—— —_—_ 


8s ELE CYA 
cor rolex 


Maturini G raderii 


CENTU RIA; 


Noris ANGLIC1s adfperſa, 


Et a pluri mis, que vulgares Editiones 
infeſtas habent, nendis repurgata. 


— 


A GuLiELmo WILLYMOTT, A. M. 
Coll. mages. _ Socio. 


Deos Schorn! 1 


Editio Nova priori emendatior. 


— yo 
> | 


— „ — cu _ 


* — <q 


6 LAS OG u N 
Ex Officina GuLieLmi SmITHET, 


Proſtant venales apud J. Bzrtr, C. Eriior, 
& GULIEL, ANDERSON, 3 $2. 


x 


MD CCLAAYE, N 


8 


3 


yy 


— — —— — 


e 
85 
SELECTA £ 
COLLOQUIORUM 


MaTuRINI CoRDER11 Centuria: 


n — 


— — — 


COLLOQUIUM L 


ArxGUMENTUM. Puer ultro ſalutatum venit . 
Comiter ab illo accipitur. . Deum precatus effet, 4 
Magiſtro laudatur. Exemplum ad parvulos blande & 
comiter in Schola — 95 ne ſevetitate diſciplinæ 
abſterteantur. 6 


— — 


8 Exasmus, PRR Cron. 


ALVE, Præceptor. P. Salvus ſis, mi Era - 
8 ſme. Unde venis (1) tam multo mane ? 

E. E cubiculo noſtro. P. Quando ſur- 
rexiſti? E. Pauld ante ſextam, Prec 
tor. H. Quid ais? E. Sie eſt ut dico. h. 
Tu nimis es matutinus: quis te expergeſecit ? 
E. Frater meus. P. An precatus es Deum? E 
Quum primam frater me pexuit, pt : 
P. Quomodo? E. Flexis ge enibus & ch Unckis 
manibus, dixi precationem Dominicam-cum gra- 
tiarum actione. P. Qua lingua? E. Latina, P. 
O factum bene! Quis te miſit ad me? E. Nemo. 

P. (2) Quid ergo! 1 Ultro veni. P. Mi agi- 

cd 2 res 20 IN 5 


: 
A 1 
4 — 4 
. 5 


— 4 
24 I 
© Xx 


4 4 Selecta Colloquiorum 
mule, quam pulchram eſt fapere ] Non eſt jen- 


| tandi tempus. E. Nondum eſurio. 


| (2) Tam multo mane. ] So carly in the Morxing. (2) 
_—_ Quid crgo ?] How then? 


CULLOQUIUM H. 


ArGUMENTUM. Duo pueri ad preleflionem repetendam 
ſeſe parant. Lectiones ſæpe repetendæ. 


AzsAUMHAuus, BarkTHOLOMEVUS. 
Amus una repetitum. B. (1) r ego re- 
N peterem? Nonne ſatis eſt, quod ſolus re- 
petiverim? A. Si tantùm ſemel aut bis repetie- 
Tis, id (2) parum eſt ad ediſcendum. B. Immo 
circiter decies repetive. A. (3) Ne id quidem 
ſafficit. B. Quid igitur vis ampliùs? A. Si vis 
t) certifſans reddere coram preceptore, opus 
eſt cum aliquo repetiviſſe. B. Iſtud ego neſcie- 
bim: ſed tibi libenter aſſentior. A. Faciamus. 
ergo quod ego te (5) monebam. . (6) Equi- 
dem non recuſo: incipe. | 

(s) Quid ?J Ub fe. propter. (2) Parum. ] Too Bttle. 
Not ſufficient. (3) Ne id quidem ſufficit.] Even that is 
not ſuffitient. That's not trough neither. (4) Certiſſimè 
reddere.] To repeat, (ſay your Leſſon) very exaftly (uiii 
t a Miſtake at all.) (s) Monebam.] Facere ke. (6) 

. Eguidem non recuſo.] I am not againſt it, for my part. 


_ COLLOQUIUM III. 
AzGQumzxTun. Exordium ef} ad repetendam preleRioneni. 
1Us, DANIEL. | 
Nepeio mecum. C. Quid 
reſcriptum hodiernum 

3 Præ- 


Maturini Corderii Centuria. 5 
præceptoris. C. (1) Teneſne memoria?- D. (2) 
Sic opinor. C. Repetamus una: fi uterque no- 
ſtrim reins pronunciabit coram preceptore. 
D. (3) Tu igitur incipe, qui me provocaſti. C. 
Age, attentus eſto: ne me ſinas aberrare. D. 
Sum promptior ad audiendum, quam tu ad pro- 
nunciandum. 

(1) Teneſue memorial? Have you it by Heart? Can 
you ſay it? (2) Sic opinor. ] I think ſo. (3) Tu igitur 
incipe.] Begin you then. 


COLLOQUIUM W. 


Ax Uu ER TUM. Exordium eſt ad colloguendum. Qui bene 
agit, reprehendi non timet. Prudenter igitut facit, 
qui præceptum iſtud uſurpat. Sic age, ne timcas. 


GABRIEL, HYERONYMUS, 


(1) HAqne tenes, (2) quæ reddenda ſunt hora 
| tertia? H. Teneo. 6. (3) Ego quoque. 
H. Ergo confabulemur pauliſper. G. Sed (4) 
fi intervenerit obſervator, putabit nos garrire. 
H. Quid times ubi nihil timendum eſt? Si ve- 
nerit, non deprehendet nos in otio, aut in re 
mala: audiat, fi velit, noſtrum colloquium. 
| G. Optime loqueris, (5) Secedamus aliquò in 
angulum, ne quis nos impediat. 
(1) Jamne tenes?] Memori ſc. Have you got yet ? 
(2) Quæ reddenda ſunt.) Nobis ſe. coram præceptore. 
What we are to repeat. (3) Ego quoque.] Teneo ſc, 
(4) Si intervenerit obſervator.) F the Monitor ſbould 
tome in upon us in the mean time. (5) Secedamus aliqud - -? 
in angulum ] Let us withdraw into ſome Corner. For in 
aliquem angulum. * Fay 1 
|; 3 CO L- 


N 


Selecta Colhniorum 
COLLOQUIUM v. 


AxGuMERNTUM, Admonitio brevis, ſed pueris aptiſſima. 

Joannes, LEeonarDUS. 
ON (i) decet hic otiari, aut garrire, dum 
preceptor expectatur. L. Quid ais, non 
decet? immo non licet, nifi volumus vapulare. 
J. Tu igitur audi me, dum prælectionem pro- 


nuncio: ego deinde te audiam. L. Age, pro- 
nuncia. 
(1) Decet.] Nos ſe. 


=== ZZ 42; © 
"7 b g . 
, 


— 


— 


5 


—— — 
— 7 — 


———ñ — RN 


COLLOQUIUM VI. 
 AxGuUMEenNT. Puer diligentie in literis admonitus, fruſtra 


ait ſe nioneri, quod aliam aliguam artem mallet diſcrre 
quam literas. Cuique ars diſcenda eft ingenio ſuo apta. 


| ADOLPHUsS, BtATUS, 
M Iror ego (1) quid tibi velis: tu ferè ſem- 
per es otioſus, aut garris, aut (2) ineptis. 
B. (3) Quid vis faciam? A: (4) Ut ſtudeas dili- 
genter. B. Cur me iſtud mones? A. (5) Pro meo 
in te amore, tuaque utilitate. B. Fruſtra mones. 
A. Quid ita? B, Quia non eſt mihi animus in 
F Hieris, 4. Quid ergo (6) velles? B, Piſcere ali- 
quam artem (7) aptam ingenio meo. A. Jamne 
cogitaſti, quænam ars tibi placeat potiſſimum? B, 
Jampridem; A. (8) Cur ergo patrem non ad- 
mones ? B. Nunquam auſus ſum. 4. Cur non? 
B. Vereor ne mihi iraſcatur, 4. Roga præcep- 
torem, ut illi dicat. B. Immo te oro, mi Adol- 
pPhe, dic tu ipſe præceptori (9) meis verbis: 
nn i | f nam 


"% 


Maturini Corderii Centuria. 79 


nam verecundia me impedit. Facieſne quod ro- 
go ? A. Faciam certe, idque libentifimè. Val- 
de enim tædet me videre te aded remiſfam. B. 
O quam mihi gratum feceris ! A. Sed præceptor 
(10) te appellabit. B. Quid tum? Oblata occafio 
me audacem reddet ad metitem meam liberè ape- 


riendam. A. Recte judicas. B. Tu igitur {11)fac 


promiſſi memineris : deindi renuncra mihi, quid 
ille tibi reſponderit. A. Alioqui eſſem tibi nun- 
eius inutilis. | "4 


{z) Quid tibi velis.] What you mean. (2) Ineptis. ] 
Are trifling. (3) Quid vis faciam? ut ſe. What woul 
vou have me do? (4) Ut ſtudeas diligenter.] Volo fe. 
Study hard. (5) Pro meo in te amore, tuique utilitate.] 
Ont of my Love to you, and for your own Good. (6) Vel 
les.] Facere ſc. () Aptam ingenio meo.] Suitable io my 
Genius. (8) Cur ergo patrem non admones ?] Why dent 
you ſpeak io your Father of it then? (9) Meis verbis.] Fro: 
me. In my Name. (10) Te appellabit.] Will fo. 
v. (1x) Fac memineris.] Ut ſc. Ser you remenwer. 
Take care to remember. 


* —— 8 — r e 


COLLOQUIUM vn. 


Ax Gun EN TUN. Puer infeliciori ingenio docetur quibus of 
miniculis ad eruditionem fiat progre/ſo. Vittutis Rudium 
non parùm ad eruditionem adipiſcendum confert. 
1 rationem habet, dotibus animo augetuß 


— 4 
= 


aA 
| - Brarvs, Carvinvus. 
V Iſne permanere in iſta ignorantia ? C. (1 
Avertat Deus. B. Quid igitar facies ? & 
Da mihi (2) ſaper hae re conſilinm; quæſo. H., 
In primis Deum fepiflime & (3) ex ann fe 


Fare; 


1 Selecta Colloguiorum 


care: deinde ſemper attentus eſto: hoc eſt, di- 
ligenter audito quicquid docetur, five præceptor 
loquatur, ſive aliquid reddant condiſcipuli tui: 
poſtremò charitatem diligenter (4) cole. C. Qui- 
bus modis? B. (5) Neminem neque lædito, ne- 
que offendito: nemini invideto,; neminem odio 
habeto : ſed contra, omnes dilige tanquam fra- 
tres, ac (6) bene omnibus, quoad poteris, facito, 
C. (7) Quid illa mihi conterent ad ſtudiorum 
profectum? B. Plurimum. C. Quomodo? B, 
Sic enim Deus tibi illuminabit ingenium: me- 


moriam ac cæteras (8) animi dotes augebit: (9) 


denique ſtudia tua ita promovebit, ut majores 
in ea re progreſſus indies facias. C. Conſilium mi- 
hi ſane das optimum. Utinam in Dei ipfius glori- 
am uti perpetuò valeam, (10) tibique aliquando 
referre gratiam. B. Non opto, uti mihi aliud 
gratiæ (11) eo nomine referas, niſi ut Deum ſæ- 
penumero laudes, ſtudiaque honeſta ſemper pro- 


 ſaquaris, atque ita ad divinarum literarum co- 


gnitionem tandem pervenias. 


(1) Avertat Deus. ] God forbid. (z) Super hac re.] 
Upon ( About) this Matter. (3) Ex animo] Heartily. 
(a) Cole.] Praftiſe. (s) Neminem neque lædito, neque 
offendito.) Don't either hurt, or offend any 5ody. 6) 
Bene omnibus, quoad poteris, facito ] Do good to all, 
. far as in you lies. (7) Quid illa mihi conferent ad 
Rudiorum profectum?] What will thoſe things contribute 
towards the Advancement of my Studies? What will thoſe 
things profit me towards, &c. (8) Animi dotes.]  Natu- 
ral Gifts, Dualifications, Powers of the Soul. 9) De- 
nique.) In ſbort. In fine. (10) Tibique aliquando gra- 
tiam referre.] And to make you a Return ſome time or e 


ber (at loft.) (11) Eo nomine. Upon that account. 


- 


C O L- 


S ——— 
. 
: 
- 


Maturini Corderis Centuria. 


COLLOQUIUM VIE. 


AzGUumEnNT0M. Patris dofti diligentis in filiis domi decene 
dis. Beneficium Dei agnoſcendum ab iis qui bonos 
parentes habeat. Fratres ex 'fide in Chriſtum. 


Du rlus, EL1s&avs, 


| Uando rediiſti domo ? E. (i) Tantũm red> 
eo. D. Ubi eſt frater ? Manſit domt- 

D. Cur manſit? E. Ut pranderer cum matre. 
D. Tu vers, cur etiam non manſiſtt? FE. (2) 
Jam pranderam cum patre. D. Quis vobis 
miniſtrabat? E. Ancilla. D. Quid mater, ubi 
erat? E. Etiam domi, ſed occupata. D. Qua in 
re? E. (3) In recipiendo tritico, quod nobis ad- 
vectum fuerat. D. Quando redibis domum ? E. 
Quum accerſar à patte. D. Quo die iſtud erit ? 
E. Fortaſſe hinc ad quatvor dies. D Cur vos 
tam ſæpe domum commeatis? E. Ste volunt pa- 
rentes. D. Quid agitis domi ? E. Quod jube- 
mur à parentibus. O. Sed interim perit vobis 
ſtudiorum tempus. E. Non omninò perit. D. 
Quid igitur? E. Quoties pater non eſt neceffarid 
occupatus, omnibus horis exercet nos, mane, 
ante et poſt prandium, ante enam (4) & ctæ- 
na ſatis diu, poſtremò etiam antequam cubhitum 
eamus. D. Quĩbus rebus vos exereet? E. Exigit 
2. nobis ea potiſſimùm, que tot hebdomade in 
ſchola didicimus: themata noſtra inſpicit, ac de 
lis nos interrogat: ſpe dat nobis aliquid, mods 
Latinè, modo veruaculè ( 5) deſeribendum: in- 
terdum etiam nobi u brevem ſententiam 
0 Ver» 


10 | Selecta Colloguiorum 


vernaculo ſermone, quam Latine vertamus: in- 
terdum contra, jubet aliquid Latinum vernaculè 
reddere. Poſtremò, ante cibum & polt, ſem- 
per ex Bibliis Anglicis aliquid legimus, idque 
totã preſente familia. D. Nihilne de Catechiſmo 
interrogat? E. Id facit omni die Dominico, niſi 
forte domo abſit. D. Mira narras, ſi modo vera. 
E. Immo ſunt longè plura, quam quæ tibi nar- 
ravi : ſum enim oblitus morum civilitatem, de 
qua etiam admonere nos ſolet in menſa. D. Cur 
pater veſter tantum ſumit laborem in vobis do- 


cendis? E. (6) Ut fic intelligat, num in ſchola,, 
operam ludamus, & tempore abutamur. D. Mi- 


ra hominis diligentia, (7) atque adeò prudentia. 
O quam devincti eſtis Patri celeſti, qui talem 
patrem in terra dedit vobis! E. Faxit ille, ut hoc 
& cætera ejus beneficia nunquam obliviſcamur. 
D. Bonum & pium eſt iſtud optare: cura ut ha- 
beas non modò in ore, ſed in animo etiam ma- 
gis. E. Quòd me tam fideliter mones, habeo ti- 
bi gratiam. D. Bene monendi officium debe- 
mus omnibus, ſed maxime fratribus, E. Fra- 
tribuſne igitur ſolis? D. (8) Eos potiſſimùm fra- 
tres hic dico, qui ex fide in Chriſtum nobis con- 
juncti ſunt. E. Rectè judicas. Sed (9) viſo num 
frater domo tandem reverterit. Nam (10) ad 
ceſſandum promptus eſt plus ſatis. 


(x) Tantim redeo. I am but juſt returned. (2) Jam 
pranderam cum patre.] I had din'd before with my Father. 
) In recipiendo tritico.] In taking in the Wheat: (4) 
cena ſatis diu.] After Supper a good while. (5) De- 
ſeribendum ] T6 tranſcribe. (6) Ut fic.} That ſo. That 
by theſe means. (7) Atque aded prudentia.] Nay, and 


Pru- 


"Y 
1 


Maturini Corderii Centuria, 11 


Prudence. And Prudence too. (8) Eos potiiſlmùm fratres 
hie dico.] By Brethren I mean here thoſe eſpecially. (9) 
viſo.] I'll go and ſee. (10) Ad ceſſandum promprus eſt 
plus ſatis.} Quàm ſc. He is 400 apt to play the Tru ant. 


—__— 


— 


COLLOQUIUM x. 


ArRGUMENTUM. Eliſeus & Felix conferunt annos ſuos. 
Laudatur docti pedagogi diligentia: item boni patris pru- 
| dentia in liberorum inſtituendorum cura. Agnoſcitur ea in 
re beneficium. Exemplum exercitationis in lingua La- 
7 tina A teneris annis. 


Eris xs, Fgrix. 


| (1) Uot annos habes? F. Tredecim, (2) 
| ut à matre accepi, Tu vero? F. (3) 
Equidem non tot habeo. F. Quot igitur? F. 
Deeſt unus. F Sunt ergo duodecim, FE. (4) 
In promptu eſt ratio. F. Sed (5) frater tuus 
quotum agit annum? E. Quintum, F (6) 
Quid ais? Jam Latinè loquitur, E. Quid mira- 
ris? Semper habemus domi pædagogum, & do- 
&um & diligentem : ſemper nos Latinè loqui 
docet. () Nihil vernaculum effert, nifi aliquid 
declarandi caus4: quin etiam (8) patrem non au- 
demus niſi Latinè alloqui F. Nunquam igitur 
vernacule Joquimini. E. Solàm cum matre, id- 
que certã quãdam hori, quum illa nos ad ſe vo- 
\ cart judet. F. Quid agitis (9) cum familia? EF. 
| Cum familia rarus eſt nobis ſermo, (to) & qui- 
dem tantùm in tranſitu: & tamen famuli ipſi nos 
Latinè alloquuntur. F. Quid ancille? E. (11) St 
quan- 


„ PP! wed cs AS De ae 


12 Selecta Colloguiorum 
quando uſus poſtulat ut eas alloquamur, utimur 
Termogne vernaculo, ut ſolemus cum ipſa matre. 
F. O vos felices, qui tam diligenter docemiai ! 
E. Et Deo gratia, cujus dono patrem habemus. 
8 2) qui curet nos tam accurate erudiendos, F. 


. 


erte ejus rei laus & honor unico cœleſti Patri 
debetur. F. Sed quid agimus? Jam (13) audio 
recitari catalogos. F. Ergo feſtinemus. . 


(+) Quot annes habes ] Peractos ſc. How old are you ? 
(a) Ut 3 matre accepi ] A I bave heard my. Mother ſay. 
_ (3) Equidem non tot habeo ] For my part T am not ſo old. 

(4) Inprompru eſt ratio.] Teu are a ready Arithmetician. 
(s) Frater tuus quotum agit aunum ?] What Tear (of bis 
age) is your Brother in? (6) Quid ais ?] How ſay ye? 
Spoken with Surprize. ()] Nihil vernaculum effert, niſi 
aliquid declaraadi causa.] He ſpeaks nothing in aur Me- 
ther Tongue, unle/s it be to explain any thing. (8) Patrem 
non audemus nifi Latine alloqui.] Ve dare not ſpeak to 
our Futher in any thixg.but Latin. (o) Cum familia.) With 
the Servants. (16) Et quidem.] And thet. (11) Si quando 


_——_ -©__—m_ 


uſus poſtulat ut eas alloquamur.] Whenever we have e- Wl * 
Caſion-to ſpeak to them. (4) Qui curet nos tam accurate 
erudiendos.)] That takes care io have us ſo well inſiruftcd. 7 
(infirafed with fo mach exaFneſs.) (r3.) Audio recitati 
<catalogos.} I bear the Bills. calling. 
A 


COLLOQUIUM Xx. 


AnzGUmenTv. Liber eleganter compatius oſtentatur. Ne- 
prebenditur ftaita quaſtio. Excuſatar quaſi jocus fuerit. 
Tecus inter familiores uſilaus. In jocis noſtris Deus 
non eſt offendendus. | 

FELix, GIRALDUS. 


| Uis iſte eſt novus liber deauratus, (1) quem 
| tam magnifice oſtentas? G. Tn 
22 N 


y 
! 
0 
i 
0 


Maturini Corderii Centuria. 13 


F. Ubi impreſſus? C. Lutetiæ. F. Qu dedit tibi 
eum? C. Emi pecunia mea. F. Unde nactus eras 
pecuniam? C. Stulte, iſtud quæris? quaſi vero 
furatus ſim. F. (2) Abſit a me id cogitare :. ſed 
(3) animi causa id rogabam. C. Nec ego ſeriò 
dictum tuum reprehendi : ſed eo more jocari ſo- 
lemus cum familiaribus. F. Nihil jocari prohi- 
bet, modò ne Deus offendatur. Sed age, ad pro- 
poſitum revertamur: de quo emiſli Terentium 
iſtum? G. De Clemente. F. Illöne bibliopolaä 
circumforaneo? G. Maxime. F. Quanti conſti- 
tit? &. Decem aſſibus. F. Nihilne àmplius? G. 
Nihil omnino. F. Proſectò fatis vile pretium. 
C. Præſertim quum auratus, adeoque eleganter 
compactus fit. F. Erantne codices alii ſimiles? 
G. Duo vel tres. F. Deduc me, quæſo, ad illum, 
G, Eamus. | | 

(1) Quem tam magnifice oſtentas.] That you mate ſuch 
mighty Boafts of. That you are ſo mighty proud o. (2) 
Abſit a me id cogitare.] Far be it from me to haue ſuch 


a Thought, (3) Animi_causi.J For Di verſion. For my 
Pleaſure. For Mirth's Sake. ; 8 ; 


COLLOQUIUM XI. 
ARGUMENTUM, Giraldus ab Hermete librum commodalo 
petit non dat Hermes, quis jam alteri dederat. Idem 
mavult injuriam pati, quam accuſare -rondiſcipulum ob 
privatam injuriam. O 1 rariſſimam ! Conſili- 
um bonum res eſt tutiſſima. 
GirzaLDus, HErMEsS. 
Ommoda mihi Virgilium tuum in duos dies, 
ſi (1) nullo incommodo tuo id fieri poteſt. 
H. Profetd non poſſum. G. Cur non? FH. 
nn 3 Quym 


14 Selecta Colloguiorum 


Quum Gerardus (2) his diebus à me commo- 
dato accepiſſet, pignori oppoſuit. G. Ain' tu, 
pignori? H. Sic eſt ut dico. G. Quanti op- 
pignoravit? H. Tribus (ut ait) aſſibus. G. O 
hominem ingratum! H. Tantumne ingratum? 
G. Immo vero, & ingratum & malum. Sed nun- 
quid ille rem tuam oppignorare potuit, te in- 
conſulto? HF. Potuit, ut factum vides. G. Non 
tamen debuit. H. Rem acu tetigiſti: Sed quid 
facerem? C. Rogas? (3) defer eum ad præ- 
ceptorem, H. Malo iſtam pati injuriam, quam 
(4) committere ut miſer vapulet. G. Bene fa- 
cis, dummodo tuum reddat. H. Reddet, ſpero. 
G. Unde redderet? H. Ait ſe brevi accepturum 
a patre pecuniam. G, Quid fi te fallat? H. Fieri 
poteſt: ſed tamen (5) aliquot dies exſpectabo 
quid futurum ſit: (6) poſt deinde conſilium 
capiam. G. Conſilio recto nihil eſt tutius. H. 
Meminiſti probe, fic enim preceptor dictavit 
nobis. Sed (7) nunquid vis aliud? G, Ut be- 
ne tibi fit, H. (8) Et tibi optimè. 


(1) Nullo incommodo tuo. ] Without any intonveni- 
ence to yourſelf. (2) His diebus.] Larely. (3) Defer eum 
ad præceptorem.] Complain of him to the Maſter. (4) 

. Committere ut miſer vapulet.] Ts make the poor Boy be 
| Heat (whip'd) (5) Aliquot dies exſpettabo quid futurum 
Fit. I'll wait ſome Days to fee what will le done. (6) 
Pot deinde confilium capiam. ] After that (then after 
that) I'll reſolve what to do. (1) Nunquid vis aliud ?] 
Do you deſire any thing more? Have you any further Ser- 
vice? The Form at parting and taking Leave. (8) Et tibl 


optime.] Ego volo ut fit ſe. 
ge CO Ls 


oof] 


* 


＋ 


* RM 
Maturini Corderii Centuria. 15 
COLLOQUIUM xl. 


ARGUMENTUM. SOneritar liber per obli vionem reliffus. 


Arguitur negligentiæ gui reliquerat, 
Hermes, Jus rus. 


[litine librum meum? 7. Quem librum 
quæris? H. Ciceronis Epiſtolas. 7. Ubi 
reliqueras? H. Oblitus eram in (1) auditorio. F. 
Tua fuit negligentia. H. Fateor: ſed (2) interim 
indica, ſi quem ſcias accepiſſe. 7. Cur non adis 
præceptorem? Solet enim (ut ſcis) que à no- 
bis relicta ſunt, aut ferre in mauſzolum, aut ali- 
cui dare qui reddat. H. Bene mones. O me obli- 


n 55 

8 vioſum, cui iſtud in mentem non venerat! | 

0 (1) Auditorio.] The School. (The Place where Leſſons 

* ere heard.) (2) luterim.] Jn the mean time, i. e. Tet. 

7 Neatwil>landing. 

it * a — 

M COLLOQUIUM XIII. 
ARGUMENTUM. Levinus & Marcus ſuos ſibi viciſſim 

libros enumerant. Legendi interdum libri extraordi- 

* narii, Præſtat ſerd quàm nunquam diſcere. 

m Lzvixus, Marcus. 

Y | rung multos libros? M. (1) Non admo- ' 

* Gum, L. Sed quos habes? M. Rudimenta 

6) Grammaticz, Colloquia Scholaſtica, Terentium, 

75 Epiſtolas Ciceronis cum vernacula interpretati- 

* one, Catonem, Dictionarium, Teſtamentum 

bl Anglicum, Pſalmos cum Catechiſmo, præterea 


lidrum chartaceum, ad ſcribendum dictata præ- 
ceptoris. Tu verò quos habes? L. Omnes habeo 
| B 2 quos 


16 Selecta Colloguiorum | 


quos enumeraſt;, præter Catonem, Terentium, 
& Ciceronis Epiſtolas. Cur enim libros habe- 
rem (2) qui non præleguntur in clafſe noſtra? 
M. At ego, dum ſamus otioſi, lego interdum 
i!los: ut ſemper aliquid addiſcam novi, præſer- 
tim in lingua Latina, & honeſtis moribus, L. 
Prudenter facis, mi Maree, O me miſerum, 
qui nunquam didici quid fit (3) ſtudioſum eſſe! 

Diſce igitur. Præſtat enim ſero quam nun- 
quam diſcere, 


(1) Non admodum. ] Multos ſc. Not very many. (2) 
Qui non præleguntur.] That are not read to us. Prælego 
properly ſignifies to read and explain as a Maſlier to a ele. 
lar. (3) Studioſum eſſe.] Aliquem fc. | 


COLLOQUIUM NIV. 


ARGUMENT. Liber commodaſo petitur, iſque impetratur, 
ſed ab alio quodam repetendus. Beneficio non abutendum. 


NAaTHANAEL, Marcus, 


Iſne mihi commodare tuum Terentium ? 
| M. Volo equidem, modo illum repetas a 
Conrado, cui utendum dedi, V. Quo (1) figno 
vis repetam? M. (2) Nempe hoc, quod ejus ha- 
beo Epiſtolas. M. Id mihi ſatis eſt. M. Sed quan- 
do reddes? N. (3) Quum deſcripſero contex- 
tum in tres aut quatuor prælectiones. M. Ma- 
tura igitur, ne mea ſtudia incommodes. V. Ma- 
turabo. M. Sed hens tu, cave macules: alioqui 
(4) ægre commodabo poſthac. V. (5) Nempe 
indigaus eſſem beneficio. 


—— 


(1) Signo. ] Token, (2) Nempe hoc. ] Even by this. 


(3) Quum deſcripſero.] As /oon as I have wrete out (tran- 
ſeribed.) (4) Xgre. commcdabo poſthac. ] 1 ſoall hardly 


TEST” es .. Me aEAKLQiD Doo «© 


Maturini Corderii Centuria, 17 


lend you again. T frall be unwilling to lend you another time. 
Not the Terence only, but any other Book. Any thing 
elſe. (s) Nempe.] Truly. Verily. 


— 


COLLOQUIUM XV. 


AnGUMENTUM. MRepetitur commodatum. Dilaticnem 
petit cammodatarius, eamque impetrat. 


LancGivs, Lazarus, 


Ur non reddis mihi librum ? Laz, (1) Ex- 
ſpecta in eraſtinum diem: (2) nondum ſa- 
tis uſus ſum. L. Libenter exſpectabo. Laz. (33 
Referam tibi gratiam, Deo volente. L. Pro tan- 
tillo beneficio nullam exſpecto gratiam. Laz, 
Tamen eſt meum agnoſcere. | 
(1) Exſpecta in craſtinum diem. ] Stay *14/] to-morrow. 
(2) Nondum ſatis uſus ſum. ] Ego ſc. I have not done with 
it yet. (3) Referam tibi gratiam.] I' make you a Re- 
quital (a ſuitable Return.) 


COLLOQUIUM XVI. 
ARGUMENTUM. Brevis confabulatic : ſed doftrina plena. 


Vir bonus & prudens occaſionem docendi capit è re 
minima. 


NATHANAEL, OnBzrTvs. 


Nde vemiebas modo? O. E culina. N. Qud 

illuc rveras? O. Ut me calefacerem; N. 
09 Tu, credo; libentiùs es in culina quam in 
chola: nonne? O. Nihil mirum: in ſchola non 
eſt ignis, ſicut in culina. N. Abi, ſapis. O. Uti- 
nam tam ſaperem in divinis rebus, quàm in cu- 
ra corporis. V. Fac ſapias. O. Quommodo? NM. 

4 3 Studio, 


— 
— 


18 Selecta Colloquiorum 

Studio, cur, labore, diligentia. O. Non parco 
luabori. N. Rectè facis: fed eſt tempus exſpe- 
- Qandum; cujus progreſſu fiunt omnia. Interea 
precandus eſt Deus aſſidue. O. Bene mones : 
utinam ille ſtudia noſtra promoveat in gloriam 
ſui nominis, N. Id faciet, fi pergamus eum co- 
lere diligenter. f 


(1) Tu credo, ut ſc. libentiùs es in culina quam in 
ſchola.] Tu bad rather, 1 believe, be in the Kitchen than 
in the School, 


4 
COLLOQUIUM XVII. 


AxGUMENTUM. Amici libera reprebenſio fi bene actipia- 
tur, baud mediocriter prodeſt. 


OnrerTvs, PoxTANnNvus, 


Nde nunc redis? P. Foris. O. Cur pro- 
. dieras? P. Ut irem domum. C. Quid eo ? 
P. Petitum libros meos. O. Eho, cur non attu- 
Jeras? P. Oblitus eram. O. Siccine ſoles jenta- 
culum aut merendam obliviſei ? P. Rariſſimè. 
O. Profectò magna ſuit negligentia. P. Immo, 
maxima: ſed (1) quid 1 pueri ſumus. O. 
Quid fi præceptor tuum factum ſciret? P. For- 
ale pœnas darem. O. Ain' tu, fortaſſe? pro- 
cCul dubio vapulares. Non te pudet fine libris in 
ſchaulam venice? P. Non ſolùm pudet, ſed etiam 
_  piget: veruntamen ne me accuſes, obſecro. O. 
Nihil maùs cogito : ſed non poſſum diflimula- 
re, quin ego te reprehendam. P. Iſtud (credo 
equidem) amicè facis: itaque boni conſulo. 0. 
Id ſatis eſt mihi. Eamus intro in auditgrium, 


* 


Maturini Corderii Centuria. 19 


P, Tempus eſt: jam decuriones exigunt ſcriptu- 
ræ rationem. 


x (1) Quid agas?] What ſpall one ſay? What's to be 
one ? 


COLLOQUIUM XVII. 


AxGUMENTUM. Oblata accaſione, quidam provefus ſermo- 
nem ad parvuli captum dacenii gratia accommodat, 
Exemplum eſt, quod nulla bene agendi occafie, 
præſertim in decendo, fit prztermittenda, 


— 


PoxTanus, RENATrus. 


Uid rides? R. Neſcio. P. Neſcis ? magnum 

2 ſignum ſtultitiæ. R. Me igitur ſtultum vo- 

cas? P. Minime vero. Sed dico tibi argumen- 
tum eſſe ſtultitiæ, quum quis ridet, & ridendi 

cauſam neſcit, R. Quid eſt ſtultitia? P. Diligen- 
ter (1) evolvas Catonem tuum, iſtud quod quæ- 
ris invenies. R. Nunc non habeo meum Cato- 

nem, & volo aliam rem agere. P. Quod habes 

negotium? R. Habeo ediſcere aliquid de Rudi- 
mentis. P. Et interim quæris fabulari, ineptule? 
R. Die mihi, quæſo, de ſtultitia in Catone. H. 

Stultitiam ſimulare (2) loco prudentia ſumma qi. 

Annon hec didiciſti? R. Immo, ſed non re- 
cordabor. P. Quum domi eris, inſpice librum 
tuum. R. O quantas gratias tibi ago ! ego pro- 
ponam alicui iſtam quæſtionem, qui non poterit 
mihi reſpondere, & ſie erit victus. P. Tace, 
puer, tace, & (tude, ne vapules. R. Non mul- 
um curo: ego fere teneo prælectionem. P. * 


— 


20 Selecta Colloquorum 


fi taceas, dicam obſervatori, qui te ſtatim nota- 
bit. R. Mane, mane, nihil dicam amplius. P. 
Sed memento id quod dixi tibi. R. Quid eſt? 
HP. Ne rideas unquam fine cauſa, R. Sed ridere 
non eſt malum. P. Non dico iſtud. R. Quid i- 
gitur? P. (3) Stultum fine cauſa ridere. R. 
Nunc intelligo. P. Recordare ſæpè. 


(.) Evolvas, invenies.] Turn over and you'll find. If 
You turn over, you'll find. Si is underſtood. (2) Loco.] ſuo 
| ſc. In Seaſon. At the right Time. (3) Stultum.) Eſſe ſc, 

= That it is a fooliſh Thing. 1 


COLLOQUIUM xX. 


AxcunEN TUN. Ouidam occupatus in merenda, monetur 
inſtare prælectionis tempus. Sic pueros ſtudioſos mu- 
tua decet admonitio. ' 


REenaTvs, S1MON. 


Udiſtine horologium? S. Dudum ſonuit. 

R. Dinumeraſti horas? S. Dinumeravi. 

R. Quota eſt? S. Ferè ſeſquiprima. R. Inſtat i- 

1 prælectionis tempus: fac ut paratus ſis. S. 

bi merendam peredero, ecce me paratum. R. 

& Cur meridie non adfuiſti nobiſcum ? S. Prodie- 

ram cum bona venia przceptoris. R. Sed inte- 

rim ſum tibi impedimento. S. Nihil impedis? 

ne bolum quidem perdidi interpellatione tua. R. 
Bene habet: perge, ſed matura, 

3 2 Nihil —— You don't binder me at all. Nihil 

on, or Neutiquam. 
* 7 . 


** 
* 


Maturini Corderii Centuria. 21 
COLLOQUIUM- XX. - 


? ArRGUMENTUM. Scripturus quidam detreflat preleftionem 
repetere, Ludo temporis quid-detrahendum, idque ſtu- 
diis impendendum. Exemplum pueri luſibus dediti. 


Tirvus, VincenTiVs, 


Incenti. /. Quid vis? T. Repetamus una 

prælectionem. V. Non eſt mihi otium. T. 
Quid habes negotii ? V. Volo ſcribere, T. Que 
ſcribere paras ? V. Dictata præceptoris. T. Cur 
heri non ſeripſiſti? V. Quo tempore ſcripſiſſem? 
T. Quum luderetur, V. At ego nolebam amit- 
tere Iudendi occaſionem, T. Ah piger, nihil a- 
liud quàm luſiones meditaris. Nonne diebus 
Mercurii & Sabbati ternæ ſunt horæ liberæ? VJ. 
Liberz, quidem ſunt, ſed ad luſum deſtinatæ, 
deputatæ, attributæ, aſſignatæ. T. Immo par- 
tim luſibus aut alicui honeſtæ remiſſioni, par- 
tim ſtudio literario ſunt dicatæ. “/. Fateor, dun- 
taxat iis (1) qui volunt immori ſtudiis. T. Non 
poteras heri ſeſquihoram (2) detrahere ludo tua, 
aut ſaltem horam unicam ? V. Tu ſtude quantum 
voles, ego vero ludam quamdiu licebit. T. Per 
me quidem licebit, interim param promove- 
bis in literis. V. Nonne præceptori ſatisfacio ? 
7. (3) Utcunque. V. Tu igitur, ſtudioſe, vis eſſe 
præceptore ipſo ſeverior? (4) Omitte me tan- 
dem, age tuum negotium, ego meum. T. Age, 
age, ut libet. 4 * 

(1) Qui volunt immori ſtodiis.] That intend to 

* to Death, (2) — judo tuo.) — 
from yaur Play. (3) Utcunque. Ss and fo. (4) Omitte 
me. Cet me alone, 

| C OL. 


— . 


Seleta Colloguiorum 


COLLOQUIUM XXL 


AxGUMENTUM Doctrina pueris maxime neceſſaria. De 
fugienda videlicet pravorum conſuetudine, & maxime, im- 
poſtorum. Exemplum amici fidi in dando conſilio. 


Canmranus;, Dominicus. 


ON meminiſti præceptorem tam ſæpe mo- 
nere nos de fugiendis ſodalibus pravis ? | 
D. Ego verò prove memini, C. (1) Tamen ali- 
cubi ſatis negligenter uteris ejus monitis. D. In 
quo videor tibi ea negligere? C. Dicam tibi, fi 
modo attentè audias. D. Dic, obſecro, audiam 
attentiſſimè. C. Nunquam vis cavere ab illo im- 
poſtore? D, Cur caveam? C. Ne illius conta- 
gione depraveris, Nôſti enim eum eſſe peſſi- 
mum. D. Atqui non ſponte ſequor: ad me ac- 
currit undique. C. Nimirum, quia novit te habe- 
re quod des; & dare libenter ac ſæpe. D. Quid 
ren faciendum ſuades? C. Die ſemel, & 
ſerio, & quaſi animo irato; Quid vis, amice? 
cur me ubique ſequeris? omnes clamitant te eſſe 
peſſimum, & ideo ſodales tui eſſe nolunt. Pro- 
inde omitte me poſthac, quæſo; ne tua causa. 
virgispalam czdar, D. Quid fi velit aliquid con- 
tri reſpondere? C. Abrumpe illi ſermonem, te- 
que recipe celeriter. D. Ago tibi gratias, quod 
me tam fideliter monueris. 


(1) Tamen alicubi ſatis negligenter uteris ejus mo- 
nitis.] Yet ſometimes (in ſome things) you are careleſs en- 
, nough in obſerving his Diredtions. ol N 

F< + 


Maturini Corderii Centuria. 23 
COLLOQUIUM Xn. 


ArGumenTuUM. Oruidam guod ahfuerit, querit ex condi- 
ſcipulo quid attum ſif in auditorio. 
Domaixicus, Enxivs. 
Uid actum eſt in auditorio hors tertia? E. 
Tractatæ ſunt orationis partes ex præle- 
Rione. D. Nihilne amplius? E. Dixiſſem, (1) 
niſi me interpellaſſes. D. Erravi: perge. E. Poſt- 
ea dictavit præceptor (2) argumentum verna- 
culum, hodie vertendum. D. (3) Quando red- 
dendum? E. Cras meridie. D. Jamne vertiſti? 
E. Utcunque, D. Dicta mihi, quæſo, vernacu- 
lum. E. Accipe, feſtina, nam habeo ſeribere a- 
liquid 
(1) Niſi me interpellifſes.] Had not you interrupted 
me. (2) Argumentum vernaculum.} A Piece of Engliſh 


Matter in our own Tongue. (3) Quando reddendum ?} 
When is it to be given up? | 


COLLOQUIUM NEE 
ARGUMENTUM. Puer cœnatus prælettionem repetit. A 
cena non ſtatim ſtudendum. Prælectiones ſæpius læ-· 
gendo & relegendo tacile ediſcuntur. , 
Exxius, FerDIiNANDUS, 
Uo properas? F. Eo cœnatum. Quid tu? 
E. Jam cœnavi. F. Quota hora? E. Quin- 
ta, ut ferè ſolemus. F. Quid nunc agis? E. Re- 
petam aliquid eorum, quz reddere habemus 
eraſtino die, F. Ego didici ex pædagogo meo, 
non tam citò (1) a cibo ſtudendum. E. Iſtud ego 
quoque didici, ſed volo nunc ediſcere F. Quid 
ergo facies? E. Ego, quaſi animi causa, præle- 
Siem particulatim aliquoties legam & rele- 
 _ 3 


44 Selecta Colloquiorum 


gam. F. Quid tum? E. Ita paulatim fiet, ut ſine 
cura, ſine tzdio, ſine moleſtia, bonam partem 
prælectionis ediſcam. F. Iſta non ſatis intelligo, 
& certè videris mihi ſupra ætatem ſapere. E. 
Non ett res adeò difficilis, quin te docere poſſem, 
niſi ad cœnam properares. F. De cena in tem- 
pore admones: ego igitur ejus causã me domum 
recipio. Vale, E. Ducat te Deus, & reducat. 
(1) A cibo.] After meat. 


- COLLOQUIUM XXIV. 
ARGUMENTUM, Ferdinandus conferre querit de concione 
ſacra : Gualterns recuſat atque offenditur, Exemplum 
in morum ſimilitudine. 
 FerpinanDus, GUALTERUS. 
oe te non vidi in concione: (1) quid il- 
1 1 lud ſibi vult? G. Quid ſibi velit neſcio: 
ego tamen interfui. F. Narra mihi quæ mandaſti 
memoriæ. G. Non eſt tuum à me rationem exi- 
gere. F. (2) Ego quidem non exigo, verum id 
rogo, ut memoriæ causa conferamus una. G. 


$ (3) Malim nunc ſolus recordari. Audies me, ſi 


voles, quum præceptor ante prandium nos inter- 
rogabit, F. Quid mali eſſet, ſi nunc inter nos ea 
de re conferamus? G. Nihil mali eſſet, fateor, 
ſed nune mihi non libet, F. Tua igitur te (4) li- 
bido regit. G. Omitte me, cur moleſtus es? F. 
Omitto ſane, ſed audi verbum. Non decet pu- 
erum eſſe tam moroſum. G. Nec puerum decet 
eſſe tam moleſtum. 


(x) Quid illud ſibi vult?] hat is the M eaning of that? 
(2) Ego quidem non exigo.} For my Part I don't demand 


it of you. (3) Malun.] The ſame with Malo. 1 


— 
— 


Aaturini Corderii Centuria. 25 
um, Nolim, Cc. Eſt ut may be underſtood. (4) Libido.) 


Humour. 


m 
_ COLLOQUIUM xxv. 
n, 9 ArGUMENTUM. Præmii parvites contemnitur a ſordids. 
ns i Premium non lucri, ſed honoris caus4 datur. 
m HvuGo, JAcozus. 
Ui ſunt victores hac hebdomade? F. Ubi 
2 eras, quum rationes redderentur? H. Ac- 
= cerſitus à patre fueram, ſed qui ſunt victores? 
hy dic ſodes. J. Ego & Puteanus. H. Jamne ha- 
— buiſtis premium? J. Habuimus. H. Quodnam ? 
J. Duodenas juglandes. H. Hui! quale præ- 
mium? J. Eho, inepte, (1) æſtimas ergo præ- 
11. mium ex rei pretio? H. Hic nihil aliud video 
A zitivandum, J. Sordidus es, qui lucro fic in- 
ai bias. Non meminiſti verbum præceptoris? F. 
** Quod verbum ? J. Non lucri, fed honoris cau- 
1d a datur premium, F. Nunc reminiſcor, qua- 
g. per nebulam : poſthac ero diligentior, 7, 
G Sie tandem ſapies. 
* (1) Xſtimas ergo premium ex rei pretio?] Ds you rate 
en eſtimate) then the reward by the value of the thing ? 
- COLLOQUIUM XXVl 
F. ARGUMENTUM. Omnis victoria, niſi ad Dei gloriam re- 
bu- feratur, mera eſt vanitas: Victoria modefti adoleſcentes 
Ps rette utuntur : ſtulti contra faciunt. Curiofitas. A pue- 


ris tria 3. angry curanda. Sine Deo nihil fit Boni. 
Spiritus Divinus in nobis operatur. Omne bonum a Des 
eſe, conſitendum eſt. Deus auflor ſidei idem & perſeve- 
rantie. Spes bona. Adoleſceutum ingenuorum conſenſio 
in 


"4 — 4 C | Jaco- 


26 Selecta Colloguiorum 

Jacosus, Licarnivus. 
Alde miror, cur hodie mane non adfueris, 
L. Quid miraris tantopere ? (1) Nihil hoc 
eſt novi: multi abſunt quotidie, immo fere ho- 
ris ſingulis. J. Atqui victoria (2) tibi erat in 
manibus. L. Quid ergo? ejuſmodi victoria (ut 
bene dicebat quidam) nihil aliud eſt quam bre. 
vis gloria. 7. Sed interim modeſti adoleſcentes 
linc ad ſtudia magis incenduntur, nec tamen i- 
nani gloria tumeſcunt : ſed ad honorem Dei re- 
ferunt quicquid inde laudis accefſerit. L. Iſtud 
certe raro contingit, Plures enim ſunt qui vi- 
ctoriis abutantur ad privatam gloriam, quam qui 
divini honoris rationem habeant. 7. Veriſimile 
dicis. L. Immo veriſſimum. J. Sed velim mi- 
hi dicas, cur abfueris. L. Scripſi ad patrem li- 
teras. J. Cujus nomine? L. Matris. J. Di- 
ctavitne tibi ipſa? I. Quid ſeripſiſſem, niſi di- 
ctaſſet? 7. Quid continebant litere? L. (3) 
Longum effet narrare. J. Saltem dic (4) earum 
argumentum. I. Varium erat & multiplex; & 
quid tua, quæſo, ſcire reſert? 7. Nihil. I. 
Cur ergo tam avide quæris? J. (5) Animi cau- 
5 ut ferè curioſi ſumus novi aliquid audiendi, 
TL. (6) Nihil atiud quam garris: omitte me. F 
Auſculta paucis. L. Age, auſculto, loquere quid 
velis, F. Scire cupio ubi fit Pacer tuus. L 
Quaſi verò nefcias. 7. Unde ſcirem? L. Quu 
tidi fit notiſſimus, & quum ſimus vicini, non pu 
taflem te W J. Dic tandem, quæſo. L 
Eſt Lugduui. 7. Quando eſt profectus? L 
Abhinc dies quatuor: J. Quid lic agit, : L 


- a +] — A — — Cry — cc 


._ 


9 


105 | 
Maturini Corderii Centuria, 27 


Negotiatur. 7. Quando rediturus eſt ? L. Fi- 
nito mercatu. F. Ad quod tempus finietur? I. 
Roga mercatores : non eſt meum curare talia, 
J. Quid igitur curas? L. Ut Deum timeam, pa- 
rentibus obediam, bonas artes cum pietate di- 
ſcam. 7. Næ tu magnificè loqueris; ſed die 
mihi ſerio poteſne res tantas efficere? L. Eg6- 
ne iſtud mihi aſſumo? (7) Quin potids fateor, 
ne incipere quidem penes me eſſe. 7. Quid er- 
go de te fiet? L. Deus ipſe Spiritu ſuo in me 
operabitur. 7. Optime ſentis: nihil ex te præ- 
terea requirebam. IL. Eft Deo gratia, (8) cui 
acceptum refero quicquid ineſt in me boni. 7. 
Illud rectè, et laudo equidem : ne tibi videar 
nihil aliud quam garrire. L. Quum illud dice- 
rem, jocabar ſane, 7. (9) Ego fic accepi; ſed 
tu, ut cœpiſti, perge diſcere & ſapere. L. Qui 
mihi dedit fidem, idem, ut ſpero, perſeveran- 
tiam dabit. 7. Bene ſperas: & ego idem ſpe- 
ro teeum. Itaque pergamus vivere inter nos 
conjunctiſſimè, ut adhuc fecimus. L. (10) Per 
me quidem non ſtabit, niſi ope divina prorſus 
ero deſtitutus. 7. Avertat ipſe Deus: ſed au- 
din“ tu horologium? L. Ut in ipſo tempore 
ſermonem finivimus ! 

(1) Nihil hoc cſt novi. | This is ns News. There is no» © 
thing ſtrange in this. (x) Tibi in manibus.] Is your 
Power, (3) Longum eſſet.] 'Twould be tedious. (4) 
Earum argumentum.] The Subject of it. (s.) Animi 
caus4.] For my Pleaſure. (6) Nihil aliud quam garris.] 
Agis ſc. You do nothing but prate. (7) Quin potius fate- 
or, ne incipere quidem penes me eſſe.] I acknowledge, 
on the contrary, that it is not in my power ſo much as 10 
We (3) Cui acccptum refero quicquid ineſt in me 


—— C2 boni. 


gquoòd fi non credis, vide tu ipſe. L. Quaſi ego 
tibi non credam in re tantilla ? M. Cur igitur 


I. Ad Latinum ſermonem exercendum, M 


I. Tot erras vis in præcepti intellectu. M. 


28 Selecta Colloquiorum. 


boni.] To whom I acknowledge myſelf indebted for all the 
Good that is in me. () Ego lic accepi.] I took you ſo. 
(x0) Per me quidem non ſtabit.) Quo minus conjun- 
cullicae vivamus ſc. It ſhall be no fault of mine that we 
den't, Mine, with an Emphaſis, expreſſes the Force of 
Quidem ; which Particle is generally limiting. Wherever 
the Fault is, it ſball not be with me. 


a 


—_—_— 


COLLOQUIUM XXVI. 


AnGuM ENTUM. Latinus ſermo colloguiis exercetur. Col- 
loquiorum materia. Otioſus ſermo quid fit. Docilitas, 


L1i6Gakivs, MicA4xivs. 


Nde redis? M. Foris, IL. Cur exieras ? 
M. (1) Redditum urinam. L. (2) Qua- 
lis et coli facies? M. Nebuloſa. L. An re- 
gelat? M. Sic reſolvitur gelu, ut nives omnino 
liqueſcant. L. Etiamne pluit? M. Senſi ali- 
quid ſupernè diſtillare. L. Fortaſſe in tranſitu , 
e ſtillicidio tecti. M. Immo è nubibus ſcio: 


dubitare videbaris? L. (3) Ut pluribus verbis 
tecum fabularer. M. Quorſum id pertinet ? 


ks a — oe 


Sed interim ſæpe otioſa verba dicimus, a qui- 
bus omnino (4) abſtinendum Chriltus precipit. 


Cur iltud dicis? IL. Quia non eſt otioſus ſer- 
mo gui ad aliquam inſtitutionem refertur, præ- 
ſertim (5) ubi agitur de bonis & honeſtis rebus, 


qualia ſuut Dei opera in rebus naturalibus. M. 
| Videris 


A My -, . « oy way wy Ah 


1 
N 4 _” 


Maturini Corderii Centuria 29 


y Videris mihi re&e ſentire : proinde facile tibi 
- aſſentior, L. (6) Sed hæc hactenus. In- 
e ſtat nobis aliud negotium. M. Age, deſina- 
f mus, ; : 

4 (1) Redditum urinam.] To make Water. (2) Qua- 
lis eſt cœli facies ?] How is the Weather * What kind of 
Weather is it? (3) Ut tecum fabularer.] That IT might 
talk with you. (4) Abſtinendum.)] Eſſe à nobis ſe. (5) 
Ubi agitur de.] When the Diſcourſe is about. (6) Sed 

| hæc hacte nus. ] Dia ſunt ſc. But ſo much for this, 

5. — 

COLLOQUIUM XXVII. 

? 

; ARGUMENTUM. Euntes in ſchilam Latine colloquuntur, 

* Simile gaudet ſimili. Improborum mores probis odioſi. 

* Nicomacinus, OTHOMANNUS. 


Alve, Othomanne, ©. Tu quoque ſalvus 
ſis, Nicomache, Quota eſt hora? MXN, 
lox andies ſonum ſemihoræ poſt quintam. 
O. (1) Bene habet: mature ſatis aderimus. N. 
Guadeo me tibi occurrifle, ut euntes Latine 
(2) tantiſper colloquamur. O. Ea ſanè eſt uti- 
lis & jucunda exercitatio. V. (3) Quoties in- 
geido in aliquem ex iſtis diſſolutis nebulonibus, 
mallem rhedarium offendiſſe. (4) Non enim 
per eos mihi licet aliquid in via meditari, adeò 
mihi ſunt eorum mores (5) odioſi. O. Nihil 
mirum, nam fere ſunt ejuſmodi, ut neque lo- 
qui velint quidpiam boni, (6) neque audire ſuſ- 
53 tineant. . Quid cum illis agas, (J) quibus 
nihil eſt curæ, niſi ut ſuas libidines expleant? 0. 
Ninil aliud crepant niſi ſuas cupedias, & 

3 C 3 meras 


=_ . 


"x 


30 Selecta Colloquiorum 


meras compotationes in ſecretis cauponulis. N. 
Etiam nos irrident plenis buccis, quod Latinè 
per vicos loquamur. Illud verò eſt omnium 
peſſimum, quod (9) nuſquam ſe patiuntur ad- 
moneri. ©. Qnia ſcilicet (ut ait propheta) non 
eſt timor Dei ante oculos eorum. V. Si quid 
occeperis amicè commonere, ſtatim audies; 
Tace, concionator, obtundis me. Quod fi di- 
xeris, Deferam te ad præceptorem, aut ad ob- 
ſervatorem: Oh, egöne curo, inquiunt, tu 
non audes, Nam fi me accuſares, non ferres 
impunè. ©, Immò vero te continuò verbera- 
bunt, ſi locus erit ſemotus (10) ab arbitris. 
V. Profectò quum quidam eorum me nuper 
offendiſſet in quodam receſſu, impegit mihi in 
utramque malam duos ingentes colaphos: & 
aufugit continuo. O. Quid tu, quæſo, interea ? 
NM. Quid iſtud quæris? tam iſtud ſubitum fuit, 
ut vix hominem aſpicere potuerim. C. Sed qui 
tam citò, & ſenſim ad ſcholam pervenimus? N. 
Sic ferè confabulantibus (11) uſu venire ſolet. 
O. Age, ingrediamur fine murmure & ſtrepitu, 
ne ſtudentes offendamus. 


(1) Bene habet. ] Se res ſc. Tis well. (2) Tartiſper. ] 
A little. The little Time we are going along. (3) Quoties 
incido in aliquem ex iſtis diſſolutis nebulonibus, mal- 
lem rhedarium offendiſſe.] As c/ten as I look upon a- 
ny of theſe looſe Raſcals, I bad rather have met with 4 
Carman. (4) Non per cos mihi licet aliquid in via me- 
ditari.] IT can't ihink of any thing by the Way for them. 
(4) Odioh,} Troubleſome. Diſguſt ful. (6) Neque ſuſti - 
neant.] Nor can endure. Nor have the Patience. _ (7) 
Quibus nihil eſt curæ, niſi ut ſuas libidines expleant.} 


»££48 


"A 
o 
* 


3” 


Maturini Corderii Centuria. 31 


2 That mind nothing but the ſatisfying of their Luſts. (8) 
& Nihil aliud crepant } They talk + nothing elſe. They 
n have nothing elſe in their Mouth. (9) Nuſquam] Never. 
1. (1) Ab arbitris.] From Witneſſes. (1) Uſu venire] 
q To happen. | 

n 8 — 

d COLLOQUIUM XXX. 

* ARGUMENTUM. Res ad bonam ſcripturam neceſſarie. Pro- 
* but puer bene merendi occaſionem non modo expeflat, ſed 
J= etiam querit. Charitas Chriſtiana. Spiritus auftor ejus 
u Exemplum diligenter notandum. 

es OTHoMAnNnus, PHIiLIBERTUS. - 

1 Erione ſcribis, an tu ineptis? P. Equidem 
5. ſer ibo ſerid ; cur enim tempore abuterer ? 
er Tu vero cur iſtud rogas? O. Quia vidi ali- 
n quando quum bene ſcriberes. P. Scriho inter- 


dum melins. O. Qui fit igitur ut nunc tam 
ſcribas male? P. Deſunt mihi bene ſeribendĩ 

adjumenta. O. Quz tandem? P. Bona char- 
ta, bonum attramentum, bona penna. Nam 


V. hzc mea charta, ut vides, (1) miſerè perfluit: 
t. attramentum eſt aquoſum & ſubalbidum; penna 
u, mollis & (2) male parata. O. Cur iſta omnia 


mature non providiſti? P. Pecunia mihi dee- 
rat, & nunc etiam deeſt. O. Incidiſti in illud 
vulgare proverbium: Cui deeft pecunia, huic dev 
ſunt omnia. P. (3) Sic agitur mecum. 0. 
Sed quando te ſperas accepturum. P. In mer- 
catu proximo pater ad me miſſurus eſt, aut ipſe- 
met venturus. O. Ego te interea juvare volo. 
P. Si quidem id potes, magno beneficio me af- 
feceris. O. Accipe hos ſex aſſes mutuo (4) ad 
chartam & cætera comparanda, P. Quam — 
Pn | A ; T 


Ra. * 


8 © 


1 < S 
1 1 


h 32 Selecta Colloquiorum 

= re dictum eſt illud: Amicus certus in re incerta 
cernitur. Sed quid te impellit, ut mihi ultro 
tam benignè facias? C. Charitas Dei, quæ (ut 
Paulus ait) effuſa eſt in cordibus noſtris. P. 
Mira eſt vis Divini Spiritus, qui ejus autor eſt 
charitatis, Sed mihi interim cognitandum quo- 
modo tibi referam gratiam. ©, Parva res eſt: 
(5) omitte iſtam cogitationem; ne te impediat 
quo minus in utramvis aurem dormias : tantùm 
redde mutuum quum tibi commodum fuerir. P, 
Reddam, ut ſpero, propediem. ©. Eamus ad 

precationem ne notemur. P. Adde unum, fi 
placet. O. Quid eſt? P. Ne hodie incœnati 
mittamur cubitum. O. Ha! ha! he! 

WW (1) Miſere perfluit.] Sinks wretchedly. (2) Male 
parata.] II made. (3) Sic agitur mecum.] This is my 

Caſe. (4) Ad chartam & c#tera comparanda.] To buy 


Paper and all other Things. (5) Omitte iſtam cogitatio- 
nem. ] Lay aſide (forbear) that Thought. 


1 — 


0 : 


—_— 


CoLLOQUIUM XX. 


' ARGUMENTUM. Cultellus datur commodato, ſed egre. 
SULPITITIUS, T'HEODORUS, 


Ommoda mihi parumper cultellam tuum. 
| T. Semper aliquid commodato petis : ac- 
cipe : quin tu emis potins ? S. Non habeo pe- 
cuniam. T. Cur non petis? S. (1) Unde pe- 
terem? T. A patre. S. Non eſt in urbe. T. 
Ubi igitur? S. Peregre profectus eſt. 7. Quo? 
S. Bernam, 7. Quo die? S. Nudiuſtertius, 
T. Quando eſt reveſurus? S. Cras, ut ſpera- 
mus, fic enim dixit proficiſcens. * 


(1) Vaday 


Maturini Corderii Centuria. 33 


(1) Unde peterem ?] Whom ſhould I aſk of ? Unde for 
a quo. 


Wy” 


—_ 


„% 


COLLOQUIUM XXX. 


A8GUMENTUM. Thesdorus & Villerius de ſcalpello re- 
cens empto colloguuntur. Res inventa reſtituenda eſt 
domino, ſi cognoſci poteſt. Inventori dandum ali- 


: quod præmium Deus precandus & laudandus. 

1 THtoDoRVUsS, VILLERIUS, 

4 Uid ais de ſcalpello quod emeram tibi nu- 
1 diuſtertius? Eſtne ſatis bonum? V. Im- 
i mo vero eſt optimum, ſed (me miſerum ) 


(1) parum abfuit, quin perdiderim. T, Eho 
quid ais? quomodo id accidit ? J. Quum re- 
direm foris, exciderat mihi in vico, 7. Unde 
exciderat? V. E theca mea, quam impruden- 
ter apertam reliqueram. T. Quomodo recu- 
peraiti? V. Affixeraiu ſtatim chartulam valvis 
* januz : pot prandium quidam puer ſextæ claflis 
mihi retulit. 7 Utinam omnes tam fideles eſ- 
ſent, qui res amiſſas reperiunt. J. Profectò 
pauci ſunt qui reſtituant, ſi modo ſit res alicujus 
pretii. T. Et tamen id verbo Dei (2) nomina- 
tim præcipitur. V. Quidni ? eſt enim furti ſpe» 
cies, ſi quis remalienam inventam retineat, mo- 
do ſciat cui reddenda ſit. T. At plerique pu- 
tant ſe jure poſſidere quiequid amiſſum invene- 
rint. VJ. Errant illi quidem graviſſimè. T. Ve- 
rum (ut redeamus ad inceptum ſermonem) 
quid didiſti puero, qui ſealpellum tuum invene- 


„1 


Q rat? V. Dedi ſextantem, & nuces aliquot jus» 
4 glandes : laudavi præterea, & paucis admonut 
, idem 


| - 
(4 83 
* 
, 
1 4 8 


id o 
* 


34 Selecta Colloquiorum 


idem ſemper eſſe faciendum, 7. Rette feciſti, 
ſic enim libentiùs reddet alias, ſi quid repererit. 
Sed quid fi perdidiſſes? V. Æquo animo tu- 
liſſem, & mihi emiſſem aliud. T. Itane æquo 
tuliſſes animo? JV. Certe non fine aliqua mo- 
leſtia. T. Non igitur- æquo animo: ſed nolo 
te arctiùs urgere. /. Non ſumus Theologi. T. 
Quid ergo? VJ. Grammaticuli. T. Et quidem 
imperiti. V. Tanto diligentiùs Deum precari 
debemus, ut per — ſuum nos liberet 


1 ignorantiæ tenebris, in quibus & verſati ſu- 


mus, & adhuc verſamur. T. Id verò faciemus, 
fi ſanctis admonitionibus pareamus, quas audi- 
mus quotidie à præceptore, & ſæpe à conciona- 
toribus, divini verbi adminiſtris. J. Vide quan- 
tum nobis profuerit ſcalpelli mei amiſſio. T. Ob 
eam rem tibi dupliciter gratulor, primùm quod 
tibi rectè emerim, deinde quod amiſfum recupe- 
raveris. J. Habeo tibi gratiam, mi Theodore. 
T. (3) Quin Patri noſtro cœleſti fit laus & gra- 
tiarum actio. J. Amen. 

(1) Parum abfuit, quin perdiderim.] I had like to 


| have laſt it. (2) Nominatim.] Particularly, (3) Quin 
Patri, Cc. Rather, &c. - 


* 


— —— —— — 


COLLOQUIUM XxXXII. 


Ax c uu EN TUM. Arnoldus a Bernardo pennam commodato 
petitam accipit. 


ARNoLDUs, BERNARDUS, 
Iſne mihi dare unicam pennam? B. Non 


fi dantur mihi. 4. Hem! Rem tantil- 
a lam 


wil 


0 


Maturini Corderis Centuria. 35 
lam mihi negas? quid ſi magnum quid roga- 
rem? B. Fortaſſe (1) repulſam ferres. 4. 
Credo equidem: age, non peto dono : ſaltem̃ 
commodabis, B. Non recuſo; modo ne abu- 
tare. A. Non abutar, B. Cave hic pedem mo- 
veas, A. Nuſquam moveo. 


(1) Repulſam ferres. For acciperes. You would have 
Denial. p 


COLLOQUIUM XXXIII 


ArGUuMENTUM. De pennis ad ſcribendum acuendis. Pen- 
narum bonarum note. 


CareLLus, Dioxys1vs. 


M Ihi non videris (1) nimis occupatus. D. 

(2) Mediocriter. C. Quid fi mihi ex- 
acuas duas aut tres pennas? D, (3) Satis fit 
tibi, ſi unam acuero in præſentia. Suntne no- 
vz ; C. Novz quidem, ſed paratæ uſque dum 
acuantur, Jam enim lævigavi, caudam reſeidi, 
detraxi plumulas. D. Oſtende. Profe&o ſunt 
optimæ, & ad ſcribendum aptiſſimæ. C. Unde 
id noſti? D. Quia (4) ſunt caule amplo, fir- 
mo & nitido: nam molles, & quz caulem bre- 
viorem habent, parùm ſunt ad ſcribendi uſum 
habiles, C. Gaudeo (5) me utiliter emiſſe. D. 
(6) Non ab re : ſed quanti ? C. Pro his tribus 
dedi quadrantes duos, D. Singulas igitur binis 
emilti denariolis. C. Res apparet. Eft vile 
pretium (7) pro rei bonitate. D. De quo emi- 
ſti? C. De quodam circumforaneo. D. (8) 

es Apud 


26 Selecta Colloguiorum 
Apud hujus oppidi mereatores ſingulæ, & qui. 
dem minus bonz, venduntur ſextantibus. C. 
Et tamen audent interdum dicere, pluris ſibi 
conſtare Lugduni. D. Ea ferè eſt mercatorum 
conſuetudo. (9) Nihil enim proficiunt, niſi 
admodum mentiantur, ut ait Cicero. C. Sed 
age, te ne diutius remorer, agamus quod in- 
ſtat. D. Citò expedièro: aſpice me diligenter 
ut diſcas aliquando. C. Aſpicio intentis oculis: 
ſed mihi opus eſſet ſpatio paulo longiore. D. 
Iſtud ergo ket in cubiculo, ſi quando me velis 
inviſere. C. Quo tempore? D. (10) Poſt 
ſcholz miſſionem: hoc eſt, hora nons matu- 
tina, vel quartà pomeridiana, Nunc habes 
pennas duas, recte, ni fallor, in uſum tuum 
accommodatas. Hac tertiam in aliud tempus 
| tibi integram ſervabis. C. Accipe tibi, fi pla- 
cet. D. Quin tibi ſerva; domo ad feruntur 
mihi ſatis multæ. C. Ago tibi quantas poſſum 
| res Vale. D. Incolumem te conſervet 
eus. Sed heus, ne parcas unquam labori meo. 
C. Tu quoque, & me, & rebus meis viciflim u- 
tere, ſi quid opus fuerit. Iterum vale. | 


(1) Nimis N Very Cover) buſy. (2) Medio- 
criter.] So ſo. (3) Satis fit tibi.] Be contented (4) Sunt 
caule amplo,] preditz ſc They have a large Quill. (5) 
Me utiliter emiſſe] That I bought them well. (6) Non 

ab re.] Gaudes ſc. You have reaſon. (5) Pro rei boni- 
tate.? Conſidering the goodneſs of the Commodity. (8) Apud 
hujus oppidi mercatores ſingulæ, & quidem minus ho- 
nz, venduntur ſextantibus.] They are ſold by the Tra- 
lers of this Town for Doubles a Piece, and not ſo good nei- 
ther, (o) Nihil proficiunt, niſi admodum * 
Tobey 


we wel a Mou — aum 


Maturini Corderii Centuria. 37 


They get nothing unleſs they lie floutly, (io) Poſt ſcholæ 
miſſionem.] Aftcr School is given up. 


COLLOQUIUM XXXIV. 


AxGUMENTUM. Dionyſivs & Euſtatius experiuntur atra- 
menti ſui mixturam. Mediocritas. Experientia. Ex 
duobus corruptis aliquid componitur. 


Dionysivs, EvsTATtTi1Vus. 


Abefne bonum atramentum? E. Cur i- 

ſtud rogas? D. Ut mihi des aliquan- 
tulum. E. (1) Eho, non habes? D. Immo; 
ſed eo non poſſum ſcribere, E. Quid obſtat ? 
D. Quia nimis ſpiſſum eſt. E. (2) Nefcis di- 
luere? D. Non eſt mihi aqua. E. Dilue vi- 
no. D. (3) Multo minds. E. Quid ft aceto 
dilueres? D. (4) Inde charta perflneret. E. 
ui ſcis? D. Audivi ex quodam magiſtro, 
qui me docebat fcribere, E. Ego vero aliud 
andivi magis mirum. D. Narra mihi ſodes. 
E. Quid mihi dabis? D. Bonam aciculam. 
E. Aud! igitur quid ego didici ex quodam pæ- 
dagogo meo: Atramentum quod aceto lique- 
factum eſt ægre eluitur. D. Fieri poteſt: ſed 
interim da mihi parum in uſum præſentem. E. 
Tene atramentarium tuum bene apertum: ego 
infundam tibi. D. Ecce, infunde. (5) Vab, 
quam liquidum eſt! E. Fortaſſe quia non eſt 
gummi fatis, Sed quam decolor! D. (6) U- 
tere, ſi vis quale quale eſt: non enim habeo 
melius. E. Quid igitur faciam? D. Hem, 
inepte, non potes penna tua bene miſcere? E. 


Miſcui 


38 Selecta Colloquiorum 


Miſcui ſatis: quid poſſem præterea? D. In- 
funde rurſus in cornu meum. E. Admove 
proprins ; eſtne ſatis? D. Comprime penna 
linteolam, E. Ita compreſſi, ut fere fit ari- 
dum : quid erit tandem? D, Atramentum bo- 
num, aut certè mediocre. F. Bona eſt medi- 
ocritatis regula, ut ex præceptore didicimus, 
Sed nunquid ex duabus malis rebus confici po- 
teſt aliquid boni? D. Ubi miſcuero, & tibi 
rurſus infudero, videbis experimentum. E, 
Ardeo iſtud videndi deſiderio. D. Porrige 
nunc atramentarium tuum. E. Ecce, inſunde. 
Ohe, jam ſatis eſt: quæ iſthzc eſt profuſion ? 
plus mihi dediſti quam tibi retinueris. D. (7) 
Commiſce iterum atque iterum. E. Nunquam 
poſſet coquus ſua jura & condimenta melias 
confundere. D. Jam tandem facito periculum. 


E. Dicta mihi aliquam ſententiam, ut interim 


diſcam aliquid. D. ExperieAtia (ut vulgò di- 
citur) eſt rerum magiſtra. Habes? E. Pico 
citins. D. Videlicet jampridem tenebas, E. 
Quis illud ignoraret, quod eſt adeo vulgare? 
D. Nunc videamus. E. Res apparebit melius, 
ubi ſeriptura bene deſiccata ſuerit. D. Quid 
vis exſpectare? jam 1 eſt plus ſatis. E. Oh, 
vide quam nigra ſit! D. Dixine vere? F. 
(3 ) Aliquando periculum feceras ſcilicet. D. 

onſtabit igitur, experientiam eſſe rerum ma- 
giſtram. E. Quinetiam hinc experimur, ex re- 
rum commiſtioue bonum fieri temperamentum 
D. Jam incipis (9) altias philoſophari. Itaque 


diſcedo. E. Q longum ſermonem de nihilo ? 
D. Ni- 


8 1 FE 1 rn * ** _ 


" Maturint Corderii Centuria. 39 
D. Nihil me pœnitet: alioqui inerti otio tor- 
puiſſemus. 


(1) Eho, non babes ?] What, have you nine? (2) 
Neſcis dilycre ?] Don't you know ha to make it thinner ? 
(3) Multo minds. ] Eſt mihi vinum ſc. Much leſs bave T 
Wine. (4) Inde charta perfiveret } That would male 
the Paper fink. (5) Vab! quam liquidem eſt !] Out upon 
it ! How thin is it! (6) Utere, ft vis, quale quale eſt.] 
Accept it, if you will, ſuch as it is. (7) Commiice.] Sir 
it together, (8) Aliquando periculum feceras ſeilicet.] 
You had ſometime made the Experiment, I ſuppoſe. (9) 
Aitids philoſophari.] To play the profound Philoſopher. 


8 — 


vn. 


COLLOQUIUM xxxv. 


Ang uu EN TUN. Charta mutuo data rep:ſcitur. Pruden- 
tis eſt priùs referre in codicem cxpenſi, quam aliquid 
credere, five dare mutuo. 


HEtrminius, JULIUs, 


Eminiſtin'* me tibi nuper dediſſe chartam 
mutuo? 7. (1) Quidni meminerina ? 
non adeo ſum oblivioſus, H. Quot erant ſche- 
dz? 7. Quatuor. H. Cur non reddidiſti? 7. 
Exſpectavi dum haberem codicem, H. Habui- + 
[tine tandem? 7. (2) Tantum hodie. F. 
Unde nactus es? J. Petivi à præceptore. H. 
Ubi? J. In Bibliotheca ejus. H. Quid ille? 
Deditne libenter ? 7. Miſit me ad hypodida- 
ſcalu m, qui ſtatim dedit codicem? H. (3 Non 
ante in ſuum codicem retulit? J. Nihil dare 
ſolet, (4) quin priùs inſcribat. H. Audivi ex 
patre, id eſſe viri prudentis. J. Præſertim, i 
reddenda eſt ratio. H. Sed quibus indiciis dare 
D 2 tibi 


7 1 
0 Selecta Colloguidrum 
tibi auſus eſt? 7. Oſtendi illi manu mea ſcri- 
ptum in libelio meo, Sic enim, ut ſcis, facere 
iolemns. H. Reddes ergo mihi mutuum ? 7. 
(5) A prandio ſtatim, ne dubites. 

(1) Quidni meminerim ?] What ſpould ail me? (2) 
Tantùm hodje.] Net till this very Day. (3) Non ante 
in ſuum codicem retulit ?] Did he not enter it firſt into his 
Bock? (4), Quin prids inſcribat.] Without ſelting it 
_ fit. (s) A prandio ſtatim.} Immediately after 
Dinner. 


7 


1 


WY TT TI W 


COLLOQUIUM xxxVv.. 


| AxGUMENTUM. Ludovicus Michaeli vult diflata deſcri- 
bere; Michael permi'tere non audet, ne a præcepiore ar- 
guatur. Nec fallendum, nec meatiendym eſt. Præ- 
ſtat puerum timidiorem eſſe quam audaciorem. 


Lupovicus, Micuakr. 

Vid agis? M. Scribo. L. Quid ſcribis ? 
M. (1) Deſcribo dictata præceptoris. 
Quznam? M. Heſterna. L. Quid? Non 
aderas? M. Immo aderam: ſed non pote- 
ram (2) * dictantem aſſequi. L. Quæ 
res impedicbat ? M. (3) Quòd ſatis commo- 
dè non ſederem. L. (3) Veneras ergo ſeri- 
us? M. Illud eſt. L. Cedo commentarium 
tuum, egomet tibi ſcribam. M. (5) Quid fa- 
ciam lucri? L. Ego citiùs quam tu deſcripſe- 
ro: poſt ludemus una, ut conceſſit preceptor, 
Da, inquam, libellum tuum. M. Libenter id 
quidem facerem, ſed non audeo. L. Quid 
times? M. Edictum præceptoris. L. Quod 


mihi edictum narras? M. Neſcis eum vetuilſe, 
| ne 


1 
** 


Maturini Corderii Centuria. 41 


ne quis fine permiſſu ejus alteri ſcribat ? L. Id 
ego probe memini : ſed unde hoc ſciet? M. 
Rogas ? quum emendandi causa ſcripturæ ra- 
tionem exiget, tum captus ero, Novit enim 
manum meam: præterea neque fallendum eſt, 
neque mentiendum. IL. Verbo Dei utrumque 
vetatur. M. Quid ergo reſponderem præcepto- 
ri, quum ille negaret me iſta ſeripſiſſe? I. 
(6) Non eo res evadet, ſpero. M. (7) Nolo 
tua ſpe tantum ſubire periculum. L. (8) Vah ! 
nimium timidus es: nunquam rem facies, M. 
At tu forſitan audacior. L. Tu igitur ſcribe 
quantum voles: ego ad ludendum me conferam. 
M. Abi, quæſo; jam unam paginam deſeripſiſ- 
ſem niſi me interpellaſſes, L. Interim aliquid 
proficimus, dum Latinè fabulamur, 


(1) Deſeribo. ] I am tranſcribing, (writing out.) (2) 
Magiſtrum dictantem aſſequi.] To keep pace with (to go 


along with) my Maſter as be dilated. (3) Qu0d non 
ſatis commode ſederem. ] Becauſe T was not well ſeated. 


(4) Veneras ergo ſerits ?} Juſto ſe. You came late 1% 


late) then? (Did you not? (5) Quid faciam lucri ?] 
What ſhall I get by that ! (6) Non eo res evadet, x ghar, 
The Matter will not come to that, I hope. (7) Nolo tu 

ſpe tantum ſubire periculum.] 7'/ not run ſuch a Ha- 
zard apo your Hope, ( Preſumption.) (8) Vah!] Fie 


upon you ! 


COLLOQUIUM xXXVII. 


Mou MEN Tun. In hoe ceolloquio quaſita eft colloguendi 
materia ex ſimulato ladendi pretextu. Exemplum bo- 
nz indohs puerorum, ubi alter bene monet, alter 
paret ſing controverſia. | 


D 3 Nozuvs, 


— 


42 Selecta Colloquiorum 


Nox us, Orrvarivs, 


Alve, Olivari. O. Tu quoque ſalvus ſis, No- 
ze. VM. Ludamus pauliſper. 0. Quid ais, 
ineptule? vix ſcholam ingreſſus es, & jam de 
Judo loqueris? V. Ne iraſcaris, quzſo. ©, 
Non iraſcor, N. Quid ergo fic exclamas? 0. 
Accuſo tuam ſtultitiam. . Non licet igitur 
Jadere? O. Immo licet, at quum tempus eſt. 
IV. Vah ! tu nimium ſapis. C. Utinam tantum 
ſaperem ſatis: ſed (1) mitte me, quæſo, ut repe- 
tam (2) quæ mox reddenda erunt præceptori. 
NM. ÆAquum dicis; volo ego quoque tecum re- 
petere, ſi tibi placet. O. Eho, quid hoc eſt ? 
(3) Quid fihi vult ifta tam ſubita mutatio ? Non- 
ne tu modo loquebaris de luſu? N, Loquebar 
quidem, ſed non ſerio. C. Cur ſimulabas? N, 
Ut (4) paucis tecum fabularer, O. Quid iſtud 
prodelt? N.(5) Etiam rogas ? nunquam au- 
diviſti ex præceptore. O. Nunc mihi non oc- 
currit: quid, inquam, prodeſt conſabulari? N. 
Ad nos in Latina lingua exercendos. ©. Pro- 
ſeo rectè putas, & ego te nunc magis amo. 
V. Habeo tibi gratiam: age, repetamus præ- 
ledionem, nam (6) brevi præceptor aderit, 


(1) Mitte me.] Le! me alone. Trouble me not. (2) 
Quæ reddenda erunt.] Mihi ſc. ar Nobis. #hat I am 
(ue are) to recite. (Rebearſt). (3) Quid fibi vulkt?] 
W hat means? (4) Paucis.] Verbis ſc. (5) Etiam rogas ?] 
What, and do you aſk 110? Corripientis eſt. How can you 
aſk ſuch a Duweftion? (6) Brevi.) Tempore ic. COL 


Maturini Corderii Centuria. 43 
COLLOQUIUM XXXVII. 


ARGUMENTUM. Invitatio ad animum relaxandum. Cor- 
poris Exercitatio confert valetudini. 


OLivariuvs, Paulus. 


Iſne venire mecum? P. Quo properas ? 
9. Ad lacum. P. Quid eo: O. Lotum 


. pedes. P. I ſane: nunc lotione mihi opus non 


eſt. O. Sed interim parum fabulabimur, P. 
Ne fabulari quidem nunc velim. O. Atqui u- 
tilis eſt confabulatio, (1) duntaxat de honeſtis 
rebus. P, At mihi utilitor eſt ad valetudinem 
exercitatio corporis. O. Quid ſi manſero te- 
cum? P. Prudenter facies; & nos pils palma- 
ria colludemus. © Bene vertat Deus: maneo, 
P. Alias lotum una tecum ibo: quum ſcilicet 
longius erit temporis ſpatium, O. Ad ludum 
igitur nos accingamus. P. Nulla eſt in me 
mora. | 1 

(1) Duntaxat de rebus hgneſtis.]. At leaſt about good 


things. (Sober Matters.) $i minus de aliis rchus, certe 
de honeſtis. 


COLLOQUIUM XXXIX, 
ArxGUMENTUM. Invitatio ad ambulationem luſionis loge. 
Dei opera invitare debeny ad eum imitandum. 
Pavrus, QUNTINUS. 
Amdudum tædet me toties repetereluſusſcho- 
laſticos 2, Quid facias igitur ? PH. Eamus 
in hortum noſtrum. D, Quid illic agemns ? 
P. Ambulahimus: colloquemur: Dei beneficia 
in ejus operibus commemorabimus. 2: Oo 
en 


44 Selecta Collequiorun 


ſanè jucundius: ſed interim petenda eſſet à præ- 
ceptor venia. P. (1) Jam impetravi mihi, & 
item uni quem vellem ducere. Bene res ha- 
bet, eamus, ducente Deo. P. Precor ut nos cu-— 
ſtodiat. ©, Ego quoque idem precor tecum. 
(1) Jam impetravi mihi, & item uni quem vellem du- 


cere.] 1 have already got leave for myſelf, and for one like= 
wiſe that T ſhould have a mind to take along with me. 


„ 


COLLOQUIUM XI. 


Ax cu EN TUM. Invitatio ad luſum. Eventus ludi. Quic- 
quid nobis accidit, eſt boni confulendum. Ditare 
aliquem, ſolius eſt Dei. Spe lucri non eſt ludendum, 
Ethnicorum doctrina de fortuna. Admonitio careat 
odio & invidia. Solus Deus «ſt cordiom fcrutator 
Exemplum admonitionis mutuz. 


. QuinTtvs, Rvuevs, 


BI ſunt juglandes tuz ? R. De quibus lo- 
queris juglandibus ? 2, Quas hodie ex- 

præmio accepiſti, R. Ubi fant, rogas? (1) 
quaſi vero tibi ſervare debuerim. 2 (2) Non 
ſic intelligo : ſed quæro, quid feceris. R. Edi 
in merenda. ©, Ediſti, miſer ? cur potiòs non 
ſervabas ad ludendum ? R. Edere malui quam 
perdere, Q, (3) Non poteras perdere niſi duo- 
F decim. R. Fateor. 2. (4) Quol fi ſors tuliſ- 
ſet, potuiſſes ducentas aut fortaſſe plures lu- 
crifacere. R. Dubius eſt (ut vulgo dicitur) 
Jadi eventus. ©, Quid tum? Ubique parati 
eſſe debemus in utramque partem, & boni con- 
ſulere, quicquid nobis evenerit. R. Iſtud ego 
ſcio: ſed non ſum admodum ludendi peritus in 

eo 


1 us ed mw rr A Ws ww Au HL 


* * TY * 


:: , Ä » 6 


ww w» #  ogs ww 5 =o 


Maturini Corderii Centuria. 45 


eo genere. ©, (5) Abi, nunquam rem facies 
R. Nemo rem faciet, niſi Deo volente : nec ego 
ditari ex ludo velim; ©, Ergo (ut video) quæ- 
rendus eſt mihi colluſor alius, R. Nihil ſane 
impedio. Sed mane parumper. ©, Quid vis? 
R. Quid tu vocas ſortem, de qua hie mihi 
mentionem feceſti? ©, Ipſam fortunam. R. 
Quid autem eſt fortuna ? . Stultorum opi- 
nio, R. De fortuna quid opinantur ſtulti? 
9. Nunc mihi non vaeat de hoc tibi reſpon» 
dere: ſed vide annotationem. preceptoris in 
Catonem. N. In quem locum? ©, In illum 
verſiculum, Indulget fortuna malis, ut ſædere 
paſit. R. Ut video, non ignoras quid fit ſor- 
tuna, ©, Satis ſcio fortunam nihil eſſe. R. 
Cur ergo dixiſti: Qusd f fors tulifſet * . 
(6) Excidit mihi fic loqui Ethnicorum more, 
Nam eorum libri, ut ſæpe docet præceptor, 
pleni ſunt ejuſmodi impia doqrina, R. Nihil! 
mirum : (7) nemque illi veram Dei cognitionem 
non habuerunt. ©. Sed audi, mi Rufe, f vis 
amplins diſputare, quzre tibi alios diſputatores, 
nam mihi nunc ſerid ludendum eſt: volo tamen 
priùs te viciſſim admonere. R. O quam gra- 
tum mihi feceris ! Q. Nonne tu dixiſti hzc 
verha: Dubius eft ludi eventus ? R. Fateor me 
dixiſſe; (8) ſed præmunivi. 2, Quomodo i- 
ſtud intelligis? R. Addidi enim hec tria ver- 
ba, Ut vulgd dicitur. Q O aſtutum vulpecu- 
lam! os occluſiſti mihi. Sed hæc inter nos fine 
odio aut malevolentia dicta ſint. R. Novit 
Deus utriuſque animum. Q. ER enim ille ſo- 

\ lus 


46 Selecba Colloquizrum 


lus cordium fcrutator. Sed quid tu? vis hie 
ſolus otio torpeſcere? R. Cogito quo luſu me 
exerceam. ©, Quall vero lit diutiùs cogitan- 
dum. Age, ſequere me, dabo tibi mutuo ju- 
glandes. . Amice nunc loqueris : ſed quando 
reddam. ©, Ad Calendas Græcas, ſi non po- 
tes citiùs. R. O feſtivum caput ! Eamus. 


(1) Quaſi vero tibi ſervare debuerim.] As 1hs*, I ware 
rant, I were obliged to keep them for you. (2) Nun fic in- 
telligo: ſed quæro, quid feceris ] iis or de iis ſeems to be 
wanting, I don't mean fo; but I aſk what you heave done 
with em. (3) Non poteras perdere niſi duodecim ] 1 
could loſe but twelve. (4) Quod fi ſors tuliſſet.] And if 
Luck had ſerved. If you had had Luck. (5) Abi, nun- 
uam rem facies.] Away, van never thrive, ( Make an 
tate.) (6) Excidit mihi fic loqui more Ethnicorum.] 
A Pagan Expreſſion ſlipped from me ("ſcaped me) (7) 
Nempe ] For. For why” (8) cd præmunivi.] But 1 
guarded, T fenced it from any Oljection. 


u 


COLLOQUIUM XII. 


AxcunEN TUN. Invitatur ad luſum guidam : At ille ſtu- 


Omnia tempus babent. Utendum temiiſionibus in 
tempore. 


Rurvus, STEPHANUS. 


(1) UA dere ſic elatus es Iztitia, S. Pater 
meus advenit modo, FR, Quid mea 
refert? S. Immo plurimum, quia nobis im- 
petravit ludendi veniam, R. (2) Ain' tu? 8s. 
Vide pueros jam ludentes in area. R. (3) Lu- 


dant ſanè alii: ego ſtudere malim quam ludere. 
S. Nec 


dium prefert luſui. Exemplum rarum pueri ſtudioſi. 


ani — a « @ aa Oc aaa aO@o” .c..M 


A -.'_-*+t 


„% 


- 


{* 


Mafurini Corderii Centuria. 47 
S. Nec minis ego, ſed in tempore. Nam (ut 
eſt in proverbio)-Omnia tempus habent. Unde 
& nos rectè monet Cato noſter : 

Interpone tuis interdum gaudia curis : 

Ut poſſi animo quemvis ſufferre laborem. 
N. Vera ſunt quæ dicis, fateor : ſed interim o- 
mitte me, ut ſerio ſtudeam. S. (4) Per me 
ſtudeas licet : nihil impedio : at ego hac utar 
occaſione. N. Utere ſane, 


(1) Qua de re fic elatus es Iztitia? Nat is the Rea- 
fon you are ſo tranſported with ? (2) Ain' tu? Say 
wuſo? (3) Ludant fant alii.] Let others play with all 
my Heart. (4) Per me ſtudeas licet : nihil impedio.] 
You may ſtudy for all me: I do not binder you. 


nne — — 


—— 


COLLOQUIUM xn. 
ARGUMENTUM. Stephanus. & Torquatus parant ſe ad 


ludendum pila palmaria. — 


STEPHANUS, TORQUATUS, 


(1) IMpetraviſtis ludendi facultatem ? 7. Im- 

petravimus. S. Ad quod uſque tempus? 
T. Ad cœnam uſque. S. Qui dederunt verſus? 
7. Primi & ſecundi. S. Quid cæteræ claſſes ? 
7. Primus quiſque decurio trium proximarum 
elaſſium pronunciavit unam è ſacras literis ſen- 
tentiam. S. Nonne precati eſtis, ut ſolemus ? 
T. Precati, (2) & quidem preſente ludimagi- 
ſtro: tu vero ubi eras? S. Fueram domum 2 
matre accerſitus. T. Nunc igitur, quid agere 
cogitas? S. Ludere ſeſquihoram, deinde-ad 
fludium me recipere. T. Vin' tu ut tibi ſim 

| col- 


48 Selecta Colloqaiorum 


colluſor? S. (3) Quidni velim? T. Quo lu- 
ſu nos exercebimus? S. Nullas eſt mihi jucun- 
dior pil palmaria, T. (4) Nec mihi quidem, 
S. Viſamus igitur an cæteri (5) partes ſortiti 
ſint: nam ſi ſoli luderemus, minus eſſet volup- 
tatis. T. (6) Viſamus ſanè. 

(1) Impetraviſtis ludendi facultatem ?] Have you got 
leave to play? (2) Et quidem preſente ludimagiſtro.] 
And in Preſence of the Maſter too. (3) Quidni velim.] 
With all my Heart, (4) Nec mihi quidem.] Eft ullus 
jucundior ſc. Nor to me I am ſure. (5) Partes ſortiti 
int.) Have taken (choſen) Sides. (6) Viſamus ſane. | 
Come on, let's go ſee, 


» 


COLLOQUIUM xn. 


AxRGUMENTUM, Non ſolum nobis nati ſumus, ſed alius ali- 
um ſollicite curare debet in tempore. Exemplum tem- 
peſtivæ admonitionis. 


- VixcexnTivs, TorqQuaTus. 

Uid cogitas, Torquate ? T. Cave tibi, ob- 

ſecro, J. Quid mihi cavebo? T. Ne 
in morbum incidas. V. Qua ex cauſa. 7. 
Ex nimia lusùs intemperantia, J. Unde ap- 
paret periculum? T. Quia (1) totus zſtuas, 
totus ſudore mades, /. Recte & in tempore 
admones : profectò non ſentiebam. T. Deſiſte, 
fi me audis. J. Audio vero libenter, ac (2) 
tibi morem gero: quis enim reſpuat tam fi- 
dele conſilium? T. Deterge faciem ſudario- 
lo, & (3) indue te celeriter: (4) ne ſubitum 
frigus contrahas. VJ. Habeo tibi gratiam, 


nam ferè morbis ſum obnoxius, T. Quid ell 
| cauſæ? 


hx ws — — — oy A e . — A Aa 


ki 
d 
b 
C 


Maturint Corderii Centuria. 49 


cauſæ? FV. Infirmitas meæ valetudinis : vides 
enim quam imbecilli ſim corpore. 7. Tanto 
magis debes tibi cavere. V. Iſtud probe nov: : 
& parens uterque me monet ſæpiſſimè: ſed (5) 
quid agas? natura proni ſumus in noſtram per- 
niciem. - T. O mi Vincenti, non eſt voluptati 
ſerviendum, ſed temperentia valetudini conſu- 
lendum. J. Eſt in promptu carmen Catonis 
in eam ſententiam. T. (6) Teneo. (7) Sed de 
his alias, Jam ſatis indutus es: non eſt quod 
hie morere diutius. V. Vale, Torquate, moni- 
tor amiciſſime. T. (8) Vin' tu ut domum te 
deducam? V. Nihil opus elt deduQtione : ego 
belle me habeo, Dei beneficio. T. Mi Vincenti; 
cura ut valeas. | 
(i) Totus æſtuas, totus ſudore mades.] You are all of 
an Heat, you are all over of a running Sucat. (2) Tibi 


motem gero.) I do as you adviſe me. (3) Indue te.] 
Veſtibus ſe. Put on your Cloaths. (4) Ne ſubitum frigus 


contrabas.)] Leſt you ſhould catch (take) cold ſuddenly. 
(s) Quid agas :] #bat's to be ſaid! What can a Man 
d! (6) Teneo.] I remember. (7) Sed de his alias.] 
Fabulemur ſc, But of this another Time, (8) Vin' tu 
ut domum te deducam ?] Wou'd you have me ſee you home 
(go along with you home l) | 


"COLLOQUIUM XIIV. 


ArcummenTym. 0b negotiam luſus pretermiſſus. Exem- 
plum diligentiz. | 
VincexTivs, AUGUSTINUS, 


UR hodie non luſiſti nobiſcum? A, (1) 
Non erat ludendi ſpatium. VJ. Quid la- 
bebas negotii? A. Non abſolveram penſum 
E meum. 


50 Selecta Colloquiorum. 


meum. V. Quod penſum? A. (2) Dimidium ex. 
emplaris reſtabat mihi perſcribendum. . Per- 
feciſtine? A. Perfeci. V. Laudo tuam diligen- 
tiam : Judes alias otiose. 4. Quum voluerit 
Deus. J. Rectè dieis. Nam abſque voluntate 
ejus fieri nihil poteſt. "WE 

(1) Non erat ludendi ſpatium.] Mihi fe. T had w 
Time to play. I was not at Leiſure to play. (2) Dimidium 
exemplaris reſtabat mihi perſeribendum.] 7 had half : 
Copy left to write out. 


n — 


COLLOQUIUM KXLV. 


AxGUMENTUM. Duo ad tenſorem emntes colloguuntur, 
Nemo gaudet ſe adiri intempeſtive, 


CorNnELIUs, CyPRIANUS, 


Usnam is tam celeriter? Cy. (1) Ad ton» 

ſorem. Gor, Ego quoque una tecum. 
Cy. Rogaſti veniam? Cor, Non rogavi, ſed 
tantiſper exſpecta me dum eo rogatum,. Cy, Fe. 
ſtina igitur. Cor. (2) Mox rediero. Redit: 
eamus nunc jam. Cy. Quo vultu te præcepto 
accepit? Cor. (3) Hilari ſane. Cy. Eodem me 
quoque acceperat. Cor. Non ſolet iraſci nobis, 
niſi illum adeamus intempeltive. Cy. (4) Quo- 
tuſquiſque id non ægrè fert? Cor. Etiam nos, 
qui pueri ſumus ſæpiùs iraſcimur condiſcipulis, 
cum ſtudia noſtra, (5) quantulacunque ſunt, 
interpellant.. Sed jam deſinamus: (6) optime, 
tonſorem ante officinam video. Cy, Euge, nub 
li ſunt igitur exſpectantes: (7) ita fiet ut mi- 
nus diu moremur. 


(x) Ad 


Maturini Corderii Centuria. 51 


(1) Ad tonſorem. ] To the Barber's. (2) Mox redièro.] 
T'll be back again in a Moment. (3) Hilari ſane.] With a 
very pleaſant one. (4) Quotuſquiſque id non ægrè fert ?] 
Where's the Man that does not tate that ill! (5) Quan» 
tulacunque ſunt.] How trifling ſoe ver they are. (6) Opti- 
me.] Very a prope. (7) Ita fiet. ut minus diu more- 
mur.] So we ſhall tarry the leſs while. _ 


COLLOQUIUM XLVI. 
AxGUMENTUM. Dotfti adoleſcentis colloguium cum puero 
mediocriter provefto. Admonitio ad præſlandum mu- 
tuas operas. Preeatio. Quid pueris agendum, quum 
mane furrexerint. Deus agnoſcendus eſt adjutor. 
Spes certa in Deo neminem fruſtratur. Philoſophi 
Ethnici multa verbo Divino conſentanea dixerunt. 
EME RIcus, EzECHIEL, 
Uota hora ſurrexiſti hodie? Ez. Pauls 
ante quintam. Em. Quis te expergefccit ? 
Ez, Nemo, Em, (1) An cæteri jam ſurre- 
xerant? Ez, Nondum. Em. Non iviſti iltos 
excitatum ? Ez, Non ivi. Em, Quamobrem ? 
Ez. Neſcio, niſi quia non putabam illud ad me 
pertinere. Em. An non te illi excitant inter- 
dum? Ez. Immo ſæpiſſimè. Em. Debuilti igitur 
ſimiliter facere. Ez. Debui, fateor. Em. Me- 
mento igitur, ut poſthac facias. Ez. Memi- 
nero, Deo juvante. Em. Sed tu, quid feciſtĩ 
ex quo ſurrexiſti e leo? EZ. Primim flexis 
genibus precatus ſum patrem cœleſtem, in no- 
mine Filii ejus Domini noſtri Jeſu Chriſti, Ex. 
Factum bene. Quid poſtea? Ez. Deinde or- 
navi me, & curavi corpus mediocriter, ut Chri- 
ſtianum decet: poſtremò ad quotidiana ſtudia 
me retuli, Em. Si perges ſic facere, ne dubites 


E 2 quin 


| 52 Selecta Colloguiorum 


quin Deus tua juvet ſtudia. Ez, Adhue ine ſem- 
per juvit, (2) quæ eſt ejus benignitas,- nec me 
(ut ſpero) derelinquet, Em, Rede loqueris: 
nec ille ſpem tuam fruſtrabitur. Ez. Anno ſu- 
periore didici in Catone, Spem retine, ſpes una 
hominem (3) nec morte relinquit. Em. Quod 
retinueris, bene feciſti: eſt enim egregia ſenten- 
tia, & homine Chriſtiano digna. Fx. Atqui au- 
ctor ejus libri non fuit Chriſtianus. Em. Non 
fuit: certa res eſt, Ez. Unde igitur ſumſit tot 
pulchras ſententias? Em, Maxime ex philoſo- 
phis Ethnicis, Nam & ipſi Divino Spiritu il. 
luminati, plurima dixerunt quæ ſunt verbo Dei 
conſentanea, quod tu quoque videre aliquando 
poteris, ſi literarum ſtudium proſequare. Ez. 
Ego proſequar (ut ſpero) dummodo ipſe Deus 
det patri meo vitam longiorem. Em. Precare 
dliligenter & ex animo, ut illud contingat. Ez. 
Quotidie id precor ſæpe. Em. Det tibi Domi. 
nus Deus in omni opere bono perſeverantiam. 
Ez. Quod mihi optas idem tibi precor: & gra- 
tias ago, quod me tam fraternè monueris. 

(1) An czteri jam ſurrexerant ?] Were the reſt the 
up Mere the rejl 405 up theu ! (2) Que eſt cjus benign» 
tas] Such i; bis Goadaeſs. (3) Nec morte. ] Not eve 
at the Point of Death, Nec for ne quidem. 


— 


—_— 
2 — 


— 


COLLOQUIUM XLVI. 


ARGUMENT. Admonitus monitorem viciſſim monci. Sub 
pectus cave ſis, ne ſis miſer omnibus horis : Nam th 


midis & ſuſpcctis aptiſſima mors cſt. In N ** 
EN- 


—_ wa. a2 


- 


Maturini Corderii Centuria. 53 


Hexzicuvs, Hermts. 


UR (1) ſolus rides? Her. Quid tua? H. 
Quia fortaſſe rides me. Her. Unde tibi 

orta eſt iſta ſuſpicio? H. Quia malus es. Her. 
Omnes quidem mali ſumus: at ego te pejor 
non ſum. Nemo igitur ridet, niſi aliquem ir- 
rideat? H. Non fi intelligo: ſed qui ſolus 
ridet (ut ſæpe audivi) aut ſſultus eſt, aut ali- 
quid mali cogitat. Her. Iſta ſententia cujus 
ſit, neſcio; ſed cujuſcunque ſit, non eſt perpe- 
tuo vera: tamen admonitionem tuam in bonam 
partem accipio: teque moneo (2) viciſſim, ut 
caveas ſuſpicioſus eſſe: Nam timidis & (3) ſu- 
ſpectit aptiſſima mers eſt, ut eſt in morali noſtro 
carmine. H. Memini: boni tamen conſulo ad- 
monitionem tuam. | 

(1) Solus.] To yourſelf. (2) viciſſim. ] Again. Tn 


my turn. (3) Suſpectis.] Suſpicious Perſons. For ſuſ- 
piciahis, or ſuſpicacibus. 


i. 


COLLOQUIUM XLVIN. 


ARGUMENT UM, Vrael Jaſuam monet, ne fit curigſus aliena- 
rum rerum percontator, Horatius. Percontatorem fugi- 
to: nam garrulus idem eſt: Nec retinent patulz com- 
miſſa fideliter aures. Exemplum in percentatorcs. 


IsRxArL, Josua. 2 


Nde venis? Fo. Domo. 1/. Quid agitu 
domi veſtræ? 7. Nihil tua refert. / 
Fateor, ſed familiares fic rogare ferè ſolemus, 
perinde quaſi rogemus ut valetis? quomodo ſe 
veſtræ res habent? Fo, De re aliena nimium 
| E 3 | per- 


54 Selecta Colloguiorum 

percontari non decet. JJ. Taceo: ſed videris 
mihi (1) pro ætate nimis ſapere. Fo. Nihil 
meum dico: id audivi ſzxpe. I/. Ego quoque 
(2) non femel audivi, 5%. Cur ergo non ute- 
ris? /. Quia non ſemper in mentem venit, 
Jo. Immo, quia tu es percontator : (3) quæ 
res non fine cauſa datur vitio. I/. Habeo gra- 
tiam, quod me adeò amice moneas: polthac, 
adjuvante Deo, (4) cavebo ineptus eſſe. Fo, 
Ita paulatim ſapies. 

(1) Pro #tate.] For (conſidering) your Age. (2) Non 
ſemel.] Tantum ſe. Many a Time. (3) Quæ tes non ſi- 
ne cauſa datur vitio.] A thing that's blamed not without 


Kegſon. (4) Cavebo ineptus eſſe.] I'll aveid being in- 
pertinent, I'll take care not 10 be troubleſome. 


* 


— 


COLLOQUIUM KXLIX, 
„ AxGUMENTUM, Lambertus cum Leonardo mictum ire Cu» 
- piens, confabulationis ergo ab eo reprebenditur. 
LamBERTUS, LEONARDUS. 


f Is verire mictum? Le, Satis otiosè minxi. 

L. Eamus una, quæſo, ut parum fabule- 
mur. Le, Tace, inepte, niſi vis aceuſari: non 
eſt fabulandi tempus. Nonne debuiſti mejere 
quum jentaretur? L. Debui; ſed oblitus ſum, 
Le. Ito igitur ſolus cum bona venia preceptd- 


ris: nec ſis poſthac tam oblivioſus. L. Prebo 


tibi, & meminero. 


COLLOQUIUM I. 
ARGUMENTUM. Marcus officiam petit a Menandro : bie 


cuDationem cauſatus, belle denegat. Alter non urget 
\ 9 850 , alter ius. 


* 


*** 


„„ ww R = v1, pms „ © 


8 „ © + 4+ 


” = 
Maturini Corderii Centuria. 55 
alterins. Exemplum modeſtiz, tum in petendo, tum 
in denegando. | | 
Marcus, MenanDEs. 


Iſne mihi deſcribere prælectionem? Men. 
(1) Cur non habes? M. Quia heſterno 
die fui occupatus. Men. Accipe librum meum, 
& deſcribe, M. Non ignoras me (2) lentids 
ſeribere: & tu citiùs totum deſcripſeris, quan 
ego quatuor aut quinque verſiculos. Men. 
Quære tibi alium ſcriptorem: (3) nune ego ti- 
bi non poſſum dare operam. M. Cur non? 
Men, Eſt mihi aliud negotium, idemque per- 
neceſſarium. M. (4) Nolo te urgere, nec 
poſſum quidem: ſed ſaltem commoda tuum co- 
dicem. Men. Accipe, utere, ut hbet, modo. 
ne abutare. M. Nihil eſt quod hic verearis. 
(1) Cur non habes ?] Deſcriptam ſc. Why have you ne# 
wrote it out yourſelf? (2) Lemiius.} Solito ſc. Seu. 
Slower than ordinary. (3) Nune ego tibi non poſſum da- 
re operam.] At preſent I canuot ſerve you. (4) Nolo te 
urgere, nec poſſum quidem.] Ian loth to preſs you, nor 
indeed can J. (5) Nibil eſt quod hic verearis.] Tea need 
not fear that. Yon have no Reaſon to fear in this Point, Ni- 
hil cauſæ eſt propter quod, &c. | | 


—— — _—_ = at. At. 


COLLOQUIUM LI. 
ARGUMENTUM, Officium promittitur amici abſentis nomine. . 
._  OnBgRTUS, Oaonriuos. | 
Uando rediturus eſt Blafius? Or. (i) Non 
ceri0' ſeio:  fortalle die craſtino: - ſed 
cur iſtud rogas ? O. Quia ſecum abſtalit ca- 
talogum ; & præceptor iraſcetur, ſi nemo he 
24 qu: 


" 
56 Selecta Colloguiorum 


qui recitet. Or, Relinque mihiiſtam curam: ha- 
beo (2) catalogi exemplum. O. Recitabis igitur? 
Or. Recitabo. O. Bene facies; & noſter Blaſius 
(3) referet gratiam, (4) ſi qua ſe offert occaſio. 
(1) Non certò ſcio.] I don't know for certain ( poſitive- 
ly.) (2) Catalogi exemplum.] A Copy of the Bill. (3) 
Referet gratiam.] Wil; requite the Obligation. (4) Si 
qua ſe offert occaſio.] any Occaſion (When ever any Op- 


portunity) offers. 


—— — 


— 


COLLOQUIUM LN. 


ArGUMENTUM. Pecuniam qui adfert, nuncium adfert vul- 
gi opinione jucundiſſimsm. Reprehenſio libera inter fa- 
miliares. Evangelium, id eſt, gratia Dei à Chriſto nun- 
ciata. Cur Evangelio non omnes credant. 


VaLERIUs, VINCENTIUS. 


F Rater tuus venitne Lugduno? Vin. Jam ve- 
nit heri ante meridiem. V. Nihilne litera- 
rum tibi attulit? Vin. Nihil. J. Quid igitur 
nunciavit ? Vin. Proſpera omnia. V. De patre 
quid narrat potiſſimùm? Vin. (1) Ait illum, Dei 
beneficio, jam plane febri carere, & paulatim 
convaleſcere. V. Gaudeo ſane, Deumque pre- 
cor, ut priſtinam valetudinem brevi recuperet : 
ſed cur ille, (2) ut ſolet, nihil ad te ſcripſit ? 
Vin. (3) Negat frater eum potuiſſe ſcribere, 
V. Quamobrem? Vin. Quia nondum ſatis erat 
confirmatus. V. (4) Nihil mirum, quum tam- 
diu tam graviter ægrotaverit. Sed ille nihil ad 
te miſit? Vin. Immo pecuniam. J. Euge, nul- 
lus eſt jucundior nuncius. Vin. Ita aiunt, 4 . 

| u 


0 
Maturini Corderii Centuria. 57 


Tu vero fic reſpondes, quaſi fabulam audias. 
Vin. (5) Quin pejus audio. V. Quidnam ? Vin. 
Merum mendacium. J. Egone mentitus ſum ? 
Vin. Non dico te efſe mentitum ; ſed falſum di- 
xiſti. J. Ego (6) quid dicas non intelligo. Vin. 
(7) Dabo operam ut intelligas. J. Obſecro te. 
Vin. Si nullus eſt jucundior nuneius, quam de 
allata nobis pecunia, quid ergo eſt Evangelium 
Chriſti? quis eſt jucundior nuncius, quam gra- 
tia Dei, quam Chhriſtus attulit nobis per Evan- 
gelium. V. Fateor nihil eſſe jucundius Evan- 
gelio, (8) iis duntaxat, qui credunt ei, quique 
id ex animo amplectuntur. Vin. Equidem fic 
intelligo, J. At ego loquebar de humanis & 
terrenis rebus: tu vero ſtatim ad cœlum aſcen- 
diſti. Vin. Ita ſolent boni concionatores, . 
Non putabam te eſſe Theologum tam acutum, 
Vin. Nihil dixi, niſi quod eſt (9) tritum & in 
medio poſitum. J. Utinam illud adeò vulgare 
& protritum foret, ut omnes in Chriſtum ere- 
derent, Viz. Nunquam credent omnes. VJ. Quid 
prohibet ? Vin. Quia multi ſunt vocat:, pauci 
vero eleQi : ſicut Chriltus ipſe teſtatur, V. Jed 
(10) ne te diutius teneam; (11) poteſne facere 
ut fratrem' tuum paucis conveniam ? Vin, Vix 
poſſum. V. Quid ita? Via. Nam habet & patre 
noltro (12) mandata plurima, in quibus curan- 
dis (13) totus eſt occupatus. J. Nonne cœna- 
bit apud vos? Vin. Cœnabit, opinor, V. Iho igi- 
tur ſub horam cane, Vin. Veni, precor: & (14) 
eadern opera nobiſcum cœnabis. VJ. Non re- 


culo. Viz. Interim 'vale : ſed fac memineris 
adeſſe 


Selecta Colloquiorum 


adeſſe tempore. VJ. Quotâ hora? Vin. Ante 
ſextam. V. Hora eſt mihi (15) commodiſſima. 


(1) Mum jam plane febri carere.] That he is quite rid 
of bis Fever. That his Fever has quite left him. (z) Ut 
ſolet.] Scribere ſc. _ (3) Negat frater eum potuiſſe ſeri- 
bere.] My Brother ſays be was not able to write. (4) Ni- 
hil mirum. ] No wonder. Iis in no wiſe (in no Degree) 
wonderful, * Kc. (5) Quin pejus audio. ] Nay, I hear 
that which is worſe. (6) Quid dicas.] What you mean. 
(7) Dabo operam ut intelligas.] I' endeavour to make 
you underſtand. (8) lis duntaxat.] To ſuch at leaſt. (9) 
Tritum & in medio poſitum.] Common and ordinary 
(known to every body.) (10) Ne te diutius teneam. ] Not 
to detain you any longer (too long.) (11) Poteſne facere ut 
fratrem tuum paucis conveniam?} Can you help me to 4 
Word or two with your Brother? (12) Mandata plurima-] 
A great many Things in charge. (13) Totus occupatus.] 
Wholly taken up. (14) Eidem operi.] All under one. In- 
fo the Bargain. (15) Commodiſſima.] Very conventent. 


COLLOQUIUM LM. 


ArGuMEnTUM. Longa infinuatione petitur mutuo in fi- 
. turum pecennia * ea * promittitur, Exemplum a- 
tutiz; item animi prompti ad bene merendum. 


Danistzt, DA vip. 


Biitne pater tuus? Dav. Abiit. D. Quo- 
ta hora? Dav. Prima pomeridians®. D. 
Quid dixit tibi? Dav. Multis verbis monuit 
me, ut diligenter ſtuderem. D. Utinam fic fa- 
= cias. Dav. Faciam, Deo juvante. D. Ecquid 
| | pecuniz dedit tibi? Dav. Dedit, ut ferè ſolet. 
| D. Quantum? Dau. Nihil ad te. D. * 
e 


wy A Ac; ws ww. 


rr 


„„ ” WW. E7'qe 


yo ©» 


Maturini Corderii Centuria., 59 
fed tamen (1) quid facies iſtà pecunii, Dav. 
Emam chartam & alia, quæ mihi ſunt uſui. D. 

uid ſi amiſeris? Dav. Æquo animo ferendum 
erit, D. Quid fi forte eguero? dabiſne mihi 
mutno ? Dav, Dabo, (2). & quidem libenter. 
D. Habeo tibi gratiam. 

(1) Quid facies iſt4 pecunia 7j De ſe. What will 
do aA Money? ( libenter 4 And dh 
very freely too. 


— 


COLLOQUIUM U. 


ArRGUMENTUM. Ab amico quidam mutuo afſem impetrat. 
Obiter mentio fit de providentia Dei. | 


Ennxius, EusTATIUS. 8 
2 Uantum habes pecuniz ? Eu/?, Aſſem eum 
Eu fi. 


* 


ſemiſſe. Tu verd? E. Non tantum. 


„ n igitur? En, Unicum aſſem. 
EA. Vis mihi dare mutuo? En. Eſt mi- 
hi opus. EA,. In quem uſum ? Ez. Ad emen- 
dam chartam, E«/?. Hodie reddam tibi. Ex. 
Addendum fuit, Deo juvante. Euft. Sic docet 
przceptor ex verbo Dei: ſed non poſſum af- 
ſueſcere. Ex. Fac afſueſcas. Euſt. Quomodo 
id fiet ? En. Si ſæpe cogitas, 00 nos à Deo fic 
pendere, ut nihil poſſimus fine ejus auxilio. 
Euft, Bonum mihi das confilium, Ex, Quale 
mihi dari velim. Euft., Sed (ut ad propoſitum 
redeams) dabis mihi mutuo iſtum aſſem? En. 
Miror te mutuo petere, qui plus habes quam 
ego. Eu. Eſt quidam ſcholaſticys hac tranſi- 
ens, (2) quilibrum venalem oſtentat. En. Quid 
tum 


Selecta Colloquiorum 


tum? Eat. Cupiebam emere, quia (3) vilias 
indicat quam noſter bibliopola. En. Accipe: 
ſed quæſo unde tam cito reddes? Eat. A cœ- 
na ibo domum ut a patre petam. Ex. Quid fi 
dare nolit? Zuft, (4) Nihil cunRabitur quum 
librum oſtendero. | 

(2) Nos a Deo fic pendere, ut nihil poſſimus (facere 
ſc.) one ejus auxitio.} That we ſo depend upon God, that 
we can do nothing without his Aid. (2) Qui librum vena- 
lem oſtentat.) That offers a Book to Sale. (3) Vilius in- 
dieat.) He afts lefs for. (4) Nihil cunRtabitur.} He'll 
make no Scruple | 


w \ 


_m_—_—. I". 


— W —— — 


COLLOQUIUM LV. 
ARrRGUMENTUM. Foreſtus a Frederico quingue afſes mutus 
petit: ſolum duos obtinet, 
| ForesTUs, FREDERICUS, 


TY Oteſne mihi mutuo dare aliquantum pe- 
; cuniz ? Fr. Quantum petis ? Fo, Quinque 
ales, (1) ſi tibi eit commodum. Fr. Non tot 
habeo. Fo. Quot igitur ? Fr. (2) Tantùm qua- 
tuor. Fo. Bene ſane; da mihi iſtos quatuor. Fr. 
Dabo, fi vis, dimidium. Fo. Cur non totum ? 
Fr. Quia ſunt mihi (3) opus duo. Fo. Da igi- 
tur duos quæſo. Fr. Sed tibi non ſufficient, 
Fe, Petam ab aliquo alio, Fr. Accipe igitur 
hos duos. Quando reddes ? Fo. Die, ut ſpero, 
Sabbati, quum pater ad forum venerit. Fr. 
Eſto igitur memor. Fa. Ne timeas. 

(1) Si tibi eſt commodum. ] If it ſtands with your Con- 
venience. (2) Tanium quatuor ] But four. (3) Opus. 
For Neceſſarii. . 

C O L- 


2 ho ond — 


Maturini Corderi: Centuria. 61 
COLLOQUIUM LVI. 


ARGUMENTUM. Invitat Sylmium ad jentandum Stephanus. 
Exemplum convictus, obedientiæ & ſtudii. 
STEPHANUS, SYLVIUS. 


IS. jentare mecum ? S. Non habeo jenta- 
culum. St. Quid non attuliſti? S. Ego 
domi jentaveram. Sf. Itane ſemper facis ? S. 
Minime : ſed quia (1) bene mane ſurrexeram, 
ſic matri placuit me tractare. $7. Profit tibi: 


ego igitur ſolus jentabo. S. Et ego interim 
ſtudebo. 


(1) Bene manè.] Early in the morning. Very early, 
COLLOQUIUM LVII. 


ArRGUMENTUM. Theophilus & Thomas de prandit horis in- 
ter ſe colloquuntur : ille maturius ait ſe prandere, hic ſerius, 
idque propter patrem e curia expettandum, eademgue de 
cauſa pſalmorum cani ioni interefſe non ſolere. Modus ſer- 
vandus. QffenGones mutuò remittendæ. 

THEoPHILUS, THOMAS. 
Vando vis prandere? Tho, Ego jam 
prandi. T. Quota hora ? 75. Seſqui- 
otava, T. Tam mane igitur prandetis? Tho, 

Sic fere ſolemus in æſtate: vos autem? T. Non 

prandemus ante ſeſquidecimam, interdum (1) 

ab undecima. Tho, Papz ! car non citins ? 

7. Expectandus eſt pater dum è curia re- 

dièrit. Tho. Tu igitur non potes adeſſe aulæ 

in cantione pſalmorum. T. (2) Rarò admo- 
dum: interdum. 754. Quomodo excuſaris ? 

7. Fxemptus ſom illo munere. Tho. Quis te 

ex mit? T. Didaſcalus, patris me monitu. 

F Tho, 


| 
1 
1 

|. 


62 Selecta Colloquiorum 


Tho. Ergöne omnes ſenatorum filü habent hy. 
juſmodi privileginm ? T. Habent, modo patres 
jubeant. Tho, Nonne mater poſſet tibi dare 
prandium ante reditum patris è ſenatu? 7. 
Poſſet quidem : ſed pater vult à me expectari. 
Tho, Quamobrem ? T. Quia (3) fic illi placet. 
Tho. Nunc mihi tacendum eſt, Os enim mi. 
hi occluſiſti, T. Cur tu es tam curioſus per- 
contator? Tho. Puer ſum; & pueri ſemper 
cupiunt aliquid ſcire novi. T. Fateor ; ſed ef 
modus in rebus, ut præceptor nos ſæpe docet, 
Tho. Ergo diſsedamus, ut te pranſum conferas. 
T. Ignoſce, quæſo, fi qua in re te offenderim, 
Tho. Ego abs te idem peto; ego, inquam, po- 
tins, qui te offendere potui loquacitate mei, W t: 
ſed interim nihil mali cogitans, c: 

(1) Ab undecima.] After Eleven. (2) Raro admo- re 


dum: Interdum.] Very ſeldom ; yet ſometimes. Ad ſun m 
ſc. (3) Sic illi placet.] This is bis pleaſure. 


J wp M@4_ a mA EA Oe ii EET 


* 


COLLOQUIUM LV. 


ArRGUMENTUM. De carnium differentia, & beneficiorm 
Divinorum agnitione. Mendacium vitaadum eſt. Chrif 
tus veritas. Chriſtiani ſunt filii Dei & Chriſti fratres. 
Charitas in pauperes. 

AvREL1Us, AUGUSTINUS, 

Vid tibi dedit mater in merendam ? Aug: 

Vide. A. Caro eſt : ſed quznam ? Aug. 

Bubula. A. Utrùm recens, an ſalſa? Aug. 

Eſt bubula ſalita, 4. Utrùm pinguis, 2 

macra? Aug. Eho inepte, non vides macrat 


eſſe? A. An non malles eſſe vitulinam avi 
i ver 


ral 


ver 


Maturini Corderii Centiuria. 6g 


vervecinam? Aug. Utraque bona eſt; ſed 
in omnia genere ſapit mihi hœdina, præſertim 
aſa. A. Hem delicatule, (1) jamne palatum 
tam doctum habss? Aug. Dico ut ſentio: non 
enim eſt mentiendum. A. Abliat a nobis men- 


| dacia.. Sumus enim filii Dei, & Chriſti fratres, 


qui eſt ipſa veritas, ut ipſe, de ſe loquens, te- 
ſtatur. Aug. (2) Sed ad rem, (3) Suilla 
"quoque veſcor libenter modico ſale aſpersa, 
& bene cotta, A. O mirificam Dei gratiam, 
qui dat nobis tot opſoniorum genera, & tam 
bona! Aut. Quot putas eſſe hac in urbe pau- 
peres, qui ſolo pane hordeaceo victitant, (4) 
neque tamen ad ſaturitatem? A. Non dubi- 
to multos eſſe, (5) in tanta præſertim annonæ 
caritate, Aug. Itaque nos in tanta bonarum 


rerum copia, quantas Deo gratias agere debe- 


mus? quas laudes illi dicere? A. Ejus igt- 
tur bene fieia magnifice ubique prædicemus: 
atque interim precemur, ut pauperum ſuorum 
miſereatur inopiæ. Aug. Utinam ipſe corda 
noſtra ſuo ſpiritu ad eam rem penitus afficiat. 
4. Ita precor. 

(7) Jamne palatum tam doctum habes ?] Are you ſo 
dainty mouthed already? (2) Sed ad rem. ] Ut redeamus 
ſc. But to come to the Purpoſe. (3) Suilla quoque veſcor 
libenter.] T love Pork too very well. (4) Neque tamen 
ad ſaturitatem. ] And have not their Bellies full of that nei- 
ther, (5) In tanta præſertim annonæ caritate.] Eſpecially 
now Corn is ſo dear. | | 


CULLOQUIUM LIX. 


ARGUMENTUM, De puero contra edifum regium in foro 
ira emente. | 


F 2 Ban. 


* 
- 
* . _ 
r e . 
- 


64 Selecta Collequiorum 


BarBATVUs, BeneDiCTUS. 


Nde venis? Be. A foro. B. Quis te illue 
miſerat? Be, Mater. B. Quid egiſti in ſo- 
ro! Be, Emi pira, B. Neſcis nobis vetitum eſſe 
emere fructus aliquos? Be, Quis illud ignorat? 
nam dictum eſt palam in aula. B. Qui igitur 
auſus es emere pira ? Be. Mater dederat mihi 
ſextantem, ut mihi emerem merendam, Quid 
mali feei, fi parui matri ? 


— —— 


COLLOQUIUM IX. 


ARGUMENTUM, Interrogatiuncule de morbo, Deus eſt 
medicorum princeps. 


Dicxuvs, DoLoBELLA, 

Uid egiſti per hos quindecim dies? Do. 
| Miniitravi matri, quz graviter zgrotabat, 

Di. Ain' tu? Do. Sic eſt profectͤb. Di. Quo 
laborabat morbo ? Ds. Febri tertiana. Di. An 
convaluit? D. Paulatim convaleſcit, gratia 
Deo. Di. Quis eam ſanavit? Ds, Medicorum 
ſfummus. Di. Quis ille? De. Ipſe Deus. Di. 
De hoc nihil dubito: ſed cujus opera ? Do. Do- 
mini Saraſini. Di. Is habetur mazimi nomi- 


o 


nis in medicinz profeſſione. Do. Id quotidie * 


probant egregiz curationes ejus. Di. Quibus 
remediis utebatur in curanda matre tua? Do. 
Medicamentis. Di. Satis iſtud intelligo, etiam 
te tacente: ſed dic plane quæ fuerunt iſta 
medicamenta? Do. Sine me aliquantiſper re- 
cordari. Di. Sino: dic tandem quæ reminiſce- 
ris. Do. Duo tantùm nomina mihi 3 
c ly- 


ma oo, , mm og = 


rea. Oo Kr Ml HH Ho 4 &© 


or — 


Ho — > „ Ls 


Maturini Corderii Centuria, 65 


elyſteres & potiones, Di. Quid iſta conferunt ? 
Do. Eho inepte, ita rogas, (1) quaſi ego me- 
dicinæ operam dederim ? Itaque fi cupis am- 
pliùs ſcire, quære tute ipſe ab iis potiùs qui i- 
ſta profitentur, hoc eſt, à medicis & pharma- 
copolis. Di. Ne mihi ſuccenſeas, oro. Do. 
Cur tu es adeò curioſus? Di. (2) Ut addi- 
ſcam ſemper aliquid. Do. At (3) vide interim 
ne voceris percontator, Di. (4) Audi tamen 
item pauca. Do. Loquere. Di. Quamdiu ægro- 
tavit mater? Do. Ferè duas hebdomadas. Di. 
Interea ubi erat pater? Do. Profectus erat 
Lugdunum ad mercatum. Di. Sed tu, qua 
hora rediiſti in gymnaſium? Do. Hodie mane 
Di. Dediſti excuſationem præceptori? Do, 
Dedi. Di. Quid tibi reſpondit? Do. Factum 
bene, inquit. Fu verò, ubi eras? Di. Heſter- 
no die rus iveram cum patruo, Do. Age, vi- 
deamus quid ſimus reddituri hora ſecunda. 


Nam ego quodammodo nunc novus ſum diſci- 
pulus. | 


(1) Quaſrego medicinæ operam dederim ] As % F 
ſludy'd Phyſick (were a Phyſician.) (2) Ut addiſcam ſem» 
per aliquid.] That I may always learn ſomething that I 
6id not know before. That I may till learn ſomething new. 
(3) Vide.] Take care. (4) Audi tamen item pauea. ] Ne- 
vertbeleſs bear me a Mord more. | 


| 


COLLOQUIUM LXI. 


ARGUMENTUM. Erneſtus Eudoxo egretanti ſuadet, ur 
quieſoat, Paret Eudoxus: 


F 3 


66 Selecta Colloquiorum 


ExxESTus, EuDoxus, 


Quid morbi eſt? Eu. Haud ſcio, E. 
Sed tamen eſtne gravis morbus? Eu. Non 
admodum, gratia Deo. E. Quidnam tibi dolet: 
Eu. Caput. E. Quid? totumne caput? Eu. 
Non certè. E. Quæ pars igitur? Eu. Ne- 
ſcio nomen. E. Fitne vertex? Eu. Non eſt, 
E. Quid ergo? utrùm ſinciput, an occiput ? 
Eu. Hæc pars anterior. E. Eſt ergo ſinciput. 
Eu. Quid igitur faciam? E. Quieſce bene: 
mox ſanns eris. Sic enim a matre accepi, 
(1) nullum eſſe præſentius remedium capitis 
doloribus, quam quietem. Eu. At varit 
ſunt morbi capitis. E. Et varia fortaſſe reme- 
& dia: ſed quid eſt facilius quam id tentare, 
quod dixi tibi? Ez. (2) Experiri quidem, 
nihil, ut ſpero, nocebit, Sed ubi quieſcam? E. 
Domi veſtræ in leo. Eu. Mater non finet, 
E. Immo, fi dixeris te ægrotare. Eu, Atqui 
me putabit ſimulare, E, Fieri poteſt : ſed (3) 


quid dubitas periculum facere? Eu. Bonum 


conſilium. E. Utere, ſi vis. Eu. Faciam pro- 
fead. E. (4) Enimvero, fi ſapis. Eu. Sed 
unum reſtat. E. Quid eſt? Eu. Impetranda 
eſt à præceptore venia. E. Adi, & pete. Eu. 

aid fi nolit dare? E. Immo facillime, Eu. 

ut ſcis illud? E. Quia ſatis eſt credulus 
nobis; (5) niſi qui aliquoties illum feſellerunt. 
Eu. Nunquam (6) ſciens illum fefelli. E. Ito 
igitur (7) fidenter. Eu, Nunc eo E. Sed 
heus, priùs meditare quid Gs dicturus, ne for- 


—— 


Uid triſtis es, Eudoxe? Eu. Ægroto. F. 


te 
a 


S vo, =» 


© 28 


”- * & KS Fro 


W 


e WW VV 


Maturini Corderii Centuria. 67 


te loquendo hzreas. Eu, Bene mones? non 
accedam 1mparatus, 


(1) Nullum eſſe præſentius remedium. ] That there is 
not a more effectual Remedy. That there is no preſenter 
(ſurer) Remedy. (2) Experiri quidem nihil nocebit.} 
'Twill do u Harm to try at leaſt. (3) Quid dybitas peri- 
culum facere ?] Why do you ſcruple, (make a Difficulty ) to 
try it? (4) Enimvero, fi ſapis.} Certainly, if you are 
wiſe. (5) Niſi qui.) 1is ſc. Unleſs to ſuch as. (6) Sei- 
ens.] To my Knowledge. Deſignedly. (7) Fidenter.] 
Confidently. With Aſſurance. 


COLLOQUIUM IXI. 
AxRGUMENTUM. De frigoris acerbitate & Hpocauſti in- 
commodo. 


Fanianus, FokTUNATUS. 


Uò nunc is? For, In hypocauſtum. F. (1) 
Quid eo? For. Hoccine rogandum eſt ? 
non frigus ſentis? F. (2) Quotuſquifque 

nunc non ſentiat quum adeo fit acerbum: ſed ego 

malim me in culina calefacere. For, Atqui præ- 
ceptor vetuit. F. Non ignoro: ſed rogabo veni- 

am. For. Cur non vis in hypocavito calefieri 2 

F. Vapores clibani (3) tentant mihi caput, 

(4) quod alioqui infirmum ſatis habeo: unde 

fit, (5) ut facile ex capite laborem, For, Ego 

quoque fic aliquendo fui, ſed paulatim aſſue- 
feci me ad ferenda hypocauſti (6) incommo- 
da. F. Et ego, ut ſpero, me aſſnefaciam: ve» 
rum præſtat id fieri horis pomeridianis, ubi tan- 
tus æſtus deferbuerit, For, Sed nunc tempus 
| - non 


68 Selecta Colloqriorum 


non eſt hie philoſophandi diutiùs; jam mihi 
dentes frigore crepitant. 

(1) Quid ed?] What to do? (2) Quotuſquiſque nunc 
non ſentiat ?] #ho is there but muſt feel it nau? (3) Ten- 
tant mihi caput.] Ofend (diſtwb) (weaken) my Head. 
(4) Quod allioqui infirmum ſatis habeo.] Fhich is 9 
therwiſe crazy enough. (5) Ut facile ex capite laborem.] 
That I am ſoon troubled with tha Headach. (6) Incom- 
moda.] The inconveniences. 


Fon 


COLLOQUIUM LXIII. 
AxGUMENTUM. Curioſus res novas audire ſemper captat, 
GaLEenus, GeorG1vs. 


Nde venis? Geor, E foro. G. Quid illie 
| audiviſti novi? Geor. Nihil. G. Nihil- 
ne? Geor. Nihil prorſus, C. Mirum eſt te 
nizil audiiſſe de bello, aut de eæteris rebus 
Gallicis. Gesr. De iis que nihil ad me perti- 
nent, non ſoleo percontari. G. Eſto : (1) ſed 
tamen aliquid vel in tranſitu audiri ſolet. 
Geor, Ne mentiar, intellexi nonnihil in tranſi- 
tu. G, Narra mihi, quzſo. Geor. (2) Non. 
eſt narrandi ſpatium. G. Cur non? Cesr. Et 
mihi aliò properandum. G. Quo6nam ? Iſtud 
audiamus. Geor, Nihil ad te. G. Quando igi- 
tur reviſes nos, ut ex te iſtud audiamus? Geer, 
A prandio, (3) ſi lieebit per otium.. G. (4) A- 
mabo te, fac liceat. Geor. (5) Dabo operam ; 
ſed me detines (6) diutius, Vale. 
(i) Efto.] Beit ſo. (2) Non eſt narrandi ſpatium. } 
Jam not at. leiſure to tell it you. (3) Si licebit per oti- 
um.] If IT am at leiſure io de it. (4) Amabo — 
ac 


WY 


. * go rw OW * 2 3 © - LM 14 


I v 4 kd 


Maturini Corderii Centuria. 69 


fac liceat.] Pray now order it ſo that you may be at leiſure. 
(5s) Dabo operam. Pl endeavour it. I'll do my beſt. 
(6) Diutius.] Juſto ſc. Too long. 


— 


— _— —— 


"COLLOQUIUM LIV. 


ARGUMENTUM. Ofavius & Oedi pus de reditu a vinde- 
mia, deque uvis allatis, colloquuntur. 


OcTtavivus, Ogi us. 


Ratulor tibi reditum, Oedipe. Quando 
rediiſti rure? Oe. Heri poſt meridiem. 

04. Quid mater? Oe. Quemadmodum illa me 
ſecum duxerat, ita reduxit. OH. Nonne venit 
in equo? Oe. (1) Et quidem tolutario. Oct. 
Tu vero? Oe. Quid rogas? eram illi à pedi- 
bus. Od. Non fuit tibi moleſtus labor itineris ? 
Oe. Nulla mihi fuit via difficilis : adeò erat ju- 
cunda in urbem reditio, (2) Quid quezris ? 
noluifſem eques venire. t. Quantum diſtat 
hinc villa veſtra ? Oe. Quatuor milliaribus, 
iſque non admodum longis. Od. Sed jam fa» 
tis de reditu: nunc aliud agamus. Fuiſtine 
memor promiſſi tui? num rediiſti vacuus ? Oe. 
Attuli (3) uvarum quantum potui, OH. Quan- 
tum igitur? Oe. Quaſillum. Od. Hui, quaſil- 
lum! tibi igitur uni? Oe. Immo nobis duobus, 
Oct. Quid duobus tantillum? Oe. (4) Non po- 
teram ferre amplius pro viribus corpuſculi mei. 
goed ſi robuſtus efſem aſini onus (5) aſpor- 
taſſem; mater enim facile permittebat. Oct. 
Quam vellem adfuiſſe? Oe. Ego & mater te 
plurimam defideravimus. Sed eſto animo bo- 
no; ea reliquit famulum rari, qui ampliſſima 
corbe 


a>. 
IJ 


70 Selecta Colloquiorum 


corbe onnſtus veniet: tum illa tibi dabit affa. 
tim. Oct. Aha, nunc optata loqueris, mi Oe- 
dipe. Oe. (6) Eamus domum ad nos: videbis 
quaſillum noſtrum, adhuc, ut ſpero, integrum. 
Oct. O lepidum caput! nam & cupiebam ire 
ſalutatum matrem tuam mihi chariſſimam Oe. 
Profectò illi gratiſſimum feceris. Od. Eamus 
igitur. 

' (7) Et quidem tolutario.] And upon an Ambler too, 
(2) Quid quæris ?] In fbr. 3) Uvarum quantum 
potui.] As many Grapes as I cu,. Tantum uvarum 
quantum potui afferre. (4) Non poteram ferre amplius 
pro viribus corpuſculi mei. ] The Strength of my little Bi- 
dy was able to carry no more. I could carry no more thau my 
weak Body would permit. But the firſt Senſe ſeems the 
_ Fruer. Pro, ſignifies, Becauſe of. By reaſon of. (5) AL. 
- portafſſem.} I had carried off (away. for Abſportiſiem, 
| (6) Eamus domum ad nos.] Let us go hume to our Houſe. 


COLLOQUIUM LXV. 


ArxGuMEnTuUM. Pedagogus ad exercendam ſuorum diſci- 
pulorum memoriam, a guodam eorum exercitationis matu- 
. tine rationem exigit. Narrat puer ordine & diſtintte 

ſingula (idgue memoriter, & audientibus condiſcipulis.) 
Etemplum ad pueros in ſimplici narratione czercen- 
dos, ut puro ſcrmoni paulatim aſſueſcant. 


Pa DAGOGUSs, Ar BER Tus. 


Odie mane quota hors expergefactus 
es? A. Ante lucem : quota hora, ne- 
ſcio. P. Quis te expergefecit ? A. Veait (1) 
excitator hebdomadarins cum laterna ſua: 
pulſavit (2) acriter oſtium cubiculi: quidam 


aperuit: excitator accendit noltram lucer- 
nam 


FJ ͤ ů—1hn n . 0% as £A i ak. = 


A 68 


2 = 


„* 


Maturini Corderii Centuria. 71 


nam: elata voce inclamavit : experrecti ſunt 
omnes. P, (3) Narra mihi ordine quid egeris 
ex illo tempore uſque ad finitum cm 
Vos pueri, auribus atque animis diligenter at- 
tendite; ut diſcatis hune veſtrum condiſcipulum 
imitari. A. Experrectus ſurrexi è lecto: in- 
dui tunicam cum thorace: ſedi in ſcabello: ac- 
cepi femoralia & tibialia: utraque indui: calce- 
os calceavi : femoralia ligulis aſtrinxi thoraci : 
tibialia periſcelide ligavi ſupra crura : cingulo 
mæ precinxi: caput diligenter pexui: aptavi ca- 
piti pileolum: togam indui: deinde egreſſus eu- 
biculum, deſcendi infra, urinam in area reddidi 
(4) ad parietem: accepi frigidam è ſitula, manus 
& faciem lavi: os & dentes collui: deterſi man- 
tili manus & faciem. Interea ſignum ad preca- 
tionem datur minore tintinnabulo: in aulam pri- 


vatam convenitur : precamur unà: accipimus 


ordine jentaculum.a famulo culinario: jentamus 
in triclinio ſedentes & quieti, fine murmure, ſi- 
ne ſtrepitu: quos audivi ineptè garrientes, aut 
verba loquentes otioſa, aut etiam laſcivientes 
vidi, amice admonui: qui non paruerunt admo- 
nitioni, (5) detuli ad obſervatorem, ut eos no- 
taret. P. Nemone vobis præerat dum jenta- 
retis? A. Immo hypodidaſcaſus, P. Quid a- 
gebat interea? A. Ille per mediam aulam am- 
bulabat, tenens libr um in manibus, & identidem 
monens obſervatorem, ut notaret ineptè garri- 


entes. P. Nullumne igitur verbum tune licet 


emittere? 4. Immo licet: verum (6) ii de- 
mum notari ſolent, qui diu & multis verbis in- 
eptè 


72 Selecta Colloquiorum 


epte & ſine ullo fructu confabulantur. Czte. 
ram licet omnibus jucundos inter ſe tractare ha 
ſermones de bonis & honeſtis rebus, dum ta- E. 
men id modeſtè fiat, citra clamorem & conten- 


tionem. P. Hactenus ſatisfeciſti mihi: cætera or 
narrabus à prandio, niſi aliquod negotium in- m 
tervenerit. Eamus nunc in anlam ad prandi- j; 


um, (7) ne magiſtro in mora ſimus. A. Au- D 
divi modo ſignum dari, P. Opportune datum. ne 


(x) Excitator hebdomadarius.] He whoſe Turn it wa; co 
to call us up this Week. (2) Acriter.} Smartiy. Soundh, te 
(3) Narra mihi ordine.) Relate to me in order, i. e. be 
particularly, (4) Ad parictem.] Againſt the Wall. (5) 
Detuli ad obſervatorem.] I complained of to the Moni- Pe 
tor. (6) Ii demum. ] Theſe only. (7) Ne magiſtro in mo- ce 
ra ſimus.] That we may not make our Maſter ſtay ( tarm m 
"For us.) 


mk. TY — * — 


COLLOQUIUM IXVf. 


 AxGUuMENTUM. Pauagegus puerum in divinis rebus per 
otium inſtituit. Divinorum bencficiorum comme moratis. 
Chriſti mors eſt ſalus omnium credentium. Lan- 
datur pueri ſtudium ac diligentia. Locus ex Joannis 
Evangelio. 


PæDacocus, AuvGusTINUS puer. 


3 Auguſtine? A. Adſum, præceptor. 
ä . * agunt duo condiſcipuli tui: 
A. Adhuc docentur ab hypodidaſcalo. P. Tu gr 
vero, jamne pronunciaſti contextum præle- ca 
ctionis in craſtinum mane? A. Pronunciavi. m 
P. Satiſne re&e ? A. Satis, gratia Deo. P. W ſu 


Quis 


Maturini Corderii Centuria. 73 


ais te audivit? A, Ludimagiſter. P. Bene 
habet; ſed eſt quod monere te velim, A. 
Ego iſtud audire percupio. P. Sæpenumeròôò 
cogitandum tibi eſt quantum debeas bonorum 
omnium largitori Deo, qui et ingenium & me- 
moriam tam felicem tibi dederit. A. Quid il- 
li non debeam, qui mihi dedit omnia? P. 
Die aliquot ejus beneficia (1) precipua, quem- 
admodum docui te aliquando. A. Dedit mihi 
cœleſtis ille Pater corpus, animam, vitam, men- 
tem bonam, parentes bonos, locupletes, nobiles, 
bene erga me affectos; & qui non modò ſup- 
peditant mihi copiosè omnia ad hanc vitam ne- 
ceſſaria, fed etiam (quod eſt longe maximum) 
me bonis literis, boniſque moribus, tam diligen- 
ter inftituendum curant, ut nihil fit præterea 
requirendum. P. Vere omnia iſta dixifti : ſed 
unum prætermiſiſti, quod eſt ſingulare Dei be- 
neficium. Sein' tu quid fit? A. Sine me pau- 
liſper cogitare, P. Otiosè cpgita. A. Nunc 
ego reminiſcor ; ſed (2) pro magnitudine rei, 
neſcio quibus verbis id poſſim exprimere. P. 
Die tamen quo poteris modo. A. Cogito e- 
tiam atque etiam. P. Dic tandem. 4. Innu- 
merabilia ſunt Dei optimi maximi erga me be- 
neficia, in corpore, in animo, in externis re- 
bus, ſed (3) nullum majus nec dici, nec cogi- 
tart poteſt, quam quod Filium ſuum unicum 
gratis mihi dederit, qui me miſerrimum pec- 
catorem, & ſub Satanæ tyrannide captivum, ac 
morti æternæ deſtinatum redemit, idque morte 
{ui omnium crudeliflima, & maxime ignomi- 

G niosa. 


74 Selecta Colloquiorum 


nioa. P. Satis apte dixiſti, & totidem fers 
verbis, quot alias te docueram. Sed nunquid 
Deus tibi uni hoc tantum beneficium preſtitit? 
A. Minime vero, P. Quibus præterea? A. 
Omnibus quotquot Evangelio fideliter ac vert 
crediderint. P. Age, profer locum ex Joannis 
Evangelio in eam ſeatentiam. A. Sic Deus di. 
lexit mundum, ut Filium ſuum unigenitum da- 
ret; ut omni, qui credit in eum, non pereat, 
fed habeat vitam æternum. Non enim miſit 
Deus Filium ſuum in mundum, ut condemnet 
mundum, ſed ut ſervetur mundus per eum. Qui 
credit in eum, non condemnatur : qui vero non 
credit, jam condemnatus eſt, quia non credit in 
nomen Unigeniti Filii Dei. P. Hactenus ſatis, 
Jed cujus ſunt verba iſta? A. Ipſius Chriſti de 
ſeipſo loquentis. P. Quem alloquitur? A. Ni. 
codemum, qui, ad eum noctu venerat. P. Fa- 
xit ipſe Chriſtus, unicus Servator noſter, ut 
magis ac magis in ipſtus cognitione proficias, 4, 
Faciet, ſpero. P. Perge igitur, ut cœpiſti, a- 
Jacriter ; quod bene vertat Deus in gloriam ſui 
nominis. A. Ita precor, P. Eamus cœna- 
tum. 

(1) Præcipua. ] Principal. Peculiar. (a) Pro rei mag- 
nitudine, neſcio quibus verbis id poſſim exprimere.] 
The Thing is ſo great, that I know not what Words to ex- 


preſs it in. (3) Nullum majus nec dici, nec eogitari po- 
teſt.] No greater can either be expreſſed or imagined. 


— 


COLLOQUIUM LXVI. 


ARGUMENTUM, Pueri a luſu revocantur. N 
| 5 


Maturini Corderii Centuria. 75 


NomENCLATOR, CLAauDiIus, & CLEMENS, 
pueri. 

Eus, pueri, heus, hens. Clau. Quid ela- 
mitas? N. Deſiſtendum eſt à luſu. Clau. 
Eho, inepte, (1) nondum quarta exacta eſt. 
N. Immo ferè ſemihora poſt quartam. Clas. 
Cur non dediſti ſignum? N. Quia tintinnabu- 
i funis fractus eſt. Clau. Clama i Iterum, ſed 
attolle vocem, N. Heus pueri, rectpite vos o- 
mnes. Feſtinate, feſtinate, inquam : urget præ- 
ceptor, C. Define clamare, accurrunt o- 
mnes. ; 


(1) Nondum quarta exacta eſt.) 'Tis net quite four 
o'Clock yet. 


et 


COLLOQUIUM LXVIN. 


ArGuMENTUM. Faceta obſervatoris confabulatio cum pu- 
ero vere candido & ſimplicis ingenii. 


Os ERVATOR, Exxtus. 


U nunquam ſtudes, quando eris doctus? 
En. Id fiet progreſſu temporis, Deo ju- 

vante. Gb, Ree dicis, ſed interim laboran- 
dum tibi eſt, Ex, Atqui ego non ſunrarator, 
0b. (1) Etiam rides ? quaſt Jaborare idem fit 
quod arare. Ex. Scio non idem eſſe. 05. Cur 
ergo fic reſpondiſti ; nonne iſtud ridere eſt ? 
En. Et ridere non eſt malum, quum fit natu- 
rale omnibus hominibus. 05. Pergin' tu nu- 
gas dicere? Eu. Quod dixi verum eſt; & ve- 
rum dicere, non elt nugari: cur me immeritò 
reprehendis? Ob. Jure te arguo, Ez, Quo 
G 2 jure? 


* 


76 Selecta Colloguiorum 


jure? Ob. Quia non ignoras ridere pro iri- 
dere uſitatum eſſe, & tamen ſic accepilti, quaſ: 
de riſu ſim locutus. Ez. Si defendo cauſam 
meam, quid mali facio? 06. Pergis igitur eſſe 
pertinax? profectò ſerĩò notaberis. Ex. Ne, 
quæſo, mihi iraſcaris, mi Martine. O5). Non 
iraſcor, ſed officium meum facio. En. Sed 
audi, quæſo. 06. Quid audiam ? tuas nugas? 
Ex. Audi, inquam, nihil mentiar, Ob. Die 
dreviter: eſt mihi alibi negotium. Ex. In pri- 
mis cuüm tu me admonuiſti, non eram otioſus. 
Gb. Quid ergo? fi nihil faciebas, nonne otio- 
ſus eras? En. (2) Non eram, pace tua dixe- 
rim, Cb. Qui poteſt iſtud fierii En. Dicam 
tibi; etſi (3) tute melius hoc intelligis quam ego. 
Nihil faciebam, ut apparebat : ſed tamen cogi- 
tabam aliquid boni. Ch. (4) Declara iſtud mi- 
hi. Eu. Quum tu facis verſus, ſæpe meditaris 
diu, quaſi fis otioſus: quamvis nunquam fis mi- 
nus otioſus. O5. (5) Pro iſta ætate nimis acutus 
es. Etiamſi tibi, ut ais, otioſus non eras; ta- 
men qui te viderent, poſſent aliter judicare. Ex. 
At ſolus eram. 06. Verum: ſed (6) poterant 
aliqui intervenire. Denique, non fateris cul- 
pam. Eu. Si qua fuit culpa, in eo fuit, quod 
primo aſpectu videbar tibi eſſe in otio, quum 
revera non eſſem. Cb. (7) In eo nitil requiro: 
ſed de irriſione quid 1 En. Certe 
nihil dixi irridendi animo. Quo igitur ? 
En, Jocabar, crede mihi. ye: — En. 
Ut paucis verbis fabulando aliquid ex te addi- 


ſcerem, Cb. (8) Non is ſum a quo multa do- 
cert 


. ceo um act A Ar” . ow 


Maturini Corderii Centuria. 77 


ceri queas. En. Immo tecum multum boni 
ſæpe didici, Ch. Quid tandem vis concludere ? 
En, Ut mihi ignoſcas: quando, ut vides ma- 
lo animo nihil peccavi, quod equidem ſeiam. 
0b. Age, ignoſco: quia videris mihi (9) can- 
didus, & apertus, neque adhue vidi te menda- 
cem eſſe. Eu. Ago tibi gratias, Martine ſua- 
viſſime. 

(1) Etiam rides ?] And do you jeer too? (2) Non eram, 
pace tua dixerim.] With your good Leave be it ſpoken, 
T was not. (3) Tate.) You yourſelf. (4) Declara 
iſtud mihi.] Explain mat, (make that out) to me. (5) 
Pro iſta ætate.] For theſe Years. Conſidering your Age. 
(s) Poterant intervenire.) Might have come in upon 
you in the mean time. (7) In eo nihil requiro.] I ak 
no more about that. (8) Non is ſum à quo multa doce- 


ri queas.] Tam not one that can teach you much. (9) 
Candidus.} Sincere. 


COLLOQUIUM LXIX. 


AxGUMENTUM. Duo aut tres ex domeſticis diſcipulis pre» 
ceptcrem mane ſalutatum veniunt, ut ſciant an omnes 
ſurrexerint. Admonitio præceptoris. Exemplum dili- 
gentiæ obſervatu dignum. 

Fax eis cus, unus diſcipulorum, Px z c roR. 

Alve, Præceptor. P. Salvus ſis per ſeſum 
Chriſtum. An ſurrexerunt omnes? F. 

Omnes, præter parvulos. P. Num quis zgro- 

tat? F. Nemo, gratia Deo. P. Quid agitur? 

F. Alii ſe induunt; alii jam ſtudent gnaviter. 

P. Adeſtne vobis Hypodidaſcalus? F. Jamdu- 

dum. P. Ite igitur precatum, voſque diligenter 

commendate Domino Deo per Jeſum Chriſtum 
de precatorem noſtrum, deinde pergite in ſtu- 

G 3 diis 


78 Selecta Colloquiorum 
diis veſtris, uſque ad horam jentaculi. F. Ita 
ſolemus, præceptor. P. Credo equidem : ſed 
quia fere ſomniculoſi eſtis ac negligentes, ideir- 
co ego admoneo vos ſæpiùs. F. Gratiam ha- 
bemus, præceptor humaniſſime. (1) Nunquid 


vis præterea? P. Dic famulo, ut mihi togam 
adferat. | 


(1) Nunquid vis preterca ] Have you any further 
Commands? 


—— 


COLLOQUIUM LXX. 


ArGumEenTuM. Interrogatus guidam de concione ſacra 
nihil ſcit reſpondere : — nd a præceptore. Parum 
abeſt quin vapulet : ſed precibus exorat veniam. 


Pg =ceeror, GEoRkGi1vs, 


Dfuiſtine hodie concioni ſacræ? C. Ad- 
| fui. P. Qui ſunt teſtes? CG, Multi ex- 
condiſcipulis, qui me viderunt, teſtari poſſunt. 
P. Sed (1) producendi erunt aliquot, G. Pro- 
ducam, quum jubebis. P. (2) Quis habuit 
concionem ? C. Dominus N. P. (2) Qota ho- 
ra incepit? G. Septima. P. (3) Unde ſum- 
pſit thema? C. Ex epiſtola Pauli ad Romanos. 
_ capite? C. Octavo. P. Adhuc be- 
ne reſpondiſti: nunc videamus quid ſequatur. 
Ecquid memoriæ mandaſti? G. Nihil quod 
referre poſſim. P. Nihilne? cogita pauliſper: 
& vide ne turberis: quin eſto animo bono. 
Certè, præceptor, nihil poſſum reminiſci. P. 


Ne verbum quidem? . Nihil prorſus. P. 


Hem, verbero ! quid igitur profecilti ? n_ 
| cio, 


82 4 % — 2 a.,0, 3 


— 
Lead 


es . an © appar. „ 


— 


NF. a. . ©. FT » 


” 


Maturini Corderii Centuria. 79 


ſcio, niſi quia fortaſſe interim à malis abſtinui. 
P. Iſtud quidem eft aliquid : fi modo fieri po- 
tuit, ut malo omnino abſtinueris. C. Abſti- 
nui quoad potui. P. (4) Fac ita eſſe: non ta- 
men ſatisfeciſti Deo: quum ſcriptum fit, De- 
clina a mals, & fac bonum. Sed dic mihi, 
quæſo, qua gratia illuc iveras potiſſimůum? 6. 
Ut aliquid addiſcerem. P. Cur id non feciſti ? 
G. Non potui. P. Non potuiſti, nebulo! im- 
mo noluiſti, aut certe non curaſti. G. Cogor 
fateri. P. Quæ res te cogit? C. Conſcientia 
mea, quæ me accuſat apud Deum. P. Rectè 
dicis; utinam exanimo. G. Equidem ex ani- 
mo dico. P. Fieri poteſt: ſed age, (5) quid 
fuit cauſæ, quamobrem nihil memoriz manda- 
veris? C. Negligentia mea: non enim dili- 
enter audiebam. P. Quid igitur faciebas? G. 
dentidem dormiebam. P. Ita ſoles: ſed quid 
agebas reliquo tempore? C. Cogitabam mille 
ineptias, ut ſolent pueri. P. An tu adeò puer 
es, (6) ut non debeas attentus eſſe ad verbum 
Dei audiendum ? E. Si attentus eſſem, poſſem 
aliquid proficere. P. Quid igitur meruiſti? G. 
Verbera, P. Meruiſti profeao, (7) idque lar- 
giſhme. G. Ingenue confiteor. P. (8) Ver- 
ho tenus, opinor. C. Immo certe ex animo, 
P. Fortaſſe: ſed interim para te ad plagas acci- 
piendas. G. Ah, præceptor, ignoſce, obſecro ; 
peccavi, fateor, ied nulla ex malitia. P. Atqui 
tam ſupiaa iſta negligentia proxime ad mali- 
tiam accedit. G. Non equidem inficior : ſed 
tuam imploro clementiam per Chriſtum Jeſum. 


P. Quid 


* " : 


. * — 


80 Selecta Colloquiorum 
P. Quid igitur facies, ſi tibi ignovero? G. Fa- 7 
ciam poſthac officium meum, ut ſpero. P. Ad- 


x n 

dendum erat, Deo juvante: ſed id parum curas, m 

G. Immo, præceptor, adjuvante Deo, præſta- t 

bo poſthac officium. P. Age, (9) condono te 

culpam tuis Jacrymis: tibique (10) ea lege ig- d 

| noſco, ut promiſſi memineris. G. Gratias a- c 

go, præceptor humaniſſime. P. Eris apud me p 

in maxima gratia, fi promiſſa ſervaveris. 6. fi 
Faxit Deus optimus maximus, ut pollim. P. 

Faxit, precor, - q 

(z) Producendi erunt aliquot.} Tibi ſc. You muſt pra- U 

duce ſome. (2) Quis habuit concionem ?] #/ho * P 
(3) Unde ſumpft thema ?} Whence took he his Text? 

(4) Fac ita eſſe.] Put the Caſe it were ſo. (5) Quid 6 
foit cauſz, quamobrem nihil memoriæ mandaveris !] 

What was the Reaſon you remembred (retained) nothing? | 

(6) Ut non debeas attentus eſſe ad verbum Dei audi- A 
endum ?] That it is not your Duty to be attentive to the 
Word of God. That it ſnould not be expefted of you tc, 
&c. (7) Idque largiſſimè ] And that moſt richly, (8) 
Verbo tenus.} From the Teeth outward. (9) Condo- 
no culpam tuis lacrymis.] I pardon the Fault upon the 
Account of your Tears. Your Tears have ſaved you. (10) 

Da lege, ut promiſſi memineris.] Upon this Condition, 7 

that you remember your Promiſe, 8 

EY b 

COLLOQUIUM LXXI. P 

ArGUMENTUM. Duo fratres ituri domum, monentur 4 q 

preceptere de teſtimonio adferendo, aut teſte adducendo. u 

Jopocus, PRECEPTOR, ( 

T Icetne mihi exire una cum fratre? P. n 

_4 Quid cauſz et? 7. Ut mater emat no- J 

{ 


bis calceos ; deinde, ut tonſorem adeamus. P. 
Quid 


Maturini Corderii Centuria. 81 


Quid ed? 7. Reſectum capillos. P. Quid 
nunc opus eſt? 7. Ut cras (ft Dominus per- 
miſerit) inviſamus patruum. P. Ite, & ma- 
ture redite ad ſtudium. Sed heus, pueri, adfer- 
te mihi à matre (1) teſtimonium in craſtinum 
diem, aut teſtem adducite. J. Deo juvante, id 
curabo diligenter. (2) Nunquid aliud vis, 
Præceptor? P. (3) Ut meis verbis matrem of- 
ficiosè ſalutetis. 

(1) Teſtimonium. ] A Note. A Certificate. (2) Nun- 
quid aliud vis? Have you any further Commands? (3) 


Ut meis verbis matrem officiose ſalutetis.] That youre* 
member me kindly to your Mother. Volo. ſc. 


— 


COLLOQUIUM LXXU. 
ARGUMENTUM. Puer ſuam patri in ſcribenda novaturus 
operam, a preceptore petit veniam, & jubetur paſtero die 
aſſere tejlimonium. 


LamBERTUS, PRECEPTOR. 


Icetne abeſſe hora ſecunda. P. Quid ha- 
bes negotii? L, Pater eget opera mea, 
Y. Qua in re? I. Ut ſibi aliquid ſeribam. P. 
Sed interim non reddes quæ preſcripta ſunt vo- 
bis? L. Jam edidici. P. Factum bene. I. 
Placetne tibi audire me? P. Cras audiam, 
quum licebit per otium. L. Permittiſne igitur 
ut abſim, præceptor? P. Age, permitto : ſed 
(1) ita, ne craſtino die ſeriptum à patre teſti- 
monium adferre negligas. L. Ego ſemper tibi 
adfero, aut à patre fcriptum, aut à noſtro famu- 
lo, patris nomine. P. Rectè facit pater. Suat 
enim 


8 


82 | Selecta Colloquiorum 


enim multi qui me paſcunt mendaciis. Nune 
abi, & (2) patri dic ſalutem verbis meis. I. 
Faciam, præceptor. 

(1) Ita, ne negligas.] Upon this Condition that you 


neglett not, & (2) Patri dic ſalutem verbis meis.] Give 
my ſervice to your Father. 


— — —— T2 


COLLOQUIUM LXXIII. 
ARGUMENTUM. Orontius ſartarem aditurus, 
OronTius, PRECEPTOR, 


» Icetne exire? P. Quo? O. Ad ſartorem. 

P. Quid ed ? O. Ut mihi tunicam facien- 
dam metiatur. P. Quæ tibi eſt materia? 0. 
Niger pannus. P. Ubi eſt? O. In arca mea. 
P. Sartor autem quis tibi eſt? ©. Petrus Syl- 
vius. P. Eſtne peritus artifex? O. Sic audivi: 
& eſt notus patri meo, qui juſſit ut illum adirem. 
P. Ubi habitat? ©. In vico Xenodochii. P. 
(1) Non nimis longe eſt : cave diſcurras. 0. 
Cavebo. P. Facile à me veniam impetrant qui 
nunquam fallunt. O. Avertat Deus ut un- 
quam fallam. 


(1) Non nimis longs eſt.] Tis not. ver- far of. 


— 


— 


COLLOQUIUM LXXIV. 


ArRGUMENTUM, Paulus ad ſartorem iturus, & eadem 
opera ad tonſorem. 


PavLus, MacisTER, 
I Icetne prodire, præceptor? M. Qud? P. 
| Primum ad ſartorem, deinde ad toniorem- 


M. Cur, 


a Gd „ „eee enen BH hn 


Maturini Corderii Centuria. 
M. Cur ad ſartorem? P. Ut curem tibialia re- 


fcienda. M. Suntne lacerata? P. Adeò lace- 


rata ut vix induere poſſim. M. Cur ad tonſo- 
rem? P. Ut illi oſtendam ulcus, quod mihi 
(1) his diebus ſubortum eſt in femore, M. De- 
tege, ut videam. P. Vide, quando ita placet, 

. Eſt furunculus. P. Ita conjiciebam, M. 
Quum aperueris tonſori, roga illum ut empla- 
ſtrum ulceri aptum adhibeat. P. Faciam quod 
ſuades. M. Sed nunquis eſt, qui tecum pro- 
dire velit? P. Immo joannes Fluvianus. M. 
— 7 habet negotium? P. Tonſorem quoque 
vult adire. M. Ite igitur una, & redite ſimi- 
liter. P. Nunquid vis præterea? M. Ut ma- 
turetis reditum, ne merendã veſtra mulctemini. 


(1) His diebus.] Lately. A few Days ſince. 


—Bv — _— 


COLLOQUIUM LXXV. 


AxGUMENTUM. De ſuburbana deambulatione. Pretorius + 
& Duintinus veniam impetrant eundi umbulatum, ut, + 


ceteris ludentibus, liberias & jucundius colloguantur- 


Dei laudandi argumentum cultoribus ejus nunquam 
deeſt. 


Px=TORIUS, PRECEPTOR, QUINTINUS, 


Receptor, licetne pauca ? P. Loquere. Pr. 
Nos duo proponebamus, fi tibi ita vide- 
tur, ire, dum cæteri ludunt, foras ambulatum, 


P. Quo vultis ire? Pr. In proxima ſuburbana, | 
P. Quid autem agetis ambulantes? ©, TraQs... 


bimus colloquium aliquod. Pr. Sed de boais & 
| ho- 


— 


* 6 
8 Selecta Colloqurorum 
honeſtis rebus. ©, Hæc temporis ſerenitas, & 
tam pulchra terræ facies (1) præbebunt nobis 
honeſtum aliquod argumentum. P. Nunquam 
deeſt Dei laudandi materia, (2) duntaxat veris 
ejus cultoribus. Pr. Nunquam profecto: ſed 
ut ad propoſitum revertamur, permittis nobis, 
przceptor, extra urbem prodire? P. (3) Niſi 
mihi perſpe&a eſſet veſtra perpetua fidelitas, & 
verus amor literarum, (4) nunquam permitte- 
rem: præſertim quum pravi adoleſcentes me 
ſæpe in hoc genere fefellerint. Vos igitur pro- 
dite: deinde (5) matue ad cœnam revertimini, 

(1) Præbebunt nobis honeſtum aliquod argumentum ] 
Will ſuggeſt to us (furniſh us with) ſome commendable 
Subjeft. (2) Duntaxat veris ejus cultoribus.] To the 
true 22 4 of bim at leaſt (3) Niſi mihi perſpecta 
eſſet.] Unleſs I were throughly ſatisfied of. (4) Nun- 
quam permittere.] I'd never give you leave. Nun- 
— for non or neutiquam. (5) Mature.) In good 

ime. 


— 


COLLOQUIUM LXXVI, 


ArGUuMENTUM. 1twrus domum ob levem cauſam, non im- 
petrat, adeoque objurgatur. Exemplum obſervatu dig- 
num: ne pueris curſitare temere permittatur. 

Roporr gos, PRECEPTOR. 


Tcetne prodire? P. Quo? R. Domum. 


P. Hem, tam ſæpe itare domum? R. 


Mater juſſerat, ut ego & frater ſe adiremus ho- 
die. P. Cujus rei gratil? R. Ut ancilla veſti- 
menta vobis excuteret. P. Quid-iſtud ? ſunt. 


ne Vobis pediculi? R. Et multi quidem. — 
ur 


5 


Maturini Corderii Centuria. 


Cur uxorem meam non admonuiſtis? R. Non 
auſi ſumus. P. (1) Quaſi verò illa ſit uſque 
adòo difficilis. Ancillam habet ea potiſimum 
oratia, ut veſtriim omuium curet munditiem; 
nec vos ignoratis illud, ſed gaudetis matris in- 
viſcendæ occaſionem vobis dari, Vos igitur ma- 
nete: cras ego curabo ut vobis excutiantur ve- 
tes. R. Sed mater nos objurgabit. P. Egomet 
eam placabo: quieſcite, / 

(1) Quaſi very illa fit uſque adeo difficilis.} As tho', 
I warrant, ſhe were ſs very rugged, rough, ſour, croſs, pee- 
viſh, ill-temper'd hard to pleaſe. 

COLLOQUIUM LXXVII. 
ArGUMENTUAM. Suidam puer pairis nomine preceptorent 


in hortos invitat. Praceptor obiter aliquid docet ad mores 
pertinens. 


Aborrhus, PREACEPTOR. 


Alvus fis, preæceptor. P. Auſpicato adve- 


nis: quid nuncias? A. Orat te pater 


meus, ut (1) animi causâ eamus una in hortq; 
ſuos ſuburbanos. P. Ad eam rem nos invitat 
ſerenitas : & nunc ſumus feriati. Sed quid illie 


aſpectu jucundum videbimus? A. Varias & 
pulchras arbores cum ſuis fructibus, item herba- 
rum & florum miram varietatem. P. Nihil 
elt illis rebus hoc tempore jucundius. A. (2) 
Ea eſt Dei erga nos beneficentia. P. Quam qui- 
dem aſſiduis laudibus proſequi debemus. A. 
Sed vereor (3) ne patri in mora ſimus. P. 
Tantiſper exſpecta dum togam muto, ut ſim ad 
ambulandum expeditior, Jam paratus wo 

| unc 


* 


_ $547 


| 


8 


** 2 a. A. 
. b l r * 


4 36 p _ p, 8 — 
i N 3 0 e nn ah. E 
a 6 RR. 1 
J ͤ „ — — 5 +. 


Sele Colloquiorum 
nunc eamus, Sed eſtne domi pater? A. Præ 
foribus nos exſpectat. P. Bene res habet: (4) 
vide ut eum decenter ſalutes. A. De hoc, te 
docente, ſæpe admoniti fuimus. i 

(1) Animi eaus f.] For our Recreation. (2) Ea. ] Such, 
(3) Ne patri in mora ſimus. ] Leſt we ſbouid make my Fa- 


ther tarry for us. (4) Vide ut eum decenter ſalutes.] See 
ven make him an handſome Leg. 


— * 


8 — 


— 


COLLOQUIUM LXXVII. 


ArGUMENTUM., Divinis rebus omnia poſt ponenda ſunt : ſed 
fere contra fit. Homo ſemper homo eſt, niſi divino Spi- 
ritu renovatus. Exemplum hominis qui eadem facit 
quæ in aliis reprehendit. Turpe ft doctori, &c, 


Bar Tris TA, CLEMENS. 


UR non interfuiſti hodiernæ concioni? C. 
Occupatus eram in ſcribendis literis. J. 
Non poteras differre negotium? C. Urgebat 
tabellarii feſtinatio. B. Atqui præceptor docet 
nos omnia poſtponenda eſſe Dei negotiis. C. 


Docet quidem, neque id mihi dubium eſt: ſed 


nunquam fumus adeo perfecti, quin ſæpe Deum 
terrenis iſtis poſtponamus. B. Iſtud malum. 
C. (1) Peſſimum verò: ſed ſemper homines ſu- 
mus, niſi Deus nos Spiritu ſuo immutaverit. 
Sed, dic, quæſo, (2) fuitne frequens auditori- 
um? B. Non admodum: pro more ſolito. C. 
Unde fit iſtud ? B. Ignoras populum nunc eſ- 
ſe occupatum in vindemiis? C. Non ignoro: 
ſed non poſſunt homines divinis rebus unicam 
horam impendere ? B. De hoc non eſt meum 
8 - reddere 


* * — —_ 


a " * 


* { * A 
Maturini Corderii Mturia. 87 
reddere tibi rationem: hoc tantùm dico: Turpe Ml 
eft doctori, cum culpa redarguit ipſum. C Pa- 
pz! Quantum colaphum impegilti mihi? Vale, 
verbum non amplius addam. 3B. Eſto igitur a- 
lias prudentior. 
(1) peſſimum vero.) Very bad indeed. Verd is Em- 


phatical. (2) Fuitne frequens auditorium ?] Auditori- 
bus ſc. Vas there a full Auditory? 


COLLOQUIUM LXXIX. 


ArRGUMENTUM, Puer a patre commendatus preceptori. 
Verus amor Patris in filium. Correctio necefiaria pue- 
ro, Pœna etiam injuſta ferenda eſt, & quare : Chri- 
ſtis pro nobis paſſus immerito, Optatum pium & 
ſanctum. Adhortatio ad diligentiam, Exemplum 
pueri ſtudioſi & obedientis. 


BoxiFacivs, CLavpivs, 


Ur patrem tuum venifſe hodie in gym- 
nafium, C. Verum audiviſti. B. Qua 
yenerat gratia, C. (1) Ut pro meis alimentis 
præceptori numeraret pecuniam : ſimul ut me 
illi commendaret. B. Nunquamne te commen- 
dirat? C. Immo ſæpiſſimè. B. (2) Quid ſibi 
vult iſta commendatione tam frequenti? C. 
Amore vero me proſequitur. B. Quid tum? 
C. Ideo cupit me diligenter erudiri. B. Quid 
ft commendet ut ſæpiùs vapules? C. Ea eſt 
fortaſſe cauſa, ſed quid inde? non (3) propte- 
rea me diligit minus. B. Unde iſtud colligis ? 
C. Quia puero tam neceſſaria eſt correctio, 
qua a alimentum. B. Verum quidem dicis ; 
led pauci ita judicant. Nemo enim elt, (4) 

H 2 quin 

= 


1 

88 Serlta Colloguiorum 
quin panem quam virgam malit. C. Tllud eſt 
naturaſe omnibus: quis neget? ſed tamen pa- 
tienter ferenda eſt pœna, præſertim juſta. g. 
(5) Hæc habetur in libello morali ſententia. 
Qusd merito pateris, patienter ferre mements. 
Sed quid {1 pœna fit injuſta? C. Ex quoque pa- 
tienda eſt nihilominus, B. Cujus caua? C. 
Propter Jeſum Chriſtum, qui mortem injuſtiſ- 
ſimam, eamque acerbiſſimam, tulit pro pecca- 
tis noſtris. B. Utinam id nobis in mentem veni. 
ret, quoties aliquid patimur. C. Preceptor id 
nos ſæpe admonet, quoties occurrit occaſio, 
ſed. (6) ſurdis narratur fabula, ut eſt in prover- 
bio. B. Ergo demus operam, ut ſimus poſthac 
diligentiores. C. Ita faxit Deus. 


(x) Ut pro, Cc.] To: pay my Maſter for my Board. 


(2) Quid ſibi vult ?] What does he mean? (3) Proptc- 
rea] Therefore. For that reajon. (4) Quin panem 
quam virgam malit.) Ferre ſc. But had rather have q 
Bit than a Knock. (5) Hæc habetur in libello morali 
ſententia.) There's this Sentence in our Book of moral 
Sayings. (6) Surdis narratur fabula.] He tells his Tal? 
4. jo them that don't bear him. 


7 hl. _ OY — * 


— 


COLLOQUIUM LXXX. 


ArGUMENTUM. Duidam ultro vult venire habitatum in 
gymnaſio, gaudet amicus ejus, eumgue ad maturan- 
dum bortatur. Patris lenitas in filium. Conſilium ex 
Deo profectum. Plerique pueri habitationem in ſcbo- 
Is tanquam carcerem refugiunt. Improbi adoleſcen- 
tes a ftudio probos abſterrent. Aliquot gepera exercita* 
tionis ſcholaſiice, præcipue in Latine loguendo. Homi- 
num maledictis augetur opus Dei, tantum abeſt ut 


retardetur. Præceptor in ſchola ſevericr quam inter 
I 
66H 


** — * — =_ \ 
. * 


NMaturini Corderii Centuria. 89 


domeſticos : & quare Magiſtri gravitate ſchola in of- 
ficio continentur. Diſcipline ſcholaſticæ bona. Qrivus 
n rebus inducantur adoleſcentes in amorem literarum. Præ- 
ceptor bonus 4 ſtudioſis diligitur. Diſciplina ſeve- 
verior quibus adhibenda. Mens bona & ſincerum 
judicium à Deo. Exemplum rariſſimum adoleſcentis qui 
ultro querit in ſcbola habitare. 


Dominicus, Erasmus, 


. Eſcis quid mihi his diebus in mentem ve- 
nerit. E. Quid iſtud, quæſo? D. Co- 

gito in gymnaſium me recipere. E. 5 in 
gymnaſium? habitandi causa ? D. (1) Non ut 
inquilinus habitem, ſed ut vobis convivam in 
menſa præceptoris. E. Utinam illud ex animo 
ac vere diceres ! D. Ex noſtra mutua (2) con- 
ſuetudine atque amieitia (3) deberes ſatis intel- 
ligere, me nihil apud te neque fimulare, neque 
diſſimulare ſolitum. E. Planè iſtud jampridem 
intelligo: ſed, audito ex te iſto verbo, me ra- 
puit affectus in eam exclamationem ; ita pror- 
ſus oblitus eram mei. D. (4) Non aliter di- 
ctum tuum accipio: ſed ad rem. Pater quidem 
non cogit me: ſed ex vultu & verbis ejus ſatis 
video id illi placere maxime, E. (5) Nempe 
hoc illud eſt: novit pater tuus, vir prudentiſ- 


4 ſimus, (6) liberalia ingenia cogi nolle, duci fa- 
5 eile. Sed tamen non dubito id fieri Divini in- 
ba ſtinctu Numinis. Tu vero quid judicas? D. 
- In eadem ſum ſententia: præſertim quum ego 
4 quoque in eam partem ſponte propendeam. ZE. 


Magnum argumentum iſtud efſe ex Deo (7) 
5 conſilium. D. (8) 1 ego crediderim, Nam 


3 qui 


1 


90 Selecta Colloquiorum 


qui ad eam rem coguntur à parentibus, ſerè 
quærunt ſubterfugia, quibus detrectent impe- 
rium. E. Ego (ut fatear ingenuè) aliqando 
id in me ſum expertus, (9) ante ſeilicet quam 
ingreſſus eſſem. Quid enim cenſes ? audiebam 


ex iſtis Satanæ mancipiis tot maledicta, tum de 


præceptore, tum de difciplina, ut mihi viderer 
| carcerem aut piſtrinum ingredi verias quam 

gymnaſium. (10) Quod fi tu quoque in ali. 
- quam ejuſmodi peſtem incidifles, non dubium 
eſt, quin ille manibus pedibuſque obnixe cona- 
tus eſſet te abſterrere ab iſto tam ſancto propo- 
ſito. D. Nemini adhuc palam feceram. E. 
Quaod mihi dicis non eſt palam facere? D. Sa- 
tis ſcio, ſed mihi iſtud excidit ex Terentio. 
Nunc pergamus ad reliqua. E. Quid reſtat, ni- 
ii ut Deum preceris, (11) & pergas gnaviter in 
ſententia? Audies de quotidiano victu in noſtra 
menſa; de præceptoris & hypodidaſcali famili- 
Aritate in audienda prælectionum repetitione; 
die facilitate præceptoris in ipſo convictu; de 
Allo à cœna placido ſtudiorum certamine; de li- 
bertate colloquendi per otium de honeſtis re- 
bus; de libera (12) inter nos reprehenſione. 
D. De his (inquam) omnibus ſatis multa nar- 
Talti mihi alias: quz quidem valde placent o- 


mnia: mihi tamen nihil videtur utilius, quàm 


illo perpetua Latinè loquendi exercitatio. Quis 
enim major eſt ſtudiorum (13) fructus? quid 
, Honeſtius ? quid jucundum magis ? præſertim 
ui alius alium fine odio aut invidia libere re- 
prehendit? E. Quid, quod vici in earum re- 
= - rum 


on, nn fRhReRE>O des e =, .;c was 


— 
* 


2 8 Sd © ow 


* Land * —_— » * oy 


„ „ 2 A Aa 65> £2 .4 


„ 
-F 


A. Maturini Corderii Centuria. 91 
rum certamine, pudore tantùm puniuntur, vi- 


ctores etiam præmio donantur? D. Omnes de- 
nique veſtræ exercitationes, vel auditu ipſo, me 


delectant mirifice. E. Quanto magis illud di- 


ceres, ſi videres iſta; fi dum geruntur inter- 
eſſes? D. Ego (Deo volente) interero. E. U- 
tinam propediem. D. (14) Ita ſpero quidem: 


unus tamen mihi reſtat ſcrupulus, quo me facil> Ml 


{fi voles) liberabis. E. Faciam (15) bond fide, 


ſi potero: ſed interim vide ne nodum in ſcitpo 
quæras, ut antea videmus in Terentio. Age, 
qui tandem ferapulus iſte eſt? D. Suſpecta eſt 
mihi veſtra diſcipſina ſcholaſtica: non quòd ye- 
lim ob id incepto deſiſtere: ſed ut alarrins ve- 
niam & jucundſũs, ubi de eo audierd. E. (16) 
Niſi tu is effes, qui (ut ego novi) me nee va- 
num nec mendacem exiſtimas, equidem mallem 


de hoc omnino tacere, quàm ea tibi referre 
quæ ſentio. D. 8 | 
difficile eſt ea veriſimilia ſacere, quauquam atio- 


Quid ita tandem? E. Quia 


qui veriſſima, quum de his vulgus hominum 
peſſima quæque dieat & judicet. D. Quorſum 
iſtud queſb ? 
cits (17) aded male audit noftra diſciplina inter 
iſtos idiotas, ut mirum fit unum aliquem habi- 
tare in ſchola noſtra velle: tametſi (quod eſt o- 


pus Det) quo pejùs audimus: eo plures ad nos 


conveniunt. D. Non opus eſt tam long inſi- 
nuatione: die mihi planè omnia: ne timeas: 
non me abſterrebis. Omnia (18) precepi, atgue 


animo mecum ant peregi. E. Adverte igitur 
animum: dicam breviſſimè quicquid 2 | 
| - >; 


E. Nam improborum menda- 


92 Selecta Colloaquiorum 


eiſe momenti videbitur, Inprimis illud velim 
tibi perſuadeas, præceptorem eſſe nobis multò 
humaniorem quam in ſchola appareat. Tam 
enim familiariter verſatur inter nos, quam pru- 
dens pater ſolet inter liberos, Cur igitur (in- 
quies) eſt palam tam ſeverus? Reſpondeo : quia 
ſine tali ſeveritate (ut ex ipſo audivi, quum ali- 
quando familiari cuidam narraret) tanta turba 
ſcholaſtica, tamque variis moribus prædita, nec 
coerceri, nec in officio contineri poſſet. Suo 
enim quiſque more, ſuo quiſque arbitratu vel- 
Jet vivere. D. Quin etiam miror ego mecum 
ſepiſlime tantam eſſe in tota ſchola reveren- 
tiam, tantum ſilentium, tantam denique mode- 
ſtiam. F. Multò magis mirarere, fi unquam vi- 
diſſes ſcholas (19) paganicas. D. Vidi aliquan- 
do, atque conſideravi diligenter, Plus eſt ſi- 
lentii in gymnaſio noſtro ſexcentenario, quam 
quadraginta puerorum, immo triginta, in iſtis 


ne ſis (20) orator Aſianus. Jam enim incipit 
- oratio tua quaſi (21) longius aberrare. E. At- 
que etiam interpellas ipſe. D. Nihil extra pro- 
poſitum dixi : ſed nunc proſerquere. E. Vis 
(22) in ſumma dicam tibi? diſciplina hzc do- 
meſtica, licet paucis improbis odioſa videatur, 
bonis tamen & ſtudioſis propter utilitatem valde 
placet. Nam ſi (23) domi res eſſet diſſoluta, 
quid nobis tutum foret contra Oran & 
petulantium inſultus? que nobis quies ? quæ ſtu- 
diorum tranquillitas? Itaque diſciplina ipſa ve- 
ris ſtudiorum amatoribus eſt perfugium, & quaſi 
pro- 


ſcholis trivialibus. Sed perge, quæſo: vereor 


2.2 e. e %% & = DU err 


22 


2 


A © =» 


Rk On 


Maturim Corderii Centuria. 93 


propugnaculum, non fecus ac natus portus in 
terapeſtate; Denique, quiſquis ex inter nos pa- 
ciſicus, & ad redè ſemper agendum paratus, 


is eſt + diffiplina- tutifimus. (24) Nee vero 


id agit prezceptory ut nos plagis & verberibus 


trahat ad Iſterarum ſtudia, ſed nos potius in- 
ducere nititur, his maxime rebus, honeſta & 
(25) liberali tractatiaſe, benevolentia, huma- 


nitate, & (26) facilitate morum, beneficiis, de- 
nique virtutis & ſtudiorum amore. Ex quo fit, 


ut major pars noſtr um ſie affecta fit, ut illi ex 


animo parere ſtudeat: eum caveat offendere, 
eum tanquam parentem diligat, obſer vet, reve- 
reatur. D.*Alioqui diſeipulorum officio non 
fungeremini. E. At ſunt quidam verberones, 
qui nec Deum timent, nec parentes, nee ver- 
bera : qui et literarum ſtudia oderunt cane pe- 
jus & angue; ut verbis utar Foratii: talibus 
(inquam) ſevera interdum adhibetur diſciplina, 
quia videlicet neceſſitas cogit. D. (27) Sat ha- 
beo. Nunc enim video (28). 40 f ſpectet 
veſtræ diſcipline ſeveritas. E. Nimirum ut 
mores bonos tueatur, malos autem ut eorrigat 
aut expellat. D. (29) "po? diſeiplinam iſtam 
ſane deoſculor, tantum abeſt ut reformidem. 

Te autem, mi Eraſme, (30) amo equidem de 
ita loquendi libertate, qua mit ſtimulos acrio- 
res addidiſti. E. Ego vero immortales gratias 
ago Patri cœleſti, qui tibi mentem bonam de- 
derit, & ſincerum judicum. D. Vale igitur, 
& me, ſi Dominus permiſerit, exſpecta in pro- 
ximam hebdomadem. Iterum vale, & ince- 


ptum 


. 


94 Selecta Colloguiorum 


ptum noſtrum tuis precibus Chriſto commenda 
etiam atque etiam. E. Precor tibi noctem quie- 
tam, & ſomnium placidum. 


(1) Non ut inquilinus habitem, ſed ut vohis convi- 
vam. ] Not to reſide as a Lodger, but to diet with you. (2) 
Conſuetudine. Acquaintance. Familiarity. (3) Deberes 
ſatis intclligere.) You might have Reaſon to be ſatisfied, 
(4) Non aliter dictum tuum accipio : ſed ad rem.] De- 
veniamus ſe. I take your Meaning to be no otherwiſe ; but 
to the Purpeſe. (5) Nempe hoc illud eſt.] Lock ye, this 
is the thing. (6) Liberalia ingenia.] Ingenuous (genteel) 
Diſpoſitions. Generous Tempers. (7) Conſilium. ] Parpsſe. 
Reſolution. (8) Id ego crediderim.)] I can't but think /o. 
() Ante ſcilicet quam ingreſſus eſſem.] Before, I mean, 
JT entered the College. (10) Quod fi tu quoque in ak. 
quam ejuſmodi peſtem incidiſſes.] Now had yon likewiſe 
bappened (alighted upon) ſome ſuch vile Fellow. (11) Et 
pergas gaaviter in ſententia.] And to go on ſteadily ( ſtur- 
dily ) in your Reſolution. (12) Inter nos.] One amongſt 
another. (13) Fructus.] Advantage. Benefit. (14) la 
ſpero quidem.) I hope ſo at leaſt, (15) Bonk fide.) 
Faitbfully. Honeſtly. Sincerely. (16) Niſi tu is eſſes.] 
Tf you were not a Perſon. (17) Adeo male audit. ] 1s fo 
ill reported of. Suffers ſo much. (18) Pracepi.] I bave 
concei ved in my Mind before-hand. (19) Scholas paga- 
nicas.] Country Schools. (20) Orator Aſianus.] An A- 
Han (a tedious, impertinent) Haranguer. (21) Longius 
aberrare.] To ramble too far. (22) In ſumma.) Ins 
Word, (23) Si domi res eſſet diſſoluta.] IHF our Govern- 
ment were looſe at bome. Tf there were ns Order kept at 
home. (24) Nec Td id agit præceptor, ut nos tra- 
hat.] Nor is this the Deſign of our Maſter, to Fale us. (25) 
Liberali tractatione.] By 2 Treatment. (26) 
Facilitate morum. ] By Gentleneſs of Behaviour. (27) 
Sat habeo.] I am ſatisfied. (28) Quorſum ſpectet ?] 
Whither (to what) tends. (29) Ego fans deoſculor.] 1 
am perfetily in love with. (30) Amo te de iſta lo- 
| quendi 


0 
v 
b 
q 


„ 


— 


— 


Dd» r vErEE SD %r 7 ey. 


* 


* = 'W 


. om. TY. Oo 


hand — — — 


in 


1 
— 
li 


Maturini Corderii Centuria, 95 


quendi libertate.] I am obliged to you for that Freedom 
of Talk. 2 


COLLOQUIUM LXXXI. 


ARGUMENTUM. Tres pueri pedagogum ſuum quaſi de im- 
proviſo adeunt : ſuam quiſque pronunciat ſententiam, ut 
ipſos ducat geambulatum : ille concedit libenter. Sic ſtu- 

ioſos pueros tractare decet, ut fint ad ſuum munus 
obeundum alacriores. 

DesiDERIUs, ERASs uus, FrRANnCiscus, Fox- 

TANUS Pædagogus. 
Quod caret alternd requie, durabile non 
. eſt. Hæc reparat vires, feſſaque mem- 


bra novat. Ovid, E. Nec me offenderit luſus 
in pueris ; eft & hoc alacritatis ſignum. Quin- 


til. Fr, Nulla res eft que perferre poſſit con- 
tinuum laborem. Idem, F. Video (1) quor- 
ſum ſpectant iſta, nimirum ut vos ambula- 
tum ducam : ſed eandem cantilenam ſemper 


fere recantatis, ut ſolent veſtræ avicule, D. 


Ul ergo vis dicamus, præceptor? F . Dicite 


paſthac ſuam quiſque ſententiam ex Novo 


Teſtamento. E. Euge, nihil erit nobis facili- 
us, habemus enim in promptu (2) multam 
earum copiam. Vis ergo, præceptor, ut jam 
nunc incipiamus? F. Sane velim, quando (ut 
ais) tanta eſt vobis copia. Fr, Quis incipiet ? 
E. Tu, Deſideri, vis honoris tui causa hujus 
rei ſpecimen edere. D. Id ego libenter fa- 
ciam : ſed Dei honoris causa. F. Laudo iſtud 
verbum. Divinus enim honor & gloria omni- 
bus in rebus eſt præferenda. Eja, incipe, fi 
quid habes. D. Nift abundaverit (3) Juſtitia 


veſtra 


— — — _ N S 
— . A — WS. , = n * 
p lb ot at rs ny —_— Lo 8 
- 4A, - — xv ü ew a — ©. We ow — K 


— 


n 


96 Selecta Colloguiorum 
veſtra plus quam Scribarum & Phariſzorun, ti 


non poteſtis ingredi in regnum celorum, Matth. ni 
quinto capite. E. Depaſito mendacio, logui- 01 
mini veritatem quiſque proximo ſuo : Ad E. ü 
pheſios, capite quarto. Fr. Filii, obedite pa- n 
rentibus in omnibus, hoc enim placet Domino: de 
Ad Coloſſ. tertio. F. Euge, bonum ſpecimen: m 
videte ut progreſſus reſpondeat, hoc eſt, ut fu 
pergatis in poſterum diligenter. D. Qui no- al 
bis principium dedit, dabit idem ſucceſſus pro- di 
ſperos. F. Ita ſperandum eſt. Parate vos m 
ut prodire maturemus. D. Mox aderimus pr 
paratiſſimi. F. Sumite ſuum quiſque pallium, de 
ut prodeatis (4) honeſtids. Sed heus pueri, an 
E. Quid vis, præceptor? F. Videte ut Pſal- Q 
mos etiam adferatis : alicuhi in umbra canta- Ni 
bimus. E. Ita fiet ambulatio noſtra jucun- ur 
dior. & 
(1) Quorſum ſpectant iſta.] What theſe things drive ſce 
at. 2 Tem, f yay 2 Gare _= Fc 
Ultitia veitra. our A1 eOUNneſsS. + Oncamus, 
De handſemely. hs (4) 2 
COLLOQUIUM LXXXIL ve 
AxGUMENTUM. De negligentia quidam admonetur. Ad- 5 b 
monitio ad ſomniculoſos. Præceptorum moralium uſus. fl. 
Quotidie proficiendum, Vitia naturalia. Armis N11 
ſpiritualibus pugnandum cum vitiis. co 
FoxTanvus, GrRARDVUs. Ac 
ON ſatis mirari poſſum, te non eſſe Op 
diligentiorem. G. Qua in re videor tibi ſili 
negligens? F. Quo mane ferè nunquam a- Pr 


- des in tempore, atque inde fit, ut penè quo- Qu 
tidie 


Maturini Corderii Centuria. 97 


tidie noteris in catalogo. Cur tu es adeò ſom- 
niculoſus? C. (1) Mea fic fert natura. F. Corri- 
ge naturam iſtam, hoc eſt, naturæ vitium. Quid 
tibi profuit Catonis noltri dictum? C. Quod- 
nam, quæſo? F. Plus vigila ſemper, nec ſomns 
deditus ee. C. (2) Ne plura: ego probe me- 
mini. F. Nihil prodeſt meminiſſe, nif ad u- 
fum tuum accommodes. C. Utinam & hoc & 
alia przcepta ſalubria tam facile ad bene viven- 
di uſum transferremus, quam ea facile ediſci- 
mus. F. Ut verum fatear, præcipere, quàm 
præſtare multo eſt facilius. Sed tamen enitr 
debemus, ut vel monitis, vel precibus profici- 
amus aliquid, et indies evadamus meliores. G, 
Qui id non facit, ejus ſalus deſperanda eſt. Sed 
nihil difficilins emendatur, quam naturale viti- 
um. F. Omnia ferè vitia nobis ſunt naturalia. 
&, niſi Dei bonitas ſervaret nos, eſſemus omnes 
ſceleratiſſimi. G. Quid igitur faciendum? F. 
Fortiter cum vitiis noſtris pugnandum eſt, G. 
10 dnce? F. Ipſo Deo. . Quibus armis ? 
F. Divinis & ſpiritualibus, C. Ubi tandem in- 
veniuntur? F. In Epiſtola Sancti Pauli ad E- 
pheſios. C. Quoto capite? F. Sexto. C. Quid 
ſi locum per me non intellexero? F. Non om- 
nino intelliges, ſatis ſcio: ſed præceptor erit 
conſulendus. . Quid ft mecum adfueris? F. 
Adeſſe volo: certum eſt: verùm captanda erit 
opportunitas. E. (3) De hoe igitur alias con- 
ſilium capiemus. F. Quando iſtud erit? G. 
Proximo die Mercurii, ſi tibi ita videtur. F. 
Qnota hora? C. Poſt meridiem prima. F. 
I Placet 


98 Selecta Culloquiorum 
Placet ſententia. G. Nunc igitur diſcedamus. 


(1) Mea fic fert natura.] My Nature is ſo. I am na- 
turally ſo inclined. (2) Ne plura.] Verba facias, ſic. Say 
no more. Ha' dene (3) De hoc conſilium eapicmus.] 
Tell deliberate about (conſider of) this, 


— 


COLLOQUIUM LXXXII. 


ArGuMENTUM. De ſtudiorum tempore amiſſo. Ejus recu. 
Perandi ſpes, & quibus modis id fieri pit. Viva magi- 
firi vox. Hortatio ad animum bonum. 


GEeorGius, HERMuINIVs. 


(1) Antuͤm igitur hodie a villa revertiſti ? 

H. Hodie tantum, idque paulo an- 
te prandium. C. Atqui dixeras te futurum il- 
lie modo biduum. H. Ita ſperabam fore, & 
fic pater promittebat. G. Quid igitur obſtitit, 
quo minus redieris citids? H. Mater me de- 
tinuit, tametſi etiam cum lacrymis eam obſecra- 
rem, (2) ut me miſſum faceret. G. Sed cur te 
tamdiu remorata eſt? H. Ut ſe comitarer in 
reditu. C. Quid vero agebas interea? H. Col- 
ligebam fructus cum ruſticis noſtris. G. Quos 
ſructus? H. Quaſi non ſiut tibi noti fructus 
autumnales & ſerotini, pyra, mala, juglandes, 
caſtaneæ. C. O jucunda exercitatio! HF. Non 
eſt jucunda ſolqm, ſed etiam frugiſera. C. Sed 
hoc malum, quòd interim quinque aut ſex præ- 
lectionum fructus tibi periit. 7. Non omnino 
periit, ſpero: (3) curabo pro viribus at aliqua 
ex parte recuperem. C. Quid facies? H. De- 
ſcribam 


I 
N 


— . ek ed. on a6 woe io od ona. doc wn e Pk. = 


. 


Maturini Corderii Centuria. 99 


ſcribam quam potero diligentiflime, G. Quid 
tum poltea? H. Ediſcam ipſam auctoris ora- 
tionem. C. Sed (3) ſententiam non ſatis intel- 
liges. H. Ipſa me juvabit præceptoris interpre- 
tatio, (5) ut ſenſum magna ex parte ailequar, 
G. Nec tamen id ſatis erit. H. Tu, ſi placet, 
aderis mihi (6) per otium, ut conferamus una. 
6. Libenter equidem faciam, fed ne id quidem 
ſafficiet. H. (9) Non habeo quid poſſim am- 
plins. C. Quanto præſtitiſſet vivam audire ma- 
giſtri vocem? H. Multò ſanè præſtiterat: ſed 
(8) quando id mihi non contꝭgit, nec mea cul- 
ra factum eſt; (9) nihil habeo, quod me accu- 
ſem in hac parte. G. Rectè dicis. Fac igitur 
habeas animum bonum. Nam (10) quod ego te- 
cum pluribus verbis de hac re diſputavi, non 
id teci, ut vellem te adducere in deſperationem: 
ſed totum illud (11) proſectum eſt ex meo in te 
amore ſingulari. H. Haud mihi dubium iſtud 
eſt: (12) quo fit ut majorem tibi habeam gra- 
tiam, C. Sed ecce nos vocat ad cenam tin» al 
tinnubulum. V. Nuncius opportunus. | 


gra” | 


P * wh 
11 woo_y „ 


(1) Tantùm igitur hodie a villa revertiſti?] Are you 
returned but to tay then from your Houſe in the Country ? 
(2) Ut me miilum tacerct.] To let me go. That ſpe would 
diſcharge me. (3) Cuzabo pro viribus.] I' endeavour 
all 1 can. (4) Sententiam.] His Senſe, Meaning. (5) 
Ut ſenſum aſſequar.] To reach (comprehend) his Senſe. 
(6) Per otium ] At your Leiſure. () Non habeo quid 
poſhm amplius ] I don't know what I cas do more. (8) 
Quando id miti non contigit.] Since that was not my 
good Furtune. (9) Nihil habeo quod (propter fc.) me ac- 
cuſem in hae parte.) I have no Reaſon to blame myſelf 
in this Particular. (10) Quod ego tecum pluribus verbis 

12 - de 


— 


Pd 


100 Selecta Colloquiorum 


de has re diſputavi, non id feci, ut vellem, &c.] In that 
T talk'd with you at large about this Matter, I did it not 
that I bad a mind, &c. (11) Profectum eſt.} Proceeded, 
(iz) Quo fit, ut majorem tibi habeam gratiam.] Hhere» 
fore I am the mie obliged to you. 


— am 


COLLOQUIUM LXXXIV. 


ARGUMENT. Praceptoris accuſatio in vernacule loguentes, 
Ejuſdem ad Latine loquendum exbortatio. Interpretatio 
edicti de vetito vernaculo ſermone. Male acturi quæiunt 
latebras. Iniquiorum perverſitas. Nitimur in veti- 
tum. Doctrina Chriſti & timor Dei avocant a malo. 
Exhortatio ad rectè vivendi ſtudium. 


GrRAr pos, Hoxokius. 


Dfuiſti matutinæ precationi? H. Adfui: tu 

vero ubi eras? G. Iveram ad patrem in 
cauponam. H. Quid eo? C. Heri veſperi juſ- 
ſerat, (1) ut ſe convenirem bene mane, T Qui 
auſes es tam mane prodire, idque inconſulto 
præceptore? G. (2) Jam heri veniam impe- 
traram, antequam iretur cubitum. Sed dic mi- 
hi, quid ille à precatione palam admonuit. V. 
Audivi, inquit, (3) eſſe inter vos, qui ſæpenu— 
merò vernacule fabulentur: & nemo interea 
veſtram mihi quicquam indicat : quod eſt argu- 
mentum conſenſionis omnium in eodem pecca- 
to, Hzc fuit accuſationis ſumma. Deinde (4) 
in eam ſententiam multa dixit, quæ meminiſſe 
non potui. C. Sed quæ tandem fuit concluſio? 
H. Quamobrem, inquit, admonco vos, ut alius 
alium 


Maturini Corderii Centuria. 101 


alium ad Latinè loquendum cohortemini dili- 
genter, & eorum nomina, qui parere noluerint, 
ad me quam primum deferatis, ut huic malo re- 
medium adhibeam. G. Nullum igitur verbum 
licebit efferre vernaculum? H. Quantum ex ver- 
bis ejus colligere potui, non ita rem intelligit. 
Non enim, ut ſcis, (5) uſque adeo eſt ſeverus 
exactor, ut ſtatim puniat, fi cui verbum aliquod 
inter colloquendum exciderit. G, Aliquoties, 
ut memini, pala m dizit, edictum ſuum (6) ad 
eos demum pertinere, qui (7) quum Latine ſei- 
ant, tamen ſemper latibula quærunt, ut verna- 
cule fabulentur, idquè de rebus ineptiſſimis. H. 
9) Ea eſt quorundam pertinacia, ut malint ſæ- 
piſſimè vapulare, repugnando præceptis hone- 
ſtiſimis, quam laudari atque etiam diligi, obſe- 
quendo. G. (9) Meminiſti audire ex ipſo præ- 
ceptore, Nitimur in vetitum? H. (10) Memi- 
ni: atque adeo elt veriſſimum: tamen qui do- 
Grinam Chriſti libenter amplectuntur, (11) non 
ſtudio peccant, neque malitia, G. Iſtud præ- 
ſtat verus ille timor Domini. H. Tales igitur, 
(12) quoad licet per naturæ infirmitatem, ſe- 
dulo cavere nituntur, ne quid (13) ſcientes fa- 
ciant, dicant, aut cogitent, quo Deus (14) vel 
minimum offendatur, G. Ergo ſtudeamus & 
nos id ipſum cavere: ſtudeamus rectè vivere, & 
Dei noſtri parere voluntati: non modo ne va- 
pulemus, ſed magis ut illi optimo Patri noſtro 
placeamus. H. Ita fiet, ut verè ſimus, non te- 
nebrarum, ſed lucis filii. G. Sed de his alias 


= (15) plu- 


102 Selecta Colloguiorum 


(15) pluribus: nunc ad diſputationes recipia- 
mus nos. H. Ecce vocat ſignum. 


(1) Ut ſe convenirem bene mane.] To come #9 him ear- 
Via the Morning. (a) Jam veniam impetraram. ] I had 
Juft get Leave. (3) Eſſe inter vos.] Aliquos ſc. That 
there are ſome among you, (4) In eam ſententiam.] To 
the fame Purpoſe. Effet. (5) Uſque adeò ſeverus.] S0 
very ſtritt. (6) Ad eos demum.] To theſe only. (7) 
Quum Latine ſciant.] Tho' they know how to ſpeak Latin, 
(8) Ea.] Such. (9) Meminiſti audire ?] Do you re member 
to have heard? (10) Memini : atque adeo veriſſimum 
eſt.] I remember it; and it is very true too. (11) Non 
ſtudio peccant, neque malitid.] Offend not on Purpiſe 
(with Intention) or of Malice. (12) Quoad licet per na- 
tutæ 1afrmitatem.] As far as natural Infirmity permils. 
(13) Scientes.] Knowingl. Witlingly. (14) Vel mini- 
mum. ] Never ſo little. (15) Pluribus.] Verbis fabula- 
bimur ſc. More at large. 


— ́— 


COLLOQUIUM LXXXV. 


AxGuMENTUM. Diſceſſurus quidam ante vacationem ſclo- 
laſticam, reprebenditur a condiſcipulo. Conſilia humana 
a Deo reguntur. Sua cuique tractanda ſcientia. Mo- 
deſtè ſapiendum. 


HERMIx ius, JacoBus. 


AU igitur eras, ut audio, diſceſſurus es, 7. 
Cras, ſi Dominus permiſerit. H. Eho, cur 
tam cito? 7. Urget me pater. H. Immo 
tu urges patrem. J. Itane tibi videtur? quo- 
modo patrem urgere poſſum? H. Afſidua miſ- 
ſione literarum. 7. Tantùm ſemel ſeripſi inſta- 
re (1) vacationem ſcholaſticam. H. Quando mt- 
fiſti literas ? 7. Hebdomade ſuperiori. H. Quo 
die? 7. Veneris. H. Quid facies — 15 
Rita 


wand ws ts ww or. edit a ©. 15 


* 
* 


Maturini Corderii Centuria. 103 


Inſtat vindemia : interim colligendi ſunt fructus 
arborum. H. Poteras (2) exſpectare dimiſſionis 
diem. 7. Neſcio quando fit futurus, H. Spero 
fore ad finem proximæ hebdomadis. 7. Sed 
iſtud non eſt in noſtro ſitum arbitrio. H. Ne 
in præceptoris quidem. 7. Cujus igitur? HF. 


Solius Dei, qui hominum conſilia ſuo nutu gu- 
bernat. L. Atqui Satanas videtur interdum gu- 


bernare. H. Quantum Deus ipſe permittit. Sed 
iſta ſapientioribus relinquamus. 7. Tutius eſt: 
monet enim proverbium; Ne ſutor ultra crepi- 
dam. H. Sæpe iſtud ex præceptore audivimus, 
7. Idem quoque nos (3) non ſemel docuit illam 
Pauli ſententiam: Noli altum ſafere ; ſed time. 
H. Illud etiam frequenter habet in ore, A{tiora 
te ne que/ifris. F. Sed audin' tu ad cœnam ſig- 
num dari? H. Ad huc pulſat aures meas tin- 
tinnabulum. 7. Eamus in aulam, ne deſimus 
precationi, Cras ante diſceſſum te ſalutabo. 

(1) Vacationem ſcholaſticam.) The breaking up. (2) 


Poteras exſpectare dimiſſionis diem. ] You might ftay till 
the breaking up Day. (3) Non ſemel. More than once. 


— 


COLLOQ UIUM LXXXVL 


ArxGUMENTUM. In vacatione ſcholaſtica fludioſi adoleſcen- - 


tes libenter quidem relaxant animos, nan tamen omnind 
ceſſant, nec otio per ignaviam abutuntur. Fides etiam 
inimico ſervanda. Agendi affectus addit celeritatem« 
Solus Deus ſuorum ductor. Exemplum ſtudioſis ob- 
ſervatu digniſſimum. 
Honorivus, JusTVSs. 
Uiſtine hodie in gymnaſio ? 7. (1) Ubi er- 
go fuiſſem? tu vero quid agebas? H. —_— 
| Om 


N 
n 
> 
1 
| 


© 
_ J 
L 


ripam lacùs. H. (5) V. 
ſed tu (i placet) me exſpectabis. 7. Quamdiu? 


£ 
1 


104 Selecta Collouiorum 


domi oceupatus 7. Id evenit (2) præter morem 
tuum: (3) ſoles enim abeſſe rarias, H. Quam 
poſſum rariſſimè. Quid autem actum eſt? 7. Ni- 
hil prorſus. H. Ergone remiſſionem habemus? 
J. Cerro, H. Quamobrem? J. Propter mer- 
catum hodiernum. H, Quis dedit? J. I udi- 
magiſter, permiſſu tamen rectoris. H. Quid 
conceſſit? 7. Vacationem ab omni munere 
ſcholaſtica. H. An in totum diem? F. A ma- 
ne ad occaſum uſque Solis, tametſi diligenter & 
multis quidem verbis admonuit, ut in otio de 
negotio cogitaremus, ne cras in ludum venire- 
mus imparati HF. Quid igitur nos? Hoccine ab- 
utemur otio? F. Id vero ætatem noſtram de- 
cet minimè. H. Tu ergo quid (4) paras facere? 


J. Me reeipere in muſæolum: niſi forts tibi 


magis placet ut ſeſquihora:n aliquò prodeamus 
ambulatum. H. Egone recuſarem? immo nihil 
eſt quod nunc magis velim; nam et nos inte- 
rea tractabimus aliquem ſermonem literarium, 
& ſimul corpus exercebimus. 7. Eamus. igi- 


tur extra muros. H —_— 7. Uſque ad 
alde iſtud mihi arridet: 


H. Tantiſper dum crepidas eo mutatum calceis. 
J. Ubi vis exſpectari? H. Ad portam Fran- 
ciſcanam. F. At vide ne me fallas. H. An e- 
go amicum fallerem, quum ſciam etiam inimi- 
co fervandam eſſe fidem? J. Avi, feſtina: ego, 
dum te opperior, aliquid interim legam. . 
Salve, Juſte. 7. Quis iſte ſalutator? H. Ecce, 
redii, 7 Eho tam cito ? mihi videris _ 

„NI 


— FP F 


Maturini Corderii Centuria. 105 


H. Nimirum affectus ipſe pedibus alas addidit, 
7, Eamus nunc, ducente Deo. H. Solus Deus 
eſt qui ſuos ducit ac reducit. 7. Maturemus : 
(6) ſatis longs hine lacus abeſt. H. Tanto me- 
lids prandebimus. Perge. | 

(1) Ubi ergo fuiſſem ?] Why, where ſhould J have 
leen ? (2) Prater morem tuum.] Contrary to your Cuſtom. 
(3) Solcs abeſſe rariùs, You don't uſe to be abſent of ten. 
(4) Paras facere.) Intend to do. (5) Valde iſtud mihi 


arridet.] I like that very well. (6) Satis longe hinc.] 4 
pretty Way off from hence. 


— 


— 


COLLOQ UIUM LXXXVII 


ARGUMENTUM, De excrcitationibus poſt vacationem ſchola- 
ſticam revecatis. De claſſium probatione ante promotio- 
nes. De ſpe præmii. De eadem in adverſis rebus, De fru- 
Hibus autumnalibuss De maximo vini proventu. De abu- 
ſu dini in ſumma copia. De admonitionum contemptu. 
De iis gui ſe deciles præbent ad verbum Dei audiendum. 


JacoBus, LamBerTvs, 


Alve, Lamberte optatiſſime. L. Salve & tu, 

vindemiator jucundiflime, 7. Quomodo 
ſe habet ſchola? IL. Optimè. F. Jamne redi- 
erunt multi? L. Vix quarta pars nunc abeſt. 
7. Quid agitur? L. Docetur, legitur, ſcribitur, 
repetitur. J. Iſta ſunt generalia & quotidiana; 
ſed quid fit in noſtra claſſe? L. Idem quod fit 
in cæteris, & quod fiebat ante vacationem. 7. 
Ergone jam ſeriò habentur prælectiones? L. 
(1) Jam abhinc oRto dies. Nam quid aliud fie- 
ret? J. Solebamus per aliquot dies exerceri in 
us repetendis, quæ antea didiceramus, L. Tri- 

| bus 


105 Seleta Colloquiorum 


bus diebus to totis nihil aliud actumeſt. 7. Quid 
(2) probatio jamne incepta eſt? L. Hui, incep- 
ta? propemodum finita et; cra ſexta caſſis 
interrogabitur, 7. Me miſerum ! excinſus ſum 
a præ mio I. Etiamne premium ſperabas? 7. 
Quidni ſperarem ? unicuique ſperare licet, præ- 
ſertim ſtudioſo. L. Malim ego nihil ſperare. 
J. Quid ita? L. Nam ſi nihil contigerit, nulla 
mihi erit fruſtratio, neque moleſtia: fin conſe- 
quar aliquid, (3) id in luero deputabo. J. 
Nunquamne legidi; /7vere pe vidi, qui mori. 
turus eral ? L. Immo vero legi & memoria 
teneo : ſed hoc nibil ad pr opoſitum. 7. Cur 
non? L. Quia illic loquitur Ovidius de ſpe il- 
la, que in rebus adveriis retinenda eſt; quem 
ſenſum expreſſit Cato noſter hoc diſticho: 


Rebus in adverſis animum ſulmittere noli: 
. Sperm retine : [pes und hominem noe torte re- 
linguit. 


Tu igitur nihil ſperas? L. Spero vitam #- 
ternam. 7. Dicebas modo ſperandum eſſe in 
adverſis-rebus: (4) quæ tibi ſunt rn! L. 
Ea quæ me 1 quotidie, F. Quæ tan- 
dem ſunt illi? I. Propria caro, Satan, & im- 
probi homines, qui me injuriis afficiunt, J. Ex 
quo tempore factus es Theologaſter? L. Nec 
ſum Theologus, nec Theologaſter: ſed quod 
dico, id ego didici ex ſaeris concionibus, J. Lau- 
do equidem: ſed age, die mihi ſerio ; eſtne acta 
elaſſis noſtræ probatio? L. Jam tibi ſeriò dictum 
puta. 


ww . 


A — zz — a 


= AX a A =» 


bY a= ©» —_—_ T7 3 7 


Maturini Corderii Centuria. 107 


puta. 7. Dolet mihi non interfuiſſe. L. Citins 


venifles : quid agebas? 7, Mater me coegit vin- 
demiz exitum exſpectare. L. Credo: ſed tu tua 
voluntate coactus es. J. Ut fatear ingenuè, li- 
benter exſpectavi: ſed quid agas? homines ſu- 
mus, ut aiunt. IL. Immo pueri. 7. Sed vix 
credas, quam fit jucundum ruſticari: præſertim 
ubi tanta eſt omnium fructuum affluentia. I. 
Eſine vobis magnus vini proventus? J. Tantus 
profectò, ut majorem vidiſſe non meminerim, 
L. Quid aiunt ruſtici in hac tanta ubertate ? 7. 
Nihil aliud quam potationes & crapulas cre- 
pant : quin etiam vino jam perinde abutuntur 
quaſi aqua fontana fit. L. Ea eſt diſſolutæ ple- 
bis dementia, ut Dei beneficiis nunquam rectè 
uti ſciat J. (5) Scilicet illud eſt, quod dicitur : , 
Nunquam ſapiunt ſtulti niſi in anguſtiis. L. Er- 
go plectuntur merito. J. (6) Quid quod admo- 
nitiones etiam irrident? IL. Sunt qui nullam 
omnino ſerre poſſunt: quin bene & comiter e- 
tiam monentibus iraſcuntur. 7, Audi aliquid 
gravius: fuerunt qui mihi verbera minarentur, 
quum eos humaniſſimè admonerem. L. Iſtud 
mihi novum non eſt, Nam & quidam mihi ali- 
quando pugnum intentavit : (7) quod niſi veri- 
tus eſſet patris mei auctoritatem, profectò vapu- 
laſſem acerrime. 7. Sed omittamus eos, quia 
cæci ſunt, nec tamen ſe tales eſſe intelligunt : ja- 
Qant (8) ſe probe callere quid fit Evangelium, 
quum revera Euangelio adverſentur, L. Si ver- 
bi divini miniſtros & paſtores ſuos ron audiunt, 
qui putas fieri poſſe ut nos audiant? J. Se- 
quamur 


3 * 


& — N * l 
108 Selecta Colloquiorum 


quamur ergo quod præcepit Chriſtus. MVellite 
dare ſanctum canibus. IL. At ſunt quidam ſim- 
plices & benevoli, qui auditione verbi Divini 
mirum in modum delectantur: ii ſunt quos do- 
cere eſt jucundiſſimum. 7. Quam gaudeo, quo- 
ties in tales incido ! ut ego illos complector 
libenter ! L. Nec immerito : nam ubi eos do- 
cueris, tum demum frueris laboris tui fructu, 
non fine voluptate maxima. 7. Sed nos quid 
cogitamus ? nos vides (9) ut nox ferè nos op- 
preſſerit? L. Diſcedamus igitur & cras (fi 
Dominus permiſerit) pluribus agemus uni de 
ſtudiis alacriter repetendis, 


(1) Jam abhinc oo dies.] Habebantur przlectiones 
ſc. Even eight Days ago. (2) Probatio jamne incepta eſt ?] 
Js the Examination begun yet? (3) Id in lucro deputabo | 
T foall put it among ſt my Winnings. That I ſball reckon 10 
the Account of clear Gain. (4) Quæ tibi ſunt adverſa ?] 
What things do you underſtand by Croſſes ? (5) Scilicet il- 
lud eſt quod dieitur.] Verily, (doubtleſs) that Saying is 
true. So true is that Saying, (6) Quid quod ?] Beſides. 
(7) Quod niſi veritus eflet.] And but that be feared. And 
had he not ſtood in Awe of. (8) Se probe callere. ] That 
they perfefily well underſtand. (9) Ut nox ferè nos op- 
preſſerit.] How the Night has almoſt overtaken us. 


COLLOQUIUM LXXXVIIL 


ſente patre, quam præſente. De quinto Decalogi precepto. 


Locus Pauli de bonore liberoram erga parentes, Ex- 
emplum 


ARrRGUMENTUM. De moribus adoleſcentis ingenui, tam al- 


b 
1 


Maturini Corderii Centuria. fog 
emplum ſimulatæ repugnantiæ ad eliciendum collo- 
quum. 

Laus ruh, Maxrixvus. 
Ater tuus, (1) ut accepi, rediit ex Gallia? 
M. Rediit ſaves. L. Quando? M. Die 
Lunæ, veſperi. L. Adventus ejus non tibi mo- 
leſtus fuit? M. Quid moleſtus? immo verò ju- 
cundiſſimus; ſed cur iſtud rogas? L. Quiz 
forſitan, illo abſente, liberids vivendi tibi eſt po- 
teſtas. M. Neſcio quam mihi libertatem narras. 
L. Potandi, ludendi, curſitandi. M. An igi- 
tur putas me nihil aliud agere, dum pater abeſt? 
L. Sic ferè ſolent omnes. M. Diſſoluti quidem. 
Nam quod ad me attinet, abſente patre, ſie vi- 
vo, ut eo præſente. Non poto, ſed bibo quan- 
tum ſatis eit; ludo quum tempus poſtulat; non 
diſcurro, ſed cum bona matris venia in publi- 
cum prodeo, quum aliquid habeo negotii. L. 
Etiamne matri tantopere ſubditus es? M. A- 
que ac patri. Quid enim putas? nonne de utro- 
que æquale eſt præceptum Domini? L. Hono- 
ra, inquit, patrem tuum & mairem tuam, M. 
Quid Ethnicus ille auctor diſtichorum moralium? 
Dilige non ægrd chares pietate paremes : 
Nec matrem offendas, dum vis bonus efſe pa- 
rents. 
Quid Paulus noſter ? Filii, obedite, inquit, paren- 
tibus in Domins. Nonne parentis nomine pater 
& mater continentur ? L. Iſtud a Latinis ob- 
ſervatur auctoribus. M. Quin etiam, ſi quod 
eſſet reverentiæ diſcrimen, videremur optimo 
jure plus debere matribus: (2) ut quæ dolores 
K tantos 


| 
| 


* 
0 0 
: 


110 Selecta Colloguiorum 


tantos ac labores propter nos pertulerunt. L. 
Novi ego iſta: & quæ dixiſti placent mihi om- 
nia. M. Cur ergo mihi repugnabas? L. (3) 
Ut ea quaſi repugnantia nobis accerſerem ſer- 


monis materiam, Nam (ut tute noſti) præcep- 


tor ſæpe nos exhortatur, ut noſtrum otium in 
ejuſmodi ſermonibus impendamus. M. Bonum 
ſane otium, quod in honeſto negotio conſumi- 
tur. IL. Huc pertinet illud (4) Africani apo- 
phthegma, qui dicebat, Se nunguam minis otio- 
ſem eſſe, quam cùm otioſus eſſet, ut ex Cicerone 
didicimus. M. Sed jam tempus monet ut huic 
ſermoni finem imponamus. IL. Rectè mones: 
fortaſſe enim tua causa cœna tardatur domi. M. 
Plura, ſi Dominus permiſerit, in proximo con- 
greſſu L Precor tibi noctem proſperam. M. 
Et ego tibi placidam per membra quietem. 

(1) Ut accepi.] Auditione ſe. As I have heard. (2) 
Ut quæ dolores tantos pertulerunt. ] Since they have went 
through ſuch Pains. (3) Ut nobis arceſerem ſermonis 


matceriam.] That I might furniſh Mutter of Diſcourſe fer 
us. (4) Africani.) Of Scipio Africanus. 


COLLOQUIUM LXXXIX, 


AxGUMENTUM. Ab obſervatore monetur quidam adoleſcexs, 
ut in admonendo fraire natu minore ſit diligentior. Per- 

| gendum conſtanter in admonendis omnibus, precipue qui 
nobis conjunfti ſunt. Bone indolis ſig num guodda m in pue- 
ro, Exemplum frateinz admonitionis. 


Maxcus Obſervator, Nicasius. 
Rater tuus ſemper in concione aut garrit, 
aut ineptit, aut aliquem incitat: ex quo 


fit, 


Maturini Corderii Centuria. 111 


fit, ut ſæpe notandus fit, deinde vapulet. N. 
Quid vis faciam? M. Cur non ſæpe mones ? 
N. Nunquam deſiſto monere. M. Perge, pra- 
cor. NV. Nihil eſt quod me preceris. Nunquam 
ceſſabo, donec, volente Deo, aliqua ex parte ſe 
correxerit, M. Sic uſurpabis Catonis præcep- 
tum; Quando mones aliquem : nòôſti cætera. N, 
Sed oro te, mi Marce, (1) ut quoties eum nota- 
veris, 1d mihi renuncies. M. Nunquam finis eſ- 
ſet : adeò frequens eſt nomen ejus in meis com- 
mentariolis. V Saltem (2) fac me ſemel cer- 
tiorem, quum primùm commiſetrit, quo fit ac- 
cuſandus: tum ego dicam patri, cujus verba 
magis timet quam verbera, M. Iſtud non eſt 
parvum bonz indolis argumentum. NM. Ita ſpe- 
ro quidem. Facies igitur quod rogo ? M. Im- 
mo vero, atque libens, 

(1) Ut id mihi renuncies,} That you would tell me of 
it. (2) Fac me certiorem quum primùm commiſerit 


quo fit accuſandus.] Make me acquainted with the firſt + 
Fault he commits that deſerves complaining of. | 


— < 


COLLOQUIUM xc. 


AxzGUMENTUM. Nicolaus Oberto arcanum commiſſum ex- 
torouere fruſtra conatur. Amicus alter idem. Exemplum 
taciturnitatis in celandis amicorum conkliis, Item 
in curioſos arcanorum ſcrutatores. 


Nicoravs, OgERTrus. 


(1) UID conſilii tractabas modò cum 

præceptore? O. Si ſcire cupis, il- 
lum percontare? V. Cur me celas? 0. 
Ut ne palam facias. V. Non ideo, crede mi. 


K 2 hi, 


112 Sele4g Colloguiorum 


hi, te rogo, ut id proferam. Quid enim profi- 
cerem? C. (2) Quamobrem igitur tam eupidè ro- 
$95? N. Nimirum, ut mecum tacitus gaudeam, 

1 quid boni audieris, O. Itane paratus advenis, 
ut a me extorqueas, quod mihi uni, idque à 
præceptore, creditum eſt? XN, Quod mihi di- 
xeris, ſurdo & muto ditum puta.. O. (3) Ego- 
ne tergum meum in fidem tuam committam? 
N. Id profes potes, et quidem fine periculo, 
O. Nunquam dices () tain commode, ut iſtud 
mihi perſuadeas. N. Dabo fidem me taciturum. 
O. Etiamſi per quater ſanctiſſimè juraveris, non 
prodam. Proinde tu define percontari. V. Hem, 
- Ubi eſt illa noſtra amicitia? O. Neſcis dictum 
illud ſapientis? Qued tacitum eſſe vis, nemini 
dixeris, N. Audivi aliquoties: ſed quod ami- 
co dictum fit, nemini ditum videtur. Eſt enim 
amicus quaſi alter idem. ©, Eadem tibi dicet, 
qui ſcire ex te volet, & item alius qui ex illo: 
atque ita ad aures omnium perveniet, Itaque fi 

me tibi poſt hac vis amicum eſſe, me miſſum fa- 
cito. IV. (5) Non ſum imperator, ut te miſſum 


faciam. C. Pergin' moleſtus eſſe? IV. Abire 


malim quam tibi moleſtiam exhibere. 


() Quid confilii tractabas ?] What Secret was you 

talting of ? what ſecret Matter was you diſcourſing ? (2) 
"Quamobrem i;zitur tam cupide rogas ?] Why are you /0 
importunate then? (3) Egone tergum meum in fidem 
tuam committam ?] Shall I truſt you with my Back fide ! 
Shall I venture a Hbipping upon your Ability of keeping 4 
Secret!“ (4) Tam commode.| So cunningly. (5) Non 
fam imperator, ut te miſſum faciam.] I em 10 Generel, 


to give you @ Diſcharge. 
give j icbarg 01 


— — 
— 3 


„ nGc Kere 2 , , o—= 


Maturini Corderii Centuria. 113 


COLLOQUIUM XCL. 


AxGUMENTUM. Non eſt mentiendum, ne in rebus quidem 
levioribus. Apud Deum nullum eſt leve peccatum. Peccata 
noſtra Deus in Chriſto coudonat: Chriſtus deprecator noſter 
& advocatus. Nemo non peccat ſepiſſime, etiam in honis 
operibus. Quid agendum ſit ut peccata remittantur. Pau- 

lu veniam conſecutus ; & quare. Divini verbi ſtudium 
inter exercitationes ſcholaſticas annumerandum. Quorſum 
In literis humanis inſtituendi ſint pucri. 


Nicor Aus, OLivazivs, 
(1) E hodie precatus es domi? O. Cur 


quzris iſtud? N. Quia non interfu- 

iſti matutinæ precationi. O. Qui ſcis? N. Ob- 
ſervavi. O. Atqui tu non es obſervator. N. 
Non ſum. O. Quamobrem igitur obſervabas ? 
N. Quia mihi es chariſſimus. O. Quid tum? 
N. Dolebit mihi ſi vapulabis. O. Quid? an ego 
notatus fui? V. (2) Etiam dubitas ? 0, Quum 
recitaretur catalogus, nemo me excuſavit? M. 
Nemo, quod ſciam. ©. Si tantopere me amas, 
ut dicis, cur tute non excusaſti me? V. (3) 
Quid cauſæ dixifſem? O. Commentus eſſes ali- 
quid. NV. Ego mentitus efſem? O. Quid in- 
de? IV. Sed ex verbo Dei mentiri vetitum eſt, 
0, Fateor, ſed erat leve mendacium. V. Nihil 
leve judicandum eſt, quo Deus offenditur. O. 
Negare iſtud non poſſum: ſed levia iſta facilè 
remittit nobis propter Jeſum Chriſtum, qui eſt 
deprecator noſter & advocatus. Nam (4) quo- 
tuſquiſque non peccat quotidie ſepiſſine? IV. 
K 3 Pro- 


| 


1714 Selecta Colloquiorum 
Profectò nullus: quinetiam vix precamur, aut 
aliquid boni operamur, in quo non inſit aliqua 


peccati ſpecies, ©. (5) Quid ergo futurum eſſet 


nobis, niſi Deus facile ignoſceret? unde & quo- 
tidie precantes dicimus, Remitte nobis debita 
noſtra. V. Nihil dubitare debemus, quin remit- 
tat, fi errata noſtra ſeriòè & vere agnoſeamus, 
f ex animo petamus veniam, fi fidem habeamns 
nobis ignoſci. O. Qi! igitur reſtat? N. (6) 
Illud reſtat, ut neque delectemur peccatis, neque 
in his perſiſtamus: neque malitiosè, fcienter, & 
de induſtria peecatum committamus. Nimis e- 


mim multa funt (7) que per carnis infirmitatem 


peccamus, aut etiam per ignorantiam. C. Ni- 
Hil dubito de peecatis illis quæ ex carnis imbecil- 
tate perpetramus, qualis fuit Petri abnegatio: 
fed qut fit ut peccemus per ignorantiam : . 
De hoc, Pauli exemplum habes, qui ſeribens, ad 
Timotheum, in priore epiſtola palam profite- 


tur ſe, quamvis Eccleſiam Dei perſecutus fuerit, 


tamen veniam effe conſecutum : quia ignorans 
id fecerit, O. Ifto exemplo mihi abunde ſatis- 
feciſti: nam et ego (8) id legere memini : ſed 
fcin” tu quoto piſtols capite id ſcriptum ſit? N. 
Equidem non ſoleo vexare memoriam in reti- 
neudis capitum numeris: mihi hoc tempore ſatis 
eſſe videtur aliquot ſententias quaſi raptim an- 
notare, quas memoriæ mandare liceat, ſt quid 
interdum otii ſuffurari poſſim ex quotidiana ſtu- 
diorum prixfentium occupatione. O. Utinam 
ego quoque id facere poſſem. N. Quid impe- 
dit? O. V ego queo (9) ſatis præceptori fac 


e- 
Fe 


Maturini Corderii Cemuria. 115 


re in exercitationibus ſcholaſticis: tantum abeſt 
ut aliis ſtudiis aliquid temporis impertrri conce- 
datur. V. Satis profes quotidie ſumus oceu- 
pati: ſed hæc tamen ferenda ſunt, quamdiu no- 
bis opus eſſe, ipſi Deo & parentibus noſtris vi- 
ſam fuerit, O. Ego propterea libenter fero ac 
tolero omnes ejuſmodi labores. XV. Qui ſpe 
toleras ? O. Quia futurum ſpero, ut primi ſint 
gradus quibus ad majora (10) ahquando perve- 
niam. V. Sed de his alias pluribus : nunc aga- 
mus quod inſtat. O. Quid iſtud eft? N. Au- 
din” tu ad canam ſignum dari ? O. Bonum 1. 
num nuncias: jam ſentiebam eſuriem. . 

mirum quia merendam prætermiſiſti. O. (11) 
Utinam ea tam facile ſemper abſtinere poſſem, 
quam hodie carui libenter. N. Ego vero non 
libenter careo, niſt oecupatus neceſſario negotio. 


(1) Ecquid hodie precatus es demi?] Hæve you faid 
any Prayers at home 10-day? (2) Etiam dubitas*} Gaa 
you make any doubt of that * As if that were @ ſtrange 
Wing. Thus, Etiam rogas? &c. How can you £, ſuch 
a Dueſtion ? &c. (3) Quid cauſz dizifſem ? at Ex- 
cuſe fouls I have made? (4) Quotuſquiſque non pee- 
cat? Where's the Perſon that does not ſin? (5) Quid er- 
go futurum efſet nobis?} De ſc bat would become of 
us then ? (6) Iltud reſtat.] This remains. (7) Quz pec- 
camus.] That we ofend in. (B) Id legere memini.] I 
remember to have read it. (9 Satis præceptori facere.} 
A Tmefis For -atisfacere præceptori (10) Aliquando.] 
At laſt. (11) Utinam ei tam facile ſemper abſtinere poſ- 
ſem, quam hodie carni libenter.} I wiſh I could atways 
farbear it as eaſily as I have bees without id 10-day. 


-# 


COE. 


116 Selecta Colloguiorum 
_cCoLLOQUIUM XC. 


ArxGUMENTUM. Obertus Patricio commodatum reddit cum 
gratiarum aftione. Beneficia ultro citroque oblata, Ex- 
emplum aulicz civilitati propemodum ſimile. 


OsgRrus, PaTrICivs, 


Cee reddo tibi commodatum, & gratias a- 

go maximas. P. Non eſt quod agas: ſed 
tu ſatiſne uſus eras ? O. Satis diu uſum conceſ- 
ſiſti, (1) quæ tua eſt humanitas. P. Quoties 
opus erit, quæſo, ne parcas rebus meis. C. Non 
parcam, quando ita jubes. P. Pergratum mi- 
hi feceris. O. Gratiam habeo maximam: tu 
verò noſtris (2) viciſſim utere, ſi quid opus 
fuerit. P. Non eſt quòd moneas: ſatis mei 
ſponte ſum impudens. ©. Immo verecundus 
nimis. P. Eſto: aliquando tamen ſenties. 0. 
Ita velim. Bene vale. P. Te ſervet Dominus 
Deus. | 


. (x) Quz tua ct humanitas.] Such is your Courteſy. (2) 
Viciſhm.] In your Turn. | 


COLLOQUIUM XC. 


ArRGUMENTUM. Non eft malum malo, ſed malum bono 
_ compenſandum. 


EsSa1as, DaTHENUSs. \ 


(1) Icetne malum malo rependere? D. Cur 
iſtud quæris? E. Ut iis reſpondere 

poſſim, qui hac in re mihi contradicunt. IN 
re- 


Maturini Corderii Centuria, 117 
Breviter interrogaſti : reſpondeo breviſſimè: 
Non licet. F. Cur non? D. Quia vetuit Chri- 
ſus, & poſt eum Apoſtoli. E. Quid igitur fa- 
ciendum eſt? D. (2) Malum bono compenſan- 
dum. E. Annon ſatis eſt bonum bono repende- 
re? D. Non ſatis Chriſtiano maxime. E. 
Quare? D. Nam Chriſtianum oportet Chri- 
ſtum preceptorem imitari. E. Quid fecit Chri- 
ſtus in eo genere? D. Sanavit eum, qui 
ipſi colaphum impegerat: precatus eſt pro its 
qui ipſum in crucem ſuſtulerant ; alia item mul- 
ta fecit ejuſmodi. E. Nihilne igitur facit qui 
gratiam pro gratia rependit? D. Tantum fa- 
cit quantum faciunt Ethnici. F. Quid illi fa- 
ciunt? D. Amicos diligunt, & referunt grati- 
am à quibus acceperunt. E. Nihilne amplius ? 
D. Nihil: nam quid amplius exſpectes ab us 
qui verum Deum non noverunt? E. Quid fa- 
ciunt inimicis? D. Quibuſcunque modis poſ- 
ſunt eos perſequuntur. E. Eſtne Chriſtiano pec- 
catum? D. Si non licet, ut jam tibi probavi, 
conclude id peccatum eſſe. E. Atqui, ut vut- 
go dicitur, vim vi repellere licet : Quam ſen- 
tentiam (3) novus quidam Poeta etiam latins 
interpretatus eſt his verbis: 


Pellere vim vi j ura finunt, & vulnere vulnus, 


Quid ad hoc reſpondes? D. Iſtud quidem per- 
mittunt Ethnicorum leges : ſed lex divina lon- 
ge aliter loquitur, E. Quid divina lex? D. I- 
dem quod Dei verbum. E. Quicquid ergo fit 
contra Dei verbum, eſtne peccatum? D. _ 
cu 


118 Selecta Colloquiorum 
cul dubio peccatum eſt, E. Poteſne iſta pro- 
bare ex divinis literis? D. Quĩdni poſſi m? nihil 


facilius. E. Adfer mihi, quzto, ſententias. O. 


Non credis (4) id, quod eſt omnibus in confeſſo? 
E. Immo vero indubitanter credo D. Quid 
igitur opus eſt teltimoniis ?. E. Ut conntradicen- 
tibus certo reſpondere poſſim. D. Rectè intel- 
ligis; ſed quia non poſſes extempore memoriæ 
mandare exſpecta dum tibi deſeribam in chartu- 
la: in qua etiam fit locorum annotatio, ut poſlis 
quibus voles etiam digito demonſtrare. FE. O- 
ptimum ex tempore conſilium: quanto iſtud mi- 
hi commodins fuerit ? ſic enim per otiam ediſ- 
cam: ut ad manum habeam quoties erit opus, 
Sed quando mihi dabis ? D. Cras, fi liber, hue 
ad me revertere. E. Quota hora ? D. A me- 
ridie prims, FE. Sat habeo: interea vale, D. 
Te ſervet Dominus Deus. 


(r) Licetne malum malo rependere?] I it lawful i 
render Evil for Evil? (2) Mlum bono compenſandum.] 
We muſt return Good for Evil. (3) Novus quidam Poeta.] 
A (certain) modern Poet. (4) Quod eſt omnibus in con- 
feſſo.] Which all the World allow. 


3 


=_ 


COLLOQUIUM XCIV. 


ArGuMENTUM. Simulatione quadam bic queſitum eſt cal» 
loguendi argumentum. Lex ſcholaſtica, ne pueri res ſuas 
alienare audeant. Chriſti exemplo adverſa ferenda 
propter ipſum. Sine Divioi Spiritds auxilio nihil fien 
poteſt boni : precibus autem illud eſt impetrandum. 


Hir - 


Maturini Corderii Centuria. 119 


1 - HieeoLYTVUs, JASON. 


0. Is emere hoc cingulum ? J. Cur emerem? 
1 mih ſatis eſt: tu verò cur vis ven- 
id dere? H. Quia ſunt mihi duo. 7. Nec tamen 
n- licet ut vendas, nift vis in penam incurrere. H. 
Ja vetat me vendere res meas? 7. Nihil 
'zZ adhuc tuum habes. HF. Eho! nihil ? unde pro- 
U- I bas iſtud ? 7 Quia nondum es (1) tui juris: 
ſed ſub patria poteſtate. Denique vis audire bre- 
)- viter tibi iſtud non licere? #. Maxime ve- 
lim. 7. De hoc lex eſt ſcholaſtica, cujns hæc 


elt ſententia: Pueri injuſſu poarentum, nec ven- 


. daut aliquid, nec emant, nec permutent, nec a- 
ic i hienent quovis alio modo : Dui contra ſecerit ver- 
). beribus muletur. H. Iſtud ego non ignora- 


dam: ſed volebam periculum facere, an conſtans 
eſſes in obſervandis legibus. 7. Tu igitur es ſi- 
mulator. H. In hac — Ll nihil video eſ- 
1 ſe mali: num tu interpretaris male? 7 Mi- 
„nme vero: nihil enim nocuiſti mihi. H. Quid 
n- W fi nocuiſſem? 7. Tuliſſem æquo animo, ut 
Chriſtianum decet. H. Utinam adverſa omnia 
I ſic feramus propter Chriſtum, qui (2) nihil non 
tulit ſalutis noſtræ caus3 F. Feremus certè, ſi 
exemplum ejus ſemper nobis proponamus (3) 
ob oculos. HF. Difficile (4) id quidem eſt. 7. 
Immo impoſſibile, niſi illius Spiritu ſemper adju- 
5 vemur: quod quidem aſſiduis precibus eſt im- 
eri petrandum. HF. O quam ſuavi ſermone tantil- 
m. lum otii conſumpſimus 


: ; (r) To . 


120 Selegta Colloquiorum 


(1) Tui juris. ] At your own Diſpoſal. Your 8wn M 
fer. (2) Nihil non.] Every rr Lag (3) Ob.] Brfore. 
(4) Id quidem.] That (with an Emphaſis ; which expreſ- 
es the Force of the Particle.) That I'm ſure. 


2 — 


COLLOQUIUM xcv. 


ARGUMENTUM. De quodam convivio. Qui convivæ: que 
ferculorum varietas & copia, quis 2 Cc. No- 
tatur obiter comviviorum luxus. Gratiarum actio. Ob- 
Jurgatur ipſe convi vater de luxu. 


ReGimivs, SAMUEL. 
Q Uid eſt quod hodie tam cito (1) à patruo 


rediEris, preſertim quum ſuerit convivi- 

um? S. — illic feciſſem diutius? R. 
Cœnam exſpectaſſes, ut ederes de prandii reli- 
quiis. S. Satis ederam in prandio. Præterea 
juſſit patruus, ut domum reducerem præcepto- 
rem, (2) quem ego ad convivium deduxeram, 
R. Quid frater tuus patruelis, cur in ludum vo- 
biſcum non rediit? S. A matre retentus eſt in 
unum aut alterum diem. R. Quamobrem? . 
Ut illi reſarciantur veſtimenta. R. Illa eſt mu- 
lierum cura. Sed age, quonĩiam nunc otioſi ſu. 
mus, narra mihi, quæſo, aliquid de convivio. 
S. Quid de illo ſcire cupis? R. Primùm qui 
convivæ fuerint: deinde quam lautum & opipa- 
rum convivium. S. Convivæ fuerunt hi (3) præ- 
cipui, (4) quatuor Syndici, (5) Subpræfectus ur- 
bis, & alli duo primæ notz è (6) Senatorum nu- 
mero. R. Noſtine? S. De facie quidem ſed 
eorum non (7) teneo nomina. R. Nulline præ- 


terea? S. Duo item ex patrui mei * 
R. (8 


p 


5er. sen eee 


Maturini Corderii Centuria. 121 


E. (8) Quotus accumbebat preceptar? S. 

Quotus eſſet, non obſervavi: ſed erat in me- 
= fere menſa, & contraria parte mei patrui. 
R. Tu vero? S. Hui, inepte, qui iſtud ro- 
gas! Egone homunculus cum tantis viris e- 
pularer? Satis hoc mihi honorificum fuit, (9). 
quod miniſtrarem. R. Nullæne erant mulie- 
res? S. Nullz præter uxorem patrui: que 


quidem ſedebat (10) in menſa extrema. R. 


Quid illa tam remota ? S. Sic voluit ipſa, ut 
identidem commodins ſurgeret propter ordi- 

nem miniſterii. R. Quid filius? S. Juxta ma- 
trem aſſidebat. R. (11) Habeo de convivis: 
nunc exſpecto de convivio. S. Onus mihi val- 
de magnum imponis ac difficile, maxime prop- 
ter memoriam: ſed quando, ut dixiſti, (12) 
pluſculum otii nacti ſumus hoc pomeridiano 
tempore, dabo equidem operam ut aliqua .ex 
parte expleam deſiderium tuum. N. Pergra- 
tum mihi feceris, S. (13) Ea tamen lege, ut 
par pari referas, ſi quando dabitur oceaſio. R. 

De hoc nihil eſt quod dubites. Incipe. &. 
Audi nunc jam. R. Quia, ut ais, longa eſt 
narratio, dic mihi primum, quota hora (14) 
accubitum eſt? S. Ferè decima. R. Quota 
ſurrectum? S. Pauld ante meridiem. R. Se- 
debantne omnes (15) commode ? S. Commo- 
diſime, R. Nunc ad rem aggredere. S. Ac- 
cipe igitur menſz præludia. K. (16) Appone 
quum voles. S. In primis, appoſita ſunt tenel- 
Ja cruſtula mellita (17) operis piſtorii cum aro- 
matite. R. Optimum ſanè exordium, & ad 
con- 


122 Selecta Colloquiorum 


conciliandos animos aptiſſimum. S. (18) O. 
mitte, quæſo, iſtas interpellationes, ne mihi per- 
turbetur memoria. R. Poſthac non interpel- 
labo, (19) niſi fi quid opus erit requirere. S. 
Sequutæ ſunt pernæ ſalitæ, hilla infumata, lu- 
canicæ, linguz bubulæ, ſale quoque & fumo 
induratæ. Atque hæc ad excitandam appeten- 
tiam, & ſitim acuendam. R. Ouaſi vero non 
ſatis acrueretur Solis æſtu & fervore. S. Sic 
docti facere ſolent convivatores. N. Iſthzc 
audio libenter, præſertim quum exprimas om- 
nia propriis & ſignificantibus verbis. Perge 
porro. S. Eodem ordine interpoſita ſunt ace- 
taria è lactucis capitatis, avium inteſtina frixa, 
minutalia ex vitulina, cum ovorum vitellis inte- 
gris Et hæc hactenus de præludiis; qui pri- 
anus miſſus fuit. R. Nihil interim bibitum eſt? 
S. Indigna homine quæſtio. Quis enim vino 
hic parceret? vix tres, & quidem ſtrenuiſſimi 

fandendis potibus ſufficiebamus: ſed de potibus 
- © agam poſterids, ſine me cibos expedire, N. 
Age, ſmo. S. In ſecundo miſſu hac fere fue- 
runt; artocrez, pulli gallinacei elixi cum lac- 
tucis, bubula, vervecina, vitulina, ſuilla re- 
cens & ſalſa, jus carnium ovorum vitellis, 
croco & omphacio ſuaviſſimè conditum: a- 


liquot item juſcula ex oleribus. R. Hic 


plus opinor fabulatum quam eſum fuille, 
quia ſcilicet aſſa exſpectabantur. S. Vix men- 
ſam attigerant, quum illa tollere juſſi ſu- 
mus, Venio igitur ad tertium miſſum, in quo 
alla hæc fuerunt expoſita ; pulli ps 
| 2 pu 


Maturini Corderii Centuria. 123 


). pulli columbini, anſerculi fartiles, & ſuculy, i- 
r- tem cuniculi, armi vervecini, poſtremò ferina 
|. duorum generum, opere piſtorio ineruſtata. 
5. KR. Quid præterea? S. Quid? hem! (pene 
1- præter miſi) duæ perdices interjectæ cum le- 
o puſculo, fabz virides frixæ, & piſa cocta cum 
- FF filiqquis. R. Nihilne piſcium? S. In tempo- 
n re admones. Erat trutta ingens, quæ diviſa 
c fuerat in partes quatuor, præter caudam: præ- 
0 grandis item lucius, ad eundem modum qua- 
- dripartitus. (2) Taceo minutos piſces & me- 
diocres, partim elixos, partim aſſos aut frixos, 
item cancros fluviatiles, magno omnia numero: 
ſed hæc magis ad oſtentationem, quam ad ne- 
ceflitatem. De his enim ferè nihil guſtatum 
eſt. R. Unum mihi videris prætermiſiſſe. &. 
Quid iſtud eſt? R. Nulline erant intinctus? 


0 S. Immo ſingulis propemodum ferculis addita 
l erant ſeitiſſimi ſaporis embammata, quæ co- 
8 quus ipſe miro artificio concinnaverat. Nec 
. vero defuerunt capparides ex oleo & aceto, ma- 
la citrea, olive conditive cum ſua muria, ace- 
. tum rolaceum, & ſuccus oxalidis. R. O quot 
, & quanta gulz irritamenta ! S. Adde etiam, 


, corporis & animi impedimenta. R. Sed quis, 
. quæſo, fuit ultimus actus fabulæ? S. Tandem 
4 quum jam nec carnes, nec piſces ullus ederet, 
jubet patruus apponi bellaria : in quibus hæe 
fuerunt precipua : caſeus recens pinguiſſimus, 
itemque vetus multiplex. Scriblitæ, placentu- 
kx, oryza in lacte cocta & bene ſaccarata, 
R perſica præcocia, ficus, ceraſa, uvæ paſſæ, cari- 
l 2. 


124 Selecta Colloguiorum 


ote, tragemata ſerotina, ſalgama multorum 


generum, & alia que nunc mihi non occur- = 
runt. Tanta denique fuit omnium eſculento- E 
rum afflaentia, ut menſa ipſa vix ſuſtineret, ju 
(21) Quid quæris? quater aut quinquies mu- — 


tati ſunt orbes & quadrulæ. Cibos craſſos & 
duriores magna ex parte integros in culinam A 
referebamus : adeò pauci attingebat propter 


delicatiorum copiam. R. Quid confert tanta 

cibarioram abundantia & diverſitas? S. Ad I ©: 
gravandum ſtomachum, & morbos complures 
generandos. Sed quid agas? fic ferè hoc tem- 
pore vivitur. R. Qui talibus viris convivia fa- I] © 
ciunt, certare videntur de copia, de apparatu, Vi 
de ſplendore & lautitiis, S. Et tamen exſtant 0 
inter hujus civitatis leges quedam, ut audivi, f 


ſumptuariæ. R. Silent leges inter convivia, ut JW 
obiter & Cicerone detorqueamns aliquid, S. 
An putas omnes convivas (22) ills ſumptuum 
immanitate delectari? R. Non puto, niſi forts 
ſint lurcones, aut aſoti, aut Apiciani (ut ita 
dicam) ventrieolæ. Cæterùm quid eſt in cau- 
ſa? S. Rogas? convivatorum non mods ſtul- 
titia ſed etiam inſania. N. Maxima pars ho- 
minum morbo jactatur eodem, ut ait Horatius. 
S. Sed nos hanc cenſuram omittamus, juxta 
proverbium, Ne ſutor, &c. R. Redeamus igi- 
tur ad propoſitum. Quale vinum appoſitum 
eſt? S. Si de colore queris, album, nigrum, 
fulvum, ſanguineum, deque ſingulis coloribus 
vina multiplicia: fi de bonitate, omnia ferè 
generoſiſſima: ſed in primis 9 
illu 


ods. ood dt ts. ts. Soo am  .. 9 


— as 


— 


1 — 


„ III r 48... 2 1 


Maturini Corderii Centuria. 125 


illud viii genus ex Burgundia, quod vulgò vo- 
catur Arboſium. N. Unde hoc petebatur. S. 
E patrui cella vinaria. R. Habetne multum e- 
juſmodi? S. Duos cados vini helvelli: duos 
item albi limpidiſſimi. R. Quis fuit prandii 
excitus? S. Ubi videt patruus convivas omnes 
penè defeſſos edendo, bibendo, colloquendo, 


tune vinum jubet fundi ſingulis: omnes ad ex- 


tremum potum invitat. Hine ordine tolluntur 
omnia: inſternuntur menſis latiora mantilia ex 
lino tenuiflimo, datur aqua odorifera manibus 
leviter abluendis: ego & patruelis de more 
Deo gracias agimus : ipſe vero patruus clara 
voce agit univerſo cetui: tandem primus Syn- 
dicus, convivatorum nomine, ſatis accurato 
fermone publicas agit convivatori : ſimul ob- 
jurgat eum quod tam magnifico & ſumptuoſo 
apparatu convivatus fuerit. Immò (inquit pa- 
truus) mihi, quæſo, ignoſcite quod vos pro dig- 
nitate non ſatis ampliter tractaverim. His 
dictis ſurgunt è menſa univerſi: magna pars, 
vale dicto, ſtatim diſcedit : c#teri manent, 
ſtantes & colloquentes in aula, R. Quid vos 
interea, qui miniſtraveratis ad menſam? S. In 
culinam ad prandium nos recepimus: (23) 
corpus illie otiosè & ex animi ſententia cura- 
vimus. R. Ubi erat interim præceptor? S. 
Patruus illum ſecrſum vocaverat ad colloqui- 
um. R. Credo ut te & filium ſuum de meliore 
nota commendaret, S. Iſtud eſt veriſimile. 
R. Neſcis quæ fuerit cauſa tanti cgnvivi? S. 
Quid mea ſeire refert? R, Tanto minus igt- 
L 3 tur 


ns  Selefla Cob puioum 


tur mea. S. Rectè colligis, & ſic exſpecta- 
bam. R. Atqui non ſum dialecticus. S. Tibi 
eſt naturalis dialectiea. R. Eandem habent & 
ruſtiei. S. Sed age, die mihi ſerio : non ego 
te tractavi magnificè? R. Tali convivio nun- 
quam inter fueram. S. Gaudeo ſtomacho tuo 
ſatis eſſe factum. N. Eſt Deo gratia, qui de- 
dit nobis otium tam jucundum. S. Surga- 
mus tandem: nam audio pueros à luſu diſ- 
cedere, 


(1) A patruo.] From your Uncle's. (a) Quem ego 
deduxeram.)] hom I had waited upon. (3) Fraecipui.] 
Principal. (4) Quatuor ſyndici.] The four city Com- 
miſſioners, Conſuls, Attorneys, Perſons deputed by a State 
to tranſaft foreign affairs. (5) Subpræfectus.] The De- 
puty- Governor. (6) Senatorum.] Of the Aldermen. (7) 
Teneo.] Memoria ſc. (8) Quotus accumbebat ?] In 
what Place (Order) ſate? (9) Quod miniſtrarem.] That 
T waited (at Table.) (ro) In menſa extrema.] At the 
leer End of the Table. (11) Habeo de convivis.] S 
much for the Gueſts. 1 am ſatisfied as to the Company. 
(12) Pluſculum otii.} A pretty deal of Leiſure. (13) 
Ex tamen lege.] But upon this Condition. (14) Accubit- 
rum eſt.] A convivis (15) Commode.] Conveniently. 
(z) Appone.] Menſæ ſc. Set em on. (175 Ope1is piſto- 
ii.] Made by the Baker. (18) Omitte quæſo 3ſtas inter- 
pellationes.] Forbear I pray ibeſe Interruptions. ( Interlo- 
&ations.) (19) Niſi & quid opus erit requirere.] Unleſs 
perchance there be vecaſion to aſk you ſomething. (20) Ta- 
ceo,] I forbear to mention. (21) Quid queris?] In ſbort. 
(22) Illa immanitate.] With that prodigious Exceſs. (23) 
Corpus curavimus-} Ve mate much of ourfelves. 


C © L- 


0 ];ꝝʒy ß 


Maturini Corderii Centuria. 127 


COLLOQUIUM xc. 


ArGUMENTUM. Aliguot nomins cernis generum. Repre- 
benditur imperite locutus. Vivarium ferarum. Hortatis 


ad apnoſcenta beneficia Dei. Eleemoſyna ſocreta. Locus Mi 


* Evanyrlio. 


STEPHANUS, Tassarrus. 


0 N demum redis > foro? 7. 
| Quid demum ? tanta eſt ad lanie- 
nam turba, ut viz accedere potuerim, S. 
Quas attuliſti nobis carnes in diem craſtinum? 
T. Bubulam & vervecinam. S. Eſtne in foro 
carnium magna copia ? T. Tanta profectò, ut 


mirer adeò caras eſſe. S. Nihil mirum. Ut 


multæ ſunt carnes, ita multi qui carnes edunt 
quotidie. Sed quz potiſſimùm vidiſti carnis 
r T. Vidi bubulam, vitulinam, ovil- 
am, vervecinam, ſuillam, hœdinam, agninam, 
S. Nihilne amplius? T. Quid velles præterea? 
S. Nihil igitu erat ferinæ? 7. Non queo re- 
ferre ſimul omnia: immo etiam ferinam vidi. 
S. Qualem? 7. Cervinam & aprugnam. 0 
quam pinguis eſt aprugna! S. O quam in- 
eptus es! T. Quid ita? S. Quia falleris in 
rerum nominibus. Nam quod in ſue dome- 
ſtico dicitur arvina, id in ſue fero (id eſt apro) 
callum vocatur, & eſt in eo genere duriſſimum. 
. Iſtud quidem audire non memini. S. Nunc 
audiſti: manda, fi vis, memoriæ. T. Tu vero, 
doctor, unde iſtud didiciſti? S. Domi 2 
. 


126 Selecta Colloguiorum 

tur mea. S. Rectè colligis, & ſic exſpecta- 
bam. R. Atqui non ſum dialecticus. S. Tibi 
eſt naturalis dialectiea. R. Eandem habent & 
ruſtici. S. Sed age, die mihi ferio : non ego 
te tractavi magnificè? R. Tali convivio nun- 
quam inter fueram. S. Gaudeo ſtomacho tuo 
ſatis eſſe factum. N. Eſt Deo gratia, qui de- 
dit nobis otium tam jucundum. S. Surga- 
mus tandem: nam audio pueros à luſu diſ- 
cedere, 


(r) A patruo.] From your Uncle's. (2) Quem ego 
deduxeram.] #hom I bad waited upon. (3) Fracipui.] 
Principal. () Quatuor ſyndici.] The four city Com- 
miſſioners, Conſuls, Attorneys, Perſons deputed by a State 
10 tranſaft foreign affairs. (5) Subpræfectus.] The De- 
puty-Governor. (6) Senatorum.] Of the Aldermen. (7) 
Teneo.] Memoria ſc. (8) Quotus accumbebat ?] In 
what Place (Order) ſate? (9) Quod miniſtrarem.] That 
T waited (at Table.) (ro) In menſa extrema.] At the 
je wer End of the Table. (11) Habeo de convivis.] Ss 
much for the Gueſts. I am ſatisfied as to the Company. 
(12) Pluſculum otii.] A pretty deal of Leifure. (13) 
Ex tamen lege.) But upon this Condition. (14) Accubit- 
rum eſt.] A convivis {15) Commode.] Conveniently. 
(z) Appone.] Menſæ ſc. Set em on. (17) Opeiis piſto- 
ii.] Made by the Baker. (18) Omitte quæſo iſtas inter- 
pellationes.] Forbear I pray thoſe Interruptions. (Interlo- 
&utions.) (19) Niſi & quid opus erit requirere.] Unleſs 
perchance there be vecaſion to aſt you ſomething. (20) Ta- 
ceo.) I forbear to mention. (21) Quid queris?) In ſhort: 
(22) Illa immanitate.] With that prodigious Exceſs. (23) 
Corpus curavimus-} Ve mate much of ourfelves. 


C © L» 


C * WE TS. an 


Maturini Corderii Centuria. 127 


COLLOQUIUM xc. 


ArGUMENTUM. Aliquot nomina cernis generum. Repre- 
benditur imperite locutus.. Vivarium ferarum. Hortatis 
ad agnoſcenta beneficis Dei. Eleemoſyna ſocreta. Locus 
* Evanyelio. 


STEPHANUS, TassArrus. 
NN UNC demum redis > foro? 7 
Quid demum ? tanta eſt ad lanie- 
nam turba, ut viz accedere potuerim, &. 
uas attuliſti nobis carnes in diem craſtinum? 
. Bubulam & vervecinam, S. Eſtne in foro 
carnium magna copia? T. Tanta profectò, ut 


mirer adeò caras eſſe. S. Nihil mirum. Ut 


multæ ſunt carnes, ita multi qui carnes edunt 
quotidie. Sed quz potiſſimùm vidiſti carnis 
8 7. Vidi bubulam, vitulinam, ovil- 
am, vervecinam, ſuillam, hadinam, agninam, 
S. Nihilne amplius ? T. Quid velles præterea? 
S. Nihil igitu erat ferinz? 7. Non queo re- 
ferre ſimul omnia: immo etiam ferinam vidi. 
S. Qualem? 7. Cervinam & aprugnam. 0 
quam pinguis eſt aprugna! S. O quam in- 
eptus es! 7. Quid ita? S. Quia falleris in 
rerum nominibus. Nam quod in ſue dome- 
ſtico dicitur arvina, id in ſue fero (id eſt apro} 
callum vocatur, & eſt in co genere duriſſimum. 
. Iſtud quidem audire non memini. S. Nunc 
audiſti: manda, fi vis, memoriæ. T. Tu vero, 
doctor, unde iſtud didiciſti? S. Domi 22 
. 


128 Selena Colloquiorum 


ferina caro res eſt frequentiflima. 7. Unde 
vobis tanta eſt copia? S. Pater habet ruri 
ferarum multarum vivarium, ex quo interdum 
ſolidi apri in urbem adferuntur. T. Quale eſt 
vivarium iſtud ? S. Locus eſt ferè quadrangu- 
lari forma, ampliſſimus, muris altiſſimis ſeptus 
undique, conſitus multis & proceris arboribus : 
inter quas ſunt dumeta maxime denſa. T, 
Quales ſunt illic arbores : utrim urbanz an 
ſilveſtres? S. Silveſtres ferè omnes: ſed in his 
ſunt potiſſimùm quercus & fagi : quarum glan- 
de paſcuntur cervi, apri, damæ. T. O quan- 
tas merito gratias Deo debetis, qui vobis lar- 
gitus eſt tantam rerum omnium abundantiam. 
S, Non ſumus immemores beneficiorum ejus. 
Pater enim plurima bona in pauperes erogat ; 
quod tamen tibi uni ditum effe velim. T. 
Cur ita? S. Quia talia non vult prædicari. 
T. Tanto magis laudandus, quod Chriſti præ- 
ceptum vere ſequitur: cujus verbo apud Mat- 
thæum ſcripta funt ; Quum facis, inquit, elee- 
moſynam, & quæ ſequuntur. S. Quoto ca- 
pite? T. Sexto, niſi me fallit memoria. S. 
Sed hzc hactenus: ſatis enim ſumus collocuti : 
& jam ad diſputandum convenitur. T. Eamus 
igitur, S. Sequere me: aut (fi mavis) prez 
cede, T. Ego neutrum faciam, fed una ibi- 
mus. 


(2) Nunc demum ?] But t loft. 
1) um:] now at laſt © OL 


Maturini Corderii Centuria. 129 
COLLOQUIUM XCVI.. 


AxGUMENTUM. Olerum quorundam nomine enumeranture 
Moretum Virgilianum. Latitia ob rem culinariam. A 
puero fruftus & olera carnibus praferuntur. Studioſis 
fatis qt modicum alimentum. Parentes egre ferunt niſt 
filios in ſchola bene curatos videant. Matrum indulgen- 
tia. Parentum amor in liberos non facile immutatur. 


TaxzBartivs, Vives. 


'T BI fuiſti hodie poſt prandium? V. In 
horto præceptoris. T. Quid illue ive- 

ras? V. Ille me miſerat petitum olera. FT. 
Que tandem olera collegiſti? VJ. Vix enume- 
rare poſſum omnia. T. (1) Saltem quæ oc- 
currunt memoriæ. V. Sed cur iſtud quæris? 
7. Ut interim recordemur aliqua rerum nomina 
quæ parvuli didicimus. VJ. Pulchara eſt exerci- 
tatio; præſertim quum aliquid nobis ſuppetat 
otii. Audi igitur: collegt allia, ſerpyllum, 
porros, cepas, naſturtium, cuminum, fœnieu- 
lum, thymum, amaracum, hyſſopum. apium, 
ſalviam, ſatureiam 7. Herbe ſunt olentes, 
quas adhuc numeraſti. / (2) Sic inſtitueram 
memorz gratid. T. Perge porrd. VJ. Paucz 
quidem reſtant, ut beta, cichorium, lactuca, 
oxalis, eruca, braſſica, portulaco; piuies non 
occurrunt. T. Qui potuiſti tot meminiſſe? 
V. Præceptor mihi dederat ſcriptum catalo- 
gum. T. Et noveras omnes? V. Noram : a- 
lioqui eum interrogaſſem. T. At ego non no- 
vi omnes, quamvis nomina didicerim. J. E- 
go tibi plures etiam demonſtrabo, quum liee- 
bit nobis in hortum ire. T. Multumne _ 
liſti ? 


130 Selecta Colloquiorum 
liſti? V. Plenum calathum. 7 Sed de ſingu- 


lis quantum? VJ. Nimis es curioſus; quid vis? 
de ſingulis attuli quartum opus fuit. T. Tem- 
etſi curioſus tibi videor, tamen hoc mihi velim 
refpondeas. Scin' tu, in quem uſum præceptor 


tot olerum genera curavit apparanda? J. 


Partim ut jus bene condiretur, partin ut mi. 
nutal ex oleribus fieret. T7. Quam bene con- 
ſulebat robis! V Optime: ſed tamen ea non 
erat cauſa præcipua. 7. Quænam igitur? V. 


Legiſtine unquam Moretwa Virgilii? 7. 


Carmen quidem legi : ſed moretum nunquam e- 
di nec vidi, quo41 ſciam. J. At videbis, ſpe- 
ro, nam præceptor uxorem docuit conficere, 
& illa confecit ex illius præſcripto. T. An 
apponetur nobis aliquid in cœnam boni. V. 
Saltem jus carnium pingue, bene conditum, 
carnes optimæ, & minutal ex oleribus. 7. 
Unde ſcis iſta? J. Omnia vidi in culina, 
quum juſſus eſſem adjuvare, præcipuè in meis 
oleribus repurgandis, T. Quid moretum ? non 
ſaltem guſtabimus? VJ. Immo dabitur nobis: 
nam confetum eſt quod ſatis fit omnibus. 
T. Iſta mihi ſapiunt magis, præſertim æſtate, 
quam carnes ipſz, aut piſciculi. V. Optarem 
profes ſervari carnes in hyemem, ut tota 
æſtate olera & fructus eſitaremus. T. Atqui 
(ut accepi) iſta minus alunt / Id ego au- 
divi quoque aliquoties: ſed quid opus eſt tan- 
to ſtudioſis alimento? T. Non tanto, fateor : 
ſi tamen parentes nos viderent pallidos & ma- 
cilentos, ſtatim ejus rei culpam aſſignarent præ- 

ceptori: 


ERA ee T7 Oy + ww *F_”MWM * 


Maturi ni Corderii Centuria. 131 


ceptori: nonne fic eſt? . Non eſt dubium: 
ſed quid agas? ſerè parentes (precipue ma- 
tres) nobis indulgent nimiam, T. Vera qui- 
dem dicis; ſed tu interim matris indulgentis 
libenter frueris. /. Quaſi vero tu minus, T. 
Ne mentiar, quod tibi adſcribo; in me quo- 
que frequenter experior. VJ. Non poſſumus 
parentum erga nos affectum niſi noſtris vitiis 
immutare; tantùm caveamus eorum abuti be- 
nevolentia : ſed in primis laudemus illum Pa- 
trem noſtrum benigniſſimum, qui nobis tales 
progenitores dedit. T. Iſta libens audio: ſed 
nos hora vocat. V. Age, finem imponamus. 


(1) Saltem.] Enumera ſc. (a) Sic inſtitueram.] I 
took that Method. 


3 ů  - — — —-„—»— 


COLLOQUIUM XCVII. 


ARrGUMENTUM. De iis que in oculis incidunt. Amicus a- 

mice nulla ſpe mercedis adduftus opitulatur. Oculus mem- 
brum inter exteriora nobis chariſſimum. Zacharie locus 
de pupilla oculi Experientia. 2 obligue notatus. 


candum interdum modo cum fruttu. Studia noſtra ad f lo- 
riam Dei referenda. 


Varkro, Acipivs, 


FN Bſecro te, Ægidi, (1) da mihi operam 
pauliſper. . Quid iſtud eſt? V. Ne- 
ſcio quid incidit mihi in oculum, (a) quod me 
habet valde male. A. In utrum oculum inci- 
dit? V. In dextrum, . Vis inſpiciam? J. 
Inſpice, amabo te. ZE, Aperi quantum po- 
- tes, 


132 Selecta Colloquiorum 


tes, ac tene immobilem. Non queo a nic. 
tu continere. A, Mane, egomet tenebo ſini- 
ſri manu. V. Eequid vides? . Video ali. 
quid minutum. J. Exime, quæſo, fi potes, 
A. Quin jam exime. /. O factum bene ] quid 
eſt? & Cerne tu ipſe. V. Eſt mica pulve- 
f E. Et quidem uſque adeò puſilla ut vix 
cerni poſſit. . Vide quantum doloris adferat 
oculis res tam exigua, E. Haud mirum qui- 
dem. Nullum enim è membris exterioribus 
oculo tenerius eſſe dicitur ; inde fit, ut experia- 
mur nihil nobis effe charius. / Hoc Deus ap- 
probat, quum de ſua in nos charitate loquens 
apud Zachariam, 2 cap, fic ait: Qui vos tangit, 
Tangit pupillam oculi mei. R. O immenſam 
Dei bonitatem, qui nos tantopere che ros ha- 
bet! V. Non mihi rubet oculus? A, Ali- 
quantulum, nempe quia fricuiſti, /. -Credin' 
tu adhue mihi dolere? . Quidni credam, 
qui toties talem moleſtiam ſum expertus? . 
Experientia eſt rerum magifira E. Ita vulgò 
dicitur. J. Quid pretii dabo iſti medico pro- 
labore? . Quantum pacti ſumus. V. Bre- 
vis eſt conclufio: ergo nihil: ſed tamen habeo 
tibi gratiam: atque utinam detur (3) referen- 
dz locus, . Quin potius avertat Deus. V. 
Bene correxiſti ? dixeram imprudenter, at fine 
dolo. . Sic accepi, ſed interim jocari licet, 
præſertim ut in Latina lingua nos exerceamus, 
JV. Faxit Dominus Deus ut omnia ſtudia no- 
ſtra ad gloriam ipſius referantur. . Faxit 


Þfecor. 


(1) Da- 


8 
1 
c 
1 
n 
{ 
c 
I 
} 
* 1 
8 
| 
0 
| 
[ 

( 


Maturini Corderii Centuria. 122 


(1) Da mihi operam pauliſper.] Lend me your Help 
a little. (2) Quod me habet valde male. | Which makes 
me very uneaſy. (3) Referendæ locus. }] An Opportunity 
to requite it, (The Obligation.) 


a _ — — 


COLLOQUIUM xc. 


Ax UMENTUM, Reprebenditur negligentia in cultu con- 
Poris. Excuſatur a penuria rei nummaria. Verecundia 
in petendo. Mediocritas & modus. Verecundia ubi ſit 
utendum. Hominum ſocietas. Abuſus in rebus. Her- 
tatio ad petendi fiduciam. Excmplum admonitionis 
liberz inter familiares. 


Vives, ALEXANDER. 


Emiror tuam negligentiam. 4. Qua in 

re tandem? V. Quod te non curas dili- 
gentiùs. A. Ego vero me curo fortaſſe ni- 
mis. Satis edo, bibo, dormio, quæ eſt Dei 
erga me benignitas : przterea pecto capillum, 
lavo manus, faciem, dentes, oculos, & hæe 
mane præcipuè; quin etiam quum tempus po- 
ſtulat, corpus exerceo, relaxo animum, & lu- 
do cum cæteris: quid vis ampliius? FV. (1) 
Mittamus iſta: non ea ſunt quæ in te repre- 
hendo. 4. Quid igitur? V. Circumſpice ve- 
ſtimenta tua a calce ad verticem : nihil inte- 
grum invenies; omnia ſunt lacera & obſoleta. 
Iſta profectò nequaquam veſtrum genus de- 
cent: fi ſaltem curares veſtitum tuum ſarcien- 
dum, aut quoquo modo inſtaurandum. A. 
Loqueris tu quidem quæ libet: quod ſi paren- 
tes haberes tam procul remotos, fortaſſe non 
elles elegantior. Si mihi pecunia ſuppeteret, 

F 108 


5 


1 34 Selecta Calloquiorum 


non paterer me uſque adeò pannoſum efle, N. 
(2) Nec ideò tamen cares eee, Cur 
enim non petis aliunde mutuo? A. (3) Unde 
peterem? V. Si _— aliunde; (4) certs à præ- 


ceptore poſſes. uid ſi 1212 nollet? J. 
Nemini denegat ex 42 dle cipulis domeſticis, (5) fi 
quidem videt opus eſſe. A. Id ego non igno- 
ro: ſed ſum verecundior, quam ut audeam ex 
eo petere. J. Ah, ruſticus eſt iſte pudor. 4, 
Malo tamen verecundus eſſe quam impudens. 
V. Verecundia, ut dixit quidam, et bonum in a- 
doleſcente jignum: ſed ubigue adbibenda eſt medi- 
ocritar. A. At eo ſum ingenio, ut ſemper ve- 
rear offendere quempiam. V. Ingenium laudo: 

ſed e/t modus in rebus, Nam ille offendendi 
metus habere locum debet in rebus turpibus, 
aut certè indecoris : hic vero nihil tale video, 
Eſt enim uſitatum, in hominum ſocietate, ut a- 
Jii aliorum opera indigeant, Quis igitur mihi 
vitio dabit, ſi quid ab amicis aut commodato 
petam, aut mutuo? 4, Nemo reprehendet, ni- 
fi forte rebus ejuſmodi abuti velis. J. Tu vero, 
(quantum ego te novi) abuti nolles, A. Apage 
iſtum abuſum! V. Quid ergo jam obſtat quo 
minus petas, præſertim ab homine facillimo, 
tuique (ut apparet) amantiſſiuo ? A. Age, pe- 
tam: ſed per epiſtolium, (6) quod, ut reddas, 
tibi dabo, VJ. Reddam proſecto libentiſſimè, 
teque illi commendabo diligenter. 4. Equidem 
non parvam tibi habeo gratiam, quòd me tan- 
ti feceris, ut ad hanc fiduciam hortarere, . 
rug reſtat ut ſeribas, quod dicis, epiſtolium : 


reliqu > 


{ 
/ 


Maturini Corderii Centuria. 135 


reliqua mihi committas. A. Bene vertat Deus 
quod cœpimus. VJ. Ne dubites : res proſpere 
ſuccedet. 

(1) Mittamus iſta.] Let us wave thoſe things. (2) 
8 Non ideò tamen cares negligentia.] And yet for all that 
, you are not free from Negligence. (3) Unde?] Of whom ? 
(4) Certe.] At leaſt. (5) Si quidem.] If ſo be. At leaff 
if. (6) Quod, ut reddas, tibi dabo.] hich I vill give 
you to deli ver. 


COLLOQUIUM C. 


Ax cu EN TUN. Confabulatio de profetionis in Tialiam 
cauſa. Lacorum fama rerum novarum cupiditas nos indu- 
cunt ad peregrinandum. Laus Italiæ : vini Nalici præ- 
flantia. Dei laudandi materia ex ejus beneficiis. Ama- 
vit nos Deus uſque ad delicias, Humane cogitationes nos 
« divinis rebus avocant. Humana inconſtantia. Roma 
elim caput mundi difta eſt. 

ALEXANDER, BENIGNUS, 

2 ambulator optatiſſine. B. Et tu 

ſalvus ſis, ceſſator occupatiſſime. A. Sa- 
tiſn* rectè vales, mi Benigne? 3B. Immo rec- 
tiſime, quæ elt Dei optimi maximi benigni- 
tas. A. Equidem ex animo gaudeo : tibique 
vehementer gratulor reditum iſtum incolu- 
mem. Ubi fuilti hoc toto anno? B. In Italia. 

A. (1) Quam ob cauſim animum induxeras 

illue proficiſci? B. Ob famam regionis, de 

qua tam multa ubique prædicantur. Nec 
ignoras, quam ſimus rerum novarum cupidi, 

A. (2) Sic eſt natura comparatum : ſed quid 

illic inveniſti? B. Certe multo plura, quam 

ex fama audiveram, A. Sed multa, credo, 
vidiſti, quæ minime velles. 5. (3) NempeN 
M 2 ſcelera; © 


WW MM” 


- 


— 


J 


136 Selecta Colloquiorum 


fcelera : fed, quod ad regionem attinet, terra g 

elt longè fertiliſſima, omni optimorum fruc- E 
\ tuum genere (4) valde abundans, preci- 

pue vino præſtantiſſimo. A. (5) Scihcet ea . 
potiſha;um res tibi arridebat, B. Ut verum 

fatear, mirè (6) afficiebat palatum. Nam f 

quale dicas hoc noftram vinum efle ? villum { 

vere dicas, ft cum illo compares. A. Inde p. 


ergo tibi ſe offerebat pulchrum Dei laudandi 

argumentum. B. Pulcherrimum : fic enim ſæ- E 

pe cogitabam, Quam bonus es, Domine De- 

us, qui nos amaviſti (7) uſque ad delicias ! 

non enim ſolüùm ea creaſti nobis ad victum, 

quæ terra ſponte ſua producit: ſed etiam tot 

genera rerum delicatiſſimarum: quæ, (8) fi 

moderate ſumamus & cum gratiarum actione, 

& corpus ſuaviſſimèe nutriunt, & ipſum ani- 

mum mirificè exhilarant. O quikus verbis, 

quibus operibus, ſatis dignè glorificemus no- 

men tuum, Domine! Denique fic afficiebar 

animo, ut nihil magis cuperem, quam divi- 

nas laudes ſemper in ore habere; ted proh 

dolor! (9) aliis atque aliis ſubinde conceptis 

cogitationibus ignis ille paulatim extingusba- 

tur. A. (10) Iſtud apud me non eſt novum: 

nam ſæpe tale quid mihi ſolet accidere. B. 

(11) Ea eſt naturæ noſtræ inconſtantia. 4. 

Horis ferè omnibus iſtud experimur : ſed quid i 

tandem egiſti (12) in tua Italia? B. (13) 7 

Inviſi animi gratia aliquot urbes (14) cele- * 

i briores : alicudi etiam ſtudui aliquamdiu. 4. th 

„as urbes inviliſti potiflimum? . Multas N 
1 quidem 


* n—_—___—_w—O. 7 ” 2 


} 


quidem vidi in tranfitu, ſed (15) paucas con- 
templatus ſum otioſus, -nimirum Genuam, 
Florentiam, Venetias, denique Romam illam 
quæ olim Mundi caput dicebatur, nunc au- 
tem eſt omnium abominationum fons & ori- 
go. A. Vidiſtine magnam illam beſtiam ? 
B. Vidie obiter, quum per vicos, (16) opinor, 


ſpectaculi gratia, portaretur, A. At (ut ad 


rem) in quibus tandem oppidis commoratus 


es ſtudiorum gratia? B. Roma rediens tranſivi 


Bononiam, Patavium, Mediolanum. In eo- 
rum oppidorum ſingulis menſes circiter tres 
verſatus ſum in vario literarum genere. Vo- 
lui enim è fingulis paucula quaſi deguſtare. 7, 
Quid autem vidiſti novi in tot celeberrimis 
oppidis? B. Rogas? ferè omnia mihi nova 
videbantur: ſed (17) longum foret omnia ti- 
bi narrare, præſertim nune, quum mihi eſt 
aliquo properandum. 4. Quo tandem? B. 
(18) Ad patruum, qui me ad cœnam invitavit. 
A. Nolo igitur te remorari diutius: ſed quan- 
do licebit nobis magis otiosè confabulari? B. 
Cras a prandio, fi volueris, A. (19) Ego 
vero id percupio. B. Ad horam igitur pri- 
mam exſpecta me in cubiculo. A. Fiet: hora 
eſt ad merendam opportuna. 


(1) Quam ob cauſam animum induxeras illuc profi- 
ciſci ] What perſuaded you (gave you a Fancy) to go thi- 
ther * By what Reaſon was you perſuaded, &c. (2) Sic 
eſt natura comparatum.] This is our Nature. Our Na- 
tures are of that Make, So tis ordained by Nature. (3) 


Nempe ſcelera.] Wickedneſs you mean, I ſuppoſe. (a 
M 3 Abun- 


Maturini Corderii Centuria. 137 


# * 


1 
4 
F 138 Maturini Corderii 
Abundans.] Rich. A participial Adjecti ve. (5) Scilicet 
es potiſſimùm res tibi arridebat.] That, no doubt, pleaſed 
ur Fancy moſt. (6) Afficicbat.] Voluptate ſc. (7) 
Uſque ad delieias.] Even ſs as to furniſh us with things 
fingularly delightful. (8) $i moderate ſumamus.] If we 
ſe them moderately, (9) Aliis atque aliis cogitationibus.} 
By divers and ſundry Thoughts. © (10) Iſtud apud me non 
eſt novum. ] That's no new thing to me. (11) Ea.] Such. 
(12) In tua Italia.] In your beloved Italy. (13) Inviſi 
animi gratia aliquot urbes eclebriores.) T went to ſce, 
Joer my Diperſion, ſeveral of the moſt noted Cities. I viſited 
tn entertain my Mind, &c. (14) Celebriores.] Czteris ſc. 
(15) Paucas eaſtemplatus ſum otioſus.] I took & leiſurs- 
ly View (Survey) of but few. (16) Opinor, ſpectaculi 
. gratia.} For à Sight, I ſuppoſe. Ut ſe. (17) Longum 
foret ] Twould be tedious. (18) Ad patruum.] To my 
Uncle“. (19) Ego vero id percupio.] 1 am very deſirous of 
it to be ſure, Said upon, Si volueris. 


—_ «4 —_—— « 4a ac «a 


MATURINI CORDERI1! 
Ad Pueros Parenefis. . 


FN Voniam omnis proficiendi ratio atque a- 
| deo omne bonum à Domino Deo pro- 
ficiſcitur, ab hoc fit veſtræ eruditionis prin- 
ceipium, ad hunc veſtri omnes conatus referan- 
tur. Hoc eſt, Certò credite, nullo ſtudio, nul- 
Io labore, nullis quamlibet eruditis præcepto- 
ribus, vos confequi poſſe, ut faciatis aliquem 
proſectum, vobis ad animæ ſalutem (fine qua 
vana ſunt omnia) profuturum. | 
Proinde, fi in moribus, ſi in ipſis literis ave- 
tis ex animi ſententia proficere, Deum unice 
* | amate 


4 
1 
, 
| 
N 


Ad Pueros Pareneſis. 139 


amate; Deum pie colite, in Deo ſpem veſtram 
reponite: ad Deum, veluti ad ſeopum ſtu- 
dia veſtra omnia dirigite; huic uni acceptum 
referte, ſi quid vobis inerit boni: denique vos 
illi pia precatione, & ſæpe & ex animo com- 
mendate. 

Libenter & legite & audite verbum Domini: 
nec ſolùm per occaſionem audite; ſed etiam de 
induſtria quærite. Hujus enim vel unica ſen- 
tentia plus confert ad vitioſas animi affectiones 
emendandas & malos mores corrigendos, quam 
omnes omnium * præceptiones atque 
monumenta. 

Prima igitur ſit OR: cura rerum divinarum; 7 
morum deinde honeſtorum : poſtremò doctrinæ 
politioris ac eruditionis bonæ. 

Ab omni turpitudine & corpus & animum 
abſtinete, ut mundi ſitis in conſpectu Dei, ſi- 
quidem pretio empti eſtis cariſſimo ic pe, ſa- 
cratiſſimo Domini noſtri JESU CHISTI 
ſanguine, quo nihil fuit in rerum natura pres 
tioſius: immo cujus unicæ guttulæ ne totus 
quidem mundus comparandus fit. Nolite ergo 
tantum veſtræ redemptionis pretium viliſſimè 
proculcare. 

Diligite vos invicem, exemplo CHRIS TI, 
qui vos & gratis, & ultro ita dilexit, ut ſemet- 
ipſum pro vobis & veſtris noxis ad mortem a- 
cerbiſſimam dederit. 

Alter alterius onera portate; ſie adimplebitis 
legem CHRISTI, ait divus Paulus. Portabitis 


autem alter alterius onera, ſi mutuis officits — 
| ad- 


140 Maturini Corderii 
adjuvabitis: ſi viciſſim offenſas remittetis, nulla 
ultion: quzſita, fi pravos & corruptos mores 
diſſuadere, ſi optimam quæque ſuadere, & quie- 
quid boni didiceritis, benigne cum omnibus 
communicare gaudebitis. 

Exercete vos honeſtiſſimis diſputationibus, 
citra ullum odium aut malevolentiam. Nec 
tantum id faciendum erit tempore ad eam rem 
in gymnaſiis præfinito, ſed quoties oblata 
fuerit alicunde occaſio: acuit enim ingeni- 
um frequens diſputatio, memoriamque confir- 
mat. | 
Nec parum profuerit de ſtudiis ſepiflime 
conferre, prælectiones ſimul! repetere, & de du- 
biis mods peritiores condiſcipulos, modo ipſum 
doctorem, conſulere, 

Certate inter vos, non de ineptiis, non de 
ſcurrilitate, non de mendaciis, non de colori- 
bus (quod eſt dæmonum inventum ad turban- 
dam ſcholarum concordiam, & inimicitias per- 
petuò fovendas) ſed de Latino ſermone, de 
verborum proprietate & elegantia, de con- 
ſcribendis epiſtolis, de moribus & officiis in 
omni vita ſervandis. Solebat Cicero (ut Ma- 
crobius refert) cum Roſcio nobiliſſimo hiſtri- 
one contendere, utrum ille ſæpius eandem ſen- 
tentiam variis geſtibus efficeret, an ipſe, per 
eloquentiæ copiam, ſermone diverſo pronun- 
ciaret. Talis eſſe debet ſcholaſticorum æmu- 
latio, talis contentio. Nihil enim pulchrius, 
nullum honeſtius certamen inter adoleſcentes 
ingenuos eſſe poteſt, quàm virtutis amore con- 
tendere; 


Ergee 


Ad Pueros Pareneſis. 141. 


tendere; quis probitate & morum honeſtate 
præſtabit; quis eleganter ſeribendo, quis Lati- 
ne loquendo eminebit; quis copia tum verbo- 
rum, tum rerum antecedet. 
nam pulchrum eſt dici, Hie eſt hujus ſcho- 
Iz probiſſimus adoleſcens; hie ſtudioſiſſimus; 
hic doctiſſimus claſſis; hie innocentiſſimus; hic 
Divini cultus obſervantiſſimus. Semper aliquid 
aut legit, aut ſcribit, aut ediſcit, aut commen- 
tatur; ſemper a præceptore quicquam percon- 
tatur. Nunquam jurat, mentitur nunquam, 
vernacule nunquam loquitur, nemini unquam. 
maledicit, de virtute, aut literis, aut rebus di- 
vinis nuſquam non verba facit, Cum pravis 
ſodalibus verſatur nunquam: fed aut cum ſtu- 
dioſis ſemper, aut cum libris ſais fabulatur, 
Nunquam neque vapulavit, neque delatus eſt, 
nec in maleficio deprehenſus, Quid plura? 
Continens in menſa, attentus in auditorio, in 
cubiculo quietus, modeſtus in luſu, venerabun- 
dus in templo. Quis unquam de illo queſtus 
eſt? Quem pulſavit? Quem fruſtratus eſt ? 
Quem irriſſt? Quem irritavit? Cui re- 
tulit injuriam? Cui officium — 65 Ec- 
quis ingratum ſenſit eum? Ecquis tenacem ? 
Nunquis pertinacem aut improbum ? Cui: uns 
quam iratus eſt? Cui imprecatus? Cui com» 
minatus? Cam quo viſus eſt rixari ? Cui fidem, 
cui promiſſa non ſervavit? Ille eſt manſuetus, 
& comis, & affabilis, & verecundus: nuſquam 
moroſus, nemini moleſtus, ubique gratiſſimus. 
Omnium mores facile patitur; adverſatur nemi- 
ni: 


142 Maturini Corderii 
ni: nunquam ſe aliis anteponit. Odit nemi- 
nem; amari vero ſtudet ab omnibus, deque 
omnibus, bene mereri. Charyz eſt præceptori, 
condiſcſpulis jucundus, omnibus acceptus. Quis 
illum ſuperbum novit? Quis invidum ? Quis 
contumacem ? An quiſquam eſt preceptori o- 
bedientior, aut majorum reverentior, aut cum 
bonis omnibus magis conveniens ? Etenim mi- 
nores non defpicit, majoribus non-invidet, ab 
#qualibus non diſſentit. Denique nihil hoc 
adoleſcente gratioſius, nihil humanius, nihil 
amabilius, nihil exactius: adeo ut omnis hone- 
ſtatis ſpecimen & exemplum vere & meritò 
dici poſſit. Sed quo tandem rapior, ſtudioſi 
adoleſcentes, velut inſtituti mei pene imme- 
mor? Hzzc fere ſunt & liberalis & prohi 
adoleſcentis officia : quibus dotibus, aut certè 
aliqui earum parte, fi quis invenitur preditus, 
non extollat ſeſe, non efferatur, non glorietur, 
quaſi hæc aut à ſeipſo habeat, aut ab homi- 
nibus acceperit : ſed cum omni gratiarum actio- 
ne ejuſmodi omnia ad Dei conditoris ac benefi- 
centiſſimi largitoris gloriam referre meminerit. 
Sed u ad propoſitum redeamus, fit illa inter 
vos, optimi adoleſcentes, honeſta de rebus ho- 
neſtis concertatio. Quod ſi tale certamen vo- 
bis proponetis, certè breviſſimo tempore pro- 
fectum veſtrum non mods ſentietis animo, ſed 
ipſis quoque oculis perſpicue cernetis. 

Cavete, pueri, cavete, inquam, ab iſtis nebu- 
lonibus pravis, improbis, diſſolutis, qui videntur 
inter ſe certamen inſtituiſſe de omni I 
ES | 


+ $2 „ 


: * 


Ad Pueros Paræneſis. 143 

& moribus perditiſſimis. In iis enim ut quiſ- 
que eſt corruptiſſimus, ita laudatiſſimus habetur. 
Hæ ſunt gymnaſiorum peſtes, hæc venena, 
hzc progenies viperarum. Hi ſunt qui optimi 
cujuſque mores corrumpunt : aut, ſi 1d neque- 
ant, irrident, odio inſectantur, ſepe etiam ver- 
berant. Si Latine & honeſtè loqui pro viribus 
niteris, ſtatim audies hæc aut ſimilio verba, 
IpsE FACIT BLEGANTIAS; ET QUASI DICAT, 
EGO SUM DOCTUs. Si graviter incumbes in 
bonas literas, continuò ab iſtis diceris, Patria, 
Chimzra, Hypocrita. O ſurdos gymnaſiarchas, 
fi hæc non audiunt! O ſupinos, fi audientes 
diſſimulant! Cur enim peſtes illas peſtilentiſſi- 
mas non curant ? aut, fi curari nequeant, cur 
non mature abigunt, ne grex totus miſerè pe- 
reat? 

Tu vero adoleſcentule, alumne virtutis, noli 
obſecro irriſores hujuſcemodi formidare: quin 
diſce potiùs eos omnino contemnere. Tu 6 
ſtultiſſime, dum iſtis nebulonibus mavis obſe- 
qui, quam tuis ſervire commodis, tandem in 
tua ignorantia & barbarie conſeneſcis. Audire 
times eorum voces ineptiſſimas, pude oram 
illis eleganter & Latine loqui : at qu agis 
olim tibi erubeſcendum erit, cum inter doctos 
ignarus, elinguis mutus verſabere: cùm inter 


eloquentiſſimos plane obmuteſces : aut fi eona- 


beris hiſcere, tertio quoque v laberis,fce- 
diſſimè? Quid igitur, inquis, faciam? Uno 
verbo dicam tibi, atque ita finem, faciam tuĩ 
adhortandi. In primis ab iſtorum congreſſu 

| | teĩipſum 


4 


net omnia 


— 
45 


. > 
744 Maturini Corderii, c. 
teipſum, quantum potes, ſubtrahe: deinde, i 
quando cogeris eorum audire ineptias, ſurdis 
auribus aceipize gihil cis reſpondens, ne forte 
' crabrones, aue gi , irrites, Facile contem- 
puerilia deliramenta, 
gui ſui profeaitis, & rei & honoris ſemper ſtu- 


5 erit atque hemor. De cæteris vos præ- 


5 


3 


£ 


ceptores admonebuntwimme Deus ipſe abunde 
| ſuppeditabic omnia, {1 . ejus arbitrio 
permittetis. Vale pueri adgeſcenteſq o- 
neſtorum indica amantiſſimi. Gratia Dei 
& Domini noſtri JESL, 
bus vobis. Amen. 2 
. 


n CHRISTI com omni- 


