor- 
G1eOn ; 


Quzque ſolent tanis frundes 
'*  texerefilis 


Arles tinea, res ohſer uata 
ceoalunis, 
Nrali mutent cum papilione 


» 
Addamus ex Plinio quadam 
_ Hiſtoriz Naturalis lib. x, cap. 
- $. de Ranis: Mirumgue ſeme- 
Ari vita reſalvuntur in limum, 
"ello cernente, et rurſus wvernis 
aguis renaſcuntur que fuere na- 
t. Eodem lib. cap. 9. Coc- 
eyx- ex /accipitre widetur fieri, 
tempore amm . figuram mutans. 
Libro x1, cap. 20. Sunt qui 
mortuas, fi intra tectum hieme 
ſerventur, deinde ſole verno ter- 
reantur,. ac cinere toto 
die fovaantur, putent reviviſcere. 
Ibidem cap. 22. de bombyci- 
bus: Et alia horum origo è gran- 
diore wermiculo, gemina proten- 
dens ſub generis cornua, Hic eru- 


cæ ſunt. Fit deinde quad wocatur 
bomb ylius; ex. ea necydalus ; a 


ebe .. 


dem cap. 2g. de bombyce Coa + 
Fieri autem primo papiliones par- 
vor tudoſgue. cap. 26. de cica- 
dis: Fit primum wermiculus, de- 
inde ex en que vocutur tertygome · 
tra, eujus cortive rupto circa ſole 

tia evolant, c. 30. Muſcis 
humore extnimatis, fi cinere con- 
duntur, redit vVits. Cap. 32. 
Multa autem inſecta et. aliter 
naſcuntur. Atque _ mprij- 
ms ex-rore : infidet Bie — Mey 
Folia prima were, et ſpiſſuuus ſola 
in magnitudi Ht cegitur. 
Inde oritur vermiculus faruus, 
er tridus nox eruca,' qua adjec - 
tis diebus creſcit immobilis, dura 
cortice, ad tadtum movetur ara- 
ne. Hac eruca, quam chryſa - 


 lidem appellant, rupto deinde cor- 
Pap 


rice t b 
h In mini mo aliguo, &c.] Si 


Grotius in hoc noſtrum ævum 


dilatus fuiſſet, plenius eſſet lo- 


quutus; cum conſtet omnia 
animalia, cujuſcunque generis, 
ex ovo naſci in quo ſunt for- 
mata, ut plantæ omnes in ſemi- 
nibus, quamvis ſummæ tenui- 
tatis, Sed hoc nibil ad reſur- 
rectionem, non enim ex fimili- 
bus primordiis corpora tenaſcen - 
dur. Clericus, s 

i Zoroaſter apud Chaldevs, ] 
Vide Clementem Strom. vx. 


/ 


dzos ; 


RELICG. CHRIST. L1s. II. 99 


dæos, * 
ticos Theopompus, 
crediderint. 


ici prope omnes, i et inter Peripate- 
eam et fieri poſſe, et futuram 


F. XI. Pracepterum eximia ſanflitas circa Dei 
| cultum. b 
Secundum, quo Chriſtiana Religio, omnes 
alias, quæ aut ſunt, aut fuerunt, aut fingi poſſunt, 
exſuperat, eſt ſumma ſanctitas præceptorum, cum 


in iis, quæ ad Dei cultum, tum que 


ad res cæ- 


teras pertinent. Paganorum ſacra ferme per to- 


* Stolci ammet, ] Clemens 
Strom. v. Ode, yap See be 
Ti; Bagedpy qinooroplag palin, 
Tv d v 
iSi , d Lüge de U, I 
brd\eoay of Zrolxol, nal & wal 
Toy lg rouv avachorobas Toy 
pariguo* Tin” ieh Thy avdoa- 
ow g. Norat enim ille 
(Heraclitus) edoctus 2 barbara 
* > rnd Mundum a mali: 

aminibus purgatum iri perignem, 
guod i eu poſtea Stoici di. 
xere, qui et per cam bu nc talem 
uemgue revidturum docent, his 
vocibus obtegentes reſurrectionis 
rem. Origenes lib. iv. adver- 
ſus Celſum: Ono dd of ans Ti; 
EToag nals ere inmipmory TY 
raving yeviola, nat Ie airs 
taxbopnoy ivr amapdhnaxia 
Execzy, Ajunt de porticu Phi- 
leſophi poſt ſærulorum circuitus 

re incendium univerſi, deinde 
ejuſdem formationem quæ eadem 
omnia habeat, Poſtea : Kay (45 
Woradateay ty To Thy ayagaoim; 


doe, T9 mpiypd ye d. 


guanqguam igitur reſurrectionis 
non uſurpant wocabulum, rem 


pe xeibagory TH nana 


tamen g—_ Addit hie Ori- 
$ ZEgyptios. Chryfippus de 
rovidentia citatus Lactantio 
lib, vn. Inſtitutionum, c. 2 
Tru dd &rwg Ixovrog, Re we 
dy alen, nut nag, wile v 
Se oe I xy leq 
£ wy „ Big 0 voy * 
dc reualag hose dai oxipua Hoe 
cum ita ſe habeat, apparet non eſſe 


impaſſivile, ut et nos poſt mortem, 


ſeculorum certis circuitibus evo- 
lutis, reſtituamur in eum in quo 
nunc ſumus ſtatum. Vide, fi va- 
cat, Nathanatlem Carpenta- 
rium Liberæ Philoſophiæ exer- 

citatione xv1, 6 
1 Et inter Peripateticos Theo« 
pompus, De quo Diogenes La- 
ertius initio libri. Kal Ge- 
To &v Ty se Twy OUTTA, 
de Y d xald Te; dyes 
no? de avipurrug, nat ict 
abavatuc, & rd wie Taig airaig 
Taxnnots ,.. Theopompus 
vero etiam oftauo Philippicorum, 

qui revicturos homines ex ma 

rum ſententia tradit, immortaleſ- 
que futuros, et omnia in ſuis iiſ- 

dem ſemper manſura noninibus. 
tum 


| 
. 
* 
1 


a — - 5 . my A * hm * — 


93 


3 


S FER" 
b * _—_ 88 „S 
22 — * 3 Wy 4: 4 ano eG bc 
- 24 = 2 a i 


I. ACT 275 4 
8 *. ö KY 4 
— 4 ————— ed Wy < 

— - * * G 


100 H. GROTIUSs DE VEeRIT. 


tum orbem terrarum, ut late oſtendit ® Porphy- 
rius, et noſtri etiam ſæculi navigationes docent, 


plena erant crudelitatis. 


Nam receptum ferme 


ubique, ut et humano ſanguine Dii placarentur: 


quem morem nec Græca eruditio, nec Romanæ 


leges ſuſtulerunt: ut apparet ex 1is, quæ ".de 
victimis factis Baccho Omeſtæ apud Græcos, de 
Græco et Græca, Gallo et Galla mactatis Jovi 
Latiali legimus. Myſteria autem illa ſanctiſſima, 
five Cereris, ſive Liberi patris, pleniflima fuere 
omnes obſcœnitatis; ut apparuit, poſtquam ſemel, 


m Porpbyrius, ] De abſtinentia 
ab eſu animalium. Unde multa 
ſumpſit Cyrillus ty, contra ju · 
Iianum. 

n De victimis factis Baccho 
Omeſtæ apud Græcos,] Meminit 
Plutarchus Themiſtocle, et Pau- 
ſanias. Similia ſacra Meſſenio- 


rum, Pellæorum, Lyctiorum in 


Creta, Leſbiorum, Phocæen- 
ſium, habes apud Clementem 
Protreptico. 

9 Galh et Calla macratis 


ovi Latiali,] Antiquum in 


alia homines immolare docet 
nos libro x, Dionyſius Hali- 
carnaſſenſis. Quamdiu id man- 
ſerit Plinius libro xxvi It. cap. 
I. Baaria vera in foro Græcum 
Græcamve defoſſos, aut aliarum 
gentium cum quibus tum res eſſet, 
etiam noſtra tas vidit. Manſit 
mos ad Juſtini et Tatiani tem- 
ora, ſuſtinus enim fic Apo- 
ogetico 1, Romanos alloqui- 
tur: Ta wap uuiy Tijaunfuiva e- 
Faw, w U pabvor d Cay 
aluala mpopaivilai, Ad Kai dy- 
Oparun, Tie rd mag bu H 
(40TETE x ανννjꝭ d rν avIpcc Thy 
apr xvew TS Twy ννεννον)dy al- 
Hals morwpive, - Ut ei quod vos 


colitis idolo, cui non tantum ra- 
tione carentium animantium ſan- 
guis adſpergitur, ſed er humanus, 
nobiliſſimo atque illuſtriſimo ve- 
rum, occiſorum baminum affun- 
dente ſangulnem. Tatianus vero: 
Ebgay apa jby "Pojaaiog. Toy. 


AaTiapoy Ala NU öh aviparrin, 


reg d Tay davIpadaciay al- 
act Trpmojaever, Cum compe- 


rerim apud Romanos Latialem 


2 humano cruore, od wa 
cidium fuſo ſanguine oblec- 
fari, Porphyrius ad Adrian 
tempora manſiſſe talia ſacra nos 
docet. Apud Gallos mos is 


vetus humanis victimis litandi,. 


ut ex Cicerone pro M. Fonteio, 
et ex Phatarcho de Superſtitione 
diſcimus, Eum ſuſtulit inde 
Tiberius: memorante Plinio 


lib. xxx, cap. 1. De Britannis 


eundem ibi Plinium vide, et 
Dicnem Nerone, et Solinum. 
De Slavis vero Helmoldum lib. 


I. cap. 3. Porphyrius libro de 


non eſu · animantium ſecundo 
manſiſſe ad ſuam ætatem ait, 
et in Arcadia et Carthagine, imo 
et & Thy Hνανννi Wnt, id eſt 
Rome, ſacrum nominans Jovia 


Latialls. 
perr upta 


REILIC. CHRIST. Lis. II. Tot 


perrupta arcani religione, evulgari cceperunt : 
quod late exſequuntur ? Clemens Alexandrinus, 
q et alii. Tum vero illi dies, qui Deorum honori 
ſacrati erant, talibus ſpectaculis celebrabantur, 
quibus intereſſe Catonem puduit. At Judaica 
Religio nihil quidem habuit illicitum, aut inho- 
neſtum; ſed tamen * ne pronus ad idololatriam 
populus a vera Religione deſciſceret, multis præ- 
ceptis earum rerum, quz per ſe nec bonitatem, 
nec malitiam habebant, oneratus eſt ; qualia ſunt 
pecudum mactationes, circumciſio, exacta quies 
ſabbati, et ciborum aliquammultorum interdictio; 
quorum nonnulla mutuati ſunt Mahumetiſtz, 
addita vini prohibitione. At Chriſtiana Religio 
Deum, ut mentem puriflimam, pura mente 


colendum docet, et iis operibus, quæ ſuapte 


natura etiam citra præceptum honeſtiſſima ſunt. 
Sic non carnem vult circumcidi, fed cupiditates : 
* non ab omni opere, ſed ab illicito nos feriari: 
non pecudum ſanguinem, aut adipem Deo ſa- 


crare, ſed, ſi opus ſit, 7 pro veritate ipſius teſtanda 


ee 
Pu POSE 
9 

— 


p Clemens Alexandrinus,] In 
Protreptico. 0 
4 Et alii.] Maxime Arno- 
bius. | 

r Quibus intereſſe Catonem 
puter Martialis initio Epi- 
grammatum 1. Gellius x, 13. 
Valerius Maximas lib, 11. c, 
10. 

s Ne pronus ad idololatriam 
Populus a vera Religione deſciſce- 
ret, multis præceptis earum re- 
rum, gue per 2 nec boni tatem 


nec malitiam habebant, oneratus 
92 ;] Hanc cauſam talium pre- 
ceptorum reddit et Maimoni- 


des, quem itur hus 
Alto, ſequ Joſep | 


t Pura mente colendum docet,) © 


Joh. 1v. 24- | 

u Et iis operibus, que ſuapte 
natura etiam citra præceptum 
boneſtifſima ſunt.) Unde xνhν, 
Aa pela dicitur, cultus rationi 
conſentiens, Rom, x11, 1, Ad- 
de Philipp. 1v. 8. 

Non carnem vult circumcidi, 
ſed cupiditates:] Rom. 11, 28, 
29. Philipp. 111. 3. 

* Non ab omni opere, ſed ab 
illicito nos feriari:] 1 Cor. v. 8. 
V Pro veritate i pſius teſſanda 
noftrum offerre ſanguinem :] 1 Co- 
rinth, x. 16, Hebr. x11, 4. 
1 Petr. 11. 21. 


noſtrum 


4 m = — 
n we > Py SGT AS © > * Þ- a 
* * 


ern ES x bb 
— „ B54 


= 


Os TI 
* 


— 8 
e 
K 

a — 


3 
wv 


2 


. —— x I. 


3 


— teen . ee LEED os eo mn oy in ne — 
— . & ————ů—ů 2 
2 — — 


40 FH. GroTivs DE VERIT. 


noſtrum offere ſanguinem: et * quæ de bonis 


- noſtris egentibus damus, Deo data credere : non 


certis ciborum potuſve generibus abſtinere, fed 
a utroque uti cum modo, qui ſanitati conveniat ; 
d interdum et jejuniis ſubactum corpus animo ad- 
dicere, quo is alacrior ad ſublimia feratur. Pre. 


cipua vero pars Religionis ubique oſtenditur po- 


ſita © in pia fiducia, qua compoſiti ad fidele ob- 
ſequium.*in Deum toti recumbimus, f ejuſque 
promiſſis non dubiam habemus fidem; s unde et 
ſpes exſurgit, *et verus amor, cum Dei, tum 


oximi, quo fit 


ut præceptis ipſius pareamus, 


non ſerviliter pœnæ formidine, *ſed ut ipſi pla- 
ceamus, ipſumque habeamus pro ſua bonitate 
patrem ac remuneratorem. ® Precari veri jube- 


2 Qt de bonis noſtris egen- 
* Deo 4 — 
Matth. vi. 4. Luc. x11. 33. 
2 Car. 1x. 7. Hcb. 111. 6. 
2 Utrogue uti cum modo qui 
ani tat conveniat.] Luc, xx1, 
34. Rom. x111. 13. Eph. v. 
18. Gal. v. 21. 1 Tim. v. 3. 
2 Petr. Tv. 3. | 

d Interdum et jejuniis ſub- 
actum corpus anims addicere, ] 
Matth. vi. 18. XVII. 21. 
1 Corinth. vi. 5. 

© In fia fiducia,] Ut Joh, 
111. 44. be”, 

4 Dua compeſiti ad fidele abſe- 
guium] Luc. x1. 28. Joh.x111. 
17. et ſequentibus. Roth. I. v. 
1 Cor vr 1. 19. 1 Petr. 1. 2. 

e In Deum toti recumbimus,] 
Matth. XXI. 21. 2 Tim. 1. 
12. 

f Ejuſque promiſſis non dubiam 
3 Loa. 1v. 20. 
2 Cor. v11, 1. Gal. 11. 29. 

E Unde et ſpes exſurgit,] Heb, 
VI, 11. Rom. vi 11. 24. xv. 4. 


* 


h Et verus amor, cum Dei, 


Prim mi Gal, v. 6. 1 
Thel, 111. 6. 


i Non ſerviliter pang for- 


midine,] Rom. v111, 15, 


k S ue ipf Pusan, 


__ X11, 28. "Ab 
umque baheamus pro ſua 
pox mak Rom. - 1 
m Ac remuneratorem. ] Coloſſ. 
111, 24. 2 Theſſ. 1.6, [Ad- 
de et: ut liqueat nos intelli- 
gere præcepta ejus eo digniſſi - 
ma eſſe, et naturæ noſtræ ita 
convenire, ut meliora, aut æque 
convenientia alia nemo commi- 
niſci poſſit. Itaque et grati 
animi,cauſa,. et quod optima ac 
præſtantiſſuna fant ejus præcep- 
ta, ei nos parere decet; quam- 
vis nullæ eſſent penz luendæ 
non parentibus, præter ipfius 
facti turpitudinem. Hoc de- 
mum eſt Deo filiorum, non ſer- 
vorum inſtar, parere, Clericus. 

n. Precari vero jubemur,] Mat. 
VI, 10. 

mur, 


T4 


RELIG. CHRIST. Lis. I. 103 


mur, non ut divitias, aut honores nanciſcamur, 
et quæ alia multum optata plurimis male cefle- 
runt: ſed primum quidem ea, quæ Deo ſunt glo- 
rioſa; nobis vero de rebus caducis ea, quæ natura 
deſiderat, reliquum permittentes divinæ providen- 
tiæ, utramcunque in partem res ceciderit ſecuri : 
ea vero, que ad æterna ducunt, omni ftudio, #Y 
nempe, retro commiſſorum veniam, in poſterum | 
auxilium Spiritus, quo firmati adverſus minas 1 
omnes atque illecebras in pio curſu perſtemus. 41 
Hic eſt Dei cultus in, Religione Chriſtiana, quo 1 

certe nihil excogitari poteſt Deo dignius. | 


§. XII. Circa ea officia humanitatis, que proxima - 


debemus, etiam le, 1 

Similia ſunt quæ adverſus proximum exiguntur — Bp 
officia, Mahumetis Religio in armis nata, nihil | i 
ſpirat niſi arma, armis propagatur. Sic et Laco- | : 


num inſtituta, quæ inter Græcanica maxime lau- 
dabantur, etiam Apollinis oraculo, tota ad vim 
bellicam ſuiſſe direCta, notat, et in culpa ponit 
Ariſtoteles. Sed idem in Barbaros bellum dicit 
eſſe naturale; cum contra verum ſit, inter homi- 


0 Netat et in culpa ponit Ari- 
foteles, ] Polit. vii. cap. 14. 
TIapamangiag d TYTIG Kat r 
Upepiv Te Yp ian „ 
Tiv arm Nga Hie yap 
r AA,, DOATERLY d- 
va Ty vouobitu Toy οπννναν 
Fri erdyla pic vd xpalety & mp3; 


Toy WIN8440v Evopuolerhoey & Kat. 
uale TY nyo ily ebfaeala, xa 


Tolg tpyoug Efehneulas voy, Pari 


3 
* 


tiæ. Nam in laudatione Lace · 
demoniorum Refpublice, admi · 
rantur prapeſitum conditaris leg um 


in eo, quod leges omnes ad bellicas 
res victoriamgue direxit: quod 
et rat ione 2 facile poteſt, et 
ipfis fafis refutatum nunc appa- 
ret. Euripides Andromacha A- 
riſtoteli præiverat: 

[ 8; T' amv Top? 
Toe EmapriaTa Toe, nal A 

ns ayan, 
T Aeg £58 ne Bone 
TIE; 


[ 1 vis Martia, 
Vobis Lacones abſit et ferri 
4 decus, , oy 
peftatur ultra quod fit exi- 
nes 


— 
— —ͤ ünꝝ 2 —ꝓ—˙ 1 
— — — 


Yo, H. GroTivs De VERII. 

nes à natura amicitiam ac ſocietatem conſtitutam. 

y Quid enim iniquius, quam ſingulas cædes pu- n 

niri, occiſarum gentium, velut glorioſum facinus, c 

triumphis oſtentari? Et tamen illa adeo celebrata "2 

Romana civitas, quo tantum nomen, niſi bellis, p 

2 ſæpe manifeſte injuſtis, ut. de bello in Sardi- n 
d 
d 


niam et Cyprum ipſi fatentur, conſecuta eft ? 
Et certe generatim, ut à præclaris annalium con- 
ditoribus memoriz proditum eſt, * latrocinia extra 


— 
— 
— : 


'* ES. f | wo 
Cl P Quid enim iniquius, quam vaiow in, dhe, trpanrovrs i 
4 | fingulas cædes puniri, occiſarum ergo; Angtiav E” adp & 7:0 
H [| gentium, velut glorigſum facinus, mTiv aduvarrwreatwy, xiptu; To 7¹ 
"i triumpbis oftentari? | Senſus ex oytlipu abr ivexa nal TH; d- 42 


Senecæ epiſtola 96. & de Ira 


— =_ 
- ———— 


lib, 11. cap. 8, ex Cypriani 
epiſtola ſecunda, 
q Spe manifefle injuſlis, ] 

Petronius: 
2 fi quis ſinus abditus ultra, 

Si qua foret tellus fulvum gue 

mitteret aurum, 

Hoſtis erat. 

r Ut de bello in Sardiniam] 
Vide Polybium Hiftoriarum1 11. 

s Er Cyprum ipſi fatentur, ] 
Florus lib. 111. cap. 9. Divi- 
tiarum tanta erat fama, nec falſo, 
ut wiftor pentium populus, et 
donare regna conſuetus, Publio 
Clodio 7. * wu? duce, ſocii vivigue 
Regis confiſcationem mandaverit. 
Meminit ejuſdem rei Plutarchus 
Catone, Appianus lib, 11, Ci- 
vilium, Dion. lib. xxxvit1. 
Vide eundem Florum de Bello 
Numantino et de Cretico, 

t Latrocinia extra fines ple- 
riſque gentibus nullam ut 
infamiam.}]. Thucydides lib. 1. 
| Of v EM Tordnai, tal Tay 
* Bapeapmy ot iy Th ity crap 
bardoria, nat foo vices thyov, 


zr nptavlo paannev mipaiuoas 


v Tpopiig x, poo Timloſite - 
Ely 4TEN (501g Nah nal nagpacg Oe 
X #j4EV4ig, pg nal T6 vr 


- T6 Biz leb be Emoiiylo, &x K 


Tog wHπ¼ alex] TTY e py, 
$ipoviog d T6 & Nine d 
and, It r Te tmeipwlay H 
tri y, ag #50405 Kanng r- 
To Tpay, x, of ara Tay mom- 
Tay, Tag Wugtic r M 
alaxo gow ipwlavlec, el Ang 
tlow, dg drt iy wurhelvoilal d ra- 
Ecol TH bpyay, ig Y iments 
ein eld 3x Ivedifoviay* Sn eo 
de nat nat” Imeipoy aMTNg;, xal 
uli Tous wonna Thy Eq 
TY Wanam Tpimw viteelai, epi 
Tt Aoxpevg rode "OZora; Y AiTw- 
Nee & "Axapravag, % THY Taury 
bert ipey. Olim quippe Græci, non 
minus quam barbari, tum qui in 
continente, tum qui per inſulas 
wvivebant, poſtquam ſepius alit 


ad alios navibus 72 cœperunt, 


ad latrocinandum ſe contulerunt, 
ad quam rem viri illuſtres duces 
ipfis erant, partim gquæ ſtus ſut 
cauſa, partem ut victum fuppe- 
ditarent egentibus : adortique ci- 
ortates mænibus carentes, aut per 

vicos 


* 4 * 2 


RELIOG. CHRIST. DIB. II. 105 
fines pleriſque gentibus nullam habebant infa- 


cero, in virtutis parte 


miam. * Ultionis exactionem Ariſtoteles, et Ci- 
ponunt. * Gladiatorum 


mutuz dilaniationes inter oblectamenta erant 
publica Paganorum : ? exponere liberos quotidia- 
num. Apud Hebrzos ſane lex melior, ſanctior 
diſciplina ; ſed tamen in populo impotentis iræ 
diſſimulata quædam, aut etiam ipſis conceſſa: 


wicos ſparſas, diripiebant eas, ma- 
æimamque partem hinc ſe alebant, 
nondum in fami ea vitæ genere, 

uin et nonnihil habente gloriæ. 
Mani feftum id faciunt etiam nunc 
guidam continentis terræ babita- 


rores, qui pro decoro babent fire- | 


nue id facere, et vetuſti Poeta- 
rum, apud quos frequentes ſunt 
interrogationes ad navigantium 
obvios, an prædones eſſent ; nimi- 
rum, quod nec defugituri id nomen 


11/1 ent qui interrogabantur, nec 


exprabraturi bi qui interrogabant. 
In ipſa quin etiam terra conti- 
nente, ſpoliabant alii alios, et 
nunc quogue magna 2 Eræco- 
rum fic vivit, ape Locros Ozo- 
las, apud ZE tolss, apud Acar- 
nanas et vicina terrarum. Inter- 
rogatio illa, cujus Thucydides 
meminit, eſt apud Homerum 
Odyſſea T. ubi Scholiaſtes : & 
ag hy raps Toig Wanaoic To 
Angecev, anA vIogor, Apud ve- 
teres latrocinari adeo infame nm 
erat, ut et gloria duceretur, 
Juſtinus lib. XI 11. c. 3. de 
Phocenſibus: Studiofius mare 
quam terras exercuere, piſcando, 
mercando, plerumgue etiam latro- 
cinio maris (quod illis temporib us 
ap tur) witam-tolera- 

t. De Hiſpanis vide Plutar- 
chum Mario: et Diodorum lib. 
v. de Tyrrhenis: Servium ad 


vit. et x. Eneidos: de Ger- 


manis Cæſarem, Tacitum, Sax - 
onem Grammaticum. 

u Ultionis exactionem Ariſtote- 
les, et Cicero, in wirtutis parte 


Ponunt. ] Ariſtoteles De moribus 


ad Nicomachum rv. 11. Acoit 
yap o al die dai ode du 
Jai, ph dpi,, ve Bu elvac 
a Auilit · mo Tt orpomnnautouev 
dviyso dai, avipanodateg. Vide- 
tur talis et ſenſus et dolore carere, 
et cum non iraſcatur, wvindidte 
eſſe negligens. Servile, fi contu- 
— tracterit, id tolerare. Ci- 
cero autem de Inventione 11. 
inter ea quæ ad jus naturæ per- 
tinent, ponit vindicationem, per 
guam vim, aut contumeliam de- 
fendendo, aut ulciſcendv propulſa- 
mug. Ad Atticum: Oui homi- 
nem et odero : utinam ulciſci poſe 


ſem. In Antonium: Sic uleiſ- 


car facinora ſingula, qucmaumo- 
dum a quibuſque ſum pre wocatus. 

x Glaciatorum mu tum dilania= 
tiones inter cbleflamenta erant 


Publica Paganorum :] Vide Lac- 


tantium lib. 11. Tertullianum 
de Spectaculis cap. 19. | 
. Y Exponere liberos quotidia- 
num.] ſuſtinus Apologetico ſe» 
cundo, Tertullianus Apologe- 


tico cap. . Vide et Lactantium 


lib, vt. Inſtitutionum, cap. 20. 
et Terentii Hecyram. | 


F ut 


* * 
* N 
" 


ö * — ir r 
3 0 — ES + 


== 


RE 
Luis x 6 
0 * of 


S < 
— home yo 
. _ 


>, op 4 we: my 
2 12 
= pda 


#7 
2 


226 H. GRoTivs DE VERI᷑. 


*ut vis in populos ſeptem id meritos; qua non 
contenti, omnes 2 ſe diflidentes crudeli odio ſunt 
perſecuti; *cujus ſigna nunc etiam in ipſorum 
precibus adverſus Chriſtianos conceptis apparent. 
At ©dolorem ſuum talionis judicio exſequi, homi- 
cidam propinqui ſui privata manu occidere, lege 
-ipſa permittebatur. Chriſti vero lex omnino * pro- 
hibet injuriam five verbis, five rebus factam repo- 
nere, ne, quam in aliis improbamus malitiam, 
rurſum probemus imitando : bene fieri vult bonis 
quidem præcipue, ſed et malis, ad Dei exem- 
plum, à quo Solem, aſtra, atrem, ventos, imbres 
habemus communi in homines quoſvis dona. 


$. XIII. Circa conjunctionem maris et famine. 


Conjunctio maris cum fœmina, per quam pro- 
pagatur genus humanum, digniflima res eſt legum 
cura. Quam partem neglectui habitam a Paga- 
nis haud mirum eſt, cum eorum, quos colerent, 
Deorum ſtupra et adulteria narrarentur. Quid 


U ii in populos ſeptem id 
meritot;] Exodi XxXXIv. II, 12. 


SER Deut. VII, I, 2. 


2 Omnes à ſe diſſidentes cru- 
deli odio ſunt perſecuti;] Dan- 
dam operam ut eis damnum 
quovis modo inferatur, docet 
R. Levi ben Gerſom: non red- 
denda illis quæ furtis ſubducta 
ſunt, Bechai. 

d Cujus figna nunc etiam in 
„ Cbriſtianos con- 
ceptis apparent.) Vide Libellum 
precum editum Venetiis forma 
minima, fol, $, et librum Ger- 
manicum Antonii Margaritz, 
Maimonidem ad x111. Arti- 
culos, ubi perdendos ait, qui 


* 


eis non credunt, Et dictum eſt 


in ore Judæorum: Onnes ſecta- 
rii ſubito pereant. Similia ſunt 
dicta R. Iſaaci in Bereſchith 
rabba; et Thalmud in Baba 
Kama, et Baba Bathra. 

© Dolorem ſuum talionis judi- 
cio exſegui,] Levit. xxIv, 20. 

d. XIX. 21. 

d Probibet injuriam ſive ver- 
bis ſiue rebus e reponere. 
Matth. v. 38. 44. 

© Ad Dei exemplum, à quo 
Solem, aſtra, azrem, wentos, im- 
bres babemus communia in homi- 
nes ＋— dona. ] Matth. v. 45. 

Deorum ftupra et adulteria] 


Euripides Ione: 


w—_— 


a am Ma  £- Sw «a a 


W 


REIIC. CHRIST. Lis. II. 107 


quod et 8 concubitus marium cum maribus Deo- 


rum exemplis defendebantur? in quorum nume- 
rum eo merito relati olim Ganymedes, poſtea 
Antinous; quod flagitium apud Mahumetiſtas 
quoque frequens eft, apud Sinenſes, et gentes alias 


etiam pro licito: à Græciæ autem Philoſophis in id 


laboratum videtur, ut rei turpi honeſtum nomen 


n=—=— ygYeT1T0; d U 2 
derbe, Ti wdaoxti apSives 
Bia yapuan, 
Neodid w ei waidag & Texvs- 
Atvog Nd Dpa, 
' Ovhowovrac, amen? wah ovys 
d Emel xpaTtig, , 
Abt rde ding. Na yap ogg av 
Gp, 
Karxcg wepuun, Fade of 
%, 
nag d Nate, rede - pers 
ui; Bporotg 9 
Ted dayrag, airs; diu 
Spi | 
El N & yap ca TY Mw d 
Foes, 
abr gie lo 


deer AVN p meg 


40 W. — 7 9 fa. 
W ua Hoctiday, Zee I”, * os 


cd paved per rcd, 
Nacde Tiworrss aditiag xt - 


ire. 5 

—monendus, fi tamen fas 
eft, mibi, 

Apollo, per vim virginum mi- 
nuit decus, © . 

Quoſue ipſe ſevit liberos, in- 
ter ſici 8 

Clam patitur, ab ne tu ifta : 
ſed quando imperas, 

Honeſta ſeguere. Si quis eft 


mortalium, 
Nui ſeelera patrat, exigunt 
Nee. 5 N 
nonne ini eſt, vos, ſuas 
2 ; a eſt, vos, ſi 
F 2 


Gens debet bominum, jure nullo 
wvivere P | 

Si (quod futurum non erit, 
dicam tamen ) f 8 

Hominibus æquo flupra lueret is 
— "ara DE Y 


Neptunus et tu, rexque ſu- 


ꝑremi poli, 
Vacuaret omnes mula templo- 
rum domos. 


Vide hæc fuſe tractata apud 
Clementem Pratreptico, Atbe- 


nagoram, Tatianum, Arnobium 


libro 1v. Nazianzenum 1. con- 
tra julianum, Theodoretum 


Sermone 111. 


8. Concubitus marium cum ma- 
ribus] Hac quoque vide apud 


Clementem et Theodoretum 

dictis locis, | 
h Poſtea Antinous;] Memini 

Juſtinus Apologetico 11. Cle- 


mens Protreptico : Origines 
libro contra Celſum tertio et 


octavo: Euſebius Hiſtoriæ Ec- 


cleſiaſticæ 1v. 8. Theodoretus 


octavo: et Hiſtorici illorum 
temporum. 
i Ut rei turpi honeflum nomen 


imponeretur.] Ita ſane cenſent 


non Lucianus tantum, libello 
De amoribus, ſed et Gregorius 
Nazianzenus Oratione 111. con- 
tra Julianum, et ad eum Elias 
Cretenſis et Nonnus, Cyrillus 
contra Julianum libro. vr. et 


late Theodoretus libro x111, ad 


Græcos. 


—— — 


— — 
—— 


— # 
— Inna — 
— ʒ— — — 


i! 
18! 
, 
+ 
0 
10 
WAY 
A 
* 
[ 75 
13 
RT 
:%£ 
38 1 
1 
15 
18 
= 
41.89 
1 
18 
K *D 
LP” * 
„ 
8 
: N 
I 
.— 
_ 
'B4; 
þ ä 
168 
1 
* 
1 
1 
of: 
= 
b U 
: 
oe 
„ 
* 
%% 
10 
4 
N 1, 
1 
.- 
: * 
v2} 
= 
: U 
4 $ 
l 4 
j 
L t 
N 1 
=. * 
' | 
1 . 
is : 
* 
4 
: 1 
* 
8 
1 bt 
=. 
11 
* \ 
1 
| 
ö 
3 
1 N 
+ 'F 
of 6 
© © 
2] 
j 
'T. 
17 
| 
* 
o | 
: 
I i 
1, 
| I 4 
1 a 
* * 


108 H. GxOorius DE VERTT. 


imponeretur. Inter eoſdem Græciæ Philoſophos 

æſtantiſſimi, communione mulierum laudata, 
quid aliud quam ex civitate tota unum fecerunt 
lupanar? cum etiam inter, muta animantia quz- 
dam fit fœdus aliquod conjugale, quanto æquius 
ne ſanctiſſimum animal homo incerto ſemine naſ- 
catur, extinctis etiam parentum et liberorum 
inter ſe affectibus? Lex Hebræa omnem quidem 
ſpureitiem inhibet, ſed et ® plures uni concedit 
uxores, et marito dimittendæ ob quaſvis cauſas 


-uxoris jus facit: quod et hodie uſurpant Mahu- 
metiſtæ, et olim Græci, ac Latini, tanta licentia, 


Græcos. Philonis, qui Platoni 
favit plurimum, locum hie o- 
mittere non poſſum è libro De 
vita contemplatrice : T d HN 

N Sp 


ery rdy Nov i =_ 


ros, coun, dvd #7; Yuvaitty er 


Ca d YUVLKA d αν,miu ab- 
r peivoy* Fi Nn Au yap at 
rid uhlat aral viguw Se 
A aVIpay apoeory Cs ( 
'Trapiguor* al yap 67 74 , p- 
reg nal dale Adgodirng NH 
Jede dai done, yapy drops 


- WraprintTTaie Platonicum autem 


cenvixium totum fere in amoribus 
.conſumitur,, non virorum modo 
zin mulieres, mulierum in wires 
Inſanientium: tales enim cupidi- 
tates lege nature explentur : ſed 
virorum in ſexus ejuſdem ſola 
etate diſpares : nam fi quid ibi 
de Venere et Amore cœleſti ſpe- 
cioſe dici auditur, id boneſti ob- 
eentus cauſa aſſumitur. Tertul- 
lianus de Anima, Chriſtianam 
ſapientiam præferens Socratic : 
Ner nom 'inferens dæmonin, ſed 


Vvetera depellens, nec adoleſcentiom 


witians, ſed omni bono pudoris 


#nformanse 


k Communione mulierum lat« 
data,] Platonem vide tum alibi, 


tum maxime de Republica xv. 


Cum etiam inter muta ani- 
mantia PRI fit feedus aliquod 
conjugale, | Plinius lib. x, cap. 


33. Ab bis columbarum pefta 


ſpectantur maxime, ſimili ratione. 


Mores iidem, ſed pudicitia illis 


prima, et neutri nota adulteria : 
conjugii fidem non viclant. De 
palumbium caſtitate conjugali 


vide Porphyrium De non eſu 


animantium tertio. 

m Plures uni concedit uxores, | 
Apparet id Deut. xpvI I. 16, 17. 
Xx I. 15. 2 Sam. XII. 8. Sic 
legem intelligunt Hebrei,, et 


Chry ſoſtomus x ad Cor. x1. 


Auguſtinus de doctrina Chriſti- 
ana libro 117, cap. 12. et vete- 
rum alii, Joſephus legis peri- 


tiſſimus, Antiquitatum xv1. 


waTpioy by ˖ abr ,, d 


* euvonely, Mos nobis patrius eo- 
dem tempore plures habere uxores. 


n Ft marito dimittendæ ob 
ſvis cauſas uxoris jus facit :] 


Deut. xxIv. 2, 2, 3, 4+ Levit. 


XXI. 14. 
; ut 


ll > a 7m Oo at tt ee os. 


ET WW Ww# 


RELIC. CHRIST. Lis. II. 109 


ut et uxores ad tempus utendas aliis darent La- 
cones, et Cato. At perfectiſſima Chriſti lex ad 


ipſas penetrat vitiorum radices, et eum, qui at- 


tentavit mulieris cujuſquam pudicitiam, vel oculis 
libavit, ? reum habet, inſpectore cordis Deo judice, 
concupiti, nec peracti criminis. Cumque omnis 
vera amicitia perpetua fit et inſolubilis, à merito 
talem eam eſſe voluit, quæ cum animorum ſocie- 
tate corporum quoque continet communionem: 
quod etiam ad rectam liberorum educationem haud 
dubio eſt utilius. Inter Paganos paucæ gentes 


una uxore contentæ fuerunt, ut Germani, et 


Romani. * Sequuntur et hoc Chriſtiani; ut, ſci- 
licet, animus ab uxore in ſolidum marito datus, 


t æquali retributione penſetur, * retiuſque proce- 


dat ſub una præſide domeſticum regimen; neu 
diverſæ matres diſcordiam liberis inferant. 


9. XIV. Circa uſum bonorum temporalium. 


© Lacones, et Cato.) Vide 


Herodotum libro vt. Plutar- 
chura Lycurgo et Catone Uti- 


* 


cenſi. 


P Renum babet, inſpectore cor- 
dis Des judice, concupiti, nec per- 
at; criminis. |} Matth. v. 28. 

Aerito talem eam eſſe woluit, 
gu cum animorum ſoctriate cor- 
forum quogut cominet communio- 
nem.] Matth. v. 32. X11. 9. 

T Germani, et Remani. | Cre- 
cos etiam addere potuit, quibys 
pleriſque, certe privatis, fin- 
gulæ fuerunt uxores. Clericus. 

Seguuntur et boc Chriſtiani ; | 
Paulus Apoſtolus 1 Cor. vI r. 4. 
Lactantius Inſtitutionum vi. 
23. Hieronymus adverſus O- 


ceanu m. 


.Þ Equal; retributiene penſe- 


Ad uſum eorum, quz bona vulgo dicuntur, ut 


tur, | Bene enim Salluſtius Ju- 
gurthino; Apud eos qui plures 
uxores babent, levis ifja ducitur 
neceſſitudo, quod animus multitu- 
dine diſtractus nullam pro ſocia 
obtinet, omnes pariter wiles ſunt. 
Ammianus de Perſis l. xx111, 
Per libidines varias caritas 14 


erſa torpeſcit, Claudianus bello 


Gildonico: 
— Connubia mille: 
Nen illis generis, nexus, nem 
pig nora curæ, 
Sed numero languet pietas. - 


u Reftiuſque procedat ſub una 
prefide demeſticum regimen ; neu 


diverſe matres diſcordiam Jiberis 
ixferant.] Uuumque recte con- 
cepit et expreſſit Euripides An- 
dromachia. | 


FJ i venia- 


n 
— 


- 


W it”, 


l — ———— 
— 3 N - — 
—— "> ES 
ea nd, . 
- 


n 
- Za n 8 
or as. wa wt 


* 
3 


— — 


* 


2 
HOT > $4 > mY 


I 


OF 4 

a 

r 
2 N 


5 
— 2. 


— 2 — 
— — 


— — 
— 


110 H. GROTIUSs DE VIERIT. 


veniamus, furta videmus a gentibus paganis qui- 
buſdam, ” ut Ægyptiis * et Spartiatis, permiſſa: 
et qui privatis non permiſerunt, publice hoc ferme 
unum agebant, ut Romani: quibus ad caſas re- 
deundum eſſe dicebat Romanus orator, ſi ſuum cui- 
que reddere deberent. Hebræis nihil quidem tale, 
fed * fœnus tamen in extraneos permiſſum, ut 
eorum ingenio ſe lex aliquatenus aptaret; *quz 
propterea legem ſervantibus, inter cætera, divi- 
tias pollicebatur. At ® Chriſtiana lex non modo 
omne injuſtitiæ genus, et in quoſvis prohibet ; 
© ſed et vetat nos ſtudium noſtrum rebus illis ca- 


ducis impendere: quia, ſeilicet, non ſufficiat ani- 


mus noſter ad duo ſedulo curanda, quæ ſingula 


- hominem totum requirant, et ſæpe in contraria 


conſilia nos trahent: deinde vero et in quærendis, 
et in ſervandis divitiis, 4 ſollicitudo ſervitutem 
quamdam, et cruciatum ſecum ferat, quæ ipſam 
voluptatem, quæ ex divitiis ſperatur, corrum- 
pant: ea vero quibus natura contenta eſt, et 
pauca ſint, et facile ſine magno labore, aut im- 
pendio parentur. Quod ſi quid tamen Deus ultra 
indulſerit, non hoc in mare projicere jubemur, 


Ut AZgyptiis] Diodorus 
Siculus Hiſtoriarum libro 1. 
x Er Spartiatis, | Plutarchus 
Lyeurgo. 


f . Quibus ad caſas redeundum 


dicebat Romanus orator, fi 


| 8 cuigue reddere deberent. | 


erba hunc in ſenſum Ciceronis 
ex tertio de- Republica recitat 
Lactantius in Epitome cap. 1. 

Z Fænus tamen in extraneos 
permiſſum,] Deut. xx 11. 19. 

a Dug propterea legem ſervan- 
tibus, inter cetera, divitias pol- 


licebatur. ] Levit xxvt. 5. Deu- 


ter xxvII1. 4, 5 ©, 758, 17, 12. 


Matth vr. 34. Philipp. Iv. 6. 


b Cbriſtiana Lex non modo 
omne injuſtitiæ genus, et in quoſr 
vis probibet ;] Matth. viie 12, 
Epheſ. V. Jo 1 

c Sed et wetat nos fudium 
neftrum rebus illis caducis impen- 
dere:]- Matth. vi. 24. et ſequen- 
tib. x111. 22. Luc. vIII. 14. 
1 Tim. Vi. 9. 9 
4 Sollicitudo ſervitutem fra, 


dam, et cruciatum ſecum ferat, 


© Ea vero quibus natura con- 
tenta e, et pauca ſint, et Facile 


Ane magno labore, aut impendio 


farentur.] 1 Tim. vi. 7, 8. 
| ut 


RELIG. CHRIST. LIEB. II. rrr 


f ut Philoſophi quidam imprudenter fecerunt ; 
neque detinere inutile, neque prodigere ; ſed ſup- 
plere inde hominum aliorum inopiam, s five do- 
nando, ſive dando mutuum id rogantibus ; ut 
decet eos, qui ſe non dominos harum rerum, ſed 


Dei ſummi parentis procuratores ac diſpenſatores- 


credant: bene enim locatum beneficium * theſau- 


rum eſſe bonæ ſpei plenum, in quem nec furum 


improbitati, nec caſuum varietati quicquam liceat. 


Cujus veræ, non fucatæ, liberalitatis exemplum - 
admirabile præbuerunt Chriſtianorum primi ; . 
cum uſque ex Macedonia et Achaia ea mitteren- 
tur, que Palæſtinorum egeſtatem ſublevarent : 


non ahter, quam ſi orbis totus una eſſet familia. 


Atque hie illa quoque cautio in Chriſti lege addi- 


tur, ® nequa repenſationis aut honoris ſpes bene- 
ficentiam defloret : ® cujus apud Deum perit gra- 
tia, ſi aliud præter Deum reſpicit. At ne quis, 
ut fieri ſolet, obtendat tenacitati ſuæ velum, quaſi 
metuat, ne ipſe olim ſenex, aut a calamitate ali- 
qua deprehenſus, ſuis rebus opus habeat, pro- 
mittit lex curam ſpecialem pro his, qui illa præ- 
cepta ſervaverint; et quo magis confidant, in 


f Ut Philsſephi guidam im- quam lictat.] Matth. vr. 20, 


prudenter fecerunt;] Habent hoc 
de Ariſtippo Laërtius et Suidas, 
de Cratete Philoſtratus. 

- 8 Sive denande,] Matth. v. 


2. 
s h Sive dando mutuum id 
regantibus;] Matth. ibidem. 
Luc. vi. 35. 

i Ut decet eos, qui ſe non domi- 
nos harum rerum, fed Dei ſummi 
farentis procuratores ac diſpen- 
ſatores credant:] 1 Tim. vi. 17, 
18. 

k Theſaurum eſſe bonæ ſpei ple- 
num, in quem nec furum impro- 
bitati, nec ca uum warietati quic- 


I Cum uſque ex Macedonia et 
Achaia ea mitterentur, que Pa- 
laftinorum egeſiatem ſublevarent:] 
Rom. xv. 25, 26. et ſequenti- 
bus. 2 Cor, 1x, 1, 2, 3, 4. Phi- 
lipp. Iv. 18. «\+ £ A 

m Nequa repenſationis aut bo- 
noris ſpes bene ficentiam defloret :] 
Matth. v1, 1, 2. Luc, xiv. 12, 

n Cujus apud Deum perit gra- 
tia, Vid preter * radi 
cit. | Mattheus dicto jam loco, 

o Promittit lex curam ſpecia - 
lem pro bit, qui illa pracepta r 
vawerint;] Matth. vi. 32. Luc. 
xII. 7. XXI. 18. 


F 4 mentem 


mentem illis revocat ? conſpicuam Dei providen- 


112 H. GroTivs DE VERIT. 


tiam in alendis feris ac pecudibus, et in ornandis 


herbis, floribuſque: rem vero fore indignam, ſi 


Deo tam bono, tam potenti, tanquam malo no- 
mini non credamus ultra, quam am pignori 


incumbimus. 


$. XV. Circa jugurandum. 

Perjurium vetant leges aliæ; *hec vero etiam 
;artjurando extra neceſſitatem omnino vult abſti- 
neri, et ita coli veracitatem in quovis ſermone, 
"ut jusjurandum à nobis ne exigatur quidem, 


$. XVI. Circa fucta alia. 


Ac plane nihil egregium reperiri poteſt, aut 
in Græcorum philoſophicis ſcriptis, aut in ſen- 
tentiis Hebræorum, aliarumve gentium, quod 
non hic contineatur, et quidem ut ſancitum d- 
vina auctoritate: puta de modeſtia, * te 


tia, de bonitate, „de morum honeſtate, de 


Prudertia, de officio magiſtratuum et ſubdito- 


rum, 


p Conſpicuam Dei providen- ; 


tiam in alendis feris ac petudibus 
et in ornandis herbis foribuſque.] 
Matth. vi. 26, 28. 

N. Hæc vero etiam jurejurando 

rem omnino wult 

e Matth. v. 33, 34, 
352 6, 37. Jac. v. 12, 

t jusjurandum à nobis ne 


exi Matth. dicto 
. 


8 De modeſtia,] 1 1 Pet. 111. Jo 

t Temperantia, ] Tit. 11. 12. 
1 Tim. 11. 9. 

u Bonitate,] 2 Cor. v1. 6. 
Galat. v. 22. Coloſſ. 111. 12, 
1 Cor. x111. 4. 

1 . morum boneftate,] Phil, 


| * parentum et liberorum, * dominorum et 
ſervorum, item conjugum inter ſe; maxime vero 


rv. 8. 1 Tim. 11. 2. II. 4. 
Tk. 11. 7. 

x De 5 Matth. x. 
16. Eph. 1. 8. 

y De officio magiſtratuum et 
ſubditorum, | 1Tim, 11.2. Rom. 
XIII, 1 Pet. 11. 13, 17. 

2 Parentum et liberorum, | 
Coloſſ. 111. 20, 21. Epheſ. VI, 
Ty 2, 37 4+ 

« Dominorum et ſervorum,] 
Epheſ. VI. 55 6, 75 8, 9, 10. 
ColofT, 111. 22, 23, 24, 25. 

b Item conjugum inter ſe 3] 
Epheſ. v. 22, 23, 24, 25, 28, 
33 Colofl; 111. 18, 19. 1 Tim. 
11. 12» 


de 


&. a 


RELiG, CARRIST. LI B. II. 113 


de vitandis vitiis, quæ ſpecie quadam honeſti plu- 
rimis Græcis Romaniſque impoſuerunt ; © cupidi- 


tatibus, ſcilicet, honorum ac 


gloriæ. Summa 


vero præceptorum ſolida brevitate admirabilis, 
« vt Deum amemus ſupra omnia, proximum vero 
juxta nos ipſos, * id eſt, ut alteri faciamus, quod 


nobis velimus fieri. 


F. XVII. Solvitur abjectio ſumpta ex cyntroverſis, 
gu ſunt inter Chriſtians. 


Opponat forte aliquis, contra dogmatum Chriſti 


. excellentiam, quam prædicamus, magnam opi- 
nionum inter Chriſtianos diſcrepantiam, unde orta 


fit et ſectarum multitudo. 


Sed parata reſponſio, 


idem in omnibus ferme artibus accidere, partim 
imbecillitate humani ingenii, partim quod ſtudiis 
judicium impeditur : {ed ſolent iſtæ opinionum va- 
rietates conſiſtere intra certos terminos, de quibus 
convenit, et unde ad ambigua argumentum peti- 
tur: ſicut in Mathematicis, an quadrari circulus 
poſſit difputatur, non item an, fi æqualibus æqua- 
lia demantur, quæ remanent ſint æqualia; idem- 
que in Phyſicis, Medicina, et aliis Artibus, videre 
eſt, Sic et diſcrepantia illa opinionum inter Chriſ- 
tianos impedire nequit, quominus de præcipuis, 


id eſt, de præceptis illis, ex quibus Chriſtianam 


© Cu piditatibus, ſcilicet, hono- 


rum ac glorie.) Matth. XVIII. 


4. XXIII. 12, Luc. x1v. 11. 
xVIII. 14. Job. v. 44. Epheſ. 
Iv. 2. Coloſſ. 11. 18. 111. 23. 
1 Joh. 11. 16, Philipp. 11. 3. 
1 Theſſ. 11. 6. 1 Petr. 1. 24. 
% Hs | 

4 Ut Deum \amemus - ſupra 
omnia, progimum «vers juxta nos 
zpſes, ] Matth. ax. 18. XXII. 


37> 39» Luc, X. 27. * 


XIII. 9, 10, It. Galt. v. 14. 
ac, It. 8. 
e Id eft, ut alteri faciamuzs, 


quod. nobis welimus fier .] Matth. 


VII. 12. Luc. vi. 31. Lauda- 
bat Imperator Alexander. Vi- 
de Dionem et qui Latine Vitam 
ejus Imperatoris ſcripfit. 

f De preceptis] Adde etiam 


de dogmatibus neceflariis, .qui- 


bus præceptorum obſervatio ni- 


1 qualia ſunt que memo- 


rantu 


— e 


2 * 


"Y 


** 


— 


n 


Og TT TT 
m__— — 


— 


DO nn Rs — RN et 
ey gy woe eape cs c 


"RO" * of 8 4 
> * „ 


4s 
- 


A 
* 


_—_— —— "x 


SN ES 
— — 


A 
Os 
— 5 
= * 


ern 
3 


gas. — Sup: * 
RT ee 


Py oo * * 
— — wa _ 


_ — — 1 
* *. : * 
* * 


— 


* — ZE ES 
ES en I ooo, 2 5 


diximus, e 
pagata: qua in parte, prima eſt inſpectio de ipſo 
dogmatis auctore. Græcæ ſapientiæ auctores nt- 


_ _— — * - - — — — — — yy 
— —— —— — AS TOE mor ARS SS. OH ni — 
— ——— —— — — — 1 — 


o 
© « _ bk . 


114 H. GrxoTtivs DE Verrr. 


Religionem maxime commendavimus, ſatis con- 
ſtet: eorumque certitudo hoc ipſo emicat, quod 
qui odiis inter ſe inflammati quærunt diſſidendi 
materiam, eo progredi non auſint, ut hæc negent 
- a Chriſto imperata, ne illi quidem ipſi, qui vitam 
ſuam ad eam normam nolunt componere. Quod 
ſi quis etiam his velit contradicere, par habendus 
ſit Philoſophis, qui nivem albam negarunt. Nam 
ut hi ſenſu refelluntur, ita illi confenſa omnium 


8 Chriſtianarum, et librorum, quos ſcrip- 
e 


runt Chriſtianæ Religionis primi, ac primis prox- 
imi, et deinceps ſecuti doctores, etiam illi, qui 
ſuam in Chriſtum fidem morte teſtati ſunt. Nam 
quod hi omnes ut Chriſti ＋ A agnoſcunt, id 
omnino pro tali habendum eſt ab æquo rerum 
Judice : ſicut Platoni, Xenophonti, aliiſque So- 
craticis credimus, de dogmatibus Socratis; Stoi- 
corum ſcholæ, de his quæ Zeno tradidit. 185 


8 XVIII. Probatur amplius præſtantia Chriſtiane 
EReligionis, ex præſlantia ipſius Magiftri. 


— 


Tertium, quo Chriſtianam Hg: omni- 


bus aliis, que ſunt, aut fingi poſſunt, præſtare 
{ ipſe modus, quo tradita fuit ac pro- 


hil ferme certi ſe adferre ipſi fatebantur: quippe 


s veritatem velut in puteo demerſam, et > mentem 


'rantur in antiquiſſimis Symbo- = merſan,] Democriti eſt, i gag 


lis, qualia exſtant apud Irengum anidua, memoratum et aliis et 
et Tertullianum, et quale eſt Ciceroni in Academicis. 


 Apeſtolicum, ut nunc vocatur, . d Mentem noftram non minus 


Quod paulo plenius oſtendimus caligare ad Divina, quam ocutos 
in Libello hiſce ſubjecto, de eli- noctium ad lumen Solis.] Arifto- 


genda inter difſidentes Chriſtians teles Metaphyſicorum 11, c. 1. 


ſententia. F. IV. Ciericus. rtf yap n Ta THY vuuTepibary 
g Veritatem velut in putco de- N c Cj p40 v 


— 


— 


RELIC. CARIST. Lis, II. 115 


noſtram non minus caligare ad Divina, quam 
oculos noctuæ ad lumen Solis. Ipſorum præterea 
i nemo non aliquo vitio obſitus, * alii Regum 
adulatores, ! ali ſcortorum amoribus addict, 
m alii canine impudentiz. Invidiæ vero omnium 
inter ſe magnum argumentum, rixæ de verbis, 
aut nullius momenti rebus : frigoris vero in Dei 


dufua ra ede To piyy%; xu. To 


Keb Mga, dr % rug M re 
uxic 6 vi; pos Te Ty por 
Sa ytga r Wahvruy, Sicut enim 
vc ſpertilionum oculi ad lumen diei 
ſe Leben, ita et animi 4 5 mens 
ad ea que omnium ſunt clariſſima, 

i Nemo non aligus vitio al fi- 
tus, ] Maximo conſenſu omnium 


laudatur Socrates. At ejus ſum- 
mam iracundiam, que in dictis 
et factis ſe oſtenderit, ante 


oculos nobis Porphyrii verbis 
ponit Cyrillus, ſexto adverſus 
Julianum. 


k Alii Regum adulatores,] . 


Plato, Ariſtippus. 

I Alii ſcortorum amoribus ad - 
dict, | Marium Zeno, Stoicæ 
{tz princeps : Feminarum 
prope omnes, Plato, Ariſtoteles, 
Epicurus, Ariſtippus, Athe- 
næus libro 111. et x111, Laer- 


tius, Lactant ius, teſtes, Theog- 


nis ipſe de ſe multis in locis. 

m Alii caninæ impuden-iæ. ] 
Dicti inde Cynici. 

n Rixæ de verbis, aut nullius 
momenti rebus ] Bene id notatum 
Timoni Phliaſio: 5 

Zxirha avIpwr os, nan” RN 

xta, yaoTipes ole, 

Tlolwy I 7" zpidom 3; MET X 2644 

xy r ] 

"Av9pwrros, xevelig dlnowg I- 

Ne doi. 

Moriates miſeri, probra peſſima, 

nil niß vente, | 


Quæ vos waniloquo fallunt 
certamine lites ? | 
O homines, tumidis inflati fa- 
flibus utres, ; 
Item: 
Oer, d Be Hνονν Fee xevy 
XeAaauie, 
Neweng avIpopovere xaoiyvitrh %; 
. Nos, | 
"HT dah wept a νν]lai 
ad raę mama, - | 
"Es Te Herde ohpte xd, nat 
de Hrida Baka. 
Aſpera lis quædam provenit 
inania clamans, | 
Incenſi in cædes odii ſoror atque 
miniſtra, 
Quæ caca buc illuc circumgue 
voluta, ſupremum 
Mortales capite incurrit, ſpem- 
ue injicit illis, 
Item: 
Tie d &e rd A oy gibt Fu- 
enxe pdyeove ; 
Hyxis auvIpoer Rog. 6 yas 
THYATL xe, 
Ngooy in uvipas e N 
. 0kex0vTo $8 Wwonnau, 
 Ecquis eos tanto pugnæ inflam- 
mawit amore 
Ad firepitum accurrens plebs 
_ atque exoſa filentes : 
Unde loquax morbus multa cam 
peſte cucurrit. | 
Invenies hæc apud Clementem 
Strom, v. apud Euſebium in fine 
Preparationis, et apud Theo- 
doretum Sermone 11. | 
6 cultu, 


ay —— — cages e 


116 H. Grxortrvs DE VERIT. 


cultu, quod et qui Deum unum crediderunt, ta- 
men illo ſepoſito, aliis, et quidem quos Deos non 
crederent, cultum exhibuerunt, Religionis nor- 
mam ftatuentes id quod receptum eflet publice. 
De præmio quoque pietatis nihil adſeverabant 
certi, quod vel ex ultima illa Socratis morituri 


diſputatione apparet. Mahumetes, late ſparſæ 


Religionis auctor, à projectus ad libidinem per 
omnem vitam ne a ſuis quidem negatur. Tum 
vero nullam fidem dedit, qua conſtare poſſit, 
quod ipſe promiſit premium, in epulis et Venere 

ſitum, id vere exſtiturum; cum ipſius corpus 
in vitam rediiſſe ne dicatur quidzm, imo in hunc 
diem Medinæ ſitum fit. At Hebrææ legis condi- 
tor Moſes, vir eximius, non tamen ab omni culpa 
Iiberatur, cum et legationem ad Regem Ægyp- 


tium à Deo ſibi mandatam multo cum reniſu vix 


ſuſceperit, et ad pollicitum Dei de aqua è rupe 
excitanda diffidentiæ nonnihil oſtenderit, ut He- 
bræi fatentur. Eorum vero, quæ per legem ſuis 

0 pre 28 normam flatuen- nem: quod vel unum ſufficit, 


tes id guad receptum efſet 8 ne quis tales ſibi per omnia 
Tenophon Memorabilium v. ſequendos putet. Notat hoc in 


oraculum fecitat, quo jubentur 
Dii coli ex lege cujuſque ciyita- 
tis. Repete Bie Senecæ verba, 
quæ ex Auguſtino ſupra citavi- 
mus : poſt quæ fic Auguſtinus: 
Colebat quod reprebendebat, age- 
bat gued arguebat, quod culpabat 
Ale de, Nimirom, ut Plato 
dixit in Niwæo, et alibi, et 
Porphyrius loco qui eſt apud 
Euſebium Præparat. lib. 1 v. 
cap. 8. periculo non caret vera 
de rebus divinis apud vulgus 


diſſerere. Ejus autem periculi 


metum Greca et Latina et bar- 


bara philoſophia pluris fecit, 


quam veri ſinceram profeſſio- 


py 1 


Platone Juſtinus Martyr, Pa- 
ræneſi ad Grecos. 

P Quod wel ex ultima illa So- 
cratis morituri diſputatione appa- 
ret.] Vide quæ attulimus ſupra, 

q Prejectus ad lilidinem & 
omnem vitam ne d ſuis quidem 
negatur.] Vide quæ dicentur li- 
{+ 

r Cum et legationem ad Re- 
gem Ægyptium a Deo fibi man- 
datam multo cum reni ſu vix , ſuſ- 
ceperit, ] -Exodi 1v, 2, 10, 13, 
15. n 

5 Et ad pollicitum Dei de aqua 
e rupe excitanda difjdentie non- 


nibil oftenderit. ] umer. Xx. 12, 
promiſit, 


REer1c. CHRIST. Lis II. 117 


promiſit, præmiorum vix quicquam ipſe conſecu- 


tus eſt, deſertis in locis jactatus 


tionibus, neque ingreſſus in terram illam feli- 


Cem. 


At Chriſtus peccati omnis expers a ſuis 


deſcribitur, *nec ab aliis ullius commiſſi allatis 
teſtimoniis arguitur. Tum vero ? quicquid præ- 
ſcripſit aliis, id præſtitit ipſe. Quæ enim ſibi A 
Deo mandata erant implevit fideliter, = in vita 
omni fimplicifimus, * injuriarum ac cruciatuum 
patientiſſimus, quod in ĩpſo crucis ſupplicio often« 
dit, amantiſſimus hominum etiam inimicorum, 
etiam A quibus ad mortem actus fuerat, * ita ut 
pro iis etiam Deum deprecaretur. Quod autem 
ſuis promifit premium, ejus ipſe compos factus 
excellentiſſimo modo et perhibetur, et certa fide 
comprobatur, In vitam enim redditum © viderunt 
multi, audierunt, palparunt etiam: in cœlum 
evectus eſt, ſpectantibus duodecim: ibi poteſta- 
tem, quæ ſuprema eſt, conſecutus oftenditur eo, 


t atus perpetuis ſeditioni- 
bus, Exodi XXII. 2 XI. 
XII. XIV. XVI. XX. XXV. 

u Neque ingreſus in terram 
illam felicem, Num. XX, 12. 
Deut. xx Iv. 4. 

w. Peccati omnis expers a ſuis 
deſcribitur,] Joh. vII I. 46. x. 
32. 2 Cor. v. 21. 1 Pet. 11. 22. 
Heb, tv. 25. Pietatem ejus 
etiam orac lo, apud Gentes 
auctoritatem habente, laudatam 
oſtendemus ad lib. rv. 

x Nec ab aliis ullius commiſſi 


allatis teſtimoniis arguitur.] No- 


tatum id Origeni lib, 14 1, con- 
tra Celſum. 

Quicguid pra ſcripſit aliis 
id preflitit ipſe.] Bene Lacten- 
tius fine Inſtitutionum: Nec 
monſtrauit tantum, ſed etiam 


præceſſit, ne quis difficultatis gra- 


28, 29. 


tia iter virtutis horreret. 
2 In vita omni ſim pliciſſimus, ] 
1 Pet. 11. 22. | | 
a Mjuriarum ac cruciatuum 
patientifſimus, ] Matth. xxv1. 
50, 52. Joh. viii, 23. Act. 
VIII. 32. ; 
d Ita ut pro iis etiam Deum 
deprecaretur.] Luc. xx 111. 34. 
& Viderunt multi, audierunt, 
Ibarunt etiam :] Joh. xx. 27, 
— Joh. J 1 
Matth. XXVI II. Marci xvz. 
Luc, xx1v, 1 Cor. xv. 3» 4» 5s 
6, 73 3, 1 
d In coelum evectus 7 - 
tantibus duodecim 21 wee Bo 
19. Luc. xx1v, 51, 52, Actor, 
I, 9, 10,11, Adde Actor. vi I. 
55. IX. 3, 4, 5, XXII. 6. 
1 Cor, xv. 8. 


quod 


piſt. 1. 1. 


2 
. * 2 - 
—_ 


—— 


— 


ee a i a at 
_ 


MA, os nan 2 


— 


118 H. GroTtivs DE VERIT. 


2 ſuos ſectatores, et linguarum, quas non 
idicerant, loquela, et aliis mirificis virtutibus 
donavit, * ita ut facturum ſe diſcedens promiſerat: 
quæ omnia faciunt, ut nec de fide, nec de poten- 
tia ejus ad retribuendum nobis id, quod pollicitus 
eſt, premium, dubitare ullo modo liceat. Ac 
fic collegimus, hanc Religionem in hoc quoque 
eminere ſupra cæteras, quod ejus Magiſter, quæ 
juſſit ipſe, præſtitit; quod promiſit, ipſe eſt con- 


ſecutus. 


Ex admirabili propagatione iſtius Religionis. 


Videamus jam etiam effectus allati ab ipſo dog- 


matis; qui profecto, ſi recte animadvertantur, 


tales ſunt, ut ſi Deo ulla eſt cura rerum humana- 


rum, non poſſit hoc dogma non divinum credi. 
Conveniebat divinæ providentiæ id efficere, ut 


quod optimum eſſet, pateret quam latiſſime. Id 
autem contigit Religioni Chriſtianæ, quam jpſi 
videmus per Europam omnem, * ne Septentrionis 
quidem receſſibus excluſis, doceri: nec minus 
per Aſiam omnem, * etiam ejus inſulas in Oceano, 


© Linguarum, quas non didi- 


cerant, loquela,| Actor. 11. 3, 
4. x. 46. x1x, 6. 1 Cor. x21, 


TO, 28, 30. XIII. 1, 8. XIV. 
2, 4, 5» 6, 9, 13, 14, 18, 19, 
22, 23, 26, 27, 29. 

Et aliis mirificis virtutibus 
dona vit,] Actor. 111. v. viii. 
"IX, X. II. XIII. XIV, XVI. 
XIX. XX, XXI. XxXVII. Rom, xv. 
19. 2 Cor, x11. 12. Heb. 11, 
4. Oftendunt hujus rei veri- 
tatem et ſuſtinus cum Tryphone 
diſputans, et Irenæus libro 11. 
Tertullianus Apologetics, Ori- 


genes adverſus Celſum vir, 


Lactantius, et alii, 


8g Tra ut facturum ſe di ſcedens 
Promi ſerat fot vr 12. XVII. 
28. Marci xv1. 17. 

h Ne Septentrionis guidem re- 


ceſſibus excluſis,] Vide Adamum 


Bremenſem, et Helmoldum, et 
qui de Iſlandia ſcripſere. — 
i Nec minus per Afiam cm- 
nem,] Vide Acta Conciliorum 

Univerſalium, 
k Etiam ejus inſulas in O- 
ceano,] Vide Oſorium in Luſi- 
per 


tanicis, 


* 


RELIC. Cunisr. Lin. II. 1790 


per Xgyptum quoque, per Æthiopiam, " et 

ias aliquot Africæ partes, ® poſtremo et per 
Americam. Neque id nunc tantum fieri, ſed et 
olim factum, oſtendunt omnium temporum hiſto- 
riæ, libri Chriſtianorum, acta Synodorum, vetus 
traditio nunc quoque apud Barbaros conſervata 
? de itineribus ac miraculis Thomæ, 4 Andrex, 
aliorumque Apoſtolorum. Jam ſuis temporibus 
quam late Chriſti nomen celebraretur, apud Bri- 
tannos, Germanos, aliaſque ultimas gentes, 
notant Clemens, Tertullianus, t et alii. Qua 


1 Per Ægyptum guogue,] Ap- 
paret ex Actis Conciliorum U- 
niverſalium, ex hiſtoria Eccle- 
ſiaſtica vetere, ac nominatim 
Eufebio vi. 34. ex Liturgia 
Coptitarum. 

m Per Atbiopiam, Vide Fran- 
ciſcum Alvareſium. 

n Et alias aliquot Africæ par- 
tes,] Vide Tertullianum, Cy- 
prianum, Auguſtinum, et Con- 
ciliorum per Africam acta, præ- 
cipue ejus Concilii quod- Cypri- 
ani operibus ſubtexitur. 

o Peſtremo et 
Vile Acoſtam et alios de rebus 
Americanis, 

p De itineribus ac miracults 
Thome,] Vide Abdiam libro 1x, 
Euſebium Hiſtoriz Ecclefiaſticae 
lib. 1. in fine, et libro 11 ca- 
pite primo: et initio libri 111. 
Ruff num libro x. cap. 9. Adde 

Oſorium et Linſchotium de re- 
bus Indiæ Orientalis, et Frei - 
tam De imperio Luſitanorum 
Afiatico, Sepulcrum ejus Apoſ- 
toli in terra Coromandel etiam 
nunc monſtratur, 

Andreæ, ] Euſebius dicto 
lib-o 111. initio, et Origenes 

ad Geneſim. 


per Americam. | 


r Netant Clemens,] Chriſtum 
is dicit omnibus notum genti- 
bus, Strom. v. g 

$ Tertullianus, ] ee 
dæos 1. In quem enim alium 
univerſe gentes crediderunt, mf 
in Chriflum, qui jam wvenit ? cui 
enim el aliæ gentes crediderunt, 
Parthi, Medi, Elamite, et qui 
inhabitant Meſopotamiam, Arme- 
niam, Phrygiam, Cappadociam, 
et incolentes Pontum et Afiam 
et Pamphyliam : immorantes - 


g yptum, et regionem Africa que 


et trans Cy renen inhabitantes, Ro- 
mani et incelæ : tunc et in Hie« 
ruſalem Judæi et cæteræ gentes : 
ut jam Cætulorum warietates et 
Maurorum multi fines, Hiſpano- 
rum omnes termini, et Galliarum 
diverſe nationes, et Britannorum 


inacceſſa Romanis loca, Chriſto. 


vero ſubdita : et Sarmatarum 


et Dacorum ; et Germanorum et 
 Scytharum, et abditarum multa- 


rum gentium, et provinciarum et 
inſularum multarum nobis ignota- 
rum: et quæ enumerare minus 
Peſſumus, in quibus omnibus locis 
Chrifti nomen, qui jam venit, 
regnat. Mox oftendit quanto 

- = 7 >" on 


— © 
* — 5 r 1 %s « 
: 


* * - hs 
——̃ ̃ ̃ͥ ́——  <—_ 


 % 
| 
| 
4 
} 
= 
| 


120 H. GroTivs DE VERIT. 


eſt Religio, 


quæ cum tam lata poſſeſſione poſſit 


contendere ? nam ſi Paganiſmum dixeris, nomen 


latius Cbriſti regnum ſuis tem- 
poribus, id eft, fine ſzculi ſe- 
cCundi, patuerit quam dlim Na- 
buchodonoſoris, et Alexandri 


aut Romanorum : Chriſti autem 
regnim ubique porrigitur, ubique 


creditur ab omnibus gentibus ſupra - 


enumeratis (numeraverat @utcm 
Babylonios, Parthos, Indiam, 
ZEthiopiam, Aſiam, Germani- 


am, Britanniam, Mauros, Gz- 
tulos, Romanos :)- colitur, ubi- 


que regnat, nog adoratur, cm- 
nibus ubique tribuitur ægualiter. 
t Et alii.] lræneus Tertul- 


liano vetuſtior, lib. 1. cap. 3. 


Nam er ſi in Mundo loguelæ diſſi- 
miles ſunt, wvirtus traditionis una 
et eadem t. Et neque be que 
in Germania ſunt fundatæ Eccle- 
fie aliter credunt, aut aliter tra- 
dunt : neque be gue in Veri: 


| ſunt, negue be que in Oriente, 


negue be que in Æęypto, neque 


ba que in Libya, neque he gue 


in medio mundi ſunt conſtitutæ : 


ſed ficut Sol creatura Dei in uni- 


verſo mundo unus et idem eſt, fic 
et lumen, prædicatio Veritatis, 
ubigue lucety et illuminat omnes 
bomines, qui wolunt ad cognitio- 
nem Peritatis venire. Origenes 
Homilia ad Ezechielem 1v. 
Conſitentur et miſcrabiles Fudei 
bc de Cbriſti pr ſentia prædi- 
cari: 2 ignorant per ſonam, 
cum videant impleta gue dicta 
ſunt. Quando enim terra Britan- 
nie, ante adventum Chriſti, in 
unius Dei conſenſit religionem ? 
guando terra Maurorum ? quando 
rotus ſemel orbis ? Arnobius 
libro 11. Virtutes ſub oculis po- 
fie, et inaudita illa vit rerum, 


: Achaia, Macedonia, 


wel guæ ab ipſo fiebat palam, wel 


ab jus præconibus celebrabatur in 
orbe toto, eas ſubdidit appetitio- 


num flammas, et ad unius credu- 


litatis aſſenſum mente una concur- 


rere gentes et populos fecit, et 


nuribus diſſimillimas nationes. E- 
numerari enim paſſunt atque in 


uſum computationis venire ea que 


in India geſta ſunt apud Seras, 


Perſas, er: Medes : in Arabia, 
Agypto, in Aſia, Syria, apud 
Galaias, Parthos, PI. gas ; in 
— in 
inſulis et provinciis omnibus quas 
So! oriens atque occidens Iuftrat : 
ipſam denique apud dominam Ro- 
mam. Athanafius in Epiſtola 
Sy nodica quæ apud Theodore- 


tum eſt libro rv, cap. 3. Eccle- 


ſias Chriſtianas commemorat 
Hiſpaniæ, Britanniæ, Galliæ, 
Italiz, Dalmatiæ, Myſiæ, Ma- 
cedoniæ, Græciæ, Africæ, Sar- 
diniæ, Cypri, Cretæ, Pamphy- 
liz, Lyciæ, Iſauriæ, ZEgypti, 
Libyze, Ponti, Cappadociæ. 
Theodoretus adverſus Græcos 
Sermone v111. de Apoftolis fic 
Joquitur : *Hvixa piv yap pera 
Tov owpudluy tmonilevolo, vov prey 
arapa TET2s, Vo de map" Exelvug 


dpi ray. Kai d Ade wiv Pwjaalcg, 


ANN de Iomavolg, 5 KenToig 


' TieAcyoyTo* Emeidn de apo if 


NN oh & jclerippIncay, 
anayre; airay iviihey als amonale 


vc, & pabvoy Projpralu, xa foo 


ve Tov. TuTwY ayanao. Guy, N 
zs TETQWY h aNAG nat 
Mepoai, ai FxuYai, nat Mac- 
capi r, nal Eavpoppdrai, nat 


"de, nal Ald tente, val A 


Dis OY greg  p 2WWHOANCPMHERETQRS 


Re11G. CHRIST. Lin, II. 121 


unum dixeris, non Religionem unam. Nam nec 
idem adorabant: alii enim aſtra, alii elementa, 
alii pecudes, alii res non ſubſiſtentes, nec eadem 
ex lege, nec ullo communi magiſtro. Judæi 


y ele Arayra Tig wWepimg 
Ta ria. Olim enim mortale 
corpus induti, nunc hos, nunc 
illes accedebant, modo Romani: 
loquentes, modo Hiſpanis, aut 
Gallis : at poſtquam ad eum iwe- 


runt a . miſli fuerant, omnes 


populi illorum fruuntur laboribus, 
non Romani tantum, et qui Ro- 
mana amant imperia, et ab ipſis 
reguntur; ſed et Perſe, et Scy- 
the, et Mage, et Sauro- 
mate, et Indi, et AÆtbiopes, 
et, ut ſummatim rem eloquar, 
omnes qui ſum intra oras habita- 
biles, Idem lib. 1x. converſis 


gentibus ' adnumerat Perſas, ' 


Maſſagetas, Tibarenos, Hyr- 
canos, Caſpios, Scythas, | Hie- 
ronymus epitaphio Nepotiani 
Chrittianis adnumerat Indos, 
Perſas, Gothos, Egyptios, 
Beſſos et pellitos populos: in 
epiſtola ad Letam Indos, Per- 
fas, ÆEthiopas, Armenios, Hun- 
nos, Scythas, Getas: in Ortho- 
doxi et Luciſeriani Dialogo Bri- 
tannos, Gallos, Orientem, In- 


dorum populos, Iberos, Celti- 


beros, Æthiopas. Chryſoſto- 
mus Homilia vr. ad priorem 
ad Corinthos: Hg d' ay Ta 
yea pe x e Thy Bapeadgwy N 
eie Thy l xat wpoc avre Th 
Dad Ta TipaTs dqixtto, 5Y 
dran Tay MeyavTwy du, 
Quomodo vero gue ab iis ſcripta 
ſunt, ad terras barbarorum, etiam 
Indorum, ipſos denique fines O- 
ceani perventſſent, niſi aufores 


ili fide digni i ent? Idem 
my Ranft in Pente- 
coſten: "Egyerai T9 INE To 


aA, by Elves YAuWooay, iA 


{aepitoy vn naTz dixupmtry Sida- 
oudMag Th KNMjart, wal Tia Tis 
do d elong e, na94mreg di 
ri ywpitov Indow Th; HH 
Deion dpyig Ts nat WIaonaniag 
Tov opove Venit Spiritus ſantus 
inlinguarum ſpecie, dividens uni- 
cuigue orbis regiones, guat inſti- 
tuerent, et per conceſſum lingua 
donum welut codicillis — — 
definiens terminos mandati ipfis 
magiſtralis imperii, Idem ora- 
tione egregia, Chriſtum eſſe 
Deum: Fpowey ir; du cu ave 
Npabru 1113 Toravrny by Bpayet 
Xctigw WEEN EY 0: afvny had Aw 


nal Dahanlay, xat im voldi role 


xaXiv py [4a dr, xm ra- 
Ta ima Tory Tur lag wpoaTae 


N dvOpar ay, e f 


UT9 TOFautng Laxias aN oueeveas 
Kat d loxuot TTY Wavray 
To Tay avypanoy Yevoy EnevAipae 
cut, 4 Pohi,ν talvev anA2R 
val Hlegrag, wat 4rhivy Ta rd 
Bag vu. Non eft meri bo- 
minis, tantum erbis brevi ſpatio 
peragrure, terra marigue, ad res 
tales tali modo wocare homines, 
mala conſuetudine occupatos, imo 
4 tanta malitia 2 os ; Et ta- 
men ab his malis liberare humae 
num waluit genus, non Romanas 
tantum, ſed et Perſas, et omnes 
barbarorum gentes. Vide et que 
ſequuntur lectu * 3 


r — 


LS 


* . - - — — 4 
—— = - 1 we * N oY ” _ DJ 
* * — 8 * *r = — - nc EIS ors 8 ; | 8 
— wn < op 


DE en 


———_ 
—— 


— — 


— — — — —— — 


P 
„ 


3 128 > 
©, EO — B 


- = - 
„ to, 
ONE 4 


122 H. GROTIUSs DE VERIT. 


ſparſi quidem, ſed gens una, nec poſt Chriſtum 


eorum Religio ulla accepit notabilia incrementa : 


imo lex ipſorum magis per Chriſtianos, quam per 
ipſos innotuit. Mahumetiſmus fatis multas terras 
inſidet, fed non ſolus. Nam per eaſdem terras 
colitur et Chriſtiana Religio, aliquibus in locis 
numero majore : cum contra Mahumetiſtæ non 


reperiantur in partibus pleriſque, ubi ſunt Chriſ- 


tiani. 
Conſiderata infirmitate ac ſimflicitate eorum, gui eam 
primis temparibus docuerunt. 


Sequitur et hoc videamus, quibus inſtrumentis 
progreſſus fecerit Chriſtiana Religio, ut hac quo- 


que parte cum aliis contendatur. Videmus ita 


pleroſque homines comparatos eſſe ut regum et 


potentum exempla facile ſequantur; eoque magis 


fi lex etiam et eoactio adſit. Hine Paganicarum 
Religionum, hinc Mahumeticæ incrementa. At 
qui Chriſtianam Religionem primi docuerunt, non 
modo fine imperio omni fuerunt, fed et fortunæ 
humilis, piſcatores, textores, et fi quid his ſimile. 


Et horum tamen opera dogma illud intra annos. 


triginta, aut circiter, non tantum per omnes 
Romani imperii partes, ſed ad Parthos quoque et 


Indos pervenit. Nec tantum ipſo initio, ſed per 


tria ferme ſæcula, privatorum opera, ſine minis 
ullis, fine ullis invitamentis, imo renitente quam 


maxime eorum vi, qui imperia obtinebant, pro- 
mota eſt hæc Religio, "ita ut antequam Con- 


u Non tantum per omnes Romani jor ſet] Jam. ſuo æ vo Tertul- 


imperii partes,] Rom. xv. 19. ianus 


fta ut antequam Conſtantie 
nus Chriſtianiſmum profiteretur, 
bee pars Romani orbis prope ma- 


ixerat 11. Apologe- 
tico: Heflerni ſumus, et weſtia 


omnia implevimus, urbes, inſulat, 


caſtella, municipia, conciliabu- 


ſtantinus 


r . w w!) w m 1 


„ v *% 


REIIC. CHRIST. Lis. II. 123 


ſtantinus Chriſtianiſmum profiteretur, hæc pars 
Romani orbis prope major eſſet. Apud Grzecos, 
qui morum præcepta tradiderunt, aliis ſimul arti- 
bus reddebant fe commendabiles, ut Geometriz 
ſtudio Platonici, Peripatetici animantium ac plan- 
tarum hiſtoria, Stoici dialectica ſubtilitate, nume- 
rorum et concentuum cognitione 'Pythagorici ; 
multis adfuit et admirabilis quæ dam facundia, ut 
Platoni, Xenophonti, Theophraſto. At primis 
Chriſtianiſmi doctoribus ars talis nulla, * ſermo 
ſimpliciſſimus et ſine illecebris, ſola præcepta, pro- 
miſſa, minas nuda oratione proferens; quæ cum 
per ſe non habeant efficaciam parem tantis pro- 
greſſibus, omnino neceſſe eſt ſtatuamus, aut mira- 
cula adfuiſſe, aut arcanam Dei actionem adſpiran- 
tem negotio, aut utrumque. | 5 614 


$. XIX. Et maxinis impedi mentis que homines 
retraberent ab ea amplectenda, aut d profitenda 
Cui confiderationi et hæc addenda eft, quod 
qui Chriſtianiſmum illis docentibus receperunt, 
animum non habebant a certa norma Religionis 
vacuum, ac proinde ductilem, ut qui Paganica 
ſacra, et Mahumetis legem primi ſuſceperunt; 
multoque minus antecedente quadam inſtitutione 
præparatum, ſicut Hebræi circumciſione et unius 
Dei cognitione ad legem Moſis acceptandam ido- 
nei erant redditi: fed contra impletum opinionibus 
et conſuetudine, qua velut altera natura eſt, re- 
pugnante cum iſtis novis inſtitutis; educati, ſcili- 
la, caſtra ipſa, tribus, "decu- denter id notatum Chryſoſtomo 
rias, palatium, ſenatum, forum, 1 ad Cor, 1. 17. et Theodoreto, 


Sola wobis relinguimus templa. poſt recitata jam verba. 
x Jermo ſimpliciſſimus] Pru- HOW 


4 


cet, 


Fl 
7 | 

1 
' U 7 0 

N 
1 

1 

4 

f 


os ws —⅜ * _ _—_ 
—— * D 
4 E * „ | tt * me 1 
* 92 * 4 P : 2 . "4% * N — 5 > 
_ Wee ek * + * on mn . A = N * 2 o iy gy 1 bs o 
- - — . 4 - — 4 hw $i £ 4 0 N 
— — ” * 1 — ao 
— 2 i 0 — — 5 — — * * 
> = — >» - — — — = — — - 
——— — ha * 4 ER 0 , p 
Be —_— ES — = 1 5 - 
: . * * ; 
o Wa a 7 - > — te od — aan — — = >. , * 
X = \ 2 * IG © ms "Sy 
l = *» >”, * 
2 — = — — K 
22 I Cob a CO DOE ER 6 _ * If 


* wt * 
P 


- m— 
"TY gain 


oy 
7 aa A; 


124 H. GxoTivs pe VeRiT. 


cet, legumque et parentum auctoritate confirmati 
in facris Paganicis, aut Judaicis ritibus. Huic 
obſtaculo accedebat non minus alterum ; graviſ- 
. ima, ſcilicet, mala, quæ Chriſtianiſmum fuſci- 
pientibus, eam ob cauſam, ferenda aut metuenda 
_conftabat. Cum enim à malis talibus abhorreat 
humana natura; ſequitur, ut, quæ eorum malo- 
rum cauſæ ſunt, non niſi difficillimile recipiantur. 
Honoribus arcebantur diu Chriſtiani, acceſſerunt 
mulctæ, et bonorum publicationes, et exſilia: 
ſed levia hæc; damnabantur ad metalla: iis affi- 
ciebantur tormentis, quibus crudeliora nulla repe- 
riri poterant; ſupplicia vero ad mortem tam fre- 


quentia, ut teſtentur illorum temporum ſcripto- 


res, nulla fame, nulla peſtilentia, nullo bello plus 
hominum uno tempore abſumptum. Nec vulga- 
ria erant mortium genera, fed / vivicomburia, 
Cruces atque id genus pœnæ, que fine maximo 
horrore legi aut cogitari non poſſunt: atque hæc 
ſxvitia, quæ non longis interpoſitis ſpiramentis, 
et his ipſis non ubique, ad Conſtantini ferme tem- 
pora in orbe Romano, alibi longius duravit, ade 
eos non imminuit, ut contra ſanguis eorum ſemen 
eſſe diceretur: ita reciſis plures ſuccreſcebant, 
Comparemus hic quoque cum Chriſtianiſmo Reli- 

jones alias, Grieci, Paganique cæteri ſoliti ſua 
in majus attollere, paucos numerant, qui dogma- 
tis cauſa mortem toleraverint, Gymnoſop] iſtas 
aliquos, Socratem, haud multo plures: ſed his 
viris notifliniis quin aliqua ineſſe potuerit fame ad 
poſteritatem tranſmittendæ cupiditas, vix eſt ut 


Y. Pivicomburia, cruces, atque penis affici deberent Chriſtiani, 


14 genu x pence. | itius — Lactantius meminit libro V, C2. 


pianus nobilis Juriſcanſultus li- pite 11. f - 
bros ſeptem ſcripfit, Quibus - | 
N | : negetur " 


ah aA ww gg..o co coo fo a J£qa oc @« fc wor nds 6 r led 5 @ _ wi 


P aonadt. to ah. a 


REert1ic. CARIST. Lis. IM. 125 
negetur. At inter Chriſtianos, mortem ob ſuum 
dogma perpeſſos, fuere homines de plebe plurimi, 
vix vicinis ſuis cogniti; mulieres, virgines, ado- 
leſcentes, quibus nec appetitus inerat, nec ſpes 
probabilis duraturi nominis ; ſicut et pauci ſunt, 


_ quorum nomina in Martyrologiis exſtant, * præ 


numero eorum, qui eam ob cauſam ſupplicium 
tolerarunt, et tantum in cumulum recenſentur. 
Accedit, quod levi aliqua ſimulatione, puta thu- 
ris jactu in aram, plerique ſe liberare a tali pœena 
potuerunt; quod de illis dici non poteſt, qui, qua- 
lemeumque ſenſum in corde premerent, certe in 
factis conſpicuis ad vulgi mores ſe aptaverant: ita 
ut prope ob Dei honorem mortem ſubiiſſe non 
aliis tribui poſſit, quam Judæis, et Chriſtianis: 
ac ne Judæis quidem, poſt Chriſti tempora: ante 
ea vero paucis, ſi cum Chriſtianis comparentur, 
quorum plures in una aliqua provincia pro Chriſti 
lege ſupplicium tolerarunt, quam unquam Judæi, 
quorum omnis patientia ejus generis ferme ad 
Manaſſis et Antiochi tempora redigitur. Quare 
cum Chriſtiana Religio, hac quoque in parte, tam 
in immenſum cæteras excellat, merito aliis ante- 
ponenda eſt. Ex illa tanta multitudine omnis 
8 ſexuſque hominum, tot locis ac ſæculis 

iſtinctorum, qui pro hac Religione mori non 
dubitarunt, colligendum, magnam aliquam tantæ 


2 Præ numero eorum, qui eam oo et Meſopotamia: in 


ob cauſam ſupplicium tolerarunt, 
et tantum in cumulum recenſen- 
tur.] Ut Maſſa candida trecen · 
torum Carthagine, quorum me- 
moria in Martyrologio Romano 
xx Iv. Auguſti: Plurimi in A- 
frica ſub Severo ; ſub Valeriano, 


Antiochie et in Arabia, Cap- 


hrygia, in Ponto ſub Maxi- 
mino: Nicomediz, in Numi- 
dia, Rome, in Thebaide, Ty- 
ro, Treveris ſub Diocletiano: 
in Perſide ſub Cabada, Sapore : 


_ quorum fine nominibus meatio 


in Martyrologio. 


CONe 


5 


* 
— 
323 W 4 
— © er ere A N e 
1 „ — I. * 


1 LT reer Ip» 


126 H. GrxoTivs DE VERIT. 


conſtantiæ fuiſſe cauſam, quæ alia cogitari non 
poteſt, quam lex veritatis, et Dei Spiritus. 


Reſpondetur his qui plura et validiora argumenta 
777 reguirunt. 

Si quis allatis hactenus argumentis, pro Chriſ- 
e ee ſatis ſibi factum non putet, ſed 
magis urgentia deſideret; ſcire debet, pro rerum 
diverſitate, diverſa quoque eſſe probandi genera, 
alia in Mathematicis, alia de affectionibus corpo- 
rum, alia circa deliberationes, alia ubi facti eſt 
quæſtio; in quo genere ſane ſtandum eſt nulla 
ſuſpicione laborantibus teſtimoniis : quod ni ad- 
mittitur, non modo omnis hiſtoriæ uſus periit, 
Medicinæ quoque pars magna; ſed et omnis, 
quæ inter parentes liberoſque eſt, pietas, d ut 
quos haud aliter noſcamus, © Voluit autem Deus 


2 Pro rerum diverſitate, diver- 
fa quogue efſe probandi genera, ] 


Ariſtoteles Ethicorum ad Nico- 
machum lib. 1. Ayr d ay 


ixavag & a, Thy Oùmentιν,ep 
dam diac an dein · d yap axpitcis 
Xx oacicg ty Arai Toi; Noyoig 
zien Satis de re dictum 
erit ubi ea explicabitur, quantum 


Fert materia: exatta enim tracta- 
tio non pari modo in omni genere 


guærenda e. Metaphyſicorum 


1. parte poſteriore, capite ul- 
timo: TW]  axgiconoyiay v 
' paInpatiny u &y A atai- 
ærrurioy. Certitudo mathematica 
non in omnibus rebus quærenda eſt. 
Chalcidius ad Timæum ex Pla- 
tonis ſententia: Credulitatem om - 
nes doctrinas præcedere, maxime 
cum non quorumlibet, ſed magno- 
rum et prope divinorum virorum 


fit aſſirtio, 


b Ut 2 baud aliter noſca” 

mus. ] omerus: 

OV yap wa Tic t l at 
dc vi v. s 


Generis nemo ſibi conſcius, ipſe 


eſt ; 
Exactiſſime, ſcilicet, ſciendi 


genere. 

© Yaoluit autem Deus, &c.] 
Duo ſunt genera dogmatum, 
in Religione Chriſtiana, quo- 


rum altera poſſunt philoſophice 


demonſtrari, altera non poſſunt. 
Priora ſunt exſiſtentia Dei, ère- 


atio Mundi, Dei providentia, 


et ſanctitas atque utilitas ejus 


præceptorum; quæ omnia poſ- 
' ſunt demonſtrari, ſuntque a Gro- 


tio et aliis ita demonſtrata, ut 
neceſſe fit ea admitti, niſi Ra- 
tioni nuncius remittatur. Atta. 


men adfectus, qui iis contrarii 
ſunt, obſtant ne ab Ineredulis 


admit. 


7 


RELIC. CunisT. LI B. II. 127 


id, quod credi à nobis vellet, fic ut illud ipſum 
credere tanquam obedientiam a nobis acceptaret, 
non ita evidenter patere, ut quæ ſenſu aut de- 
monſtratione percipiuntur; ſed quantum ſatis eſſet 


ad fidem faciendam, remque perſuadendam ho- 


mini non pertinaci: ut ita ſermo Evangelii tan- 
quam lapis eſſet Lydius, ad quem ingenia ſanabi- 
lia explorarentur. Nam cum ea, quæ diximus, 
argumenta tam multos probos, eoſdemque ſapien- 


tes in aſſenſum traxerint; hoc ipſo liquet, apud 


cæteros, incredulitatis cauſam non in probationis 
penuria eſſe poſitam, ſed in eo, 4 quod nolint ve- 
rum videri id quod affectibus ſuis adverſatur; quod, 


ſcilicet, durum illis ſit honores et alia commoda 


parvi ducere, quod faciendum ſit, ſi ea recipiant 
uz de Chriſto narrantur, ac propterea etiam 
hriſti præceptis obtemperandum putent. Idque 
eo ipſo detegitur, quod multas alias narrationes 
Hiſtoricorum pro veris habeant ; quas tamen veras 


eſſe ſola auctoritate conſtet, non etiam manenti- 


bus in hunc diem veſtigiis ; qualia habet Chriſti 
hiſtoria, partim confeſſione Judæorum, qui nunc 


ſuperſunt, partim ns, qui ubique reperiuntur 


admittantur; quia fi vera ag- 
noſcerentur, ii adfectus eſſent 


exuendi, quod nolunt iis dudum 
- adſueti, Poſteriora ſunt facta 


hiſtorica, quibus veritas Evan- 
gelii nititur, et quæ ſunt a Gro- 
tio expoſita et hiſtoricis argu- 
mentis probata, Ea etiam firma 
argumenta haberentur ab Incre- 
dulis, quemadmodum probatio- 
nes omnium Hiſtoriarum, quas 
non negant, quamvis non vide- 


rint; niſi eadem adverſaretur 


ratio, ab adfectibus petita, qui 
obſtant ne ea admittantur, qui- 


bus admiſſis, inolitis conſuetu- 
dinibus eſſet valedicendum, Vie 
de libellum noſtrum Gallicum, 
de Incredulitate, Clericus. 

d Quad nolint verum wideri id 


uod affetibus ſuis adverſatur;}] 


ractat hoc pulchte Chryſoſto- 
mus 1 Cor. cap. 111. in prin- 
cipio; Idem ad Demetrium: T3 
dic Taig ivronal; ix Te peg 
r inmMngwoy ixMeAUoSa; Twy 
— ” , * 
EvToav yiveTaie Quod præceptis 
non creditur, ex inertia, ad im- 


Plenda que præcepta ſunt, venit. 


Ch riſti- 


" * — * W 1 a 
— AACR 


© er oP a, 


1328 H.:GroTvrivs pt Verir. 


al Chriſtianorum cœtibus; quorum omnino cauſam 


1 aliquam exſtitiſſe oportuit. Cumque illa Religio- 
| nis Chriſtianæ tam diuturna continuatio, et tam 
I! || late diffuſa propagatio ad nullam humanam effi- 
Wi caciam referri poſſit; ſequitur, ut tribuenda fit 
nh miraculis ; aut ſi quis miraculis neget id factum, 


© hoc ipſum, quod fine miraculo tale quid tantas 
acceperit vires, majus habendum eſt omni mira- 


I. * n 
1 e Hot ipſum quod fine mira- 
It eulo tale guid tantas acceperit vi- 
. 
| 5 res, majus habendum eft omni 
| miraculo,} Tractat hoc argu» 
ik 
wit! 
= il! 
Silt 
Wali 
Fi 
= 
4 | 
©1108 
1 
189 
it 
i] 
[ 
i - 
1 


„ n _ ” * — 
— — — — — 424ͤ«ũõ — 
— 
' 


mentum Chryſoſtomus 1. ad | 


Corinth. cap, 1. in fine, et Au- { 


guſtinus de Civitate Dei libro 
XXII. cap. Ta 


HUGO 


REIN S. CnAISx. Lis, Ul. 129 


HUGO GROTIUS 
ee n 1 80 
„„ 

RELIGIONIS CHRISTIAN. 


* . + 4 — — 
„** — 
* 
1 . , pe * 
a P - 
„ * 
" 2 — 


LIBER TERTIU Ss. 

[4 DOLLS ichn reer 

S. I. Pro auctoritate librorum: Navi Ferderis. it 
(3.4627 l ee enen ennie 
UT jam his, qui allata ſunt, argumentis, 

aut fiqua præter hæc ſunt alia, perſuaſus, 

eam quam Chriſtiani profitentur, Religionem ve- 
ram optimamque crediderit; ut partes ejus omnes 
ediſcat, mittendus eſt ad libros antiquiſſimos eam 
Religionem continentes, quos Novi Teſtamenti, 
aut Fcederis potius libros dicimus. Inique enim 
faciat, ſi quis. neget illis libris eam Religionem 


contineri, ſicut Chriſtiani omnes affirmant, cum 


omni ſectæ, ſive bonæ, ſive malæ, æquum ſit 
credi in eo, quod afſerunt, hoc aut illo libro 
ſua dogmata contineri; ſicut Mahumetiſtis credi- 
mus Mahumetis Religionem contineri Alcorano. 
Quare cum ſupra jam probata ſit veritas Religio- 


nis Chriſtianæ, ſimulque conſtet eam ipſam his 
e eee 


C © 


. . 
— - 6 6 


—— 


—— — 
< — — — — 


— 4 — ons, 


. 


— 
* OO . * 
— tens arms > 


— = 
ur - he” IIS, 


| 
| 
| 


130 H. GroTivs DE Verrrt. 


libris contineri; ſatis, vel hoc ſolo, adſtruitur illlis 
libris ſua auctoritas. Si quis tamen eam magis 
ſpeciatim ſibi monſtrari poſtulet, primum illam 


ponemus uſitatam apud æquos omnes judices re- 
gulam; ut qui impugnare velit Scriptum aliquod 


multa per ſæcula receptum, ei incumbat onus 
adferendi argumenta fidem Scripta derogantia : 
quod ſi id facere nequeat, defendendum lies, 
velut in poſſeſſione ſuæ auctoritatis. 


| &. I. Libros qui nomina præſcripta habent eorum 


efſe quorum nomen preferunt. 


Dicimus ergo, Scripta, de quibus dubitatum 


inter Chriſtianos non eſt, quæque certum nomen 


præferunt, ejus eſſe Scriptoris cujus titulo inſig- 


niuntur : quia, ſcilicet, primi illi, puta Juſtinus, 


Irenæus, Clemens, ac deinceps alii ſub his ipſis 
nomimbus: eos. libros laudant: cui accedit, quod 
<'Tertullianus aliquot librorum ipſa archetypa ſuo 
adhuc tempore ait exſtitiſſe: quodque omnes Ec- 
cleſiæ illos libros tanquam tales, antequam con- 
ventus ulli communes habiti eſſent, receperunt; 
neque aut Pagani, aut Judæi unquam controver- 
fam moverunt, quaſi non eorum eſſent opera, 


Zi incurtiat onus. adferendi 


g Saran) De "I 


+ umenta fidem ſcripto derogan- tione adverſus hwreticos : Ape 
2 :] Baldus A e de Fide = qui voles curiofitatem melius 
I - Vice et Gal- 


lium lib, 11. Obſ. cxLIx. num. 


exercere, in negotio ſolutis tuæ, 
. percurre Eccigſias Apoſtolicas, a- 
et 7. et quos ibi profert, 


pud quas ipſæ adbuc calbeuræ 


d Clemem, ] - Exitat tantum 
Climentit Ep. ad Cotinthios ubi 
prgferuntur, ſed. fine nomine 
Seriptorum. ; Itaque pot f 
mentis nomen omltti, imo 


etiend' Fuftini, qui nomina ad- 


dere non ſolet. Clericus. 


Adoſtolorum ſuis locis proafident 
—— es authentic lure 


eoram. recitantur. Quidni ipſa 


manus Apoſtolorum tum exſti- 
terit, cum Quintilianus dicat 
ſuo tempore erxtitiſſe manum 


Ciceronis, Gellius Virgilii ſuo 
tempore? 
quorum 


I 


RELICG. CHRIST. Lin III. 131 


orum dicebantur : ¶Julianus vero aperte etiam 
atetur, Petri, Pauli, Matthæi, Marci, Lucæ, 
eſſe ea, quæ Chriſtiani legunt iiſdem nominibus 
inſcripta. Homeri aut Virgilii eſſe, quæ eorum 
dicuntur, nemo ſanus dubitat, ob perpetuum de 


hoc Latinorum, de illo Græcorum teſtimonium: 


Jones is de horum librorum auctoribus ſtan- 
eſt. 10- prope ommum, quotquot per 
orbem ſunt, gentium ?  - 5 


F £89 ene d i 0 

Sunt ſane in eo, quo nunc utimur, volumine 
libri aliquot non ab initio pariter recepti; ut 
. 6 altera, ea quæ Jacobi eſt, et Judæ, =o 
ſub nomine Joannis yteri, Apocalypſis, et 

Hebræos epiſtgla: E multis 
Eeeleſiis ſint agniti; quod oftendunt Chriſtiani 
antiqui, cum illorum teſtimoniis tanquam ſacris 
utuntur: unde eredibile eſt, 'Eccleſias, que ab 
initio eos libros non habuerunt, eo tempore eos 
ignoraſſe, aut de iis dubitaſſe; poſtea autem de rei 
veritate edoctas, ad cæterarum exemplum iis libris 
ut ecepiſſe, ut nunc ferme omnibus in locis fieri 
videmus. Neque vero cauſa idonea fingi poteſt, 
cur illos libros quiſquam ſuppoſuerit ; cum nihil 
inde colligi poſſit, quod non aliis indubitatis libris 
4 vero aperte.eti ' ius. dubi — 
ee ee, eee 
«Ms Luce, e ea, gue Chrifti= didit, initio adnetationum ad 
ani legunt ii ſdem nominibus in- eam Epiſtolam, Sed quamvis 
\ſcripta.] Exitat locus libro Cy- una aut altera Epiſtola in du- 
8. 1, degimo, [Vide et adno- bium revocaretur, nec prop- 
tata; à nobis, in Diſſertatione terea ceteræ dubiæ fierent, nec 
de xu. Ryangeliis,, Harmoniz ulla fidei Chriſtiane pars, que 


waging fades. Chricus, .abunde alihi tradita eſt, periret. 
© Petri altera,] De hac ta- Clericus, © 


1 
eimeg G 2 r 


#4 —— 
* = 


* 4 2 „. - * 
- - * - 2 2 — 
a, W W Y P * 
9 f SY AE. — L 1 
— 5 8 2 
22 , P matt ds, Beet N * 
: ' 1 4 . ad 
ww — + = — nf - 


ws — — 
—xñůö—ͤ2ꝛ gT—ꝛx —L—wy—ᷓ — 4 — — 
- . - 


— — — 
— — — — — — — 
=_ — - 


. — —— _ 
— — — — —  ——  — —  _ — ——— 


3 va 1 ˙ DTT THI CF TBA 

132 ff. GRoTivs DE VERIr. 
F. IV. Libris fin! nomine conflare aucrtoritatem, 
e #34 ex qualitate ſcriptorum. 
MLM IR IEEE TTY Is 252 $ 24d WL ATI 35% 3 
Non eſt etiam, quod fidem quis detrahat epiſ- 


tolæ ad Hebræos, eo ſolo nomine, quod neſcia- 


tur ejus ſcriptor; ac ſimiliter duabus epiſtolis Jo- 
hannis, et Apocalypſi, quod dubitent nonnulli, 
an earum ſcriptor Johannes ſit Apoſtolus, an alius 
quis ejus nominis. In Scriptoribus enim quali- 
tas magis, quam nomen attenditur. Itaque mul- 
tos libros hiſtoricos recipimus, quorum Scriptores 


neſcimus; ut de bello Alexandrino Cæſaris; 


nempe, quia videmus eum, quiſquis fuit, et illis 
vixiſſe temporibus, et rebus interfuiſſe. Sic etiam 
cum qui libros ſcripſerunt, de quibus nunc agi- 
mus, et prima ætate ſe vixiſſe teſtentur, et donis 
Apoſtolicis fuiſſe præditos, ſufficere id nobis de- 
bet. Nam ſi quis dicat potuiſſe fingi has qualita- 
tes, item in aliis Scriptis etiam nomina; rem di- 
cat minime credibilem ; eos, ſcilicet, qui ubique 
veritatis ac pietatis ſtudium inculcant, nulla de 
cauſa voluiſſe ſe crimine falſi obſtringere; quod 
non tantum apud bonos omnes deſtabile eſt, 
ſed 5 Romanis etiam legibus capite puniebatur. 


§. V. Hos Scriptores vera ſerip/iſſie, quia notitiam 
Dla bebant eorum, que ſcribehant. 


Conſtare ergo debet, libros Novi Fcederis ſerip- 


tos ab illis, quorum nomina præferunt, aut à 


talibus, quales ipſi ſe teſtantur: quibus fi accedat, 
ut itidem conſtet illis et nota fuiſſe que ſcriberent, 


fs Seriptoribus] Aptivs D. de lege Cornelia, Paulus 
dixeris, in Scriptis, ſeu libris, libro v. Sent. xx v. F. 10, et 11, 


et hæc fuit mens Groti/, ut - Pœnæ exempla vid: apud Vale- 
quentia oſtendunt. 'Ciricus. rium Maximum librorum ejus 


(G6 Romans etiam legibus capite fine, et apud Capitolinum in 
puniebatur.] L. Falſi nominis, Pertinace. 


RELIC. CHRIST. Lis, III. 133 


neque ſtudium fuiſſe mentiendi, ſequitur, ut quæ 


ſcripſerunt, vera ſint; cum omne falſum aut ab 
ignorantia, aut à mala voluntate debeat proficiſci. 
Matthæus, Johannes, Petrus, Judas, ex ſodali- 

tio illorum duodecim fuere, quos Jeſus vitæ ſuæ 
ac dogmatum teſtes ęlegerat, ita ut notitia illis 
eorum, quæ narrant, deeſſe non potuerit. Idem 
de Jacobo dici poteſt, qui aut Apoſtolus fuit, aut, 
ut alii volunt, proximus confanguineus Jeſu, et 
ab Apoſtolis conſtitutus Hieroſolymorum Epiſ- 
copus. Paulus quoque ignorantia falli non potuit 
circa dogmata, quæ ſibi ab ipſo Jeſu in cœlo reg- 
nante revelata profitetur; neque magis circa res 
à ſe geſtas falli ipſe potuit, aut etiam Lucas, * in- 
dividuus ei itinerum comes. Idem Lucas, quæ 
de vita ac morte Jeſu ſeripſit, facile ſcire potuit, 
natus in locis proximis, per ipfam Palæſtinam 
peregrinatus, ubi et locutum fe ait cum 1is, qui 
oculati rerum teſtes fuerant. Haud dubie, præter 
Apoſtolos, quibuſcum amicitiam habuit, alii quo- 
que multi tum vivebant ab Jeſu ſanati, et qui 
morientem ac redivivum viderant. Si Tacito et 
Suetonio credimus de iis, que multo ante eos 
natgs contigerunt, quod eorum diligenti iniquiſi- 
tioni confidamus : quanto huic Scriptori æquius 
eſt ctedi, qui ſe omnia ab ipſis, qui inſpexerant, 
hauſiſſe dicat? = Marcum conſtans fama eſt Petro 


W 


hb a ut motitia illis  eorum, 

gue narrant, deeſſe non potuerit. ] 
Joh. xv. 27. Idem 1 Epiſt. 1. x, 
Actor. 1.21, 22. 


' 1 Proximus conſanguineus Je- 


ſu, ] Ita et alii ſentiunt non pau- 


ci, et ubique Chryſoſtomus. Vi- 


de et Joſephum. [ Adde et Eu- 


ſebium H. E. Lib. 11. e. 1. et a3. 


c Individiuus ei itinerum comes. 


Vide Actor. xx. et ſequentia, 


Coloſſ. Iv. 14. 2 Tim. IV. II. 
Philem. 24. 

Ui et locutum ſe ait cum iis, 
a oculati rerum teſtes fuerant. ] 
— proœmio Evangelicæ hiſto- 

en 1 
m Marcum conflans fama eſ8 
Petro ſemper beſfiſſe comitem, ] 
Irenzus lib; 111. c. 1. Clemens 
in Hy potypoſeon libris citatus 
in Eccleſiaſtica Euſebii hiſtoria. 


G3 ſemper 


—— — 33 


* . 


— — __ — 
nt ———— e — — 


— 


— 


22 „% ͤ „ rr 3 


— — — 


134 FH. GroTivs DE VER. 


ſemper hæſiſſe comitem; ita ut, quæ ſcripſit ile; 
habenda funt quaſi Petrus, qui — — 
non potuit, ipſe dictaſſet: præter quod, quæ ille 
{cribit, etiam in Apoſtolorum Scriptis reperiuntur 
pœene omnia. Neque- falli potuit Apocalypſeos 
— * in 5 _ — ſibi divinitus immiſſa 

t; „aut ille ad ræos, in ii profite 
tur ſe, aut à Dei Spiritu, aut ab Apoſtolis ipſis 


tiendi voluntatem, connexum eſt cum eo, quod 
ſupra tractavimus, cum generatim Chriſtianæ 
Religionis, et hiſtoriee reſurrectionis Chriſti, fidem 
adſtrueremus. 8 re. 
fellunt, neceſſe eſt aliquid adferant, quo volunta- 
tem credibile ſit a vero dicendo diverti. Id autem 
hic dici non poteſt. Nam ſi quis objiciat ipſorum 
cauſam agi, videndum erit, cur —— ſit hæc 
cauſa: non ſane commodi conſequendi, aut vi- 
tandi periculi alicujus gratia; cum hujus profeſſio- 


nis cauſa,” et commoda omnia amitterent, et nulla 


non adirent pericula. Cauſa ergo hæc ipſorum 
non fuit, niſi ob Dei reverentiam, quæ certe 
neminem inducit ad mentiendum, in eo maxime 
negotio, unde humani generis æterna ſalus pen- 
deat. Tam impium facinus de illis credi vetant, 
et ? dogmata pietatis ubique pleniſſima, et vita 


Qui teſtes ex parte voluntatis re- 


, IE. I. 


n Qu fbi divinitus immiſſa 
dicit ;] Apoc. 1. 1, 2. Iv. 1, et 
ſequentibus XXII. 18, 19, 20, 


21. 
o Aut ille ad Hebræbs, in iis, 
gue profitetur ſe, aut à Dei Spi- 


Ann, aut ob Apoſiolis h didi. 


* 


ciſſe.] Heb, 11. 4. v. 14. x111, 
77 8, 23. nn 
v Dogmata pietatis ubique ple- 
niſſima, | Et mendacio infeſta z 
Joh. xIv. 17. xv. 26, xv1, 13. 
XVII. 17, 19. XIII. 37, Actor. 
XXVI. 25. Rom. 1,25. 2 Theſſ. 
11. 


0 gg Ov Anu 


X 


RELIC. CHRIST. Lis. II. 135 


ipſorum nunquam ullius mali facinoris accuſata, 
ne ab inĩmiciſſunis quidem, k folam- illis impe- 
ritiam objiciunt, quz non eſt nata falſimoniam 

re. od ſi vel minimum quid in ipſius 
fuiſſet malæ fidei, non iph ſuas culpas ætornæ 


memoriæ prodidiſſent; 4 ut de omnium fuga in 


Chriſti periculo, de Petro ter negatore. 


VII. Adftruitur Scripteribus fides inde, quod mi- 


Contra vero bonæ ipſorum ſidei Deus ipſe 


teſtimonia illuſtria reddidit editis prodigiis, 1 quæ 


cum magna . fiducia ipſi, ipſorumve diſcipuli, 


publice adſeverarunt, additis perſonarum, loco- 


nominibus et circumſtantiis cxteris ; ita 
ut facillime poſſet à Magiſtratibus, inquiſitione 


facta, veritas aut falſitas adſeverationis detegi: 


inter quee dignum obſervatione eſt, quod et de 
linguarum, quas non didicerant, uſu apud multa 


| hominum millia, et de ſanatis ſubito corporum 


vitiis in populi conſpectu conſtantiſſime prodide- 


runt. Neque eos deterruit, quod ſcirent, iis tem- 
poribus Judzos magiſtratus ſibi eſſe infeſtiſſimos, 


et Romanos in quos admodum: qui nullam omiſ- 
ſuri eſſent, ipſos, tanquam novæ religionis aucto- 


res, aliquo crimine traducendi materiam. Neque 


11. 20. 1 Joh. 1. 6, 8. 11. 4, 21. r De Perro ter neg. ore. ] 


2 Cox. vi. 8. Eph. rv. 15, 25. Matth. xxv I. 69. et ſequenti- 


Coloſſ. 111. 9. Apoc. xx 11. 15. 
2 Cor. 11. 31. Gal. 1. 20. Vide 
quam ſoll cite Paulus diſtinguat 


quæ a fe ſunt, et quz a Do- 


mino, 1 Cor, v11, 10, 12. quam 
formidet dicere, quæ vidit, in 


corpore an extra corpus viderit, 


2 Cor. x11. 2. 
4 Ut de omnium fuga in Chriſti 
fericulo,] Matth. xxv3. 31, 56. 


bus, Marc. x1v. 66. et ſequen- 


. tibus, Luc, XXII, 54. ec ſe- 


quentibus, 


Ss Que cum ma ducia ip /e, 
. di Hos yrs —. 


verarunt, | Vide tota Acta Apoſ- 


tolica: 2 Cor. XII. 12. 
t De linguarum, ren 


did cerant, uſu] Loca ſu 70 
ducta ſunt, ; a EF 


4 | vero 


136 H. GrorTtivs DE VERIr. 


"by vero aut Judzi, aut Pagani, unquam negare 
14 proximis illis temporibus auſi ſunt, prodigia ab 
i his vins edita; imo Petri miracula Phlegon 
q Adriani Imperatoris libertus, in Annalibus fuis, 
if commemoravit : et ipſi Chriſtiani in his libris, 
it quibus fidei ſuæ rationem Imperatoribus, Senatui, 
Præſidibus reddunt, * fac̃ta tanquam notiſ- 
ſima, et de quibus dubitari non poſſet, affirmant : 
imo et * apud ſepulcra eorum vim mirificam 
duraſſe per aliquot ſæcula, aperte prædicant, cum 
non neſcirent, ſi id falſum eſſet, facillime a magi- 
ſtratibus cum ipſorum pudore ac ſupplicio revinci 


„ „ A „„ „ 


89 


eſt quot fabulæ a 1v. ſæculo 


narratæ ſint, hac de te. Sed 


Origenes ejuſmodi miraculorum 


non meminit,/ Quin et lib. vi 1. 


4 


eorum, qui forte fingebant, cre- 
di, Quod magnum eſt diſeri - 
men. Clericus, 


55 polle, 


F Aff c 
eli HET GAR; een, 0. J 
ne Petri miracula Ph contra Celſum, ait, fona. Spi- | 
© Atriani-Imperatoris Are ritus Sancti ab initio 3 | 2 
Annalibus ſuis, commemoraviti:] nis Jeſu, et poſt ejus adſcenſſonam d 
Libro x11. Teſtis Origenes plura oflenſa, poſtea vero pau- 0 
_ contra Celſum 11. Eft autem ciora. Veruntamen, inquit, nunc þ 
hie ipſe Phlegon, cujus reli- vogue ſunt ejus weſtigia apud 
- quias de Mirabilibus rebus et paucos, gui purgatos habent ani- 1 
de hominibus longzvis habe- mos werbo et buic- convenientibus d 
1 42 actionibus. Enjutia dd vd aye 
Fadla bæc tanquam notiſſi- w. αεαεεr . nan prac e The 7 
ma, et de quibus dubitari nen "Ine vi3aozaniag; were d r 
_pofſet, aſſirmant :] Loca font avdanyv aired, , del axle, 
plurima, maxime apud Orige- Cet dd iatroIa* mhivy % Viv 
nem, Vide totum cap. vi11. ir tym irh airs orap Niycig 4 
- Aguſtini, libro Xx II. de Ci- rag Jag 75 My 3 rate dar Cc 
_ vitate Dei. | al ry ra ti . N 
r Apud ſepulcra] Miracula credat uno atque altero ſæculo, I 
apud ſanctorum virorum ſepul- poſt Origenem, cum minus erat . 
cra tum cœperunt jactari, cum, neceſſe, tot facta eſſe miracula ? by 
rerum potientibus Chriſtianis, Certe 1v. et v. ſæculi miraculis M 
Iucro caperunt eſſe iis, in tam fides, fine flagitio, detrahi 4. 
quorum Ecclefiis ſepulta erant poteſt; quam, fine impudentia, L 
Martyrum, aliorumve cada- Chrifti et Apoſtolorum mira- 
vera. Quare nollem hoc argu- culis negari nequit, Miracula Je 
mento uti, ne certis miraculis, hc, non fine periculo, prædi- 
una cum dubiis, aut commen- cari potuerunt: illa non fine 2 
titiis fides detrahatur. Notum periculo rejici, nec fine utilitate Wo 


% 


Rxz11c. CHRIST. . Lis. IM. 137, 
poſſe. Fuit vero prodigiorum apud ſepulcra, 


quæ dixi, editorum tanta frequentia, tot eorum 
teſtes, 7 ut etiam Porphyrio ejus rei confeſſionem 
expreſſerint. Sufficere quidem hæc debent, quæ 
diximus, ſed et alia ſuppetunt in cumulum argu- 
menta, quæ fidem librorum illorum nobis com- 
1 


$. VIII. E: ſcriptis inde, quod ibi multa ſini que 
vb " evenitus comprobavit divinitus revelata. 


Multa enim in illis prædicta apparent de rebus, 
quas homines ſuapte- vi noſſe non quirent, quæ 
ipſo eventu mire ſunt confirmata : ut de ſubita 
atque ingenti hujus Religionis propagatione, de 
duratione ejus perpetua, de ea rejicienda à Ju- A 
dæis pleriſque, © amplectenda vero ab extraneis, 
« de odio Judæorum in profitentes hanc Religio- 
nem, de ſuppliciis graviſſimis ob eam ſubeun- 
dis, * de obſidione et exſcidio Hieroſolymorum ac 
Templi, ® ſummiſque Judzorum calamitatibus. 


" Y Ut etiam Porphyrio ejus rei neis, ] Iiſdem in locis, ac præ- 
cenfeſſionem expreſſe int.] Vide terea Matth. vin. 11; XII. 21, 
Cyrillum lib. x, contra Julia» xXx. 43. WS” 
num, et Hieronymum adverſus d De odio Judæerum in pro- 
librum Vigilantii. Ftentes hanc Religionem,] Matth. 
2 Ut de ſubita atque 1251 x. 17. | 4 
bujus Religionis prepagat ione, D ictis graviſſimis ob 
Matth, 54 LY eq» Luc. eam Tab tes Waub 2 21, , 
X, 18. Joh. x11. 22. 39. XxIII. 35. 
a Deduratione ejus per petua, ] De obſidione et exſcidio Hie- 
Luc. 1. 33+ Matth. XXVII. 20+ Þ roſolymorum ac Templi,) Matth. 


XIV. 16. XXIII. 38. XXIV. 16, Luc, x11z 1 
Joh De ea rejicienda & Judæis 34. — 24. 4 1 
pleriſque,] Matth. xx1. 33. et 8 Summiſque Judæurum cala- hes þ 
ſequentibus, XXII. in principio. mitatibus.] tth, xx1, 33. et 1 
| Luc, xv. 11. et ſequentibus. ſequentibus, 111, 35, Axiv. {it 


- ©. AmpleFenda vero ab extra+ 
6 oe 15 RT 


G5 FS. IX. 1 


138 H. Grortivs DE VerrrT, 
$ IX. Tum etiam ex cura quam decebat d Deo 
ſuſcipi, ne falſa ſcripta ſubjicerentur. 

Ad hæc addo, quod fi recipimus, curare Deum 
res humanas, et maxime eas, quæ ad honorem 
ſuum cultumque pertineant: non poteſt fieri, ut 
is tantam multitudinem hominum, quibus nihil 
aliud propoſitum erat, quam Deum pie colere, 
paſſus fit falli mendacibus libris. Jam vero quod, 
poſt ſubortas tot in Chriſtianiſmo ſeas, vix ulla 
reperta fuit, quæ non hos libros, aut omnes, aut 
pleroſque, exceptis paucis, qui nihil ſingulare 
continent, amplecterentur; m eſt argumen- 
tum, quo credatur, nihil illis libris potuiſſe op- 
poni ; cum illæ ſectæ tantis in fe odiis exarſerint 
ut quicquid his placuiſſet, aliis ob id ipſum diſ- 


pliceret. N 
§. X. Solutio objectionis, quod multi libri a quibuſ- 
Fuerunt ſane inter eos, qui Chriſtiani dici 
volebant, pauci admodum, qui eorum librorum 
omnes rejicerent, quos ſuo peculiari dogmati vi- 
debant adverſari : puta qui aut fy"; odio, 
Deum Judzorum mundi opificem, et legem 
maledictis inſectabantur; aut contra formidine 
malorum, quæ Chriſtianis erant ſubeunda, la- 
tere volebant ſub nomine Judæorum, quibus 


Irenæum lib. t. cap, 28. Epi- 


d Deum mundi opi- | 
ficem, er legem malediis 5 * ium de Ebionæis. 
bantur 3] Vide Irenæum lib. 1. k Quibus impune licebut ſuam 
ap. 29, Tertullianum contra religionem .] AQor. 1x. 
20. XIII. et eo libro ſtepe. 


codem. 7115 345. 


| + Latere wolebant ſub nomine 
Fudeorum,] Vide Gal, 11. 17. 


VI, 13, 14» Philip. 111, 18. ; 


Philo contra Flaccum, et De 
legatione. Joſephus paſſim. Ade 
de L. Generaliter, D. de De- 
curionibus, L. 1. C. de ay ng 

| ex · 


4 


RELI G. CRRIS r. LIS. Il. 139 


impune licebat ſuam Religionem profiteri. Sed 
hi ipſi! ab omnibus aliis, qui ubique erant, Chriſ- 
tianis abdicati ſunt ® illis temporibus, cum adhuc 

omnes, falva pietate, diſſentientes magna cum 
patientia ex Apoſtolorum præſcripto tolerarentur. 
Horum Chriftianiſmi adulteratorum prius illud ge- 
nus ſatis refutatum arbitror ſupra, cum imus, 
unum eſſe verum Deum, cujus opificium ſit mun- 
dus: et ſane ex ipſis etiam libris, quos illi, ut 
Chriſtiani aliquo modo videantur, recipiunt, 
» quale eſt imprimis Lucæ Evangelium, ſatis pa- 
tet, eundem Deum, quem Moſes et Hebræi 
coluerunt, a Chriſto prædicatum. Genus alte- 
rum tum opportune refellemus, cum eos, qui 
Judzi et ſunt et dich volunt, oppugnabimus. In- 
terim hoc dicamy miram eſſe eorum inverecun- 
diam, qui Pauli auctoritatem evelant, cum nemo 
fuerit Apoſtolorum, qui plures Ecclefias inſtitue- 
rit ; et cujus tot miracula narrata E. eo tem- 
pore, eum, ut modo dicebamus, facilis eſſet facti 
inquiſitio. Quod fi miracula edidit, quid cauſe 
eſt, eur non et de viſis cœleſtibus acceptaque à 
Chriſto inſtitutione ipfi credamus ? Quod fi Chriſto 
tam carus fuit; ut quidquam doceret Chriſto in- 
gratum, id eſt, falſum, fieri non poteſt. Quod- 
que unum in illo culpant, dogma, nempe, de 


Tertullisbus Apologetico 1 Sed 
et 2 alam lectitant; vecti- 
galis 


omnibus. 

| Ab omnibus aliis, gui ubi- 
gue erant, Chriflianis abdicati 
ſunt] Tertullianus adverſus Mar- 
cionem 1. Nullam Apoſtolici 
 6enſus Ecelęſam inventas, que 
non in creatore chriftianizet. 

m Illis temporibus, eum adbuc 
omnes, ſalva pieiate, diſſentientes 
magna cum patientia ex Apeſlo- 


libertas vulgo aditur ſabbatis 


fs diverſum ſen 


horum preſeripne tolerarentur.] 


"Vide que hac de re dicentur ad 


finem libri vi. Adde Irenzi 
epiſtolam ad Victorem, et quod 
de ea in Catalogo ſeribit Hie- 
ronymus, Cyprianus Concilio 
Africano : Neminem judicantes, 
aut 4 jure communionts aliguem, 
ft, anieventes.- 

n Quale ff imprimis Luce 
Z elium, ] Oſtendit id mani- 


feſtiſſime Tertullianus adverſus 


Marcionem libro x. 


66 liberta 


140 H. GroTtivs DtVEeriry. 


libertate Hebræis parta a ritibus per Moſem olim 


imperatis; ejus docendi præter veritatem nulla 
ei cauſa fuit, cum et circumciſus eſſet ipſe, o et 
pleraque legis ultro obſervaret; * Religionis au- 
tem Chriſtianæ cauſa, multa et faceret difficiliora, 
et duriora ferret, quam lex imperabat, aut legis 
occaſione habebat exſpectandum; atque eadem 
et faciendi et ferendi auctor eſſet diſcipulis ſuis: 
quo apparet, nihil ipſum dediſſe auribus aut corn- 
modis auditorum, qui, pro ſabbato, ſingulos 
dies divino cultui impendere docebantur, pro exi- 
guis ſecundum legem-impendiis * bonorum om- 
nium fere jacturam, et, pro pecudum ſanguine 
ſuum ipſorum Deo conſecrare. jam vero palam 
affirmat ipſe Paulus, * ſibi à Petro, Johanne, et 
Jacobo in ſignum conſenſus datas dexteras: quod, 
ni verum fuiſſet, nunquam auſus eſſet dicere, 
cum ab ipſis adhuc viventibus mendacii potuiſſet 
argui. His ergo, quos dixi, excluſis, qui vix 
Chriſtanorum nomine cenſeri poſſunt, tot reli- 
quorum cœtuum manifeſtiſſimus in recipiendis his 
libris conſenſus, ſupra ea, quæ modo diximus de 


miraculis, quæ Scriptores ediderunt, et de ſingu- 


© Cam er circumeiſus Her 
iþſe,} Philipp. 111. 5. 
p Etpleraque legis ultro obſer- 


waret z] Actor. xvi, 3. Xx. 6, 


* XXXI. et ſequentibus. 


41 Reipionis autem Cbriſtianæ 
cauſa; multa et faceret difficiliora, 
et duriora ferret, quam lex im- 
abat, aut legis occa ſione habe - 

4 exſpetandum;] 2 Cor. 11. 
23. et ſequentibus, et paſſim in 


Actis. Vide et 1 Cor. 11. 3. 


2 Cor. x. 30; X11. 10. 
„ Atque. eadem et fuciendi et 
endi aucior effet diſcipulis ſuiss] 
Accor. XX. 29. Rom. v. 3. 
VIII. XII. 32+ 2 Cor, 1. 4, 8. 


* 3 ＋. < 3 
$24 7 63 4a * 89 
# 


Il. 4. VI. 4. 1 Theſl, 1. 6. 
2 Theſſ. 1. 6. i Ys 
Singulos dies divino cultui 
«7.65994 docebantur,] Act 11; 
46. v. 42. 1 Tim. v. 5. 2 Tim. 
1. 3. | | 
t Bonorum omnium ferra jatu- 


ram, ] 2 Cor. vi. 4. X11. 10. 


u Et, pro dum ſangu ine 
ſuum Late 755 W 
Rom. viil.. 36. 2 Cor. 1v. 
11, Philipp. 1. 20. ? 

Sibi a Petro, Fohanne, et 
Jacobo in fignum conſenſus datas 
dexteras :] Gal. 11. 9. Adde 
1 Cor. xv, 11, 2 Cor, xl. 5. 


XII. 11. ” . * 44 4 6 \ * 


— 


RR LI 6. C H R 18 Tr. La B. III. 141 


lari Dei curatione circa res hujus generis, æquis 
omnibus ſufficere debat, ut fides. narratis habea- 
tur: quippe cum aliis quibuſvis Hiſtoricum li- 
bris, quibus nulla ejus generis adſunt teſtimonia, 
credi ſoleat, niſi valida ratio in contrarium adfe- 
ratur, quæ hic certe nulla eſt. 8 
S. XI, Solutio objectionis, quaſi his libris contineantur 

| | impoſſibilia. 8 c 

Nam fi quis dicat, quædam in his libris nar-. 
rari, quz fieri non poſſint, cum jam ſupra oſten- 
derimus, eſſe quædam, quæ ab hominibus præ- 
ſtari non poſſint, à Deo autem poſſint, quæ, ſci- 
licet, nullam in ſe repugnantiam includunt; atque 
earum rerum in numero eſſe etiam illas, quas 
maxime miramur, prodigioſas virtutes, et mor- 
tuorum in vitam revocationem; evaneſcit iſta 
objectio. tak 

$. XII. Aut d ratione diſſona. 


Neque magis audiendi ſunt, fi qui dicant dog- 
mata quædam in his libris reperiri, quæ à recta 
ratione diſſonent. Nam primum refellitur hoc 
tanta multitudine virorum ingenio, eruditione, 
ſapientia valentium, qui horum librorum auctori- 
tatem ſecuti ſunt, jam inde à primis temporibus. 
Tum vero quæcunque in primo libro oſtenſa ſunt 
congruere rectæ rationi, puta Deum eſſe, et qui- 
dem unicum, perfectiſſimum, immenſe virtutis, 
vitæ, ſapientiæ, bonitatis; facta ab ipſo quæcun- 
ue ſubſiſtunt; curam ejus ad opera omnia, præ- 
rtim ad homines pertingere ; poſſe eum, etiam 
poſt hanc vitam, præmia reddere ſibi obtemperan- 
tibus; fræ num injiciendum ſenſuum cupiditati- 
x Cum jam ſupra oftenderimus,] Libro 31, 
eee 3 e 0401144 on BUS 


. 


2 


_ - - 
=> 43 yz» we 2 rere gr ry 9 PR _ 


comperto aliquid affirmare, 


142 H. Gaorfrus DE VIERIr. 


bus; cognationem eſſe inter hþmines, ac proinde 
aæquum ut alii alios r hec in his 
libris apertiſſime tradita reperias. Ultra hæc pro- 
t de Dei natura, 
aut de ejus voluntate, / ſolo ductu humane ratio- 
nis, quam fit intutum ac fallax, docent rot diſſo- 
nantia non ſcholarum modo inter ſe, ſed et ſingu- 


lorum Philoſophorum placita. Neque vero id 


mirum. Nam fi * de mentis ſuæ natura diſſeren- 
tes in longiſſime diſtantes opiniones dilabuntur; 


_ magis neceſſe fuit id accidere de ſuprema 


illa, tantoque ſupra nos poſita mente, deſinire 
aliquid cupientibus? * Si Regum conſilia indagare 
rerum prudentes periculoſum aiunt, nec ideo nos 


aſſequi; quis eſt, qui ita fit ſagax, ut quid Deus 


velit ex earum rerum genere, quas libere velle 
poteſt, id ſuapte conjectura ſperet ſe poſſe depre- 
hendere? Quare optime Plato * horum nihil ſeiri 
poſſe dicebat, ſine oraculo. Jam vero nullum 
proferri poteſt oraculum, quod tale revera eſſe 
majoribus teſtimoniis conſtet, quam ea ſunt, quæ 
in libris Novi Feederis continentur. Tantum 
abeſt, ut probetur, ne adſeritur quidem, Deum 
quidquam de natura ſua hominibus prodidiſſe, 
quod his libris repugnet; neque de voluntate ip- 
ſius ulla poteſt proferri, quæ credibilis ſit, poſte- 
rior ſignificatio. Nam ſi quid in eo genere rerum, 
quæ aut plane ſunt mediæ, aut certe non omnino 


| ds Solo docto bumane bene, 28 Regum cenfilia in 


| ner ideo nos afſequi ;] Habet 


atth. x1. 27. Rom. XI. 33, 


44, 45+ 1 Cor. 11. 11, 16. 
* Or mn ue natura diſſe- 
rentes in longi 


am ſit intutum ac fallax, ] rerum my e Habe 


d H bil Car 
diftantes of i- 5 cebat, l — 


niones dilabu 7 Vide in ope- Phædone, paria in Be- 
*ribos Plutarchi librum- zv. de ne Ambroſius: Cui magis de 
Placitis Phlloſophorum: Sto- Deo, quam Dev credam? 


bum in Phyficis, capite xi. 


Rtitc, CARTST. L1s. III. 


143 


per ſe debitz, nec plane turpes, ante Chriſti 


tempora, aliter imperatum aut permiſſum fuit; 
id his libris non obſtat, cum in talibus leges po- 
ſteriores prioribus derogent. gs 

$ XIII. Solutio objefionis, quod his libris guædam 
| inter ſe repugnantia contineantur. 


Solet 3 noanullis. objic) efie quandam in his 


libris interdum ſenſuum diſcrepantiam. Sed con- 


tra quiſquis hanc rem æquis animis volet dijudi- 
care, reperiet hoc quoque argumentis pro eorum 
librorum auctoritate poſſe adjici z quod in rebus, 

uz aliquod dogmatis aut hiſtoriæ momentum in 
e habent, manifeſtiflima eſt ubique conſenſio; 
qualis nulla alibi inter ejuſdem ſez Scriptores 
reperiatur, * five Judæos ſumas, * ſive Græcos 
Philoſophos, aut Medicos, ? five Romanos Ju- 


—— — 


© Cum in talibus l:ges poſte- 
riores prioribus derogent. | Al A- 
Taywiripas Na rdętie lo xugiripas 
ray Te aura tigiv, Conſtitu 
tiones tempore 1 plus va- 
lent prioribus : Di 


turionibus principum, Tertul- 
lianus : Put» autem etiam buma- 
nas conflitutiones atque decreta 
poſteriora priſtinit pra valere. Idem 
Apologetico : Veterem et ſqual- 
lentem filvam legum novis prin- 
cipalium reſcriptorum et edic- 
torum ſecuribus truncatis et cæ- 
ditis, Et de Baptiſmo: In am- 
nibus paſteriora econcludunt, et 
ſequentia antecedentibus preva- 
lent.” Plutarchus Symp. 1x. Ey 
Ts N νον,˖ xal. , by Ts ouy- 
| Iiſaug kal djponoyiatc, xupiurepe 
Te Upapa vouigera, Kal Bee. 


ctum eſt Mo— 


deſtini L. ultima. D. de Conſti - litterarum docti 


in legibus et in contractibus ac 


pattrs, poſteriora prioribus vali- 
diora ac firmiora ur. 


4 Sive Judæos ſumas, } Quo- 
rum diverſiſſimas ſententias cum 
alibi videas, tum apud illarum 
Manaſ- 
ſem Ifrazlis filium, libris de 
Creatione et Reſurrectione. 

e Sive Cræcos Philoſophos,} 
Vide dictum modo li\brum de 
Placitis Philoſophorum. 
f Aur Medicos, | Vide Gale- 
num de Sectis, et de Secta op- 
tima; et Celſum initio De re 
medica: Tum vero Spagiricos 
adde. 

8 Sive Romanos Furiſconſul- 
tos :] Nota olim diſcordia cel 
nianorum et Proculianorum: 
nunc eorum qui Bartolum et 
ſequentes eum, quique Cuja- 
cium et alios |lifteratiorts ſe- 

quunture 


Py WES 


—— 


* — — 22 
1 
rr 


FP — 


Maes my 
» wo", wa 


—ä . 
——— —— * — — - af eng tt 


1 


— 


— 


2 — . 


Z// / rr 
88 3 9 — — 


4 
4 
1 
1 
71 
ai 
* 
. 
0 


144 FH. GaoTIvs DE VERIT., 


riſconſultos: in quibus omnibus ſzpifime reperias 


non modo pugnare inter ſe, qui ſectæ ſunt ejuſ- 
dem, * ut Platonem et Xenophontem ; ſed et 
| eundem ſæpe Scriptorem nunc hoc, nunc illud, 


velut ſui oblitum, aut quid ſtatuat incertum, 


adſeverare. At hi, de quibus agimus, Scriptores, 


credenda eadem inculcant, eadem dant præcepta, 


etiam de Chriſti vita, morte, reditu in vitam, 
ſumma ubique eſt eadem. Quod vero ad exiguas 


aliquas circumſtantias, et ad rem nihil facientes 


attinet, facillime fieri potuit, ut non deſit com- 
moda conciliatio, ſed nos lateat, ob res ſimiles 
diverſis temporibus geſtas, nominum ambiguita- 
tem, aut hujus hominis, aut loci plura nomina, 
et ſi quid his ſimile eſt. Imo hoc ipſum Seriptores 
illos ab omni doli ſuſpicione liberare debet; * cum 
ſoleant, qui falſa teſtantur, de compacto, omnia ita 
narrare, ut ne in ſpeciem quidem quidquam diver- 
ſum appareat. Quod ſi ex levi aliqua diſcrepan- 
tia etiam quæ conciliari nequiret, totis libris fides 
decederet, jam nulli libro, præſertim hiſtoriarum, 
ctedendum eſſet: cum tamen et Polybio, et Hali- 
carnaſſenſi, et Livio, et Plutarcho, in quibus 


quuntur. Vide et Gabrielii ſen- 


tentias communes, communio- 
res, communiſſimas. | 

| h Ut Platonem et Xenophon- 
tem;] Vide epiſtolam Xeno- 
phontis ad Æſchinem Socrati- 
cum: Athenzum x1, Lacr- 
tium Platonis vita: Gellium 
WT. oo ot. 
I Fundem ſxpe Scriptorem 


nunc hoc, nunc illud, velut ſui 


oblĩtum, aut quid flatuat incer- 
tum, adſeverare, | Oſtendere id 
multi in Ariſtotele: in Roma- 
nis Juriſconſultis alii. ; 
Cum ſalaunt, qui falſa teſtan- 
enn v | 


tur, de compacto, omnic ita nar- 
rare, ut ne in ſpeciem quiden 
gion diverſum l 

oc, eſt quod docet Imperator 
Adrianus, videndum in teſti- 
bus utrum unum eu demque 
meditatum ſermonem attule- 
rint, L. teſtium. D. de Teſti- 
bus. Speculator lib. 1. parte 1v. 
de Teſte. in pr. n. 81. Exac- 


tiſſima circumſtantiarum om- 


nium notitia in teſte non eſt 
neceſſaria. Vide Luc. 1. 56. 


111. 23. Joh. 11. 6. vi, 10, 
19. XIX» 14. N urn en 9 
15 _ *talia 


, 
N 
" 
J 
| 


— 


RELIC. CHRIST. Lis. III. 145 


talia deprehenduntur, ſua apod nos de rerþ 
ſumma conſtet auctoritas ; quo magis æquum eſt, 
ut nihil tale eorum fidem deſtruat, quos videmus 


ex ipſorum ſeriptis pietatis et veri ſemper fuiſſe 


{tudiofiflimos ? 


a \ 
$. XIV, Solutio objectionis ex teſtimoniis extrinſects : 
et oftenſum ea magis eſſe pro his libris. 


Alius reſtat modus teſtimonia refellendi, ex 


contrariis extrinſecus teſtimoniis. . At ego cum 
fiducia affirmo, talia repertum non iri, niſi forte 
eo referre quis velit dicta multo poſt natorum, 
et quidem talium, qui inimicitias adverſus Chriſ- 
tianum nomen profeſſi, ſub teſtium nomine non 
veniunt. Imo contra, quanquam eo opus non 
eſt, multa habemus teſtimonia, quæ hiſtoriæ iſtis 
libris traditæ partes aliquot confirmat. Sie Jeſum 
cruci affixum, ab ipſo et diſcipulis ejus miracula 

trata, et Hebræi, et Pagani, memorant. De 
6 Pilato, Feſto, Felice, de Johanne Bap- 
tiſta, de Gemaliele, de Hieroſol 
exſtant ſcripta luculentiflima Joſephi, edita paulo 
poſt annum a Chriſti abitu quadrageſimum : cum 
quibus conſentiunt ea quæ apud I halmudicos de 
iiſdem temporibus leguntur. Neronis ſævitiam in 
Chriſtianos Tacitus memoriæ prodidit. Exſta- 
bant olim et libri, tum privatorum, ut Phle- 
gontis, ® tum et Acta publica, ad quæ Chriſtiani 


1 Ut Phlegentis,] Libro xit1. 
Chronicorum five Qlympiadum, 


Nutalag na rice. 22 au 


tem anno. CCI. 


rum exſcidio 


his verbis: Tow d' #76 47g C B 
"OXuuriador tyfvero i Als 
(fyigy Tay d pr LE WpeTE- 
ben. xa vu bes & rde nutpas 


EyzveTo, Gre al apipas iv G 


$avivas, TE; Te patyas nars 
EF & n ” 
B Na years Ta TAs 


Olympiadis, 
maxima et excellens inter omnes, 
ve ante eam atciderant, defectio 

olis facta: dies hora ſexta in 
72 noctem ver ſus, ut ftellæ 
in cœlo viſe fint, terreque motus 
in Bithynia Nicææ urbis multas 
ædes ſubverterit, Habes hc in 


* 


- 


— % 2 =” 
— nr. - _ 


— — 


— 


* = W — — 
— ” — —e— — 
— — 


—ͤ— 


— 


—— — 
— 


— — — — 


4 
| 
04 
4 , 
. 
: 
* : - 
+ 
1116 
11 
14 
5 
"1 
- 5 
FT 
| 
1 
1 
Ft 
24 
„„ 
5 
yi 
15 
jj 
1 
I! 
N 
{! 
* 


— = - . - 
— — 
— — — 


— 


146 N H. GR O TIUS DE VERI T. 


provocabant, quibus conſtabat de eo ſidere, 
quod poſt Chriſtum natum apparuit, de terræ 
motu, et ſolis deliquio contra naturam, — 
lunæ orbe, circa tempus, quo. TOON erucis 
__ affeCtus eſt, 


S. XV. Salutro obljectionis de — 


Quid amplius opponi his libris poffit, ſane non 
video: niſi forte non tales manſiſſe, quales ab 


initio fuerant. Fatendum eſt, ut aliis libris, ita 
his quoque accidere potuiſſe, accidiſſe etiam, ut 
exſeripto 


rum incuria, aut perverſa cura, litteræ 
quadam, ſyllabæ, verba mutarentur, omitterentur, 
2 Sed *iniquum eſt, ob talem, que 
per multa tempora non poteſt non aceidere, 
exemplorum diverſitatem, tali inſtrumento aut 
libro moveri controverſiam; cum et mos poſtulet, 
et ratio, ut quod plurima, et antiquiſſima exem- 


Chronĩco Eufebit et Hieronymi. majefate puerili ventratis , 
Sed et Origenes meminit tract et vt, tanto convenient ia 
«xzy- ad Matthæum, et ad- nunc 

verſus Celſum 1 1 ab talem, &c.] 
m Tum et Acta publics, ] Ter- Liquet hoc hodie quam maxime 
tnlfianus Apologetico cxxrs ex adcuratifſimis colleQionibus 
En mundi caſum relatum in ar- variarum lectionum Novi Teſ- 
canis ueſtris babetis. tamenti, et præſertim ex edi- 


n De eo dere, gu 32 Cbriſ- | 


tum natum apparn Chalci- 
dius Flamaigds in in commenta- 


rio ad Timæum: | 
alia ſanctior et wenerabilior 775 
1 


toria, que perbibet ortu ſie 
cxjuſ⸗ non morbos e, we 
denunciatas, Fn deſcenſum 
venerabilis ad bumanæ <7 Bake 
Tionis, rerumgue mortalium gra- 
tiam guam ftellam cum nourno 
itinere inſpexiſſent Cbaldæorum 
Prefecto ſapientes we et conſi- 
atione rerum celeftium ſatis 
exercitati „ quaſijſe ; LE. re- 
Center ortum Dei, repertaque ila 


anta- 


tione Joannis Millii. 


cunque fit varietas, nullum 


propterea dogma inde novum 


| naſcitur, aut antea receptum 


evertitur. Nulla etiam hiſto- 
ria, quæ quidem alicujus ſit 


momenti, ad veritatem Reli- 
gionis quod adtinet, antea cre- 


dita ex libris Novi Teſtamenti 
eliminatur, aut ex variis lectio- 
nibus antea ignota colligitur. 


Quod dicimus de Novi Teſta- 
menti Libro, idem de Vetere 


Teftamento dictum cenſeri po- 


teſt, Clericus, + 


„JJ 4. Afi. £3... ole 


os A a 6. 4. Ho ent 


Retro. CHRIST. LX B. II. 147 
pla oſtendunt, id cxteris' preferatur. At vero 
dolo, aut alio quovis modo, omnia exempla vi- 
tiata, et quidem in iis, quæ ad dogma, aut in- 


ſigne aliquod hiſtoriæ caput pertinerent, nun- 
m probabitur: neque enim aut inſtrumenta 


unt, quiz id doceant, neque teſtes illorum tem- 


porum: quod ſi quid, ut jam modo dicebamus, 


ſerius multo diftum' eſt ab iis, qui in horum li- 
brorum diſcipulos atrociſſima odia exercebant; id 
pro convicio, non pro teſtimonio, habendum eſt. 
Et ſufficere quidem hæc, quæ diximus, poſſent 
adverſus eos, qui Scripturæ mutationem obji 
ciunt; cum qui id affirmet, præſertim 
Seripturam diu lateque receptam, is, quod inten- 
dit, probare ipſe debeat: at nos, quo magis pa- 
teſcat illius objectionis vanitas, oſtendemus id, 
quod illi factum fingunt, nec factum eſſe, nec 
potuiſſe fieri. Evicimus ſupra libros eorum effe 
Seriptorum, quorum nomina præferunt: quo po- 
ſito, ſequitur, non eſſe alios libros pro hs ſup⸗ 
poſitos. Pars quoque aliqua inſigmis mutata non 
eſt. Nam cum ea mutatio aliquid fibi deberet 
habere propoſitum, ea pars a cœteris partibus 
libriſque non itidem mutatis notabiliter diſcrepa- 
ret, quod nune nuſquam conſpicitur; imo ut dixi- 
mus, admirabilis eſt ubique ſenſuum conſonantia, 
Tum vero ut primum Apoſtolorum aliquis, aut 
virorum Apoſtolieorum 2liquid edidit ; dubium 
non eſt, quin Chriſtianĩi magna diligentia, ut ip- 
forum pietatem et ſtudium conſervandæ propa- 
andæque ad poſteros veritatis decebat, exempla 
ibi inde plurima ſumpſerint; quæ proinde ſparſa 
ſint quam late patebat Chriſtianum nomen, per 


P Cum qui id amet, pre- dit, probart ipſe dibeat :] L. ult, 
ſertim 2 Seripturam diu C. de Laa 55 Auland tol- 
lateque receptam, is, quod inten- lendo. 3 


Euro- 


} 


er rr rd pony; 4 . 


RE 


_ * — __ 
- — © » "Xs BSc II — j wn 
_ <Þu "Ws © . - "= 
= — % Sv ne —„— 2 3 - ” — —— — - — 
— —— , ==. - — — _ -” — 
pra. — — 2 => = — — 8 — 2 — 
— — - _ - — — — 
— — ——— — — - —_— — — — —— Oe 
_— — — — — — 2 — _ 
"gr ———— 2 — — 2 — > * 
hs . — 
1 
_ 


4 7 — — 
— — —— — = 
* ACS. Renee ee 


verſi ſunt hi 


148 H. GxoTivsDE VERIT; 
Europam, Aſiam, et Agyptum, quibus in lociz 


Græcus ſerms vigebat: imo et archetypa non- 
nulla, ut jam ante diximus, ad annum uſque 
ducenteſimum ſervata ſunt. Non potuit autem 
liber aliquis in tot exempla diffuſus, cuſtoditus 
non privata tantum ſingulorum, ſed; et communi 
Eccleſtarum, diligentia, 4 falſariam manum reci- 
pere. Adde jam, quod proximis ſtatim ſæculis 
[ibri in ſermonem Syriacum, Athio- 
picum, Arabicum, Latinum, que verſiones etiam- 
num exſtant, et a Græcis libris in nulla alicujus 
momenti re diſcrepant. Jam vero habemus et 
Scripta eorum, qui ab Apoſtolis ipſis, aut ab eo- 
rum diſcipulis inſtituti ſuerunt; qui loca non 
pauca ex his libris adferunt eo, quem nos nunc 

uoque legimus, ſenſu. Neque vero quiſquam 

it in Eccleſia, tantæ auctoritatis, per illa tem- 

ora, cui mutare quidquam volenti paritum fuiſ- 


ſet; quod ſatis oſtendunt Irenæi, Textulliani, et 


Cypriani- liberæ diſſenſiones ab, iis, qui in Eccle- 
$4 maxime eminebant. Poſt hac, quæ dixi, tem- 
pora, ſecuti ſunt alii multi magnæ eruditionis, 
magnique judicii, qui, poſt, diligentem inquiſitio- 
nem, hos libros, ut in originaria ſua puritate 
perſtantes, receperunt. Jam et illud, quod de 
4515 Chriſtianorum e dicebamus, 

uc quoque aptari poteſt, illas omnes, ſaltem 
quæ Deum mundi opificem, et Chriſtum Legis 
novæ auctorem agnoſcunt, uti” his libris ita ut 
eos nos habemus. Quod fi, qui inſtituiſſent par- 


14 q Falſariam mamune] Que . 
omnia, nimirum, exemplaria 
peryaderet, et verſiones omnes 


corrumperet: nam alioqui po- 
tuerunt, hic, illic, homines 


pravi, aut dogmatibus ſuis per- 


verſe addictlexemplaria ſua cor- 


- 
-» 


rumpere, quod non Marcion 


modo fecit, ſed et librarii non- 


null rectius ſentientegs: quod 


oſtendimus in Arte noſtra Cri- 
tica, Part, 3. Sets 1. c. Iv. 


Clericus. 


tem 


REII G. CHRIST. LI B. III. 149 


tem aliquam interpolare, eos tanquam falſarios 
cxteri detuliſſent. Neque vero ullam ſectam id 
unquam habuiſſe licentiæ, ut hos libros mutando 
ad ſua placita aptaret, vel inde ſatis colligas, 


quod omnes ſectæ et adverſus omnes hinc ſibi 


argumenta depromunt. Tum quod de divina 
providentia attigimus, ad partes præcipuas non 


minus, quam ad totos libros pertinet; ei non 


convenire, ut ſciverit Deus tot millia hominum 
pietatis ſtudioſa, et æternam falutem ſincero pro- 
poſito quærentia, induci in eum errorem, quem 
vitare omnino non poſſent. Et hæc quidem pro 
Novi Fœderis libris dicta ſunto, qui ſi ſol exſtarent, 
ſatis eſſet, unde veram Religionem diſceremus. 


F. XV I. Pro auctoritate librorum Veteris Fæderis. 


Nam cum Deo viſum fuerit etiam Judaice 
Religionis, quæ vera olim fuit, et Chriftianz non 
exigua teſtimonia præbet, inſtrumenta nobis re- 
linquere, non abs re erit his quoque fidem ſuam 
adſtruere. Eſſe autem hos libros eorum, quo- 
rum dicuntur, pari modo conſtat, quo id de noſ- 
tris libris probavimus. Hi autem, quorum no- 
mina præferunt, aut Prophetæ fuerunt, aut viri 
fide digniſſimi; qualis et Eſdras, qui eos in unum 
volumen collegiſle creditur, quo tempore adhuc 
Prophetæ vivebant Aggzus, Malachias, Zacha- 


rias. Non repetam hic, quæ in Moſis commen- 


dationem dicta ſunt ſupra. Neque vero pars tan- 
tum illa prima a Moſe tradita, ut primo libro 
oſtendimus, ſed et recentior hiſtoria multos Paga- 


norum habet adſtipulatores. Sic Dayidis et 


r Davidis er Salomonis no- de quæ ex iis recitat Joſephns 
mina, et feedera cum Tyriis, pre- Antiquz hiſtoriæ lib, vi11, c. 


erebant Phaenicum Annales, 1Vi- a. ubi addit volentem * 


IIS TT „ͤ«4c 65 


f 
J 
j 
N 
| 
| 
| 
; 


: 
©; 
5 
t 
x 
4 
be 
*. 
77 
1 
LF 
* 
ſy 
E 
5 
5 
7 


* - 


— 


Sr dnt 


a * 


x59 H. Gxotrvs DE VEIIx. 
Salomonis nomina, et fœdera cum Tyriis, præ- 


= 
! 


ſcripſere Salomo et Iroraus, 


petere ea poſſe à publicis Tyri 


archivorum cuſtodibus, Noli 


tamen hoe credete, ſed vide 
a diximus ad 1 Reg. v. 3.1 


lib. vII. cap. 6. Multo 
bec 2 indi genarum qu 2 
Aadus nomine, præpollens fuctus, 
er Damaſcum et Syriæ, præter 
Pheenicen,  catera re tenuit, 
Sed ſu ſcepto in Wake 


re bello, cum multis PR 
— ny poſiremo ad Eupbra- 
tem commiſſo victus eſt, prefian- 
tifſmius reg um habitus, animi vir- 
tute: et raboris excellentia. Eo 
mor tuo 
regnarunt, ſunn i ue cum pater no 
imperio nomen eiu acceperunt; 
4 . 2 * Neale 
euntur. Tertius horum cum mul- 
tum in ualu iſſet, reparare wolens 
novo, decore avi cladem, in Fu- 
dæos profectus Samaritidem 1 
Latus ef. Priorem hiſtoriæ hu- 
zus partem habes 2 Sam. v131, 
1 Chron. xvI II. poſteriorem 
1 Reg. xx. ubi Joſeph, vide. 
Acdadus ille Joſe 
tur, Aleret Juſtino ex Trogo. 
Plura de Davide ex Eupolemo 
nobis dat Euſeb. Præparat. E- 
'vang, lib. rv. c. 30. Idem 
(Joſeph. codem cap. et priore 
contra Appipnem hunc locum 
profert ex Du iſt. Phcenicia, 
ita mor ro NI, flius 
ejus Iromus.. Hic ad ortum regio- 
nem urbi addidit, ipſamgue ur- 
bem veterem fret majorem, etiam 


Joris Olympit tem plum, god filius annos vixit XXIX, regnavit 


. wvero 


rium ſolviſſe ea, quet propofita 


, nequiſſet, 


poſteri- ejues in decemſlirpes 


o Aar dici- 


A 


ſeorſim in inſula erat, era 
guod intercedabat ates urbi 


- annexuit, ornavitque donariis au- 


reis. Mjant er gui Hieroſolymix 


Func regnabant. Salomonem ad Iro- 


| mum &nigmata miſifſe que 
e Davide locus eft infignis ex . men, 


iv. hiſtoriarum Damaſceni, Jo- Sed 
ſepho citatus Antique hiſtoriæ 


et 73 ab ipſo alia accipere, 
| romum cum enipmata illa 
ſolwere neguiret, mag nam pecuniæ 
vim pro mull a pependiſſe: poſica 


emonum hominem Ty- 


Fuenant, ac prapoſuiſſe wiciſſm 
ue cum ſoluere Solinon 
Lomo ab 8 as 
1 as. Addit deinde 
— — qui Regum 
tam ,barbarorum\ quam Græco- 
rum res perſcripſit, locum il. 
luſti am: Mortuo Abibalo ſuc- 
- eeffit in regnum filius ejus Iremui, 
i ixit | annos. WMAXIV. Hic 
aggeravit latam qua dicitur re- 
1 idem Jr De 
uit gu in e Temple, 
3 excidit e — 


Libana, cedrams-orbores ad tems 


4 pli tefta, templiſque veteribus d:- 


Jefis fecit nova. Etiam Hercu. 
lis .et Aſtartes Gelubna, ſacravit, 
Sed Hereulis prius menſe; Peritic, 

deinde Aftartes, quo tempore Ti- 

| tyis arma intulit, tributa nen 
ſoluentibus, eoſpue fibi- cum ſub- 
1 7 4 rener 9. Hac. late 
empnus unit juuenis, qui 

vl ctor Hie ex plicando problemata 
 miſja a' Salomone-Hierofelymerum 
Rege. Tempus autem ab hoc Rege 
ad conditgn Garthaginem, ſic com- 


putatur. Mortuo Hiroms regnum 


- ejus accepit filius ejus Belegzaru:, 


ui vixit annos XLIT; regnavit 


vir Poſt. bunc Abdaſtratus eu: 


IX. 


— 


1x. Hanc nutricis ipſſus filii qua- 
tuor de infidiis inter fecere: quo= 
rum qui maximus natu erat, reg 
navit annos x11. pe quos Aftar- 
tus Deleaftarti filius, qui vixit 
annos LIV. reghawit Xi. Pof 
bunc frater ejus Aſerymus wixit 
annos 11 v. regnavit-1x. Hic a 
fratre Phelete acciſus fuit : qui 
arcepto regno imperuwit -menſes 
vI1I. vixit annos . Hunc in- 
teremit Ithobalus Sacerdos Aflar- 
tes, regnavitque ams XXXIT, 
vixit LxXvI1, Succeſſit ei flius 
Badexorus, qui wixit-annos x Lv. 
navit vr. Hujus ſucceſſor fuit 
flu Mategenuss wixit"is anno: 
xxx II. regnavit ix.  Kxcepit 
bunc Pygmal ion, vixit annos T v1. 
regnavit XI VII. Septimo bujus 
anno, ſoror ipfius profuga Er 0 
in Africa firuxit Carthaginem. 
Locum hunc Menandri, fed 
contractionem, poſuit Theophi- 
lus Antiochenus libro ad Au- 
tolycum tertio. Tertullianus 
Apologetico capite 19. Reſe- 
randa antiquifſimarum etiam 5 
num arc biua, A gyptiorum, Chal- 


dævrum, Phæmcum, uos 
notitia ſubminiſtrata off Calgut 
Manethon Agyptius et Beroſus 
Chaldeus, 2 Iromus Phenix 
Tyri rex 7— quoque eorum 
Mendefius Ptolemæœus, et Me- 
nander Epbeſfius, er Demetrius 
Phalereus, et Rex Jubæ, et Ap- 
pion, et Thallus, Iromi illus 
et Salomonis ei coœvi mentio- 
nem etiam apud Alexandrum 
Polyhiſtorem, Menandrum Per - 
gamenum, et Lætum in Pho. 
nicicis exſtitiſſe ait Clemens 
Strom, 1. unde corrigendus 
Tatianus, apud quem Karree 
pro AzFroq ſcribitur, diciturque 
is in Græcum tranſtuliſſe que 
Phæœnices Theodotus, Hypſi- 


: REL 18. CHRIST. Lis, III. 151 


crates et Mochus ſcripſerant, 
Azatlis Syriz Regis, qui nomi- 


natur 1 Reg. xIx. 15. 2 Reg. 


VIII. II. XII. 17, XII I. 3, 24. 
memoria Damaſci divinis ho- 
noribus conſervata, tradente 
Joſepho Antique hiſtoriæ libro 
IX, c. 2, Eſt idem nomen apud 
Joſtinum ex Trogo, De Sal- 
manaſare, qui Decem 'Fribus in 
ſervitutem avexit, ut narratur 
2 Reg xvII. 3. et ſequenti- 
bus; et Samariam cepit, 2 Re- 
gutn xVI4T. 9. locus eſt Me- 
nandri, quem diximus, Epheſii 
apud ſoſephum libro eodem 
nono, capite x 1v. Elulæus no- 
mine apud Tyrios regnavit anno: 
XXxVI. Hic Cittæos qui ab im- 
Perio ſuo defecerant claſſe eo veftus 

equium reduxit. Sed in 


hos mifit Rex Aſſyriorum, Phe- 


nicenque omnem bello incurſavit: 


mox tamen pace cum onnibns ſacca, 
rediit retro. Verum deſcivere d 
Tyriorum imperio Sidon, Arce, 
Pal s, multægue urbes aliæ, 
gue ſe Aſſyriorum Regi dadide- 
runt. Cum tamen non ob id ſe 
dederent Tyrii Aſſyriorum rex 
bellum eis rurſus intulit, cum 
accepiſſet a Phanicibus nave ſex= 
aginta, remigos oftingentos, In 
guas invetti Tyrii navibus duo- 
decim, disjectis boflium- navibus, 
homines fecere captives quingentos, 


Aucta hint apud Tyrios rerum 


omni um pretia. Cum abiret Rex 
Aſſyriorum, conflituit cuſtodes ad 
flumina et aguæductus, qui Ty- 
riot ab aguæ bauſtu arcerent, 
Toleratumque id Tyriis per annot 
guingue, bibentibus interim ex pu- 
teis quos foderunt. Addit Joſe» 
phus eodem loco ipſum hujus 
Regis nomen Salmanaſarum ex- 
ſtitiſſe ad ſua tempora in Tyri- 
orum archivis. Senacheribi, qui 

Iuuodæam 


i ä * „4 een — — ⏑ i 


— —— — Spoon _ 


182 H. GxorTtvs DE Very. 


ferebant Phoenicum Annales. Nabuchodono- 


Judæam prope omnem, excep- 
tis Hieroſoly mis, ſubegit, ut 
narratur 2 Reg. XVIII. 13. 2 
Paral. xxx II. 1, Eſai. xxxvr. 
1. et nomen et expeditiones in 
Afiam et /ZEgyptum in Berofi 


 Chaldaicisrepertas teſtatur idem 


ille Joſephus lib. x. cap» 1. 
Ejuſdem Faves Senacheribi 
meminit et Herodotus libro 11. 
vocatque Arabum et Aſſyrio- 
rum Regem. Baladæ Babylo- 
niorum Regis mentio eſt 2 Reg. 
XZ» 12. et Eſaiæ XXXIx. Ejuſ- 
dem nomen in Beroſi Babyloni- 
cis exſtitiſſe teſtatur Joſephus 
Antique Hiſtoriæ lib. x, cap. 3. 


- Herodotus prelii illius in Ma- 
 gedds, quo Nechao Rex E- 


gypti Judzos vicit, que hiſtoria 
eit 2 Paral, xxxv. 22. Zach, 
x11. 1. meminit dicto libro 11. 
his verbis: Kai .Zupours Weg). v 
Nei; ovjpCanay by MayTonw kvi- 
X18. Et cum Syris (ita ſemper 


Judæos vocat Herodotus, ut et 


alii,) Necos congreſſus in Mag- 
dolo cos vicit. a KA 
-  ® Nabuchodonoſori,] De hoc 
Beroſi locum nobis ſervavit Jo- 
ſephus Antique hiſtoriæ x. ad- 
verſus Appionem libro 1. con- 
ferendus cum Euſebio, qui et 


in Chronico circa hæc tempora, 
et Præparationis libro 1x, cap. 


40. et 41. hunc, et qui ſeque- 


tur Abydeni locum, producit, 


Cum audi ſſet pater ejus Nabopol- 
laſarus eum, qui in Ægybto Sy- 
riague Cœle et Phenice præ poſitus 
fuerat, Satrapen defeciſſe, ip ſe 
ferendis laboribus per ætatem im- 
Par, fillo Nabuchodenoſoro ad buc 


Juveni tradidit partem exercitus, 


ut deſertorem bello peteret. Hic 


FI! Yo LH, 


as * 


autem cum eum aggreſſus eſſ:t 
prælio, ipſum 5 regionenque 
oninem iterum ſub imperium rede- 
git. Sub id tempus evenit ut 
"_ Nabopollaſarus, cum mor- 
contraxiſſet, in urbe Baby. 

lone do vita diſcederet, poſtquam 
regnarat annos XXIX.' Nabu- 
cbodonoſar poſt id, fimul patris 
morbum intellexit, rebus Agypti 
vicinarumque gentium bene ordi- 
natis, amico cuidam commiſit cape 
tivos ex Fudeis, Phonicibus, ac 
Syris, et er /Egypti populis, 
una cum exercitu- rebuſque aliis 
ſervari dignis, — Baby- 
lonem. Ipſe cum comitibus paucis, 
breviore per deſertum via, Baby- 
lonem ſe contulit. Ibi cum repe- 
riſſet res à̃ Chaldæii adminiſtrari, 
et ipſum regnum aſſervari ab co- 
rum pot i ſimo, totum patris quod 
fuerat imperium adeptus eſt; cap 
tiviſque * Juffit illis ido- 
neas abylonicum imperium 
colomas aſſignari. Jpſe vero de 
belli manubiis Beli.ahaque templa 
ornavit, urbemgue Babylonis qua 
jam erat, nova altera — 
inflauraevit eum in modum, ne 
Peſſint poſibac qui ad obfidendam 
wvenirent urbem abacto flumine eam 
aggredi, ternaque mænia urbi 
interiori, tetidem exteriori cir- 
cimdedit, fartim ex cofto latere 
et bitumine, partim ex latere 
4% Bene munita urbe, portiſ- 
gue. magnifice ornatis, ad pater- 


nam regiam novam adjecit, ſuper- 


.eminentem et altitudine et omni 
ſplendore, quem longum fit exſe- 
gui. Suffecerit dicere, hoc opus 
et magnitudine et omni rerum 
paratu eximium intra dies per- 
fectum eſſe quindecim, In bac 


regia 


RRIIG. CHRIST. LI B. III. 153 


regia ex lapide ſublimia extulit 


ambulacra, 3 dedit mon- 
tibus perſimilem, omnis etiam ge- 
neris arboribus ibi conſitis, addito 
et paradiſo penſili, quod uxor ejus 
in Medi locis educata montium 


aſpectu deleFaretur, Sed inter 


bæc opera morbo implicitus mox de 
wita exceſſit, cum regnaſſet annos 
X1111, Uxor illa Nabuchodono- 
ſori eſt Nitocris Herodoto, libro 
ejus primo, ut docuit- magnus 
Scaliger in przclara Temporum 
Emendatorum Appendice. In- 


terpretatur hæc Curtius libro v. 


quem vide, partim et Strabo 
lib. xv. et Diodorus libro 11. 
Beroſus, ex quo hæc et alia 
ſupra protulimus, Beli Sacerdos 
fuit poſt Alexandri Magni tem- 
pora, cui ob divinas prædictio- 
nes Athentenſes publico ingym- 
naſio ſtatuam inaurata lingua 
ſtatuere, memorante Plinio Hiſ- 
toriæ Naturalis libro v11. cap. 
37. Librum ejus Babylonica vo- 
cat Athenæus xv. Tatianus, 
2 et ipſe Nabuchodonoſori 
eroſum meminiſſe affirmat, et 
Clemens, Chaldaĩca. Ex iis Rex 
Juba profitebatur accepiſſe ſe 
que de rebus Aſſyriis ſcripſit, 
ut notat Tatianus, Meminere 
ejus et Vitruviuset Tertullianus 
Apologetico, et Scriptor Chro- 
nici Alexandrini. Nabuchodo- 
noſori mentionem alteram ex 
Abydeno Aſſyriorum Scriptore 
nobis tradidit Euſebius cum in 
Chronico, tum in fine noni de 
Przparatione, Verba hec ſunt: 
Megaſthenes auctor eff Nabuco- 
draſorum Hercule ipſo fortiorem 
fuiſſe,, bellogue 15 in Africam 
& Hiſpaniam illats, 'quos inde 
ceportawerat collocaſſe ad dextram 


Ponti oram. Præterea were nar- 


rant de en Chaldæi, quondam cum 


regiam conſcendi ſſer, numi n: ali- 
quo afflatum eum bæc frædixiſſe: 
Ego Nabucodroſorus, o Babylo- 
nit, imminentem vobis præ nuncio 
calamitatem, quam ut arceant 
Parce nunguam eas aut Belus 
ener is noftri auctor, aut regina 
eltis permovere poterunt. Per- 
ficus veniet mulus, qui weſiris 
Diis auxiliantibus ſervitium im- 


8 Hujus adjutor erit 


* 


edus, Aſſyriorum gleriatio. 


Utinam eum, anteguam cives pro- 
dat, Charybdis aut mare abſorp- 
tum funditus interimat, aut ipſe 
alio raptus erret per ſolitudines, 
ubi neque urbes neque himinum 
ulla fint veſtigia, ubi feræ 775 

ere 


cantur, Ccircumwvolentque 


. aves, ut ibi inter rupes fauceſgue 


ſolus wagetur s utinamgue et ego 
felicem exitum ſortitus Fuſes 
priuſquam bæc animo meo obwer- 
ſarentur. Hæc ubi efflatus erat, 
fſatim diſparuit. Confer hc 
ſtrema cum iis, quæ in Da- 
nielis libro de hoc Nabuchodo- 
noſoro habemus. Prima illa ex 
Megaſthene etiam Joſephus, ha- 
bet libro x. Antiquæ hiſtoriæ 
cap. 11. et ait exſtare Indico- 
rum 1v. Habet ex Abydeno 
etiam hzc de Nabuchodonoſoro 

Euſebius: Fama ef! ubi nunc e 
Babylon omnia aquam af 
dictam Mare. Id ſuftuliſſe Be- 
lum, agroſque wy uiritim, 
et meenia circumpeciſſe Babyloni, 
gue, tempus aboleverit. | 
autem mænia ſtructa d Nabuchoe 
donoſoro, eague manſifſe ad impe- 
rii Macedonum tempora, 2 
Eneis. Poſtea : Nabuchodonoſo- 
rus, ubi in imperium. ſucceſſerat, 
Babylona muni vit trims meenibus, 
intra dies quindecim, et War- 
malcam amnem, qui di vergium eſt 
_—y fimulgue Actacanum- 
. amen 


my bd me WS IE, Wb. „*r 


ä K ů *—˙⅛*ð%ůWMWVᷣBR * 


Er tr tre po nn ry eo oo 
- * 5 5 - > 


154 


ſori, tet aliorum Chaldzorum Regum Beroſus | 


amnem divertit, Tum in gratiam 


 Civitatis Sipparenorum, am 

effecit, Fate ambitu ifs 
paraſangas XL, in altum wicies 
quantum patent ſparſe manus, 
appoſuitque ſepta quibus apertis 
irrigaretur ager. Ea ſepta oper 
lant aquæductu um nor mas. Maris 
guogue Rubri eluvionem operibus 
circumdatis repreſſit, Teredonem 
condidit, ad reprimendss Arabum 


impetus, regiam preterea inſtruxit 
- p _— paradiſes — 
nocant. Confer Danielem 1. 
27. Strabo libro xv. ex eodem 
Megaſthene hoc adfert : NaCz- 
poy6ropoy Tt Toy apa XanTaing 
evJoxwhoayre Hparnesg ANN, 
nai Sg CN Bhagat, Nabucho- 
donoſorum, cujus apud Chal- 
dæos fama Herculem vincit, ad 
Columnas veniſſe cum exercitu. 
Fuere et alii qui ejus Regis hiſ- 
toriam attigere, ſed quorum 
nunc nominatantum ſuperſunt, 
Diocles Perficorum ſecundo, 
Philoſtratus cum in Indicis, 
tum in Phenicicis, qui Tyrum 
ab eo obſeſſam ait per annos 
X111. ut Joſephus nos docet 
cum Antique hiſtoriæ dicto jam 
loco, tum adverſus Appionem 
priore, ubi ex Phænicum Actis 
publicis hzc profert : Itbobalo 
2 Tyrios regnante, Nabuc bo- 
orus Tyrum ob ſedit per annos 
XIII. Poſt bunc regnavit Baal 
' annos x. Poſt bunc Sudice con- 
fiituti ſunt, qui Tyrum rexere. 
Ecnibalus Baftachi menſes duos, 
Chelbes Abdæi menſes decem, A- 
barus Sacerdos ſummus men ſes tres, 


Mytgonus et Geraſtratus Abde- 


limi Fudices fuere per annos ſex z 


fed medio inter bos tempore, annum 


** 


H. GROTIUS DE VERIT. 


unum. cum poteflate regia Tyro 
prefuit Balatoruss Quo mortuo, 
miſere Tyrii qui ex Babylone Mer- 
balum advocarent, regnavit is an- 
nes IVe Hoc quogue mortuo, advo- 
carunt fratrem ejus Iromum, qui 
regnavit annos xx. Hujus tem- 
poribus Cyrus 2 Perſas potens 
Fuit, Hæc ſupputatio quam 
pulchre cum ſacris libris con- 
gruat, vide Joſephum dicto con- 
tra Appionem libro. Sequitur 
ibidem apud Joſephum de He- 
catæo: Hoa wry yap hun, 
nov, avagmigu; Big Ba 
Iipcal wporepev aurwy ui u 
Auęid dag. NMoſtrorum ille multa 
millia ait a Perfis Babylonem 
tranſlata, Et de bello Sena- 
cheribi, et de deportatione per 
Nabuchodonoſorum facta, vide 
Demetrii locum, apud Clemen- 
tem, Strom. 1. 

t Et aliorum Cbaldæorum Re- 

m arp ary non minus, quam 

ebræi libri, meminerat.] Apud 
Beroſum, poſt modo prolata, 
hec ſequebantur, Joſepho duo- 


bus quos indicavimus locis id 


referente, Regnum accepit filius 


ms Evilmeradochus, Hic cum 
inigue per malam libidinem res 
— petitus inſidiis Ne- 
rigliſſorcori, qui ſororem ej us in 
matrimonio habebat, interiit, poft- 
am per annos regnaverat decem. 
o ſublato regni compos factus 
inter fector ejus Nerigliſſoroorus 
imperium tenuit per annos quatuor. 
Hujus filius Laboroſoarchodus puer 
adbuc regnum tenuit menſes novem: 
fed quia prave in illo indelis 
multa figna apparerent, inſidiis 
amicorum trucidatus et. Hoc 
mortuo cum inter ſe coilſſent ejus 
888 Facinerit 


RELIOG. CHRIST. LTB. III. 


155 


non minus, quam Hebrzi libri, meminerat. 


Acinoris participes, communi con- 
Yar A detulere ad Nabon- 


nidum ex Babyloniis unum, gui 
et iþſe in eadem conjuratione fue - 
rat, Hoc regnante meliora fatta 
ſunt ea quæ ad amnem erant ex 
latere et bitumine Babylonis moe - 
nia, Cum wero regni ejus annus 
ageretur decimus et ſeptimus, 
venit ex Perſide multo eum exer-. 
citu Cyrus, 14 Afia ſub- 
ada, ad Babylonem perrexit. 
Adventu jus cognito, Nabonnidus 
occurrit magno et ipſe exercitu, 
prelioque facto wiftus, cum pau- 
cit fugit, concluſitgue ſe in urbem 
Borſippenorum.. Cyrus autem Ba- 


lone capta 3 exteriora 


ejus munimenta diruere, quod ci- 
witatem videret ad res novas mo- 


bilem, urbem vero capi x; ua F 


"inde in Borfippum proficiſcitur ad 


endum Nabonnidum, Verum 
is obſidionis non tolerans ſe dedi- 


dit, Cyrus benigne exceptum 2 


Babylonia exire eum ad Carma- 
niam habitandam ju ſſit. Atque 
ibi Nabonnidus, 8 vitæ 
cætero, diem ſuum abiit. Aby- 
deni, poſt ea quæ modo dull 


mus de Nabuchodonoſoro verba, 


hæc nobis ſervavit Euſebius 


dicto loco: 0 Is of rag EU- 


aruguxe; Feaoleure' r N 6 
ande us deen Nni yen, 
neimres ward Aatooovagacion 
Tery d wnoJavivro; Brain paips 
Navid amodeixyuct Bacikia, 
wp:onx6yla e 8Tiv, Tw I Kipog, 
ix Bas, Kaptæuving 57 
{4viny dappꝭ lan Poſt bunc filius 
regnavit Evilmaluruchus, Hujus 
inter feffor, gui affinis ipft fuerat, 


' Nerigliſſares, filium reliquit La- 


boſſearaſcum. Hoc violenta morte 
exſtincto, Babylonii Nabannida- 
chum regem faciunt cum rege mor- 
tuo nullo junctum ſangu ine. Cyrus 
bunc, cum Babylona cepiſſet, Car- 


maniæ præ fecit. Evilmeraduchus 


iſte nominatur 2 Reg. xxv. 27. 
De cæteris vide Scaligerum, Iſta 
de Babylone a Cvro capta con- 
gruunt, cum iftis Herodoti 
odr KT Havre £m Thy B 
NV of 33 Ba⁰⁰ν,⅝1i¹Yx g pal eu- 


cadα,¹l Frenvey a. IU d 4 


ral H A N Ti; π fh’ 


ouvicandy.me of Bh, Na 


bee S Th H, m va 
gay tig T9 aguv. Sic Cyrus in 
Babylonem movit. Babylonii au- 


tem educto contra exercitu eum 


. ebe At poſguam Cyrus 
urbi app 


inquavit, pugnarunt 


*4 
cum eo Babylorii, ſed prælio wit 


in int ima urbis ſe receperunt. 


Cum quibus confer Jeremiam 
LI. 20, 30, 31. de fuga ad 
Borſippa eundem Jeremiam 11. 
30. de exſiccato amnis alveo, 


Herodotus conſentit Jeremias 


x1, 32. Verbo Herodoti : Tov 
yap arc la 22 t αννννα 
el; T Mpumy EtBoav Fog, 2 
&pyaiov bie dor daa E d- 
net, Lrovocnoavioc Tg WoTAMYs 


Amnem diffpdit, parte ejus in la- 


cum paluſtrem deducta, ac fic ve 


terem alveum fecit pervium, agua 
deriwata. An ea quæ de Beleſi 
Chaldæo narrat Diodorus lib. 
11. ad Danielem poſſint referri, 
cui nomen, Chaldæum fuit 


DN Pan. 1. 7. co- 


gitemus. 


H 2 | Qui 


N — IR. bu 8 2 


= _ * 7 
2 21 r 


256 H.Gnorrivs De VIII. 


u Qui Vaphres Egypt rex Jeremiz, Apries eſt 
Herodoto. Jam * Cyri, et ſucceſſorum ejus ? ad 
Darium uſque, pleni Græcorum libri. Mul ue 
alia ad Judæorum Gentem pertinentia adfert ſo- 
fephus, in libris contra Appionem ; quibus jungi 
poſſunt, que ex Strabone, et Trogo ſupra attu- 
limus. Nos vero, qui Chriftiani ſumus, omnino 
non eſt, quod de eorum librorum fide dubitemus, 
cum ex illis pæne ſingulis teſtimonia exſtent in 
Iibris noſtris, quæ in Hebræis itidem reperiuntur, 
Neque Chriſtus, cum plurima in Legis doctori- 
bus, et temporis ſui Phariſæis reprehenderet, un- 
quam eos accuſavit falſimoniæ in libros Moſis, 
aut Prophetarum commiſſz, aut quod ſuppoſitis 
mutatiſve libris uterentur. Poſt Chriſti tempora 
Scripturam in iis, quz momentum habent, vitia- 


* 


u Qui Vaphres Agypti Rex Antiqua hiſtoriæ libro x1. 3, 
oe] ta Septuaginta et His.ipfis temporibusvixit Heca- 
Euſebius vertunt quod in He- tæus Abderita celebratus Plu- 
Dreeo Jeremiz x Iv. 30. eſt tarcho libro de Iſide, et Laer- 
orf. Fuit is Nabuchodo- tio in Pyrrhone. Is de Judæis 


noſoro coævus. librum ſeripſit ſingularem, unde 
w Apries eſt Herodoto.] Lib. egregiam et urbis Hieroſolymo- 
þ \ AS. rum et Templi deſcriptionem 


x Cyri,1 Vide loca jam alla- deprompſit Joſephus, adverſus 
ta: Diodorum Siculum libro Appionem libro priore 3 quem 
11. Ctefiam Perſicis, Juſtinun locum habet et Euſebius Præ- 
Tibro 1v. cap. 5, et ſequentibus. parationis Evangelice lib, 1x. 
Sub Cyro jacta Templi Hiero- cap. 9. Uterque horum etiam 
ſolymitani fundamenta, ſub Clearchi habent locum, qui 
Dario conſummatum opus, Be- Ariſtotelis verbis Judaicam ſa- 
roſo teſte, probat Theophilus pientiam commendat. Lauda- 
Antiochenus. tores etiam udæorum rerum- 
y Ad Darium uſque,] Codo- que Judaicarum teſtes oſephus 
mannum. Vide eoſdem et E- dicto libro nominat Theophi- 
*fehylum Perſis, et Scriptores . lum, Theodoretum, Mnaſeam, 
rerum Alexandri. Sub hoc Da- . Ariſtophanem, Hermogenem, 
rio ſummus Hebræorum Sacer- Euemerum, Cononem, Topy- 
dos fuit Jaddus, Nehem. x11. rionem et alios, f 
:22, is qui Alexandro victeri * Qu ex Strabone, et Trog 
ivit obviam, narrante Joſepho «pre attulimus. ] Libro 1. 
tam, 


* 


tam, neque probari poteſt, neque vero credibile 
ket, fi quis reQe cogitaverit, quam longe lateque 
ſparſa eſſet per orbem terrarum Gens Judzorum 
illos ubique libros cuſtodientium. Nam primum 


ab Aſlyriis abductæ in Mediam Decem Tribus, 


duz poſtea : et ex his quoque, poſt conceſſum a 
Cyro reditum, multi in terris exteris ſubſederunt. 
Macedones in Alexandriam magnis commodis 
eos invitarunt. Antiochi ſævitia, Aſmonæorum 
civilia arma, externa Pompeii, et Soffii, multos 
disjecerunt: plena Judzis erat Cyrenaica: plenæ 
< urbes Aſiæ, Macedoniæ, Lycaoniz, etiam 
inſulæ Cyprus, 5 Creta, atque te. Jam d Ro- 
me numerus corum ingens vel ex Horatio, 


2 Macedmes in AMexandriam Et habebant Judzi Alexandriz 
magnis commodis eos invitarunt, ] jus civitatis : Joſephus x1v. 17. 
Hecatzus Joſepho deſcriptus, d Cyrenaica Iron Anti- 
in libro priore contra Appio- que hiſtoriæ libro xvI. 10. et 


nem, de Judzis loquens : Od 
c\iyag d (nempe pevpialeg, ex 
præcedentibus) xa? era Ti 'A- 
ata Feu Sava rey aig Alyualey nat 
Gunny paertonoav, Tia Thy by 
Zugia gage Non pauca etiam 
millia poſt Alexandri mortem in. 
AEgyptrem et Phonicen migra- 
runt, ob eqprtas in Syria ſeditio- 
nes, Add Philonem in Flac- 
cum, "OT: N arts; wwed- 
day ina THv AN Mal 
. Xa lobte xatowiavri; 
end r peg Ale natabadjuty 


Nh rd Gian 2 Nen 
us Fu- 


minus decies centenis mill; 
daos in Alexandria et regions 


circumfita babitare ab Africæ 
0. ad fines Stbiopiæ. Ad- 
de Joſephum libro x1 1. cap. 2, 
3- et ſequentibus, Libro 4111. 
cap. 45 Cy) 6, 75 8. XVII 1. 19. 


H 3 


- 


alibi, Actor. "TT XI, 20. 
9 


© Urbes A ſiæ, ] Joſephus x11. 
3. XIV. 2 11. 4. Actor. 


4 Macedoniz,] Act xvii. 

e Lycaoniæ, Act. xIv. 18. 

f Cyprus,] Act. x111. 5. 

8 Creta, ] Act. 11. 11. 

h — Joſephus XVIII. 
Hiſtoriæ Antiquæ, cap. 5. Act. 
XVIII, 2. XXVIII. 17, | 

Ii Ex Horatio, ] Lib. 1. Sat. 1v 

nan mt plures ſums; 
a4 veluti te, 
Judæi cogemus in banc conce- 
diere turbam. a 
Sat. v. 

— credat Judæus Apella. 
Sat, 1x, ** | _ 
kei, ricgina abbot, 

Cs, 1 | ; | 4 


J 


Juve- 


—— — — — 


— == aw 2 — -” 
4 = — — 


re Co io 


158 H. GROrIUSs DE VEeRIT. 


* Juvenali et ! Martiali diſcatur. Tam diffitis 
inter ſe cœtibus imponi nulla arte potuit : nec 


mags ipſi in falſum convenire. Adde quod ® tre- 


centis ferme ante Chriſtum annis, cura Ægypti 


regum, Hebræorum libri in Græcum ſermonem 


ab his, qui Lxx dicuntur, verſi ſunt; ita ut jam 
et a Græcis, ſermone quidem alio, ut ſenſu in 
ſummam eodem, poſſiderentur, eoque minus 
mutationem reciperent. Quin et in Chaldaicum, 
et in Hieroſolymitanum, id eſt, ſemi-Syriacum, 


tranſlati ſunt iidem libri, ® partim paulo ante, 


« #4 


o Juvenali] ' 44 
Quidam ſortiti metuentem ſab- 
bata putrem, 9 
Et quæ ſequuntur, Sat, xiv. 
1 MWartiali] 111. 4. ; 


Quid jejuma ſabbataricrum. 
Et alibi: ut vir, 29. et 34. 


x1. 97. X11, 57. Adde Ruti- 


lium Itinerarii libro 1. 
* Atque utinam nunguam Ju- 
hos ſubucta Kalli x 
Pompeii bellis, imperiogue Tri] 
Lotius exciſe peſtis contagia 
ben, 
Victoreſque ſuos natio vict᷑a 
remit. 
od ex Seneca deſumptum, 
qul dixerat de iiſdem ſudzis : 
Cum interim uſque eo ſceleratiſſimæ 
gentis cenſuetudo convaluit, — 
omnes terras recepta fit, Vicri 
wiforibus leges dederunt. Locus 


eſt apud Auguſtinum de Civitate 


Dei libro v1. cap. 11, Scele- 
ratiſſimam gentem vocat, tan- 
tum ob legum, quæ Dei unius 


cultum damnabant, negleQtum, 
vt ſupra notavimus, quo nomine 


et Socratem culpabat Major 
Cato, Adde latiſſime ſparſi Ju- 


- 


terra teta. Di 


dei nominis teſtem Philonem in 
Legatione : Oer dei iy 70). vay- 
Dparnria,, map in AER it ar MDA · 
Tep ray dN aa cov Au Xp 
de arentxhnga fine a N 
epiconog, ann SN. 7 d dv 4 
n 1 eln. xixurai yap 
avs me Ta; imeipeg nal Neue ama - 
Gag, wy Thy ab2Y1yvay pb, Wong 


ri Foxety AM Jar Quanta 


illa gens e bominum numero, 
gram non, ut ceteras, una con inet 
attributa regis, 25 paulo minus 

;ffuſa enim eſs per 
terras continentes ferque inſulas 
omnes, ita ut videri paſſit ipſis 
indigenis non multo minor. Dion 
Caſſius libro xxv1, de Judzo- 
rum genere: KoXpoYtv - 
Adnig, avtnSty It ini wet, 
are g tle mraphnoiav Tis vouuiotws 
ixvxioat. Cobibita ſæpe, nibilo- 


minus aucta plutimum: ita ut et 


libertatem Inftitutorum ſuorum 
evicerit, 4 
m Tyecentis ferme ante Chriſ- 
tum annis,) Vide Ariſtæum, et 
Joſephum libro x11. 2. 
n Partim paulo ante, ] Ut ab 
Onkelo, forte et ab Jonathane. 


partim 


RELICG. CHRIST. Lis. III. 


159 
* partim non multo poſt Chriſti tempora. Secutæ 
deinde verſiones in Græcum, aliz, Aquilz, Sym- 
machi, Theodotionis, quas cum illa interpretum 


Lxx Origenes contulit, et poſt eum alii, nulla 
hiſtoriz, aut rerum pondus habentium diverſitate, 


Philo Caligula ævo floruit,. Joſephus ad Veſpa- 


ſianorum tempora provixit ; uterque ex Hebræ- 
orum libris ea adferunt, quæ nos-hodieque legi- 
mus. His autem ipſis temporibus, magis magiſ- 
que ſpargi ccepit Chriſtiana Religio, quam profi- 
tentium ? multi Hebræi erant; 4 multi Hebræas 
litteras addidicerant; quibus proinde promptum 
fuit, ſi quid à Judæis falſi fuiſſet admiſſum, in 
parte, inquam, inſigni, id ipſum collatis libris 
antiquioribus deprehendere, apertumque facere. 
At non modo id non faciunt, ſed etiam plurima 
adducunt ex veteri Fœdere teſtimonia plane in 
eum ſenſum, quo apud Hebræos exſtant : quos 
ſane Hebrzos cujuſvis potius criminis, quam, non 
dicam falſi, ſed vel * Hu 19 circa-hos libros 
convincas; cum eos ſumma religione deſcribere 


o Partim non multq poſt] Ut 
à Scriptore Thargumi Hieroſo- 
lymitani, et Joſepho cæco, aut 
quiſquis ille eſt qui Jobum, 
Pſalmos, Proverbia, et quæ 
Hagiographa dicuntur, vertit, 
unus, five plures. 

p Multi Hebræi erant ;] Aut 
vicini Hebræis, ut Juſtinus qui 
fuit Samarita, 

q Multi Hebreas litteras addi- 
dicerant ;) Ut Origenes, Epi- 
phanius, maxime vero Hiero- 
nymus. | 

r Cum eos ſumma religione 


deſcribere ac conferre ſoleant,] 


Joſephus priore contra Appio- 
nem: Aiko d e tpyw was 


npatg Tor iow ypd;areaot Wane 
tu - TOTreTy. Yap ald 
dn Tagwy ner, Bre Wpea ttm 
val Ti; B, UTE di ate 
TY, BT er ẽM TETINANKEY 
Quantam vero fidem nos ſcriptis 
apud nos receptis habeamus, rebus 
ipfis apparet, Cum enim tot ſæ- 
cula tranſierint, nemo aut addere 
guidguam, aut demere, aut mu- 
tare aliquid eft auſus. Vide le- 
gem Deut. 1v. 1. Thalmudum 
titulo Schebuoth. [ Intelligenda 
hæc ſunt de temporibus quæ 
Maſſoretharum ætatem ſequuta- 
ſunt. Alioquin ante et ſtante 
Republica, et poſt eam everſam 
a Chaldzis, non tam diligentes 

H 4 fuitle 


! 
i 
* 
1 


K —— we aff rr —„ — ** 2 
"I oy > = _ \ 


— * 
= * 2 * Py Ir 
— CITI — 


* — 
—— x CSE 


, Gi quam uulgo aweduntur, n Grotil ad- 


369 H. GrxoTtivs DE VIERIT. 


ac conferre ſaleant, etiam ut litteras quoties quæ- 
que occurrat numeratas habeant. Addatur ultimo 
loco hoc minime ſpernendum non mutatæ per 
Judzos de induſtria Scripturæ argumentum, quod 
Chriſtiani ex iis ipſis, quos Judæi legunt, libris 


evincunt, et quidem, ut confidunt, valide, ſuum 


Magiſtrum Jeſum eſſe illum ipſum Meſſiam, qui 
Judæorum majoribus jam olim fit promiſſus. 
Quod vel maxime, ne — poſſet, caviſſent Ju- 
dæi, poſt ortum inter ipſos et Chriſtianos certa- 


men, ſi unquam in eorum poteſtate fuiſſet mutare 
quæ vellent. | 


liquet cum ex Lud, Cqpelli Cri- natatianibus, .. quoque ad 
fica Sacra, tum ex wrorum . libros Hiſtoricos V. T. rem 
doctorum Commentarits in V. demonſtravimus. Clericus. 


 ADDEND A SUPERIORIBUS NOTTS, 


Ad Nt. 1.p.152. Heratæi eorum quæ deChaldæis Regibus 
auctoritas parum ad rem facit, in Scriptura leguntur, egregie 
cum fit ſpurius. VideGer. Joan. confirmatur, Chronologia Ca- 
Veſſium, de Hiſtoricis Græcis, nonis Aſtronomici Nabonaſſari, 


Grricus. | de quo vide n ae OY 
- Ad Nor. 1. p. 154. Veritas in Chronico ne, 


HUGO 


1 


R 8416. CHRIST, LI B. IV. 16s, 


HUGO GROTIUS 
be 


r 


RELIGIONIS CHRISTIANE. 


LIBER QUARTUS. 


F. 1. Refutatio ſprcialiter Religionum d Chriſtiana 
| diſcrepantium. 


UARTUS liber, initio facto ab ea voluptate, 
quam plerique homines capiunt ex ſpecta- 

culo alieni periculi, cum ipfa extra periculum 
poſiti ſunt, oſtendit ſummam Chriſtiani hominis 
in hac vita eam eſſe debere, ut non modo de 
reperta veritate ſibi gratuletur, ſed et aliis, qui in 
variis eorum amfractibus palabundi verſantur, 
opem ferat, et eos tanti boni participes faciat. 
Quod nos aliquo quidem modo conati ſumus fa- 
cere, libris prioribus, quia veri demonſtratio in 
ſe continet erroris refutationem : ſed tamen, cum 
ſingula religionum genera, quz fe Chriſtianis op- 


ponunt, Paganiſmus puta, Judaiſmus et Mahu- 


metiſmus, præter id quod inter ſe habent com- 


* 


162 Hf. GRorrus De VeriT; 


mune, proprios quoſdam errores habeant, et 
peculiaria quzdam argumenta, quz nobis ſolent 
opponere ; non abs re fore credimus, fi ſpecialem 
adverſus hæc ſingula diſputationem inſtituamus, 
rogatis lectoribus, ut et a ſtudiis, et a longa 
conſuetudine, tanquam bonæ mentis impedi- 
mentis, judicium liberent, quo æquiore animo 
de iis, quæ dicenda ſunt, cognoſcant. 


§. II. Ac primum Paganiſmi. Unum tantum eſſe 
Deum. Mentes creatas bonas eſſe, aut malas. 
Bonas non colendas, niſi ad preſeriptum ſummi 
Dei . 


Ac primum adverſus Paganos dicimus, ſi plu- 
res Deos ſtatuant æternos et æquales, id jam 
primo libro ſatis refutatum, cum docuimus, unum 
duntaxat eſſe Deum rerum omnium cauſam. 
Quod fi Deorum nomine vocent mentes creatas 
homine ſuperiores, eas aut bonas eſſe, aut malas. 
Si bonas dicant, primum conſtare ipſis deberet 
hoc, an bonæ ſint; ne forte periculoſe labantur, 


2 Ne forte periculoſe labantur, 4 h pcerwre N: airoy 


inimicos pro amicis, transfugas 
pro legatis recipi ntes:] 2 Cor, 


X11. 14. Porphyrius fecundo 


De abſtinendo ab animatis: Au 
Af Tor Twy EyayTivy » Aa 
yenreia burereiral, Tere; yap 
ure Y Toy Wporrwra avTHy 
in, of Tt NaN d. Twy 
ypuve.gy wdgn; pavraciag kri- 
ern3&vofleg, Oc ro. yap navel dict c 
. TEraTupyiag anatrioat. NM ab- 
ry i\Tpa Y igerrud KaTaATKED= 
gow of xaxcSaiuot;. Ax 
cia Yee Ware x, T\eruv e 
3 ' $oþng Tia THTwv % Hνέi g 1 
andtrn, To yap Ne . Toros 
elxt oy. BUD yas tlvas Ded, 


«ety Sròg elveu, Per illos oppeſi- 
tos Diis omnis ars malefica per- 
ficitur, Nam qui per malas artes 
animis illudere ac res pravas effi 


cere ſtudent, illos ſpiritus et eo- 


rum præſidem maxime colunt: 


Paſſunt enim bi prodigiorum ſpecie 


imponere, Per bes philtra et 
alia ad amores pertinentia miſeri 
homines fibi quarunt, Omnis 
enim mala libido et opum ſpes et 
gloriæ ab bis maxime ſpiritibus, 


præcipue vero fraudes : Menda- 


cium enim bis 3 Dii 


ſiguidem eſſe unt, et gui £0- 
rum princeps eft, Deus ipſe La- 
beri, Deinde de Ægyptiis Sa- 

cerdotibus: 


R ELIG. CHRIST. LIS IV. 


163 


inimicos pro amicis, transfugas pro legatis reci- 
pientes: tum vero rationem exigere, ut evidens 
aliquod in ipſo cultu diſcrimen fit inter Deum 


ſummum, et has mentes: deinde ſciendum eſſet, 


quis inter eas mentes ſit ordo, quid à quaque boni 


exſpectari poſſit, quo quamque honore affici velit 


Rex ſummus; quæ omnia cum deſint in ipſorum 
Religione, ſatis hinc apparet, quam a nihil in ſe 
certi habeat, quantoque facerent tutius, fi ad 
unius Dei ſummi cultum ſe transferrent ; quod 
ſapientis hominis eſſe officium, . etiam Plato 
dixit; eoque magis, quia cum bonæ Mentes Dei 
ſummi miniſtræ ſint, non poſſit eas non ſibi 
addictas habere, qui Deo utatur propitio. 


cerdotibus: Ol d th A&R 
dey viderrat d unixocy 7e 
dra rng S, WavTy oppty 


Ts wWodbrgomoy, LTOUpIVofaeyov, 


5 Dede 8 dal % NAC N- 


mb rw N dia rd wadvla u- 


dai Twy Toxtvroy ayaday 1 ,r½[ 


that, inrel tig TH ye ovrwe hyard, 


antp tot nates JN, jndev 
xa Ndirat᷑ ovpbaniogJa Ee, 
jands eidivai Taira, A&M Nano- 
TYeveo dal % TwIdGy, 5 Ee 
nr$17 eev onnadxug Toile tl aperhv 
1K opeeverg, Whhperg TE c TUE 
»% yalgey dT otg 3; Juclalg. Ii 
vero illud quidem extra controver- 
foam pomunt, eſſe genus quoddam 
ſpirituum mu = any in- 
ſerviens, multiforme, verſutum, 
guad modo Deos fimulat, modo 
Daemenas, modo mortuorum ani- 
mas, eogue modo omnia ess poſſe 
immittere que bona, quæque mala 


 habentur, Ad vera autem bona, 


gue in animo corſiſiunt, nibil eos 


H 6 


poſſe, negue eorum eos habere no- 
tiliam; ſed male uti otio, ludi f- 
cari et impedire eos qui in via 
ſunt ad virtutem, plinos eſſe faſtus, 
gaudentes nidoribus ac wiftimis, 
Arnobius libro 1v. adverſus 
Nationes: Sic Magi haruſpicum 
fratres ſuis in aftiombus memoruant 
antitheos ſ&pe obrepere pro weris : 
e autem Bos — materiis ex 
craſſior ibus ſpiritus, qui and 
fingunt, Idem ſenſus eſt, ne ni- 
mium multa tranſcribam, apud 
Jamblichum de myſteriis - 
gyptiorum lib, 111. cap. 32. et 
libro 1v. cap. 17. 

d Etiam Plato dixit ;) Mera 
en Ae ute anacs It pert 
annoy dνEEuauv. Cum Node nos: 
cum aliis Diis alii, Citat Ori- 
genes contra Celſam v111. 

© Non poſſit eas non ſibi addic- 
tas oe Deo — pro- 
pitio. Pulchre hoc exſequitur 
Arnobius libro 111. g 


Sul 


7 


| 
[ 


1 
«| i 
- 
T 
* 
f 


cerunt ad cultum 


164 H. GroTivs DE VIEIIr. 


F. III. Malos ſpiritus adoratos d Paganis probatur 


et oftenditur quam id fit indignum. 


At vero non bonas, ſed malas fuiſſe Mentes, 
quibus Paganorum cultus impendebatur, non levi- 
bus conftat entis. Primum, quod culto- 


res ſuos non rejecerunt ad cultum ſummi Dei; 


imo eum cultum, quantum poterant, ſuſtulerunt; 
aut ſaltem omnibus modis ſummo Deo, in cultu, 
æquari voluerunt. Secundo, quod unius ſummi 
Dei cultoribus mala maxima procurarunt, conci- 
tatis in ipſorum pœnas magiſtratibus et populis. 
Nam cum Pottis impune liceret Deorum parrici- 
dia et adulteria canere, et Epicureis Divinam pro- 


videntiam è rebus tollere, neque ulla eſſet Religio 


alia tam ritibus diſſona, quz non in ſocietatem 
admitteretur, ut Ægyptiaca, Phrygia, Græca, 
Thuſca ſacra Romz : ſoli Judzi paſſim * deridi- 
culo erant, ut ex Satiris et Epigrammatis apparet, 
* interdum et relegabantur : © Chriſtjani vero præ- 
terea etiam atrociſſimis afficiebantur ſuppliciis : 
cujus rei non alia poteſt reddi cauſa, quam quod 


he duz ſectæ unum Deum venerarentur, cujus 


honori recepti Dii adverſabantur, non tam inter 


. ſe, quam illius æmuli. Tertio ex modo cultus, 


Quad cultores — non reje= Actor. xv III. 1. Suetonius Ti- 
u 


mmi Dei 31 
Bene hoc exſequitur Auguſtinus 


de Civitate Dei libro x. cap, 14, 


16, 79 


© Deridiculocram,] Ut curti, 


recutiti, ſa bbatarii, nubium et 


cli adoratores, clementes in 


cos. 

f Interdum er relegabantur : 
Joſeph, xv111. 5. Tacitus An- 
nal. um 11. Seneca epiſtola cix. 


berio cap. xxxvi. 
sE Chriftiani vero præterea 
etiam atrotifſimis aſſiciebant ur 


Juppliciis :] Tacitus Annalium 


xv. quo et illa pertinent Juve- 


nalis: 
tæda lucebis in illa 
Qua flantes ardemt, qui fixo 


gutture fumant, 


Et latus mediam ſulcus diducit 


qui 


_ arenams 


22 EO FJ B82 


REI ICG. CAAIST. LIE. IV. 16 


qui bonam honeſtamque mentem non deceat, per 
ſanguinem humanum, per nudorum hominum in 
templis curſationem, per ludos * et faltationes ple 
nas ſpurcitiæ: qualia nunc etiam conſpieiuntur 
apud Americz et Africz populos, Paganiſmi tene- 
bris obſitos. Imo, quod eſt amplius, et olim 
ferunt, et nunc ſunt populi, qui malas Mentes 
adorant, quas tales norunt ac profitentur z i ut 
Arimanium Perſæ, Græci Cacodæmonas, u Ve- 
joves Latini, et nunc alios Æthiopum et Indorum 
quidam : quo nihil poteſt magis impium excogitari. 
Nam cultus religioſus quid eſt aliud, quam tefti-: 
monium ſummæ bonitatis, quam agnoſcas in eo, 
quem ? qui {i malo ſpiritui impenditur, fal- 
ſus eſt ac mendax, et in ſe continet rebellionis 
crimen; cum debitus regi honos non modo ei ſub- 
trahitur, ſed / et in deſertorem ejus atque hoſtem 
transfertur. Stulta autem eſt perſuaſio, qua fin- 
gunt, Deum bonum id non vindicaturum, quia 
id 4 bonitate alienum eſſet. Nam * clementia, ut 
juſta fit, ſuos habet limites, et ubi ſcelera modum 
excedunt, pœnam juſtitia ex ſe quafi neceſſario 


producit. Neque minus culpandum, quod metu 
adductos ſe dicant Malis mentibus præſtare obſe- 


2 cum is, qui ſumme bonus eſt, ſit etiam 
umme communicativus, ac proinde etiam natura- 


h Per ſanguinem bumanum, ] Plutarchus de Iſide et Ofiride: 
Vide qu hac de re dicta lib. Diogenes Laertius in præfatione. 
11. Vide Thomam Stanleium de Phi- 

i Per mudorum hominum in 


templis eee Ut in Lu- 
percalibus. Livius libro 1. Plu- 
tarchus Antonio, et alii. 

k Et falationes plenas ſpurci- 
tiæ :] Ut in Floralibus. Ovidius 
quarto Faſtorum. Adde Tatia- 


num, Originem octavo contra 
Cel 


1 Ur Arimanium Peſe,] 


bra Perſarum, et que nos 
in Indice ad vocem Arimanes 
notavimus. Clericus 


m Vejoues Latini, | Cicero 


111, De natura Deorum. | 
n Clementia, ut juſta fit, ſucs 
habet limites, Quomodo diliges, 
niſi times non diligere? Tertul- 
lianus adverſus Marcionem 1. 


rum 


1 
r e 


x ** —  — —— 45 —— 
PIT 2 3 * — as ob 


e 
— — 2 


* 


N — 
— 
7 
= 
: 4 
| 17 
. | 
G 
\ 4 
ty 
o 
5 
1 
* 
x 
; 
$4 
4 
ft 
: 
6 
F 
. 
£ 
> i 
% 
* 
* 
1 
i 1 
I 
4 \ 
g j 
o 
4 
44) 1 
11 
. * 
1 
”7 
in 
I 
7, : . 
ft 1h 
1 
: 
6 
* 
Ys. 
Wes 4 
1 
1 7 
64 
LY 
| 
4 : < 
1 
ty, 1 
1 . 
3 it 
3 
3 
[ . 
8 
* 8 
i f 
r 
plu 
41.3% 
3 
bl 1 
. 3 1 
113 
4 
- " 
1 
a 
Dp 5 
1 
y ,>Y 
16 1 
| " 
117 12 . 
"wp 18 
" I 1 
13 
? 
* 
4F 4 
l 
5 Fr 
wy 
: . 
is 5 
"IP 
* * by 
F 2. 
8 
A 
1 
1 \ 
3} 
t 7 
ö 1 * 
— 
. 
* 
; , : 
" £ 
1 = 
HJ. A 
„ 
- 7 
7 
15 
wh 
W\ 
4 , 
: 
; 


5 


2 

— 
— — — 
r 


—— 


— 


1 


— 
— — 
— — — 
. 
”* * 


166 H. GROTTUs pet VERIT. 


rum cæterarum productor. Quod ſi eſt, ſequitur, 
ut in naturas omnes, tanquam opificia ſua, jus 
ſupremum habeat ; ita wt ab earum nulla aliquid 
— fieri, quod ipſe plane impedire cupiat. Qui- 

poſitis, facile colligitur, ei, qui Deum ſum- 
mum ac ſumme bonum faventem habeat; malos 
ſpiritus non amplius nocere poſſe, quam Deus ille, 
boni alicujus cauſa, velit pati ut fiat. Neque vero 
a malis ſpiritibus quidquam impetrari poteſt, 
quod non rejiciendum fit, quia malus bonum 
cum ſimulat, tunc eſt peſſimus, et ? hoſtium 
munera inſidiæ ſunt. - „ 


F. IV. Contra enltum exhibitum hominibus vita 
| functis, in Paganiſmo. 


Fuerunt et Pagani, et ſunt nunc etiam, qui 
vita functorum hominum animis cultum exhibere 
ſe aiunt. Sed primum hie quoque cultus diſtin- 
guendus, notis conſpicuis, fuerat à ſummi Dei 
cultu: tum vero inanes ſunt ad illos preces, niſi ab 
illis animis aliquid nobis tribui poſſit; de quo ni- 
hil cultoribus conſtat, nec quidquam eſt, cur ma- 
gis id dicant fieri, quam non fieri. Illud vero 
peſſimum, quod quibus hominibus hunc honorem 
habuerunt, ii comperiuntur magnis vitiis fuiſſe 
inſignes. Ebrioſus Bacchus, mulieroſus Hercu- 
les, impius in fratrem Romulus, in patrem Jupi- 
ter: ita ut illorum honos ad Dei veri et probitatis 
ipſi placentis ignominiam redundet, 4 dum vitiis 


© Malus bonum cum famulat, . Damnoſa ab boſto dona, quin 
tune eft peſſimus,] Syri mimi nec dona ſunt. 


verſus, | q4 Dum 1 per ſe ad- 
p Hoflium munera inſidiæ ſunt.] blandientibus addit ex religiune 
Sophocles : commendationem, | Exemplum vi- 


"ExOpay d dpa dpa x dn vis de in Eunucho Terentiano Actu 


αν. 111. Scena v. Cyprianus epiſ- 


ſa 


CC 


— 


RE L ICG. CHRIST. LI B. IV. 1067 


ſatis per ſe adblandientibus addit ex religione 
commendationem. | | ; 


ms 


$. V. Contra cultum exhibitum aftris et elementis. 


r Vetuſtior iſto fuit cultus Aſtrorum, et, quæ 
elementa diſcimus, Ignis, Aquæ, Aeris, Terræ: 
nec ipſe quidem magno vacans errore. Nam cul- 
tus religioſi pars maxima ſunt preces, quæ adhi- 
beri, niſi ſtulte, non poſſunt niſi apud naturas in- 
telligentes. Tales autem non eſſe eas, quz ele- 


menta diſcimus, ſenſu quodammodo apparet. De 


aſtris ſiquis aliud affirmaverit, nihil habebit, quo 
id probet; cum ex aſtrorum operationibus, quæ 


naturarum ſunt indices, nihil tale poſſit colligi; 


imo contrarium ſatis aperte colligitur ex motu non 
vario, qualis eſt eorum, quæ voluntatem habent 
liberam, ſed rato atque præſcripto. Jam vero 
alibi oſtendimus, aſtrorum curſus ad hominum 
uſus eſſe temperatos: unde homo agnoſcere debuit, 


ſe Deo et ſimiliorem parte ſui potiore, et cariorem 


eſſe, ac proinde nobilitati ſuæ injuriam ſe facere, 
ſi ſe iis rebus ſubjiciat, quas Deus ipſi donaverit : 
cum contra pro ills Deo gratias agere debeat, quod 
ipſæ pro ſe non poſſunt, aut poſſe non docentur. 


r Vetuſtior] Sunt rationes, 
uæ fuadeant Idololatriam cœ- 
piſſe à cultu Angelorum et Ani- 


tola 11. Deos ſuos quos vene- 
rantur, imitantur. Fiunt miſe- 
ris et religioſa delicta. Auguſt, 


Epiſt, cL11, Nikhil homines tam 
inſociabiles reddit vitæ perwerfita- 
te, quam illorum Deorum imitatio, 
15 commendantur et deſcri- 
untur literis eorum, Chalcidius 
in Timæo: Haque factum ut pro 
gratia, que ab hominibus debetur 
diving providentiæ, origo et 
ortus ſacrilegio panderetur. Vide 
locum totum. 


morum humanorum, quas vide 
in Indice Philoſophiz Orienta- 
lis, ad vocem Idololatria. Cle- 
ricus, | 

Sed rato atque præ ſcripto.] 
Quo argumento motus quidam 
Rex Peruanus negabat Solem 
eſſe poſſe Deum. Vide hiſtoriam 
Incarum. 


. VI. 


168 H. GroTivs DEV ERIT. 


$. VI. Centre cultum animantibus mutis exhibitum. 


Illud vero indigniſſimum, quod et * ad beſtia- 
rum cultum delaph ſunt homines, Egyptii præ- 


ſertim. Quanquam enim in quibuſdam aliqua fe 
oftendit quaſi umbra inteMigentiz : ea tamen ipſa 
nijhil eft, ſi ad hominem ſpectetur, cum nec inter- 
nos conceptus diſtinctis vocibus ſcripturaque expli- 
cent: 8 opera diverſorum generum faciant, 


neque ej 


dem generis opera diverſo modo; multo 
minus numerorum, dimenſionum, cœleſtiumque 


curſuum cognitionem aſſequantur. Contra vero 


t Ad befliarum cultum delapſi 
Jun homines, AE rin præ ſertim.] 
quibus Philo in Legatione: 
of ale 5 Nunur % Movrag % 
Ne, N Ana WAELova: n- 
piz & p x xteouia x Tv 
tog ivrege Qui canes, lupos, 
leanes, crotodilos, aliague aqua- 
tica, terreftria, wolucria animan- 
tium pro Diis babent. Adde lon- 
gam ea de re Diſſertationem 
lib. 1. Diodori Siculi. 
u Contra vero homo walidifſima 
guægue 124 eras, aves, 
es cu 1a ingenii ſui 
Cad Maker 4 1 
Bea xd To e. ayipO-, 
AAA WotiAla πνονẽiday 
' Aaua pla wovre, 
XYovicoy 7 deploy Te w- 


Adra. 


Vis exigua ef, uammugue 


Bomini 
Natura didit: ſed confiliis 


Variis artes, quæ nata mari 


Et que terra cœloque dumant. 


Antiphon : 
Tin xpatiuey wy $50 npa- 
2 Xs 
Natura quorum ſuperut, arte 
bac vincimus. 


Ice Tay 


Non male hinc explices quod 
eſt Gen, 1. 26. et Pſal. vii, 
8. Latiorem hac de re diſſer- 
tationem qui deſiderat, videat 
Oppianum initio quinti de piſ- 
catu, et Baſilium in Hexaë me- 
ron Homilia x. Origenes con- 
tra Celſum libro xv; Kat iy- 


rab da d ay Tia e e 


ci jabya Bornua H dev, 
5 wuyrog OMe Apr, & dextt 
yew Te Onplia, Hate 5 of 
Wow TO. TWjATE THY g 
aoJevigeg, TwVav I Y ele umep- 
Coniv pe N pH did 
Th , 8 rde 
D νe AA νE¶Üõias Sdnge,z, 
Ta jty repute THagomerlai, 
uTroTkeoovre* Th, hpetipa hut- 
foruxi · xa r Tt Thy wh wepund- 
Twy, ö ph Jougyro huiy yotiay 
apt Ne ix Tig Tao otiac, AH 
{era Thy vpe Ipaputta d- 

Nbg, det ore wetv Bagniueta 
xc Ta THaITa Bngla d 
KEXAEL aiva* Ore Te N 
gong Tit amo TOVv dFwjudTuy 
ara, &Two; aira avaiggyuey ws. 
j Ta uh dypte Toy Tawy, Ada 
* travre TI oye Cas % Ti; 


quo IxIG ar TWETERS KATE KEU-" 


age 


RELIC. CHRIST. L1B. IV. 169 


# 


homo validifima que animantia, feras, æves, 
piſces capit ſolertia ingenii ſui, partim etiam ſub 
leges ſuas ſubigit: ut elephantes, leones, equos, 
boves: ex lis, que maxime ſunt noxia, utilitates 
{ibi deducit, ut medicamentaex ſerpentibus: hunc 
certe uſum ex omnibus habet, quem ipſz igno- 
rant, quod corporum compagem fitumque partium 
| ſpeculatur, et tum ſpecies, tum genera inter ſe 
comparans, hic quoque ſuam dignitatem diſcit, 
quanto humani corporis perfectior ceteris, nobi- 
liorque ſtructura eſt: quæ ſi quis conſideret, tan- 
tum abeſt, ut pro Diis animantia colat cetera, 


potius ſeſe illorum quaſi Deum quemdam, ſub 


ſummo Deo, oonſtitutum arbitrabitur. 

$. VII. Contra caltum en bibitum iis rebus, que ſub» 
| | ftantiee Non unt. nu 

Adoratas legimus à Grecis, Latinis, atque aliis 

etiam, eas res, quæ non ſubſiſtunt, ſed aliarum 


rerum funt accidentia. Nam ut ſæva illa * Febrim, 
Impudentiam, et ſimilia omittam: Sanitas nihil 


eſt aliud, quam partium corporis recta temperies: 


ac d n 


deas quam walidum nobis au xiſium 


datum fit - intelleftus, q1 


et elephantes illos am venamur, 
gueegue ſunt ita nata ut man- 
ſaeſcere poſſint, ea noſtræ natura 

uanſuete ſubdimus : que vero 
aut talia non ſunt, aut nullam ex 
manſuttudine utilitatem nobis pro- 
mitrunt, ea cum noftra ſecuritate 
ita traftamus, ut cum lubet ca 


temeamus : uhicoumcarne 
ad vittum ind gemus, ea non mi. 


' linm interficimus, aret p44 
tur 2 — — | 
ſera 


animanti ratione uten 


primo, fic de homine loquitur: 
"Og Tay aoyoy Frome aravtuy 


&; 6 OGedg ap ut mri 
7 
Ftbrim, Impudentiam]] Ci · 
cero de Legibus 11. 91 
0 barg 89 4 


Fortuna 


© *% 


170 FH. GroTivs DE VERIT. 


Fortuna bona ſimilitudo eventus, cum hominis 
deſiderio: Affectus vero, quales Amor, Metus, 
Ira, Spes, atque alia ex conſideratione rei vel 
bonæ, vel male, facilis, vel difficilis, motus qui- 
dam in ea animi parte, quæ corpori per ſangui- 
nem maxime connectitur, qui ſui juris non . 
ſed Voluntatis tanquam Dominæ imperio ſubſunt, 
- 'certe quod durationem ac directionem eorum at- 
tinet. Virtutes vero, quarum diverſa ſunt nomina, 
circa utilis electionem Prudentia, in periculis ſub- 
eundis Fortitudo, in abſtinentia alieni Juſtitia, in 
voluptatum moderatione Temperantia, et porro 
alia, pronitates quædam ſunt ad rectum in animo 
longa exercitatione adultæ, quæ ipſæ ut augeri, 
ita et neglectu minui, imo et interire in homine 
poſſunt. Honor vero, cui et ipſi templa dicata 

egimus, aliorum eſt de aliquo tanquam virtute 
prædito judicium; quod ſæpe et malis contingit, 
et bonis non contingit, ingenita hominibus er- 
randi facilitate. Hæc ergo cum non ſubſiſtant 


* Honor vero, cui et ip ſi tem- 
dicata leg imus, ] Cicero dicto 
loco, Livius libro xx VII 
Heæc ergo cum non ſubſiftant, 
&c, ] Poſſet forte aliquis cul- 
tum hunc Ethnicorum ſic inter- 
pretari, ut diceret ab iis non 
tam res, quæ vocihus vulgo 
fignificantur ; quam vim divi- 
nam unde manant, aut Ideas 
quaſdam, quz ſunt in Dei in- 
tellectu, cultas fuiſſe. Sic Fe- 
brim coluiſſe dici poſſent, non 
eam quæ morbus eſt et in cor- 
pore humano ſedem habet, ſed 
vim immitendæ et ſedandæ Fe- 
bris, quæ Deo ineſt; Impuden- 
tiam, non vitium hominum ani- 
mis inhærentem, ſed Dei men- 
tem, quæ patitur Impudentiæ 


hominum aliquando quidpiam 
non male cedere, eamque coër- 
cere, et penis adficere poteſt. 
Similia de ceteris dici queant, 


ut de Amore, Metu, Ira, Spe 


quæ Adſectus ſunt 3 quos Deus 
incitare, aut cohibere poteſt ; 
vel de Virtutibus, quæ ſunt in 
Divino Nomine perfectæ, et 
quarum tenues tantum adum- 
brationes in hominibus videmus, 
ex Ideis earum Virtutum, quæ 
conſummatiſſimæ Deo ſunt, 
prognates 3 deque Honore, qui 
non tam eſt exiſtimatio homi- 


num, quam Dei ipfius ſuffra- 
gatio, qua Virtutem in honore 
eſſe, apud homines, vult. Sed 


Ethnici ipfi nunquam ſunt rem 
ita interpretati, et abſurdum et 
| u 


ſub 


+ mA ß 


„ 


— 2 


un; 


REI IC. CHRIST. Lis. IV. 171 
ac proinde rebus ſubſiſtentibus dignitate compa- 
rari nequeant, neque precum aut venerationis 
intellectum habeant ullum, pro Diis colere à 
recta ratione alieniſſimum eſt, cum ob hæc ipſa 


is colendus fit, a quo hec dari conſervarique 
poſſunt. i 


$. VIII. Solutio objeftionis Paganorum ſumptæ à 
h miraculis apud ipſos. | 


| Solent à Paganis ad Religionis ſuæ commenda- 
tionem miracula adferri : ſed adverſus quæ multa 
excipi poſſint. Nam qui ſapientiſſimi inter ipſos 
Paganos fuere, multa horum, ut nulla idonea 
teſtium fide'' fuffulta, - PEE conficta, reji- 
ciunt. Quædam quæ dicuntur, contigerunt 
in receſſu, nocte, coram uno aut altero; quorum 
oculis falſa rerum ſpecie, per aſtus ſacerdotum, 
imponi facile potuit. Sunt et alia, quæ admira- 
tionem tantum ſui conciverunt apud ignaros re- 
rum naturalium, præcipue occultarum proprieta- 
tum; quale quid accideret, ſi quis apud populos 


ſub nominibus obſcuris et quæ 
plebem fallere poſſunt, Dei ad- 
tributa et Ideas, quaſi perſonas 


quaſdam, colere. Simplicius et 


rectius multo' fuit ipſum Nu- 
men, fine ambagibus, venerari. 
Clericus. 


2 Ut nulla idonea teſtium fide. 


fuffulta, Planegue confita, reji- 
ciunt.] Livius initio 5 Quæ ante 
conditam condendamve urbem pos- 
ticis magis decora fabulis, quam 


incorruptis rerum geſtarum monu- 


mentis traduntur, ea net affir- 
mare nec 'refellere in animo eſt. 
Dalur bæc wenia antiquitati, ut 


mi ſcendo bumana divims, primor- 


dia urbium auguſtiora fac iat. 


a Planeque conficta, &c. ] 
Multo ſatius eſſet in bac re- 
ſponſione adquieſcere, - quam 
concedete miracula;z aut ea, 
quæ à miraculis ſecernere vulgo 
homines non poterant, facta 
eſſe. Talia ſunt oracula, pro- 
digia et curationes morborum; 
quæ, ſi facta eſſent, à veris 
miraculis vix diſtingui quiviſ- 


ſent, certe à vulgo hominum. 


Vide hac de re dicta à nobis in 
Prolegomenis Hiſt. Ecclefiaſtice 
Se, II. c. 1. icus. 


| ejus 


N — . — — —«ỹG — 


* —— 
S 


12 — 2 283 


1 PAC 


| 
1 
15 
[Nt 
by 
k 
85 
s 
5 
4 


turalibus 


arent. Sed 
bonos non fui 


Qbus artibus Simonem ef 
Tyaneum wallifſe 2 
maltis .] Tatianus : 


&y d Uang, Faluwors dd abr 
Thray Tac alrine, tmelvay ovje- 


dam in materia bac nora: Ee 
cum eveniunt,, demones - eorum 
Eauſas ſibi adſcribunt. : 
uod certis carminibus invi- 
tas ſe cogi dicerunt. } Oraculum 


Ay Omray — pe, Stay 

Frede. 

Advenio precibus ſapientibus 
indigetata, 

Quas genus bumanum monitu 

' _ reperere Deorum. 


„ 
* 


al dipog ddt ya | 
@$:0I4proig EAAY (48 Sem 
| dridnoas avayun; 


Cawpoiy, $avroig . 
Sunt evim morbi et difhds $7 


Te „e dd Saerte d 


172 H. GROTIUs DE VIII. 


ejus rei ignaros magnete ferrum duceret : * quibus 
eitus e- Appollonium 3 
luiſſe, a multis proditum eſt. Non negem, con- 
ſpecta et quædam his majora, quæ ex cauſi 
Fels humana vi non potuerint elici; ſed 

talia tamen quæ vim vere Divinam, id eſt, omni- 
potentem, non deſiderarent, cum ad eas ſufficerent 
Spiritus inter Deum hominemque interpoſiti, qui 
pro ſua celeritate, efficacia, atque ſolertia, facile 
poſſent diſſita transferre, et quamvis diverſa com- 
ere ad effectus tales, qui homines in ſtuporem 
uritus, per quos id effectum eſt, 
ac proinde nec bonam Religio- 
nem, jam ex is, que ſupra dixi i 
tum inde etiam, quod certis carminibus invitos 


S a- 


diximus, apparet: 


chr, Ake Hite s om 


ere trafam 


Cee , fuperor cul 
Bled f iv Net % Cee The | "Ra 7. 


olli har dem 
urn nnr 
* Auf N FYt\avrog, Imre 


quibus affantur neſcio quas po- 
teſtates, ut Arnobius loquitur, 
xalmaſuacuive; d Tal; d- 
dare . Mον quaſi eas fibi 
famulas carminibus feciſſent, 
ut Clemens explicat. Minarum 


formula eſt, apud Jamblichum 
in Myſteriis ID libro 


IV. Cap, 5 6, 7. Habet eadem 


Lucanus libro 1x. in verbis Mi- 
noris Pompeii, et ex Porphyrio 
Euſebius lib, v. cap. 10. Præ- 
par. Alias formulas commina- 
tionum habes, apud Lucanum, 
ubi de Erichthone agit; et Pa- 
pinium, ubi de Tireſia. 


ſe 


RELIC. CHRIST. Lis. WM. 173 


— 


ſe cogi dicerent, cum tamen inter fapientiflimos 
etiam Paganorum conſtet, in verbis nullam talem 
vim eſſe poſſe ſitam, ſed ſuadendi tantum, idque 
pro modo ſignificationis. Eft et illorum nequitiæ 
indicium, quod i in amorem ſæpe hujus aut illius, 
hunc illumve renitentem ſe pellecturos ſuſcipie- 
bant, aut vana pollicitatione, aut effectu inju- 
rioſi; * cum hoc etiam humanz leges, tanquam 
veneficium, interdicant. Neque eſt, quod mire- 
tur quiſquam, paſſum eſſe ſummum Deum, ut 
mira quædam a pravis Spiritibus ederentur; cum 
deludi talibus præſtigiis meriti eſſent, qui a veri 
Det cultu pridem darn Tum vero impo- 


tentiæ eorum argumentum, quod eorum opera 
nullum inſigne bonum ſecum adferebant. Nam 


et fi qui viſt funt in vitam revocati, non perman- 


ſerunt in vita, nec viventium functiones exercue- 
runt. Quod ſi quid aliquando a divina pollentia 
procedens in Paganorum conſpectu apparuit, non 
tamen prædictum eſt id eventurum, ad probandam 
ipſorum religionem ; unde nihil impedit, quo mĩ- 
nus divina efficacia cauſas ſibi longe alias propo- 
ſitas habuerit. Exempli cauſa, ſi verum eſt per 
Veſpaſianum cæco vifum eſſe redditum, factum 
id eſt © ut is hac re venerabilior Imperium Roma- 


d In amorem ſepe bujus aut tanquamweneficium, interdicant.] 
illius, bunc illumue renitentem L. ejuſdem. (. adjectio. D. ad 


fe fans ſuſcipiebant,] Vide 
Pharmaceutriam Theocriti et 
Virgilii. Vide Porphyrii con- 
feflionem apud Euſebium lib, v. 
Præparar. cap. 17. et apud Au- 
guſtinum libro x. de Civitate 
Dei, cap. x1. Vide eundem 
Porphyrium libro 11. de non 
eſu animantium, et Origenem 
contra Celſum libro y11, 


© Cum boc etiam humang leges, 


„ 


legem Corneliam de Sicariis et 
Veneficis. L. fi quis by i 
abortionis D. de Penis, 2 2 
ſententiarum lib. v. Tit. xx 111. 

f Cum deludi talibus præſtigiis 
meriti ent, qui @ veri Dei 
cultu pridem defecerant.] Deut. 
XI11. J» 2 Thefl, 11. 9, 10. 
Epheſ. 11, 2, 3. 

g Ut in bac re wenerabilior 


Inperium Romanum facilus adi- 


fiſee- 


- 
r . ˙ Fare GdE=S — 
«pa + - w—_ 83 7 1 


- 
— — —— —-—-— A 
22 4 : i bt 


— 


— 


2 7 


rr 


174 H. GroTtivs pt VerirtT. 
ALS. | 


num facilius adipiſceretur ; lectus quippe Deo 

judiciorum ipſius in Judzos miniſter : fnileſque 
aliorum prodigiorum cauſæ exſiſtere potuerunt, 
b quz cum Religione nihil haberent commune. 
8. IX. Et ab oraculii. 

Eadem ferme omnia aptari poſſunt et ad id ſol- 
vendum, quod de oraculis opponunt, præcipue 
quod diximus, meritos eos homines, ut ſibi illu- 

eretur, contemptis illis notitiis, quas cuique 
ratio aut vetuſtiflima traditio ſuggerit. Tum 
vero i verba oraculorum ferme ambigua, et quæ 
facile interpretationem ex qualicunque eventu 
acciperent. Quod ft quid definitius prædictum 
ab illis, non tamen neceſſe eſt ab omniſcia mente 
profectum; cum aut talia ſint, quæ ex cauſis 


piſceretur; }] TacitusHiſtoriarum 


1v. Multa miracula evenere, queis 


ceeleflis favor et quæ dam in Veſ- 
pafianum inclinatio numi num 
oftenderetur. Dixerat ante Hiſ- 
toriarum 1. Occulta lege fati 
er oftentis ac reſponſis deſlinatum 
Veſpa ſiano liberiſque ejus impe- 
rium poſt fortunam credidimus 
Suetonius eadem miracula nar- 
raturus fic præfatur cap. 7. 
Auctoritas er quaſi majeſtas quæ - 
dam, ut, ſcilicet, inopinato et 
quaſi novo principi deerat : bæc 
guoque acceſſit. Eundem Sue- 
- tonium vide paulo ante cap. 5. 
oſephus de eodem Veſpaſiano 
| bro belli Judaici 111. cap. 27. 
T Sed die yeigorrog a Big iy + 
Aorta iidn, x, Ta cn d' kri- 
ken onfueiwy wpTurxviyrog, Des 
jam illum excitante ad principa- 
tum, aljiſque etiam ſignis ei ſcep- 
tra præ ſigni ſicante. 
— 7 2 cum Religione, &.] 
Sed vide examen miraculorum, 


N 


quæ in gratiam Veſpaſiani et 
Hadriani faQtafinguntur, Hiſtor. 


_ Ecclefiaftice noſtræ Sæcul. II. 
ann. 138. Clericas, Br 


i Verba craculorum forme am- 


bigua.] Vide Oenomai hac de 


re loca, apud Euſebium lib. Iv. 
cap. 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26. 
Hinc Phoebus dictus Græcis 
Acglag. Flexiloqua et ob ſcuia 
oracula Apollinis dicit Cicero 


de Divinatione 11. Utrum eo- 


rum accidifſet, inquit, verum 
oraculum fuiſſet. Multa ora- 


cula poſt eyentum forte ficta 


ſunt, nec paucæ ſunt rationes 


ſuſpicandi multas fraudes adhi- 


bitas a vatibus. Qua de re ele- 
gantiſſimum libellum Gallice 
ſcripfit D. de Fontenello, quem 
vide, ut quæ ad eum defenden- 


dum dicta ſunt Bibliotbecæ Se- 


lectæ Vol. XIII. et que Latine, 
ante omnes, ea de re ſeripſit, 
Anton. van Dale in Libro de 


natura- 


Oraculis.] | 


REL1G. Gant LI B. IV. 175 


naturalibus jam exſiſtentibus præſentiri poterant, 
ſicut Medici quidam venturos morbos prædixe- 
runt; aut probabiliter ex eo, quod plerumque eve- 
nit, conjectari, quod et à rerum civilium peritis 
factum ſæpe legimus. Quod ſi quando etiam 
apud Paganos, aliquorum vatum opera uſus eſt 
Deus ad ea prædicanda, quæ cauſas certas nullas, 
extra Dei voluntatem, habere poterant; non id 
pertinuit ad confirmandam Religionem Pagani- 
cam, ſed magis ad eam evertendam: qualia ſunt, 
= quæ apud Maronem exſtant, Ecloga quarta, ex 
Sibyllinis carminibus deprompta; quibus ille, id 


k Sicut Medici guidam venturos 


mor bos prædixerun!;] Chalcidius 


ad Timæum: Aut enim alitum 
wolatus aut extis, aut oraculis 
bomines præmonentur, prædicente 
aliguo propitio dæmone, gui fit 
eorum omnium que deinceps ſe- 
quuntur ſcius, perinde ut fi Me- 
dicus, juxta diſciplinam medendi, 
dicat vel exitium, vel ſanitatem. 
Et terræ motus Anaximander 
et Pherecydes: Plin. lib. 11. 
cap. 79. f 
I Quod et a rerum civilium 
peritis factum ſæpe legimus. 
Scriptor Vitæ Attici: Ei rei 
ſunt indicio præter eos libres, in 
guibus de eo facit mentionem (Ci- 
cero) qui in wulgus jam ſunt 
editi, ſexdecim vclumina epiſtola- 
rum, ab Conſulatu ejus uſque ad 
extremum tempus ad — 
miſſarum : que qui legat, non 
multum defideret hiſtoriam contex- 
tam illorum temporum, Sic enim 
omnia de fludiis principum, witiis 
ducum, mutationibus reipublice 
perſcripta ſunt, ut nibil in 1is 
non appareat : et facile exiſti- 
mari paſſit, prudentiam quodams 


modo efſe divinatianem. Non enim 
Cicero ea ſolum, que vivo ſe ac- 
ciderunt, futura prædixit, ſed 
etiam que nunc 5 veniunt, ce- 
cinit ut vates. Cicero vere de 
ſeipſo libri ſexti epiſtola ſexta: 
Quo in bello nibil adverſi accidit, 
non prædicente me Quare, quum 
ut augures et aſtrologi ſolent, ego 
guogue augur publicus, ex meis , 
ſuperioribus prædictis, conflitui 
d te aucteritatem augurii et 
ivinationis meæ, debebit babere 
fidem noftra prædictio. Non igi- 
tur ex alitis involatu, nec excantu 
fmiſtro oſc inis, ut in noftra diſci- 
plina eft, nec cx tripudiis ſoliſtimis 
aut ſomniis tibi auguror : ſed ba- 
beo alia ſigna que obſervem. Sic 
Solon prædixit a Munychia 
maxima mala Athenis fore: 
Thales in vico, tunc deſpecto, 
forum aliquando Mileſiorum 

ſuturum. Plutarchus Solone. 
m Quæ apud Maronem exſtant, 
Eclega quarta,] Vide Auguſti- 
num de Civitate Dei lib. x. 

cap. 27. | 

n Nuibus ille, id neſciens, 8&c,] 
Sibyllarum vaticinia omnia aut 
; R dubia, 


276 H. GRoTIVs DE VERIT. 


neſciens, Chriſti adventum et beneficia nobis de- 
pingit. Sie in iiſdem Sibyllinis erat, pro Rege 

noſcendum, qui vere Rex noſter effet, et „ ab 
Oriente venturum, qui rerum omnium potiretur. 


dubia, aut confifta. eſſe jam 


fatis conſtat Ideoque nollem 


Virgilium, Sibyllæ interpretem, 
quaſi vaticinia, per impruden- 
tam, fundentem haberi; ut 
Caipbam, qui neſcius eſt vatici- 
natus, Sibylla neſcio quæ, aut 
potius qui ſub ejus larva late- 
at, ætatem auream prædixe- 
rat redituram; ex eorum ſen- 
tentia, qui omnia renovatum 
iri-putabant, et fimilia iterum 
eventura; qua de re, vide quæ 
dixit Grotius Lib. II. 10. et no- 
tas ad eum locum. Itaque nec 
Sibylla, hac in re, vates fuit, 
nec Virgilius vatieinia de Chriſto 
exſcripſit. Vide Servium ad lo- 
cum, et If, Yoſſi illius Eclogæ 
Interpretationem. Clericus. 
o Pro Rege agneſcendum, qui 
were Rex nofter eſjet,] Cicero 
meminit 11. de divinatione. 

p Oriente venturum, qui 
rerum omnium potiretur. ] Sueto- 
nius de Veſpaſiano cap. 4. Ta- 
citus Hiſtoriarum 1. 

q Abpollinis Oraculum apud 
Porphyrium legitur, | Vide Au- 
guſtinum de Civitate Dei libro 
xx. cap. 23. et Euſebium Præ- 
parationis Iv. cap. 4. Idem 
Porphyrius in libro de Oraculis. 
1 Tt peo 6 Seeg Alyunrios 
i Aapruęnot, Oonti Tex Nuai- 
dic, Aude Te 5 "ECpaiorg, Vere 


- wie repertores Deus (Apollo, 


ſcillcet) /e reftatur Ap yptios 
Pheenicas, Chaldeos, Lydos 6 


e 


| 1 Apollinis oraculum apud Porphyrium legitur, 


Hebræos. Paræneticus ad Gre. 
cos inter Juſtin opera hoc citat 
oraculum : 
Miet XaxFaio oopiay Ndyoy 
5 ap Ecpaios, 
Airoyirntoy avaxla ottatlu- 
you ty a g. p 
Soli Chaldæi ſapiunt, et He- 
brea virùm gens, 
Qui puro haud genitum vene- 
rantur pectore numen. 


Et illud: 
0 wpwroy πο ινοντ Auer 


"Addy Tt nanto oag. 
Qui primum finxit mortalem, 
Adamque uocuvit. 
De ipſo Jeſu Hecates oracula 
ſunt duo, quæ ex Porphyrio 
transſcripfit Euſebius in Evan- 
gelica Demonſtratione: 
Or jpaty aSavdry vx? meta 
TW/14a ð ̊ se, 
Tiyvenet oopin vf νννmejcivog 
dad ye Lex. 
"Aripog rberein  wpoprgerdTy 
ECVV EXEIVY, 
Morte carere animas exutas 
corpore, . novit 
Quemcunque exornat ſapien- 
tia : ſed pietate 
Eft anima illius que longe ex- 
celluit omnes. 
Zu jy adpzvioiy Bacdvo; 
ales wpocfchnTat. 
„I F etorCtwy ug ddt 


wb een. 


Hliur impatidos corpus tulit uſe 


eue dolores; 
Aft 


RELIG. CHRIST. Lis, IV. 177 


uo ait, cæteros Deos atrios eſſe Spiritus, colen- 
2 autem unum Hebræorum Deum: cui dicto 


ſi parent Apollinis cultores, jam tales eſſe deſi- 


nunt: ſi non parent, ſuum Deum mendacii accu- 
fant. Adde jam, quod, ſi Spiritus illi ſuis ora- 
culis conſultum voluiſſent humano generi, ante 
omnia generalem propoſuiſſent vivendi normam, 
et certam fidem feciſſent remunerationis, quæ 
maneret ita viventes, quorum neutrum ab ipſis 
factum eſt. Contra laudati ſæpe eorum carmi- 
nibus Reges quamvis improbi, * pugilibus decreti 
honores divini, * pelleCti homines in amores etiam 
non legitimos, ad mala lucra captanda, ad 
cædes faciendas, quæ multis exemplis demonſtrart 
poſſent. | 


§. X. Rejicitur Paganica Religio ex 2, quod ſponte 
defecerit, ſimul ac humana auxilia defuerunt. 


Tum vero ingens nobis præter ea, quæ ſupra 
ſunt allata, argumentum ſuppeditat contra ſe 


A anina adſcendit cœleſia Laudati ſepe eorum carmi- 

templa piorum. . mnibus Reges quamvis improbi, ] 
Forundem meminit ex eodem Vide ea quæ adfert Ocnomaiis 
Porphyrio Auguſtinus lib, xxix. apud Euſebium Præparatonis 


cap. 23. de Civitate Dei, ubi Evangelicæ lib, v. 23. et cap. 


et aliud adfert oraculum, quo 


Apollo dixerit, legem omium 
Deorum eſſe patrem, quem 
valde ſancti honorant Hebræi. 


r Apud Porpbyrium) Poſſunt 


hec fecte dici in Porphyrium, 
eoſque qui paria de iis Oraculis 
ntiebant, et quaſi argumen- 
tum ad bominen, ut loquuntur 
Dialectici, proferri. Sed cum 
fita non eſſe hæc oracula non 
conſtet, imo vero graves ſint 
rationes credend} commentitia 
eſſe, apud Chriſtianos, vim nul- 
lam habere poſſunt. Clericus. 


35. 
5; Pugilibus decreti honores di- 


_wini.] Ibidem cap. 32. de Cleo- 
mede. Habet hoc et Origi 


contra Celſum 111. 

u Pallecti homines in amores 
etiam non legitimos, ] Oſtendimus 
jam fupra, | 1 

w Ad mala lucra captanda.] 
Vide Euſebium Preparationis 
Y, cap · 22. ; 

* Ad cædes ſuciendas,] Oe- 
nomaiis oracula hujus generis 
recitat, quæ reperies dicto jam 
Euſebii libro c. 10. et 27. 


Pagana 


- 


_ eg — — — — - f. 
re — ns 


„ RIS gry 
- — 2 
— =2 * 


2 — — — — 
— = — — — — * — hf l = 
— — — > — — = 
— — 4 * l 
- 1 8 2 * — — —— 8 8 — 
— —— —— ramen - - | - 
— 2 e a> 5 * hy —- - 
beret wb — 4 — x 
* — * ä . n — 


0 
1 — — 
— — 
Aer 
— — — 
—— —— 


— 


wt! 
g _ 
i 
=» 14 
7 1 
þ " iP! 
N 1 
F * * 
x = 
LE 
q "1 
? ! 
_ 
LY 
1 
1 "I; q 
7 11% # 
+1 
4 
1 . 
[ i 


« Lucianum Pſcudomanti, A- 


178 H. GrxoTrIus DE VERIT. 


Pagana Religio; eo quod, ubicunque humana 


vi deſtituta eſt, plane concidit, tanquam ſublato 
quo uno ſtabat. Nam fi oculos circumferas per 
quotquot ſunt Imperia, Chriſtianorum aut Mahu- 
meti 3 Videbis Paganiſmi nullam, niſi in li- 
bris, memoriam. Imo docent hiſtoriæ, etiam 
Mis temporibus, eum Imperatores aut vim et ſup- 
plicia, ut priores; aut eruditionem et ſolertiam, 
ut Julianus, adhiberent, ad ſuſtentandam Religi- 
onem Paganicam, in dies ei aliquid deceſſiſſe; non 
oppoſita vi ulla, non generis fulgore (fabri enim 
filius a vulgo Jeſus habebatur,) non literarum 
flore, eujus expers fuit oratio Chriſti legem docen- 
tium, non donis (pauperes quippe illi erant,) non 
ulla aſſentatione, cum contra, omnia commoda 
ſpernenda, nihil non adverſi ejus legis cauſa ſub- 
eundem dicerent. Vide quanta fuerit Paganiſmi 
imbecillitas, cum talibus auxiliis deſtructus ſit. 
Neque tantum credulitas Paganorum evanuit, ad 
illam doctrinam; fed et ipſi Spiritus, ad Chriſti 
nomen, ? exceſſerunt è corporibus, compreſſerunt 
vocem, et interrogati de ſilentii cauſa, * dicere 
ſunt coacti, nihil ſe poſſe, ubi Chriſtus invoca- 
retur. | 
§. XI. Reſpon/io ad id, quod Religionis ortus et in- 
teritus aſlrorum efficacie adſcribitur. 

Fuere Philoſophi, qui ut ortum, ita interitum 
Religionis cujuſque aftris adſeriberent. Sed ipſa, 
quam iſti ſcire ſe profitentur, ſideralis ſcientia tam 


. Y Exceſſernmt i pollo in Daphne: Nexpay Id x 
i ms, Nee 
VI11.'7.xvi. 18. Tov xu. Locus hic Dapbnez 


2 233 cbacti, nibil plenus mortuis : id oracula, inpe· 
toe, ubj 2 in vocaretur. ] 
ertullianus Apologetico, Vide 


25 n  vend red Ah os hs he 


n 
P 
b 
I 


9 


— WD OY WW = WW == "w 


Retro. CHRIST. Lis IV. 179 


diverſis ſub normis traditur, 2 ut nihil in ea certi 


reperiatur, præter hoc ipſum, certi eſſe mihi. 
Non de illis loquor effectibus, qui ex natura ne- 
ceſſitate cauſarum ſequuntur; ſed de his, d qui ab 
humana procedunt voluntate, quæ ita ſuapte vi 


rumque ac pœnarum 


c libera eſt, ut nihil ei neceſſitatis extrinſecus im 
Dod ſi ex 1 tali Wenn 


SL 180 neque 
culpa, neque meritum — ; in eo, quod plane 
ſit ine vitabile. Tum vero cum actiones voluntatis 
malæ quædam ſint, fi certa- neeeſſitate ex ccelo 


procedunt, eo quod ccelo ccleſti 
Deus attribuerit; Jam, ſequetur 


bus vim talem 


corpori- 


_ qui perfectiſſime bonus eſt, * malitiz> mo- 


"a aUt nibil in ea certi reperiatur, 
freter bac ip ſunt, cert! ofſe nibil. ] 
Vide egregiam hac de re Batde- 
ſanis Syri Diſſertationem, quam 
reperies in Philocalia de Origene 
collecta, et apud Euſebium Praz- 
parationis lib. yz. cap. AR 

b Qui ab humana proc 
voluntate, que ita 7 po 1 
"_ = ut, _ ei den Vide ras 

ts 
. Ard de re 
librum. 

c NQuam ſentimus ip, 1 
bium vide, — 
libro vi. cap. 6. 

Omniumpue legum, . 
rum ue at PRENATHIN aquitas 
iata;]: Juſtinus Apologetico 11. 
Ei An | Wpoaiphe8s "BA. 4 "47 
N ra 55 2 
ertioy love, dvar "Ih Tov 


naehe ,, wpatlgutry, NN 


enim electione libera ee, 


babet buma num genus, 1b cup 


„ bone 
5 — 272 ee. ati- 
onis nv; et que ibidem 


ſequuntur. — A= 


#4, Tic Secure iz; Sue & fe 


HabAo; Nad Ne. NN 
abr wende e 3 
; trau n 


? — In hoc data wo — 


— ut qui ee _ 
jule, - quippe ſua cu adtus 
tmprobus : 


ut dero jus oft, 


cu uerit divina wiolare prac tas 
Adde Chalcidii hac de re difpu- 
tationem, in Timæo. ; 

e Malitia moralis weram E 


a 5] Contra quam dizit 


Plato de Republica 11. Ali 


baegtre De N A Cauſe 


18 optantem 5 Deus extra cul» 
8 


„ premio- | 


—— — ———_ 4 


180 H. GroTivs DE VERIIT. 


ralis veram eſſe cauſam; et cum, lege poſita, 
profiteatur ſe deteſtari malitiam, cujus vim effectri- 
cem atque inevitabilem inſeruerit ipſis rebus, velle 
eum duo quæ inter ſe ſunt contraria, ut idem fiat 
et non fiat: et peccari in eo, quod quis agat di-. 
vino impulſu. f Probabilius ab aliis dicitur, aſtro- | 
rum influxibus atrem primum, deinde et corpora 
noſtra contingi, et qualitates quaſdam imbibere, 
uz: plerumque in animo excitent reſpondentes 
ſibi appetitiones : ab his autem voluntatem illici, 
et iis obſequi ſæpe. Verum hoc ita conceſſum 
nihil facit ad eam, quam tractare ccepimus, quæſ- 
tionem. Nam Chriſti Religio cum homines vel 
maxime abducat ab iis, quæ corpori placent, ex 
corporis affectihus ortum habere non potuit, ac 
proinde nec è vi ſiderum, quæ, ut diximus, in 
animum non agunt, niſi per eos affectus. Pru- 
dentiſſimi 9 —  eximunt a ſiderum legi- 
bus viros vere ſapientes ac bonos: at tales revera 
fuere, qui primi Chriſtianam Religionem ſuſcepe- 
runt, quod vita ipſorum probat. Quod ſi erudi- 
tioni quoque ex literis aliquam vim damus, ad- 
verſus corporis contagium; fuerunt ſemper inter 
Chriſtianos etiam, qui hac laude florerent. Tum 
vero ſiderum effectus, ut doctiſſimi fatentur, cer- 
tas mundi plagas reſpiciunt, et temporarii ſunt. 
Hæc autem Religio jam per mille ſexcentos annos 


pam, Ut vertit in Timeo Chal- 
cidius, quod cum Moſe congru- 
ere ait Juſtinus dicto loco. 


t Probabilius] Sed — won 


veriflime-qui influxus illos per- 
negant, nec quidquam in Aftris 
agnoſcunt; præter calorem, ac 
lucem, quibus addere licet to- 
tius molis pondus. Atqui hæc 
ad animum proprie nihil fa - 


E Eximunt & fiderum legibus 
wviros were ſapientes ac bonos: | 
Zoroaſter ; My ovys avgave TTv 
tiuaguimy. Fatum augere noli. 
Ptolemæus: — 6 ve 
my Ag ano lag 
Tay dci  Poteſt vir — 
multas aſtrorum efficientias a ver- 


tere. 
durat, 


Retic, CRRIS T. Lis. IV. 191 


} 


durat, nec in una, fed in diſſitiſimis mundi parti- 
bus, et quæ longe ſub alio ſunt ſiderum poſitu. 


F. XII. Oftenditur precipua Chriſtiane Religionis 
probari d ſapientibus Paganorum : fi quid in ea 
oft difficile creditu, paria apud Paganos reperiri. 


Eo vero minus Pagani habent, quo Chriſtia- 
nam Religionem opugnent, quod ejus partes ſin- 
tantæ ſunt honeſtatis, ut ſuapte luce animos 
quaſi convincant; ita ut inter Paganos quoque 
non defuerint, qui dixerint ſingula, quæ noſtra 
Religio habet univerſa: utpote * Religionem non 


n Religionem non in ritibus, 
| ſed in animo efſe pofitam ;] Me- 
nander: 
Seß de Ide Na TiAug Naas 
wy, 
Md N by Tai; RN 
a; Th Ne. 
Deo ſacrifia ſemper ingenio 
probo, 
Neu tu albam weſiem magis 
quam mores induas 
Cicero de Natura Deorum 11. 
Cultus autem Deorum eft optimus 


. idemgue caſtiſſimus atque ſanctiſſi- 


mus, plenifſimuſque pictatis, ut 


eos ſemper pura, integra, incor- 

. rupta et mente et voce Venere- 

mur. Idem de Legibus 11: 

| Caſte jubet lex adire ad Deos: 
animo videlicet, in quo ſunt am- 
nia. Perſius Satyra 11. 


Quin damus id ſuperis, de 


magna quod dare lance 
Non poſſit magni Meſſalæ lippa 
Propago, 
Compoſitum jus, faſque animi, 
fantaſy receſſus 
Mentis, et incoctum generoſo 
Pectus boneſto ? 


Hoc cedo, ut admoveam tem- 
plis, et farre litabo. 


Qui verſus reſpicere videntur 
Pythiæ oraculum, quod eſt apud 


Porphyrium De non eſu ani- 


mantium ſecundo, ubi aliquid 


a viro pio oblatum Hecatombis 
alterius præfettur. Eudem libro 
hæc habet paris argumenti Por- 
phyrius: NY d ze dra u 


 Anjumyay Weg oajacn ν ,¶&xc; dv 


aupiaramivon, un dpnely vi- 
Cao wp 70 Tay Suoriy dy. 
oray Tt To Taj {METH rig dg d- 
rg rive MapaTpuvdtuepoty jb a- 
daùy xaxwy Ti Juxiv eg, 
rcd pos Ta; Dugiag, der Ra- 
your, gp der M TY 
Stie ra ο TWwy bY de Yaipwra 

— 


| {age Tov Orcy Taxa 


pes, dr ovyyers ,]. iy 


.. yy Emidaupy goytyparTo, 


Ayr Tn vacio Suatos ivdov 
: 2 | oof 


: àyvela d ict Spe da. Nunc 
vero eum qui candida quicem 
amictus fit weſle, ſed corpore im = 


Puro, idoneum negunt qui f uro 
3 - 


* ſactte 


* 


* 
3 * 
: — 
* — - FY 


4e . ron go 
_ « l 
2 n £m _ 


F 5 
- 


tur: ac ne i 


* Nager, ac} 


382 H. GroTivs DE VERIT. 


ſacrificet, Ubi vero et corpore 


er veſhitu nitentes guidum, ani- 
mum interim 4 mali purum nom 


babent, et fic ad ſacra accedunt, 
id nibil referre exiſtimant; quaſe 


mon Deus maxinte deleflatur, - eo 


' quod in nobis divinifſimum eff 
* fe babente, ut cui cum 2505 
Air cognatlo. At vero in Bpi- 
dauri Templo praſcriptum erat, 


' © » Caftus udorati wenias ad lining” 


Templi, 

Fas Ju » Eras E 
Caſtinonia autem in eo fita ef, 
t ant? 

poſt: G , im warn, 
Ls nis avig ci, fuer v 
Ader iy Suu, Kat 


Troreadd erg. de yde iow 


de © i rd avis ud ig 
da Nr di A Xoyoe ru 


© © xaTd pwiy obxeieg, I 6 su- 
| Tov, Fray dS; Juyic I prtgtc- 


 Avopuiveoz, Deo ei qui per 


emmia eff, ut vir quidam ſapiens 
dixit, nibil eorum quæ materiam 
* Gabent aut adoleri, aut indigetari 


debet. Nibil enim eff materiæ 


©" particeps, quod non impurum ſit 
materia carenti, ępuare net ſermo 


illi convenit, voce exprimi- 

6 15 un dem * 
ff ex anni perturbationibus vi- 
tium contraxerit, Iterum ibi- 
dem: Os yap' IF ty ly lepoit 


tin” a — £07; aqto tu, 
N Ta ty wort t) 1 


anner. N, iy d Ta vw 


* arg, TH ehe re 


© ery oyarroy aa bows dr dla 


Toy Teppacorivey Sy av poor: 
a dar 
iv Tw vag T#& warpbe. Negue 
enim convenit; ut in iis templis 


gue bomines' Diis dicarunt, etiam 
: pedum wineula pura reguirantur, 


et fine matula calcei, in templo 
Vero ſummi Patris, Mundo bac, 


copites, Et aliquanto 


ſeilicet, non eat puram ſor- 
ore eee noſtri pt [8 
ris 'ultimam' & ptllibus weſten, 
eamgue quam 2 ver ſari in 
illo Patris templo. Ne hoc qui- 
dem ex eodem libro omittam: 


Ties dee d dri Thrwy yettay us. 


Ex&gcw of Sed, eg de 7 795% 
awronimuo Twy Tpooilylon, Ne- 
c Buoiay MapaCavoylsc Thy ep dy 
wer abrwy T5 Y TAY Hera 
dada ey, wog & oubppr g du 
c Tixaveg cut; Rot vero per- 
uaſus eft victimis illis non egere 
Deos, ſed ad anmumm ſprfare 

entis, ep, cis cenſert 


um, reflanms tum de iis, 


Tum de rebus ſententiam, quomoda 


non is temperans, pius juſiuſque 


| evatiat ) Ubi tria 1fta nota quæ 


apud Paulum Tit. 11. 12. c- 
Gpirg & duales & tdb, tem- 
peranter, juſte, et pie. Cha- 
rondas in m anteloquio : 
"Extiv Tiy u #aSagty Wain; 
xaxlag, we Tay Fey & yay way 
r Tompey Svea Te x Tand- 
vlc, d Tag Tov dyapuy ave 
Joo Tcaticcg TE nai nakaig iνν- 
debeti. Omnis malitiæ pura 
mens eflo : neque enim guadent 
Dii pravorum hominum ſacrificiis 
et impendiis, ſed juftis et boneflis 
bonorum actĩonibus. Seneca Lac- 
tantio prolatus, lib, vs. Inſti - 
beg. cap. 24. 6 

eum cogitare magnum et pla- 
cidum et Sk ate ſont nero? sf 
amicum et ſemper in proximo ? 
Non immolationibus et ſanguine 
multo colendum, ſed mente pu 7a, 
bone ropofito. Non templa 
— is 2 ſaxis, 
exſtruenda ſunt, In ſuo cuique 
confecrandus eft peftore, Senſum 
eundem habes apud Dionem 


Pruſzenſem Orat. 3. Thucy- 
dides lib, 1. Eeprd d = 
ply 


— 


SS we = YH) W ©. Ord, Ji b._.404 


RELIC. CARRTISsT. LIS. IV. 183 


in ritibus, ſed in animo eſſe poſitam ; adulterum 
eſſe etiam, qui adulterium committere voluit; 
k non reponendam injuriam; uni marito unam 
uxorem jungendam; fœdus matrimonii debere 
eſſe perpetuum; * hominis officium eſſe homini 


ich ö 73, 76. Nera medley, 


. Feſtus dies nibil e aliud quam, 


officium facere, Diogenes: Arip 
ayaY%g d macay igpipay lep 
tara; Vir bonus none omnem 
diem feſtum huber? 


i Adulterum effſe etiam, gui 


adulterium committire woluit ;] 

Ovidius: a 
Ree gals non liculty non facit, 
Ut 72 ſervaris bene eorput, 

adyltera-mens , 

Omnibus excluſis- intus adulter 

55 | a its 

Seneca pater: Tnceſla eſt etiam 

nne flupro, quæ cupit fluprum, 


Alibi: Non immerits in mmerum 


Porccant ium refertur, que pudici- 


tiam limori pra ſlitit, et non ſibi. 

R Non reponendam injuriam: | 
Plato Critone, - Maximus Ty+- 
rius, Diſſertatione ſecunda. Me- 


nander: 
obree afdrigie ic dvip, d 
Teyia, | 
| "Og vie aduegio Sa whrie” havin 
Cava Bporuv, 
O Gorgia, ille wir vivorum 


imus 
* melins aliis callet fore 


injurias. 
Ariſton Spartianus : Dicenti cui- 
iam, regium efſs amicis bene, 
inimicis male fatere : imo, inguit, 
*amicis bene facere : inimicos, ani- 
cos reddere, Et apud Plutar- 
chum Dion ille, Siciliæ libera- 
tor, philoſophici ſtudii veram 
demonſtrationem in eo ait poſi- 


1 


tam, non ut quis in amicos be- 
ignus fit; ſed ſi quis, injuria 
affectus, ſit exorabilis et cle- 
mens in eos qui peccarunt. 
I Uni marito unam uxorem 
Jungendam ;;] Vide' quæ ſupra ex 
altoftio et aliis ad banc rem 


attulimus, Euripides Andro- 
-mache : 
2 yy x. 
* vαα,˖‘ũ! avdp iy mwias 
. lay Brimorreg - 
valay wy a 
Zripyuew, ig rig ph nan 
olxety Sn. a 


Unum imperare feminis binis 
virum : a 
Contentus uno conjugis wivat 

foro, ; 


"Dui, cup, rite curatam 
„ ee 


In ejuſdem tragadiz choro 
plura ſunt in hune ſenſum. 
m Fedus matrimonti debeve 
8 Quale fuit apud 
— 1rmg ad annum urbis vi- 
imum et quingenteſimu 
cap. 1. Anaxandrides in hunc 


um: | 
o d bow aloxine 
EX wv. 1 
Reciprocum iter hoc nunquam 
vacat infamia. 
n Hominit officium eſſe homini 
cuivis benefacere,}) Terentius 
Heautonti morumeno: » 


14 Homo 


— 


N r — < 
328 * mmm wer 9 Gon ws apes "es _ 
1 * - "ra Xs Ke —"—_—— — 4 0 - 
wes iv; _- 


* — 
AS . 


„ r 


um 


— . — — —-t - 


184 


H. GROT TUS DE VERIT. 


cuivis benefacere, præſertim egenti; , jura- 
mento quantum fieri poteſt abſtinendum; 4 con- 
tentos nos, in victu et veſtitu, eſſe debere ad na- 
turam neceſſariis. Quod ſi quid eſt in Chriſtiana 
Religione creditu difficile, apud ſapientiſſimos 
Paganorum paria inveniuntur: quod de animorum 
immortalitate, et reditu N in vitam, ſupra 


oſtendimus. Sic Plato a 


Homo ſum : humani nihil à me 
alienum arbitror, 
Inter nos cognationem quandam 


natura conflituit, -ait Florentinus 


Juriſconſultus, L. Ut vim, D. 
de Juſtitia. Eodem ipectat pro- 


. verbium, Homo bomini Deus, 


Cicero de officiis primo, homi- 
nibus inter ipſos, omnibus inter 
omnes, ſocietatem eſſe ait. 
0 Praſertimegenti ;] Horatius 
ib. 11. Sat. 11. 
Cur eget indignus quiſquam te 
divite ? 8 
In Mimo: id a 
Bona comparat præ ſidia miſe- 
ricordia. 


p Turamento quantum fieri 


potefſt abſlinendum; | Pythagoras: 


> oparives Dave" doxev yag 
eziriy de di api xiv, 


Non jurandum per deos : quemgue 


enim id curare debere, ut nec j u- 


. rato ſibi credatur. Quod ipſum 


late ad aureum carmen explicat 
Hierocles. M. Antoninus lib. 
111. in viri boni deſcriptione, 


uhr Gone def. Cui jura- 


mento uti non fit opus. Sophocles 


Oedipode Coloneo: 
Oi ra & bp bend y ws Na 
ig oats, 
Nolo te adigere jurejurando, 
ut malum. 


Clinias Pythagoricus trium ta- 
lentorum litem perdere maluit, 


haldzis edoctus Di- 


quam jurejurando rem veram 
aſſirmare. 


Narrat Baſilius, de 


legendis Grecorum libris. 


q Contentos nos, in victu et 
veſtitu, eſſe debere ad naturam 


neceſſariis.] Euripides: 


"Emel Ti der Bee ret . 
Tvoiy av, 
33 Wuar; Y 


Y nx, r J 
Artp Taper g mipuy iz 


ęt peiy 3 , | 0 
Hamini quid eft neceſſe, pre- 
terguam duo, | 
Cereals ermen, atque limpha- 

rum latex, 
Quæ ſunt parata ſemper et 
vite ſati ? 
Lucanus: 5 
Satis eft populis fluviuſque 
Ariſtides : 'Eo9irog yag. e 
xa? outing nai Tppi; de. 
Opus, nimirum,  babemus weſte, 
tecto et alimentis. 5 3 
r Divinam naturam di 
it] Plato epiſtola ad Diony- 
Gu » Vide et Proclum in Ti- 
.mzum, Primum principium 
Plato vocat Patrem: Secundum 
principium, omnium Cauſam 
et præſidem, in epiſtola ad Her- 
.miam, Eraſtum et Coriſcum. 


Idipſum Mentem vocat Plotinus 
libro wert Tediv apxinay rod. 
ot. Numenius Anjuupyey opi- 

| | ficem, 


N RELIC. CHRIST. Lis. IV. 185 


vinam naturam diſtinguit in Patrem; Mentem 
paternam, quam et Dei germen vocat, Mundi 
opificem; et Animam qua cuncta contineantur. 

Cum humana natura divinam jungi poſſe, Julia- 

nus tantus Chriſtianorum hoſtis credidit, et exem- 

| plum dedit in Æſculapio; quem volebat, ad tra- 
dendam hominibus medendi artem, de ccelo ve- 
niſſe. Crux Chriſti multos offendit : at qùæ de 
= Diis non narrant Paganorum auctores? alios fa- 
mulos Regum fuiſſe; fulminatos alios, diſſectos, 
vulneratos. Et vero lætius eſſe honeſtum, quo- 

ties magno ſibi conſtat, ſapientiſſimi ipforum dix- 


ficem, item filium, Amelius 

bon, ut videre eſt quod Euſe- 

bium libro x1, cap. 17, 18, 19. 

Vide et Cyrillum libro contra 
Julianum 111. Iv. et vIII. 
Chalcidius ad Timæum primum 

5 nominat ſummum Deum; ſe- 
/ cundum Mentem, vel Provi- 
dentiam; tertium Animam 
Mundi vel Meatem ſecundam. 

Alibi tria hæc fic diſcriminat, 
Ordinans, Jubens, Infinuans, 

De ſecundo fig idem: Ratio 

) Dei Deus «ft humanis rebus con- 
ſulens, que. cauſa eft hominibus 

bene beateque vivendi, fi non con- 

ceſſum ſibi munus ſummo 2 Deo 

. negligant, Pythagorici ternarium 
numerum per fectum ſummo Deo 
aſſignat, ait Servius ad Eclo- 

gam ſeptimam. Unde nen abit 


| quod habet de iiſfdem Pythago- 
ricis Ariftoteles primo de Calo 
| in ipſo initio. | Copiofius de 
hiſce egit vir longe doctiſſimus 


Rod. Cudævortbus, Anglici Ope- 
ris de Syſtemate intellectuali 
mundi, Lib, x, cap, Iv. quod 


Joy, kvegtdeg Y vrt 


15 


ricus.] * 
Julianus tantus Chriſti 


rum hoſtis credidit,] Libro vr. | 
.O yag Zivg iv peiv volt vonToig 


BZ EauT# TW AgxAnniey A- 


cen: zig de Thy yiv d The Sale 


vita Coe di Our®- ind 
vg it d wouncaue/@- w- 
TW. ET. 
Jaupoy tam, c. Jupiter inter 
ea que intellectu — de 
fe Æſculapium genuit. Eundem 
terris cerni dedit, per Solis vitam 
genitabilem, Hic vero ex cœlo in 
terram progreſſu fatto unica ſpe- 

Epidaurum apparuit. 


cie 2 
Porphyrius, verba ejus referente 


Cyrillo libro quem diximus 
VIII. TVO. al Ti Sed de 
Ty g Tpimeo Vas xaTa xapsy tie 
ardpames, Genus quoddam Deo- 
rum efſe quod ſuo tempore in ho- 
mines mutetur. Quz hac de re 
fuerit Ægyptiorum ſententia ; 
vide Plutarchum vi11. Symp, 
quzſtione 1. Adde his locum 
Actorum x iv. 10, 


ere, 


186 H. GRorrus DE Ver; 


ere. Plato de Republica 11. quaſi preſcius, 
ait, ut vero juſtus exhibeatur, opus efle, ut virtus 
| — omnibus ornamentis ſpohetur, ita ut ille ha- 


— 


— ahis 
denique. 


tur 


Ee ſcelerato, illudatur, ſuſpenda- 
certe ſummæ patientiæ exem- 


plum ut exſtaret, aliter obtineri non poꝛerat. 


e. Plato de Republica IT, 
Freſcius, ait, ] Græca fic 234 


pong beer feed v - 


ciſat, ix 


dende h. Unde Ci- 
cero illud ſumpfit, et in tertium 
de *. 


ublica librum retulit: 


—.— ei denique aufer antur, 
deni, damnetur, vin- 
Ciatur, nratur. Lactantius, libro 
v1, Inſtitutionum, cap. 17. 
hunc nobis locum Senecm ſer- 


POOR maaus, non 


periurur, quam bene. 
— nobis —— 
oculve poait iftis verſibus: 


Wege 22 — cigeag, la- 


— ns apc, _ 
cm 


vir veneiur, rapiatur, 


re 8 yn * ayug” ti; 
aldies, = 


tor met 
Ps ar ori ſanguinem: in 
terram pri us 
ndet ether, terra ſe in 
calum feret, 
Quam nofter unguam ſermo 
aduletur tibi » 


Tali vere convenit illud K 


ſchylii, Platoni memoratum , 
dicto loco: 
Od yag dorery dic og, a eh, 
DJeXet, 
Ba N ca axoa Fa pic; xage 


roltatvos 
Ly — 


. ee Me, non 
credi, optimus. 
Sulcor profundes corde demerſos 


gerens, 


Unde ille ſeſe pulchra cenſilia 


exſerunt. 


HUGO 


HUGO GROTIUS 
2 D E | | 


. LR LP ATE 


RELIGIONIS CHRISTIAN. 


—_— 1 * 


9 


LIBE TITS 1＋.. 7 


J. I. Refutatio Fudaiſmi incipiens ab allocutione ad 
rae ing Fudæsds. 


Qin E eſt, quod ex obſcuro ſpecu eni- 
te 


tentibus paulatim ſe oſtendit inter lucem | 
nebraſque medium, talem ſe nobis ex denſa 5 
Paganiſmi caligine gradum moventibus Judaiſmus thy 
flert, et primordium veri. Quare Judzos | 
compello, ne nos averſi audiant. Cognitum no- 
bis, *eſſe ipſos progeniem ſanctorum virorum, 
quos Deus et per Prophetas, et per Angelos ſuos, 
inviſere ſolebat; ex eadem gente natum Meſſiam, 
et primos Chriſtianiſmi doctores: ipſorum eſſe 
arborem, cui nos ſumus inoculati; cuſtodes eſſe 
ipſos oraculorum Dei, quæ nos non minus ipfis 


Ee ipſos progeniem ſanfo- que ſeguuntur, ex Rom. Ix. 
rum er RR hec, et x. x1, Adde Matth. xv. 24. 


. I 6 Venera- 


— —— N —— 
Wa. 4 ow cc —P_- * "FE 323 * — 


188. H. Grortivs DE VERI T. 


veneramur; ac cum Paulo ſuſpiria pro ipſis ad 
Deum emittimus, orantes ut quamprimum veniat 


illa dies, cum, ablato b velamento, quod vultui 
eorum impendet, clare nobiſcum viſuri ſunt © com- 
plementum Legis, cumque, ut habent veterum 
vaticinia, noſtrum, qui alienigenæ ſumus, quili- 


bet Hebræi viri pænulam apprehendet, rogans 


ut concordi pietate colamus unicum illum Deum, 
Deum Abrahami, Iſaaci, et Jacobi. 


F. II. N Judæos debere miracula Jeſu 
51.ꝗbere pro ſufficienter probatis. 


Primum ergo rogantur, ne iniquum exiſtiment 
in cauſa aliena, quod in ſua æquum judicent. Si 
quis Paganus ab ipſis quzrat, cur credant miracula 
a Moſe facta, nihil dicant aliud, quam inter ſuos 
adeo perpetuam conſtantemque ejus rei fuiſle fa- 
mam, ut non potuerit, niſi ex teſtimonio eorum, 
qui vidiſſent, proficiſci. Sic ab Eliſeo auctum 
apud viduam oleum, * purgatum ſubito a mala 
ſcabie Syrum, * hoſpitz filium ad vitam revoca- 
tum, et ſimilia alia, credunt Judzi; non aliam 
fane ob cauſam, quam quod teſtes bonæ fidei id 
proditum ad poſteros tranſmiſerunt. De Eliæ 
vero in cœlum raptu, unius Eliſæi, tanquam 


viri omni exceptione majoris, teſtimonio fidem 


habent. At nos, de Chriſti adſcenſu in cœlum, 


b Yelamento, } 2 Cor, 111. 


111. 21. viIII. 14. X. 4. 4111. 


3. Gal. 111. 24. 

4 Hebr&i viri pænulam] Za- 
chariz v111. 20. et ſequenti- 
bus, Eſalæ 11. 2. x1x. 18, et 


24. Michaæ 1v, 2, Oſeæ 111. 


4. Rom. x1. 25, 


e Ab Eliſeo auflum apud vi- 


duam oleum, | 2 Reg, cap. rv. 

f Purgatum ſubito d mala ſca- 
bie Syrum,)] Ibidem cap. x1. 5. 

8 Hoſpite filium ad vitam re- 
wocatum, | Dicto cap, Iv, 

h De Elie vero in celum 
raptu, | Ditto libro cap. 11. 

duodecim 


4 
T 
— 
x 
Y) 
* 
* 
3 
bp 
3 
If 
E. 
4 
* 
* 
5 


—— 1 Act «. SE 


r ond hoo men ad co; oo 


* 
e e 3 


RELICG. CHRIST. LIE. V. 189 


duodecim proferimus teſtes vitæ inculpatæ: * de 
Chriſto poſt mortem in terris viſo, multo plures: 
quæ ſi vera ſunt, verum ſit neceſſe eſt et Chriſti 
dogma: planeque nihil à Judæis pro ſe adferri 
poteſt, quod non et nobis pari, aut potiori jure 
poſſit aptari. Sed ut teſtimonia omittamus, res 
prodigioſas à Chriſto factas, ipſorum Thalmu- 
diſtarum et Judæorum confeſſio eſt: quod ipſum 
ſufficere debet. Neque enim poteſt Deus dog- 
mati, per hominem promulgato, auctoritatem 
efficacius conciliare, quam miraculis editis. 


6. HI. S, ines quod objiciunt, falta har miraculs 
- 2563 | ope demonum. We 1 


At ope Dzmonum facta ab eo prodigia, dixe- 


runt aliqui : verum hæc calumnia ſupra jam refu.. 


tata eſt, eo quod ubi Chriſti dogma innotuit, 
omnis poteſtas Dæmonum confracta eſt. Quod 
addunt aliqui, didiciſſe Jeſum in Ægypto magicas 
artes, ſpeciem veri multo minorem habet, quam 
ſimilis Paganorum adverſus Moſem accuſatio, 
quam apud Plinium et Apuleium videmus. 
Nam fuiſſe Jeſum unquam in'Agypto, non con- 
ſtat, niſi ex diſcipulorum libris; qui addunt, in- 
fantem adhuc inde rediiſſe. At Moſem magnam 
ætatis adultz partem in /Egypto.egiſle, * et ipſius, 
Pet aliorum narratione certum eſt, Sed et Mo- 


i Duodecim pro * teſtes] xxx. cap. 1. 
e. XVI, 19. cu XXIV. 52. n Et Apuleium] Apologetico 
Actor. 1. 11. 


& De Cbriſto mortem in © Et ipfius,] Exodi 11. 1v. et 
terris viſo, multo plures :] Matth. ſequentibus. 
XIV III. Marc. xvi. Luc. xx Iv. p Et aliorum narratione cer- 
Joh. xx. xx I. 1 Cor. xv. tum eft.) Manethonis, Chære- 

1 Ipforum Thalmudiflarum et monis, Lyfimachi, apud Joſe- 
Judæerum conf 0 eft :) Vide phum contra Appionem primo, 
quæ allata ad librum 11, Juſtini, Taciti. | 
n Nam apud Plinium] Libro 


ſem, 


— 
iP 


———— 
— — 


#90 H. GRorivs nE Very. 


ſem, et Jeſum, valide purgat hoc crimine lex 
utriuſque, 4 tales artes diſerte vetans, ut Deo 
inviſas. Tum vero ſi Chriſti, et ejus diſcipulo- 
rum tempore, uſquam aut in /Egypto, aut alibi, 
exſtitiſſet ars ulla magica, qua poſſent ea fieri, 
que de Chriſto: prædicantur, muti omnes ſubito 
ſanari, claudis greflio, cæcis viſus dari ; Impera- 
tores, Tiberius, Nero, atque alii, qui ad in- 

uirenda talia nullis impendiis pepercerunt, haud 
dubie eam deprebendiſſent. Et ft verum eſt, 
quod tradunt Judæi, ſenatores magni Synedrii 
gnaros fuiſſe magicarum artium, ut reos poſſent 
convincere; fane cum iidem Jeſu inimiciflimi 
fuerint, et honori ejus maxime per miracula cre- 
ſcenti invidentes, aut opera ſimilia ex eadem arte 
edidiſſent ipſi, aut certis argumentis apertum fe- 
ciſſent ipſius opera non aliunde proficiſci. 


ON W. Aut vi vocum. 


Quod vero Judzorum nonnulli prodigia Jeſt 
adſcribunt nomini cuidam arcano, quod a Salo- 
mone in Templo poſitum duo leones per mille et 
amplius annos cuſtodierint, quodque ab Jeſu ſub- 
lectum fit, non mendaciter modo, fed et impu- 


denter confictum eſt: cum de illis leonibus, re 


maxime inſigni, atque admiranda, nec libri Re- 


— — 
— — 
— —— 


— —ů—— OY; 
— — — — - 
— LY — 2 
— 5 


—— — 
— — 


q Tales artes diſerte vetans, ] 
Exod, XXII. 18. Levit. xx. 6, 
27. Num. xxIII. 23. Deut. 
XVIIT. 10. 1 Sam. xxvIII. 9, 
2 Reg. XVII. 17, XXI. 6. 
Actor, x111, 8, 9, 10, XVI. 
18. AIX. 19. 

r Tiberius, ] Tacitus Anna» 
lium vx. Suetonius ejus vita e. 


I LXIII. et Lx Ix. 


s Nero,] De quo Plinius li- 


| bro xxx, cap. 11, in Magiæ lu- 


cantus libido illi major fuit. 
Poſtea: Nemo unguam ulli arti 
impenſius favit. Ad bæc non 
s ill; defuere. non wires, non 
iſcendi ingenium, Mox narrant 
magicis canis initiatum a Tiri- 
0 wo 
t Qu i, | Thal - 
md ks de — et ti- 
tulo de Sabbato, 


floria: Non eitbaræ tragicigue 


- 
4 


_— 


3 
7 
; 


REeiic. CHRIST. LIS. V. 197 


gum, nec Paralipomena, nee Joſephus quidquara 
prodant ; ſed nec Romani, qui cum Pompeio 
Templum intrarunt, ante Jeſu tempora, tale ali- 
quid compererint. 


& v. Ofteditur diuina fuiſſe Jeſu miratula, quis 
5 I unius Dei, qui Lana et opifex. 


Verum poſito à Chriſto edita eſſe prodigia, 
quod Judæi fatentur, dicimus, ex ipſa lege Moſis 
ſequi, fidem ei adhibendam. Dixit emm Deus 
Deut. xviII. futurum, ut poſt Moſem, alii quo- 
Prophetæ à Deo excitarentur, iiſque obedien- 

à populo; niſi id fieret, graves pœnas de- 
nuncians. Certiſſimæ autem Prophetarum notæ 
ſunt prodigia. Neque enim illuſtriora animo 
concipi poſſunt. Ad Deut. x111. dicitur, fi quis 
Prophetam ſe ferens prodigia ediderit, ei non cre- 
dendum, ſi populum ad novorum Deorum cultum 
pelliciat. Nam illa prodigia ut fiant, in hoc tan- 
tum à Deo permitti, ut experiatur an ſatis con- 
ſtans ſit populus in veri Dei cultu. Ex quibus 
locis, collatis inter ſe, Hebræi interpretes recte 
colligunt, omni ei * qui miracula faciat, creden- 
dum, extra quam ſi a veri Dei cultu abducat ; 
quia in eo ſolo caſu 828 ſit, ne miraculis, 
quamvis ſpeeioſis, fides habeatur. Jeſus autem 
non modo falſos Deos eolere non docuit ; ” ſed 


u Certiſſimæ autem Prepbeta- x Qui miracula faciat,] Cu- 
rum nate ſunt pradigia.] Et fu» juſque prædicta impleantur. 
turorum prædictiones, que et Hoc argumento valide pugnat 
ipſæ prodigiis recte accenſentur, Chryſoſtomus v. adverſus Ju- 
Deut. xv III. 22+ dæos, et ſermone, Chrifum 
Hebræi interpretes] Vide eſſe Deum in Tomo vr. Savi- 

Moſem Maimonidem, et alios liano. 
productos in Conciliatore Ma- Sed contra hoe, tanquam 
naſſis, quæſtione Iv. ad Deute - crimes graviſſimum, diſerte we- 
ronomium. tuit,] Marci x13, 29, 32. Job. 
«, >» + 0 


: 
$ 
: 
13 


192 ff. GroTtivs pet Verir. 


Contra hoc, tanquam crimen graviſſimum, diſerte 


vetuit, docuitque nos, et Moſis, et qui eum ſe- 
cuti ſunt, Prophetarum ſcripta venerari : quare 
nihil eſt, quod miraculis ejus objici poſſit. Nam 
quod quidam objiciunt, 5 wn Jeſu aliqua in parte 
a Moſis lege diſcrepare, id non ſufficit. 


§. VI. Solutio objectionis ſumpte ex diſcrepantia 


inter legem Moſis et legem Feſu : ubi gſtenditur 


lege Mofis per fectiorem aliam dari potuiſſe, 


Nam ipſi Hebræorum Doctores normam hanc 
ponunt: ad imperium Prophetæ, id eſt, mira- 
cula facientis, qualecunque præceptum intrepide 

ſſe violari, excepto illo de unius Dei cultu. 

t ſane poteſtas leges condendi, quæ penes Deum 
fuit, cum per Moſem daret præcepta, poſtea ab 
eo non abiit : nec quiſquam, qui ſuo jure leges 
dedit, eo impeditur alias etiam pugnantes dare. 
Quod Deum eſſe immutabilem objiciunt, id nihil 
eſt: non enim de intrinſeca Dei natura, ſed de 
operibus agitur. Lux tenebris mutatur, juventus 
ſenectute, æſtas hieme, quæ omnia Dei ſunt 
opera. Adamo olim Deus poma cætera permiſit, 
2 unius arboris fructu interdixit; nempe, quia ita 
libuit. Prohibuit generaliter homines occidere: 
d Abrahamo imperavit ut filium mactaret. Victi- 
mas ſeorſim à Tabernaculo alias vetuit, alias 


© AVIT. 3. Act. xv. 20. 2 Cor. 


v. 10, 11, 18. vi. 9. x. 7. 


X11. 2. 2 Cor. v1. 16. 1 Theſſ. 


1, 9. 1 Joh. v. 21. 
5 al imperium Prophet, id 


et, miracula facientis, qualecun- 


: que præceptum intrepide poſſe vio- 


ri, } Ponitur hæe regula in 
Thalmude titulo de Synedrio, 
vic ad præceptum Joſuz violata 
lex Sabbati Joſ. vi. Et extra 


locum lege præſcriptum ſacrifi- 
carunt propheræ, ut Samuel, 
1 Sam. vir. 17. 1111. 8. et 
Elias 1 Reg. xv111. 38. 
a Unius arboris fructu inter- 
dixit;] Gen, 11. 17. 
d Abrabamo imperavit ut fi- 
lium maciaret.] Gen. XXII. 2. 
c Alias vetuit, alias accepit.] 
Diximus modo de hac re. 


accepit, 


SE ow / /«˖«˙·˖ wWo 


6 


RITTO. CHRIST. Lis. V. 193 
accepit. Nec ſequitur, fi bona fuit lex per Mo- 


ſem data, nullam dari potuiſſe meliorem. Solent 
parentes cum infantibus balbutire, ad ætatis vitia 


connivere, cruſtulo eos ad diſcendum allicere. 


At ubi proceſſit ætas, corrigitur ſermo, inſtillan- 
tur virtutis præcepta, oſtenditur quæ ſit honeſti 


pulchritudo, quæ ejus præmia. Non fuiſſe au- 


tem ejus legis præcepta ſumme perfecta, vel eo 
liquet, quud multi illorum temporum viri ſancti 


vitam ſecuti ſunt illis præceptis excellentiorem. 


Moſes qui ultionem doloris partim manu, partim 
judicio exigi permittit, ipſe atrociſſimis injuriis 


vexatus, © precatorem ſe pro inimicis conſtituit. 
Sic f David rebelli filio 
ſe jacta fert patienter. 

nuſquam leguntur, cum tamen id lex permitteret. 
Nimirum * ad majorem populi partem aptantur 


i vult, 6 maledicta in 
imiſiſſe uxores viri boni 


leges : itaque in illo ſtatu par fuit quædam diſſimu- 


lari, ad perfectiorem regulam reducenda illo tem- 


d Non fuiſſe autem ejus legis 
pracepta ſumme per fecta,] Hebr. 
VIII. 7. 

* Precatorem ſe pro -inimicis 


conſtituit.] Exod, xxx11. 11, 
12, 13, 31. Num, x1. 2. XII. 


13. XIV. 13+ et ſequentibus: 
XXI. 7, 8. Deut. Ix, 18, 26, 
KXXIII, > il 

David rebelli filio parci 


vult,] 2 Sam. xvIII. 5. 


8s Maledifia in ſe jacta fert 
Fal ienter.] 2 Sam, xvi. 10, 

h Ad majorem populi partem 
aptantur leges : | Origenes adyer- 


ſus Celſum 111. Qt 


wie Tay vet rd ago; Toy I- 
Tavra e T8, HN νν·- EQero Toig 
" aT0NTL VOjaug, Ore & TH; x 
Waß vai, ann wy N 
TY; #a\Nigucs Quod quidam ait 


legum conditorum dixiſſe interro« 


Sa 8 | 12 * 


atum, an optimas dediſſet le 
Seibes, * ommum wo 
optimas, ſed quantum fieri pote- 
rat. Porphyrius lib. 1. De non 
eſu animantium, de legum con- 
ditoribus: EI d Frei pos Tov 
x4T2 vai Meyer jatcoy  Bioy 
acprgavrt; % & wpooinyr' ay g 


NA, og Th zv, dg Th ayd- 


| > Ta TY gaumats 
@oautug mennulai v - 
oil, Ti Tic Tov TETOv dra wy 
vga d va pin. Ble; Dis f 
illi reſpicientes ad vitam illam 


guæ ſecundum naturam eft, et 


media wocatur, et ad ea que 
capiant homines, qui externa, 
e in corpore ſita ſunt, Bona 
malaque exiſtimant, leges condi- 
dere; in quo lædit vitam qui 
talibus legibus melius aliguid ad- 


- gicit ? 
pore, 


* 
— ECT ae be Coe. « 
. * 0 ma A 4 2 1 tn mY ebe 
rr 3 — x 
TE nes 
N * # 2 A - — 


W 


— — — 
— 
=” - — ** 


— —— 


— * 1 _— . — 4 => 


_ 2 
_s - I — 
— — 


'79 H. GroTivs' D VERIT. 


. pore, quo majore vi Spiritus populum novum ex 
— V4, PA > Deus ſibi erat collecturus. Etiam 
præmia lege Moſis aperte propoſita, ad hanc 
vitam mortalem ſpectant omnia; unde fatendum 
eſt, ilegem aliquam illa lege meliorem dari po. 
tuiſſe, quæ aterna præmia, non ſub umbris, ſed 
_— proponeret, quod lege Chiſti factum vi- 
demus. | | 


§. VII. 4b Jeſu in. terris obſeruatam legem Moſis, 

nec poſt abolita, niſi ea precepta, que intranſecam 
bonitatem non. habebant. * 

Notandum hic obiter ad vincendam iniquitatem 
Judæorum, qui Jeſu comvi fuerunt, Jeſum peſſi- 
me ab ipſis tractatum, et ſupplieio deditum, cum 
nullum ejus admiſſum adverſus legem poſſet ad- 
ferri. ht erat, leibis utebatur Judai- 
eis, ® veſtitu fimili, * purgatos ſcabie mittebat ad 
-Sacerdotes, paſchata, et alios dies feſtos reli- 
gioſe obſervabat. Si quos ſanavit ſabbato, oſten- 
dit non tantum ex lege, 4 ſed et ex receptis ſen- 
tentiis talia opera ſabbato non interdicta. Tum 
vero primum ccepit promulgare * legum quarum- 
dam abrogationem, cum morte devicta in cœlum 


i Legem aliquam illa lege me- ſacerdotes, ] Mat. vii 1. 4. Marc, 


1. 44. Luc. v. 14. 
aperte proponeret, quod Chriſti 
=” factum 2 Hebr. 


VII. 19. 22+ VIII, 6. 2 Tim. 


1. 10. 

* Circumciſus erat,] Luc. 11. 
21. 
I Cibis utebatur Fudaitis,] 
Gal. IV. To 


m Yeflitu fanili,] Matth. 1x. 
. KO. . 
n Purgatos ſcabie mittchas ad 


9 Paſchata, et alios dies 67 
religi 25 — 2 


41. Joh. 11. 13, 23. XI. 56. 


x1 t. 1 ſoh. vii. 2. N 
P Offendit non tantum ex lege, 
Matth. x11. 5, 


.. 4 Sed et ex. receptis ſententiis 


tali a ſabbato nan interdicta.] 
Matth x11. 11. 


r arumdam abroga- 
tionem, 10. Coloſſ. 11. 
14. 


eyectus 


„ens rs T.-L 


Ry” 


Ow Wt ff 


ao. vo - =» 


LL c_ = — 


REI IO. CHRIST. LIS. V. 195 


evectus, etiam Spiritus Sancti conſpicuis donis 
ornaſſet ſuos, iiſque rebus oſtendiſſet adeptum ſe 


pꝑpoteſtatem regiam, in qua continetur legis 
3 auctoritas: idque ſecundum Danielis 
vaticinium, capite II. et viII. collato etiam 
capite viII. et XI. qui prædixerat fore, ut paulo 
poſt deſtructa regna Syriæ et egen (quorum 
poſterius ſub Auguſto contigit) Deus regnum 
daturus eſfſet * homini, qui plebeius videretur, in 
omnis tractùs ſermoniſque populos, et quidem 
nunquam deſiturum. Pars vero illa legis, cujus 
neceſſitas à Chriſto ſublata eſt, nihil continebat 
ſua natura honeſtum: ſed conſtabat ex rebus per 
ſe mediis, ac proinde non immutabilibus: Nam fi 
ex res per ſe aliquid haberent, cur faciendz eſſent, 
omnibus is, non uni, eas præſeripſiſſet 
Deus; et ab initio ſtatim, non poſtquam bis mille, 
et quod excedit, annos vixerat humanum genus. 
Abel, Enoch, Noe, Melchiſedec, Job, Abra- 
ham, Iſaac, Jacob, omnes viri pii et Deo exiv 
mie cari, hanc legis partem ignorarunt, aut to- 
tam, aut ferme totam, neque eo minus 


runt teſtimonium et ſuæ in Deum fiduciæ, et 


* Poteftatem regiam,] Actor. unum Judze locum, quo certe 


TT, 36. Apoc. 1 5 

t In qua continetur legis con- 

u Homini, qui plebeius vide - 
retur,] Dan, 11. 45. VII. 13. 
Nam filius homins Hebreis 
vilitatem quamdam ſignificat. 
Et. fic vocantur Prophetæ, com · 
parati cum Angelis: ut et lIac- 


dende aufferitas 21] 3 1.26. 


chiadæ notatum ad Dan. x. 16. 


„ Omnibus populis, non uni, 
eas preſcripfiſſet Deus; ] Id au- 
tem tantum abeſt, ut leges ali- 
quot, puta de primitiis, de de- 
cimis, de congregatione ad feſtos 
dies, expreſſe ſe referant ad 


omnes gentes coire non pote- 
rant. Vide Exodi xx II. 19. 
et xxxiv. 26. Deut. xxv1, 2. 
et ſequentibus. Item Deut. x11. 
f. et ſeqq. xIV. 23. et ſeqq. 
tem Exodi xxXI II. 17. XXXIv. 
2, 23, 24. Deut. xv, 16. De 
ſacrificiis legem eodem modo in- 
terpretata eſt vetuſtiſſima con- 
ſuetudo. Solis Hebræis, non 
et alienigenis, datam Moſis le- 
gem docet Talmud in titulo de 
Synedrio, et titulo Chagiga: 
Maimonides ad Deut. XXIII. 
et Bachai. 8 


amoris 


— eG 


195 H. GrxoTrivs DE VERIT. 


amoris divini in ſe. Neque Moſes ſocerum Je- 
thronem ad hos ritus ſuſcipendos adhortatus eſt; 
neque Jonas Ninevitas; nec alii Prophetæ Chal- 
dæos, ÆEgyptios, Sidorios, Tyrios, Idumæos, 
Moabitas, ad quos ſcribunt, ob eos non ſuſceptos 
reprehendunt, cum peccata ipſorum ſatis exacte 
enumerent. Peculiaria ergo erant hæc præcepta, 
* five ad vitandum aliquod malum, in quod proni 
erant Judzi, five ad experimentum obedientiæ, 
ſive ad rerum futurarum ſignificationem intro- 
ducta. Quare non magis mirandum eſt, ea abo- 
leri potuiſſe, quam ſi quis Rex municipalia quæ- 
dam ſtatuta tollat, ut toti imperio jus idem ſta- 


tuat. 3 vero quidquam adferri poteſt, quo 


eum fe adſtrinxiſſe, ne quid ejus mu- 


probetur, 
taret. Nam ſi dicas, præcepta hæc vocari perpe- 
tua, / eadem voce utuntur ſæpe et homines, cum 
ſignificare volunt, quæ ſic jubent, non eſſe anna- 
lia, aut certis temporibus, puta belli, pacis, 
caræ annonæ accommodata: quo tamen non im- 


.pediuntur, quo minus novas de iiſdem rebus con- 


ſtitutiones edant, ubi id publica utilitas exegerit. 
Sic et Dei præcepta data Hebræis alia erant tem- 
poraria, quamdiu in locis deſertis ageret popu- 


lus, * alia adſtricta habitationi terre Chananææ: 


* Sve ad vitandum aliquod 
malum, in quod proni erant Ju- 
dæi,] Rituales ſupra modum. 
eoque ad idololatriam proni. 
Oſtendunt id paſſim Prophetæ: 
maxime Ezechiel xvr. | 

y Eadem voce utuntur et bo- 
mines, L. Hac edictali. Cod, 
de Secundis nuptiis. L. Hac in 
perpetuum. Cod. de diverfis 
prædiis, libro x1. et alibi ſæpe. 

2 Aut certis temporibus, puta 
Belli, pacis, care annonæ accom- 


medata :] L. Valerius apud Li- 


vium lib. Xxx IV. Quas tempor® 
aligua defiderant leges, mortales, 
et temporibus ipſit mutatas video: 


ellum abrogat ; que in bell, 


| 220 in pace late ſunt, plerumgue 


2 Duamdiu in locis deſertis 


 ageret populos, ] Ut Exodi xxv11, 


ut. XX11T, 12. | 
b Alia adſtricta babitationi 
terræ Chananee :] UtDeut.x11, 


1, 20. XXVI. 1. Numb. xxx111. 
52. > 


ab 


2 ae 


4 „ 


hs 8 A wy my wy 00 


py 


” * * 


5 
J 
- 


RELICG. CAHRIS r. LIE. V. 197 


ab his ergo ut illa diſtinguat, perpertua vocat, quo 
intelligi poſſit, non debere ea uſquam intermitti, 
niſi Deus contrariæ voluntatis daret ſignificatio- 
nem. Quod loquendi genus, cum omnibus po- 
pulis ſit commune, eo minus mirari debent He- 
bræi, qui ſciant in lege ſua jus perpetuum et 
ſervitutem perpetuam vocari, quæ duret à Jubi- 
Izo ad Jubilæum: Meſſiæ vero adventus ab 
ipſis vocatur complementum Jubilzi, five magnus 
Tabea Quid quod novi Fœderis olim ineundi 
promiſſio, apud eee Hebræos, exſtat, ut 
e Teretniz xxxl. ubi pollicetur Deus novum ſe 
pactum initurum, quod ipſis mentibus fit inſcrip- 
turus : neque opus habituros homines, ut Reli- 

ionem alii ex aliis diſcant, apertam enim omni- 
bog fore. Præterea veniam ſe daturum ante de- 
lictorum. Quz res ferme ita ſe habet, ac ſi rex 
aliquis, poſt graves civium inter ſe inimicitias, ad 
pacem ſtabiliendam, ſublata legum varietate, com- 
munem omnibus eamque perfectam legem impo- 
nat, et in poſterum ſe emendantibus polliceatur 
omnium commiſſorum impunitatem. Hæc quam- 
quam ſufficiunt, euntes per partes ſingulas ſublatz 
legis, oſtendemus, eas tales non eſſe, ut aut Deo 
per ſe placere poſſent, aut ſemper durare deberent 


Jus ferperuum et ſervitu= fit vocatur complementum Jubi- 
tem perpetuam| Exodi. xxI. 6. li,] In Pereck Cheleck et 


1 Sam. I. 22, Et fic vocem alibi, idque ex Eſaia 1x1, 2, 


DW in lege rituali accipi 
poſſe ſenfit Joſephus Albo lib, 
111. Fundamentorum capite 
16. etiam ſacerdotium Phineæ 
dicitur Y TY» Pil. evi. 
30, 31. ele v alda, Sirachidæ 
XLV, 21, 2 leon alw- 
via, 1 Mac I 5. 

4 Meſſiæ vero adventus ab ip- 


| Pereck Cheleck eſt Cap. xi. Li- 
bri Thalmudici de Sy nedriis. 
Verum illic non occurit quod 
habet Grotius, certe in textu 
Miſchnz. Accuratiores haſce 
citationes eſſe oportuit. ] | 

e Jemmiæ xxXI. ] V. 31. et 

8. l 


$. vill. 


198 H. Grorrvs Dx Vert. 


§. VIII. LD ſacrificia, que nunquam per ſe Des 
f cuerunt. | 
Præcipuum, et quod maxime in oculos incurrit, 
funt facrificia, de quibus multi Hebræi ſentiunt, 
rius ab hominum ingenio ea excogitata, quam 
a Deo juſſa. Certe id apparet Hebræos multorum 
rituum fuiſſe appetentes, 5 ita ut ſatis cauſæ fue- 
rit, cur Deus plurimos eis injungeret, vel ob hoc, 
ne ad falſorum Deorum cultum memoria Æg 
tiaci incolatus redirent. At cum eorum fer 


plus æquo hæc æſtimarent, tanquam per ſe Deo 


grata, et verz pictatis partem, reprehenſi ſunt 


per Prophetas ; 


f Ab bominum ingenio ea ex- 
eogitata, ] Chry ſoſtomus x11. de 
Statuis, de Abele locutus 1 Ov 
wap wagd rg patoy, & de 
ee Dad ule 
aps rd ouvidire; duda Nelg, 
r Yuciay ix aviveyxe, Non 
enim ab lo edactus, non Ac - 
cepta gue. de primitiis eliquid 
confiitueret, ſed' apud ſe Juapte 
morus conſcientia 22 illud 
abtulit. In reſponſfis ad Ortho- 
doxos, in operibus Juſtini, ad 
Interrogatum IXXXIII. Ov- 
delg Twy Suodyrwy Ta arvya d- 
covey To ©:9 wpo T9 vu xaT# 


_ why Dulay Rara Iven, ag 


qaivera; 6 Oe rar poobeta - 


 peevog, Th TauTn; dex deln 


7 


vb Toy a ebdperov ad r,. 
Nemo eorum qui ante legem pe- 
eudes Deo obtulit, diuino id juſſu 
fecit, quamguam patet talia ac- 
ceptaſſe Deum, et arcceprando 
e carum fibi eſſe eum gui 
offerebat. ¶ Copioſius hac de re 
egit Joan. Ar de Leg. Ri- 


tualtbus Jud, Lib. 111. Diſſ. 2, 
honey? hh 


1 


Cacrificiorum cauſa, inquit Deus 


8 Ita ut ſatis cau it, 
cur Deus pros eis — 
vel ob hoc, ne ad fa ſorum Deo- 
rum cultus memoria Agyptiact 
incalatus redirent.] Hanc ipſam 
cauſam legis de facrificiis affert 
Maimonides, in Ductore dubi- 
tantium lib, 111. cap. 32. Ter- 
tullianus adverſus Marcionem 
Il. Sacrificiorum guogue onera 
et operationem, et _ oblationum 
negotioſas fcrupuloſitates nemo re- 


 prebendet, quaſi Deus talia pro- 


drie fbi eraverit, tam 
Lab, : — mibi 
multitudinem ſacrificiorum ayeſtro- 
rum? Et, quis exquifevit ifta de 
2 = rs? Sed illam | 
induſtriam ſentiat, que populum 
— — — - 
greſſionem, ejuſmodi officiis reli- 
4 ſug voluit adftringere, gui- 
luperſtitio ſæculi tur, 
uf ab te avocaret illas, fibi jubens 
cris fe aci s delinqueret 0 
h Sacrificiorum, Acc.] Para» 
phraſis hæc eſt Grotiana Pſ. L. 
non tranſlatio ad verbum. Ta- 
lia ſunt et ſequentia. Clericus. 


apud 


Rxe1rc. CHRIST. LIS. V. 199 


apud Davidem Pſalmo, qui eſt apud Hebræos 
quinquageſſimus, ne verbum quidem tecum velim 
commutare : nempe, ut holocanſta alia ſuper alia 
mibi mactes; ut juvencos, aut hircos accipiam de tuis 
ſeptis. Nam certe quidquid animantium per ſaltus 
paſcitur, aut per montes errat, meum eft. In nu- 
merato habeo et volucres et feras : ita ut, fi quri- 
rem, nihil opus eſſet mibi te convenire ; mibi, in- 
quam, cujus eft hoc Univerſum, et . quidguid in es 
conſpicitur. Putaſne veſci me carne pingui, aut bi- 


bere hircorum ſanguinem imo laudem Deo ſacriſi- 


ca, et vota redde. Sunt inter Hebræos, qui hæc 
eo dici aiunt, quod qui ſacriſicia illa offerebant, 


animo vitaque impuri eſſent. At aliud docent, 


quæ attulimus verba, rem, ſcilicet, per ſe nihil 
habere Deo gratum. Et, fi ſeriem totam Pſalmi 
conſideres, pios illis verbis alloquitur Deus. 
Dixerat enim: Congregate mibi pios: deinde, 
Audi, popule mi: hæc docentis ſunt. Poſtea fini- 
tis, quæ attulimus, ut fieri ſolet, ad impios ſermo 
convertitur: Inpio autem dicit Deus. Eundem 
ſenſum oſtendunt loca alia, ut Pſal. LI. Sacri- 
ficia ut tibi dem, gratum tibi non git, neque holoeauſ- 
tis dalectaris. Sed quod were tibi placet ſacriſicium, 
eft animus culpæ ſue ſenſu dejectus : mentem enim 
920 actam atque contritam, o Daus, non defpicis. 
imile eſt illud Pſal. x1. Vilima et oblato libs 
non deleftaris. Sed me t ö 


lem ac ſubmiſſum te prabeas, | Ita- Amoſo v. 6. 


200 H. GROTTIUSs DE VERIT. 


cap. 1. fic Deus loquens inducitur: Duo mihi tit 


victimæ Satias me tenet holocauſtorum ex arieli- | 
bus: et adipis quamvis pinguiſſimi. Nec amo ſangui- 
nem, ſive ille juvencorum eft, five agnorum, ſrue 
hedorum, ut cum es apud me appareatis. Nam quis | 
hoc de vobis exegit, ut eo modo ſubdialia impuraretis? | , 
Apud Jeremiam vero vii, locus eſt huic gemi- a 
nus, et ejus interpres : Sic ait Dominus Angelorum, F 
Deus Ifratlis. Holocauſia veſira congerite cum vic- t 
timis, et ipſi earum carne veſcimini. Nam quo Q 
primum tempore majores veſtros eduxi ex Agypto, 9 
nihil exegi aut præcepi de bolocauſtis et victimis. \ 
Sed hoc eft quod illis ſerio edixi, ut mihi obedientes c 
forent : fic me fore Deum ipſorum; ipſos vero meum be 
populum. Utque ea incederent via, quam ego ifſis 2 
eram imperaturus. Sic omnia ipſis proſpere even- = 
tura. Apud Oſeam hæc ſunt Dei verba cap. vi. in 
Beneficentiam in homines multo l acceptiorem habeo, ſe: 
quam ſacrificium: de Deo recte ſentire ſupra omnia = 
e&ft holocauſia, Apud Michzam vero cap. v1. Al 
cum quæſtio eſſet inſtituta, quomodo quiſpiam et 
Deum ſibi optime conciliaret, arietum ingenti Lr 
numero, vi magna olei, an vitulis anniculis : ff 
reſpondet Deus, Dicam tibi quid fit vere bonum, * 
mihique gratum. Nimirum * ut ſuum cuique red- 4 
das, ut bene aliis facias, et ut Deo humilem ac ſub- 59 
miſſum te præbeas. Quibus ex locis cum appareat, : 

_ facrificia non eſſe earum rerum in numero, quas Py: 
Deus per ſe aut primario velit ; populus vero irre- conf 
pente paulatim, ut fit, praya ſuperſtitione, in illis _ 

1 Acceptiorem babes, quam ſa- numero 19 C11, ab Efaia con- Leg, 
erificium :] Ita et Chaldæus in- tracta in ſex, XXX III. 15. 3% (becun 
N hunc locum exponit, Micha hoc -loce in tria: ab 1 Sicbas 
* Ut ſuum cuique reddas, ut Eſaia in duo, Lv1. I. ab Aba- Alcent 
bene aliis facias, et ut Deo humi- cuco in unum, 11. 4. Item a» BY — 


que aiunt Judæi legis præcepta 99 een Aa. > ; 
UN 4 5 | poſuerit 


poſuerit potiſſimam pietatis parteni et victimis 
ſuis crediderit pecata ſatis Rn nr quid mi- 
rum eſt, fi tandem Deus fuſtulit rem ſuaptè na- 
tura mediam, ſed cujus uſus jam in vitium fluxe- 
rat; cum rex quoque Ezechia a Moſe erectum 
#reutn ſerpentem confregerit, ideo quod populus 
eum religioſo cultu venerari cœpiſſet? Nęque va- 
ticinia deſunt, qu factifica' illa, de quibus con- 


quivis intelliget, qui modo coriſiderarit, ſecundum 
Moſis Legem hctificar! ſoli Aaronis poſteritati 
conceſſum, idque duntaxat in fols *pattio. Jam 
vero Pſalmo cx, ſecundum numerum Hebræum, 
promittitur Rex latiſſime 'dominatufus, initio reg- 
nandi facto ex Sione ; qui Rex idem et Sacerdos 


in perpetuum futurus eſſet, idque inſtal Melehi- 


iri in Ægypto, ubi non tantrum Ægyptü, ſec 
Aﬀtii 00 de, et Ifraeltæ Deum ü cukuff 
et capite EX VI. ait, füturum ut longiſhime diffiti 
et omniuth ſermonum populi, non minus quam 
Ifraelitæ, munera Des o a0 et ex ipſis quo 
que conſtituantur, qui ſint Sacerdotes et Levitæ: 
" que omnia, ſtante Moſis Lege, fieri non pote- 
rant. His adde, quod apud * Malachiam cap: 1. 


Retro. CRRTST. LIS. V. 251 | 


trovetſia eſt} deſitura ptedixerint ; quod facile. 


ſedeci. Efaias'vero cap. XIx. dicit, altate viſum 


cum Rex quoque Execbia 2 
Moſe erectum æreum ſerpenter 
confregerit,] 2 Reg. cap. xVII I, 
verſ, 4. 

m Nu omnia, Parte. Meſti 
Lege, peri nom porerumt.] Adde 
locum ] remiz 117, 16. In 
&icbus i 55 dixit Dòù mint, non 
dicent ultra, Area furderis Do- 
nin; negue ejus rei vemet in 
cogitationom aut meindririu, meque 
viſthbunt Atrum; negque ultra, 
ur mnc, fits a 


Ibid .| Ne ipſi quidem Judæi 
Legem ſuum̃ obſer vate amplius 
potuerunt, ex quo late ſpatfi 
ſont, Fieri enim non poterat 
ut mares omnes ſe/ter Heroſo- 
limam conferrent, ex Lege 
Exod. XXIII. 17. ab omiftbus 
terris quas cblebant. Ea Lex 
ſcribi non potuit, niſi populo 
non mägnog eiqtie a*Tentofio 
non ad mod um temòto, Clericus, 
n MMalachiun cap t.. Vide 
hujus loci luculentam pataphra- 

ſin, 


a » 
* 
'L 
L 
. 1 
_ . 
! "*" 
: . 
| : 
: 

: 8 
©} 
1 
+ : 
* 32 
, 
= 
* 
— — ILY 
A 
, * 
4 
p 534 
' "9 
7 py! 
? 4 
: = 
1 
44 
1 
be 9 * 
1 
* > 
* 
-* 
2 
*4Y 
+ 
o 
/ 
: 5 
2 
7 2 — 
1,4 
: 
Tx 
"> = 
if 
14 
1 
. 
* 
bp 
* 
9 
1 
* 
"7 72 
893 at 
PS © 
: l 
* 
1 4 
? \ 
= 
7 
& a 

- 7 
1 
* "a 
1 

Ty 
l 
* 
4 Pa 
= 
19 
4 


i (4 


} 


202 H. GRoTivs DE VERIT.- 


Deus futura prædicens, faſtidio ſibi eſſe ait He- 
bræorum munera; ab ortu ad occaſum, apud 

ntes omnes nomen ſuum celebrari, ſuffitumque 
ibi fieri, et puriſſima ſibi offerri. Daniel vero 
cap. IX. Gabrielis Angeli de Chriſto oraculum 
referens : adolebit, inquit, ſacrificium et munus. 
Neque verbis tantum, ſed et rebus ipfis ſatis ſig- 
nificat Deus, non amplius probari ſibi præſcripta 
per Moſem ſacrificia; cum jam, per annos am- 
lius mille ſexcentos, patiatur Judzos eſſe ſine 
ae ſine altari, ſine certo generum cenſu, 
_ conſtare poſſit, qui ſint, quibus ſacra facere 
as ik, b 


§. IX. Item ciborum diſcrimen. 

Quod de ſacrificiorum lege oſtendimus, idem 
oſtendamus et de ea, qua ciborum certa genera 
interdicuntur. Conſtat ergo, poſt magnum dilu- 
vium, Noæ, ejuſque poſteris, a Deo jus datum 
quolibet victu utendi; quod jus proinde non ad 
en tantum, et Chamum, ſed et ad Se- 
mum, ejuſque poſteros Abrahamum, Iſaacum, 
Jacobum tranhit. Sed cum poſtea populus, in 
AÆgypto pravis ſuperſtitionibus ejus gentis imbutus 
eſſet; tum primum Deus quædam animantium 
genera edi vetuit, / ſeu quod illa potiſſimum 


fin, apud Chryſoſtomum 11, 
adverſus Gentes, he 2 

0 Noe, A eris, Deo 
jus datum "= 225 utendi;] 
Obſtare videtur mentio anima- 
lium mundorum et immundo- 
rum, in diluvii hiſtoria, Sed 
aut id aar, wpihnyar dictum 
eſt ad eos quibus nota lex, aut 
immunda intelligi debent ea 
que hominum victus naturali- 


-.Y 


ter defugit : quæ profana dixit 
Tacitus Hiftoriarum vi. niſi 
malis munda accipere quz her- 


bis aluntur, immunda quæ aliis | 


paſcuntur animantibus, 


p Sew quod M bs 


LEgyptii Diis ſuis offerrent, et 
ex illis aruſpicium facerent ;] 


Origenes libro 1v. contra Cel- 


ſum : ric p xai 


( Ares wodow) Trams i BY 


Mu 


1 * 2 — I 5 
Y #24." - ns £ * — 81 2 2 
P » 2 A u — 
ls Oe OE I OBE Ter 9 IVE : 
3 8 - = e A , - 


F>-- 7 * * 6 ; L — 
D 


4 


* 


4 hes mY era : 
K 


MyavTE0, aototic po To au- 
Ia; det nal rde & gpary dy- 
v yeyerpaina, aa wν, 
er Sead, Aal if T4 vi vp 
r Tu ATWY N A dapra a 
yiig xννοντννDe, Sevi ri 7s 
wept r EMdvTwy Trogar TROY, ATE 
vuανẽ Tay ynivwy cafaũ ra ruy- 
Xdvorrts, nal regs ruf T ad ff 
na rννανν,] ei, GUN amrayey 
Ta 6204 G To Tay avOpaToy 
vv, Lmroduorres Tay (ay xa 
ra apa v epa, Kal Gygine 
epa, ua d Wave Kai 
nod aura pc d Bunovras, ore 
BuNovrai, d Tac pavraciag Tay 
TouyN Carey vp , $73 Tag 
riet nal utiefie THATTE, * 
ard emol did The iy Toig anbyorg 
Exoig aNTKGpaEIO fhavTinig, St 
un Toy wepiixorra Th Oe jul 
rd, u Tay xa2-Japay Droos- 
£12y bfrT4Qwoi, iow: Ih Tw 
ND ,eZ Emi Thy , pot Tos 
Greg, rde Ipdxavrat," IN - 
tag M NUKBG* vd ανq“ xt 
Tn1pnTgu TIG wif Taira Lie, 
ory al tvapytorpas pon ig Th 
ra vr Cay vIWwovTah ATE 
{4h Iva tray Thy Faqgabvay ty c 
dtp A poic TW C ToafTOv, o 
Tovarres Tic To ragamhioiucy Tis 
xauiag, xal & xaxiay u de 
Je naxiay Say iy Tolg TuoR Tay 
Can, ingyicat Tate ma Baa, 
der Eimep d Ts Mcd Te- 
Dayana, xa rd THITW Batjpa- 
reg anopayy atuv vai, Its 
pie tic xa rave Eauy Tapper, 
val er ano TY Tis a%uv, Th 
I array, nal Tav indgw Ewa 
oUyyevay Taiyovoy, Er xa} ab- 
7% avataivuy Th . copia ty Th 
el Cay Hialatuy, Wavre prev 


aua daęra t pnc iy Elvas Th vH 


REIIC. CRRIST. LIBE. V. 


203 


Egyptii Diis ſuis offerrent, et ex illis aruſpicium 


Uv Wag Alyurrieg nat Tot 
Aol; avepurog tives [AavtING,. 
&; iir T6 chat xa daga Te 
un rad Mali quidam dæ- 
mones, et (ut fic log uar) Tita- 
nici aut gigantei, gut impie in 
verum numen et cœleſtes Angelos 
ſe geſſere, idogue cœio ejecti 
ſunt, circa cor porum craſſiora er 
impuriora in terris ſe agitant 3 
cumgue aliguam circa 
futura perſpicaciam, ut qui à ter- 
renit corporibus ſint liberi, et in 
talibus is multum wrſatiy 
boc 1% . bumanum genus 
ut abducant à vero Deo, inſi- 


nuant ſe in animantium fera at 


rapacia maxime, deinde et in 


callidiora, et ea, quoties valunt, 
guo wvolunt movent, aut etiam 


talium anjmontium vim imagino- 


ſam intitant ad hos aut illos vola- 
tus motioneſve, ut hamines capti 
divinati 
animalia, Deum cuncta continen- 
tem non quarant, 7 veram 
exerceant pietatem, ſed cogitatio - 
nibus ſuis decidant in terram, in 
aves, in drarones, quin etiam in 
vulpes et lupos. Obſervatum 
enim eſt harum rerum- peritis, 
predifliones maxime notabiles per 
id genus animantia fieri, . non 
valentibus, ut videtur, dæmoni- 
bus tantum efficere in manſuetis 
animantium, quantum prawa ifta 
animantia paſſunt in aliis que 
diximus animantibus, ab id guad 
ia babent witio fimile, non vi- 
tium praprie, vaſi vitium. 
4 cas 1 ale? in Meſe 
et miratus . ſum ipſe, et dignum 
miratu exiſſimo, bee eſt, quod 
cum percepiſſet naturas animan- 


tium diverſas, five & Deo tdofius 
K 2 ew, 


us que per muta fiunt 


1 
* * 


> to - 
LEAR 


” pn 
PP 


"OE" 4 


— 2 
ua — — 


— 


| 
1 
i 
i 
if: 
| 
.F. 
ru 


| 
| 
| 
| 


— ——äö — 
—— 


— — —— — i — —— — — — — 
— —— —— — — — — . -— 


_— 


— K—-— 


— —— 


2 —— ˖C—— 


— 4 


* ——— 
—— — 


> — —— — 


— 


204 H. GroTivs De VE RIT. 


facerent ; 4 ſeu quod in lege illa umbratica certis 


6a, que ad animantia et ad de- 
moser animantium cui ue amnes 


2 five propria it e ſci- 


uctus ad noſcen os ani- 


| — gradus, omnia ea impura 


Pronu ncia vit, que ab Ægyptiis 
255 = gentibus vim divinandi 
re cenſebantur; contra vero 


omnia ea pura, que extra illum 


cenſum. Similia habet 
eodoretus, libro vi 1. adver- 
fus Gracos. Non plane alie- 
num hinc quod .Monetho dixit, 
NopcaSerhons xl mira ana, 
Hd, Toi AlyurTiog te- 
yorg — Cum plur ima 
cvnſtitu iſſet 2 — are in- 
2 1 t quod Ta- 
eitus — : Profana illis 
omnia, ate apud nos ſacra. De- 
inde: Cæſo ariete velut in contu- 


meliam Ammonis, bos quoque im- 


molatur, quem Mgyptii Apim 
colunt. 

q Ser quod i in lege illa umbra- 
tica certis animantium generibus 
certa bominum vit ia notarentur. 


Barnabas in Epiſtola: "Orr N 
Ned 2 2 p&yeo It yoipoy, 


8T" ax70v,\ Ye 6fomlepar, 50 M- 

J es dy % 3x kx 
— ir ad, 1 * Rate i 
Ti TW. Noypearre, TTeperg yet 
ot Ne Moyo ab &y T9 atv- 
Trgovojaie, Kat Ha Shoovraa Tpog 
Toy Any Torroy Ta Trxencipard 
un. Apa on Fc H Toi oed 
Td f p. Nr fe dr &y eu- 
ali iXdMnoe, Td &y Xeigtoy, pd 
rohre, glgnxev. Od pb roh], 
Penn, a 06G Totob org, aur 


dec dhe tie xoiporg* drar y af 


c rara wen, I TO 


x blu tkavriy. "Oray It bpepnIS- 
kara y Nuptoy. Kai 


xo; Fray rp, on ods Thy 
xugioy, dra Te wenden, ugev- 


vagen, nat N arinuy ind. 


obde 4 gdyne, ont, Tv atroy, 
ob dẽ T3 dfunrlapey, oi Tov lx, 
ads vd x6pana, Od jun, gen 
* Nen dyd gd role raid Tig, 
a rung n ode d n6T& na 
ipwrog 3 kaurete Thy Tpo- 
rv, 4 EL Ta G- 
Tia by dmg ard, xal bn 
rupouriy wg by axtpaiootyy Wet = 
Tarooyre," Ka na a 
rad ra x guet ma; Morpiac odp- 
xe g rara q, dyra Nef THY 
wompiz auriy, Kat of $aync, 
no), T{eIparyay, ode r, 

n On ph, now, Fi 
lacie Nhen NL parole 
rotei roi, arrutee 816 N flow 
aotce; 4 eie TW Ha- 
r. Ng nat rad ra Ta lx N- 
Na Axa uu wagala ty 16 Log 
R 645 nonupaCavra 00 Te 
Nora, ann iy Th 75 X27 rod 


Po du nau ANN xa Toy da- | 


uod o pan, $now. Tips Tf ; 


ev ph n weudoqDipor, oo de o- 
bieden Toig Toorroug, Ori 


dan a, d NM TmMeoverlet Thy 
a podeucu boa yap ton & ra- 
Ta iy rpirac. A 0088 Thy 
Vauvay $4yn, Od tl, geren, n 
NAeια&νο, obe $Sopede, ob d Het 
on Kere docs roig. neee vi; 
rere yep v er mag Ev.auTiy 
aXAdIot Thy , va vr, pry 
afpey, « md di Sv . AN- 
Me ek Th vad iA ο ẽ,. 
od A vp, nov, 0pe0r0 din rot 
jets alve anovoputy dvoulay 
aruvIyTa; TW (aa & axaJap- 
car, ov? * aig m 
dvofalay vu, Td yp gd 
TWTE Y it. * 
g 


r “Aff ]ð¶ ] In PPT IAN ITON 


* 


Retro. Curist. Lis. V. 20g 


animantium generibus certis hominum vitia nota- 


Sead r puiv By Mano vi 
Mywadla by mVEYAaTt ,: of 
de dr Id) The 'rapncg, we 
l Ppuped ran Far Aa 
Caves Ie Tpiiy Toypadray Woo 
Aaeld, xa? N Ec Maud 
piog ddp de oö droge! i Bonn 
aot%av' xadag ol iy ues Topeucy- 
Tus by TubTEt6 big rd Bunn? 1 1 
(3s 4 NY vin gn u 

8 8 roy 7 
LUAELTAVETIV de xte. xal i 
wry Notary bender 
Te rM,=ud dab tl; agra- 
vive Ixrre vie, dal eg Tig 
vnde. d aire Magic, p- 
ved nay Muov nat japy- 
NaN. Th N] © Thy Tpopiy 
MapeCiver olds why Tppolla abr, 
Kal Wo 2 dramavdtasrec, 
roppairer al dener. vag Emre, 
Brimov ir . Ti B N 
X0XZAZo Dai paeTh TAv Pobupivay 
TW Mugiov* A THY MENETEVTWY 
d AXA dA, PraaTYy By Ti 


vag  {METE TAY AgAgvTWY Ta 


04a rats xuply nal Trgevruy* 
bra el r, Fri hn parity 


ig toly_ebqpoguyng, nal au- 


Kwpetvay Toy Myev TY Kugite Ti 
de 73 Tixndovz dri 6 Nate by 


[ 


rob x6o wi pe, xat Toy 


&y00 aiana, ixdixerai, GR ret 
Wag iwopoStTnos MwTng H · 
Quod dixit Moſes, ne weſcimini 
porco, neque aquila, neque oxyp- 
tero, neque coruog neque piſce qui 
22 careat, in ſecreto intel- 

au tria comprebendit dogmata. 
Quo tendat, . ipſe in Deu- 
terenomio aſtendit: Et teſtabuntur 
Fapulo meo juſta mea, Non igitur 
Præceptum Dei proprie eſt, hoc 
vel illo non weſct : ſed in ſpiritu 


dixit Ma Moſes, De porco hoc 


ef qued voluit: nolite congluti- 
nari cum heminibus illis, qui por- 
cis fant fimiles, Nam dum ln 
. obliviſcuntur domini 
ſui: Ubi autem res contra eum, 
agnoſcunt dominum, Nam et , 
poreus ubi comedit, non curdt 
domi num : ubi * clamat : et 
rurſum ubi quod edat accepit, ta- 
cet, Neque comedas, inquit, agui- 
lam, neque oxypterum, . wil 
vium, neque coryum : Hoc dicit, 
ne conglutineris beminibus ejuſ- 
modi, gui labore ac ſudot e victum 
febi neſciunt guærere, ſed aliena 
rapiunt ra, atis ſuis, ins- 
diaſque ponunt ſpecie ſumpta bona 
ambulant ium. N et ani- 
mantia illa otioſa dum defident 
ſpeculantur 4 alienis fe 
oſcant carnibus, noxia malo i 
ingenio. Ne comedas etiam mu- 
r nam, inguit, nec polypum, nec 
ſepiam. Hoe dicit, ne aggluti- 
nando ſimilem te reddas Baminibus 
talibus, qui perpetuo ſunt impii 
et morti ſervantur: ficut piſcium 
illi foli qui damnantur, in funds 
natant, nec in ſummo, ut cæteri, 
flvitant, ſed in imo ſolo degunt. 
Sed nec daſypodem egmedas, in- 
quit : Cur vero 2 „ ne f 
Prerorum corruptor, aut fimilis 
talibus, Lepus enim anno guoque 
ad ejectamenta alvi fit . 
Duet enim habet annos, totidem 
et cavernas. Sed nec byena, 
ait, weſcere : id eff, nec adulte 
fo aut fimilis adulleris. Unde 
oc Hoc enim animal quotannis 
mutat naturam, et nunc mas fit 
nunc feemina, Sed et mu ſtalam 


merito odio habuit. Nimlrum, 


boc monet, noli ſimilis Je Illis 
guos.audimus ore infamia pat rare, 
3 neue 


* 
Nee 2 3 
a 3 ˙ A ta M-- 
8 x — 


206 FH. GroTivs DR VERIT. 


rentur. Non eſſe præcepta hæc univerſalia, appa- 
ret exemplo ejus, quod conſtitutum eſt de carne 
beſtiæ fato ſuo mortuæ Deut xiv. ut Iſratlitis 
quidem ea veſci non liceret, * incolis autem lice- 
ret; quos quidem incolas Judæi omnibus officiis, 
tanquam Deo commendatos, proſequi jubentur. 
Veteres quoque Hebræorum magiſtti aperte tradi- 
derunt, © Meſſiæ temporibus, ceſſaturam legem 


neque aggrega te faminis in eum 
modum morigerantibus : nam ani- 
mal illud ore concipit, De cibis 
ergo loguens Moſes tria dogmata 
in ſpiritu elocutus eft. At illi 


Ero x 100 carnis ſuæ ſimpliciter 


de cibis ea accepere. At trium 
illorum dogmatum cognitionem 
etiam David conſecutus e. Dicit 
enim: Beatus vir qui non ambu- 


lavit in confilio impiorum, nimi- 
rum, quomodo piſces verſantur in 


tenebris in profundo abditi. Et 
in via peccatorum non fletit ; 


nimirum, ut illi, qui cum vide- 


antur Deum timere, feccant por- 


Corum inflar : Et in cathedra 


ilentium non ſedit : nimirum, 
ut wolucres qua raptui imminent. 


Habete et ea que ad ſcientiom 


pertinent. Dixit Moſes : Edite 


 omne bi dum ungulis et ruminans. 


uid ait? qui cibum ſumit, ag - 
ns es altorem ſuum, et in co 
acquieſcens lætatur. Bene dixit 
al praceptum m—_ Qu id 
igitur dicit? . Aaberendum iis 
gui Deminum timent ; tis qui in 


corde meditantur, quod accepere 


in verbis præceptum; tis qui lo- 


uuntur juſta Dei, eaque ſervant ; 
15 qui nerunt meditationem opus 
eſſe letitiee ; iis gui ſermones divi- 
mos ruminants. Quid vero bifi- 
dum ungulis ? quia vir juſtus in 


- boc- &vo ambula!, et alierum 


æ vum exſpetat. Vide quam pul- 
chre leges dederit Moſes. Laudat 
hæc Barnabæ Clemens Strom. 
v. Habes autem multa partim 
his eadem, partim fimilia, in 
Philone libro de Agricultura, 
et libro, Pejorem inſidiari me- 
liori z que longum eſſet tran- 
ſcribere, Similia ex Ariſtæo 
habet Euſebius lib, vI 11. cap. 9. 
r Incolis autem liceret;] Piis 
ſcilicet, ſed non circumciſis, 
de quibus agitur et Levitici 
XII. 25. XXV. 4, 7. et in 
Thalmudicis titulis de Rege et 
Synedrio, et apud Maimonidem 
libro de Idololatria, 

s Meffie temperibus, ceſſaturam 
legem 7 Ai, werits lon 
non minus puram fore, quam bu- 
Bulam.] Ita R. Samuel in Me- 
cor Chaim. Thalmud in titulo 
Nida, Legem ait non manſu- 
ram nifi ad tempora Meſſiæ. 
Notandum etiam quoſdam Ju- 
dzorum Magiſtros, inter quos 
eft Bachai, ſentire leges de cibis 
vetitis proprias eſſe terra Pa- 
læſtinæ, nec extra eas fines 
quemquam illis obligari. Multa 
etiam animantium nomina quid 
fignificent, ' aut ignotum eſſe 
Judzis, aut inter ipſos contro- 
verſum; quod credi non debet 

n per- 


5. .4 4. Mo oo ren 


- mentio fit futura. 
« facrificiis dicebamus, etiam de feſtis diebus verum 
eſt, iis quoque confidere populum ccepiſſe ; tan- 
quam his bene obſervatis, non magni ducenda 
eſſent, quæ de cætero peccarentur. Unde Efaiz 
cap. I. 
faſtidire, et oneri tanto fibi eſſe, ut vix queat 
ſuſtinere. De Sabbato ſpecialiter opponi ſolet, 
eſſe præceptum univerſale, et perpetuum ; quippe 
non uni populo datum, ſed in ipſa mundi origine 
Adamo omnium parenti. Reſpondeo, aſſentien- 
tibus Hebræorum doctiſſimis, duplex eſſe præ- 
ceptum de Sabbato, præceptum recordandi, 
Exodi xx. 8. et præceptum obſervandi, Exodi 
Ee 


RI 10. Cunter, Lis. v. 207 


de cibis vetitis, et ſuillam non minus puram fore, 
quam bubulam. Et certe, cum ex omnibus po- 


pulis unum ſibi colligere Deus voluit, æquius 


fuit ut libertatem, quam ut ſervitutem, in rebus 
talibus, communem faceret. Sequitur inſpectio 
: feſtorum dierum. N 15 1 


§. X. Et dierum. 


Hi univerſim omnes inſtituti ſunt in memoriam 


peneficii a Deo accepti, cum ex Ægyptiaca cala- 
mitate liberarentur, atque deinde — 5 in 
terram promiſſam. Jam vero Propheta Jeremias 
- XVI, et xxIII. capite, ait, tempus venturum, 
— nova, multoque majora beneficia iſtius bene- 


4* 


cii memoriam ita obſcurent, ut ejus vix ulla 
Tum vero, quod modo de 


eus ait ſe calendas ipſorum et dies feſtos 


Præceptum recordandi impletur reli- 


8 fuiſſe Deum, ſi ad 
unc diem maneret obligandi 
VIS. 
t Præceptum recordandi,] MO 
u Et præceptum obſervandi, ] 


hw. Diſtinctio eſt Moſis 


Serundenſis, Iſaaci Aramæ. 


[ Obſervare et recordari idem 
ſunt apud Moſem, in hoc ne- 
gotio, ut oftendimus ad Deut. 
v. 1. Vera tamen eſt res ipſa, 
quæ hic agitur. Clericus. 


K 4 gioſa 


W 
— IE * 1 
Po” — —— 2 — —— 
s © $9. 82 * — — 
8 - —— — 
» 1 


” 1 —_— > — — — — eo. Bee gy „ 
— 
= ally * 
* « * 5 — — — 
b 4 - - A 2 — 
* - 


i 


— — ES. — 
— Lo - 


— 


— 
— — 
r — — 
— — 


1 
[| 
1 


— — —— 
. geen 


— — — — 


* 
- 
4 — 


non tute — 
. Tang 
* 


— — See r — — 
... ˙— 
— r — — — 

, 


2 
— —— — 
— —— — 
1 


i ante 


* 


203 F. 8 PF Vauur, 
giola memoria. undi .conditi. Præceptum obſer- 


Tang ſitum e. ral © in abſtineptia ab omni 
alio opere. e initio 
datum fult aique ei Baud dubie ” paryerupt viri 


PN oe, Abraham, Iſaac, 
Jacob ; 1 quidem . — cum multz 


FF. peregrinationes legantur, * nullum uſquam indi- 


cium eſt itineris ob Sabbatum intermiſſi, quod 
poſt exitum ex — TO perpetuo reperias. Nam 


nullam 17 a 1205 


e et col 
S eſſe tatius populi 


gn er ex Agypto populus, et feliciter 
tranſpreſſus rubrum mare, 0 Aa tecyrum 
Fai , KOgue Fecinit N m; 
* £0 tempare imperata eſt apts th 
Ahis s, FN ma 1 b elt 15 Cc ect | 
{ny Ye c. 2. Levit, XXIII. 
hac ſegſu cauſa legis de Sabbato 1 ers 
ex Deut. v. 21. Et fi bac lege 


gonſultum eſt ſeryis adyerſus * —.4 N — 
ibus reſpirationem inqul Pee 
videre eſt. Verum eh hac 


etiam incolas ; quia, ſcilicet, 


quieſcentis facies. 


aliis Rar non datam hang exact 


i my, We inde apparet, quod multis in 
N SOT, atque etiam 


igedus ſpeciale 


ſraclitas, ut Exodi xxxl, 13, 16. 


Hituta 


w Paruerunt virt pii ante le- 
gm.) A quibus ętiam ad Græ- 
e 


ptime diei veneratio ali- 


qua pervenit, ut notatum Cle- 
menti, Vide quz huc perti- 
* diximus libro 1. 

Nullum uſquam indicium 7 
Ft ob Sabbatum intermiſi, | 
Hoc ſenſu illorum temporum 
pios C, id eſt, ſabbata 


5 quz in memoriam exitus ab 
unt, non eie talia, ut nunquam ceſſare 


Agypto 


Tryphone diſputans, et Tertul- 
_ adverſus Judæos · duobus 
loc 


7 Har lege e obftriffos fu TIE 
etiam incolas;] Non etiam 5 
qui extra ſudzam præcepta 
poſterorum Noa data obſer- 


obſervaſſe 12 Juſtinus cum 


vabant. Ita ſentiunt Hebræi. 


debeant 


] OOO q 7ꝙ—7˙ * . . a EE os 


RzLre. CHRIST. Lin. V. 20g 


debeant, ſupra jam oftendimus, ex promiffo ma- 


jorum multo beneficiorum. Adde quod, ſi lex 
de quiete Sabbati fuiſſet ab initio lata, et eo. ſenſu, 
ut tolli nunquam poſſet, ſane prævaluiſſet illa lex 
in conflictu aliarum legum, quod nunc contra 
ſe habet: nam * circumcidi infantes recte, in Sab- 
bato, conſtat; * ficut et ſtante templo victim 
Sabbatis non minus, quam diebus aliis, jugula- 
bantur. Mutabilitatem hujus legis Hebræo- 
rum magiſtri oſtendunt, cum ajunt, ad imperium 


Prophetæ recte opus fieri Sabbato; quod probant 


exemplo captæ Hierichontis, die Sabbati, impe- 
rante Joſua. Meſſiæ autem temporibus, diſcri- 
men dierum ſublatum iri non male eorundem 
nonnulli oſtendunt ex Efaiz loco, Lxv1. 23. ubt 
predicitur, fore ut perpetuus fit Dei cultus a Sab- 


bato ad Sabbatum, à novilunio ad novilunium. 


8. þ 46 Circumcifionem guoque externam. 


Veniamus ad circumcifionem, quæ ſane Moſe 
eſt antiquior, quippe Abrahamo imperata, ejuſ- 


que poſteris. Sed hoe ĩpſum præceptum inchoatio 


fuit ſœderis pet Moſem publicati. Sic enim di- 
xiſſe Deus Abrahamo legitur Geneſ. cap. xvit. 


Dabo tibi, et paſteritati tuæ terram, in qua pere- 
grinus egiſti, terram, inquam, Cananæam in poſ- 


ſeſſionem duraturam. Tu ergo fedus meum ſerve, 


tu, inguam, et poſteritas tua per ſæcula. Hoc eff 


fædus inter me et vos, vęſtramgue poſteritatem, ut 


circumcidatur omnis mas. Atqui jam ſupra intel- 
leximus in hujus fœderis locum ſuccefſurum fœ - 
dus novum, et quidem commune populis omni- 


2 Circumcidi infantes recte, in a Sicut et ante templo vic- 


Sabbato, conflat ; | Proverbium time Sabbatis, non minus, quam 
Hebraicum, TR MN 49 diebusalits, Jugulabantur.] um, 
NWN, Circumcifio pellit Sabs 11. 9. 

batam, Vide Joh, v11, 22. 


K 5 | bus, 


22 EE OG ae nt. ne, 
* ped * 
, A . — 
- - 


* 


& = = 4 — 

— — — FE 
—— ——— —ü—ö— — — — * 
— —— - : — 


210 H. Gxorrus DE VßAIT. 


bus, quam ob cauſam ceſſare etiam debuit neceſſi- 
tas illa notæ diſcriminatricis. Eft et hoc mani- 
feſtum, in præcepto circumciſionis contineri my- 
ſticam quandam et excellentiorem ſignificationem ; 
quod oſtendunt Prophetæ, ® cum jubent cor cir- 
cumcidi, quo ſpectant Jeſu præcepta omnia. 
Quare et promiſſa circumciſioni addita ſimili modo 
neceſſe eſt ad majus aliquid referantur : nempe, 
illud de poſſeſſione terreſtri, © ad revelationem poſ- 
ſeſſionis vere æternæ, quæ nunquam apertius, 
_ per Jeſum facta eſt : et 4 de Abrahamo con- 
ſtituendo in patrem plurimarum gentium, ad id 
tempus, quo non pauci aliquot populi, ſed innu- 


meri toto orbe diffuſi, imitaturi eſſent illam adeo 


memoratam Abrahami in Deum fiduciam: quod 
profecto non niſi per Evangelium contigit. MI. 
rum autem non eſt, umbras deſtinati operis au- 
ferri, opere impleto. Dei vero gratiam huic 
ſigno adſtrictam non eſſe, ſatis hinc diſcas, quod 
non vetuſtiores tantum, ſed et ipſe Abrahamus 
adhuc incircumciſus Deo placuit; * et, toto tem- 


d Cum jubent cor circumcidi,] phone, Siguidem ita veſtra cir- 


Deuter. x. 16. xxx, 6. Jer. 
IV. + 


'© Ad revelationem poſſeſſions - 


were æternæ, ] Hebr. 1v. 
De Abrabamo conſtituendo 
in patrem plurimarum gentium, 
ad id tempus, quo non pauci ali- 
guot 77 uli, fed innumeri tcto 
orbe diffufi, imitaturi efſent illam 
ade memoratam MAbrabami in 
Deum fiduciam:] Genel. xv11, 
„Rom. 1v. 11, 13, 16, 17. 


Luc. x1x. 9. Gal. 111. 7. 


© Dei vero gratiam buic figno 


non adftrictam fuifſe, \ "Emed. 


die ongatioy 3v Befopatm, AN 
n tic Toracorpatiac ip ait 


cumci ſio in ſignum data erat, non 
in opus juſtitiæ. Irenæus lib. 1v. 
cap. JO» Nuaniam autem e: 
circumciſionem, non 770 con ſum- 
matricem juflitiæ, ſed in figno 


eum dedit Deus, ut cogroſcibile 
per ſeweret genus Abrabe ex igſa 


Seriptura diſcimus. Dixit enim, 


inguit, Deus ad Abraham : Cir- 
cumcidetur omne maſculinum wveſ- 
trum, et cirrumcidetis carncm 
fræputit weſtri, et erit in ſignum, 
teflamenti inter me et vos. 

Et toto tempore itineris & 
Arabum deſerta omiſſa ab He- 
breis circumciſio fuit,] Joſuæ v. 
„ 


pe 


REL1G. CurrsT. Lis. V. 4211 


pore itineris per Arabum deſerta, omiſſa ab He- 


bræis circumciſio fuit, Deo ob id nihil expoſtu- 
lante. | 


$. XII. Et tamen, in his quoque tolerandis, faciles 
fulſſe Apoftalos Feſu. 
- Certe erat, cur magnas gratias agerent Jeſu et 
ejus legatis Hebrzi ; quod gravi illo rituum onere 
per ipſum liberarentur, certique ſuæ libertatis 
fierent, * per dona ac miracula Moſt nihil ceden- 
tia. Sed tamen primi noſtri dogmatis publicato- 
res ne hoc quidem ab illis exegerunt, ut ſuam 
hanc felicitatem agnoſcerent : ſed ſi præcepta Jeſu 
omnis | honeſtatis pleniſſima ſuſciperent, facile 
paſſi ſunt eos in rebus mediis ® ſequi quem vellent 
vivendi modum ; * ita tamen ut h tres qui- 
bus lex illa rituum nunquam data fuerat, ejus 
obſervandæ neceſſitatem non 1mponerent : quod 
vel unum fatis eſt, ut evidenter oftendatur, inique 
a Judzis rejecta Jeſu dogmata, prætextu illo legis 
ritualis. Soluta hac objeCtione, que prope unica 


miraculis Jeſu opponi ſolet, veniamus ad alia 


argumenta, quæ ad Judzos convincendos ſunt 

idonea. 765 

§. XIII. Probatio adverſus TFudaos, ex eo, quod in 
confeſſo eſt promi ſſum eximium Meſſiam. 


Conſtat inter nos et ipſos, in Prophetarum 


vaticiniis ſupra multos, qui Hebræis divinitus con- 


8 Per dona ac miracula M 24. Rom. x1v, 1. 1 Cor, 1x, 
nibil cedentia. | Miracula Mefliz 15. Gal. v. 6. Coloſſ. 111, 11. 
majora eſſe debere quam Moſis, i Ita tamen ut alienigenis, 
dixitR, Levi ben Gerſum, quod guibus lex illa rituum nunquam 
vel maxime patuit in mortuis data fuerat, ejus obſervandæ ne- 


reſuſcitatis. ceſſitatem non imponerent:] Actor. 
d Sequi quem vellent wivendi xv. Galat. 1, 3, 6, 1c. 1v. 10. 
um 31 Agr, VI. 3. XXI. VI. 12, 


= 5 6 tigerunt, 


K — — — TICS 
— : 


_ — —— cas — — n_ — 


3 


. 


212 FH. GRorius DE VEBRIT. 


tigerunt, magnorum bonorum au ores, unum 
multo exteris excellentiorem promitti; quem 


nomine communi quidem, ſed 


huic uni eximie 


<qmpetegte, Meſſiam vocant. Eum nos pridem 
veniſſe adferimus : illi venturum exſpectant. Su- 
ereſt, ut de ea lite judicium quæramus in iis 
ris, quorum auctoritatem pariter agnoſcimus. 


$- XIV. Oftenditur eum jam veniſſe ex prefign'fi- 


cations temporis. 


Daniel, * cui ſummæ pietatis teftimanium Eze- 


Fu perhibuit, neque nos decipere yoluit, neque 


eceptus eſt ab Angelo Gabriele. Is autem An- 


gelo di 


te, cap, Ix. conſcriptum reliquit, po 


romulgatum edictum de inſtauranda urbe Hierg- 
Nl um, non elapſuros annos quingentos 


'quin 


adeſſet Meſſias. Atqui in hunc diem elap 


ſunt ab ea tempore plus bis wille anni, nec ade 


i quem Ju 


exſpectant: nec quemquam alium 


POMUnare pk unt, in quem id tempus quadret ; 


k Cui ſumma pietatis teflimo- 
nium Exechic! perhibuit, ] xiv. 
14. XXVIII. 3. Joſephus de 
Daniele fine libri x. Or 76 
e 

piritus Dei ei adlerat. Deinde: 
Arrayra - yap avrw waupadotug 
og i , Fav HDi evTUXTN 
ice h r, NA Tape Toy xd wi 
xf d Th nap, ofa wage, 7wv 
Baoikiwy % TE WIND 2G, Y re- 
mag N join ald, . 
6 748 bhicbig irs n c 
re 
ln 
vaten Hf, ald ri cdi 
As, TY . Onnig. illi, ſahra 
Adem, et quantum mamimorum 
Propbetarum ulli ſuccedghapt : 


N. Jagoþ, in Caphybor, 


' dumqye vixit, in ſumma gratia 


ac honore fait apud reges et po- 
Pulum: et paſtquam mortuus ft, 
eterna ejus viget memoria. Le- 
guntur enim apud nos in hung 
diem libri, quos d ſe conſeriptes 
reliquit, quorum teſlimonio credi- 


mus fuiſſe Danieli cum Deg com- 


mercium. 


uin ageſfet Neff] Fir 
lium hominis, apud Dantelem, 
eſſe Meſſiam conſentiunt magni 
Judzorum iſtri Salomon 
Jarchi, Rabbi Joſue citatus ab 
Abeneſdra, et Saadias. Sic et 
Rabbi Joſus qui exſcidium 
Templi vidit, Meſſiæ tempus 

iſſe dicebat, ut teſtatur 


n : 


£ * 


Relig, CuaisT. Lis. V. 2x3 


In Jeſum autem tam bene convenit, ut n magiſter 


Hebræus Nehumias, qui annis quinquaginta eum 
præceſſit, aperte jam tum dixerit, non poſſe ultra 
eos quinquaginta annos protrahi tempus Meſſiæ a 
Daniele fignificatum. Cum hac temporis nota 
congruit altera, quam ſupra attigimus, de im- 
perio in omnes nationes dando divinitus, * poſt- 
quam Seleuei et Lagi poſteritas regnare deſiiſſet; 
quarum poſterior in Cleopatra defiit, non multo 
antequam Jeſus naſceretur. Tertia nota eſt dicto 
cap. Ix. apud Danielem, quod poſt Meſſiæ ad- 
ventum exſcindenda eſſet urbs Hierofolyma, quod, 
de exſeidio urbis vaticinium 2 ipſe Joſephus ad 
ſuam refert ætatem: unde ſequitur, tempus Meſ- 
ſiæ adventui præſtitutum jam tum præteriiſſe. 
Eodem pertinet quod apud Aggæum cap. 11. 
Deus Zorobabelem Ethnarcham, et Jeſum Joſe- 
deciden Pontifcem Maximum mceſtos, quod 


m Magiſter Hebraus Nebu- 
m'as, 12 fuiſſet Crotium unde 
hæc t Ggnificaſſe. A Ju- 
dæo quodam accepiſſe ſe ait, 


niſi me fallit memoria, in Epiſt. 


uadam ad fratrem Gulielm. 
1 Clericus. 

n De imperio in omnes natio- 
nes dando divinitus, ] Lapidem 
illum, cujus percuſſu imago il- 
la imperioxum ſiguram habens 
cotuminuenda eſſet, Meſſiam 
eſſe tradidit R. Levi ben Ger- 
lon: et regnum illud cetera 
regna abſumpturum eſſe reg- 
num Meſſiæ docent Rabbi Sa- 
lomo, R. Abeneſdra, et R. 


Saadia: Filium hominis apud 


Danielem eſſe Meſſiam R. Levi 
ben Gerlon, et Saadia. 
Faſguam Seleuci en Logi 
Poſteritas regnare deſiſſet;] Vide: 
qui hag de re annotata ad li- 


brum primum. 

p Ipfe Joſephus ad ſuam refers 
ætatem:] Libro x. cap. 12. Tay 
ac cù de xpiver Aavinneg tai reed 
r PH ye avtycanl, 


x & * * * — > * * 
* dr alrον on h eral, 


T&YTE Wanra, exgivo; Ge N 
rog ale, ovyypa bac xatiheber, 
WOE TU; 4vAYINAFRUTAG, d v 
avjaCdila ] ie, Gauvuatus, 
im T5» araga Ged. Tun TY Aa. 
n Tedem tempore Daniel 
etiam de Romanorum ſcripfit im- 
Ferio, et fore ut ab & gens noſtra 
waſtetur, Hæc emnia ille Deo 
indicants pre ſcripta reliquit, ita 
ut non peſſint qui iſta legunt, et 
eventus cenſiderunt, non admirart 
Danielem ob honorem. d Dev ac- 
ceptum. Septuagiata annorum 
hebdomadas finire in exſcidio 
Templi ſecundi etiam Iacchia- 


des docet ad Dan, 1x. 24. 


viderent 


' 253 — 4 — 
* 2 
- —— — 0 


——— TIN 8 1 — 
TT —— ·*ð³Üꝗͥ4hꝰũ2ͥT « 
” : : 

. 


214 FH. GrorTrivg DE VeRrtrT. 


viderent excitatum a ſe templum non reſpondere 
magnitudini prioris templi, ſolatur hoc promiſſo, 
futurum ut major honos iſti Templo, quam pri- 
ori, contingeret; quod profecto neque de mole 
operis, neque de materia, neque de arte, neque 
de ornatu dici poſſe hiſtoria horum temporum in 
facris literis, et apud Joſephum, collata cum ea 
quz eſt de Templo Salomonis, indubitatum facit. 


Adde quod Hebræorum Magiſtri adnotant, duas 


maximas dotes defuiſſe Templo poſteriori, que 
priori adfuerant; 4 conſpicuam quandam lucem 
divine majeſtatis indicem, et divinum afflatum. 
Sed quo — hoc poſterius priori præſtitu- 
rum fit, ibi quidem breviter oſtendit Deus, cum 
pacem ſuam, id eſt, gratiam et benevolentiam, 
in eo templo ſe quaſi fœdere certo ſtabiliturum 
dicit. Latius autem exſequitur Malachias cap. 
III, Ecce miſſurus ſum legatum meum, qui vias 
meas præparet. Brevi veniet in temp um ſuum 
(vixit autem Malachias tempore ædificati Templi 
poſterioris) Dominus ille, quem vas dgſideratis, 
internuncius ille fœderis, deliciæ veſtræ. Venire 
ergo debuit Meſſias, ſtante Templo ſecundo, 
© quo nomine, apud Hebræos, venit totum illud 


q Conſpicuam qu andam lucem 
diving majeſtatis indicem, et divi- 
num afl atum. ] In titulo de Do- 
cumentis. Gemara Hieroſoly- 
mitana cap. 3. 

r Cum pacem ſuam, id eff, 
atiam et benevolentiam, in eo 
templo ſe guaſi federe certo fta- 
biliturum} Notandum eft quod 
preecedit. Veniet deſiderium om- 
rium Gentium, et implebo domum 
hanc gloria. Quod mirifice con- 
venit cumiis, quzjamdedimus 
ex Malachia, ita ut hi duo 


Prophetæ mutuo Interpretum 


fungantur vice. Venire debu- 
iſſe Meſſiam in Templum ſe- 
cundum ſenſit Rabbi Akiba 
multique alii, teſte Rabbino 
Salomone. 

Dominus ille, quem vos defi- 
deratis,] Hune Malachiæ locum 
communiter Judzi de Meſſia 


exponunt. 


t Quo nomine, apud Hebræcs, 
wenit totum illud evum a Zoro- 


| babele ad tempus Veſpaſiani ;] Ut 


in Thalmude capite ultimo de 
Synedrio, et titulo Juma, et 
titulo Roſch Haſſchana. 

& vum 


(# 


defi- 
cum 


leſſia 


res, 
Zoro- 
J Ut 
no de 
a, et 


vum 


RELICOG. CHRIST. Lis, V. 215 


ævum à Zorobabele ad tempus Veſpaſiani; quia 


Herodis Magni temporibus Templum non ex 
ruinis reſuſcitatum fuit, * ſed paulatim per partes 
innovatum, qualis mutatio facit idem. Templum 


appellari. 


Et ſane tam conſtans apud Hebræos 


et vicinos fuit opinio, illis temporibus exſpectan- 
dum Meſſiam; ut“ multi Herodem, * alii Judam 


Gauloniten, J alii alios, qui circa Jeſu tempora 
vixerunt, pro Meſſia haberent. 


8 XV. (Cum ſolutione ad id quod dicitur, dilatum 

|  adventum ob peccata populi.) 
Sentiunt ſe premi his argumentis, de Meſſiæ 

adventu, Judzi : quæ ut eludant, nonnulli aiunt 


ſua peccata in cauſa fuiſſe, quominus promiſſo 
tempore adveniret. * Ut omittam, in dictis vati- 


u Sed paulatim per partes in- 
novatum, qualis mutatio facit 
idem Templum appellari.] Philo 
de Mundo: Ov ve Nd & 
Tavlz uin Nele rar, phaęg r tpi 
zu A avrh Th ue 2a 
div atx dd xaTR va 


Lev. Non ci jus partes pereunt 
utique interitui obnoxium eft, ſed 


eujus omnes partes fimul et eodem 
tempore pereunt, Adde L. pro- 
ponebatur, D. de Judiciis et L. 
Quid tamen 5. in navis. D. 
Quibus modis uſusfructus amit- 
tatur. | 

w Multi Herodem,] Hi Hero- 
diani. Matt. xx11. 16. Marc. 
111. 6. vIII. 15. X11. 13. 
Tertullianus in hæreticorum 
enumeratione: Cum bis etiam 
Herodianos qui Chriſtum Herodem 


eſſe dixerunt. Paria habet de his 


Epiphanius: quibuſcum conve- 


nit vetus ad Perſium Scholiaſ- 


tes: Herodes apud Judæos 
navit tempore Tee in * 2 
Syria, Herodiani & go diem na- 
talem Herodis obſervabant, ut 
etiam Sabbata, quo die lurernas 
accenſas et violis coronatas in fe- 
neſtris ponu mt. ' 

x Alii Fudam Gauloniten, ] 
Vide Joſephus xvI II. 1. Acc. 
v. 36. 

Alii alia, ] Actor. XXI. 
38. Joſephus plura exempla 
habet temporibus Felicis : et 
poſt exſcidium quædam. 

2 Ut omittam, in diftis vati - 
ciniis definitum, non aliqua cen - 
ditione ſuſpenſum decretum in- 
dicari:] 1d diſerte affirmat 

Jochanan in Schemoth Rabba, 
et R. David Kimchi in Pſal. 
cyvIII. 5. Bene de Daniele 
Joſephus libro x. circa ſinem : 
o yap T4. (EAAOTE pacyey, π 
pure die xi Nair nal of 

d 


216 H. GxoTivs DE VIERTr. 


decretum indicari : quomodo ob peccata differri 
adventus potuit, cum hoc quoque prædictum eſſet, 
* ob plurima et maxima populi peccata urbem 
ex{cindendam, paulo poſt Meſſiæ tempora ? Adde 
quod Meſſias venturus erat, hac quoque de cauſa, 
v ut corruptiſſimo ſeculo medicinam faceret, ſi- 
mulque cum emendandæ vitæ regulis criminum 
veniam adferret; unde de ejus temporibus apud 
Zachariam dicitur cap. xIII. fore tunc fontem 
apertum domui Davidis, et Hieroſolymitis omni- 
bus, ad peccata abluenda: et apud ipſos Hebræos 
receptum eſt Meſſiam appellare IS CH Cno- 
PHER, hoc eſt placatorem. Plane autem à ra- 
tione abhorret, dicere ob morbum aliquem dila- 
tum id, quod præciſe ei morbo erat deſtinatum. 


$. XVI. Item ex flatu preſenti Judæorum collate 


cum his que lex promittit. 


De eo, quod dicimus, adveniſſe pridem in ter- 
ras Meſſiam, ipſe etiam ſenſus Judzos poteſt con- 


Ciniis deſinitum, non aliqua conditione ſuſpenſum | 


Net TipepFras, h al Rai 
öepiger, ele ey rνν AT SGICET. 
Nen enim ſolum futura predixit 
toto vite ſue tem fore, ut et alii 
Propbetæ, ſed et tempus defini- 
vit, quo que eveniura crant, 
Nulla conditione ſuſpenſum 


fuiſſe decretum de Meflia illo 


tempore mittendo, apparet et 
ex Malachiz 111. 1. Preterea 


cum novi faederis auctor deberet 


eſſe Meſſias, ut et ibi Malachias 
et alii Prophetæ oſtendunt, non 


potuit ejus adventus ſuſpendi a 


conditione obſervati fœderis, 
venerat. 


2 0b phrins e maxima popu 


peceata urbem exſcindendam, p _ 


to poſt Maſſiæ tempora ?] Dan, 
Ix, 44. 
b Ur corruftiſſime ſeculo me- 


dicinam faceret, fimulque cum 
& vitæ regulis criminum 


veniam ad ferret;] Eſaias 1111.4. 
et ſequentibus; Jeremias xxx1, 
31. et ſequentibus; Ezechiel. 
XI, 10, 21. 

geb Chopher, ] HD WR 
Vide Chaldæum Paraphraſten 
Cant. 1. 14. Meſſiam peccata 
noſtra portaturum dicit. R. Ju- 
das in Chafidim, R. Simeon 
in Bereſchith Rabba. 


vincere. 


REia6-CunrnsT. Lan. V. 217 
4 Promiſit Deus, fœdere per Moſem 


vincere. 
inito, ipſis felicem 
quamdiu vitam ſuam ad legi præſcriptum compo- 
nerent: contra ſi adver 
querent, exſilium 2 id genus mala ipſis 
minatus eſt. Quod ſi tamen, aliquo tempore 
preſſi malis, et peenitentia peccatorum ducti, ad 
obedientiam rediiſſent; fe miſericordia populi 
tactum iri, effecturumque, ut, quamvis in ulti- 
mas mundi plagas diſperſi, redirent in patriam z 
ut videre e e a alibi, tum Deuteronomii xxx. 
et Nehemiæ I, Atqui jam anni ſunt mille et 
ultra 9 e quod Judzi patria carent, 
Templo car et fi quando novum ædificare 
valuerunt, . —— fant impediti ; etiam flamma- 
rum globis ad fundamenta erumpentibus cum qpe- 
rarum pernicie, ; quod ab Ammiano Marcelling, 
gn non Chriſtiano, proditum eſt. Cum 
populus graviſſimis ſceleribus ſe contami- 
* hberos paſſim ſacrifcaſſet Saturno, adulte: 
ria pro nihilo duceret, viduag et pupillos , 
inſontem ene magna copia funderet, > WE 


ionem terre Palæſtinæ, 


eam graviter deline 


q Promifit Deus, firdere 
Maſem inito, ipffis con pes 
fonem terræ Pele, uamdin 
vitam ſuam gd legis præſcriptum 
n : rd xv. Veit 
xXV1171, Deut. vi. II. XI. XVIII. 

© Contra ff adwerſus eam gra- 
viter delinguerent, exſilium alia- 
que id genus mala ipſis minatus 
] Levit. xxv1, Deut. IV. II. 
xxv III. 

f Ef 8 novum di fi- 

care rl ſemper ſunt im- 
Pediti;] Sub Adriano, ſub Con- 
Wand fub Juliano: Chryſoſ- 
tomus 11 adverſus Jude's. 


8 Quod ab Ammiano Marcri. 


edSiwe xa iht 


hn, Scriptore non Chriftiano, # 
proditum.] Libro xx111, Chry- 
ſoſtomus 11 adverſus Judzos' 3 
Mp ixmndhoay 47 ray OefRlay 
T5 WO dy- 
deer 96e, & A 5 TY; nous 
Too Thy igeive. Ignis 2 funda- 


mentis exfiliens multos homines com- 


buffit, ipſos quin etiam loci illius 


{apids, Totus locus dignus qui 


legatur. Paria habet Scriptor 


idem in Matthæum Homilia 
Tv. et Sermone Chriftum eſſe 


* 5 

Rue omnia illi Propbetæ 

exprobrant ;] Eſai. 1. 2 

14, 15. Vs 23» Ale 2, 3 LIX. 
J a 27 LEV, 


F 
, 
| 
: 
: 
; 
„ 


H. GroTivs pe VertT. 
rophetæ exprobrant ; paſſus eſt exſi- 


218 


omnia illis P 
lium, fed i non diutius annis ſeptuaginta; atque 
interea non omiſit Deus & per Prophetas illos allo- 
qui et ſolari ſpe reditus, indicato etiam ejus tem- 
pore. At nunc, ®ex quo ſemel * patria ſunt, 
manent extorres, contempti: nullus ad eos venit 
Propheta: nulla futuri reditus ſignificatio: Magi- 
ſtri ipſorum, quaſi ſpiritu vertiginis afflati, ad 
turpes fabulas et ridicula dogmata delapfi ſunt; 
quibus ſcatent libri Thalmudici, quos Legem ore 

tam audent dicere, et cum iis,” quæ Moſes 
ſeripſit, conferre, aut iis præferre etiam. Nam 
qua ibi leguntur de Dei fletu, quod urbem 
paſſus fit exſcindi, de ejus quotidiana diligentia 
in legenda Lege, de Behemotho et Leviathane, 
2 multiſque rebus aliis, tam ſunt abſurda, ut etiam 
referre tædeat. Et tamen tanto tempore Judzi, 
nec ad falſorum Deorum cultus deflexerunt, ut 
olim, nec cxdibus ſe contaminant, nec de adul- 
teriis accuſantur: Deum vero et precibus, et 


xv. Amos 11. 6. Jer. 11. 117. 

v. VII. 32. VIII. IX, XI. XVI. 

XxII. Ezech. 11. vI. vII. Vis. 

XVI. XXII. XXIV. Dan, Ix. Mi - 

chæas 11. 1, 2, 3. 

. 1 Non diutius annis ſeptuagin- 

ta ;] Objicit hoc R. Samuel, 
| in epiſtola ad R. Iſaacum. 

E Per Prophetas illas alloqui 

et ſolari ſpe reditus,] Jer. xxx. 

.XXXI. XXX111» Exech. xXxxVI. 

XXXVII. . SED 

| Indicato etiam ejus tempore.] 

Jerem. xxv. 15. XXIX. 10. 

. .m Ex gue ſemel gjecti patria 

ſunt, manent extorres, contempti: 

nullus ad eos wenit Propbeta :] 

Thalmud. in Baba Bathra. 

n De Dei fletu, quod urbem 
palſſus fit a ad, Præfatio 


0 

ll 

a 

a 

fi 

N 

Feha Rabbathi. Similia in ſy 

Thalmude, titulo Chagiga, in Je 

Debarim Rabba et in Berachoth, In 

De jus guetidiana diligentia ut 

in legenda Lege, ] Thaanith, A- F 

a Zara, | el 

p De, Bebemotho t Levia- di, 
Parap s Chaldzus ad Cant. 

Canticorum v111. 2. _ 

4 Multiſque rebus aliis, JQuo+ Jeu 

rum multa tranſcripfit Chriſtia- fi i 

nus Gerſon in ſuo ad Judzos 1 

libro. Vide ejus capita de dia- ws 


bolis, de Meſſia, de revelatio- 
nibus per Eliam, de Gehenna, il 
de regno Decem tribuum trans 
amnem Sabbaticum, de Rabbi- 
norum facinoribus, 

r Deum vero et precibus, t 


Jejuniis 


) 
t 
J 
5 
e 
8 
n 
m 


1a 


RET IG. CHRIST. LI B. V. 219 


jejuniis, certant placare, nec exaudiuntur. Quæ 
cum ita ſe habeant, omnino ex duobus alterum 


ſtatuendum eſt, aut fœdus illud per Moſem fac- 


tum omnino eſſe abolitum, aut teneri Judzorum 


univerſitatem gravis alicujus peccati, tot jam per 
ſecula durantis: quod quale fit, ipfi ditant ; aut 
ſi dicere non poſſunt, nobis eredant; peccatum 
illud eſſe contempti Meſſiæ, qui ante advenerit, 
quam hzg mala ipſis contingere cceperunt. 


$. XVII. Probatur Feſus eſſe Meſſias, ex his 
) de Maſſia prædidla fuerunts w 

Et hæc quidem, ut diximus, oſtendunt, veniſſe 
jam ante tot fecula Meſſiam: addimus nos, non 
alium eum eſſe, quam Jeſum. Nam quicunque 
alii pro Meffia haberi fe voluerunt, aut habiti 
ſunt, nullam reliquerunt ſectam in qua ea opi- 
nio perſeveraret. Nulli nunc aut Herodis, aut 

udz Gaulonitz, aut qui Adriani temporibus 

eſſiam ſe dixit, * et doctiſſimis quibuſdam impo- 
ſuit, * Barchochebz ſectatores fe profitentur. At 
Jeſu qui nomen dent, ex quo iple in terris fuit, 
in hunc diem*fuerunt, * ſuntque plurimi, nec in 
una regione, fed quam late hic orbis patet. Poſ- 
ſem hic multa alia adferre olim de Meſſia præ- 
dicta, aut credita, quæ in Jeſu eveniſſe credimus, 
cum de aliis ne adſeverentur quidem: quale eſt, 


Jejuniis certant placare, ] Quod tino. Mentio ejus apud Euſe- 
fi ipſis credendum eſt, optime bium, Hieronymum, Orofium, 
de Deo merentur, Meſſiam fal- Thalmudico titulo de Synedrio: 
ſum, quem tanta pars humani in Bereſchith Rabba, apud Rab- 
generis recipit, repudiando, binos Jobannem et Abrahamum 
Et doctiſſimis quibuſdam im- Salmanticenſem, et alios multis 
poſuit,] Ut Rabbi Akibæ, Thal- in locis. 
mud in titulo de Synedrio et li- u Suntque plurimi, nec in una 
ber Zemach David. regiene, ſed quam late bic orbis 
t Barchocheb#] Qui 5 Ti; I- ter.] Vide quæ hac de re al- 
da icy aTogaotut doxnytrr; Juſ- ta ad librum ſecundum, 


quod 


220 Fl. GrRoTivs DE VERITT. 


* quod ex Davidis -fuit poſteritate, quod ex vir- 
gine natus eſt, 7-edodcto ea de re cclitus eo, qui 
virginem eam duxerat, cum ex alio prægnantem 
in matrimonio non fuerat retenturus ; quod natus 
eſt Bethlehemi, quod dogma ſuum ſerere cœpit in 
Galilza, quod omne 2 morbos ſanavit, cæ- 
cis viſum, claudis greſſum dedit : fed uno conten- 
tus ſum, cujus effectus in hunc diem durat. Ex 
© Davidis, *Efaize, Zachariæ, Oſea vaticiniis 
manifeſtiſſimum eſt, Meſſiam non tantum Judæ- 
orum, ſed et aliarum gentium magiſtrum fore; 
E per ipſum collapſuros cultus falſorum Deorum, 


* 
* 


et ad unius Dei cultum perducendam inge 


ntem, 


multitudinem WEIR, Ae Ante Jeſu adven- 


tum, ſub falſis cultibus totus fere orbis jacebat 


deinde paulatim exaneſcere illi cœperunt, nec 


„Quad ex Davidis fuit-pol- 
teritate, ] Pal, LzxXxXIX 4. Eſa. 
zv. a. X1, 10. Jerem. xxIII. 5. 


 Egech. xxx1v.,24. Mich. v. a. 


tth. 4. 1, 20. IX, 27. XII. 
23. xv. 22. XX. 30, Jl. XxI. 
» 15. XXII. 42. et Fequent. 
x. 47. XII, 35» 36, 37. 
Luc. 1. 27, 32,69. 11. 4, 11. 
xvII I. 38, 39. xx. 42, 44. Joh. 


vii. 42. Accor. XIII. 34. XV. 


16. Rom. 1, 3. 2 Tim. 11. 8. 


Apoc. v. f. xx I, 16. 
* Quod ex wirgine natus eſt,] 
Efa, vii. 14. Matth. 1. 18, 22, 
23. Luc, 1. 35. HY 
Y Fdofio ea de re cœlitus eo, 
75 virginem cam duxerat, ] 
atth. 1. 20, 8 
2 Quod natus e Bethlebemi,] 
Mich. v. 2. Matth. 11. 1,2,3, 4, 
, 6. Luce 11. 4. | | 
a Quad dogma ſuum ſerere ca - 
it in Galilza,] Eſaiæ Iv. 1. 
1 v. 12, IJ» Marc. I. 4+. 


Luc. 1v. 14, 16, 16. et alibi ſæpe- 

d Quod omne genus morbes ſa - 
navit, cœeis wiſum, claudis greſ- 
ſum dedit ; Eſalas xxxv. g. LX I. 
1. Matth. x1. 5. Luc. Iv. 18. 
et alibi paſſim. Adde quod mor- 
tuos reſuſcita vir, quod inter 
ptæcipuas Meſſiæ notas ponit 
R. Levi ben Gerſom. 

© Davidis, ] Pſal. 11.8, xx11, 
23, LXVIII. 32. LXX II. 8, 17. 

d Eſaiæ, ] 11. 2. XI. 10. x1 v. 
1. XIX. 18. XXVII. 13. XXXVs 
xIII. et xLIII. præcipue XLIXs 
6. LI. 6. LIL. 15. LIV. Lv. 4, 
5. Lx. 3. et ſequentibus Lx v. 
I, 2. LXVI. 19. et ſeqq. 

2 Zacharie,] 11. 11. vIII. 
20, et ſequentibus, I x. 9, 10, 12. 
XIV, 16, 

f Oſeæ] 11. 24. 

E Per ipſum collapſuros cultus 
Falſorum Deorum,] Eſa. 11. 18, 
20. XXX1. 7. XLVI. 8. Sopho- 
niæ 1. 4, 5, 6. Tach. x111, 2. . 


ſinguli 


— 


RELIG. CHRIST. Lin V. 221 


ſinguli tantum homines, ſed et populi et reges ad 
unius: Dei cultum converti. Hæc non Judzorum 
Rabbinis debentur, ſed Jeſu diſcipulis, eorumque 
ſucceſſoribus-; ita populus Dei factus eſt, qui 
ante non erat, et impletum eſt, quod per Jaco-- 
bum prædictum fuerat, Genef. xLIx. antequam 
plane tolleretur civilis poteſtas a poſteris — 
venturum Silo, quem Chaldæus, et alii Inter- 
pretes, Meſſiam exponunt, * cui parituræ eſſent 
etiam exteræ gentes. | 
$. XVIII. Solutio gjus quod dicuntur quedam non 
7 


mpleta. 


Opponi hic a Judzis ſolet, quædam de tempo- 
ribus Meſſiæ prædicta eſſe, quæ non conſpiciantur 
impleta. Sed quæ adducunt, obſcura ſunt, aut 
diverſam recipiunt ſignificationem; propter que 
non debent deſeri ea, quæ ſunt manifeſta, qualia 
ſunt ſanctitas præceptorum Jeſu, præmii excel- 
lentia, et in eo proponendo ſermo perſpicuus; 
quibus cum accedant miracula, ſufficere hæc ad 
amplectendum ejus dogma debebant. Ad vatici- 
nia, ! quæ libri clauſi nomine nuncupari ſolent, 


h Populus Dei factus efl, gui 
ante nen erat, | Ole 11. 24. 

i Chald&us,] Tam Jonathan, 
quam Hieroſolymitanæ paraph- 
raſeos Seriptor. Item Thalmu- 
dici titulo de Synedrio, Bereſith 
Rabba, Jakumus ad Pentateu- 
chum, Rabbi Salomo et alii. 


DAY quod nunc Judæi volunt 


eſſe virgam caſtigationem, Thar- 
gum Chaldæo exponitur JOIW, 
et Græcis eodem ſenſu ãęx. 
Aquilæ ox4TrTgy, Symmacho 
vols, A autem per J 
filius ejus, exponunt Chaldeæus, 


tamentum. 


R. Siloh, R. Bechai, R. Salo- 
mo, Abenc ſdra et Kimchi. Vide 
pulchre dicta de hoc loco apud 
Chryſoſtemum, Serme ne Chriſ- 
tum eſſe Deum. 

k Cui par ituræ eſſent etiam 
exteræ gentes.] Vide dictum lo- 
cum Efaiz x1, 10. qui huic lu- 
cem adiert, ; 

I Que libri clauſi nomine nun- 
cupari ſolent,] Eſalas xxix. 11, 
Daniel. x11. 4, 9. et ibi lac- 
chiades, Vide que hanc ad rem 
diſſerit Chryſoſtomus Sermone 
11, Cur obſcurum fit Vetus Teſ- 


recte | 


222 fl. GroTrvs De Verrt. 


recte intelligenda, opus ſæpe eſt Dei quibuſdam 
auxiliis, quæ merito illis ſubtrahuntur, qui aperta 
negligunt. Loca autem, quæ objiciunt, varie 
exponi, ne ipſi quidem ignorant: et fi cui con- 
ferre libeat interpretes veteres, ® qui in Babylo- 
nico exſilio, aut alioqui circa Jeſu tempora exſti- 
terunt, cum his, qui ſcripſerunt poſtquam Chriſ- 
tianorum nomen in odio apud Judzos efle cœpit; 
inveniet explicationes novas repertas partium ſtu- 
dio, cum olim receptæ eſſent aliæ, quæ cum 
Chriſtianorum ſenſu ſatis conveniebant. Multa 
in ſacris literis non ex proprietate verborum, 
" ſed figura quadam eſſe intelligenda, ne ipſi qui- 
dem ignorant: ut cum Deus deſcendiſſe dicitur, 
cum ei Pos, J aures, oculi, * nares, tribuuntur, 
Quidni ergo hunc in modum explicemus et plera- 
que de Meſſiæ temporibus dicta? qualia ſunt, 
t lupum cum agno, pardum cum heed 

cum pecore ſtabulaturum, luſurum cum angui- 


bus infantem, * montem Dei ſurrecturum ſupra | 


on YO RP SL ODIN REY Iv 


2 


m Oui in Babylonico, &c.] 


Videtur. Grotius. reſpicere ad 
Chaldzos Interpretes Veteris 
Teſtamenti, atque ex fententia 
Judæorum loqui, à quibus an- 
tiquiores habentur quam ſunt. 
Vide Brian, Waltoni Proleg. in 
Bibl. Cap. x11. * 

n Sed figura quadam eſſe in- 
Beg of ipft quidem igno- 
rant : omodo Maimonides 
in libro 1. ad locum Eſaiæ x1.6, 
de Meſſiæ temporibus aManyo- 
puts vult intelligi, Idem dicit 
ad ipſum Eſaiæ locum David 
Kimchi : qui et fimilia habet 
ad Ferem, 11.15, v. 6. 

Ut cum Deus deſcendiſſe di- 
citur, | Ut Gen. x1. 5. XVIII. 
at. Vide de his ſimilibuſque 


Jer. xxx11. 37. 


loco Eſaiæ x1, 6. et equenti J 


: ichææ 1. Iz et ſeqq. 


ve 

o, leonem x 

ex 

tra 

. = NM 

locutionibus Maimonidem Duc- | in 
toris dubitantium Parte 1. cap. 

10. et 11. 29. et ſequentibus, ma 

et eundem ad Deuter. ubi de reg 

Rege. Mefliz res fore cœleſtes ple! 
ait liber Cabal ĩſticus Nezael Iſ- 

ract. | fore 

' Þ Os,] Ut Jeremiz 1x, 12. Moy! 


1 Aures,] Ut Plal. xxx1. 3. 
Xxx1Vv. 16. 5 
r Oculi, ] Loco Pſalmi proxi- 
me citato. 
Mares, ] Pſalm. xviII. 9. 


- t Lupum cum agno, ] Dito 
bus. oy. : 
u Montem Dei ſurrecturun 

ſupra montes alios, ] Eſaiæ 11.2. 


monte: 


. | 
montes Bl 


RELIG. CuRIS r. L1s. V. 223 


montes alios, venturos eo alienigenas, ut ſacra 
faciant. Sunt quædam promiſſa, quæ ex antece- 
dentibus aut conſequentibus verbis, aut etiam ex 
ipſo ſenſu conditionem in ſe tacitam continent. 
die multa Hebræis promiſit Deus, ſi Meſſiam miſ- 
ſum reciperent, eique parerent: quæ ſi non eve- 
niunt, habent ipſi, quod fibi imputent. Quæ- 
dam vero etiam definite et ſine conditione pro- 
miſſa, fi impleta nondum ſunt, adhuc poſſunt ex- 
ſpectari. Conſtat enim etiam apud Judzos, tem- 
pus, ſive regnum Meſſiæ, durare ad finem ſæcu- 


lorum. 


$. XIX. Et ad id quod opponitur de humili flatu et 


morte Feſu. 


Offendit multos humilis Jeſu fortuna: inique 
vero; cum in facris literis paſſim dicat Deus, 
*erigi a ſe humiles, et ſuperbos ſterni. Jacob 
extra ſe nihil præter baculum ferens Jordanem 
tranſiit: rediit eodem maxima vi pecoris ditatus. 
Moſes exſul, pauper, pecora paſcebat, * cum ei 
in rubo Deus apparuit, populique ſui ductum 
mandavit. * David itidem gregem paſcens ad 
regnum vocatur, multiſque aliis exemplis talibus 
plena eſt ſacra hiſtoria, De Meſſia vero legimus, 
fore eum d Ikxtum pauperibus nuntium, © non cla- 
morem excitaturum in publico, aut jurgiis uſurum; 


m 
= Perek Chelek. P. 97. 


1 Tempus, um Meſ- 
fe, Ps. 9 q cur ting 


* Erigi & ſe bumiles, et ſu- 
erbos 2 1 Reg. 4.4 
ſal. xxxIv. 19. Prov. xI. 2, 
Efaias L vII. 5. LXVI. 2 
Jacob extra ſe nibil præter 
baculum ferens tran- 
lit :] Gen. xxx II. et ſeqq. 
® Cum ei in rubo Deus appa- 


ruit,] Exodi 111. 

David itidem pr Pa ſ- 
tens ad regnum vocatur, | I Sam. 
167.7. 11. , 7 

Letum pauperibus nuntium 
Efaias LXI. 1. Matth. x1. 5 
Adde Zach. 1x. 9. 

© Non clamorem 8 
in publica, aut jurgiis uſurum; 
fed adturum leniter] Eſaias 11 11 


2, EE qo Matth, XII. 19, 20. 


— nn . OO 


_ —— — —— 
9 — — — — 


— — — 


2 „ —— — — — 


—— — — a a —— es. + 20 
— — — = 


\ 


424 . GroTrvs vr Vertt. 


ſed acłurum leniter ita ut 
cuſſæ, et in ellychnio fumigante alat, quod reſtat 
ealotis. Neque magis cætera ejus mala, et mors 
ipſa, inviſum eum curquam facere debent. Nam 
ferpe à Deo permitti, ut pit non 
modo, ut Lotus x Sodomæ civibus, fed interfi- 
cCiantur quoque, manifeſtum eſt en 
parricidio enecti, Eſaiæ diſſecti, S Maccabæorum 
fratrum cum matre ad mortem excruciatorum. 
Ipſi Judæi Pfalmum canunt LxxTx. in quo hæc 
verba ſunt: Dederum ſervorum tuorum cadavera 
in cibum volucrium, reliquias eorum, quos tu, 0 
Deus, amas, beſtits : ſanguinem eorum effuderunt in 
pomærio Hieroſolymorum : 
eos ſepeliret, et quæ ſequuntur. Ipſum vero Meſ- 
ſiam debuiſſe per ærumnas, et mortem pervenire 
ad regnum ſuum, et ad poteſtatem ſummis bonis 
ornandi familiam ſuam, negare nemo poterit, 
qui ad ifta Efaiz verba, capite LIII, animum 
Quotuſguiſgue credidit ſer moni 7 
no/tro, et vim Dei. agnovit ® Iague ideo, quia ſur- 
rexit ille, Deo adſpectante, tanquam tener ſurculus, 
tanguam herba ex ſolo arencſo i 
pulchri, nibil decori, nec, fi adſpiceres,. quidguam 
erat quad oblectaret; contemptui patebat, et inter 
Homines erat velut abjectiſſimus, multos dolores, mul- 
tas egritudines expertus : omnes ſe ab ev avertebant : 
tanto erat deſpicatui, nulloque in pretio. Sed vert 


volet attendere. 


4 Lotus a Sademæ civibus,] 


Gen. xIx. : * * 
e Exem lis parricidio 
— Go, Iv. itt TIRE 
f Eſaiæ diſſecti, ] Ita habet 
— traditio, ad quam re- 
icit Scriptor ad Hebrxos x11, 
37. et Joſephus x, 4, Chalcidius 
in Timæum : Cum Prophitz à 
Conſceleratis; unis membratin! ſet- 


parcat arundini con- 


ab impiis non vexentur 


Abelis 

p 

*o 

? 

nee quiſynant filit, qui 1 
9 

-q 

Nt 

'h 


a 

A, * 1 
: in Vultu ej us nihil 2 
£01 
Xl; 
ros 

1 
Mo 
inte 

Ab 
tus, alter obrutus ſaxis, k 
E Maccabe#orum fratrum cun * 
matre ad mortem excruciatorum | hac 
2 Maccab, vI1. Joſephus libro RW mon 


Wt ach ve N. 4 de S. 


Capite L111, J. Quem locum BY 15 

de Meile interpretantur Chal-. Piacs 
dus Parkphitaftes, et Gema anim. 
Babylonica, titulo de Synedrio. eck. 


no/irt ! | 


1 


REL1c. CHRIST. LIEB. V. 225 


| no/tros ille morbos pertulit, noftra mala toleravit. 
Nos illum habuimus tanquam de ceelo tactum, d Deo 
ictum atque depreſſum : ſed ob o/tra peccata vulne- 
ratus eft, attritus ob naſtra crimina. * Pana, que 
nobis ſalutem pareret, ipſi impoſita eft + tumices ip 
aus dati ſunt nobis pro remedio. Gerte enim nas ut 


2 parnam, gue noſiris criminibus debebatur : 
t tamen cum opprimeretur et gravifſeme cruciaretur, 
vocem non emiſit, ſicut agnus mactandus, aut ovis, 
guæ tondetur, ſilent muta. Poſt vincula, poſt j udi- 
cium, è medio ſublatus eft : ſed rurſus vite ejus du- 
rationem quis digne eloqui poterit? Nimirum, ex 
Hoc loco, in quo nos vivimus, ereptus ft : 2 hoc 
malum ei evenit, ob populi mei ſcelera. Ad mor- 
tem uſque et ſepulturam datus eft in manus potentium 
 atque impiorum, cum tamen nemini feciſſet injuriam, 
negue in ſermone ejus deprehenſus fuiſſet unguam do- 


eft conteri, doloribuſque affici, tamen quia ſe con- 
flituit ho/tiam pracularem, ® videbit pofteritatem, ui- 
tam aget durabilem, et que Deo ſunt placita, per 
ipſum feliciter curabuntur. Liberatum ſe d malo 
conſpiciens, ait Deus, voluptate ſatiabitur, eq ma- 
xime, quod dogmate ſuo ipſe juſtus ſervus meus mul- 
tos abſolvet, eorum crimina auferens, Dabo ei par- 


oves aberraueramus omnes huc atque illuc : ipſi Deus 


tus malus. Sed quanquam Deus es uſque cum paſſus 


1 Nepros morbos ile pertulit,] 
Morborum voce quæ vis mala 
intelligi docet ad hunc locum 
2 ; 

Pana, que nobis ſalutem pu- 
reret, ip/i ig i De Melia 
hec explicat Rab et Salo- 
mon Jarchi ad Gemaram titulo 
de Synedrio. 


m Yedebit poſteritatem, | Vote 
ſeminis quæ in Hebræo eſt, fig» 
nificari diſcipulos ait hic Alſeck. 
Sic ſemel ſerpentes Hebræi in- 
terpretantur Chananzos, Nec 
aliter accipiunt nonnulli eorum 
filios, Eſaiæ viri. 18. ut Thal - 


mud Hieroſolymitanum notat 


titulo de Synedrio. 


m locum | Quia ſe conflituit boſtiom u Voluplate fatiabitur,] Hæe 
ur Chal- Piacularem, ] De malis volente - ad futurum ſeculum efert A- 
Gemari barbaniel. WE, 


anim is kic agi ai 
eck. toleratis hie agi ait Al- 


L un 


1 
— K — 


> —œ 


poteſt nominari, aut regum, aut prophetarum, in 


226 FH. GroTrvs pt VerrT. 


tem eximiam, ubi inter præliatores ſpolia dividen- 
tur, "quia morti ſe dedidit, et ſceleratis adnumera- 
tus oft, cumque pœnas alienorum criminum ferret 
"zpſe, pro ſontibus ſe conſtituit peccatorum. Quis 


quem hc congruunt ? Nemo ſane. Quod au- 
tem recentiores Judzi commenti ſunt, agi hic de 
ipſo populo Hebræo diſperſo in omnes gentes, ut 
ſuo exemplo ac ſermone multos ubique proſelytos 


hunc locum · . 
p Nibilmaliaccidiſſe, quod non 


res et preemia dicit Alſeck ad 14 
Thalmud ti tulo Succha: 
12 t Cum multo facilius P e er, el q 


faceret; is ſenſus primum plurimis facrarum lite. ; 
rarum teſtimoniis repugnat quæ clamant, Judzis : 
P nihil mali accidifle, quod non ipſum, et inſuper 9 
majora multo, ſuis gadtis eſſent promeriti. De- * 
inde ipſa Propheticæ orationis ſeries eam non fert K. 
interpretationem. Dicit enim five Propheta, quod : 
iſti loco videtur convenientius, five Deus: hoc 'b 
malum illi evenit, ob populi mei ſcelera. Populus 'd 
autem Efaiz, aut etiam populus Dei peculiaris, by 
"eſt populus Hebraicus. Quare is, qui tam gra- ** 
via perpeſſus ab Eſaia dicitur, non poteſt idem | 1 
populus eſſe. Melius antiqui Hebræorum Ma- ws 
giſtri fatebantur hæc de Meffia dici ; quod cum 55 
viderent quidam poſteriorum, à duos Meflias com- 85 | 
-menti ſunt, quorum alterum vocant Joſephi fili- WM. 7 
um, qui mala multa et mortem cruentam pate- „ 
retur; alterum Davidis filium, cui cuncta proſ- 55 
pere ſuccederent; cum multo facilius eſſet, et Pro 

| 2 >. nut 
„ Ubi inter preliatores paret id loeis Prophetarum jam er m 
Auidentur,] Hac ſpirituali mo- ſupra poſitis, et Danielis xx, et Gurus 
do intelligenda docet Gemara Nehemiæ 1x. Adde quod is, loco 
' Babylonica titulo MIND. Per de quo agit Eſaias, deprecaturus f ana 
ſpolia intelligi ſapientum hono - erat Deum pro Ethnicis, quod 3 = 


q Duos Meſſias 2 2 
— 


lomo : R. David Kimchi. 


_ 


RE IIC. CHRIST. LIEB. V. 227 


Pfophetarum ſcriptis congruentius, unum agnoſ- 
cere, quĩ per adverſa et mortem ad regnum eſſet 


t -perventurus, quod nos de Jeſu credimus, et ve- 
S A eſſe res ipſa docet. | NS 
- FS. XX. Et quaſs viri probi fuerint, qui eum 
e marti tradiderunt. 
t  Retinet multos A ſuſcipienda Jeſu diſciplina 
1 præconcepta quædam opinio, de virtute ac probi- 
4 tate majorum ſuorum, ac maxime Sacerdotum; 
"a qui Jeſum prxjudicio damnarunt, et dogma. ejus 
E \repudiarunt. Sed quales ſæpe majores ipſorum 
of fuerint, ne me ſibi maledicere exiſtiment, audiant 
- ipſis verbis, et legis ſuæ, et Prophetarum, à qui- 
, bus ſæpe appellantur * incircumciſi auribus et cor- 
— de; populus labiis et rituum apparatu Deum 
ws honorans, animo autem remotiſſimus. = 
Ay ipſorum fuerunt, '* qui Joſephum fratrem ſuum 
ng parum abfuit quin interficerent, re autem ipſa in 
7 ſervitutem vendiderunt. Majores ipſorum et illi, 
2 qui Moſem perpetuis ſeditionibys ad vitæ tæ- 
um dium adegerunt, ducem ſuum ac liberatorem, cui 
l. terra, mare, aër obediebant : * qui panem ccelitus 
5 miſſum faſtidierunt; qui velut de ſumma penu- 
AT ria conqueſti ſunt, cum - aves comeſtas adhuc 
ty et Prophetarum ſcriptistongruentius parum adfuit quin interficerent, 
unum agnoſcere, qui per adverſa re autem ipſa in ſervitutem ven- 
— et mortem ad reg num eſſet pervden- diderunt.] Gen. XX XVIII. 
N = et turus, ] Quod ipſury non uno in % Qui Moſem perpetuis ſedi- 
ko 4 * loco ad hoc Eſaiæ caput ſequi - rioribus ad witze tædium adege- 
cha m ur Abarbaniel. runt, ] Loca notata ſupra ad li- 
6, quol i AIncireumci auribis et 'cor- brum 11. | | 
» * 0; Jerem. iv. 4; v3. 1d. * Qui panem celitus miſſum 
ti ſunt] t Pepulus lablis et rituum up- fuſtidierunt;] Num. XI. 6. 
. 4 Sx. Na Deum bonorans, animo Qui velut de ſummapenuria 
bi. ae remotiſſimut.] Deut xxx 11. con 4 ſunt, cum aves come, 
er, u Sb, 15, 18. Efalas xxIx. 13. ddbuc ructarent.] Dicto capite 
Es Amos v. 21. Ezech, VI. 3. x1, in fine. F 


1 ; - Rui Foſephum fratrem ſuum 


7 
4 


a 


L 2 ructa- 


„228 H. GrxoTtivs DE VERIT: 


ructarent. Majores ipſorum fuerunt, * qui Da- 
vide, tanto ac tam bono rege, deſerto, ſecuti ſunt 
rebellem filium. Majores ipſorum fuerunt, qui 
Zachariam, Jojadæ filium, trucidarunt in loco 
Ih ſanctiſſimo, victimam crudelitatis ſuæ facientes 
= ipſum ' Sacerdotem. Jam vero Pontifices quod 
11:8 attinet, tales fuerunt, qui Jeremiz falſo crimine 
| mortem machinati ſunt, et perfeciſſent, niſi-pro- 
[| | EE cerum quorundam obſtitiſſet auctoritas © extor. 
\ ſerunt tamen, ut captivus haberetur, ad ipſum 
0 uſque momentum captæ urbis. Si quis putet, 
| meliores fuiſſe eos, qui Jeſu temporibus vixerunt, 
eum ab hoc errore liberare Joſephus poterit, qui 
atrociſſima eorum facinora deſcribit, et pœnas 


"TH graviores omnibus unquam auditis, 4 et tamen, 

| | ll ut ipſe eenſet, infra meritum. Neque de Syne- 
1 drio melius exſtimandum ; præſertim cum eo 
l: \ tempore Senatores non veteri more cooptari, ma- 
1 nibus impoſitis, * ſed ex potentium nutu legi ſole- 
"nn rent; ut et Pontifices, non jam perpetua, * ſed | 


- annali et ſæpe empta dignitate. Non mirari ergo | 
il debemus, fi homines arrogantia tumidi, ambi- | 
i tione et avaritia infatiabiles, in furorem acti ſunt, 
| conſpecto homine, qui ſanctiſſima præcepta adfe- 

| rens vitam ipſis ſuam, ipſa diverſitate, exprobra- 


* Qui Davide, tanto ac tam 
bono rege, deſerto, ſecuti ſunt re- 
bellem filium.] 2 Sam. xv. 

2 ii Zachariam, ojade 
flium, trucidarunt) 2 P- 
XXIV, 21. 

d Pontifices quod attinet, tales 
fuerunt, qui Jeremiæ falſo cri- 
mine mortem machinati ſunt, | Je- 

- FeMmlZ XXVI, 

c Extor tamen, ut cap- 
tivus haberetur, ad ipſum uſquez 
momentum captæ urbis. | Jerem 
XXXVIL1, 


d Et tamen, ut ipſe cenſct, 
infra meritum.] Dicit is neque| 
urbem aliam talia perpeſſon 
mala, neque ab omni æ vo æt· 
tem fuiſſe omnium ſcelerun 
feraciorem. Plus Judzis mal 
a ſemetipſis illatum, quam i 
Romanis, qui illorum faci non il 
expiaturi venerant. 3 

© Sed ex 2 nutu d 

erent: ] Jo s XIV. 19- 
jr, 250 2 et ſæpe emu 
2 Joſephus xv111. 3 
& * 


dat. Nee aliud illi crimini datum, quam quod 


RII IG. CHRIST. Lis. V. 229 . 


olim optimo cuique. 5 Sic Michzas ille, qui Jo- 
* ſaphati tempore vixit, in cuſtodiam datus eſt, 
9 uod intrepide verum contra quadringentos falſos 
5 rophetas adſeruiſſet. Elizz Achabus objecit, 
dd lane ut Jeſu Sacerdotes, ipſum. eſſe, qui pacem 
* ſraẽlis turbaret. Jeremiz quoque crimini da- 
0- tum, id quod Jeſu, vaticinatio adverſus Tem- 
r- plum. Addendum hic, quod Magiſtri Hebræo- 
am rum veteres ſcriptum reliquerunt, temporibus 
et, Meſſiæ homines fore canina impudentia, aſinina 
nt, contumacia, ferina crudelitate. Deus ipſe, qui 
qui quales. Judzi plerique exſtituri eſſent, Meſſiæ 
nas tempore, multo ante præviderat, futurum dixerat, 
en, I ut qui populus ſuus non fuiſſet, in populum ad- 
ne · ſumeretur, ex Judzorum autem urbibus ac vicis 
x Fi ate rat 36g 
ma- * Sic Micheas ille, qui Joſa- Thalmud titulo de Ponderibus, 
4 N phati tempore vixit, in cuſtodiam Traditio Rabbi Judz in Gemara 
7 15 datus e,] 1 Reg. xX 11. ad eundem titulum de Synedrio 
ſed | b Elie Achabus 3 c. Helech : guo tempore adve- 
ergo ut Jeſu Sacerdotes, ipſum eſſe, gui ict filius Dawid, domus inflitu- 
| pacem Iſraalis turbaret.] 1 Reg, tions divine fiet lupanar. Vide 
| XVIII. 27. Achabus Eliz. dicit, Jens x. 2 1. XX1X. 14. [Hat 
ſunt, E Wr y mt drum, bie grave mendum, nam pro 
adfe- ubi Giæci. Ob od 5 Kagpipey Cemara legebatur Maſoreta, 
bra- Thy le; Nonne tit es qui tur- Exſtant autem hæc verba in 
bas Iſratlem Sic Sacerdotes de Gemara ad Cap. x1, tituli de 
Jeſu; apud Lucam xxt11, 2, Synedrio : ua tate veniet filius 
cenſit _ 2 Nia pl pr d Davidis, damus conventus, INA 
s neque or, Hunc in venimus turbare Tyan lupanar, "Edit. 
* | ani quoque erimini da 5 5 7 . R 
9 | 2 i Ut qui populus ſuns nom 
ſcelerun tum, id quod ticinatio fuifſce. 3 
zis mal  adver/rrs 7 — ag Pour ages a Poe 1 1 * my] 
m e fequentibus, ut. 6, 17. * Ex Pudeorum autem urbi- 
aci na k Scriptum reliquerunt, tem- zus ac victs Angulis vix unus, et 
2011645 Mifie bomines fore ca- alter, irent ad ſacrum ws 
nutu leg nina impudentia, go contu= fed "quod- ad — 
. 19. macia, ferina crudelitate.] Thal- deeſſet, id expleturss extrancos.] 


pe erp mud de Synedrio, Ketuboth, et 
<£v111. 4 Suta: R. Salomo ad dium 
| _ tulum de Synedrio c. Helech. 


eremæ 111. 14, 17. Adde 
L III. g * 


L 3 ſingulis 


— + * 
——Kä33 — ov 


—— 


raw 
1 


230 H. GrxoTIivs DE V BRIT. 
ſingulis vix unus, et alter, irent ad ſacrum mon- 
tem: ſed quod ad illorum numerum deeſſet, id, 
expleturos extraneos: item Meffiam Hebræis in 
ruinam fore: fed lapidem hunc rejectum ab ædi- 
ficio præfectis, potiſſimo loco a iri ad coag- 
mentationem operis. 


$ XX Repofum 4 e plare Deer 


a "Cirifhanis colt. 


ut duabus accuſationibus ecfoatileds 

+. quibus Judæi: et et cultum Chriſtia- 
norum impetunt. Prius eſt, quod plures à nobis 
Deos aiunt coli. Sed hoc nini eſt, niſi in odium 
_— alentidogmatis' explicatio. Quid enim 
_ eit, cur magis id Chriſtianis objiciatur, quam 
* Philoni Jud:zo, qui ſpe tria in Deo ſtatuit, 


AW ww we wm. » @A_ too ca cc 


. 


2 = FI& 


—— — 


— 
— 


— 
- 9 

— . en my ' —— 

5 r 


8 4 - \ -- 
* * q —— K _ FY „ ä 5 — 2 7 
4 * 2 — N n — 9 — r — 8 n _ 
— I 


et 22 ralionem + five P [er monem vocat Dei * 


n W794 Rares in 1 
Fore © ſed lapidem hunc rejectum 


ab edificio pre fettis, poriſſims loco 


Fofitum ini ad coagmentationtm 
operis.] Eſaiæ vi II. 14. Pſal, 

6 Philoni* £0 eepetria 
in Deo famuit,} De Ty acrificiis, 


Abel et Cain: Hyna 6 Std Jo. 


cupefdtetroe bad due r dran: 


dr Tuydpagoy, a de Ts au % 
&yaSmuwros, ths tle fv 6 {47% rei- 
Te; ; $avlagiag. tre ale Ty - 


TW} Ni; 5 wy Ran laiulepvra. 
Sade, 4 ye S yap at 

ai r 1 5 5 1 2 ra 

fon 72 "> (Gonmreatus duabus 
ummis [us aciis. imperio, ac 

bonitate, medius ipſe et unus, 
tres conceptus operatus ef animo 
perſpicact, 5 guorum nullui menſura 


— ; immenſee enim ejus - 


caciæ . {et Foes WEN eben mes 
tiuntur. Mox d etiam VER. 
It va, et aa dora vocat be- 
yeolay, aitque à pio animo non 
enunciari, ſed in ſilentii areano 
adſervari. Similia habet in li- 
bro de Cherubim; libro ſecundo 
de Agricultura Nor vocat vd % 
l de mer ni, Tin ew M,Ytbt 
id quod ft, vim dominam, vim 
beneficem. Maimonides initio 
libri de Fundamentis, et poſt 
eum Joſeph Albo diſtinguunt 
in Deo, Id uad cognoſcit, gus 
cogneſeitar, et cognitionem. Ha- 
ber que huc pertizent et Aben- 
eſdra ad Genel, XVIII. et 
Maimonides Ductoris dubitan- 
tium parte 1. cap. 68. | 

P Sermonem wocat Dei nomen, | 
In Allegoriis, et de Confufiore 


| mundi 


Dresses „ear mm ents 


4 
5 
5 
] 
] 
9 
5 


© mundi opificem, neque ingenitum, ut eſt Deus: 


Pater omnium, neque ita genitum ut ſunt homi- 


nes? quem et Angelum five legatum univerſum 


hoc curantem, et ipſe Philo, et Moſes Nehe- 


q Mundi opificem,] In Alle- . 


goriis: O0 My; avrh N x 
Fee opydvy rp N ajaryet E100 - 
jaomaitt, Verbum ejus quo velut 
* uſus mundum fecit: 

e Caino: "Opyavoy Tt Adyov TH 
Oed di & xameoneuvdo dn. Inſlru- 
mentum autem Dei widebis eſſe 
ipſumwerbum Dei, per quod fatus 


Mundus, [ Melius de hic 


rationem vertas in Philone, quod 
pluribus oſtendi in Diſſertatione 
ad initium Joannis. Ciericus. 

r Neque ingenitum, ut et 
Deus fater amnium, neque ita 
genitum ut ſunt homines ? | Locus 
eſt libro. Quis heres fit rerum 
divinarum. Idem verbum Phi- 
loni vocatur Dei imago, libro 
de Monarchia : et de Somuiis a 
Deo immiſſis : interdum ar. 
r , ut libro Pejorem infi- 
diari meliori: et xapaxTip libro 
11. de Agricultura, Confer Jo- 
han. 1. et Hebr. 1. 3. 5 

Quem et Angelum frue le- 
gatum uni verſum hoc curantem, 
et ipſe Philo, } Ay vocat in 
Allegoriis, et libro de Cheru- 
bim: ApNανννννE,ñ vero libro de 
Hærede divinorum bonorum, et 
libro de Confuſione linguarum. 
Idem et Angelus et N dici- 
tur R. Samueli in Mecor Chaim. 

t Et Moſes Nebemanni 2 550 
Ejus verba fic tranſtulit doctif. 
fimus Maſius ad Joſuz cap. v. 
Ie Angelus, fi rem ipſam dica- 
mus, oj Angelus redemptor : de 
guo ſcriptum eſt : Quoriam nomen 
meum in ipſo eft « Ille, inquam, 


&J 
* 
ipſos. 


- * 


Angelus gui ad Jaceb dicebat 2 


Ego Deus Bethel. Ille, de wo, 


dictum eft : Et vocabat My 
Deus de rubro. Vocatur autem 
Angelus, quia mundum guber nal. 
Scriptum eft enim: Eduxit nos 
Jebeva (id oft, Dominus Deus) 
ex Agypto, et alibi: Miſu. An- 
gelum ſuum, et eduxit nas en 
LEpypio. Preterea ſcriptum 72 b 
— among ejus ſaluos fecit 


1 Dei facies ; de — dictum eff ;. 


acies mea preivit, et eſſiciam 


ut quieſcas, Denique ille Ange- 
lus ft, de 


nus, quem vos quaritis, et An- 


elus feederis quem cupitis. Rur- 
— alia ejuſdem verba fic 2 


Animadwerte attente quid ifta . 


ſbi uelint. Moſes enim et Iſras- 
lite ſemper opta ver unt Angelum 
primum, Cæterum guis ille eſſet, 
were intelligere non potuerunt, 


Neque enim ab ai 2 | 


negue prepbetica notione ſatis ad- 


equebantur, Atqui facies Dei 


ipſum fignificat Deum : q 

apud omnes interpretes eft. in con- 
f. Verum ne ßer ſomnium 
quidem iſta i ntelligere quiſuam 


Palit, nift fit in myſteriis legit. 


eruditus. Mox : Facies mea præ- 
cedet, boc eft, mw * federis, 


57 7 .* 4 ” $4 
guem vos cupitis, in quo videbi- 


tur facies meg. De quo diftum. 


eft : Tempore accepto exaudiam te, 


/omen enim meum in eo eſt. Fa- 


ciamque ut quieſcas, five effician, 


ut ipſe fit tibi lenis et benignus, 


Regen 
L 4 | 


imirum, ille Angelus qui 


vates : et e 


veniet ad Templum ſuum Domi 


232 Hl. Grorivs DR Verirt. 


manni filius, appellat : * aut Cabaliftis, qui Deum 
diſtinguunt in tria lumina, et quidem nonnulli 
jiſdem, quibus Chriſtiani, nominibus, Patris, 


Filii, five Verbi, et Spiritus Sancti. Et ut id 


ſummam, quod apud omnes Hebræos maxime 
confeſſum eſt, Spiritus ille, quo agitati ſunt Pro- 
phetz, non eſt aliquid creatum, et tamen diſtin- 


guitur à mittente : quomodo et illud, quod Sche- 


kina vulgo vocant. Jam vero in Meſha habita- 
turam eam vim divinam, quam Safientiam vo- 


cant, *plurimi Hebræorum tradiderunt, unde 


Chaldzo Paraphraſtæ Meſſias Dei Verbum dicitur : 


Aegue te ducar jus rigidum: 
fed placide et r ur 


quz habet Manaffis Conciliator 


ad queſtionem T1x. ſuper Ge 


neſim. {Nomen pattis hujus 
Rabbini melius efferatur Nach- 
man, nam ſcribitur NI Nabb- 
nian. 

Aut Cabaliflis, qui Deum 
diflinguunt in tria 


ian, nominibus, Patris, 


Filit, Verbi, et Spiritus 
Sancti] Vide additamenta ad 


Lexicon Hebraicum Schindleri 


in notis JIN. Et PD 
in Deo non obſtare unitati, ait 


ber diftus Schep-tal. 


w Quod Schekina vulgo vo- 


cant | t diſtinguunt a Spiritu 
o: Gemara Hieroſolymi- 
tana titulo de Documentis cap. 


q, et Gemara Babylonica titulo 

oma cap. 1. Schekina per 
annos tres et dimidium ſe tenu- 
iſſe in Monte Oliveti; exſpec- 
tantem converſionem, Judz- 
orum, ait R. Jonathan, in præ - 
fatione Ecka Rabthi : quo recte 
accepto nihil verius. 


mina, = 


—— nonnulli iiſdem, quibus 


ſicut et *auguſto illo Dei * itemque Domini no- 


* Plurimi Hebr@orum tradi- 
derunt,) Rabbi Salomo. Idem 
ad Genef. x1x. 18. agnoſcit à 
Deo adſumi poſſe humanam na- 
turam : quam er olim ad tem- 
pus adſumptam putat, cui con- 
ſentit Thalmud, titulo Sche - 
buoth et Sabbatnoth. 
Ude Cbaldæo Parapbraſtæ 


Meſſias Dei Verbum dicitur :] Ut | 


= vII. | At falli eos qui 
quidquam, præter Deum ipſum, 
Verbo Dei fignificari, apud Chal- 
dzum Paraphraſten, putant, 
oftendit vir doctus in Bilibra Ve- 
ritatis edita anno Dc c. diu poſt 
Auctoris mortem. Clericus.] 


2 Auguſto illo Dei] Nempe 


i, Jonathan et David 
Kimchi ad Jeremiam xx 111. 6. 
eum quibus conſentit R. Ab- 


ba in Ecka Rabthi. MM 


'MRAIY Zacharias xIv. 16. 
Futurum eo tempore ut Deus 
TM digito monſtretur, ait, 
Thalmud in Taanith ex Eſaia 

XXV. 9« . 
« Jtemgue Domini nomine] 
g, Plal, XIV. 7. quem 
Pal. 


erh 


as (a * 83 


„ 


Re1t1ic. CHRIST. Lis. V. 233 
mine Meſſias appellatur apud Davidem, Eſaiam, 


et alios. 


* 


$. XXII. Br humanam naturam adbrari. 


Æque parata reſponſio eſt ad alterum, quod 
objiciunt nobis; nos, ſcilicet, cultum Deo debi- 
tum impertire naturæ à Deo conditæ. Dicimus 
enim, à nobis Meſſiæ non alium honorem, alium- 
ve cultum exhiberi, quam exigunt * Pſalmus 11. 
et. Plalmus cx. quorum illum in Davide rudi 
modi impletum, ſed excellentius ad Meſſiam per- 
tinere, etiam © David Kimchi, magnus Chriſtia- 
norum adverſator, agnoſcit ; poſterior vero de 
alio, quam de Meſſia, exponi non poteſt. Nam 
gquæ recentiores Judzi alii de Abrahamo commi- 

niſcuntur, alii de Davide, alii de Ezechia, frivola 
ſunt. Pfalmus ipſe Davidis eſt, ut docet Hebræa 
inſcriptio. op ergo David Domino ſuo dictum 
dicit, id nec Davidi ipſi, nec Ezechiæ, qui inter 
poſteros Davidis fuit, Davide nulla re excellen- 
tior, aptari poteſt. Abrahamus autem ſacerdo- 
tium aliquod eximium non habuit, imo Melchiſe- 
decus ei tanquam ſe minori- bene precatus eſt; 
Sed et hoc, et quod additur © de ſceptro ex Sione 
exituro, et perventuro in oras ultimas, plane in 
Meſſiam competit, ut loci ſimiles de Meſſia 


Bereſith Rabba. . 


Pſalmum de Meſſia agere agno- 


ſeit Chaldæus ibi Paraphraſtes, 
ut et jam dicto Efaiz loco. 
Item NN in Pſalm. cx. quem 
de Meſſia agere jamjam patebit. 


* Pjalmus11. et Pſalmus ex. J . 


Hzc loca et Zcharizz 1x. 9. de 
Meſſia exponit doctiſſimus Rab- 
bi Saadia, 

© David Kimchi, ] De Meſſia 
eundem Pf, 11, exponunt Abra- 
bam Eſdra, et R. Jonathan in 


4 Fi tanguam ſe minori ben 
Precatus eſt.] Et ab eo decimas 
ſacerdotali jure accepit, Gen. 
XIV, 19. 20. 

© De ſceptro ex Sione exituro, 
er perventuro in oras ultimas, ] 
Pſal. CX. 2. 

f Ut leci fimiles de Meſſia 
baud dubie agertes patefaciunt e] 
Ut Genef, x1 xx. 10. et qui ex 
Prophetis adducti ſunt ſupra, 


L 5 haud 


234 H. GxoTtivs DEF VERIT. 


haud dubie agentes patefaciunt: nec aliter acce. 
perunt vetulfie 

prie autem Jeſum Nazarenum eſſe, in quo hæc 
impleta ſint, poſſem vel ſolis ipſius diſcipulis id 


adfirmantibus credere, ob ſummam eorum probi- 


tatem; ſicut et Judæi Moſt credunt de iis, quæ 
ſine teſte alio, à Deo ſibi tradita dixit. Sed ad- 
ſunt præter hoc plurima, et s validiſſima argu- 
menta ſummæ uus poteſtatis, quam obtinere 
Jeſum dicimus : conſpectus ipſe vitæ redditus a 
multis: conſpectus in cœlum avehi : tum vero 
dæmones ejecti, morbique ſanati ſolo ipſius no- 
mine, et linguarum dona data diſcipulis, quæ 
regni ſui ſigna Jeſus ipſe promiſerat, His adde, 
quod ſceptrum ejus, id eſt, ſermo Evangelii ex 
None profectus, nulla humana ope, ſola divina 
vi ad ultimos terrarum fines pervaſit, populoſque 
et reges ſibi ſubegit, plane ut Pſalmi prædixerant. 
Judæi Cabaliſtæ inier Deum et homines medium 
ſtatuunt Enochi quemdam filium, nullo tantæ 
poteſtatis indicio. Quaanito nos juſtius illum, qui 
tanta dedit ſui documenta? Neque ad Dei Patris 
imminutionem id pertinet, à quo venit hæc po- 


[4 Validiſſima argumenta ſum- Suidas: MeTaTwg 6 węog e- 
me illius poreflatis, quam obtinere eve; &yyenO- pe 73 apyor- 
Feſum dicimus:] Quiz vide tracs . Metator, nuncius qui à 
tata libro ſupra 11, Adde et principe præmittitur. [ Metatron, 
quæ dicta hujus libri initio, dd potius vocant Rab: 

k Enochi guemdam filium, ini, de quo vide Joan. Bux- 
Nomen quod el faciunt Hebræi torfii Lexicon Chaldaicum et 
eſt MM Metator. Ita Lati- Rabbinicum,] 
nus dicitur qui regi viam parat. 14 2 wenit, bæc poof 


Lucanus : be Feſu,] Ipſo fatente : Johan. v. 
Audax Heſperios weniam me- 19, 30, 36, 43. V1. 36, 57. 
tator in agros. VIII. 28, 43. x. 18, 29. XIV. 


Vegetius libro 11. Metatores in 28, 31. xvi. 28. xx, 21. et 
caſtris dicuntur, 2 precedentes Apoſtalo Hebr. v. 5. Rom. v1, 
locum caſtris idoneum eligunt, 4. 1 Cor. Xle 4. | | 
g * * 8 F teſtas 


ip” 


ores Hebrzi et Paraphraſtz. Pro- 


romp 


. 3 1 1 
n 
Fu 


* 


nn 
N 


Aim 1 
* ww 
A 2” FS 


9 
* 
> 
1 \ 
* 
3 
cx 


| 
| 
| 


RELIG. CHRLsT. L1B. d 235 
teſtas Jeſu, * et ad quem reditura eſt, et * 
honori illa inſervit. | 


§. XXIII. Abſolutio hujus partis, cum precibus pro 


Judæis. 


Subtilius iſta rimari non hujus eſt operis, neque 


de his egiſſemus, niſi ut pateret, nihil eſſe in 
Chriſtiano dogmate aut impium, aut abſurdum; 
quod obtendere quis poſſit, quo minus Religio- 
nem. tantis prodigiis ornatam, tam honeſta præ- 
cipientem, tam eximia pollicentem, amplecti poſs 
ſit. Nam eam qui fit amplexus, is jam de ſpecia- 
libus quæſtionibus conſulere debet libros illos, qui- 
bus. Religionis Chriſtianæ dogmata contineri ſu- 
pra oſtendimus. Quod ut fiat, oratur Deus, ut 


Judæorum mentem ſua luce, colluſtret, et effica- 


ces reddat preces, quas ipſe Chriſtus jam in 
cruce pendens pro illis fudit. 8 | 


k Et ad quem reditura e,] idoli eſſe nomen, quando Chriſ- 
Fatente Apol 

Et cujus bonori illa inſervit.] Deum Mundi opificem. 
Job. x111, 31. Xv. 13. Rom. m Quas ipſe Cbriſius jam in 
xvI. 27, Ideo Thalmud in cruce pendens pro illis' fudit. J 
titulo de Synedrio negat Jeſum —_ . 


, 
q 


h j 
$ þ 
, 
. — : 


old 1 Cor. xv. 24. tiani in ejus honore reſpic ang | 


34 


ET A Ä ¾⁰— ͤ ep 
bo ar * 4 


£ 


4 XY 
I mu mes 2 Te og ——_ 


\ - 


bk i. 


1 a 
"8 
: — y 


236 H. GroTivs DE VerrT. 


HUGO GROTIUS 


* 


D 


v E R 1 


- 


* 


TATE 


 RELIGIONIS CHRISTIAN. 


{ » 


— 


iplam 


"2 PUIAER"8EXTUS. 
H. I. Refutatio Mahumetiſmi origo ej us. 
Extus liber Mahumetiſtis oppoſitus, præfatio- 


nis vice, Dei judicia adverſus Chriſtianos ad 
ue Mahumetiſmi originem deducit: quo- 


modo, ſcilicet, vera illa atque ſimplex pietas, 


quæ inter Chriſtianos graviſſime vexatos oppreſſoſ- 


que floruerat, paulatim refrigeſcere cceperit ; ex 
quo per Conſtantinum et ſequentes Imperatores 


a Pera illa atque ſimplex pie- 
tas, que inter Chriftianos gra- 
viſſime vexatos epprefeſque o- 
ruerat,] Ammianus celli- 
nus fine libri x 11. de Conſtan- 
tio: Eratgue ſuper bis adimere 

it t, Cbriſſianam 


s 
Karas abſolutam ct fimpli- 


cem anili ſuperſtiticne confundens: 


in qua ſcri perplexius, quam 


gravius, excitavit 
diſſidia e 3 que progreſſa 
filius aluit concertatione verbo- 
rum, ut tatervis antiſtitum, ju- 
mentis publicis ultro citrogue diſ- 
currentibus per Synodos, quas ap- 
. pellant, dum ritum onnem ad 
ſuum trabere conatur arbitrium, 


rei vebicularie | ſuccideret ner vos. 
effectum 


REI IS. CHRIST. Lin, VI. 237 


effectum eſt, ut ea profeſſio non tuta tantum, ſed 
et honorata eſſet, mundo velut intruſo in Eccle- 
fram : © principes primum Chriſtianos nullum fe- 


ciſle bellandi modum, etiam cum 


e frui lice- 


ret: A Epiſcopos acerrime inter ſe certaſſe de 


b Mundo welut intru ſo in Ec- 
cllſam :] Vide de hae re pulchre 
dicta Chryſoſtomi Morali ſe · 
cundo ad 2 Corinth, cap. x11, 
poſt v. 10. 

< Princi 
nos nullum feciſſe bellandi mo - 
dum, etiam cum pace frui liceret :] 
Marciani laudabile dictum apud 
Zonaram : My deb oma Bari- 
N wvelv, Bag elpnevey Is. 
Non debere principem arma ſu- 
mere, quam diu pace frui liceret, 

d Epiſcopos acerrime inter ſe 
221 Ke ſedibus: * 
mianus libro xxvii. Et bune 

uogue ( Viventium ex quæſitore 
Palarii) diſcordantis pepuli ſedi- 
tiones terruere cruentæ, qua tale 
negotium excitamere. Damaſus et 
Urficinus, ſupra bumanum modum 
ad rapiendam Epiſcopalem ſedem 
ardentes, ſciſſis ſtudiis aſperrime 
_ confliFabantur, aduſque mortis 
vulnerumgque diſcriming adjumen- 
tis utriuſque progreſſis : que nec 
cerrigere ſufficiens Viventius, nec 
mollire, vi magna ccactus ſeceſſit 
5 ſuburbanum: et in certatione 
u perauerat Damaſus, parte que 
* fawvebat — 9 — 
in baſilica Sicinini, ubi ritus 
Chriftiani eft corrventiculum, uno 
die cxxxviti. reperta cadavera 
peremptorum : efferatamgue diu 
plebem ægre de Licks. © Noguy 

o abnuo, oftentationem rerum con- 

erans urbanarum, bujus rei cu- 
pidos, ob impetrandum uod appe- 
tunt omni content ione laterum jure 


d 


primum Chriſtia- 


gare debere; cum id adepti futuri 
Ant ita ſecuri, ut ditentur cbla- 
tionibus matronarum, precedant- 
ue vebiculis infidentes, circum - 
He veſfiti, epulas curantes pro · 
Fuſas, adeo ut eorum convi via re- 
gales ſuperent menſas. Qui efſe 


poterant beati revera, fi, magni- 


tudine urbis deſpecta, quam witiis. 


opponunt, ad imitationem Antiſti- 
tum quorundam provincialiumwi- 


werent, quos tenuitas edendi petan- 


dique parciſfſime, wilitas etiam 
indumentorum, et ſupercilia humi 
ſpeFantia perpetuo numini veriſ- 
gue ejus cultoribus, ut puros come 


mendant et werecundos, Poſtea: 


Hæc inter Prætextatus pre fectu- 
ram urbis ſublimius curans, per 
integritatis multiplices actus et 
probitatis, quibus ab adoleſcentiæ 
rudimentis inclaruit, adeptus eff 
id quod raro contigit, ut cum ti- 
meretur, amorem non perderet ci. 
vium, minus firmart ſolitum erga 
judices formidatos : cujus auctori- 
tate e veritatis ſuffragiis 
tumultu lenito, quem Chriftiano- 
rum jurgia concitarunt, pulſoque 
Urficino, alta quies pari jam 
ro cianum Romanorum 
8 laria 14555 
rector is plura et * diſponen- 
tis, Hic eſt Pretextatus, de 
quo hiftoriam, haud indignam 
quz hic ponatur, narrat Hie- 
ronymus ad Pammachium con- 
tra errores Joannis Hieroſoly- 
mitani : Prætextatus, qui 75 
natus Conſul eft mortuus, ſolebat 
| ludens 


-—  _ re 1 LORE 


N 24 2 22 
bn. A. ts — 


2 


„ 
1 
4436 
Was bb! 

i Fr 1 
1 1 
it Mil 

4} 

— 15 
17 | 4 


— —— 
— 
— PR 
. ©» > 


— —ñ—— — 
— - = 
- ” 


— 
— 


— ̃ AR Hes en 


— 2 = 
— 
£232 —— — 


ec 


238 


H. GroTivs DE VBR n. 


ſummis ſedibus: ac ſicut olim arbori vite præ- 
lata arbor ſcientiz maxima dederat mala, ita tunc 
quoque curioſam eruditionem pietati antehabitam, 
et ex Religione artem factam: cui deinde con- 


Iudens beato Papa Damaſo dicere: 
Facite me Rome urbis Epiſcepun, 
et ero protinus Cbriſtianus. Vide 
et quæ idem habet Ammianus 
libro xv. Non ſruſtra Conci- 
lium Africanum Ceæœleſtinum 


Romanæ urbis Epiſcopum mo- 
net: Ne fumoſum typhum ſœculi 


in Ecclefiam Cbriſti, que lucem 
ſemplicitatis, 8s bumilitatis diem 


Deum videre cupientibus præ fert, 


wideamur inducere. Adde nobi- 
les Epiſtolas Gregorii Romani 
Epiſcopi, vere magni, lib, 1v. 


32, 34, 35. lib. v1. 30. lib. 


y11, Indict. 1. epiſt. 30. 

e Sicut olim arbori vitæ pre- 
lata arbor ſcientiæ maxima dede- 
rat mala,] Gen,-11, et 111, 


f Er ex religione artem fac- 


tam] Vide que jam produxi- 
mus ex Ammiani libro xx1, 
Idem libro ' xx1 x. 
hiſtoria, Utgque diſpoſitorum ro- 


| buraret effectum, diſſidentes Chriſ- 


tianorum antiſlites cum plebe diſ 
ciſſa in palatium mo- 
nabat, ut civilibus diſcordiis 


1 quiſque nullo vetante 


religion ſue ſerviret intrepidus: 


guod agebat ideo obſtinate, ut diſ- 


ſenſiones augente licentia, non ti- 


meret unanimantem poſtea plebem, 
nullas infeſtas baminibus beſtiat, 
wt ſunt ſibi ferales plerigue Chriſ- 
tianorum, expertus, Procopius 
Cotthicorum 1, cum tempera- 
mento tamen hic ut et alibi 


augjendus : IptoCrc bn Bug 
Safà oy Paine api ,, 


, 76 rd Rien ligtis An 


in Juliani 


* 


* runt, Epbeſi antiſtes 


* Anprrpi©- ix Tay Manger 
OrNimrTwy, Sogn; Eve ey, Ty Xpi- 
ciapct £7 TIT avTorg avlintyuoy 
Empayviitic. Ta I; eliroyluurya 
Ey% csi apatyog, ws Hr im- 
m t Arevei g yap aye 


- Tug Two nyBpanr h, Tuperva - 
Jai Thy TE Std quoi, ore molt 


ic davSgwnry yep ole Ta dy- 
IpaTreua tic T9 dxgines (oA 
KaTANITTA, An T0 YE TH bg Sed 
$uew nxola. "Emi e TAUTH 


duerduvac o80 wn io go, A Y 


{6h Gmigio as Th vi. iy 
rap ox ay ove anno wipe Seb, 
6, Tr ay timoiyul, i Sri &ya%g 
TE a en, x Fa 


& 5 ive Th avty iM. Ak- | 


yirw Te Gomep vun, imp 
alu ole r xa} leebę % IN,w71Ge 


Hæc dum ille agitat, legati & 


Byzantio ad Romæ onions Ve 

nt [ypatiusy 
Philipporum vero Macedoniæ pro- 
vinciæ Demetrius, ob ea que inter 
ſe controverſa Cbriſtiani habent, 


| Ea vero quæ fint, quamguam 


aperto ſunt ; tantum 


percognita, memorare me t&deat, 
Inſane enim temeritatis eſſe exiſ- 


timo, natura Dei qualis fit ſcru- 


tari. Homini enim nec bumana, 
guantum ego exiſlimo, plane in 
| 4 otj ut ei 

pateant ea gquæ ad æternum numen 
inent, Liceat ergo mihi im- 
pune de talibus filere, non com- 
moventi ea gue 'aliis ſancta ba- 
bentur, Ipſo hoc tantum de Deo 


| gued dicam babeo, efſe eum om- 
nino bonum, 22 poteflate om- 


nia centineri. Qui plus ſciverit, 
| us 


Wa. 7 X 9 alles eg 
8 83 * s SEAS <>». 1 * 
» I 1 . »* 7 p © 
8 NS 2 2 * r wm. \ 8 N N anc 


_ _ 
. — 
by a 4 p 
n * * 


Rs / PETE 
2 PEO CO 8 
TT" 
> «Ka, Alf; — 
ot BEI a 


PT .y OS % a ou- « a. Sep 2 7 


- 


/ 


RELIO. CHRIST. Lis. VI. 239 


ſequens fuerit, ut ꝭ ad exemplum eorum, qui tur- 


rim Babylonicam ædificabant, affectatio temera- 
ria rerum ſublimium diſſonas locutiones et diſcor- 


diam pareret: quibus plebs conſpectis, ſæpe neſ- 


cia quo ſe verteret, culpam in ſacras literas reje- 


cit, et eas tanquam venenatas cœmpit fugere. Re- 
ligio autem paſſim non in mentis puritate, ſed, 


quaſi reducto Judaiſmo, in ritibus collocari cœ - 
pit; W et in iis, que corporis magis exercitatio- 


nem, quam animi emendationem in ſe continent; 


i itemque in ſtudio flagrante ſemel electarum par- 


plus de eo dicat, ive in ſacer- 
dotum eft ordine, five in plebe, 
Laudat Gregoras libro v1 1, die- 
tum Lyfidis Pathagorici, de- 
inde Syneſii: 73 Inpaooiz Su- 
cose parydnng ig dvSpareg Mts 
Tay Sti xatappmicews. Apud 


populum ſubtiliter philoſophari, 


cauſa hominibus fuit magni con- 
temptus rerum divinarum. Idem 
libro x. multum diſſuadet tales 
diſputationes, et de Latinis ſui 


temporis loquens : Ta; Iran 


Gaotpw X ifphpoppas Fafa A- 
ra % (aETA TONNNG ve oppu©- 
1 Yeooyie immntavreg. tales 
ego rideo atque contemno, quod ita 
temere magnaque cum ſupercilio 
ad Theologiam profiliant, Addit 
mox : Oro yap Wag avroig 
tin Toig Bavairog ixtyurar 
Ta Veohoyieg peurhpus, Kai o 
XEYTIVETIY A,, EMI. TW - 
N brabartiewy Toig Abyog 
eurrav, bowep Im TH aan xa 
vc Ta Booxnpuate, Kal of Ty 
Wiceves pI; apepiconey Eyoieg, 
xal of fn mag dr WIR, öl- 
do rte, und“ &, m1 ic 0 Wiggle 


agu, dyogag xa} negurd x 3 


di ag mA ipmeninac The 
De oyito, % #3 TETOY Toy nov 


air xuvollas jadglven Thi; evailtiag 


mrojuevers Ita apud illos etiam 


fellulartis opificibus effluunt Theo» = 


logie myſleria; ita biant omnes ut 
per ſyllogiſmos tractent talia, ſicut 
pecudes ad herbas et pabula: er 
qui ea, que omnino ree credenda 


ſunt,. in ambiguo habent, et qui © 


nec quomodo credendum fit ſciunt, 
nec quid fit quod ſe dicant credere, 
hi | fora omnia et ambulacra et 
theatra implent thelogia, neque 
Solem verentur talem impudentiæ 
teftem facere, 

s Ad exemplum cor um, qui 
turrim Babylonicam ædi i cabant, ] 
Gen, x1. exprobat has contro- 
verſias Chriſtianis ſæpe Mahu- 


meres, præſertim Azoara xxvi, 


XXXII. 

h Et in iis, que corporis magis- 
exercitationem, quam animi emen · 
dationem in ſe continent ;] 1 Tim. 


ix. 8. Coloſſ. 11. 23. — 


i Ttemque in fludio flagrants 
ſemel electarum partium :] Rom, 


x. 2. 1 Cor. 1. 12, et ſequen- 


* ICY p * 7 
„ „% rx -- „ 


* v 
bh A. — 


— — Ä K ͤů — — 
1 . - 4 
— — 8 


240 H. GrRoTivs Dr VERIT. 


tium : * tandemque evenit, ut ubique multi eſſent 
Chriſtiani nomine, re pauciſſimi. Non diſſimu- 
lavit Deus hæc populi ſui vitia: quin ex ultimo 
Scythiæ ® ac Germaniz receſſu immenſa agmina, 
quaſi diluvio, effudit in orbem Chriſtianum : et 
eum datz ab his ſtrages maximæ non ſatis profe- 
ciſſent, ad corrigendos ſuperſtites, juſto Dei per- 
miſſu in Arabia Mahumetes novam ſevit reli. 
gionem, pugnantem eam direQa fonte cum Chriſ- 
tiana Religione, ſed quæ verbis quodammodo ex- 
primeret vitam nz partis Chriſtianorum. Ac- 
cepta hæc Religio primum à Saracenis, qui ab 
Heraclio Imperatore defecerant : quorum armis 
brevi ſubacta Arabia, Syria, Palzſtina, Ægyptus, 
Perſis, poſt inſeſſa Africa, et trans mare etiam 
Hiſpania. Sed Saracenorum potentiam tum alii, 
tum Turcæ maxime exceperunt, gens et ipſa 
pugnaciſſima; quæ poſt longa adverſum Sarace- 
nos certamina, in fœdus invitata facile ſuſcepit 
Religionem ſuis moribus congruentem, imperii- 
que majeſtatem in ſe tranſtulit. Captæ Aſiæ Græ- 
cizque urbes, et promota armorum felicitate, in 


Hungariam Germanizque fines deventum eſt, 


7 andemque ewenit, ut ubigue Varnos, Longobardos. 


multi eſſent Chriflani nomine, re 
pauciſſimi.] Salvianus libro 111. 
de Gubernatione Dei: Præter 
fauci ſſimos For . — mala fu 
tunt, quid et aliud omnis ceeius 
85 ianorum, quam ſentina vi- 
tiorum ? | 
I Ex ultimo Scythiæ] Hun- 
nos, Avaros, Sabiros, Alanos, 
Euthalitas, Turcas. 
m Ac Germaniæ receſſu] Got- 


thos, Erulos, Gapidas, Van- 


dalos, Francos, Burgundiones, 
due vos, 208, Saxonas, 


an In Arabia Mabumetes, &c.] 
Digna eft quæ legatur vita Ma - 
hammedis, Anglico ſermone 
ſcripta, ab Humf. Prideauxio et 
Londini edita anno 1697. Sed 
præ ceteris omnibus legenda ea, 
que ab Abu Feda Arabice 


ſoripta et edita a Viro doctiſſimo 


Joan. Gagnierio, cum eximiis 
notis. Clericus. 

- © Tum Turcæ maxime — 
runt, | Vide Turcica Leuncla- 
Ur et Laonicum Chalcocondy- 


; g. U. 


RET ICG. CHRIST. Lin. VI. 24%; 


5. Il. Everfio fundamenti Mahumetiftarum, de nen 


inguirendo in Religionem. : 
Hæc Religio plane ad fundendum fanguinent 


facta multum ritibus gaudet, ? credique fibi vult, 


nulla inquirendi libertate : unde librorum, quos 
ſanctos habet, lectio plebi interdicta eſt. Quod 
ipſum ſtatim manifeſtum eſt indicium iniquitatis. 
Merito enim ſuſpecta merx eſt, quæ hac lege ob- 
truditur, ne inſpici poſſit. Verum quidem eft, 
non æqualem eſſe omnibus ad omnia cognoſcenda 
perſpicaciam, multos arrogantia, alios affectibus, 
conſuetudine nonnullos in falſum abripi : fed 9 ut 


via ad æternam ſalutem cognoſci 
qui nullo commodi aut honoris reſſ 
runt, ſe ſuaque omnia Deo ſubjicientes, et eum 


ueat ab his, 
cam quæ- 


= auxilio orantes, bonitas divina vetat cred. 
t ſane cum judicandi vim Deus inſeruerit hu- 


manæ menti, nulla pars veri dignior eſt, in quam 


„ Credique fibi vult, nulla in- 


quirendi libertate:] Alcoranus 
_ Azoara x111, ot habet prima 


editio Latina, quam hic in lec- 
toris gratiam ſequimur. 5 

Ui via ad æternam ſalutem 
cognoſci nequeat ab bis, qui nullo 
comamadi aut honoris reſpetiu cam 
guærum, ſe ſuaque amnia Deo 


ſubjicientes, et eum pro anxilio 


orantes, Bonitas divina wetat cre - 
di.] Reſponſio ad quæeſtionem 
Iv. ad Orthodoxos, inter opera 
Juſtini : "Or, d aIvvariv ig pah 

flv rd $iptoiuc TW ty 57 
— Te N du, Hν i π i 
Try dn ,, jwoprupsr 6 x. 
Aeywy* wig 6 airay Naανje, x 


-6 GnTiv epi, Kat TH up. 


cht Fieri autem nequire 
ut non ad inventionem proveniat, 
| 


qui toe corde ac wiribus guærit 
veritatem, teſtatur Dominus di- 
cens : Quiſquis petit, acripit: et 
qui querit, inveniet, et pul- 


fanti aperietur, Origenes vi1. 


contra Celfum : *Exeiv & a 
cue ri ardvr ipopay H 
dvr rancbey 6 xo; Wavror 
wardg xa} —_ Thy idea 
erpoaipsriy Cnroioay avroy S t- 
ogy Buropuiry, ü Ales xple 
vary, & rue N, ami Kage 
Tov rg wpoc a lac al rod. Cegi- 
tare eum oportuit communem one 
nium opificem ac _—_— qui 
euncta ſpeFat, auditque, equa 
retribuere woluntati ipſum ques 
renti ac pie vivere cupienti, eigue 


fructum largiri aliguem ſui pa- 


frecanii, 


* 
; ea 


RS - 
ns, oo. A a. AAR. ot. a. 


2 
* 
a 

} * 


— — = 
—— — — 


242 H. GroTivs DE VERT.” 


ea impendatur, quam illa, quæ ignorari os. amit- 
tendæ ſalutis æternæ perivulo non povelt: 


K III. Probatia adverſus Mabumetiftgs,. ex libris 
. ſacris Hebræorum et Chri Mianorum : eoſque non 
ef corruptos. 


' 1 Moſem/i- Deo miſſum, item Jefum, t et vi- 


ros ſanctos fuiſſe, qui Jeſu diſciplinam primi pro- 
pagarunt, Mahumetes * uſque ſectatores fatentur. 


At. in Alcorano, lege metis, multa nar- 
rantur, plane —. quam à Moſe et ab Jeſu diſ- 


_ Gipulis ſunt prodita. Ut ex multis unum ſuma- 


mus exemplum, Jeſum in cruce mortuum, intra 
tertium diem in vitam rediiſſe, conſpectumque A 
multis, omnes Apoſtoli diſcipulique Jeſu maximo 
conſenſu teſtantur. Contra docet Mahumetes, 
Jeſum clam ſubductum fuiſſe in oœ lum, cruci 
autem affixum fuiſſe quoddam ejus ſimulacrum; 


ac proinde non mortuum Jeſum, fed deceptos 
Judæorum oculos. Hæc objectio evadi non po- 


teſt, niſi dicat Mahumetes, quod et dicit,-* hbros 
cum Moſis, tum -diſcipulorum Jeſu, non quales 


r Moſem & Deo Min, ] multa, Agoara xxl 1 * Avibas 


Azoara v. XXI. ab Abrahamo diſſectis, et in vi- 
Jem Jeſum,] Azoara: v. tam revocatis, Azoara 1v. de 
X1IT.-- Maria apud Zachariam educata, 


t Et wiros ſanftos falle, gui 
Feſu diſciplinam primi propaga- 
runt, | Azoara v. Ixxt. 

* Multa narratitur, plane con- 
guam a A et ab * 
Abel 7 — [| 
templum Meche ſtructum ab 
Abrihamo, Azoara 11. Alia de 
Abrahamo, Azoara xxx1. Con- 
fuſa Gedeonis et Saulis hiſtoria, 
Azoara 111. in biftoria Exodi 
multa, Azoara xv11. et XxX. et 
xXXVIII. In hiſtoria Joſephi 


Arzoara v. de avibus ex luto 
ſactis per Jeſum, ibidem, et 
x11. 

w Feſum clam ſubduStum iſe 


in celum, cruci autem affixum 


uiſſe quoddam ejus fimulacrum; 


ac proinde non mortuum Feſum, 
fed 3 Fudeorum — 5 1 
Azoara. x1. | 
x Libros cum Mfrs tum diſci- 
orum TFeſu, non — erant 


manſiſſe, ſed corruptos e.] A- 


#0ara IX, 
fuerant 


Rz116,'Currsm, LTE. VI. 24% 
fuerant manſiſſe, ſed corruptos eſſe. Sed hoc 


commentum jam ſupra à nobis libro tertio refuta- 


tum eſt, Certe ſi- quis Alcoranum corruptum 


dicetet, negarent hoc Mahumetiſtz, idque ſuffi- 


cere dicerent adverſus non probantes: at ipſi ul - 
tro adferre, pro integritate ſui libri, ea argumenta 
non poſſent, quæ nos afferimus, de ſparſis ſtatim 
exemplis per orbem terrarum, et quidem, non ut 
Alcorani, uno ſermone, cuſtoditiſque fide tot 


ſectarum tam diſerepantium circa cetera. Perſua- 


dent ſibi Mahumetiſtæ, Johannis capite x1v; ubi 
de. Paracleto mittendo agitur, exſtitiſſe aliquid 
ſcriptum de Mahumete, quod Chriſtian» deleve- 
rint, Sed hic ab ipſis libet quærere, hanc ſcrip- 
turæ mutationem. velintne factam poſt Mahume- 
tis adventum, an antea. Poſt Mahumetis adven- 
tum fieri plane non potuit, cum jam eo tempore 


exſtarent toto orbe plurima, non Græca tantum, 


ſed Syriaca, Arabica, et in diſſitis ab Arabia par- 


tibus, Athiopica, et Latina exemplaria non unius 


verſionis: hæc autem omnia eo in loco conſen- 


tiunt, nulla ſcripturæ varietate. Ante Mahume- 


tis adventum nulla fuit mutandi cauſa : nemo 
enim ſcire poterat, quid dicturus eſſet Mahume- 
tes. Imo ſi Mahumetis dogma nihil haberet Jeſu 
dogmati contrarium, non magis difficiles fuiſſent 
Chriſtiani in libris ejus recipiendis, quam in li- 
bris Moſis et Prophetarum Hebræorum fuerunt. 
Ponamus utrimque nihil ſcriptum fuiſſe, aut de 
Jeſu dogmate, aut de Mahumetis : doceret æqui- 
tas, pro Jeſu dogmate habendum, in quod Chri- 


ſtiani omnes; pro Mahumetis, in quod Mahume- | 


tiſtæ conſentirent. 


$. IV. Ex comparatione Mahumetis cum Chriſto, . 


Conferamus jam utriuſque dogmatis adjuncta 


atque 


55-4 
984 
4 
=. 

. 


| 

F 
| | 
| \ 


244 H. GroTrivs DER VER 17. 


atque affectiones, ut videamus, utrum utri præ- 
ferendum ſit: ac primum de auctoribus videamus. 
Jeſus Mahumetis ipſius confeſſione erat. Meſſias 
ille, in Lege et Prophetis promiſſus: ab ipſo 
Mahumete vocatur Dei Verbum, Mens, * Sa- 
pientia: dicitur ejidem nullum ex hominibus 
patrem habuiſſe. Mahumetes, ſolito naturz or- 
dine, genitus etiam 2 ſuis creditur, os vitæ 
ſemper immaculatz, cui nihil objici poſſet: Ma- 
humetes diu raptor, mulieroſus ſemper. 5 Jeſus 


in cœlum evectus, fatente Mahumete : hu- 


metes in ſepulchro detinetur. Uter potius ſequen- 


S. v. Item fads utriufyuc. 


* Accedant utriuſque facta. * Jeſus viſum cæcis, 
claudis greſſum, ægrotis ſanitatem dedit ; imo, 


- 


T4 


V Feſus Mabumetis ipfius con- 
erat Meſfias ale in Lege. 


et Prophetis promiſſus :]  Azoara 


in libro doctrinæ Mahumetis 
Jeſum a Mahumete yccari x4- 


7% % whe 0, ait Euthy- 


mius Zigabenus in diſputatione 
contra Saracenos. N 5 
a Mens, ] Azoara IV, XI, 

Ax x. et in dicto libro, 
d Sapientia:] Dictis locis. 
_ © Dicitur ei 
minibus patrem babuiſſe.] Aza- 

ara xXXXI. 

d Mahumetes, ſo/ito naturæ or- 


dine, genitus etiamd ſuis creditur.] 


Vide librum Generationis Ma- 
humetis. | | 


_» 


nullam ex bo- 


© Mahumetes din raptor, ] vi- 


fatente Mahumete, etiam vitam mortuis. I Ma- 


de Chronica Mahumetis verſa 
ex Arabico, Vide Difputatio- 
nem Saraceni et Chriſtiani à 


Petro Abbate Cluniacenſi edi- 
Dei verbum,] Azbara v. XI. et 


tam. | 

f,Mulieroſus ſemper.] Azoara 
xLII. XLIII, LYXY., et LXXVI. 
Vide dictam * pe 6 
8 Jeſus in cerlum eveFFus, fa- 

tente Mahumete:) Azoara xt. 
n Jeſus wiſum cecis, claudis 
greſſum, egrotis ſanitatem dedit ; 
imo, fatente bumete, - etiam 
vitam mortuis. | Azoara v. x111. 
Ii Mahumetes ſe miſſum ait, 
non cum miraculis, ſed cum ar- 
mit.] Azoara 11t. XIV, XVII. 
XXX, LxXI. | Vide, hac de re, 
vitam Mobammedis Anglica 
Lingua editam ab erudito Viro 
Humpbredo Prideauxio p. 30, ubi 
multis oſtendit Pſeudoprophe- 
tam 


da 
— r 4 a - 


,—* ed 0 


Ow Ay => 


, ” 
-W 


Son > SS wa%7H, 


Rerrc. CHRIST. Lis, VI. "245 


humetes ſe miſſum ait, non cum miraculis, ſed 
cum armis. Secuti tamen ſunt, qui ei et mira- 
cula attribuerent : at qualia? Nempe, quz aut 
arte humana facile poſſunt effecta reddi, ut de 
columba ad aurem advolante : aut quorum nulli 


: ſunt teſtes, ut de camelo noctu ei locuto : aut quæ 
- ſui abſurditate refelluntur, * ut de magna Lunæ 


parte in manicam ipſius delapſa, et ab ipſo remiſſa 
ad reddendam ſideri rotunditatem. Quis non di- 
cat in cauſa dubia, ei legi ſtandum, quz certiora 


pro ſe habet divinz approbationis teftimonia ? 


$. VI. Eorum gui primi utramque Religionem 
receperunt. i | 


Videamus et eos, qui hanc et illam legem primi 


ſuſceperunt. Qui Jeſu legem amplexi ſunt, viri 


erant Dei timentes, vitæ ſimplicis : convenit autem 


tam non auſum miracula ulla 
jactare. Attamen, ſequaces ejus 
multa jactarunt, ut liquet ex 
Vita Mohammedis ab Au 


Clericus. 


k Ut de magna Lung parte in 
. manicam ipfius delapſa, et ab 


ipſo remiſſa} Azoara Lx1v. Vi- 
2 latius hanc fabulam ex ca- 
pite Ceramur, apud Cantacuze- 
num Oratione in 


23. | | 
WE. — #'ot 
unt erant - 
r 5 
Ange fignificat. Vide Scali- 
gerum de Emendatione Tempo- 
rum lib, 112, cap. de Periodo 


Arabum, [Fyere quidem vere 


Deo, ut tales neque ſermonum præſtigiis, neque 
ſpecie prodigiorum, decipi patiatur. At ! qui Ma- 


latrones, qui primi Mohamme- 
dem ſunt ſequuti: ſed vox Ara» 
bica, ad quam reſpicit Scaliger, 
ſignificat clam furari, non præ- 
dari, Nec credibile eſt . 
infame nc men ſibi adſumſiſſe; 
ne jam dicam fuiſſe hoc anti- 
quius Mohammede, cum apud 
Ptalemæum et Phileflorgium in- 
veniatur, Itaque mal m eorum 
ſequi ſententiam, qui deducunt 
Sararenorum nomen a voce [PN 
Schark, quæ orientem ſonat, unde 
PW Scharkiin, Saraceni, ſeu 
Orientales, quomodo etiam Ara- 
bes in Scriptura vocantur. 

de re adi Eduard, Pocockium ad 
ſpecimen Hiſtor. Arabum, ab 
initio. - Cleri : | 


3 


* * 2 2 - 
_ _ 


:246 


humetiſmum primi ſuſceperunt prædones erant, 


42 


H. GRoTrius DE VERIT. 


-hominevieb een ac r alieni. 


5. PRs Moderum, pulls hi utraque pere ft. | 


3 


nien ut modum oftendamus;.. quo Religio 


-utraque propagata eſt. De Chriſtiana aliquoties 
jam diximus, incrementa. ejus eſſe ex miraculis, 


non Chriſti tantum, ſed et dicipulorum, et qui 


eis ſucceſſerunt, tum vero ex ipſa malorum et ſup- 


pliciorum patientia. At Mahumetiſmi doctores 
nulla ediderunt miracula, nullas graves ærumnas 
ac dura-mortium genera-ob eam profeſſionem per- 
tuͤlerunt. Sed *Religio illa, quo arma eunt, 
ſequitur, et armorum acceſſio eſt : nec aliud i ip 


. argumentum pro ea magiſtri adferunt, quam bel- 
lorum ſucceſſum, et imperiimagnitudinem, qui- 
bus nihil ad hanc rem fallacius. Paganica ſacra 
ipſi improbant. Et tamen ſeimus, quantæ fue- 


"rint Perſarum, Macedonum, Romanorum victo- 
rie, quam late patuerint eorum imperia. Neque 
Mahumetiſtis ſemper proſperi bellorum eventus. 
Notæ clades, quas plurimis in locis terra mari- 


m Religio ille, quo arma eunt, 
fequitur, et arm rum acceſſto eft :] 


„ AZOATArX, XVIII. XXVI. 


n Nec aliud ip argumentum 


_ o ea magiſtri adferunt, quam 
lloru 


weceſſum, et imperii 
— an, Azoara ou I, 
XLVII. ö 
* Note clades,] Quz a um- 
poribus Grotii majores  fuere. 
Expulſi enim ſunt, poſt multas 
- = ditione Auſtriaca, Hun- 
Faria, Tranſilvania et Pelopon- 


ſumque Turcicum Imperium, 


ad eo tempore, retro ſublapſum 


r 10 


 referri, Clericus. Anno . 
1715. poſt haſce notulas pri- 


mum editas, recuperarant Tur- 
cx Peloponneſum, ſegniter a 
Venetorum Præfectis  defen- 
ſam, Sed anno ſequente 1716, 
cum Hungariam -et Corcytam 


" Infulam invadere conarentur, 
primum ſunt in Hungaria in- 


genti prælio victi à Cæſarianis 


copiis, quibus Eugemus 4 Sa- 
 baudia” præerat, amiſeruntque 
 urbera- Themiſcyram ad deditio- 
_ nefo, ante aliquot annos; vi- 


nem, vehementi oppugnatione, 
adactam: tum a Corcyra, vir- 


| tute — * non 


4 fine 


<< 2 


K 


Q © ky 


REL1G. CHRIST. LIBE. VI. 297 
que acceperunt: tota Hiſpania pulſi ſunt. Non 
poteſt res, quæ vices tam incertas habet, quæque 
bonis ac malis communis eſſe poteſt, nota eſſe certa 
veræ religionis: eoque minus, quod arma eorum 
injuſta ſunt; cum ſæpe ea moveant adverſus 
populos ſibi non moleſtos, nulla injuria cognitos, 


ita ut nihil armis obtendere poſſint, niſi ſolam 


Religionem, quod maxime eſt irreligioſum. Nam 
1cultus Dei nullus eſt, niſi ab animo volente pro- 
cedat. Voluntas autem docendo et ſuadendo eli- 
citur, non minis, non vi. Coactus qui credit, 
non credit, fed credere ſe ſimulat, ut malum vi- 
tet, Qui mali ſenſu aut metu extorquere aſſen- 
ſum vult, eo ipſo oſtendit, ſe argumentis diffidere. 
Rurſus autem hunc ipſum obtentum Religionis 


ipſi deſtruunt, cum ſubactos ſub imperium pati- 


antur uti, qua velint, Religione: imo et palam 
agnoſcant interdum, Chriſtianos in ſua lege ſer- 
vari poſle. . | 


F. VIII. Præceptyrum inter ſe. N 


Contendamus inter ſe et præcepta. Hinc pa- 
tientia præcipitur, imo et benignitas in male vo- 
lentes: inde ultio. Hinc perpetua matrimonii 


fine clade, repulſi in claſſem 
ſuam aufugerunt. Cum hee 
ſeriberem menſe Aprili 1717. 
minabantur ſe novis copiis con- 
ſcriptis eadem tentaturos, qui- 
bus tamen Cæſariani non mul- 
tum moveri videbantur. Cleri - 
cus. Revera ſunt, ſequente æſ- 
tate, ad Albam Græcam in- 
genti prælio victi, eodem Eu- 
— duce, eaque Urbs et Pars 
ie in poteſtatem Caroli VI, 

Cæſaris Aug. redactæ. Idem. 
P Cum ſæpe ea moveant adver- 


| * fopulos ſbi 12 rel fob] 


Azoara XI1Xx. | 
q Cultus Dei nullus eſt, li 


ab animo wolente procedat. | Lac- 


tantius libro x, cap. 20, Nibil 
n enim tam valuntarium quan 
religio, in qua fi animus ſacrifi- 
cantis adverſus efl, jam ſublatay 
jam nulla eft. ok By 

r Palam agnoſcant interdum, 
Cbriſtianos in ſua lege ſervar i 
Ppelie.] Azoara 1. & x11, Liber 
de Doctrina Mahumetis. Vide 


Euthymium. 


fides, 


« 
ew gy woo oC ww ww - oo war 1 


1 
FI 


238 H. Gaorlus DE VERIT. 


fides, morum mutua toleratione : * inde diſceden- 
di licentia. Hic maritus, quod ab uxore exigit, 
præſtat ipſe, et affingendum uni amorem exemplo 
ſuo docet: ibi aliz ſuper alias mulieres, nova 
ſemper libidinum irritamenta. Hic intus ad ani- 
mum revocata Religio, ut eo bene culta fructus 
enxſerat humano generi utiles: ibi eadem in cir- 
cumciſione, aliiſque rebus per fe mediis, vim 
ſuam prope totam conſumit. Hic temperatus ci- 
borum vinique uſus permittitur: ibi * vetitum ſue 
veſci, ? bibere vinum, quod tamen magnum Dei 
munus eſt ad animi et c is bona cum modo 
ſumptum. At ante quidem legem perfectiſſimam, 
qualis eſt Chriſti, rudimenta quaſi puerilia præ- 
ceſſiſſe non mirum eſt: poſt eam vero publica- 
tam, redire ad figuras przpoſterum. Neque ulla 
poteſt cauſa adferri, cur poſt Chriſtianam Reli- 


gionem longe optimam, aliam decuerit proferri. 


F. IX. Solutio ejus quod objiciunt Mabumetiſtæ de 
We | ei filto, : 1 
Offendi ſe ajunt Mahumetiſtæ, quod Deo fi- 
lium demus, cum uxore non utatur, quaſi filii 
vox in Deo non poſſit diviniorem habere ſignifica- 
tionem. At ipſe Mohumetes multa Deo adſcri- 
dit non minus indigna, quam ſi uxorem habere 


- diceretur : puta * manum ipſi frigidam eſſe, idque 


Inde diſcedendi licentia.] Vi- Ut lotioribus, Azoara 1x. Vide 
de Euthymium, et eos gui de et Euthywium. 
rebus Turcicis ſcripſere. r Vetitum ſue ve,] Azoara 
t Thi alice ſuper alias mulieres,] 11. xxv1. , 3 
Azoara 111. vI II. IX. XXX III. Y Bibere vinum,] Vide Eu- 
u fn circumcifione, | Vide et thymium, et alios qui res Sara- 
- Bartholomzum Georgevitium cenicas ſcripſerunt, 
de Ritibus Turcarum. 2 Manum ipfi frigidam eſſe, 


V. Mliiſque rebus per ſe medii, idgue ſe taftu expertum :] Locum 


WER 


®Q 09. wn yy &, = hy rs 


- 


RELIC. CHRIST. Lis, VI. 249 
ſo tactu expertum : * np in ſella, et his ſimilia. 


Nos vero cum Jeſum 
nificamus, quod ipſe, d cum eum Verbum Dei 


dicit : © verbum enim e mente, ſuo quodam 


modo, gignitur: adde jam, quod ex virgine, ſola 
Dei opera vim paternam ſupplente, natus eſt; 

in ccelum evectus Dei poteſtate; quæ et 
ipſa Mahumeti confeſſa oftendunt * Jeſum, ſin- 
gulari quodam jure, Dei filium appellari poſſe, 


et debere. | 
$. X. Abſurda plurima in libris Mahumeticis. 


At contra in ſcriptis Mahumeticis © quam multa 
ſint à veritate hiſtoriæ aliena, multa plane 
ridicula, longum foret eloqui. Talis eſt fabula 
f de pulchra muliere, quæ ab Angelis vino captis 
ſolenne didicerit carmen, quo in cœlum adſcendi 
et ex eo deſcendi ſolet: qu cum adſcendiſſet in 
multam cceli altitudinem, deprehenſam a Deo, 


filium dicimus, hoc ſig- 


vide apud Richardum contra 
Mahumetiſtas cap. I. et cap. 
xIv, et apud Cantacuzenum, 
Oratione in Mahumetem 11. 
§. 18. et oratione 1v, non longe 
à principio. 


a Geftari in : Ibidem, 


d Cum eum Verbum Dei dicite] 
Vide ſupra. n 

© Verbum enim ex mente, ſuo 
_ modo, gignitur :] Vide 

atonem in Convivio, et Abar- 
banielem in Dialogo qui vulgo 
Leonis Hebræi dicitur. Vide 
hac de re et Euthymium in dicta 
Diſputatione, ubi ait, &omze 3 
tri. Ny lx TY vg wreta 
108{48v0g, et cætera: - Cardina- 
lem Cuſanum lib. I, CAPs 13» 
et ſequentibus, contra Mahu- 
mexiſtas 3 Richardum cap. 9. 


humetem, c. 15. 
M ; 


et 15. | 


d GELS ſmgulari quadam ure, 
| Da e appellari poſſe 7 ? 


bere.] Luc. 1. 35. Johan, x, 
36. Actor 111. 13, 14, > 
xTTI. 33. Hebr. 1,5. v. 5. In 
ditto libro doctrinæ Mahume- 
tis Jeſus inducitur Deum ſuum 
Patrem appellans, 
© Quam multa fint 4 veritate 
hiftorie alinea,] Ut de Alexan- 
dro Magno, qui ad fontem per- 
venerit, in quo Sol quieſceret, 
Azoara xxv117, de Solomone, 
—_ —_— N 
De pulchna muliere, ] In li- 
bro Doctrine Mahumetis eſt 
hæc fabula, ſumpta ex libro 
Enarrationum. Vide ex Canta- 
cuzenum Oratione 11. in Ma 


ibique 


% - . <—_ 
D —_— 
" y_— . 


. 
——_—_— „„ „% 4 


I - 
. 


250 H. GroTivs DE VeriT.” 


il ibique fixam, atque eam efle ſtellam Veneris. 
| Talis illa *de' mure in nave Noe nato, ex ele- 
pPlühanti ſtercore: ® contra autem fele ex leonis 
iſ halitu. Atque illa maxime i de morte in arietem 
Me commutanda, qui medio inter cœlum et inferos 
I ſpatio fit ſtabulaturus; * et de epulis in vita altera 
excernendis per ſudorem; | deque mulierum gre- 
gibus cuique aſſignandis, ad concubitus volupta- 
tes: quæ profeCto talia ſunt omnia, ut oporteat 
culpa ſua eſſe in ſtuporem datos, qui iſtis fidem 
habent, præſertim cum Evangelii lux ipſos cir- 


cumfulgeat. 5 


S. XI. Peroratio ad Chriſtianos, qui ex occaſione 
antedictorum officit ſui admonentur. 


Hac ultima diſputatione abſoluta, ſequitur per- 


* Z 0 
oratio, non jam ad extraneos, ſed ad omnis moſt 
neris ac nominis Chriſtianos : ſummatim mon- ». 7 
— eorum uſum, quæ dicta ſunt hactenus, ut 4 2 
et quæ recta ſunt fiant, et quæ prava vitentur. 1.42. 
Primum ® ut puras manus elevent ad Deum il- 9 
r n 25 . . | . . tum 
lum, qui omnia conſpicua atque inconſpicua af 
5 N | num 
Do mure in nave Noc nato, m Ut ja, manus elevent ad 28, ] 
ex elephanti ftercore;] Sunt hæc Deum illum, ] 1 Tim. 11. Jac, r ( 
40 libro doctrine Mahu- iv. 8. Tertullianus Apologe- Patri, 
metis. tico: uc ſuſpicientes Chriſtiani 2. He 
h Contra autem fele ex leonis manibus e, quia innocuis: 12. & 
kalitu.] Ibidem. capite nudo, . guia non crubeſci- . 
i De morte in arietem commu- mus: deingue fine monitore, quia unigez 
tanda, ] In fine dicti libri doc- de poctore oramus pro omnibus Im- inter 
trinæ Mahumetis. atoribus, vitam illis prolixam, poteſt⸗ 
k Et de epulis in vita altera imperium ſecurum, domum tutam, terra t 

excernendis per ſudorem; ] Dictus exercitus fortes, ſenatum fidelcm, 1 
liber de doctrina Mahumetis. populum probum, orbem quietum, Men noj 
; De mulierum gregibus cuigue à Qui omnia conſpicua at ue feet :] 

_ aſſignandis,ad concubitus volupta- inconſpicua fecit ex nibilo,] Co- u 
ten:] Vide quæ ſupra adducta loſſ. 1. 16. Hebr, x1. 3. Actor. gitaver 
ad librum ſecundum, | IV, 24. 2 Macch. VII. 23, , 
os. þ fecit , 


- 


— 


— 
n 4 


is 1. 
* 1 [4 


RELTO. CRRIST. Lis. VI. 251 i 
fecit ex nihilo, * cum certa_ fiducia eum curam | 
noſtri gerere, ? cum. niſi ejus permiſſu, ne paſſer { 
quidem cadat z d ac ne eos timeant, qui tantum | 


corpori nocere poſſunt, præ eo, cul et in corpus, — 
Kats = wor jus eſt. Confidant non q 
Deo tantum Patri, ſed et Jeſu: quando in 
terris aliud nomen non eſt, quod nos ſalvos præ- ; 

ſet : quod recte facturos, ſi cogitaverint, non 
qui illum Patrem, hunc Dominum voce nuncu- 
pant, æternum victuros, ſed qui ex eorum volun- 
tate vitam componunt. Monentur deinde “ ſanc- 
tum illud dogma Chriſti, ut pretioſiſſimum the- 
ſaurum, | ollicete cuſtodire : atque eam ob rem 
etiam ſæpe legere ſacra ſcripta, quibus nemo 
poſſit decipi, niſi qui prius ſe ipſe deceperit. 
Nam et fideliores fuiſſe eorum Scriptores et 


0 Cum certa fducia eum curam ex corum wvoluntate witam compo= 
wſtri gerere,] I Petr, 111. II. unt. Joh. VIII. 41. et ſe- 


* v. 7. 2 : Matth. vir, 21. 
p Cum niſi ejus permiſſu, ne Joh. xv. 14. 1. Ich. 11. 3, 4. 
ut paſſer quidem ** 3] ; hg w Santlum illud dogma Chrift, 


$96 77 uꝛt pretiofiſſimum theſaurum, ſolli- 
As ne ect timeant, qui tan- a, falk, 20 77 22 70 
tum cor pori nocere poſſunt, pre 44 45. 1 Cor. Iv. 7. 1 Tim. 
en, cui et in corpus, et in ani- vI. 20. 2 Tim, I. 14. 

num, equale jus el.] Matth. x. x Sæpe lege ſacra ſcripta, I 
28, Lucæ x11. 4. Coloſſ. Iv. 16, 1 Thell, v. 27. 

r Confidant nan Des tantum Apoc. 1. 3. 

Patri, 12 & Jeſu 9 oh. xiv. *' Na et fideliores fu iſſe eo- 
2. Hebr, xv, 15, 16. Eph. 111. rum Scriptores—quam ut neceſſt- 
Kare $6 gn * riaweritate nos fraudare wellent,] 


t ad 
Jac, 
oge- 
an 
us: 


e ſci- Fu :] Adde: filio ejus Tertullianus de hæreticis fic 
quia unigenito, quem Mediatorem loquitur in Præſcriptione: So- 
Sy inter ſe et nos eſſe voluit, cui ent dicere, non omnia Apoſtolos, 
xam, poteſtatem omnem in cœlo et ſeiſſe, cadem agitati dementia, 
utam, terra tribuit, Clericus, - qua rurſus conuertunt: emnia 
delem, 


t Quando in terris aliud s-. guidem * Jae fed non 


ietum. men non eft, quod nos ſalvos præ- omnia © omnibus tradidiſſe : in us 
atque ſtet:] Actor. 1v. 12. A troque Chriftum reprebenfioni ſub- 
Ce Nun 


a Nod recte fucturot, fi co- jicientes, qui aut minus inſtructot, 
gitaverint, non gui illum Pa- aut parum 1 Apoſtalos mi- 
trem, bunc Dominum voce nuncu - ſerie. © Vide et que ſequuntur 
ant, æternum victuros, ſed gui ibidem longe utiliſſima. 


M 2 afflatus 


Accor. 
28 . 


fecit il 


* 


252 H. GROTIUS DE VERIT. 


afflatus divini pleniores, quam ut neceſſaria veri- 


tate nos fraudare vellent, eamve nube aliqua ob- 
tegere : * ſed adferendum animum paratum obſe- 


quio: id ft fiat, nihil eorum nos fugiturum, 


quz credi, ſperari, aut fieri à nobis debent : 
d atque eo modo ali et excitari in nobis illum Spi- 
ritum, © qui futurz felicitatis arrhabo eſt datus. 
Abſterrentur præterea ab imitatione Paganorum : 
*primum in cultu falſorum Deorum, qui nihil 
ſunt, niſi vana nomina, quibus mali Dæmones 
utunfur, 8 2 a veri Dei cultu avertant: 
quare non poſſe nos eorum ſacris participar 
5 ut ſimul et Chriſti ſacrificium nch 2 


1 ſecundo, in vivendi modo licentioſo, nec aliam 


habente legem, quam a cupiditate dictatam; 
unde Chriſtianos longiſſime abeſſe oporteat, 
qui non tantum Paganis præſtare multum de- 


beant, ® ſed et udzorum legiſperitis et Phariſzis, 


1 Sed adferendum animum pa- 1 Ut nos a wool Dei cultu 


PB 


SANs s AS a ©. 


ratum obſequio:] Johan. vi 1. 17. 
v. 44. Matth. x1. 25. 9 5 
11113 2 Petri 111, 16. Oſeæ 
XTVv. 10. vin ph 

2 Nihil eorum nos fugiturum, 
que credi, ſperart, aut fieri d 
nobis debent, | 2 Tim. 111. 15. 
16. Johan. xx. 31. 1 Petr. 1. 


21. 
* Seine eo mach of is nobis 


& excitari ilhom Spiritum,] 2 


Tim, vi. 1 Theſſ. v. 19. 


"Ee Qui 2 elicitatis ar- 
habe tys.] Epheſ. 1. 14. 


2 Cor. 1. 22. v. 5. 


Prim in cultu falſorum 


Deorum, ] 1 Cor. y111. 5, 6. 


© Dui nibil ſunt, niſi uana no- 


mina, ] Ibidem v. 4. x. 19. 
"f Duibus mali Dæmones utun- 


| praftare multum debeant, | Matt, 


ear] ICor, 3 20, APW, ir. a. 


5 
a vertant :] Matth. x 111. 19. Circ; 
Eph, 11. 2, Apoc. Ix. 9. 2 alle, 

Theſſ. 11. 9. var 

d Quare non fpofſe nos cornm Phil 
facris participare, ita ut fimul Cole 
et Crit ſacrificium nobis profit :] „ 
1 Cor. x. 20. 


1 Secunde, in wivendi mode 
licentioſo, nec aliam habente le- 
em, quam d cupiditate diftatam 31 
ph. 11. 3. Tit. 11. 14. | 
e Unde Chriftianos longiſſine 
abeſe oporteats] 2 Corinth, vi. 
I 


. 
| Dai non tantum Pagani: 


2 7. VI. 7, 32» 
n Sed et Fudgorum legiſperi- 
tis et Pbariſæis, quorum. juftitia 
in externis — factis con · 
Allens non ſulicit ut ad cœlg 


» ww” 
- 
* 


— 0 ey 99 


A 

A perrniatkr,) Matth 

4 regnum 7. atth. v. 

= 20, XXIII. 23. nnn 
.Galat. 11. 16. 5] - 11 

ultu n Nullo nunc in 

19. circumciſionem manu N 740 

7 alteram. internam cordis,} 1 Cor. 


VII; 19. Galat. V. 6. VI, 15. 


Philipp. 117. 3. Epheſ. 11. 11. 
Coloſſ. 11. 11. Rom. 11. 29. 


15. 
1 wh, FORD in dio fe 
cm os Pc, 

ade agnoſcantur veri 1, al 
Ks K 6. 1 5 x. 
18. Gal. vz. 26. Job. 1. ** 
8 e's Fed æi, hoc e 

laudatores, | om. 11. 

de Allegorlis: T 5 


— on. N 75. 


Col. 11. 17. 


M 3 


REI IC. CHRIST. Lis. VI. 253 


uorum juſtitia i in externis quibuſdam factis con- 
1 non ſufficit, ut ad cœleſte regnum perve- 
niatur. Nullo nunc in pretio eſſe circumciſio- 
nem manu factam, ſed alteram internam cordis, 
o obſervationem mandatorum Dei, novum opi- 
ficium, * fiduciam in diligendo efficacem, * unde 
agnoſcantur veri Iſraclitæ, myſtici Judzi, hoc 
„Dei laudatores. * Ciborum diſcrimina, ſab- 
bata; dies feſtos, * umbras eſſe rerum, quæ in 
Chriſto et Chriſtianis exſiſtant. Ex occafione 
Mahumetiſmi hzec adferuntur monita, prædictum 
A Domino Jeſu; venturos quoſdam poſt ſua tem- 
qui a Deo ſe miſſos mentirentur; * ſed 
etui Angelus de ccœlo veniret, non recipien- 
dum elſe dogina aliud, quam illud Chriſti, tatt= 


t Ciborumdiſcrimina,] Actor. 


K. 13, 14, 15. Xv. 19, 20, 
x Car, x. 2 a Col. 21, 16, 21. 


u Sabbats ] Coloſſ. dito lod. 
Dies Flos, Ibidem. Rom. 
XIV, 3 
* Umbras eſſe rerum, ꝓuæ in 
Cbriſto et * 1 exſiſtant. ] 
ebr. Xp; . 
Y Pradiftum a Domino Jeſu 
a tem 
0s menti- 


IV. I. 


2 Sed etiamſs Angelus de cælo 


2 non re 9 M d 


E ; ii ‚ Joh, - 
have e atjuader Nodes | . 1] V 0 


23. x. 43. 


— 3 15 


"+ * 2 
232999 — 2 


tis 


— 4 


* . . 
32 pa 8 — 2 


— ES 
Po 


— 
7 
0 = 


* — — — — „ * 


254 H. Grortivs pt VERAIT, 


tis teſtimoniis probatum. Quippe d olim quidem 
Deum multis variiſque modis allocutum pios, 


qui fuerunt : .poſtremo. autem voluiſſe eum nos 


compellare per filium ſuum, rerum omnium 
Dominum, * ſplendoris paterni effulgentiam, ſub- 


ſtantiæ ejus expreſſam imaginem, per quem con- 


dita funt, quæ fuerunt, aut erunt,  * qui ſuo im- 
perio agit ac fert omnia, © et expiatis peccatis 


noſtris ad dextram Dei . ſfublatus, * dignitatem 


ſupra Angelos conſecutus eſt: | quo prainde legis 
auctore nihil poteſt exſpectari magnificentius. 
Revocatur etiam, eadem occaſione, ipſis in me- 
moriam, * arma Chriſti militibus aſſignata, non 


eſſe qualibus Mahumetes nititur, ſed Spiritus pro- 


Pria, apta expugnandis munitionibus, quæ ſe 
adverſus Dei cognitionem erigunt: pro ſcuto 
fiduciam, quæ e ignita diaboli repellat: pro 
lorica, juſtitiam ſive: rectitudinem vitæ; pro 


An 


f Qui 
omnia, 1 


INC Aan N 
b Olim quidem Deum multi: 
: wariiſque modis allocutum pios, 
3 8 : poftremo autem vo- 
iſſe 


eum nos compellare per Fi- 


dium furm,] Hebr, v. 2. 


1 Corinth; xv, 27, Heb: 17, 5. 
4 Splendoris puterni effulgen- 
tiam, ſubſtantice ' ejuy expre 

- imaginem,] Hebr, 2 3. 


Rerum omnium Dominum; | 


© Per quem — ot ay 


« fuerunt, aur erum, 
Pole. 2. 16 5 L 


fus impetio git ac fer 
Jebr. J. 3. Apoo. I. 5. 
8 Et expiatis peccatis noſtris 


| ad dextram Dei ſablarui,] Hebr. 
. 4. 1. 12. Matth. Ax, 28. 
1 Joh. 31, 3. 4v. 10, Matt, 


av © ind 4 8 
— * 


xxvI. 64. Marcizvr. * 
11. 33, 14. VII. 55, 56. Rom. 
. vi17. 34. Ephef. I. 20. Colofl 

111. 1. Hebr. ver; 1. X. 12. 


b Dignitater fupr Angel 
 conſecutus eſt 2 Petr, 111. 224 
Hebr. 1. 13, Eph. 1, 21: 
W Quo Proi nde legis aucrtore 


nibil ft exſpeFtari magnificer- 


 tius,] Hebr. 11. 3, 4, 5, 6, 7» 
8. 111. 1s 4, 85 R * 
* ArmaChrifli militibus aſſig- 
nata,] Rom. XIII, 14. 2 Cor. 
vf. J. X, 4; Epheſd vt. 17, 12, 
13% 14, 75, 16, ½% 18. 
ie gala, ] Vide præter 
dictum ad Epheſios lecum, 
1 Theſſ. v. 8. f * 


#tern® 


« « 


* 
1 


1 9 0 


22 


KI 10. CRRIST. LI B. VI. 


255 


æternæ ſalutis; w pro enſe vero tradita divinitus, 
verba, penitiſſimas animi partes penetrantia. Se- 
quitur poſt hæc exhortatio * ad mutuam concor- 
diam, quam Chriſtus ſuis abiens tam ſerio com- 
mendavrt : non multos inter nos eſſe docores 
debere, ſed unum Jefum-Chriſtum : omnes Chrif- 
tianos in idem nomen baptizatos : 4 quare non 
debere inter ipſos ſectas efle et ſciſſuras, quibus ut 
remedium tandem adhibeatur aliquod, ſuggeren- 
tur dicta illa Apoſtolica, fapiendum temperan- 
ter, pro modo cognitionis, quam cuique Deus 


admenſus eft: ſi qui minus omnia intelligant, 


eorum ferendam imbecillitatem, ut placide ac 
fine jurgiis nobiſcum coalefcant : * fi qui intelli- 
- gentia præſtent cæteris, par eſſe, ut et ſtudio 


erga cæteros excellant: * hos vero, qui aliter ali- 


- 


m Pro enſe vero] Vide præ- 
ter dictum locum, Eph, v1. 17. 
Hebr, 1v, 12. Apoc. 1. 16. 
n Ad mutuom concordiam, 
Chriftas ſuis abiens tam 
2 commendavit:] Joh. x Iv. 
27. 111. 34, 36. XV. 12, 17. 
XVI, 20. et ſequentibus: xx. 
19. 26. 1 Joh. 111. 23. Adde 
Epheſ. 111. 14. et ſequentibus. 
'v1, 16, Heb, xI1t. 20. Matt. 
V. 9. 8 wy 
© Non multos inter nos eſſe 
deftores debere, ſed unum Feſum 
Cbriſtum: ] Match. xx141.8, 
Jacob. 111. 1. 
P Omnes Cbriſtianos in idem 


nomen baprixatos :] Rom. v1. 3 


4. r Cor, 1. 13, 15, Galat. 
111, 27, Epheſ. 1v. 5. Coloſſ. 
„ | | | 
q * non debere inter ipſos 
clas eſſe et ſciſſuras, ] 1 Cor, 1, 
IO, XI, 18. XII, 25, 


1, 2, 35 9. x11. 


r Sapiendum temperanter, 
XII. 3, 16. 1 Cor. 1v. 6. 
Pro modo cognitionis, quam 
cuigus Deus admenſus e:] Dito 
loco ad Romanos, et x11, 6. 
2 Cor. x, 13. Epheſ. Iv. 7, 
15, 16, 

t Si qui minus omnia i 
gant, eorum ferendam imbeciili- 
tatem, | Rom. xiv. 1, xv. 2. 
1 Cor, vI11. 7; 

u Ut placide ac fine jurgiis 
nobiſcum — ;] 2 . 
1. 2 Cor, x11. 20. Gal. v. 20. 


, Philipp. Is 16, 11. 32 I'S. Io 
Cor. x1, 16. 
Si qui intelligentia præſtent 


ceteris, par eſſe, ut et ſtudio erga 
cæteros antecellant :] Rom. vile 
+ XIII. 3. 
14, 16. 1 Cor. x111. 2, 2 Cor, 


VI. 6. vI II. 7. 2 Pet. 1. 5, 6. 


x Hos vero, qui aliter aliquæ 


in parte ſentiunt, expeflandos 


done 


M 4 


ntelli- 


#4 v * 
1 2 „„ 2 


s r 1, 5 42 149" A 
* . 


256 H. GROTIUSs DE VERIT. 


. in parte ſentiunt, expectandos donec et ipſis 


eus veritatem latentem aperiat: I interim, de 
quibus conſtat, retinenda, et opere implenda. 


Nunc ex parte ſciri: * venturum illud ævum, 


quo omnia certiſſime cognoſcenda ſint. Etiam 


hoc rogantur ſinguli, d ne inutile detineant talen- 
tum ſibi conereditum: ſed omnem impendant 
operam, ut alios Chriſto acquirant : 4 quam ad 


rem non tantum adhibendos rectos ſalutareſque 


ſermones, * ſed et emendatæ vitæ exemplum ; ut 
ex ſervis de bonitate Domini, et ex actionibus de 


legis puritate judicium ſiat. Proſtremo loco re- 
verſa, unde exierat, ad lectores populares oratio 


_obſecrat eos, * {i quid hic boni eſt, de eo agant 
Des gratias: * quid minus placeat, rationem 


a 


1 Theſſ. 1v. 14. 2 Cor. vi. 6,- 
Galat, v. 22. Coloſſ. rv. II. 
2 Timoth. Iv. 2. Luc. 1x, 


54, 55 


ut habeant, tum communis naturæ hominum ad 
multos errores pronæ, * tum et loci ac temporis, 


donec et ipfis Deus latentem veri- 
tatem aperiat :] Philip. 111. 15. 
Eph. Iv. 2. 1 Cor, x1 11. 4, 7. 


1 Interim, de quibus conſiat, 


retinendu, et opere implenda.] 


5 tum ſibi concreditum: ] 


Philipp. 111. 16. Jacobi 1. 22, 


23, 24, 25. 
% Nuncex parte ſeirit] x Cor. 


4111. 9, 12. 


a Venturum illud æ vum, quo 
emnia certiſſime cognoſcenda fint, ] 
Ibidem. v. 10, 12. 1 Joch. 111. 
2. Matth. V. * 

d No inutile detineant talen · 

Matth. 
xxv. 15. et ſequentibus. | 
Sed onmem impendant 


. - Te 
ram, ut alios Chriflo acquirant : ] 


Cor. IX. 19. 20, 21, 22. 


d Quam ad rem non tantum 
adhibendos refios ſalutareſque 
ſermones,] Gal. vi. 6, Epheſ. 
Iv. 8 2 Timoth. 1. 13. Tit, 
11. 8. 

e Sed et emendatæ vitæ ex- 
emplum; ut ex ſervis be honi tate 
Domini, et ex actionibus de legis 
puritate judicium fiat,) 1 Petr, 
111. 1, 16. Eph. vr. 6. 2 Tim. 
11. 24. 1 Petr. 11. 12. Epheſ. 
Iv. 1. Philipp. 1. 27. 

f Si quid bic Boni eft, de es 


agant Deo pratias: | Jacob. 1. 
17. 2 Thell, 1. 3. 1 Corinth, 
1. 4. f 


E Si quid minus placeat, ratio- 
nem habeant, tum communis na- 
ture bominum ad multos errores 


prong, | Jac. 111, 2. Gal. vi. 


I, 2, a 
h Tum et loci] opti- 


mus et doctiſſimus vir Lupiſte- } 


nienſi 


Retis. CHRIST. Lis, VI. 257 


' 
quo opus hoc effuſum verius, quam elaboratum f 
eſt. ; | 
2 1 | + 
nienſi carcere, cuĩ in perpe= quillitate' et fide in Deum in- ; | 
tuum damnatus erat, tenere= concuſſa; ob quz bona in eum | 
tur; quo loco et tempore pro- collata, in uſum totius Chriſti» | 
fecto tot infignia opera ſumma anitatis, Deo gratias agent qui- 1 


eruditione, limatiſſimo judicio cunque animo veritatis ſtudibſo | 
et ingenio ſingularĩ nunquam cum cetera ejus opera, tum eti- 
elaborare potuiſſet, fine incredi- am hoc legent, Quod ex animo 
bili conſtantia, animique tran- quidem nos facimus, Clericus, 


r 


PR " £0. 3 F od . 
. *. * : p a, y 4 0 þ 
8 — * 7 * 1 — 9 * 25 * & 4 1 Ss as 


— 


* 


ww wat * 


TYPOGRAPHUS 


LECTO R I 8. 


UUM de nova hac editione fic adornanda 
cogitarem, ut adnotationes ipſius textus 
verbis ſubjuntz, uno intuitu conſpici poſſent ea 
prez primis difficultas ſeſe obtulit, ut notæ lon- 
giores continuam textus ſeriem vel omnino inter- 
rumperent, vel ſaltem difficilem redderent. Cui 
cum alio modo obviam ire non poſſum, quædam 
ex allegatis Græcis longioribus (quæ et longe 
major Lectorum numerus utplurimum negligere 
ſolet) retenta tantum interpretatione Latina, ad 


calcem libri rejicere conſultum duxi. Itaque ea, 


ne quid opuſculo deficiat, hic exhibeo, ſimulque 
paginæ numerum quæ interpretationem Latinam 


continet adjicio. 


2 ee eco > DS 3. r e BPR <5 5 e 3 OE es OI 5 


1 ach 


ee 


LOCA PRETERMISSA.. 


Pag. 26. Kara yap Thy & ap- 
de Tay d ovoacy ia NE 
Jay gpariy T8 x , A) 
wg auTay Tig uot," (aerz Tt 
ral ra Tiagdyrwy TAY ανπαutt 
an A, "TOY αν X67 (409 r- 
pinaCe'y amracay Thy dpwpatyny by 


auto tn, Thy d dipa xe 


otwe TuYfiv auexovg Kut T9 
ub TvpaTt, autre wy; Th; jwele- 
H TMUG TUWIpaputty, A- 


vaxpepag 871; The TrauTh, ory 


dia x xu$iTrra* A de alxlag 
- Tov futv Mov #% 70 Nj] )M Do 
Tay agpwy Evan ty den 


dyn. To d inuaTeg % Johepov wile - 


Tig Tay ypay ouyupiotwe bmi 7 
ad xatachvai, Tic Td BagOs, 
ri2guevo N iy tavry, xa our pe- 
0ja8v0v TUYEX®C, EX A THY wypay 
Tiy $4Naooay, I d Tay apiece 
no rip M οιEijji TW yv arnnan 
% Hale many, rar d T9 
ui Towrwy i Tegt Toy H u 
p3%, Aula xd Co, Wit NE 
brerra da Thy Seppuaciay dau- 
ering Ths dri ανενj]g, ouvodi-- 
cal Tive Tay vypay nat rg 
Tor 6, & vue a wept aire on- 
EV Ueli] rp N 
g. "Omep cy v ret TAGS Kat. 
rote ια,ꝝ¶ᷓhνν Tay TOruv r 
Wy o gd yivouevor* Eri The 


Xp vlt I uy uin apvo N’. 


pog ò ddp yivuTai, a Mabav Thy 
{tTaConv fx TY N , Cwo- 
yoveretvoy d Tay vypay d The 
Yeuariac THY tlenpivev Temov, 
Tag A vu H, Najubdvey avTiuaG 
Thy pod bx Thg wilo amd 
or axe, Ta; 3 
Mięae bd THU RAYPAATOCG ep 
dai. To N toxaroy Tay Rvspopye 
jabvery Thy TINEiav att neu ay: 
ran, ua Tay uubyoy TiaxavdSiylay 


Tz x, Tepippayivruy, avapunves x 


| qavivas maylodamyg Tiras g 


rr d rd (ev ions Began 
Tits a πνhτπνν,ẽmuiu r rp rug - 
redęue Toru; d yerdueva 
md. Ta d yewde; av Texouevce 
cvynęlot ug by TH THY ir- r N 
r ANN Thy Eri dH KA - 
rapih and Ta d vera vypas 
{apa jutlenngora wo; Toy d- 


ve T6nov ouypauely wopunotinle 


Word Tiy I yiv att prannov 
cee bird Ts TE t Toy HM0v 
ved; 8 TW WEL dTOY, To Th- 
Atxulaios. janxtrt. Trivactai may 


THy HE Qwoyoveiv, ann In 


Tig a0p% anna · Hiß tg Bare 


yewaolai Toy tuduyuy, tans T2 


Tp rg Tov dev Quotes 6 EU- 
eiridne Jia p. Tolg poeigntat- 
vols, Aa dure ay *Avatayipy THY) 


cc. by yap 7H Mehavinmay Tis 


dniy rug · 
de * Te yala T iv woppn 


{4 * 
ert d xe Nncuy a N 
I 


NMX, 
Theruei Wavra xaHIHi eig 


dai. , 
Aivdpn, mereiz, Diipac, 86 I 
nun Tpieptty : 
 Tiveg rd Sr. 
Kai meg? paty Tic πεντνε Twy OAwy 


tie THaLTa ug H νꝭG). 


T3 d if age Cwoyoreiv Thy yav 
el N mapa dot or c, TW pabvelas' 
Tiv Tore ivigytuay, pact αν Te 
Kixps y yiojateva jeaprupely tav- 


Toig* var yap Tiy Oncaida Ti;- 


Alpine, uad os ay ut ious y- 


onde Thy dayaCaoy 5 NE,, a 


Tig u e dia Toro nadLy 
vipetaing, Tig dd en Toy Tov 
Degpaoiag dv mo TETETNG, % 


Jia rd re xd Nö Treg u 


M 6 iTipavias 


— 
——_ _.  - PIT 


i4 
'L 
9 


n 1 
1 - — L * 
2 —— ral 222 _ 7 TY" 
cot x ＋ re n 
ä 23 — 


* 
— ee: — — 


— 


r 


CC de The en 


260 - Loca PRATERMISSA. 


Enipaviag oh tw; e 1 


SS · way in, ye avaciduricy yoy- 
viola me Tv T3095 02).n- 
gag eye x, TY Wipe oi S. 


ale. xtr Namrgeavrog Thy I 


xe tra? ia 8 EDKpPaTEY e + 
Das. Fae, pavepoy pivas AMET 
dib ri naT& Thy BE. dpi” T%y GAWV 
gu in Ti yg ourieavs g vo- 


Vverſte bai wN T QUT ble 


. 7 
Pag. 150.] Mite 3 Tara 


O Nev e THY f 


rie Adades dyotca mtiev iN, 


TE N rig dung Zuęlac 


£20 Oulan ECaoiAtuce., TI\E4cv 


FT xgeveynag p Aa HG 


Ti; IeT:lag, We (dais 
neidelg, VAT) TE Wape Toy Eve 
qparny iv 1, lata, dylg oe Ide 
ex d Baoikian aan Te &  av- 
Apeig, T.Au r aνο 3' iA A- 
Uνονον˖ bm? Tins yeveds beagineuar, 
EX4C8 Maps TY Wargy Ufae TH 
, 1 xal Td cyopac rob r ExOEXO- 


(fv, bo mrep oT AI- 


me. Meyioov d Wr Ouyn- 


Heie d Tpirogy. avapaxtr oa. H- 
Adjevog Thy TY pc οαgf lay, 
uvoay im} ledaloie iN D 
uu Eapaapetriy . 
Ibid. ] Aσιν TEALUTHCAv- 
rog, 6 uith ard Elway toact- 
a OC reg Ta we d vo 
Ain The Wenewg Tpaoiywory, 3; 
CeCe Td dgον WErounKe, val re 
ON i Ag 79 leb xf eaure 
dv ir mow, Xara; Tov lat r- 
Toy, ouvirne Ty au, N xpuooig 
ab, ixopnoty, avatec It 
tie Toy AS ·ꝰ¶] UE, e Thy 
rd yawy Na . Toy d Tv- 
pandrra ISpαοοονν EoNGaava 


wia pai pb TW Elpmyeoy 


alina v, al Was ar E 
atay* Tow d A durndẽ vr Naa 
d aivliypeaTa e THY xonjads. 
Toy. tic T0 Emin ei aN, 
dra d Aer run Tie dy- 


dpa Ta mpoTEIyTa NT, f al- 
TIy aa , & jan Aural 
Toy ECNc(Aevas. e T& Ep 
Di TranoToa xpHννA cu. 

Idid. ] Teaeurioavrog I Ab- 
Chu, Ned νιο Thy Baoihuiay 6 
vid; airs EAD, Binoag itn 
Tzidkkorre Tiroapa, Outro, Exwor 
vc £0q5% 9p9, TSY TE XpUTBv Kicue 
Tov iy reg TY Aide d dnn E- 
ma av £0 enirbor io er, 
dn Ty mu pas ACA, 
ue FUN tig Tag Tay itpwy 
ciyac, ab- Ts TR dgxaic leu, 
xa, vg wiod3ungev, T THU 
Hpaxatus g Tis 'Agdprng Tieevo; 
EviepeuTiv* pwroy TE TE Hpare 
Xia Eytpoey imormoauto by Tw He- 
piTis jaivg etre d Tis Acre, 
vr Trruete EnigpaTeuoty, wh 
d od d T8; piper, By xa ume 
rag ag tar wav. df U. 
Erl TaTwv d ve iv AEN e., 
eraig vew „ Og ivina Ta Tp» 
SH, a imiraoot TN a 
Tepooihumey hνẽr. Vn 
da 6 xęirce amd Tore Ts Back- 
Xag expe The KagynTover xl 
drag. Vixturhoavicc Eau die 


| StfaTo Thy Baciiay Ban De. 


6 ic, de Biba Ar Teoroapaxela 
Tei, tbariniugty in ii Mela 
TouToy Adee d Tory ing 


Sing Fin Nr eviea, Ecacot- 


Agvorty ru , Toro of Tig 
od ab dio THIoTaps; E740 ue 
u jẽꝰ4 aTraM7EY* d E 
cb KCaoineuory Ar u Too? 
e de Agaęvrog © Athcuapaple, 
de Pitorag irn Hr la ri 
pa, iaoikeurey fon ]. Meld 
rd roy 6 dex pcs abr AH. 
Biacac irn Tiaoage x Twlizala, 
iCaoinuory fn i, Bro dr 
AgTo aro Tg avrrps ei de 
nabey Thy Baoikilay Fptev He 
zul, Bidoag Irn milixorra. Ta- 
Toy aveiney Ella 6 Tic a Agape 
Tns legeis, dc gaciideus try Tor 

3585 auer va 


Knee / +» ww. a. a 


SS vY VB WW YO EE ,vwacy w=u 


„ OV IO OO I. yon OT OE a 


s ww. 


* 


Loc A PRATERMISSA, 261 


Aterra Tio," ile Irn ihne 


xc. Türe Riede ax BadCopog 
indgy. de Brebgag ir TEoTaganorra 
exivre, ICaoikeuory rn iF. Taro 
dad yore M,ͤvm oe ò bias, 
de Hiace i Tpidxoyra Ibo, S 
chu En Evian Tere dia- 
% viva Ovymarniay, Biucas 
$ Ern wirre if, GCaTineus ey 
Tn TETTagaxola imld. EY dd v 
in” abt le Emi D An 
abr 12 % Th ni&un a0oAv 
duden Kepyndove, 
Pag. 151. ] Kat *Exznalo; vo- 
iCaoinewoey r YE ü BE, 
OUrog dry 2 ye 
Toa, Tprnyaytle abrode Tas 
aw. End v8 rug wie Jas di Tay 
*"Aooupicy gag, zt Gon 
vb H Aaα: ci OTE» 
dtv dip] ferred , ayt- 


Fl 


xagncev ie, drign TE Tupioy 


Z:Jav g "Apxn »% & TanaiTupog 3 
onal ANNA WALK, ar TW THY 
*A7Tupiay £cuTa; Bug rapidee 
gay. Aid Tugiwy x wndeyiloyy 
day 6 Baomevg ir aura; ute 
cee, Dowvinwy ou rInpwrdvruy 
ald vaug IC ,jονᷣ Kal Af 
eulaxooieg, Ale immneuoali Tu- 


pio vabed dena, Twy veav Tay 


ayTmanuy TIATTApELT WV, Na- 
Cuvagry alxparure; avipa; big 
melaxoriuc. Emelaln d gray iy 
Tipo Tia did rad. Ava 
I' 5 Twy Aoovgian Pacing, xa- 


ricnet Qunaxas iml TS morajus, 


Y Tov UIpaywyiny of dia, νν. 
Tugizg ape ae dai, ; Two FTE 
irrt yE6oparvoy ExapTimoay, Tis 
roy I pH up]. 
Pag. 1 52. ] '*Auyoag 336 ral 
ard Natomonadoapog r 6 Te» 
rayſaivog Zarpaarns iv Te Aly - 
7, %. Toig ep: r Eupiay THY 
roku, & Thy ©orvixny T6704; & gro- 
carne yiymsy, & Fuvtigaeycg aro 
| X&XOTEIEW, TUCTFaG TH Lad 


Maeder ho iI bs bv inde 


: TW de Fovdparwe, il refe- 
or in abr Zujejalfas N Na- 


r dm,, % ra- 


fa rag d amo, add Ts ixupitucs, 


S r xapay it axe ure Thy ab- 
rd paciMiay emomos' Tw Te Tas 
Tp aus ouien Nabonmonnoodpe 
xaTe Teuroy TY xaipoy eppahoayl; 


iv Ty Babuuviev. wins Ar- 


Adtas Toy Bloy Irn Brcaomurtrs 


eixooiewia* alrgouec , er 2 - 


ob THY TY Tralghe TENEuTIV Na- 
exe go, xalachoag TH xala 
r Alyunloy erpdayjeara, x Thy 
AotTiy Xaipayy Y rd aiXjanaTtu; 
IeFaiwy 74% Tua g 
Tay udl& Tiy A ανν t9vay ouy» 
Tatag r Tay piAwv jaera The 
Tuvdgurwe, % Tg. notTig e, 


avaxojuifew eie Ty Babunoviay, 


Tanacay d Th mi yjala di- 
una ùnò xaddalan, ꝙ darnpefai- 
y Thy Na,. U, v BRN 
aura, xupieiong iE Sd Thg 
warTpixis apying, roc ev aixpeae 
AwT0G Wauga yer; ouviratey 
aro amoxiag &y Toig murrntue» 
rd roi rd BubuAoviags Thmug as 
ToTsitate Aire; © and tay ix Ti 
w α,“,,L Mapupwr, To, T6 Bhow 
leger % T& NuTa4 X00{4hoa; - 
rie, Thv TE UTEgyuoay ifaps 
Xe N iripay id. pee 
xupοανννÜð S avauaniou; epd 
r r q v Hv πνονðt9 
drag, Toy Werajuy dycrptpoye 
Tag, i Thy r9Ay x<laonwatuy, 
Epi Tpeig H Tie i 
ronewg egioonus, Teeig Tt The 
it rr, Tag wv it sr 
WAVY % dapdahty, Toe d ig 
aig mAvJg. Kai THXSTa5; dt io- 
Moyer Thy , & rd Wulavay 
K0TjhANTAG LEpoTpeT:ifGy, g οαα 
TETKUagEs rece HDi rj, Bac 
Males. Frepa Bacikua ixitita bn 
ui Liga igorra dvagu;ea xa] 

| Tny 


* I 
. 
+ 
i 
: 
: 
CG 
' 
. 
[ 


' 
| 
* 


S. £24 0 . 
1 we 


262 Loca PRATERMISSA 


an wh anourinnay” fangt 


$ low; ca, bay Tic In · 


b dia y imrepeoniy ig prtyanc 


q UTephpata oweTerio d nutrarg 

Ex d rig Baoiktiow 

rij roc avarnpupuata H b{nha 
avonoTopuncag, x Thy dH 
0{40007dTHY reg dg, vat 
cas dirdpeci mavroTamorg Atiya · 
cure, % KATETKELAT AG H KANE - 
{4evoy NH rapie, di T5 
1 yuvaiia abr i Ti; 
Getiag Na dito, g TeIpapprrny 
zy rec u MnNiay Tiroug* Ala 


T6 aptarIa TY poripnjatve r 


X26 ipartoay ig appuoiay, Ne- 
T1MAdEaTo v HI, Beeaowneures 
irn te, pi. 

Pag. 153. ] NM να d n- 
03 Natuyodpborogey Hparxntog d A- 
ur % ve Ek TE Ale 


. xa} Tenpiny gpartiοαοοπι =/ rare dd 


WT AAEVY, TIA 1409 AUTEWY 
tig rd de T9 Tivre nalonioat. 
Mera dd Atyerai ego; Xa, 
dg avacag tm Ta Baomiia Za r · 
o ðů deln Oe d Th, Me, 
vO- N ere d r EY Nabuy on 
TebTopog, dq Baburamo THY H- 
AgTay bjiy Wpoayyerhne Tu qpo> 
p, rm ouTe Bikes £149 Wpoyovogs 
oure Bagikea Bahr d epi. 


peoipac tions Vier tel Hip- 


ang nfalovog rote ojaeTtguc dal 
f407% ge MEG TvpafadxorT lt, k- 
Fate d Twroouny' & Th cuxalriog 
trac MiIng d AoTopicy huynuect 
v £798 puy, melo vey d Te; 
WonTH, 
Aan tiodegapimy airaoa 
Tpoppizev, i puey dN adde pa- 
perra ꝙipe 
aut ** ot 8 3 
dete N yorucy Eyuor: wal 6 
bro Fs &y — WETenT 5 4 
Ane peevey ανννẽ“u. ENA ve, 
y #5 wov Baxzo Jai Tara, vi- 


' Agog dpativoreg xupioni. O D 
| Deomiong wapaxpigea hpancone = 


ape div Tia, ö d- 


Dau Tice The piper, Toe. 


mid. Aera, d widyre pats 


I apyng Wg Sat, Bahaooas 
N BNN d Sp,. dra 
c. Xapay ixanou anova. , 
Ba, THyt wepicaneiy. To 
xpire d inveuive apancSivas 
ru . adbi Nac dex opey, 
To wixp: The Mauro dpyis 
dia tl C zd XaMeTucy, 
Ibid. ] Navuxodowropog It da- 
Jef ajpuevo; Thy dpyiv, Bar 
{tv ETELY10'E Tp pico i» 
WevTexaiTing NEpno, rort Age 
praxanny H- rgnyayev, tivre 
xięag EvppiTew, Ty TE Axpdias 
voy, "Yep d The EemTragnvay vi- 
Azog Adxxoy oputdjarvog, Wepipes 
Tpoy H TETTagdxoTa Tapaoay- 
„ Bavog de opyuitay ei, 


h imienos, Tag ayoryorres 


apderxey 7s weiov* xaner I 
aura; (yer apa, iert UN 
de re tgvIpz; Baktoong Thy 
iu, & TepnSove wi EA 
ric ey, nate Th; Aga slEo- 
g. Ta Te Baron ddp n 
xnTe, pe π e,˖iũug ys 
{46 gs 

Pag. 1 54.] EN EIN H 
acid emonuoprnos NabvN - 
v6oogog Thy Topey d rn Tpia Nu. 
Mera rd teacinture Baan ion 
Na. Mera Tgroy Tiara avro, 
"ExviCakog" Baokhdys jivag Io, 
xing Abdi prrvag N,, Myr- 


Jog 155 . 2 TY Am 


dug al tn if, wv peraty ieα- 
Azure BandTogoy fviauley ever. Tu- 
ru TOXSUTHGAaAYTY;, aTGEAAYTE; 
treit avro Mipoanoy bx Th; 
Bac, I Feacineuoty E Tir» 
capa. Türe rtνν,)/ſes Ati 
eri \ayro Tov ade pov aure Eipu- 
duo, de Heacineurey A e 
zn Thru Kipog HNeprav tuvageu- 


EV. 

Ibid.] The $2 garage uU 
iyevero 6 ig avry E 
xe, Gros wf Tay m_ 


(Loca PRATERMISSA. 
eorhyag, Z- 


r avijhtc 3 
Aue dd TH Thy aderpnv 15 
T0; ar, NnpryNooopoge amigtgn, 
Barineboag In vos Meta N T3 
avaipe dual THT, Hadefapurvo; 
1 Gpxiv 6 imeuMeon; aire 
Nnpiyα Toplopay Keaginevory Ban 
rica. Tire vg Aa 
xodos u wiv The Baoihiag 
maig d janyag ia, imieunaudig 
da dia 74 r, Epaepalvery xakoh- 
In, ind Tay QiINeuv ametuna- 
„ie dn. *Amonopive It r, ou- 
viASovreg of driCuneboarlss airy, 
x07 Tiv Pacinglay Wipttonuay 
NaComndw Twi Tay bx Bacuravc, 
zyri ix rng abr imioucaotus* 
im Tutu, T& Wepi Toy WoTapey. 
Tx Tis Ba ,d aronewg IE 
ande ] 3% aopanly Ndlerooe 
udn. Obong dd Tis Bas 
add iy Tw tTlaxadindry ive, 
8 Kigog bx rg IIe - 
Cidog rr Tuvdgatug Wohnng, x} 


F.INIS: 


xdlapgeldjuevc; Thy Nomrin *Aolay 
d raca, àpα⁰,, int Ti; BaCue 
Awliag* air9uev di Naeh og 
1 Io ad, arayrioag. Aid 
de uvagazos Y WapatataueyOr, 
tInI8; Tj waxy % quyiy = 
voc dg, Tuexnilo du tg Thy Bog- 
017 Tnvay r0Mv* Kipog Ba- 
N xararaboueve; g ourratas 
T% ig Tiig eni\ew; Telyn nave. 
ond\þai, did vd Nay avry wpay- 
(4.47RHY % Tur dwroy poyivas Thy 
win,  avigevtev i Bipourraro, 
£xT0Xorpho oy Toy Nando. Ta- 


de NaGowide dx imrousivaslog Thy 


WIKogniay, ann” Eyyrigioayr®- 
ay WpoTEpoy, Xpnodjuevcg Kipog 


PiN pe, xai dg oixnThgON 


abr Kapmanay, itimeuly ix 


Tic Babunwviag, NaComnog dv | 


Zy TS Moutoy TH pov Tiayevijatvog 


by hen 7 apa, Rig gee 185 
is bby ve, Nerd. 


Libri VI, de Veritate Religionis Chriftiane 


- - 


263 


i; 
* 
q 
% 


= 
- BH 
”" 
þ 
+ | 
: 
[4 
= 
1719 
„ 
% 
14 
f1 
1.3 
8&2 
v1 
. 


2 
_ * 
* 
r 


9 
= 


Us 
15 
[ik 
Wi 
HI. 
I 
i 1 


. " 
* » N k ” « 
. " . bs 94 WY a 
= PA T> 
0 4 ng N Zi 5 E. 4 
ILOANNIS CEERTCI 
— 4 7 
"+ * ; ? . £ ' Sy r 9 * 12 a 
£ * * N * . h * — * * FR 
. 5 


264 J.'CLERICEDE ELIGEND A 


ELFGEN PA, 
© INTER DISSENTIENTES 
CHRISTIANOS, 
8 EK N T E N TIA 

| EI £8 


——— 


§. I. Quærendum effe apud quoſnam Chriſtianos hodie 
vera Chriſti doctrina quam maxime vigeat. 


UISQUIS, veri cognoſcendi ſtudio, Novi 
Teſtamenti Libros legerit, nec judicio deſti- 

tutus erit 3 non poterit diffiteri, quin in 11s veri- 
tatis argumenta, que Libris TI. et III. expoſuit 
 HuGo GRroTivs, ad unum omnia inveniantur, 
Itaque, ſi qua beatæ immortalitatis cura tanga- 
tur, quæ in iis Libris credenda proponuntur am- 
plecti, quæ præcipiuntur facere, quæ denique 
ſperanda docentur, 1s confidere ſui officii eſſe in- 


telliget. Alioqui fi quis de Veritate Religionis 


_ Chriſtianz ſe dubitare ſimulque dogmata iſ 
_ jus, præcepta aut promiſſa fide et obſequio digna 
per omnia minime cenſeret; is ſecum ipſe pugna- 
— : 4 . xet, : 


3 


* 
ä 


> 
* 
* 


— 1 &t 44 1 Mi. FP 7 


n o& BÞ tm ww &A @ 


SENTENTIA LIBER, 265 


ret, atque ex animo Chriſtianum ſe non eſſe ma- 
nifeſto oſtenderet. 

Inter præcepta autem Chriſti et Apoſtolorum, 
hoc habetur; ut coram hominibus nos profitea- 
mur eſſe diſcipulos Chriſti, ſi eum nos pro ſuis 
agnoſcere, cum extremum feret de vivis et mor- 
tuis judicium, velimus; fin minus, ut eam ne 
verimus iſtrum, coram hominibus, ſic illum 
viciſſim in ultimo illo humani generis conventu, 
coram Deo, diſcipulos nos eſſe ſuos negaturum. 


eos eſſe clam diſcipulos ſuos; quaſi ſuæ eos pu- 
deret diſciplinæ, aut quaſi pluris hominum exiſti- 
mationem, . beneficia, minas et ſupplicia, quam 
præcepta ſua et promiſſa vitæ æternæ facerent: 
ſed palam et coram omnibus eſſe Chriſtianos, ut 
alios etiam homines ad veram Religionem amplec- 
tendam adlicerent, Deoque, ſi ita ei videretur, 
vitam ab eo acceptam, vel in exquiſitis crucia- 


odie nin 4, oh 
Ur coram hominibus, ! mundi, ner poff urbem in monte 
Sic Chriſtus Matth. x. * tam accultari, nec accendi — 
a nag dic oyaohoyhott by ιν, . nam, ut modio ſubjiciatur ;, ſed 
Jovi po S Tay avIpunoy, dæoho- candelabro imponi, ut illuceat m- 
eſti- v v by a u Tr nibut qui ſunt domi, &. 
warpis {us ve by upavois, brig © Pitam ab eo acceptam, ] 
Veri- a agyioeral jus im ey Toy Luc, XII. 4. Chriſtus vetat 
oſuit ard gran, dpvng ofpecs a dy timere eos gui occidunt corpus, 
tur. ingen din Tl WaTgis ju TH i nec poſtea quid uam facere 2 
7 epavoig * quiſquis. me profeſſus jubetque eum timeri gui, poſt- 
Nga erit ( magiſtrum) coram bomini- quam occiff fuerimus, nos Poteſt 
am- bus, agnoſcam et ego eum (diſci- i gebennam ignis conjicere. Qui 
nique pulum) coram Patre meo qui eff etiam omnis generis male-Diſci- 
"j in cælis. Quiſquis. vero negave- pulis prænuneiat Matth. x. 39. 
© 1 rit me (magiſtrum) coram homi-= et _ſeqq. ait que eum, gui ipfut 
zionis mbus, negabo illum et ego (diſci- cauſa vitam amiſerit, eam (da- 
mata pulum meum fuiſſe) coram patre nuo) inventurum; &c. Quibus 
"I; 5 mes qui eft in ceelis, Vide et præceptis paruerunt priſci præ- 
ig 2 Tim, 11. 12, Apoc. 111. 5, ſertim Chriſtianiz qui ob teffi- 


ugna- WH b Noluit, nimirum, Chriftus, monium Evangelii do&rinze 
..] Ideo etiam dixit Matth. præbitum Martyres,, id eſt, 
v. 14. Diſcipulos ſuos efſe lucem teſtes dicti ſunt, | 


d Noluit, nimirum, Chriftus qui ſibi crederent, 


tibus, redderent; dum ejus præcepta omnibus 


f 
: 
l 


266 J. Crt RICT DE ELIGENDA 

anteponere ſe palam profitentur. Sic et Paulus, 
a ſi ore confeſſi fuerimus Dominum Jeſum, et 
animo crediderimus eum a Deo è mortuis exci- 


tatum eſſe, docet nos ſalutem conſequuturos; 


corde enim, inquit, creditur, in juſtitiam : ore vero 
confeſſio fit, in ſalutem. Ait enim Scriptura : qui 
ei credit pudore non adficietur. Quæ cum ita int, 


oportet eum, qui Religionem Chriſtianam veram 


elle exiſtimat, hanc animi ſui ſententiam, quavis 
data occaſione, intrepide aperire et profiteri. 

Preæterea neceſſe eſt eum quzrere, ſi qui ſint 
ejuſdem ſententiæ, et cum iis pacem ac amici- 
tiam ſingularem colere; hoc enim indicio diſci- 
pulos ſuos agnitum iri docet Chriſtus, ſi ſe viciſ- 
Jum ament, omniaque proinde amoris et benevo- 
lentiæ officia fibi invicem exhibeant. Quin etiam 
eos hortatus eſt, f ccetus: ut haberent, in nomine 
ſuo, hoc eſt, qui Chriſtiani vocarentur; ſeque vel 
duobus, tribuſye ideo convenientibus, adfuturum 
promiſit. Quo pacto, preter amorem mutuum 
et arctiorem Chriſtianorum, in unum cœtum co- 
-Euntium, amicitiam, # dogmatum etiam perpetui- 
tati conſulitur, quæ vix poſſent perpetua eſſe, ſi 
unuſquiſque Cookira ſibi ſentiret, nec cuiquam, 
niſi conduceret, animi ſententiam aperiret ; nam 


b Si ore 'confeſſi fucrimus] 


Rom. x. 9s IO, IT, 

© Cam iis pacem ac amici- 
tiam, &c, ] Joan. x111. 34, 35. 
Nevum præceptum do vobis, ut 
ametis invicem : ut quemadmodum 


vos amavi, ita vos mutuo ametit, 


. Hac ex re omnes copnoſcent vo 


- eſſe meos diſcipulos, fi mutuum 
amorem Aer cen Vide 1 Joan. 


11. 7. 111. 17, 16, 23. 

Ceætus ut baberent, in nomine 
uo, &c.] Matth. xVI II. 19, 
20. f 


8 Degwatum perpetuitati, &c 3 


Sic et Philoſophi omnes doctri- 
nam ſuam ad poſteros tranſmi- 
ſerunt, Scholarum opera, in 
quibus docetur z ſed Eccleſiæ 
Chriſtianæ, multo arctiore et 
firmiore vinculo conjunctæ, 
certins et facillius doctrinam a 
Magiſtro acceptam ad finem 


uſque ſæculorum propagabunt. 


od fine cœtibus fieri vix 


poſſet. Voluerat et hac efficere 
Pythagoras, fed! fruſtra fuit, 


quod nihil celefte in doctrina 


ejus eſſet. Vide Lazrtium, et 


quæ 


Cie 
evo- 
etiam 
mine 
e vel 
urum 
tuum 
n co- 
etul- 
le, fi 
Juam, 
nam 


doctri- 
ranſmi- 
era, in 
Eccleſiæ 
Tiore et 
junctæ, 
rinam à 
| finem 


agabunt. I 


teri vix 
c efficere 
bra fuit, 
doctrina 


tium, et 


que i 


.I Theſſ. v. 2t, Sed diſertius 


SznTENTIA LIBER, 267 


que occultantur, paulatim in oblivionem ve- 
niunt, et tandem penitus exſtinguuntur. Chriſtus 


autem et doctrinam ſuam, et Eccleſias, que eam 
profiterentur, ut ne deſineret humano generi be- 


nefacere, perpetuas eſſe voluit. 


Itaque quiſquis cognitionem Religionis Chriſ- 


tianæ ex Novo Peſtamento hauſit, veramque 
putat, is et hoc profiteri et ſe adgregare ſimilia 
profitentibus debet. Verum quia non eſt hodie 
(uti nec olim fuit) unum hominum genus, unuſve 
ccœtus in Chriſto nomine convenientium; non, eft 
illico credendum efle vere Chriſtianum, qui ſancto 
illo nomine cenſeri cupit ; nec proinde cœtui cui- 
vis eorum, qui ſe Chriſtianos dicunt, fine exa- 


mine, ſeſe adjungere licet. - Videndum ante om- | 


nia, an eorum degmatibus conveniat, cum ea 
forma ſanorum verborum, quam ex Novi Teſta- 
menti adtenta lectione animo concepimus. Alio- 
qui poſſet fieriĩ ut pro Chriſtiano cœtu eum habe- 
remus, qui non eſſet, niſi, nomine tenus, Chrif- 
tianus. Ergo hominis eſt prudentis, nulli cœtui, 


certe in perpetuum, nomen dare: Se 
| brit 


Pertpexerit em, quam vere putat dotrinam C 
tianam, vigere, Ita ut nihil quidquam dicere, 


"ut, fete neceſe_habeat, contarium its du 4 


"Soy $848 93951108 pea Herb SIS. 
So wed 47 r 


Dissxwrixwrinus Chriſtianis, nec tantum 
deſſentientibus, ſed, ſe inyicem, (proh pudor !) 
| 1's a . 's 

b Se adgregare, &c,] Vide Joannes 1. Ep. tv, 1. Dilefi 

Epiſtolas ad Timotheurh: et inquit, #0 2 ſpiritui cralide, 


Titum, ubi jubentur Ecclefias fed examinate ſpiritus, an ex Deo 
conftituere, et Hebr, x, 25. - 


i Sine examine, &c.] Vide venerunt in mundum, &c. » 
| dam- 


Ant; nam multi Pſeudoprophetee = 


x 
r 28 a p 
* * -» —— 


— 2 > 2 — 


C 
' Eoncepit, vel partim re) 
naret, non poſſet ab eo per omnia vere Chriſtia- 


268 J. CIERICI DE ELIGENDA 


damnantibus, atque & ccetibus ferali odis proſeri- 


bentibus; eorum ulli ſine examine adſentiri, aut 
ex ejus formula, nequaquam expenſa, alios dam- 
nare, non imprudentis tantum, ſed etiam præci- 


pitis et iniqui eſſet hominis. Ccœtus qui veram 
Mam Religionem, — delineationem animo 


ceret, credentemque dam- 


nus haberi, nec impetrare ut quoſvis ipſe quoque 
damnaret, quos damnafidos, ejiciendeſque cœti- 


bus Chriſtianorum Eccleſia illa cenſeret. Ergo 


videndum, ante ortinia, eſt, homini prudenti, et 
"Xquo, in his Chriſtianorum diſſidiis, quinam ſint 
fancto Diſcipulorum Chriſti nomine digniſſimi, 
Di dals derat quid ekt, er Kellgtenis Chrif 
Si quis qu rat quid eſſet, ex Religionis Chriſ- 
Gi IG” faciendum, fi nullus omnino cœ- 
tus Chriftiatius eflet ; apud quem videretur vera 
Chriſti doctrina palam doceri, et apud quem non 
imponereter neceffitas 8 cujuſpiam dam- 
nandi, quod verum judicaſſemus; tum vero opera 
'efſet danda ei, qui errores deprehendiſſet, ut alios 
ab its revocaret; qua in re, una cum maximo 
candore, ſumma prudentia ſimul ae conſtantia 
eſſent adhibendz ; ne homines fine fructu offen- 


derentur, aut nimis cito de iis ad veritatem mode - 


rationemve adducendis ſpes abjiceretur. Interea 
prudenter et modeſte eſſet Geendum quod pro 
vero haberetur, nee damnandus quiſquam foret, 
ex alieno arbitrio, quaſi errore infectus, qui recte 


* F cin mdvimd cundit, fic prudentes ne callidi fiamus, 
c.] Hic locus eſt pracepto et in candorem peccemus. Qua 
Chriſti Matth. x. 16; —. e — pauci ſunt, 2 per omnia 
mur es eſſe inſtar "M- ium inter oppoſitos impru- 
1 a dentis et calliditatis ſcopulos 
hoc eſt, ita ſimplices eſſe, ne curſum tenere norint, 

in imprudentiam delabamuj - * 


SENTENTIA L1iBER. 269 


bs deſeretve, Chriſtianum nomen, nulli ut ſuperſint 
It vere Chriſtiani, aut ſaltem non poſſint in rectam 
= viam reduci; cum quibus, ſi alii nolint ad ſanio- 
i- rem ſententiam redire, poſſimus arctiorem quam- 
m dam ſocietatem colere, et palam etiam à pertina- 
10 Ml cibus, quod tamen, niſi omnibus fruſtra tentatis, 
n- faciendum non eſt, ſecedere, ! fi illicitum fit apud 
a- eos candide et modeſte dicere quod fentias, atque 
ue abſtinere a damnandis 11s, quos minime damnan- 
ti- dos eſſe exiſtimes. Religio Chriſtiana vetat, con- 
g0 tra animi ſententiam, loqui, ac mentiri, et dam- 
et nare innoxios; nec * Deo eſſe poteſt quiſ- 
int quis, ex divinorum illorum præceptorum reve- 
mi, rentia, et admiratione, Jnr potius patietur, 

quam ut ea perfringat. Ejuſmodi animi adfectio, 

riſ- quæ ex cognitione officii, amoreque Dei arden- 
- tiſſimo nata eſt, non poteſt Deo non ſummopere 
era placere. 
non Igitur diſſetientibus Chriſtianis diſpiciendum, 
am- quinam optime omnium ſentiant, nec damnandi 
pera unquam, niſi qui, re probe perſpecta, . damna- 
lios tione digni nobis videntur; iiſque adhærendum, 
imo qui nec ulla * credi, quæ à nobis falſa 
ntia habentur, nec ulla, quæ putamus elle vera, dam 
fen- nari poſtulant. Quod + a nullo ccetu Chriſtiano 
ode = impetrari poſſet; yo vero cum iis, qui nobiſcum 
erea 

pro I Si illicicum fit, &c. ] Dum | tem, dum mendacium ejus lo- 
oret, licet diſſentire, et d ſenſum cum obtineret, honoreſque, ſoli 

ge profiteri, non eſt cur à cœtu verxitati debitos, ſibi vindicaret. 
wy publico, niſi peryerſa in eo Nik hoc fieret, modio Jux ſubji- 
A eſſent Chriſtianiſmi fundamen - ceretur. Sic Chriſtus a cœtibus 
fiamus, ta, abeamus; ſed ubi hoc non Judæorum non ſeceſſit, nec 
. Qua licet, nee poſſumus, niſi diſſi- Apoſtoli eos deſeruerunt, dum 
omnia mulata, aut abnegata veritate, licuit in iis Magęiſtri doctrinam 
impru- in eo viyere, tum vero relin- profiteri, et docere, Vide Act. 
ſcopulos quendus . nom licet enim * 46. 


ſen· | 


ſentire videretur. Nunquam ita Deus deſeruit 


. 
- — — % 
— — —— — — 


. 
- 
2 
0 


1 2028 K — „e 


270 J. CIERICI DE EL1GENDA 


ſentirent, ne veritaten proderemus, mentiremur- 2 
que, ſecedendum ab iis omnibus eſſet. t 
$435 27 9 : N 
K III. Z ſunt Chriftianorum nomine digniſſimi, T 
gui puriſſime omnium profitentur doctrinam, cujus d 
veritatem probavit GROTiVs. © : 
F | * 2 = $53 0h 
 VexuUM non levis momenti quzftio eſt, nec r) 
ſolutu facilis, qua quæritur, quinam omnium q 
Chriſtianorum, quorum nunc ſunt ccetus, rectiſ- ſe 
ſime ſentiant, ſintque nomine, quo adpellantur, Cl 
digniſſimi. Chriſtianæ omnes Eccleſiæ, tam ex C 
= jam dudum a Romana ſeceſſerunt, quam it 
omana ipſa, hoc fibi fingulz tribuunt : nec eſt, Cl 
fi rationes omnes ſeponas, cur huic, potius quam ta 
iti, fidem habeas ; ſtultum enim eſſet ejuimodi Wl ©! 
electionem ® caſui permittere, et controverſias oY 
omnes, talorum jactu, ut fic: loquar dirimere. TY 
Cum vero Cone Hl” hello. hodiernæ 2 


Chriſtianæ peculiarium dogmatum veritatem oſ- 
tenderit; ſed ejus tantum Religionis, quam r 
Chriſtus et Apoſtoli homines docuerunt; ſequitur 

ut ea Chriſtianorum familia ſit omnibus præfe- 8 
renda, quæ maxime omnium ea tuetur, quæ 


Chriſtus et Apoſtoli docuerunt. Ea demum per , 
omnia vere Chriftiana eft Religio, quz, fine ullius _ 
cogitationis humanæ miftura, ad Chriſtum aucto- ; 4 
rem tota referri poteſt. In eam Ju drant argu- af 
menta illa veritatis, quæ Libro II. de Peritate 22 
Religionis Chriſtiane expoſita ſunt, nec alii ulli ; 
conveniunt, niſi quatenus cum ea conſentit. "IM 
Quod fi quis detrahat, vel addat doctrinæ a Rom 
Chriſto traditæ, eo magis a vero recedit, quo plus 72“ 
detrahit, aut addit. ks autam Chriſti doctri- 


num dico, eam intelligo, quam plane conſtat, 
2 Caſui permittere,] Vide not. 2, P. 267, ad F. II. 


* 


apud 


N tianorum putant, ore à | | 
tradita, ad poſteros alia via pervenerunt; nimi=-. 
rum, inſtitutione, quæ voce tantum facta eſt, aut 

*C quæ ritu quopiam conſervata, ut volunt, nec niſi 

7% ſero ſcriptis mandata ſunt ; nullum aliud hie judi- 

1 cium feram, niſi de iis non liquere, apud omnes 

wy Chriſtianos, quemadmodum de Libris Novi Teſ- 

"3 ſtamenti conſtat. 

ry cum recta Ratione, aut Revelatione pugnent ; ſed 

Ws tantum de eorum origine non conſtare, ideoque 

mw eſſe de iis inter Chriſtianos controverſias ; qui 

4 ceteroqui de dogmatibus conſentiunt, quorum 

ſias veritatem Lalla ur. GRorlus. 
quidpiam incertum nobis videtur, eo quaſi certo 

. niti, in rebus præſertim magni momenti, nemini 
u ſapienti probaretur. f 
ate. F. IV. De conſenſu et diſenſu Cbriſtianorum. 
1 Qvamnvis acerrimz ſint inter Chriſtianos con- 
Aer troverſiz,czque magno animorum æſtu agitentur, 
Mius adeo ut undequaque audiantur querelæ, de negatis 
ucto- a nonnullis contendentium rebus manifeſtis ; atta- 
77 men quædam adeo clara ſunt, ut omnes de iis 
1 ulli n Eo quaſi certo niti, &c.] 

| Hoc ipſum eſt quod vult Paulus 

me 2 Rom. xv. 23. ubi docet quod 
| von eft ex fide id peccatum eſſe; way 
0 plus Jt 7 3% ix. wigew; dap vd ig. 
doctri- Ad quem locum adtulimus ver- 
onſtat, ba Philonis, è libro de Profugis, 


| d, Pariſ. pag. 469. d pic oy de- 


SENTENTIA LIBER. - 271 


apud omnes Chriſtianos, eſſe doctrinam Chriſti ;, 
hoc eſt, quæ, ex Chriſtianorum omnium ſenten- 
tia, aut diſerte habetur in Libris Novi Teſta- 
menti, aut neceſſaria conſequentia ex iis ſolis de- 
ducitur. De dogmatibus, quæ, ut nonnulli Chriſ- 


hriſto et ab Apoſtolis 


Non dicam falſa ea eſſe, niſi 


Dum autem 


pricy hou la », imroxh vrt ay dn 
tio? aoige; : praftantiſſima ef 
victima quies et cobibitio judicii 
in iis rebus, de quibus non ſunt 


gquæ fidem faciant. Paulo poſt 
vpe bela Is ao paring bx TXeTy, Quies _ 


eft tuta in tenebris, five, ubi non 
conſtat quid faciendum, 
2078 {£46 4: COMbM 


conſentiant. Nec exiguum eſt eorum veritatis 


292 J. CLERICI DE 'ELIGENDA 


argumentum, quod a certandi cupidiflimis et ad- 
fectibus pæne occzcatis communi conſenſu ad- 
mittantur. Nolim quidem propterea cætera om- 
nia, de quibus certatur, eſſe dubia aut obſcura, 
juod de iis non conſentiant Chriſtiani. Facile 
fer poteſt ut nonnullis fiat obſcurum, quod cla- 
rum eſſet, nifi adſectu præpedirentur. Verum 
vix ac ne vix quidem fieri queat, ut acerrimis 
adverſariis, et diſceptandi libidine ardentibus de 
re obſcura conveniat. | | 
Conſentiunt ergo primum Chriſtiani, qui qui- 


dem hcdie vivunt, de numero et vetitate Libro- 
rum Novi Teſtamenti; ſique nonnulla fit, inter 
Eruditos, de aliquot Epiſtolis Apoſtolicis, con- b 
troverſia, ea non eſt magni momenti, omneſque a 
agnoſcunt nihil niſi veri iis contineri, nee quid- 7 
be iis retentis, aut rejectis, in doctrina Chri- Y 
iana mutari. Qui conſenſus non eſt exigui mo- e 
menti, cum hic fit ſermo, de indubitato fonte C 
Revelationis Divine, ſub Novo Fœdere. Cztera b 
vero Revelationis antique ſervata, ut nonnulli te 
putant, monumenta aut veſtigia, in dubium ab ſe 
aliis revocantur. . ne 
Præterea conſentiunt Chrifſtiani, in multis fidei Ti 
capitibus, quæ credenda, facienda, et ſperanda N 
complectuntur. Credunt, exempli cauſa, omnes, al 
qui quidem non deſipiunt, ut potiſſima hic capita 10 
memorem; I. eſſe unum Deum #ternum, omni- 0 
tentem, ſummopere bonum ac ſanctum, omni- Sr⸗ 
us denique adtributis præſtantiſſimis, fine ulla <2 
imperfectionis miſtura, præditum, a Deo illo, ll '* 
mundum et quidquid in eo eſt, humanumque adeo Ko 
„De aliquot Epiſtolis,] De bus Joannis, de quarum auQori- Bk 
de al it eb 


Epiſtola ad Hebræes, tera bus diſceptant Eruditi. 
Petri, deque duabus poſteriorĩ - g 
| genus BY 


\ SENTENTIA LIBER. 273 


genus eſſe creatum ; ab eodem omnia regi et 
g. ſumma ſapientia gubernari; II. eſſe ei Deo Filium 
4. unicum Jeſum Chriſtum, natum eVirgine Maria 
Bethlehemi, ſine viti concubitu, ſub finem vitæ 


5 Herodis Magni, imperante Auguſto Cæſare; de- 
* inde cruel adfixum et mortuum, cum imperitaret 
* Tiberius, et Pontius Pilatus Procurator eſſet Ju- 
8 dææ; ejus vitam vere, in Hiſtoria Evangelica, 
3 narrari; à Patre ideo miſſum, ut homines viam 


* ſalutis doceret, a vitiis morte ſua. redimeret et 
| Deo reconciliaret ; miſſionemque illam ſuam in- 


wi- numeris miraculis confirmaſſe mortuum eſſe, ut 
. dixi, reſurrexiſſe, et cum à pluribus et ſæpius 
ME eſſet con(pectus, qui cum lo etiam colloquuti 
55 fuerant, eumque tetigerant, in ccelum, iis ſpec 
{que tantibus, ſublatum, ubi nunc regnet, et unde 
a- reverſurus aliquando fit; ut de iis qui tune erunt 


pri- vivi, et mortuis omnibus, è ſepulcris excitatis, 
ex Evangelica lege, ultimum judicium ſerat; 


ea credenda eſſe omnia quæ docuit, parendum omni- 
ten bus quæ præcepit, ſeu ad Dei cultum, ſeu ad 
all temperantiam, in coërcendis adfectibus noſtris, 
* ſeu ad caritatem erga aliog exercendam perti- 

neant; iis præceptis nihil potuiſſe ſanctius, me- 
: fide Tius, utilius, et convenientius humanz naturæ 
ren dari z homines tamen, ſolo Jeſu excepto, ea vio- 
ae lare, nec poſſe ad ſalutem, niſi Dei miſericordia, 
N pervenice ; III. eſſe Spiritum Sanctum, qui Apo- 
Oy itolos Jeſu Chriſti adflavit, miracula in eorum 
auer! gratiam fecit, animoſque hominum piorum, ut 
* conſtanter Deo pareant, flectat et in calamitatibus 
> in, vit confirmet; ei Spiritui, per Apoſtolos lo- 
en quenti, non minus credendum ac Patri et Filio, 

et per omnia parendum; IV. Patri, Filio, et 
3 Spiritui Sano originem ſuam, et conſervationem 


debere Ecclefiam Chriſtianam, à Chriſti uſque 


genus ö : 


—— — — 


/ 


274 J. CLxriIci DE ELIGENDA 


temporibus ad hæe noſtra ; omnes qui hiſce ere- 
diderint, et præcepta Evangelica obſervarint, 
miſericordiam à Deo conſequuturos, qua reſur- 
rectionis, ſi mortui fuerint cum Chriſtus veniet, 
et vitæ æternæ beatæ participes futuri ſint: con- 
tra vero omnes qui Evangelio fidem derogaverint, 
nee ejus præcepta obſervaverint, reſurrecturos, ſi 
mortui ſint, ut plectantur, et pœnas æterna morte 
daturos; V. denique oportere Chriſtianos hac 
omnia profiteri, cum in Baptiſmo, quo teſtamur 
nos vitam vitiorum immunditiis purgatam, ad 
Evangelii præſeriptum, agere velle; tum etiam 
in Cœna Dominica, qua mortem Chrifti ex ejus 
præcepto celebramus, donec veniat, oſtendimuſ. 
que nos velle ejus diſcipulos haberi, et omnium, 
qui eam ſimiliter celebrabunt, fratres; eos porro 
ritus, ſi rati habeantur à nobis, ut par eſt, et 
religioſo animo celebrentur, cceleftem gratiam ac 
ſpiritum divinum ad nos convehere. 
o Hæe, aliaque cum his neceſſario connexa, 
(omnia enim minutatim memorare hie nihil adti- 


» Hec, aliaque, &c.] In ſupe- 
riote doctrine Chriſtiane expo- 
ſitione, ſequuti ſumus ordinem 
Symboli quod Apoſtolicum di- 
citur, vitavimuſque voces om- 
nes, quæ in controverſiam, 
apud Chriſtianos, vocatæ ſunt ; 
qui agimus de iis, in quibus 
conſentiunt. Nec propterea 
damnamus, quaſi falſa, que- 
cumque, explicationis aut con- 
firmationis cauſa, adduntvr 
> contrario ſtudium explican- 
tium aut confirmantium verita» 


tem cœleſtem vebementer pro- 


bamus; nec dubitamus quin 
multa inventa fint et inveniri 
porro queant, ad. ejus illuſtra - 
tionem, Recte banc in em 


licet, in unicum Deum omni poten- 


Tertullianus de Virgibus ve- | 
landis Cap. I. Regula quidem 

fadei una emis eft, Fol immobilis 
et irreformabilis : credendi, ſci» 


tem, mundi conditorem, et filiun 
ejus Feſum Chriftum natum ex V ir- 
gine Maria, crucifixum ſub Pon- 
tio Pilato, tertia die reſuſcitatum 
a mortuis, 5 in celis, ſe- 
dentem nunc ad dexteram Patris, 
venturum judicare vi vos et mor- 
tuos, per carnis etiam reſurrec- 
tionem. Hac lege fdei manente, 
cætera jam diſcipline (ſeu doc 
trinæ) er converſation!s admit- 
tunt novitatem correctionis; ope- 
1 et proficiente »/- 
gue ad finem gratia Dei, & ; 

| nebat) 


> 


'SENTENTIA LIBER 275 


e- nebat) eredunt omnes Chriftiani ; nee diſerimen 
t, ullum eſt, niſi quod nonnulli hiſee multa addunt; 
- quibus ſuperiora dogmata explicari, aut ſupple- 
et, mentis augeri oportere putant, et quæ non Serip- 
n- tis Apoſtolicis, ſed traditione ac uſu Ecclefiz, 
at, Scriptiſve poſteriorum #tatum, ad poſteros pro- 
| pagata exiſtimant. De hiſee additamentis, aliud 
rte nihil dicam, niſi quod jam monui ; de iis non 
XC conſtare, inter Chriſtianos, quemadmodum con- 
wr ſtat de dogmatibus expoſitis; quz ſunt, ſua per- 
ad ſpicuitate, extra omnem dubitandi aleam poſita, 
am ft modo Seripturæ Saeræ auctoritas admittatur; 
us quam nemo ſanus, inter Chriſtianos, rejicit. 
uſs Si quis horum dogmatum memor expendat 
um, argumenta, quibus Religionis Chriſtiam Veritas 
Irro probatur, animadvertet (quod probe obſervari 
„et magnt intereſt) vim omnem argumentorum cĩrea 
n AC hzc verſari, non circa controverſa illa capita, quæ 
orbem Chriſtianum dividunt ; quemadmodum jam 
exa, innuimus. = — RE ee 
2dtl- | 611 h, bee , dee 
§. V. Una eee, cog 
* | ' nitionem haurire oporteat. © © | 
_m In hoe Chriſtianorum diſſenſu, conſenſuque, 
poten- nihil tutius prudentes judicabunt, quam Chriſti- 
lin ane Rel gionis cognitionem ex fonte ininime 
my oy ſuſpecto, et quem omnes incorruptum ac purum 
cicatum il ere fatentur, haurire. Is autem fons eſt nullius 
Ks = hngularis Eccleſiz Fidei 8 mbolum, aut Con- 


feſſio, ſed Libri ſoli Novi Teſt Aquos ge- 
nuinos eſſe omnes agnoſcunt. e 5 


Chriſtanorum interdum dictitare non poſſe eos 
Libros intelligi, niſi ex doctrina Eccleſize ſuæ; 
ſed et alii continuo reclamant, et, ut hot unum 
dicam, ſuſpecta eſt ſententia, quæ nititur tantuti 
teſtimonio adfirmantium, eorumque quorum ma- 
2 xime 


we „44 „ - + 
on. 4 oy hey 5 


2972, "2 _ 8 


LS” r 5 
— — — 
_ — : 


— — 


ä ——— ge — 
— — — 
— 


—— — = — 


ä 


admittat, alia rejiciat. Talia autem ſunt omnia 


judicium cohibere, donec clariora ſibi facta ſint. 


— 
= — 


276 J. CLERICI.,DE ELIGENDA 


xime intereſt veram videri. Alii ajunt opus eſſe 
inſolito auxilio Spiritus Sancti, non tantum ut 
fides Scripturæ habeatur, quod non ægre concedi 
Tat ſed etiam ut ſententia verborum ejus intel- 
ligatur, quod qui probari queat non video. Ve- 
rum eſto hoc etiam; ſi modo agnoſcant omnes, 
qui religioſo et Veritatis ſtudioſo animo Novi Fœ- 
deris Libros legunt, eum ſpiritum a Dei bonitate 
impetrare; nihil eſt, cur ulterius quiſquam con- 
tendere neceſſe habeat. Itaque prudenter et tuto 
unuſquiſque ex iis Libris. petere poteſt Religionis 
Chriſtiane cognitionem ; adhibitis tamen iis ſub- 
ſidiis, quæ ad ejuſmodi Libros intelligendos aut 
neceſſaria, aut utilia ſunt; in quæ, hoc loco, 
non inquir eus. | 

Quiſquis ergo crediderit Libris Novi Teſta- 
menti iter deſcriptam eſſe Revelationem Di- 
vinæ voluntatis à Chriſto adlatam; idem omnia 
quæ illic occarrent, prout ea intelligere poterit, 
credenda, facienda, ſperanda amplecti neceſſario 
debebit. Quiſquis enim Chriſto credit, omnia 
quæ ab eo manaſle putat, religioſo animo exci- 
pere debet. Nulla ſe exceptione tueri poteſt, qua 
nonnulla eorum, quæ à Chriſto profecta agnoſcit, 


illa dogmata, quæ antea expoſui, et de quibus 
conſentiunt, ut dixi, omnes Chriſtian. 
Ad cætera quod adtinet, de quibus contendunt, 
cum non ſint tantæ perſpicuitatis, vir religioſus 
ac pius deliberare poteſt et debet, atque interea 


prudentis enim eſſet admittere, aut rejicere, 
quz verane ſint, an falſa, nondum ſatis conſta- 
ret: nec æterna ſalus, in Libris Novi Teſtamenti, 
hanc aut illam ſententiam controverſam amplec- 
tenti; ſed ſummam Religionis Chriſtianæ, qua- 


lem 


-SENTENTIA LIBER. 277 


moribus exprimenti promiſſa eſt. 


$. VI. Aliud Chriſtianis imponi non debere, præter 


id quod ex Novo Teftamento haurire poſſunt. 


Iorrux 4 hoc unum jure Chriſtianis omnibus 
imponi- poteſt, ut. quzcunque Novi Fœderis Li- 
bris ineſſe putant amplectantur, pareantque 1s 
quæ juſſa ibidem vident, et abſtineant ab iis 
quæ illic vetantur. Si quid præterea, quaſi ne- 
ceſſarium, exigatur, nullo jure exigitur. Quis 
enim æquus judex poſtulet à Chriſtiano, ut credat 


à Chriſto manaſſe dogma; quod non videt in ſolis 
illis fidei atque indubitatis, ex omnium ſententia, 


monumentis quibus Revelatio Chriſti, ad nos uſ- 
que, propagata eſt? Sint et alia dogmata vera, 
ut hoc aliquantiſper concedamus; vera tamen 
haberi non poſſunt, ab eo qui, diſſidentibus Chriſ- 
tianis, mediam viam ſequutus, nullum certum 
monumentum Revelationis Chriſti, præter Novi 
Teſtamenti Libros, admittit. Dum hoc credit, 
aliud nihil ab eo exigi jure poteſt; hoc autem 
credet, donec claris argumentis ei conſtet aliunde 


tuto Chriſtianiſmi cognitionem peti poſſe; quod 


nunquam, ut puto, fiet. 


4 Hoe unum, &c.] Hue fpec- 7. ubi dicitur Chriſtus habere 
tat quod habet Chriſtus Matth. clavem Dawidis, et ita deſcribi- 
xxIII. 8. et ſeqq. Vos vero ne tur: gui aperit (Cœlum, nempe) 
wocemint Rabbi, unus enim eff nee quiſquam claudit: qui clau- 
veſler Magiſter Chriſius, omnes dit, nec quiſquam aperit, Si ſoli 
autem vos fratres eſtis. Nec pa- Chriſto fit credendum, nec uk 
trem deſlrum wocate quemquam Jum certum revelationis per 
in terra, unus eft enim Pater veſ= Chriſtum factæ ſuperfit monu- 
ter qui e in ceelis : negue voce- mentum, preter Novum Teſta- 
mini Doctores; unus enim Dcfter mentum; hinc liquet hiſce tan- 


veſter eft Chriſlus, Vide et Jac. tum Libris, in fidei negotio, 


111.1, Eodem pertinet Ap. 111, fas eſſe credi, 


N 3 "= 


lem deſeripſimus, animo fideliter admittenti, et 


— —— — — — — 


MET 
—— — 


— —— — ——p 
= IS — 2 —— : 
— — ' = 
n 7 : 


278 J. CLERIC DE ELIGENDA 


Si quis ergo aut adimere Chriſtianis adgredia- 
tur Libris Novi Teſtamenti, aut iis addere, quæ 
vera eſſe minime conſtat; is nequaquam eſt au- 
diendus, quippe qui a nobis poſtulat, quod nemo 
prudens conceſſerit, ut id credamus de quo nobis 
non liquet, aut omittamus id quod omnes certum 
eſſe Revelationis Evangelice monumentum ag- 
noſcunt. Nihil opus eſt ſingulatim ac minuta- 
tim. omnes expendi controverſias; quod infinitum 
pæne eſſet, nec niſi a viris eruditiſſimis et otio 
abundantibus fieri poteſt. Quiſquis nobis neceſ- 
ſario credendum imponit, quod credere non poſſu- 
mus, is nos a ſe expellit; quia nec vi extorqueri 
poteſt ſides, nec quiſquam Dei timens et veri amans 
id quod non credit profiteri, in gratiam cujuſquam, 
ſuſtinebit. | | 

Sed objiciunt aliter ſentientes, fi unicuique re- 


linquatur judicium liberum, de ſententia Libro- 


rum Novi Teſtamenti, tot exorituras Religiones, 
quot erunt capita; et Veritatem, quæ unica eſt, 
errorum multitudine continuo oppreſſum iri. Ego 
vero exiſtimem, antequam objectionibus oppug- 


netur ſententia, quæ certis argumentis nititur, ea 
oportere everti fundamenta, quibus inædificata 


eſt; quia tis firmis remanentibus, tota ſuperſtructa 
moles inconcuſſa permanet, ut hic videmus. Si 
enim incommodum quodpiam ex dictis naſceretur, 
nihilo ſecius vera haberentur, donec oſtenſum 
eſſet non firmo talo ea niti. Verum, ut hoc 
nunc omittamus, falſum eſt uſque adeo obſcuram 
eſſe Novi Teſtamenti Revelationem, ut non a 


r Si quis adimere, &c.] Hue nunciavi wibis, fit Anathema. 
pertinet dictum Pauli Gal. 1. 8. Ac ſane neminis eſt Evangelio 


Si not, aut _— ceelo nun- quidquam, © quaſi neceſſarium, 


ciaverit wobis Evangelii nomine addere; aut detrahere, quaſi 
fræter id quod Evangelii nomine inutile. : 
3% quovis 


SENTENTLA LIBER 279 


quovis ſanæ mentis et veri ſtudioſo ſumma Reli- 
gionis Chriſtianæ recte ex ea hauri poſſit, et re 
vera hauriatur, quod experientia conſtat; nam 
omnes Chriſtiani, ut oſtendimus, de ſumma rei 
conſentiunt; quod et GROTIus Lib. II. F. 17. 
obſervarat. Paucorum quorundam delirorum, aut 


malorum hominum nullam hic rationem habe - 


mus; cum integræ Chriſtianorum Societates, præ 
nimio alioqui contendendi ſtudio facile diſſidentes, 
et in contraria omnia abeuntes, conſentiant. 


6. vnn. Ainet eit Providentiam Divinam, 
in conſervutione Doctrine Chriſtianæ. 


Hac in re, ut in aliis innumeris, quæ ad gu- 
bernationem rerum humanarum pertinent, admi- 
randa eſt omnino Providentia Divina; quæ, cum 
tot diſſidia olim fuerint, fintque etiamnum hodie; 
inter Chriſtianos, attamen Libros Novi Teſta- 


menti illibatos ad nos uſque conſervavit, ut ex iis 


inſtauraretur dodttina Chriſtiana, quotieſcunque 
corrumpi eam contingeret; nec hunc modo tan- 
tum theſaurum integrum ad nos uſque demiſit, 
verum etiam, in medio deſſidiorum ardore, doctri- 
nam * Chriftianam ita tutata eſt, ut nun- 
quam Religionis ſumma ex Chriſtianorum memo- 
na interoiderit. » ap oy - 
Pars non ſpernenda Chriſtianorum hodie con- 
tendit multos errores, ſuperioribus ſæculis, pau- 
latim in Chriſtianorum ſcholas irrepſiſſe; quod 
cum alii negarent, ea de cauſa, ſæculo poſt Chri- 
tum natum xv1, facta eſt illa in Occidente inſig- 
nis ſeceſſio; qua res Chriſtiana in duas partes, 
non uſque adeo impares ſecta eſt, Attamen ſæ- 
culis illis, quorum errores à Chriſtianorum parte, 
quam dixi ſeceſſionem feciſſe, et vitia ab utraque 
mirum in modum, nee falſo, exagitantur; ſem- 
| „ per 


280 J. CLERICI'DE ELIGENDA 


per remanſit ſumma: illa Religionis Chriſtianæ, 
antea a nobis delineata. * Nullum eſt ſæculum, 


tantis ignorantiæ et vitiorum tenebris obſitum, ex 
cujus Scriptoribus ſuperſtitibus non poſſint capita 


hdei ante memorata facile colligi. Multa, ſane 


(neque enim hoc diſſimulandum) aliena, et Scrip- 


tis Novi Teſtamenti ignota ſunt addita et in 
Chriſtianam Theologiam intruſa; quibus factum 
eſt ut ne verum Evangelici illius ſatoris triticum 


tantos fractus proferret, quantos alioqui, ſpinis, 


noxiiſque, aut inutilibus herbis purgato agro, 
protuliſſet. Multa vitia ac delicta non admiſſa 
tantum, aut tolerata, ſed etiam laudata ſunt ; 
nec eo ſecius ſalutaris doctrina incolumis fuit, ſer- 
vatis Novi Teſtamenti Libris, et ſenſu communi 
inter Chriſtianos; quibus factum eſt ut ſubinde 
exorti ſint viri inſignes, qui vitia et errores ævi ſui 
caſtigarent, et contra torrentem brachia dirigere 
auderent. Sic obſtitit Deus ne, ex Chriſti pro- 
miſſo, portæ ſepuleri contra Ecclefiam prævala- 
rent; hoc eſt, ne unquam exſtinę ur cœtus 


2 Nullum eft ſæculum, &c.] 
Nulla ſæcula pejus audiunt, 
quam x. et x1, ut fatentur ii 
qui Romanæ Sedi adbærent, 
non minus ac qui ab ea ſeceſſio- 
nem fecerunt. Attamen ſi quis, 
animi gratia, legat in Biblio- 
theca Patrum Scripta eorum ſe- 
culorum, facile-illinc calligere 


dogmata omnia quæ memoravi- - 


mus F. IV. poterit, Vixit etiam 


initio ſæculi XII. Pernardus 


Monaſterli Claræ Vallis Abbas, 
cujus etiamnum eruditio, pietas 
et conſtantia à pleriſque laudan- 
tur, et cujus Scripta à ſequen- 


tibus ætatibus lectitata nun- 
quam damnata ſunt, Illinc au- 


tem facillime etiam integrum 


pror | 
tiana; ſeu vt nullus ſuperſit 


doctrinee Chriſtianze corpus ccl- 


| ligi queat. De ſequentibus ſæ- 


culis uſque ad XVI. res non 
minus certa eſt, nec de ſequen- 


tibus quiſquam dubitat. 


t Portæ ſepuleri, Kc.] Sie 
icamus aa; A quia nec 


ea vox, nec Hebraica NU 


Scheol, cui reſpondet, uſquam 
in Sacris Libris ſignificat Caco- 
dæmonem; fed tantum ſepul- 
crum, aut ſtatum mortuorum, 
quod Grotius et alii obſervarunt. 
Itaque ex hoc loco, hoc unum 
colligi poteſt, nunquam fore ut 

for intereat Eccleſia Chriſ- 


cetus, apud quem ſumma doc- 
trinæ Evangelicæ non remaneat. 
Ommnis, 


F . CY Ye, T LOT Ins TBIR 


Qu 


col - 
8 ſæ· 
non 
quen- 


Sie 
1a nec 
DR 
{quam 
Caco- 
ſepul- 
orum, 
arunt. 
nnum 
ore ut 
Chriſ- 
ſuperſit 
a doc - 
naneat. 


munis, 


S EN TENTIA LIBER. 283 


omnis, in quo doctrina Chriſtiana incolumis ſer- 
varetur; quamvis interdum alienis et contrariis 


etiam dogmatibus permiſta, aut obſcurata, inter- 
dum ſincerior ac purior fuerit. Niſi re vera, ut, 


* hoc obiter obſervemus, a Deo ad nos miſſa fuiflet 


ea doctrina, nunquam profecto- ex tanta vitiorum 
ac errorum eluvione emerſiſſet; ſed obruta tan- 


dem, humani ingenii mutabilitate et ſtultitia, 


funditus periiſſet. 


{ 


VIII. Reſpondetur que/tioni cur Deus inter Chrif- 
tianos diſſidia et errores naſci paſſus ſit. 


Exrr forte, qui objiciat hic nobis, Divinam 


Providentiam mehus conſervationi doctrine Chriſ- 


tianæ conſulturam fuiſſe, ſi errores, qui inter 
Chriſtianos ſunt ac fuerunt, antevertiſſet, veri- 
tatemque ac concordiam, quæ eam comitaretur, 
perpetuam omnipotentia ſua inter eos aluiſſet. 
Verum noſtrum non eſt Deum docere, quomodo 
fe gerere debuerit, in rerum humanarum guber- 
natione, ut melius haberent. Officii noſtri con- 
tra eſt Deo fuiſle ſapientiſſimas rationes id patiendi, 
quod paſſus eſt, exiſtimare; quamvis eas ne con- 
jectura quidem adſequi- poſſemus. Sed fi proba- 
biles rationes reddi queant eorum quæ fiunt; 
noſtrum etiam eſt Deum propter has, aut gravio-. 
res etiam cauſas, paſſum eſſe ea fieri, quæ quoti- 
die eveniunt credere. | | 
Ut autem ex re ipſa conjecturam capere liceat, 
ante omnia ſtatuendum eſt hoc Deo confilium 
fuiſſe, homines liberos creare, et ſinere liberos 


u Hemines liberos creare,] Ma- . c. LIV. & Lv. Tenæum Lib. 
ximo hoc conſenſu docuit uni- 1. c. g. & 29. ſubfinem, c. 7 1. 
verſa Chriſtiana Antiquitas. & 72. Origenem in Philocalia c. 
Vide Juſtinum Martyrem Af ol. xXxI. Euſchiam in Præp. Evarg. 

N 5 Libs 


—ͤ — 


282 J. CIERICI DE ELIGENDA 
ad extremum eſſe; hoc eſt, neque ita bonos, ut 
neceſlario ſemper boni eſſent; neque ita malos, 
ut neceſſe haberent ſub vitiis in perpetuum ſuc- 
N cumbere; ſed mutabiles, ita ut à vitio ad virtu- 
0 tem, et vieiſſim à virtute ad vitium tranſire poſ- 
. ſent; idque eo facilius, aut difficilius, quo diu- 
0 tius, aut minus diu virtuti, aut vitio addicti fuiſ- 
| ſent. Talem videmus fuiſſe olim Populum He- 
bræum, tales poſtea etiam Chriſtianos. Neutri 
ineluctabili quadam vi ad virtutem, aut ad vitium 
adducti ſunt; ſed legibus duntaxat, quæ præmia 
bonis, peenas. malis 3 coërciti, ad 
quas varia acceſſerunt à Divina Providentia exci- 
tamenta ad virtutem, et dehortamenta a vitiis; 
ſed quorum tamen neutra homines Jibertate inſita, 
ſeu parendi, aut non parendi Deo facultate, ſpo- 
liarunt ; prout res ipſa demonſtrat, nam ſemper 
boni et mali fuerunt, quamvis divinz legis vir- 
tutem omnibus æque præſeriberent, et vitia veta- 
rent. Id ipſum futurum, apud Chriſtianos, fatis 
ſignificaverat Chriſtus Parabolis duabus ; altera 
de zizaniis, quæ inimicus ſevit, poſt ſatum triti- 
cum; * altera de rete, quod bonos et putridos 
piſces æque capiebat; quibus ſignificavit futurum 
ut, in Eccleſia, Chriſtiani ſemper mali bonis ad- 
miſti eſſent; unde ſequitur eum probe vidiſſe mala, 
nz perpetuo erant in Eccleſia Chriſtiana futura. 
Qui etiam Paulus Corinthios monuit ? oportere 
5 / 


« — — 9 Nnrrts 
Dm ogg gp 
— 7 2 22 
—_— —_— ————— — 
— — — 2 — 
= .. aa 
- . one og ee OCR 


— 


— _ — 2 — — , 
TC TIES, 


* 


Lib. v1, c. 6. et alios quorum 
dicta profert Dioryſ. Petavius 
Dogm. Theol. Tom. 1. Lib. v1. 
cap. 6, Multa quoque habet 


hanc in rem Tom. 3. Lib, 111. 


IV. et v. 4 | 4 
w Altera de zizaniis, &c.] 
Matth. c. x111, 24. . eg. 


* Altera de rete,] Match. 
* 111. 47. et ſegg · 


Oportere eſſe, &c.] 1. Cor. 


XIII. 19. Art yag aigk7t kr 
d eivas iya of Toxics puvep 
ytveyTa iy d Hoc eſt, prout 
ſunt homines, neceſſe eſt, niſi 
in melius mutentur, inter vos 

2 ec xbriri 


| S ENTENTTA LIBER. 283 
eſß inter Chriſtianos ſectas, ut probati manife/ti 


t. Ac ſane * nifi fuiſſent inter Chriſtianos diſ- 
ſenſiones de doctrina, vix fuiſſet locus electioni, 


eique generi virtutis, quo fit ut Veritas omnibus 


præferatur. Ergo, hac quoque in re, elucet Di- 
vina Sapientia, quæ ex mediis hominum vitiis 
ſingulis plane virtus ut effloreſceret effecit. | 

Quod fi quis hie objiciat, ut faciunt nonnulli, 
præſtitiſſe nullam eſſe ejuſmodi virtutem, quam 
exſtitiſſe ei contraria vitia; unde tot horrenda ſce- 
lera, tot calamitates, tantæque miſeriæ humano 
generi incubuere et tam graves pœnæ, etiam poſt 
vitam hancce, imminent; tum vero reſpondebi- 
mus, non tanti hc mala Deo fuiſſe, ut propterea 
nullum ſpecimen daret potentiæ ſuæ, in liberis 
creandis Naturis. Hoc niſi factum eſſet, poſſe 
fieri nulla credidiſſet Creatura. Imo ne Deus qui- 
dem ipſe liber exiſtimatus eſſet, niſi ipſe eam de ſe 


opinionem omnipotentia ſua animis hominum in- 


- 


ſeruiſſet, quam o___ ex ejus operibus nun- 


quam concepiſſent. Neque coli potuiſſet, ſi om- 
nia non bonitate libera, ſed fatali quadam neceſſi- 
tate et feciſſe et facere creditus fuiſſet; niſi fatali 
quoque cultu, ac minime libero. Cum tanto 
malo, quantum eſt Dei ignoratio, et Virtutis 


exſtinctio, non poſſunt comparari vitia ac calami-. 
tates hujus, aut alterius vitæ; in quibus fi quid 


præterea negotium nobis faceſſat, reputemus opor- 


tet Deum eſſe optimum, juſtiſſimum, potentiſſi- 


exoriri ſectas, quibus boni a IXXXII I. 8. 
malis ſecernentur; dum boni za Ut faciunt nonnulli, } Multis 
veritati et caritati adharebunt, hanc objectionem propoſuit, ot - 
c#teris in alia omnia abeunti - navitque rhetoricis cmnibus fu- 


bus. Vice Matth. xv111. 7. cis Pet. Bælius, quem in aliquot 


Ni, fuiſſent] Plenius hæec voluminibus Bibliotbecæ Selectæ 
diqucta vide Hiftorie noſtræ et præſertim 1x, x. et 11 ſer- 
Ecclefiaſtice Sæculo 1, Ann, mone Gallico confutavimus. 


N 6 | mum, 


: 
: 
| 
. 
. 


— 
>=" Sa- 


is 


* 


c 


wo 
, * . . 
— > Bw —— — 
34 


— — * — 
r 


3 
S 


W —_— 2 40 has i mh 


EL — 


— = iS 5 — 8 — — 

2 * * — 2 US IS = _— — 2, 340 *. — 

T7 —— . . = . 

” * * — — 

— — - — 
— a ö 
ji Tc / Ho er 
. — r* _ - 


— 


— 2 
— — — 
ay ” — 77 
2 
2 


Pre 
—— 


- 
2 5 
122 
— - 
— „ 3 — 
— * — —ͤ— 
. 


==> 
— 


3 
> 
* Ld 2 
: — 
- * * 
— —— 
- ——— 


284. J. CLERICI DE ELIGENDA | 


mum, et ſapientiſſimum, qui nonniſi_convenien- 
ter virtutibus ſuis aget, viamque facile inveniet, 
et inibit; qua ea, quæ impedita nobis videntur, 
expediat, omnibuſque intelligentibus Naturis nihil 
a ſe factum eſſe, quod fieri non debuerit, oſten- 
dat. Interim, dum ea dies exoriatur, qua omnes 
ignorantiæ noſtræ nebulæ diſcutientur; ea nobis 
dedit ſui documenta, et virtutiim ſuarum ſpeci- 
mina, ob quæ ei prorſus confidere, et quod fieri 


vult exſpectare æquo animo poſſimus et debeamus. 


Plura poſſent hanc in rem dici, ſed quæ nos ab 
eo fine, ad quem tendimus, adverterent, et ad 
alia, quæ huc non pertinent, tranſverſos agerent. 


$. IX. Puriſſime omnium cos docti inam Chriſtianam 
. Profiteri et docere, qui ea tantum guaſi neceſſaria, 
de quibus conſentiunt Chriſtiani, credenda, faci- 
enda, ſperanda proponunt. | 


Hs itaque omiffis, ut redeamus ad ſententiam, 
inter -Chriftianos diſſentientes, eligendam; nihil 
tatius, ac ſapientius fieri poſſe videtur, in hoc 
rerum ſtatu, quam ſi ei Chriſtianorum familiz 
nomen demus, quæ ſolum Novum Teſtamentum 
prb norma fidei ſuæ, fine ulla humanorum decre- 
torum miſtura, agnoſcit; ſatiſque habet ut unuſ- 
quiſque ex eo formulam fidei ſuæ hauriat, ad ejus 
præcepta mores ſuos exigat, et ſibi quæ pollicetur 
ſperanda proponat. Quod ſi ex animo et ſine fuco 
fiat, finis ejus inveſtigationis erit illa ipſa forma 
ſanorum verborum, quam in tot ac tantis erro- 


rum, diſſidiorumque procellis, et ſæculorum tam 


multorum lapſu, ac mutationibus regnorum, et 
civitatum, ſemper eandem manſiſſe oftendimus. 
Ea continentur quæcunque ad fidem et mores 
neceſſaria ſunt ; quibus 11 quis alia addere velit, 
licitum quidem eſt, pro temporum, locorumque 

| | th, - ratione, 


Fav >» = 


bp, foo, ds. wo EF TIES lh 


OO be os, £5. 9. ones & 


— = 


SENTEZNTIA LIBER. 


ratione, modo ne quaſi neceſſaria ab eo imponan- 

tur; ? quod ſolius eſt ſummi Legiſlatoris; aut con- 

traria dogmata obtrudantur. : | 
Non licet Chriſtianis ita, ut diximus, adfectis 


collum ſubdere opinionum humanarum jugo, aut - 


profiteri ſe credere, quod non credunt ; aut id 
facere, quod apud animum ſuum improbant, quia 
præceptis Chriſti contrarium eſſe putant. Ideo- 
que ubicunque Chriſtiana illa libertas, quam dixi, 


minime conceditur, inde migrare neceſſe habent: 


non quaſi aliter ſentientes prorſus damnent, ſed 
uia animi quiſque ſui, non alieni, lumina ſequi, 


eu id facere, quod optimum factu judicat; id 
vitare, quod malum putat, omnino debet. 


&. X. Cum iis Euchariflie participes prudentes on- 


nes fiert debere, qui nihil aliud a Chriſtianis poſtu- 


lant, præter id quod unuſquiſque in Novis Fæde- 


ris Tabulis invenit. 


Cu Chriſtus duo veluti Symbola Chriſtianiſmi 


inſtituerit, Baptiſmum et Euchariſtiam: non fuit 


quidem noſtri arbitrii Baptiſmum ſuſcipere, ubi 
judicamus puriſſimum eſſe Chriſtianiſmum, quia 
recens nati baptizati ſumus; ſed cum nonniſi matu- 


riore ætate ad Euchariſtiam accedamus, de Socie- 
tate Chriſtiana, cum qua velimus ejus participes 


fieri, diſpicere poſſumus; quod fi ab initio a nobis 


factum non eſt, fieri tamen aliquando debebit. 
Sunt qui Euchariſtiam, quæ, ex inſtitutione 


d Yued ſalius eft ſummi Legiſ—- ad ſolum Chriſtum pertinere, 
latoris 3] Eam in rem vide que Eodem ſpectat quod habet Ja- 


habet Paulus Rom, x1v, 1. et cobus Cap, 1v. 12. EI ics vo- 
ſeqq. ubi de iis qui imponebant deine 6 Iuypurro; oda, nat 


alus ritus, aut qui obſeryantes arontioas ; Unus eft Legiſlator . 


damnabant; quod jus teſtatur gui poreft ſervare et perdere. 


285 


U 
12329982 


ö 
1 
ll 
£ 
: 


* : mu” tg ee vs VT 4 . q 4 


— 
— 


286 J. CLERICI DE FLIGENDA 


Chriſti, © ſymbolum eſt pacis et caritatis Chriſti. 


anorum inter fe, habeant quaſi vexillum quod- 


| dam diſſenſionis, excludantque ex ea omnes, qui- 


bus tutum non videtur-jugum ullum ſubire, præ- 


ter id quod Chriſtus nobis impoſuit; ſeu credenda, 


facienda, ſperanda ulla ſuſcipere, quaſi neceſſa- 
ria, præter ea quæ in Novi Fœderis Tabulis ex- 
ſtare ſibi perſuaſerunt : et qui proinde religioni 


ducunt formulas alias fidei admittere, præter eam 


quam diximus. Cum ejuſmodi hominibus pacem 
quidem colere fas, juſque eſt; ſed * Euchariftiam 
celebrare ea lege, ut præter Novi Teſtamenti 
Tabulas,' alia fidei et morum norma admittatur, 
omneſque, qui eam admittere nolunt, Eccleſia 
excluſi intelligantur, homini religioſo ac prudenti 
nefas habebitur * a 
At eorum qui æternæ ſalutis impetrandæ leges 
nullas alias norunt, præter eas que ſunt a Chriſto 
et Apoſtolis in Fœderis Evangelici Tabulis poſitæ, 
prout poſſunt ab unoquoque intelligi, Euchariſti- 
cam menſam adire tuto poſſunt et debent quicun- 
Evangelii vere amantes ſunt. Excipiuntur 
enim ab 11s et vocantur etiam ad hanc menſam, 


quicunque Novi Teſtamenti Libros pro unica 


dei et vitæ norma agnoſcunt; qui mores ſuos, 
ex animo, ad eam normam componunt ; qui tan- 
dem neque Idololatriam ullam admittunt, neque 
alios ut dogmata quædam profiteantur fe credere, 


e Fymbolum eft pacit, &c.] et optimi quique interpretes anie 


Vide 1 Cor. x. 16, 17. ubi me- madvertcrunt. 


1 
4} 


morato calice et pane Eucha- 
riſtico, quorum multi participes 


ſunt ſubjicit Apoſtolus : NQuia : 


unn, panis, unum corpus multi 
ſumus; nam omnes unius panis 

ticipes ſumus. Q verba Eu- 
Charite conjunctionem Chriſ- 
tianorum Ggnificari oftendunt : 


d Eucharifliam celebrare] Hzc 
quoque fuit mens Grotii, ut li- 


quet ex ejus hbello, an ſemper 


communicandum per Symbola, ubi 
lequitur de cauſis intermittendæ 
Communionis, Tom, 1v. Oper. 
Theol, Þ» 51 le 


que 


 SxExTENTIA LIBERX. 287 


que non credunt, male habent. Liquet fane 
communionem non - poſſe coli, cum eo, qui vi 
utitur ut dogmata ſua aliis imponat; qui alia 
Numina, præter verum Deum Patrem, Filium et 
Spiritum Sanctum, colat; aut moribus ſuis ſe 
præcepta Evangelica parvi facere, oſtendat; aut 
qui alias ſalutis leges, quam quæ in ipſis æterni 
Faederis Libris præſcriptæ ſunt, agnoſcat; aut 
ui contra ſe gerit dignus eſt, cum quo omnes 
Chriſtiani communionem colant, et qui præfera- 
tur ceteris omnibus, qui aliter ſentiunt. Nemo 
mortalium, imo ne Angelorum quidem, novum 
Evangelium credendum imponere Chriſtianis po- 
teſt ; ex hoc autem Evangelio, verus Chriſti diſ- 
cipulus eft, qui toto animo credit ejus doctrinæ, 
et quidem ſoli, ita ut ei pareat, pro infirmitate 
hujus vitæ, quam optime poteſt, Deum unum co- 
; proximum amet ut ſe ipſum; et temperanter, 
ad cætera omnia quod adtinet, vivat. Si quid hinc 
detrahatur, mutilantur leges Fœderis, de quibus 
nemo quidquam, præter Deum ſolum, remittere 
poteſt; ſi quid vero addatur, inane eſt jugum, 
quod nemini Chriſtianis imponere licet. A Deo, 
ſolo ſalutis æternæ arbitro, ejuſmodi leges acci- 
pere poſſunt. 

- Quzret forte quiſquam a me, quo tandam no- 
mine diſtinguantur à cteris cœtus illi Chriſtiani, 
quos modo defignavi ? Atqui nihil intereſt, quo 
vocabulo adpellentur; Eccleſias omnes à me de- 
ſignatas putent Lectores, in quibus id invenient, 
quod dixi. Ubicunque erit unica illa fidei nor- 
ma, et libertas, quam deſcripſi, illic verum eſſe 
Chriſtianiſmum pro certo habeant; nec quærant 
nomen, quod nihil ad rem facit. Multos eſſe 
puto ejuſmodi cœtus, et plures ac numeroſiores 


© Memo mortalium, &c ] Vide not, ad F. I. 
| in 


wn ot, AMR, a _— 


— e —— — 24 Pe - << 
- hoy \ »* & — " 
—— — ED! — 


— On; 
e ==> 


- 


3 
"FA. * 


a — — 
* Aer 
* A 


ba 5 0h AE 


——__ 


288 J. CLERICI DE ELIGENDA. 


in dies ut ſint Deum optimum Maximum precor ; 


ut tandem in omnes terras eius regnum adveniat, 


atque ei ſoli totum humanum genus pareat, 
g. XI. De Diſciplina Becleſuaſtica. 


Hic ſeſe nobis nonnulla difficultas objicit, que 
naſcitur ex forma regiminis Eccleſiæ et Diſci- 
plina, ut vocatur, Eeccleſiaſtica; nulla enim So- 
cietas, qualis eſt Eccleſiaſtica, ſine ordine ſtare 
poteſt, ideoque forma quædam regiminis conſti- 
tuenda fuit. Quæritur vero, apud Chriſtianos, 
quæ regiminis forma ab Apoſtolis ſit; videtur 
enim cæteris præferenda, quæ ab initio fuit con- 
ſtituta, ac proinde ex duabus Eccleſiis, in quibus 
alioquin æque pure ac caſte Evangelium docere- 
tur, ea anteponenda, in qua eſſet Apoſtolica re- 

iminis forma; quamvis regimen ſine re, hoc eſt, 
me Evangelio, fit inane Eccleſiæ ſimulacrum. 
Duæ autem nunc ſunt Regiminis forme, qua- 


rum una eſt, qua ſub uno Epiſcopo, qui ſolus jus 


habet ordinandi Preſbyteros, vel inferioris ordinis 
Miniſtros Evangelicos, Eceleſia agitat: altera 
vero, cum ab æqualibus Preſbyteris, quibus ad- 
junguntur, ex Plebe viri aliquot prudentes et pro- 
bis moribus, Eccleſia regitur. Qui ſine præjudi- 
cio legerunt quod ſupereſt Scriptorum Chriſtiano- 
rum antiquiſſimorum, * ſatis norunt priorem diſ- 
cp formam,. quz Epiſcopalis vocatur, qualis 
eſt in Magnæ Britanniz parte meridiana, ubique, 


proximo poſt Apoſtolos ſæculo, obtinuiſſe; unde 


eſſe inſtitutionis Apoſtolicæ colligere licet. Alte- 
ram vero, quam Preſbyteranam vocant, inſtitue- 
runt multis in loeis Galliæ, Helvetiæ, Germaniz, 


Satis norunt, &c.] Vide Sæculi I. ad Ann, II. 6. et 
Ecclefiaſticam poſtram Hiſforiam ILXVIII. 8. et ſeqqe | 


ct 


hots, on 


my © — A A — hy — — 


| SENTENTIA LIEBER. 289 


et Belgii,- qui ſæculo xvi. ab Eccleſia Romana 
ſeceſſionem facerunt. | | | 

Qui Hiſtorias ejus ſæculi adtentius legerunt 
probe ſciunt ideo tantum introductam eſſe hanc 
poſteriorem regiminis formam, quod Epiſcopi 
nollent concedere iis, qui doctrinam et mores 
Chriſtianorum emendatione neceſſaria indigere 
contendebant, emendanda ea eſſe, quæ corrupta 


conquerebantur. Alioqui fi Epiſcopi tune tem- 
poris idem facere ubique ſponte ſua voluiſſent, 


quod in Anglia haud multo poſt factum eſt, regi- 


men illud etiamnum hodie, apud omnes qui ſeceſ— 


ſerunt ab Eccleha Romana, obtineret, et innu- 
meræ calamitates, quæ, omnibus perturbatis ac 
convulſis, contigerunt, anteverti potuiſſent. Nulla 
enim fuit ratio, ft vere rem æſtimemus, mutandi 
regiminis, præter hanc; quod ſtante vetere regi- 
mine, æqui nĩhil impetrari poſſet. Itaque Preſby- 
terana forma, pleriſque in locis, eſt inſtituta; 
quod ubi ſemel factum eſt, omnium, qui Reipub- 
lice Civili us in locis præſunt, ita interſuit, in- 
tereſtque etiamnum hodie nihil mutari, ut maneat 
neceſle fit ; nifi quis mallet propterea periculoſe 
turbari omnes ditiones, in quibus obtinet; quod 
prudentes nunquam concedent, neque eſt optan- 
dum. Forma regiminis conſtituta olim fuit, ad 
conſervationem doctrinæ Chriſtianæ, non ad per- 
turbationem Reipublicæ; quæ, ſine diſcrimine 
ipſius Religionis, contingere vix poteſt. ara 

Itaque prudentes viri, quamvis Apoſtolicam, 
ſimilemque ubique adminiſtrande Eccleſiz for- 
mam præoptarent; res in eo ſtatu, in quo ſunt, 


relinquendas potius putarunt; quam adeundum, - 


quod novarum rerum molitionem ſemper comita- 
tur, periculum, Interea quicunque ſapuerunt ſe 
invicem propterea minime oderunt, conviciis pro- 

TEE | ſcide- 


— 


290 J. CLERICI DE ELIGENDA 


ſciderunt, aut damnarunt, ut fervidiores ſolent; 
quaſi ex alterutra forma ſalus æterna penderet, 
quod nuſquam in Scriptis Apoſtolicis doceri vide- 
bant, neque ex Religionis Chriſtianæ indole col- 


ligi poteſt. 


& XII. 4 GRorro magro in pretis habitam anti. 
quam Diſciplinam, fea ine alterius damnatione. 


QurceunqueE Scripta viri ſummi Hu. Gro- 
n legerunt, doctrinamque ejus ac mores intro- 
ſpexerunt, norunt hominem eam formam ſano- 
rum verborum animo concepiſſe, cujus veritatem 

probavit, nec aliam Religionem, pro vera, habu- 
_ iſe, Sed cum ſtudioſe uitatis Chriſtiane 
Scripta legiſſet, intellexiſſetque formam Epiſcopa- 
lem eſſe primevam, vehementer eam probavit; 
qualis in Anglia obtinet, ut ex diſertis ejus verbis 
liquet, quæ in ima pagina 2 

Itaque dubitandum non eſt, fi res fuiſſet ipſius 
ackitald.” nec fluctibus rerum adverſarum nimium 


jactatus, ac inimicorum etiam malignitate et con- 
viciis bew meritum exacerbatus et ages Ng. 


8 8 Eam Kc. ] vie h Ex diets b In 
inter alia Iaſtitutionem baptizato- Adnot. ad Cenſult. Cafſandri 
rum ßuerorum, quam ex Relgicis Act. x1v. ene Preſby- 
verſibus in Latinos ipfe avftor rerorum Principes er il la ph. 
tranſtulit, Oper. Theol,_Tom. r © i 
IV. pag. 629. Sæpius etiam in Petro 3 ab Apaſtolis vero ubicun- 


. Operibus teſtatur quid- 

eſt neceſſarium ad ſalutem, 
— perſpieue in Novo Teſta- 
mento contineri. Vide adno- 
tato ejus ad Conſult. Caſſandri 
ſub finem, ubi ar ſuſſicientia ac 
perſpicurtate 8 — Hoc au- 
tem poſito, liquet ex eo poſſe à 
quovis colligi ſummam Religio- 
nis Chriſtianæ, qualem antea 
protulimus, 


ue fieri poterat conſtituta, et 2 
85 22 romprobata in Abo- 


40 Quare . optandum 


ut illa FECL conflituatur ubi- 


ue, Vide et poſtea de 
— Eccleſiaſtita, er Rive- 


tiani Apologetici Diſcuſſionem pag. 
714. col. 2. Alia etiam profe- 


runtur id Epiſtolis be ibello 
ſubzectiss. 


eſſet; 


SENTENTIA LIBER. 291 


eſſet; quin ſe fuiſſet adjuncturus 1is, qui antiquam 
diſcipline formam tuebantur, et qui ab eo nihil 
amplius exegiſſent, quam quod antea dictum eſt, 
et quod ipſe verum eſſe eximie probavit. Cujus 
rei ea ſunt argumenta, quz tanti nobis viſa ſunt, 


ut ea huic libello ſubjungenda duxerimus. 


$. XIII. Parenefis ad difſentientes Chriſtians, ne 
capita ulla doctrinæ, preter ea que quivis in 
Novo Teftamenco videt, ſuntque ſemper credita, à 
ſe invicem extgant. 


Hazc cum ita ſint, diſſidentes omnes Chriftia- 
nos non poſſumus non vehementer adhortari, ut 
meminifle velint eam ſolam veram eſſe Chriſtian 
Religionis ſummam, cujus veritas, argumentis a 
GroT10 adductis, probari poteſt ; non capita illa 
controverſa, que alterutri negant, et quæ tot 
malorum cauſa fuerunt; dein nemini * per- 


ſuaderi,.qui Novum Teſtamentum religioſo animo- 


legerit, ac meditatus fuerit, alium eſſe Legiſla- 
torem, præter Chriſtum, ex cujus legibus ſalus 
æterna pendeat; nec quemquam ita animatum 
poſſe, aut debere ab animo ſuo impetrare, ut 
quidquam admittat, quaſi neceſſarium ad ſalutem, 
quod præ ter Chriſti et Apoſtolorum doctinam fit, 
vel ut verum credat quod ei contrarium eſſe exiſti- 
mat; itaque nullum certius ac præſentius reme- 
dium eſſe diſſenſionum, quam ut nihil imponatur 
Chriſtianis, præter ea quæ unuſquiſque apud ani- 
mum ſuum certo novit eſſe revelata; nec quid- 
quam inde timendum incommodi, quandoquidem 


omnium ſæculorum, quæ a Chriſto ad nos uſque 


i Alium efſe Legiſlatorem, ] inentia. Præterea res ipſa 

Diſerta ſunt — in rem verba ic loquitur, cum, diſſentienti- 

— Cap. 1v. 12. quæ adtn- bus Chriſtianis, nemo fit adver - 
mus ad F. 1, ubi et alia huc farii auctoritati crediturus, 


fluxerunt, 
1 


292 J. CLERICI/DE ELIGENDA 


fluxerunt, experientia conſtat i nemine ſani cere- 
bri ſummam illam Chriſtiane Religionis, quam 
antea  propoſuimus, rejectam. * Hoc ſi unum 


hodie a Chriſtianis, quaſi neceſſarium, exigeretur, 


brevi omnia diſſidia deſinerent, et quidquid mane- 
ret in ſententiis diſcriminis, non ad corpus ipſum 
Eccleſiarum; ſed ad privatos pertineret, quorum 


unuſquiſque conſcientiæ ſuæ rationem 


eo eſt 


redditurus. Si modo de ſumma rei conſentire ſe 
intelligerent, quemadmodum re vera conſentiunt, 
et ſe invicem in cæteris ferrent; nec alios minis, 
vi, aut aliis malis artibus ad ſuam ſententiam, aut 
ſuos ritus trahere conarentur; ea eſſet concordia, 
quæ ſola in terris ſperari poteſt. In hac humani 
generis ignorantia et inſcitia, tam variis adfectibus 
præpedita, nemo prudens exſpectet omnes poſſe, 
idem ut ſentiant, ac faciant, vi, aut rationibus 
adduci. Generoſiores animi, intelligenteſque pro- 


bare on N vim, quæ Mendacii, non 


eſt ſatelles; nec minus eruditi, adfectibuſve, aut 
educationis præjudiciis, aliiſque occzcati, quales 
ſemper erunt longe plurimi, rationum pondus 
ſatis intelligunt, nec interea cogendi ſunt contra 
id quod ſentiunt facere, aut loqui. Satis habeant, 


k Hoc fi-unum bodie, &c.] 


Hac fuit ſententia Jacobi I. 
Magnæ Britannia Regis, 6 1/. 
Caſaubono credimus, qui hec 
- babet in Reſp. ad Epiſſol. Card. 
Perron, 2. Obſervat. P · 30. 


Ed. Lond, 1612. Ver iſſime ſcrip- 


tum eſſe, in explicatione Twy A- 
mag avaynaluy Rex arbitratur, 


ſalutem nen magnum eſſe numerum, 
Quare — ejus Majeſtas, 
nullam ad ineundam concordiam 
breviorem wiam fore, quam fi 


dilgenier ſeparentur neceſſaria & 


mon neveſſariis; et ut de neceſſa- 
riis conveniat omnis opera inſuma- 
tur; in non neceſſariis libertati 
Cbriſtianæ locus detur, &c. 

I In bac bumani generis igno- 


rantia] Pulcre Hilarius de Tri- 


nitate Lib, x. n. 70. Non fer 


. difficiles nos Deus ad beatam vi- 
tam queſtiones vocat, nec multi- 
rerum abſolute | neceſſariarum ad 


plici elaguentis facundie geners 
ſollicitat. In abſoluto nobis ac fa- 
cili eft æternitas, Jeſum et ſuſci- 


tatum 2 mortuis per Deum credere 
et ipfum efſe Dominum confiteri. 
per 


eritatis ' 


wultis 
enero 
c fa- 
22 
ellere 


eri. 


per 


per Deum immortalem, qui regimini Eccleſiarum 


votis omnibus expoſcere pii omnes debent, et 


SENTENTIA LIBER. 293 


preſunt, Evangelio credi, fidemque illam ſolam 
quaſi neceſſariam prædicari, præceptis ejus ſolis 
pareri, ſalutemque ex ejus legum obſervatione ex- 
ſpectari, et omnia recte habebunt. Dum humana 
divinis, et dubia, ne quid gravius dicam, certis 
æquabuntur, nullus erit contentionum finis, nec 
ulla ſpes pacis; quam à Deo Optimo Maximo 


opera ſua, quoad ejus fieri poteſt, promovere. 


= 


294 J. CLERICI CONTRA INDIFFER, 


JOANNIS CLERICTI 


CONTRA 


INDIFFERENTIAM 


RELIGIONUM 


1 


§. I. Amari Veritatem oportere in omnibus, ſed præ- 
pertim in rebus magni moment, 


UISQUIS primus dixit * æternum eſſe, inter 
Veritatem et Mentem Humanam, feedus; 

cujus quidem effectus interdum veluti pendent 
atque intermittuntur, pro human naturz muta- 
bilitate atque adfectibus, ſed quod nunquam diſ- 
ſolvitur prorſus; rectiſſime nobis ſenſiſſe videtur. 
Nemo eſt enim qui cupliat falli, imo qui non ma- 
lit, de quavis re, præſertim alicujus momenti, 
ſcire quid verum fit, quam errare; etiam in iis, 
quæ in mera contemplatone ſita ſunt. Vero 
natura delectamur, ab errore abhorremus; et i 


quam viam ſciremus, qua ad Veritatem tuto per- 


a Nniſquis primus dixit, &c. Ib. Serm. cx, col. 716. Fall 
be Smitbus, in Selectis Diſ- odit anima. Quantum fa/li oderit 

ationibus editis Londini, anima naturaliter, bine intellig 
1660. Hine Avguſtinus Serm, poteſt, quoniam gui, mente ales 
ex. de verbis Evang. Joan, nata, rident, plorantur à ſanis. 
Tom. v. col, 682. Veritatem Si proponantur iſta duo, fall 
ert witam | omnis homo guærit; vis, an verum tenere ? Oni 


fed viam non omnis homo invenit, bomo reſpondet: verum tenere. 
| venire 


et fi 
per- 


Falli 
Ji oderit 
intelligi 
ute ales 
ſanis. 
7 
Omni 
enere. 


veniie 


. 


RELIGIONUM LIBER, 295 


venire liceat, libentiſſime eam iniremus. Unde 
factum ut ſemper inventi ſint præclari viri, et qui 
magnas laudes ab omnibus retulere, qui Veritati 
inquirendz totam vitam abſumpſerunt. Innumeri 
fuerunt, ſuntque etiamnum hodie, Phyſici et Geo- 
mettæ, qui labores incredibiles ſuſceperunt, ut ad 
Veritatem pervenirent; nec ulla majore ſe ad- 
fectos voluptate dixerunt, quam cum diu inveſti- 
gatam ſe tandem inveniſſe putarunt. Quinimo 
inter multa alia, quibus Homines ſunt Brutis 
ſuperiores, merito Veritatis amorem et cognitio- 
nem numeramus. 

Verum cum quævis Veritas non ſit ejuſdem 
momenti, multaque theoretica dogmata, vera 
licet, negligamus, quod ex eorum cognitione 
fructum exiguum aut nullum capere poſſimus, 
quæ proinde labore multo empta nolimus; fuint 
contra quædam tanti momenti, ut quovis ſtudio 
ea redempta merito cupiamus. Talia ſunt quæ 
pertinent ad vitam bene et beate agendam; quo- 
rum cognitionem maximi omnes faciunt, et dili- 
gentiſſime quærunt. Ad quod ſi accedat ex vita 


bene ac beate acta (ſemper autem id quod bonum 


eſt, hoc eſt, Veritati conſentaneum, etiam beatum 
eſſe judicandum) ſequi æternam, poſt hoc breve 
ævum, felicitatem; quod Chriſtiani omnes, cui- 
cunque Sectæ fint addicti, fe credere profitentur ; 
agnoſcendum eſt cognitionem vie, que ad eam 
pervenire licet, nunquam nimis caro emi. 


$. II. Nihil . majoris moments, quam Religionem, 


ac proinde ei cognoſc endæ diligentem operam dandam. 


Nazis hic res non eſt cum ſpretoribus omnis 
Religionis, quos ſatis confutavit, in ſuperiore 
d Majore, &c.] Vide vitam Pythagoræ, apud Diogenem Laer + 


um. Leb. vill 12. 


Opere, 


296 J. CLERICI CONTRA INDIFFER, 


Opere, vir maximus Hoco GroTaws ; quod 


. quiſquis animo Veri cupido legerit, dubitare non 


poterit quin Deus ſit, qui ab hominibus coli vult, 


et nunc quidem eo cultu, qui eſt a Chriſto pra. 


{criptus ; et ſui cultoribus æternam beatitatem, 
poſt hanc mortalem vitam, pollicetur. 

. Quod cum ita fit, nemo dubitet quin Religio 
fit longe maximi momenti; ac proinde cum ſit 
non una Chriſtianorum familia, inde ſequitur dan- 
dam eſſe operam, ut cognoſcamus, quænam ea- 
rum fit maxime dogmatibus et præceptis a Chriſto 
relictis conſentanea. Neque enim omnes poſſunt 
eodem loco haberi, cum {uit quædam inter ſe ita 
diflidentes, doctrina et cultu, ut fe graviſſimorum 
errorum ac vitiati cultus divini viciſſim incuſent; 


gu et nonnullæ de aliis loquantur, quaſi æterna 


ute eſſent prorſus excluſæ. Quod ſi verum eſſe 
conſtaret, ſine dubio eſſet ab tis quam primum 
diſcedendum, ut ei ſoli adhærerent, qui ſe Chriſ- 
tianos haberi volunt, quæ vere aliis talia objice- 
ret. Ageretur enim non de hac brevi vita, innu- 
meris malis et incommodis, quomodocunque aga- 


tur, obnoxia; fed de ſuppliciis, quæ Deus 1is, 


qui Evangelio non crederent, minatus eſt ; lb 
beatitudine comparanda, cui nihil deerit, nec ullus 
finis erit. 400 9 2 li | 
Sunt tamen homines, non quidem eruditi, et 
qui ſeriæ lectioni Scripturarum addicti fuerint, ut 
diſſidia Chriſtianorum cognoſcerent, atque unde 
ſtet Veritas ſcirent; nihil enim minus, quam talia 
curarunt; qui ita de hiſce diſſidiis ſentiunt, ut per- 
inde cenſeant eſſe, quamcunque ſententiam, et 


quemcunque cultum ſequantur. Putant rem ele, 


_ media eſt atque indifferens, quamcunque 
ectam Religionis Chriſtiane amplectamur, aut 
certe nos amplecti profiteamur. Nec de N 

| | Dau 


pe > Mp, a, a ew ee oo ae Ca 


mN 6 


RzeriGionum LiBER. 297 


lequimur,; ſunt Regna, in quibus, non Pleba tan- 
tum, ſed et Proceres et Summates nunc a Ro- - 


mana Sede ſeceſſionem fecerint; mox ad obſe- 
quium ei præbendum, mutato Rege, redierint 
denique ſummæ Poteſtati, ei Sedi adverſanti, ad- 
jutores fuerint. Sub Henrico VIII. Angliz Rege, 
multa facta ſunt Decreta non Regis tantum, ſed 


Procerum Regni auctoritate, contra Romanam 
Sedem; cui Henricus iratus erat, ob rationem, 


quam pauci probaverint. Eo mortuo, cum Ed- 
vardus VI. ejus filius, conceſſiſſet in eorum par- 
tes, qui non tantum Romanæ Sedis auctoritatĩ 
nuncium remiſerant, quod Pater ejus facerat ; ſed 
et dogmata alia, quz ab ea Sede damnabantur, 


amplexus eſſet, ſe id quoque probare palam teſtati _ 
ſunt. Mox fato functo Edvardo, cum Maria 


Regina, Romano Pontifici addictiſſima, fratri ſuc- 
ceſſiſſet; iidem Proceres eam Reginam adjuverunt, 
ad opprimendas eorum, qui, ſpreta Ponti- 
ficis auctoritate, Edvardo Rege, floruerant. Mor- 


tuæ poſtea Mariz ſucceſſit Eliſabetha, quæ fratris 


Edvardi Sectam ſequuta eſt et longo regno penitus 


confirmavit, ut fundamentis, quæ illa olim jece- 


rat, etiamnum hodie innitatur. 
Qui legent Hiſtoriam eorum temporum, depre+ 


hendent tantam inconſtantiam Procerum ejus reg- 


ni, ut vix ac ne vix quidem ſibi perſuaſuri ſint eos 
non fuiſſe in ſententia eorum, qui credunt perinde 


eſſe ad ſalutem conſequendam, quamcunque Sec- 


tam Chriſtianam amplectamur. Eas mutationes 
qui tribuerit partim metui, me adſentientem qui- 
dem habebit; ſed cum reputo gentis Anglicæ 


conſtantiam, fortitudinem et contemptum mortis, 


quem non rarooftendit ; mihi etiam non ægre per- 
ſuadeo vitæ præſentis amorem atque indifferentiam 
I; iter Religionis, 


298 J. CTERICI CONTRA INDIFFER, 


Religionis, in Proceribus præſertim, fuiſſe muta« 
tionum tam frequentium cauſas potiſſimas. | 


8. III. Ind ifferentiam Religioni Natura ſua. illi- 
citam, logibus divinis vetari atque ab omnibus 
Cbriſtianorum Sectis damnari. 


RELIGIONEM, habere numero earum rerum, 
que. .medize ſunt naturæ, ita ut eam mutare, in- 

ar veſtium, aut certe profiteri. et mox negare, 
prout tempora poſcunt, liceat, graviſſimum er- 
rorum eſſa multz rationes oſtendunt; quarum ali- 
quot e Wade. proferemus, deduQss & è natura 
rei, & legibus divinis, eque omnium Gentium 
Chriſtianarum conſenſu. 


Primum turpe eſt mentiri, in re præſertim tanti 


momenti, cum, ne in levioribus quidem liceat, 
niſi forte mendacio plus proſimus, quam veritate, 
Sed in hoc negotio non poſſunt homines mentiri 
aut etiam di mulare, ſine. gravi noxa; cum, 
quoad eſt in illis ſitum, Mendacium i in re maxima 
confirment et Vexitatem ei contrariam opprimant 
atque æternis tenebris damnent. Peſhmi eſt ex- 
empli, præſertim in. viris ad aliquam, dignitatem 
eyectis, quos inferioris ſortis homines nimis facile 
imitantur; quo modo fit ut non ſolum ipſi,pec- 
cent, ſed etiam alios ad peccandum adducant ex- 
emplo, quo nihil eſt apud hominum vulgus effi- 
cacius; quia multo magis id quod faciunt ii, quos 
ſummo honore proſequuntur, quam quod dicunt, 
adtendant. 
urpe etiam eſt et viro forti prorſus indignum, 
ropter brevem hancce vitam, mentiri, et malle 
9 quam hominibus diſplicere. Ideoque præ- 
ſtantiores Philoſophi maluerunt certæ morti ſeſe 
exponere, quam quod Numini, ut putabant, diſ- 
plicebat, 


£ 


P 


ReriGronum LIEBER. 299 
Plicebatz facere; ut oſtendit exemplum © Socra- 


tis; qui maluit cicutam bibere, quam deſmmere 


philoſòphari, prout ſolebat, et: ſuperſtitem efle. 
Alii etiam Philbſopht maluerunt “ ſolum vertere, 
quam dogmata, quæ cœperant tueri et vera cre- 
debant, prodere. Fuerunt et viri fe 

Ethnicos, qui rectis moribus, ſæculo ſuo convi- 
cium fecerant; et ſatius multo habuerunt mort, 
quam Tyrannis blandiri, et recto vitæ inſtituto 
valedicere; quales fuere Thraſea Pætus et Hel- 
vidius Priſcus, qui maluerunt mori, quam vitia 
et male facta Eæſarum probare, aut diſſimulare. 


Nerone, quod ei adulari nollet, 


0 2 


4 Quod cum factum ſit ab hominibus, quibus non 
a erat, niſt dubia ſpes alterius viæ beatoris; poſt- 
. quam hane amiſiſſent; tanto magis debet fitri ab 
9 1s, quibus ſpes multo clarior et certior æternæ 
bs felicitatis facta eſt: | Fs 4 | 
x Omnia ſæcula viderunt et laudarunt eos, qui, 
ri patriæ terreftris cauſa, mortem intrepido animo 
Ny tulerunt: Quod cum ita ſit, quis non laudet eos, 
na qui patriam terreſtrem ccelefti, et vitam hanc 
at mortalem æternæ illi, quam ſacræ Literæ nobis 
xX revelarunt, poſtpoſuere? Quis non vituperet viles 
8 animas, quæ vitam; quam cum brutis commu- 
3 nem habemus, malunt retinere, brevi tempore 
2X g . Vide quæ de eo periit; Vide Tacitam Annal. 
32 congeſſimus Silvarum Philolo- Libs xv. 24. er eg. 

uos gicarum Lib. 1. c. 3. f Helvidius Priſcus,] Thra- 
| d Solum verliere,] Galenus Lib. ſex gener, qui eodem tempore 
unt, ad fectus animi ſegui temperamen- Italia exire juſſus, ut ait Tacitus 

tum corporis Cap. ultimo, ſub Ibid» deinde oceiſus a Veſpa- 

um finem: ubi de Stoicis: 3xsivs fiano, ut habet Suetonius, in 
2 (iv inuray airhg Tiy warts hujus vita, C. xv. quod ſatis 
nalle 1AXNov, 5 r dH wpcdiva; reverenter novum Dominum 
præ- illi ſibi per ſua ſerunt potius patriam non habuiſſet. Ejus etiam fillus 
ſeſe (relinguere) uam dagmata pro- i Domitiano occiſus eſt, Vide 
| dit dere. a =  Suetonium, in hnjus vita, Taci- 
* , © Thraſea Pætus] Qui ſub tum in vita Agricolæ c. xx v. 
eva 


amittendam ; 


300 J. CTERICI conTRA INnDIFFER; 


amittendam; quam eam, quæ amitti nequit, prima 
data occaſione, adipiſci. Milites videmus, qui, 
non tam patriæ cauſa, quam ut gratiam Regum 
et Principum ſibi aut familiæ ſuperſtiti parent, 
maxima pericula impavide adeunt, et ſibimet ipſi 
8 quod ĩis parentes vulneribus ſunt ad- 
fecti, quibus ſentiunt ſe mox interituros. Imo 
mercenaru ipſi fortiſſime pro iis, a quibus exiguo 
ſtipendio conducti ſunt, pugnant ac vitam profun- 
dunt; et ſunt qui nolint, ut Veritatem tueantur, 
rem æternam et Numini longe gratiſſimam, maxi- 
miſque præmiis conjunctam, ſe periculo, non 
dicam vitæ, ſed ne amittendarum quidem facul- 
tatum, aut. dignitatum caducarum, objicere | Ergo 
res ipſa elamat oportere, Veritatis et Virtutis 
cauſa, quidvis potius perferre, quam ut, iis 
omiſſis, indignam viris vitam, aut fragilia bona 
conſervemus. - | | 
Itaque hoc. nobis præcepit Chriſtus, cujus hæc 
ſunt verba: 5 Omnis qui confitebitur me, coram ho- 
minibus, confitebor et ego eum, coram patre meo, qui 
in cœlis efl. Qui autem negaverit me, coram homi- 
nibus, negabo et ego eum, coram Patre meo, qui in 
celis et; quibus verbis ſignificat ſe eum agnitu- 
rum pro Diſcipulo ſuo, et vita æterna, in Ultimo 
Judicio, donaturum, qui doctrinam ipſius factis 
et dictis nunquam diſſimularit. Prudenter quidem 
alibi ipſe teſtatus eſt debere hoc fieri, cum dixit 
* Margaritas non eſſe porcis objiciendas. Sed ea 
prudentia eo non ſpectat, ut per totam vitam, ft 
opus ſit, ad vitandam hominum iram atque invi- 
diam, diſſimulemus, nedum ut mentiamur; ve- 
rum ut ne, alieno tempore et loco, homines per- 
vicaciter errantes ad ſaniorem mentem revocare 
fruſtra adgrediamur. Aperte monet, poſt verba 
t Onnis, Sc.] Matth. x, 12. b Margaritas] Matth. vi. 6. 
e adlata 


REtLiGionuUumM LIEBER. 301. 


adlata de confeſſione Religionis, fore interdum ut 
faciendum hoc ſit, cum maximo odio propinquo- 
rum noſtrorum, atque imminente certæ mortis 
periculo: Qui amat, inquit, patrem aut matrem, 
plus quam me, non eft me dignus; et qui amat filium, 
aut lam, ſuper me, non eft me dignus; qualis eſt, 


2 dogmata et præcepta, à Chriſto accepta, diſ- 


mulat, in gratiam familiæ. Nec omiſit Chriſtus 
monere, propter conſtantiam ejufmodi, mortem 
oportere exſpectari, neque eo ſecius in inſtituto 


pergendum, et qui propterea vitam hanc amitte- 
ret, eum beatam immortalitatem, in altera vita, 


oonſequuturum: * Qui non accipit crucem ſuam, et 


guitur me, non eft me dignus. Qui invenerit 
— ſuam (in hoc ſæculo) perdet illam (in futuro) 


et qui perdiderit (in terris) vitam ſuam, propter 
me, inueniet eam, in cœelo, eamque longe feli- 
ciorem atque æternam. 
Quæ doctrina ita perſpicua eſt, ut nulla Chriſ- 
tianorum, hoc tempore, familia, circa eam diſſi- 
deat. Qui Romano Pontifici parent, et qui deſie- 
runt parere, quiounque ſint, omnes uno ore con- 
tendunt nefas eſſe diſſimulare quod ſentimus de 
Religione; ubi aguntur dogmata majoris mo- 
menti, et cum res ſine ſeditione et tumultu fieri 
B Nam rectiub eſt, in iis, fine _ fides 
eo debita, et ſanctitas morum incolumes ſunt, 
diſſimulare quid ſentiamus: ne contentiones per- 
petuæ, inter Chriſtianos, excitentur; cum per- 
pauci ſint Viri Eruditi, qui de omnibus pariter 
ſentiant. Diſſimulare autem dicimus, non ſimu- 
are; nam tacere quid ſentias non eſt mentiri, ſed 
dicere te credere id quod non credas, id demum 


539. | | 
O 3 mencacium 


— - 
Lt. ow} % 


C 7 
4 ” wit % 
6, 121 CHW =: 
— — — 
—— 


4 3 . * 
: —— ̃ ͤ— — 


> #5 » 1 , K 2 2 l * * 
2 ͤ == > ns STIs Sol 


— —— _——S—_ — — 


302 J. CTIAICI cov nA INDIEFBR. 


mendacium:eſt. Ad quod accedit, ſi 2 | od- 
plam palam lege ſanciatur, quod — 8 


Licitum eſſe gportere modeſte diſſenſum ſuum teſ- 
rh, 1550 contentione, et tumultu. Aliogui pro 


PRs . Chriſtianarum Eccleſiarum, 
ior = excludit omnem diſſenſum, cum caritate 


3 88 incideremus in meram tyrannidem, 


à qua ne minimum quidem diſſentire liceret. In- 
numeræ ſunt guæſtiones Theoreticæ obſcuræ, 
præſertim 1is qui ejuſmodi ſtudiis operam nun- 
t uam dederunt; in quibus quæſtionibus, libertas 
iſtiana illæſa maneat oportet; qua in re, etiam 
omnes Chriſtiani conſentiunt; cum fat, innumera 
Scripturz loca, et opiniones Theologice i ingenti 
numero, in 
ſenſerunt et diſſentiunt; etiam qpud eos, qui con- 
ſenſum in aliis rigidius æ quo exigunt. 


$. IV. Mun facile d;ſſntiontes dannandes, quaſi res 
Erroris, aut cultus illiciti, aum qui bas ſalus axterna 
— 0g Mere non poſſit ; adeo ct memo enrum, gui £05 
„ miſericordiam d Neo .conſequt paſint; 
nec tamen fas eſſe profiters nas credere d en 

C credimus, aut facere quod danmmamus. 


ur ab Eccleſia Romana ſeceſſerunt, non con- 
22 quidem per omnia inter ie, ut nec ii, qui 
in ea manſerunt; ſed ex Eruditiſimorum quorum- 
que Virorum ſententia, in nulla re 9 quæ 
cum fide Deo debita, obſequioque ei pre 
confiſtere non paſſit. Sed varia ab us : Foc 
—— exprobrantur, cum in dogmatibus, tam 
plane fala atque llicita putant. 
ones hoc judicium, an ſecus, hic non in- 


3 Sed hoc conſtat, etiam ex ejus _ 


\, 


uibus impune Viri doct — diſ- 


282228223 r 


RETIOIONUVn LIBER. 303 


ſtæ ſententia, non licere 1is profiteri ſe ea adpro- 
bare, que improbant; nec quemquam admittit 
| in*communionem ſuam, qui profiteatur ſe ab ea, 

E in illis, diffentire. 
 _  -Sunt'tamen, inter diffentientes, 1 Viri-Celebres 
8 Eruditi, qui dum prorſus ſibi illicitum eſſe 


in quibus diverſi ab ea abierunt; non conſent ta- 
men fas eſſe omnes, qui in ea Eccleſia vivunt et 
_ adverſatur — iplis Chriſtianiſmi 
fine Fraviſſimo deficto firtrulare fe probàre 8 


damnant ; quo delicto fe à ſalute excluſum iii 
in id r e ad mortem uſque pe de 


rarent, j —— —— 


tantar, uad credant elle 'confemanea Revelationi 


6er Divine, aut certe cum ea non uBriates, ut 
na filem Ye fanctitatem Chriſtianam ö 3 five 

cus ob genus ſtutdliorum, cui ab addleſcentia operam 
1; dedere, five defedta cognitionis et judicii, ejuſ- 


modi, Ineuarn, homines ſalute excluſos pronun- 
ofare/ non -Tuſbment 3 quia quo aſque porrigatur 


Mifericortia Divina, erga id genus 2 non 
fativ norunt. Fmumeræ funtcfreumſtanti '16c0- 


qui rum et ram, atque animorum adfectiones 
um- nobis ignotee ; "ih miſerorum mortal ĩum delicta, 
quæ apud Deum, etevimt, fariuntque ut condonari 


ndo, nonnullis ab eo poffint, quæ in aliis doctioribus 
damnarentar. Itaque æquitatis et prudentiæ Chriſ- 


n in- 4 _ Cotebres] Inter alios 'gio Proteſtanthum tuta wh ad 
ccle- Calau 2 orthius, in utem; /ubi, et alios ſecure 


Libro Anglico inlcripto: Rei- ſentientes memorat. 


O 4 probant, 


putant ad eam accedere, ob dogmata et cultum, 
moriuntur, indoctos et doctos, ſalute "#terna ex- 
eludere. Sane qui -patant quidpiam in lis eſſe, 

— — — nh 


tan eſſe ſtaruunt, dum dogma et cultum im- 


2 
WEL 3 Wy * pl 


— — 
2 


— 
— 


— — 
* 


2 — — 
2 


——— 


— 2 — x — ook 2's — 2 * Lad 83 


— —— 
—— * 
_ IRE oe AE 


—̃ ——— 


RN" 4 ci · tif c * 2 £1 — * 2 — * 
. ³˙ rr REE 


WI 
1 
MM 


304 J. Crenici coxTra INDIFFER. 


probant, homines Divine ſapientiæ et Bonitatt 
dijudicandos permittere ; dum iis opinionibus ad- 
ſentiri, aut cultui adeſſe fibi non licere pro certo 
habent. . * 127 f 
Hinc certe nemo colligat homini, in contraria 
ſententia educato, ac legendis ſacris libris, more 
eorum qui ſeceſſerunt, exercitato ; fi contra con- 
ſcientiam ſuam ea faciat, aut dicat, quæ putat 
eſſe illicita et falſa, duntaxat ob hujus vitæ com- 
moda, licere veniam a Deo ſperare; ſi moriatur 
in habitu faciendi et dicendi, quod ipſe improbat ; 
facturus etiam ac dicturus, ſi diutius viveret, 
Nulla eſt, nec erit, ut ſperare licet, familia, quæ 
de Chriſti nomine cenſeatur, à qua vir ejuſmodi 
ſalutem conſequi poſſe cenſeatur. 
Videant ergo ſimulatores quid agant, cum ita 
ſe gerunt, ut Rationis, Revelationiſque lumina 
tam turpiter ſpernant; ut iis repugnare ſuſtineant, 
utque Chriſtianorum omnium, quicunque ſint, 
judicum nihil faciant. Nec putandum eſt ejuſ- 
modi homines eſſe eruditos, remque probe eis et 
mature expenſam fuiſſe. Sunt ſpretores eruditio- 
nis omnis Theologicæ, nec eam unquam adti- 
gerunt, ſine qua nullum rectum judicium de re 
Ejuſcemodi ferri poteſt. Non minus nobilem illam 
hiloſophiam, quam tanti fecerunt Romani olim 
Proceres, hauſtam quippe è lumine Naturæ, ſper- 
nunt; quia adſfectibus indulgere, quod ne Philo- 
ſophiæ quidem Ethnicæ probatur, cupiunt. De 
preteritarum ſæculorum judiciis ſecuri, hodierna 
omnia ſpernentes, deque futuro ævo non admo- 
dum anxii, ſimiliores ſunt pecudibus, quam ho- 
minibus Ratione præditis, qua non utuntur. Qui 
ita fingunt ac mentiuntur, ut faciunt, nullo nu- 
mero, locoque haberi poſſunt; atque indigni ſunt 
| | quibus 


quibus ullus fidem habeat, in rebus hujus ævi, 
quandoquidem Deo atque Hominibus, in re 
maximi momenti, illudere audent. Sunt in- 


ter eos, qui dicere ſuſtineant in Religione ſen- 


tiendum ſemper cum ſumma Poteſtate; quæ fi 
mutetur, mutandam etiam cum illa fidem; quos 
tam male ſentire de Chriſtiana Fide non eſt mirum, 
cum ne Religione quidem ulla Naturali ſint im- 
buti, nec rectæ Rationis aut Virtutis rationem 
ullam habeant. Infelices Reges, aut Poteſtates, 
talibus hominibus fidentes, qui nec Religioni 
Naturali, nec Revelatæ fidem ſervant! Profecto 
qui, omni ſtudio Literarum deſtituti, nullis Vi- 
rorum Doctorum, quicunque ſint, judiciis cre- 
dunt, nec Veritatem ulla ratione curant, atque 


in perpetua ſimulatione vivunt, indigni ſunt pror- 
ſus quibus ulla fides habeatur, in iis quæ ad Rem- 


publicam ſpectant. | 

Attamen ejuſmodi homines, V eritatis licet. et 
Virtutis ſpretores, ſibi boni Cives atque ingenioſi 
homines, præ cæteris videntur; cum neutrum 
ſint, nec eſſe poſſint, qui Verum et Falſum, Vir- 
tutem et Vitium ſuſque deque habent, omnia 
dicere et facere parati quod ſibi utile putabunt. 
Tales vero homines et bonæ menti et recte factis 
nuncium remiſerunt, dignique ſunt qui ab omni 
bus ſpernantur, et fugiantur. 


$. V. Dea gratum eſſo poſſe errantem, atque ex errore: 


delinguentem, ſimulatorem non poſſe. 


E ͤeſt humanæ naturæ conditio, ut multi ſint 


homines, cæteroque non mali, quibus, aut prava 
educatione, aut quod deſint doctores et libri, qui- 
bus ab errore revocentur, aut etiam ingenium, 


Os. quo 


RELIGIoNUM LIBER. 305 


305 J. CrerIct conTRA InDIFFER, 


quo poſſint Chriſtianorum controverſias intelligere 
et de iis judieium ferre, vita, veluti in tenebris, 
exigitur. Ejuſmodi homines, pro captu ſuo, quz 
docentur de Religione Chriſtiana amplexi, eaque 
bona fide ſequuti, pro — . ſtatu, miſe- 
ricordia digniores ſunt, quam ira. Religio eorum 
plena ignorantia, mutila, ebmanca etiamnum eſt, 
ſed bonæ fidei. Ideoque credibile eſt fore ut is, 
gui non metit, ubi non ſevit, pro ſumma ſua æqui- 
tate, is ignoſeat, aut certe multo leviores pœnas 
imponat, quorum eſt ea ſors. | | 
| bed fi reputemus homines eſſe, quibus nec edu- 
catio, nec doctores, nec libri, nec ingenium de- 
fuere ; ut intelligerent quorum eſſet, in controver- 
fiis de Religione, potior cauſa et quorum deterior ; 
et qui partes errantium ſequuntur, ea tantum de 
4 quod opes, voluptates et honores hujus 
vitæ apud eos conſequentur; iis ſane hominibus 
non poſſumus non indignari, nec quiſquam eſt qui 
eos excuſare ſuſtineat, aut certe poſſit ejuſmodi 
vitæ propoſitum tueri, niſi profligatæ ſit impuden- 
tiæ. Hine facile intelligere eſt, ſi nos, quorum 
virtus etiamnum valde imperfecta eſt, non poſſi- 
mus iis ignofcere, quanto ſeverior futura ſit ſumma 
Dei Juſtitia, erga eos qui Mendacium Veritati, 
ſcientes et prudentes prætulerint, ob caduca atque 
incerta hujus vitæ mortalis bona. | 
Deus, pro ſua ſumma miſericordia, ignoſcit 
ignorantiæ, cujus vitium non eſt cauſa, imper- 
fectis virtutibus, atque hominum qui decepti ſunt, 
erroribus, præſertim nulla intercedente nequitia, 
nec ullo Religionis contemptu ; ſed nunquam, ut 
Chriftus nos docuit, iis veniam concedat, qui, 
veritate cognita, maluerint mendacium profiteri. 


Imo ne hominibus quidem ejuſmodi ſimulator. 


gratus 


> - 


gratus eſſe poteſt ; qui nollent habere amicum, qui, 
ob leve emolunientum, paratus eſſet veteris amici- 
tiæ jura omnia conculcare. Quare ex iis, quæ 
dicta ſunt, colligimus nullum eſſe turpius et peri- 
culoſius flagitium; quam eorum qui, in rebus 
viſfimis, difimulant quid pki putent, et 
eterioribus palam favent. Quod Ratio ipſa docet, 
confirmatque Religio Chriſtiana, conſentientibus 
omnium, quotquot ſunt, Chriſtianorum familiis. 


Os 


REeLiGionuUum. LIBER. 307 


8 


— —x . — LY 
9 


1 


n 
— — 


39 - Tees TIMONITA | -| 


TESTIMONIA 
' 3107 cf Ts: aw 3 


HUGONIS GROTI1 
; | Adfectu erga Ecclefiam Anglicanam, | 
PRC TT DK x S. 


NUM: haberem ſequentes litteras ab Ampli 

et nnd, Jie HENRICO Ne ele. | 
& Sereniſſ. Magne Britannia Regina ad R. C. 
Sereniſſ. Magni Ducis Etruriæ, extra ordinem, 
miſſo; cujus ſingulari humanitati alia multa debeo; 
viſus mihi ſum omnibus Grotiani nominis amantibus 
rem gratam, nec parum Eccleſiæ Anglicanæ honori- 
ficam facturus, ſi eas hic ederem. Ex its certe con- 
flare poteſt ſummum virum quam optime ſenſiſſe de 
Ecilefia Anglicana, et in illa, fi licuiſſet, libentiſſime 
victurum fuiſſe. Iis ergo, Candide Lector, fruere, 
degue viro, qui tam bene de Republica Chriſtiana 
meritus eſt, bene ſentire perge. Vale. 


* 4 = K - 
# | 
* , 
i 
4 . [ 
- 
14 
1 ＋ 
* 
. 4 
UE. 
1478, 
ö A . 
: 0 
1 
, 
e 
= g 
1 
"7:20 
„ 
* g 
* 2 
4 
b ' 
7 1 
# « 
19 
Ws 
1 by 
de 7 
” 
* 
4 * 
_ 
* 1 
27 | 
1 4 
8 
"23: 
| 
I 1 
* Oo 7 
f 4 
: , 
q þ — 
f Ji 
q . 
1 f 
. 
4 . N . 
l 
WA 
7 5 * 
1 on 
"H 9 9 
A * 
1 9 1 
x 
i 5 
- Ang 
. F 
n 50 
1 
& * fe. 
.- It 
_ 
B * 4 
"= „ + 
. 1 
A : { 
- 
{16> 
ty f 
= 
"EF 452 
# i 17 * 
3 1 
'T 3. 
7 586 
#; 1 
N 
* pe * 
* it 
N. , 
* 
* f 
5 4 
q '% 
4 | 
A 
( * 


of 
* 
y 
31 
9 
1 
5 
F 


— 


| I, 
HENRICUS DE NOVA VILLA 


PETRO HIERON. BARCELLINO, 
Abbati S. Euſebii de Urbe 
8. D. 


LORENTIAM Liburno, Piſiſque, ubi febrim 
| e ex atris intemperie contraxeram, ſanus 

falvuſque tandem reverſus, nihil prius habui, Op- 
time Barcelline, ampliſſima Iluſtriſſ. Magliabechii 


Biblio- 


% UW *' WW 


22 


dt H. GR OT I o. 309 


Bibliotheca inſtructus, quam meam de ſummo 
viro Hugone Grotio fidem liberare, et ex Scriptis 
jus, præſertimque Literis, ubi veritas, ubi can- 


dor, ubi animi ſimplicitas, ac intimi mentis ſen- 


ſus reteguntur, oſtendere quam magnifice, omni 
vitæ tempore et paulo ante obitum, cum illi mors 
et immortalitas in conſpectu eſſent, de nobis ſen- 
ſerit, ſcripſeritque. Novi quid de eo dixerint-ſui 
ordinis princeps Petavius, Brietius, Valgſiuſue et 
tot alii Veſtre Communionis celeberrimi viri; 
qui bene volebant, favebantque viro, bono Chriſ- 
tianitatis communi nato. Notum quoque univer- 
ſis quanta et in Patria et in Exſilio, poſtquam etiam 
ad gradum ſublimiorem, apud Exteros, evectus 


fuerat, a Calvini ſectatoribus in bonis, dignitate 


ac fama, perpeſſus fuerit ; et quantum denique 
controverſiarum æſtus (dum pact in Republica et 
inter Eccleſias procurandæ unice mentem inten- 


debat ; quod multis, quam mirandum ! quam de- 


lendum ! difplicuit) indolem alias pacificam ac 


modeſtam, cum ſe modis indignis à ſuis traftari 


videret, tranſverſam egerit, mitique ſapientiæ, 
quæ illi à natura, judicioque inerat, interdum 
prævaluerit. Attamen hæc non impedivere, quo- 
minus ita de Patre ſuo magnus quoque filius Carolo 
II. Magnæ Britannie, cui opera patris dicavit, 


maximo Regi, ſimulque omnibus dixerit ea quz 


mox fubjiciam; cum nullas adulandi, aut metu- 
endi cauſas haberet, quippe in Republica partes 
adverſas filio ſororis Caroli ſequutus; cumque jam 
privatus eſſet, ruſtico ac literato otio conditus, 
ſenex, et morti, ideoque libertati vicinus; Patris 
enim opera edidit, edita non vidit, et vita ejus una 
cum vita parentis, eodem volumine cernitur, legi- 
turque. Tu enim, inquit Pet. Grotius, inter 
emnes Reges unus ills es, quem protettorem ſuum pars 

| Chriſtiani 


Chriftiani Orbis, ſi non mqior, faior certe jumdii 
 agnoſeit. Tn idem ilie, cujus fe Fidei ac Defenſioni 
ipſa ſe Fides Chriſtinna non inuita ſubjecit 3 cujus 
Poriſſinium in regnis; is facrdrum: literarum intel» 
leu, is Divim Numinis cuitus, is, in exercend 
nimin illa diſputandi de arcdnis fides dogmatibus 
licentia recepta, eft modus, guibuſcum convenire ſe 
auttor idem et purens meus jam pridem tęſtatus et 
publice Seriptis his profeſſus gt. 7% 
Nunc ipſum audi H. Grotium ſua verba loquen- 
tem, ſuos ita exprimentem ſenſus, in Epiſtola 
Pariſiis anno MDcxxxvIII. ad Joan. Gorvinum 
data, non Anglum, ſed Batavum alius Eccleſiæ 
Theologum et itidem Juriſconſultum, adeoque 
rerum divinarum humanarumque ſcientem, de 
Reformatione Religionis, apud noſtros, ſuperiore 
feculo facta: In Anglia vides hoo bene proveſſerit 
atum noxiorum repurgatio, har maxime dt 15 


od gui id ſanctiſſimum negotium procurandum ſuſ- 
— rap trint novi, nibil fut; ſed ad me <0 
ſeecula intentam habuere oculorum aciem. "Func illa 
etiamnum florebat, nondum coorto bello civili, 
nec Rege debellato, aut captivo, nedum damnato 
et ſecuri percuſſo. Ea demum, contra ſpem om- 
nem humanam, reducto in ſolium avitum Filio, 
obſtupeſcente Europa, denuo refloruit et quaſi 
renata eſt; ac deinde poſt varios caſus, minas, 
metuſque adhuc illæſa et ſecura manet, vigetque. 
Neque tantum ſentiebat ipſe bene de Eccleſia 
Anglicana, ſed etiam amicis præcepit, qui à ſuis 
partibus erant in Batavia, et, quod non minimum, 
periculorum, damnoru communione con- 
juncti, ut ordines ſacros ab Epiſcopis noſtris ſuſcipe- 
rent; quos certe non eo nomine Schiſmaticos, non 
Heæreticos eſſe credidit, aut ab aliis credi. voluit. 
His igitur verbis Fratrem compellat: Sauderem 75 
ä (ſcilicet, 


8 G 1 


22 KK 


00 


D's H. GR OH ro. 31 


(fcilicet, Remonſtrantibus) ut comſtituerent inter fe 
in eminentiari grade, ut Epiſopbs, et ut ii 
Neigo de, ſumerent ab Archiepiſcopo Hiberno, qui 
ibi q, et ita ordinati ordinarent deinde Paſtores 
ceteros; et hoc ineunte anno MDCXLV., qui illi 
| fatalis erat, adeoque et literis ipſis admodum in- 
| felix. Epiſcopus, de quo loquitur, erat, ni fal- 
lor, Yohames Bramballus tune temporis, apud Hi- 
bernos, Epiſcopus Derrenſis et reſtituto in regna 
n Carolo II. Archiepiſcopus Armachanus ac proxi- 
mus eruditiſſimo L rio Hiberniæ Primati; quique 
, poſtea, iiſdem in terris, Eccleſiz noſtræ vindicias 
d in Mileterium edidit. Vide etiam quid de publico 
- Dei apud nos cultu, 8. Aprilis anno MDCXLv, 
e 
e 


eidem dixerit : Liturgia Anglicana, ab eruditis m- 
mbus, habita ſemper eſt optima. 


it Videtur admodum probabile hunc virum, qui 
75 Reformationem Anglicanam ſanctiſſimum negotium 
2 vocat, qui datos, ſuſceptoſque ab Epiſcopis ejuf- 
4 dem Eccleſiæ ſacros ordines et in Anglia ſtatos 
Ia ſacrorum ritus, præceptaſque publice ſummum 
i, Numen adorandi formulas cunctis cæterarum in 
to orbe Chriſtiano Ecclefiarum præſtare credidit, vo- 
a luiſſe ſe ei Eccleſiæ adjungere, ut animi ſenſu, 
0, ita et externo cultu, et tic demum, ut voto antea, 
aſi fic re ipfa, membrum fieri Eecleſiæ Catholic. 
15, Verum rem effectam dare non. potuit, quia paulo 
hy poſt venit ei ſumma dies. Eodem quippe anno, 


& Gallia Holmiam delatus eſt, legationem renun- 
ciaturus, atque inde domum rediens et naufragium 
paſſus, 28. Auguſti vita Roſtochii exceſſit; nun- 


m. 

* quam ſatis deflendus, cum quod vitæ ejus deceſſit, 
de- deceſſerit etiam ſtudiis, literiſque z nec unquam 
ion ſatis laudandus, ob ea quæ, in omni literarum 


genere, incepit perfecitque : pacts, illæſa Veritate, 
habita temporum et diſſidiorum ratione, veteriſque 
a an 


= * A T 3» 
d 4 5s + TY RSS RES 2s 
my — * 
4 - * 
+. 
= - . 2 
— — t - _— — _—_— = 
— — - _ — 1 
* 
— 


— 
** 
. 


— — . 


312 TESTIMO NIA 


in Eccleſia regiminis, quod apud Anglos ab initio, 
et, ſi Ecclefiaſticis Annalibus Ses, wb ipſo Apoſ. 


tolorum ævo obtinuit, abuſibus ubique ſublatis, 


amantiſſimus; Imperiorum denique, Eccleſiarum- 
que concordiæ, qua ſermonibus, qua exemplo, 
ua ſcriptis, ſemper ſtudens conſulenſque. Sit apud 
eum, Dominum communem, ei ſua merces 
Sit et ejus grata ſemper apud poſteros memorial 
Vale. FHlorentiæ x11. Kal. Maias MDccvi. 


\ - y „ 


Il. A 
HEN RICUS DE VILLA NOVA 
JOANNI CEE RT C'0 
| | 8. 


N novum ampliſſimumque tibi, doctiſſime 
Clerice, de Hug one Grotio teſtimonium adfero, 
atque priore, ſi dignitas in Republica, aut rerum 
in Auctore notitia ſpectetur, ſive etiam quod, 


_ Grotio adhuc ſuperſtite, ſcriptum fuerit, gravius. 


eſumptum eſt è literis ad maximum Præſulem 
Gulielmum Laudium, tunc Archiepiſcopum Can- 
tuarienſem, quocum etiam literarum commercium 
ſzpius habuit, Pariſiis 24. Octobris ſtylo Grego- 
riano anno MDCXXX111, ſcriptis; quarum copia 


mihi nuper facta eſt ex Anglia, beneficio Illuſtriſ- 


ſimi viri D. Joannis Sommeri, ſummi olim floren- 
tiſſimi regni Cancellarii, tune Legum, nunc 
{tudiorum Præſidis. In iis literis, ſequentia de 
Grotio habet Illuſtriſſimus Vicecomes Scudamorus, 
eo tempore in Galliis noſtræ gentis legatus. 

2 | 


* Hee amo 1709, Concilii Privati Serenifſ, Reginæ Praſes 
« Cum 


9 


DR H. GR OT To. 3173 


Cum primum legatum Grotium videbo, non 
« prætermittam id facere quod mihi de illo man- 
<« daſti. Sane, Domine, perſuaſum mihi eſt eum 
ex animo et vehementer amare et revereri te 
c et rationem qua te geris. Profitetur ſe corpore 
« et animo favere Eccleſiæ Anglicanæ, et hoc 
« fert de ea judicium: videri illam omnium Ec- 
& clefiarum, - que hodie ſunt, maxime perenna- 
« turam. ile An IP n $1 
Cum vero ex Scriptis tuis abunde conſtet, non 
ſine.noſtra quidem laude, neque maximo Extero- 
rum emolumento, te. optime quoque An 
callere ſermonem, ipſa nunc Scudamori verba, ad 
finem Epiſtolæ lubens ſubjiciam. Vale. Genuæ 
XVII. Kal, Febr. MDCCVII. | | 
. The next time I ſee Embaſſador GRorius, 1 
will not faile to perform your commandements con- 
cerning him. Certainly, 235 lard, I am perſuaded 
that he doth unfeignedly and highly love and reverence - 
your per ſon and proceedings. Body and ſoul he pro- 
Faſſeth himſelf to be for the Church of England, and 
gives this jugement ; a that it is the liteligſt to laſt 
of any Church this day in being. F 


0 


II. 
ALEXANDRO FTORREST Eo 

| 45 e eee 
FRANCISC. CHOLMONDELEIUS. 
gs r . 
UOD cupis ſcire de H, Grotio, maximo 
propemodum viro omnum, quos unquam 


ulla tulerit ztas, fic habet. Contigit me Lutetiam 
venire, 


4 * 2 — - A * 3 
n — 3 3 2 — 2 7 4 — 5 * * 
ER. TR ˙ A A . — — : 8 


* 2 I 4 » 
7 = * \ , T2 — = — 4 , 
Sw W * "Xx" —_=— * er — — ms "EO . — * 
— * — — —— — a So : 2: 2 <3 w PI F — — % 4 er Ie ys ' 
— — — os — N.. = — --x on 2 . 8 * Las K C pO. 4 ” > = > Fi 
x — .. ͤůʒö—ĩ:̃7ꝛ˖ꝛ˙*ſ mme ̃ — —— : Wwe rx, TY l a 
. — 7 ——— — 4 : "_ 22 = - * * 2 * a * SY 


lani eo tempore Ducis\Ebo 


© $3bhit ſibi astentfentes. Vak. E 


rg TESTIMON TA 


venire, paulo poſt rem tranſactam. Cum vero 
notiſſimus eſſem D. Crotodero, ſape mihi confi. 
denter dixit, fuiſſe hoc ultimum monitum, quod 
Magnus ille vir uxori dedit, ſicut ſui officii eſſt 
credidit; ut em mori in communione Eecleſiæ 
Anglicanæ declataret, in qua Ecelefia optabat et 


verñiſſet ad noſtram celle in <> wh 
Regis Atiplite) ubi & 


nie Sucramentum F Gum hoe "eſt Tas 
i, quam primum per w. 
hiepiſeopus Brambblhns, 


fins -ratiofes licuit. 


| Hiberniz primas, in 'defenifione ſui ipſius et Dpif- 
topdlis Cleri, contra Ricurdi Bunter Preſbyterani 


accuſitionem Papiſmi, ita de Groni Religione 


locgentur p. 2 1. The anſectu erat amitus, et defi- 


dari verus filins Eeciſis Hug livante, qua wxv7i furs 
t allis amieis Yaudaverat, auetorus ut ti firmiker 
attherevent, pustenur tis dpportunum het. Ego iyſt 


it ulli multi vidimus efus usvrem mumilutis wiri pu- 


rentem, quod palam illa veflahatur, ſpe ad precer 
noſtras et ſacramentorum celebrationem venientem. 
Cum Matthias Turnerus, GErotii amicus, cuperet 
ſcire cur ipſe non adiret communionem Eccleſiæ 
Anglicanæ; reſpondit ſe libenter id facturum fuiſſe, 
niſi ratio muneris Legati Sueciæ obſtaret. Cete- 
roqui vehementer probabat doctrinam et diſcipli- 
nam noſtram, et in noſtra Communione optabat 
vĩvert et mori. Si quis patet ke melius noſſe men- 
tem Grotii, ex conjectura, et conſectariis, quam 
ipſum, aut diſſimulaſſe eum, apud uxorem et libe- 
ros, fruatur ſua ipſius opinione, ſed non multos 

2 gi. 
23. Juri Mbccvir, 


Ex 


EE ³ 2 af a a6 


1 
4 
& 
1 
© 
> 
* 
1 
2 
2 


D E H. GR O TAO. 315 


Ex aliis ejuſdem literis datis 6.- Ockobr. 
MDCCVII. | 

Nuper tibi narravi plenius quod noram de vidua 
magni illius viri Hugonis Grotii. Deinde in me- 
moriam revocavi pium illum et bonum prorſus 
virum Spencerum Comptonium Equitem, Comttis 
Northamptonie filium, mihi narraſſe ſe præſentem 
adfuiſſe, cum vidua Grotii hoc profeſſa eſt et Sa- 
cramentum accepit. | 


" 
. 7 7 * N 7 — — — 
8 MM nos + 2 . .-— 
— A 3 
, * 2 


on. 
—— — 22 


ä 8 75 


I 


l PR 

n 
— 
— 


1 
— — 


TX Bi 83 


— 


— — —— 


N 
; . 
4 


— 


— ad. wu — * 5 3 i . 2 - - - 
* — r 4 b — N 6. 2" 
— FE —ů —— +4 


FOR. TH 


£3174) ig 


BOOKS Printed for C. Novns2, 
in the Strand London. 


KAINH AIAeREKRH. Novum Teſtamentum, 
| cum verſione Latina Ariz MonTanr, in quo 

tum ſelecti verſiculi 1900, quibus omnes Novi Teſ- 
tamenti voces continentur, aſteriſcis notantur; tum 
omnes et ſingulæ voces, ſemel vel ſæpius occurren- 
tes, peculiari nota diſtinguuntur. Auctore JonAMMR 
Lzuspzx, profeſſore. Editio nova accuratime re- 
cognita. 1 zmo, 5s. 

Theſaurus Ellipſium Latinarum, ſive vocum quæ, 
in Sermone Latino ſuppreſſæ, indicantur, et ex præ- 
ſtantiſſimis auctoribus illuſtrantur, cum indicibus ne- 
ceſſariis. Auctore Elia PALAIKET. 8vo. 58. 

| Cicgron1s Opera omnia, cum notis integris et 
ſelectis varioram, collegit &c. J. VER BUS OTUs, cum 
indicibus accuratiſſimis. 16 vol. 8vo. 31 12s. 

CiceRron1s Opera omnia, Recenſuit J. N. Lats 
LEMAND. 14 vol. 12mo. Pariis. 41 48. 

Anti-Lucretius, five de Deo et Natura, Litel ae. 
vem. Eminentiſſimi S.R.E. Cardinalis Melchioris de 
PoLicnac, Editio nova. 12mo. 48. 

Joy. Cur. WoL: Curz Philologicæ et Criticæ 
in Novum Teſtamentum. 5 vol. 4to. 21 10s. 


Toue1ii Emendationes in SuiDam. Bvo. Tres | 


Partes. - 


TovriI Epiſtolæ Cricita ad celeberrimum virum 
Gulielmum Epiſcopum Glouceſtrienſem. 8vo. 3s 6d. 
Tori Curz Noviſſimæ five Appendicula Nota- 
rum et Emendationum in Suidam. 8vo. 3s 6d. 

Curæ Poſteriores; five Appendicula notarum at- 
que emendationum in Theocritum Oxonii nuper- 
rime publicatum, a J. Tour. 4to. 28 6d, 


hs Atlas 


E a EE 
p * > + 
CC 
no eh —— 
wv 


8 y << 
— 
_— —. 4 
bo no N 
* * 
OS — + 


* 272 — PS — - 7 9 . — — — . 
: 7 —— 7 7 9 
— p — : - . ' 
— — — PI _ 
- * 3 MED Bad fo hab , — 
2 CCC 


318 Books printed: for C. Novrse, 


Atlas Cceleftis, by J. FLAs TRD, a new Edi- 
tion, on Twenty-Eight Copper Plates, Elephant 


Paper, folio; 21 28. im Sheets.. 


The Primitives of the Greek Tongue: contaln- 
ing a complete Collection of all the Roots or pri- 
mitive Words, together with the moſt conſiderable 
Derivatives of the Greek Language. Tranſlated 
from the French of DER Po ROxAL, with conſi- 
derable Improvements, by Dr. Nbokxr, a new 
Edition, 8vo, 6s. 1 

A new Method of learning with Facility the 
Greek Tongue; tranſlated from the French of Meſſ. 
DE PoxT Ror al by Dr. Nucgwr. The third 


Edition, carefully reviſed and corrected. 8 vo. 7s 6s. 


An Abridgment of the ſame Work, in 12mo. 3s. 
The Works of James Harris, Eſq; containing, 
Vol. I. Three Treatiſes. Vol. II. Hermes. Vol, III. 
Philoſophical Arrangements. Vol. IV. and V. Phi- 
lological Inquiries. A new Edition, reviſed and 
corrected, with a Head of the Author, by Barto- 
lozzi, in, vol. 8vo. 11 10s. 

Any of the above Volumes may be had ſe- 
parate, | | 
A Collection of Poems, upon various Subjects, in 
Latin and Engliſh, by the late Is AA Hawkins 
Browne, Eſq. Publiſhed by his Son, with the 


Author's Head, by Ravenet, 8vo. 48. ſewed. 


The Spirit of Laws. Tranſlated from the French 
of Baron DE MonTEsQuiev, by Dr. NuGenrT. 


The fifth Edition, carefully reviſed, 2 vol. 8vo. 125. 


The Principles of Natural and Politic Law, by 


J. J. BurLamagui, tranſlated into Engliſh by Dr. 


NucenT. The Third Edition, reviſed and cor- 


rected, 2 vol, 8vo. 10s. 


N.B. The Natural Law may be had ſeparate. 58. 
An Hiſtory of the Earth and Animated Nature, 
by OLIVER GOL PDSMITRH. IIluſtrated with 105 


Prints. The Second Edition corrected, in 8 vol. 
8vo. 21 8s. in Boards, 


A Curious 


— 
1— 


f 
ſ 
* 
F 


Rooks printed for C. Nounsg. 319 


A Curious Herbal: containing Rive Hundred 
Prints of the moſt uſeful Phyſical Plants, drawn 
from Life, with a ſhort Deſeription of each Plant, 
and its common Utes. in, Phyſie, deſigned and en- 
graved by ELIZABETH BLACKWELL, A new Edi- 
tian, printed on a fine Royal Paper, in 2 vol. fol, 
61 6s. half-bound, 


An Elementary and Methodical Atlas, on Thirty- 


two Copper- plates, by Joun PaLaiREF, Theiſe- 


cond Edition, greatly improved, and carefully co, 
loured under the Inſpection of the Author, Folio. 
21 128 6d, | 
Nouvelle Introduction & la Geographie Moderne, 
par J. PALAIRET. Izmo. 45. 
1 RET's New Royal French Grammar. The 
12th Edition, carefully reviſed and improved. 1 2mo. 


28 Gd. 


A ſhort Treatiſe upon Arts and Sciences, in 
French and Engliſh, by Queſtion and Anſwer, by 


| J. PALAIRET, The Eighth Edition. 2s 6d. 


Nouvelle Methode pour apprendre à bien Lire et 
a bien Orthographier, par J. PaLaikET. Nouvelle 
Edition, corrigee. 1s. 

A new French Dictionary in two Parts, the Firſt 
French and Engliſh; the Second Engliſh and French. 
To which is prefixed a French Grammar, ſhewing 
how to form the regular Parts of Speech, by Tho- 
Mas DELETANVILLE, The Second Edition, care- 
fully corrected, and much improved by the Author, 
in one large Volume 8V0. 78. 

A new Set of Exerciſes upon the various Parts of 
French Speech, by Mr. DELEBTANVIIL EB. A new 
Edition, improved by the Author, 28. 

The Child's Guide to the French Tongue, by 
Mr. DeLeTanville. A new Edition, reviſed by 
the Author. 1s 6d. 


The Idioms of the French and Engliſh Languages, 
by 


: — > — . s p 
> *- SL I FEEL. 2 
FR. 4 Y — — my 4 
c 
wy E WL. 9 a _ * » - 
- — mmm "Y 


2 ˙ SEE 
VERT Se poets 


—ũ—ũ—E ͤʒ ᷑ ͤ— — — 


220 Books printed for C. Nouksz. 


by Lxwis CuaAu AUD. A new Edition, wahr 


reviſed and improved. 28 6d. 


Fables choiſics, a l'uſage des Enfans, par LEWIS 
Crrantnavy. Nouvelle Edit. corrigee. 12mo. 1s 6d. 

Hiſtoire de Gil Blas, 4 vol. Nouville Edit. 8s. 
5 Diable Boiteux, par M. LE SA. Nouvelle 

it. 38, 

Les Avantajes de Telemaque, 12mo. Fo 6d. 

The ſame Book in French and n 2 vol. 
12mo. 78. | 

.” La. Nouveau Teſtament de N. 8. Jeſus Chriſt. 
Nouvelle Edition, revue et corrigẽe. 12mo. 38. 

La Liturgie ſeton uſage de VEglife Anglicane. 
Nouvelle Edition, revue ſoigneuſement, et corrigee. 
12mo. 

A new Grammar of the French Tongue by M. 
Rociss Ax D. To which is added an Eſſay upon 
French Proſody by D. Durand. A new Edition, 
carefully reviſed and corrected. 12mo. 28 6d. 

Nouvelle Grammaire Angloiſe par M. Rocis- 


'$ARD, contenant la meilleure Methode pour ap- 


prendre facilement cette Langue. Nouvelle Edition 
corrigee, 28 6d. | 


r INI SV. 


