A N 1 M I 


Tranquillitate 


IDIALOGUS 


| Florentio V oluſeno $ coto 
AVCTORE 


Editio e ma „ Piel, 2 


emen Aalur. 


E DTNBUR OIL 


, Excudebat ROBERTS FREEBAIEN 
1 Anno Dom. MDCCVIE 


4 N 
| | N 
| N — 
3 a 
9 
NF, 
M 


* 9 CHE IRE 


« ) 


ROBERTUS FREEBAIR 
| Benevolo Lectori 
| | 8. | 


UM bie, quem tibi offero, benigne Lector, Florenti 
| Voluſeni de Tranquillitate Animi Dialogu, pauco- 
rum manibus tereretur, & ad multorum aures fama tantum 


— 


= perveniſſet : plurimi me rag arunt, ne nobiliſſimum Seri ptorem 
temporum inj uria intercidere, aut pauciſſims quidem cognitum 


eſſe ſuſtinerem. Ego, cui bonarum literarum cultoribus bene 
velle, eorumque ſtudia utcunque pre movere tantum conceſſum eſt, 
uon dug. tam j uſta petentibis reluctari, Alacri itaque ani- 
mo banc novam editionem in nie recepi: atque quid in ea 
adornanda praſtiterim, ne te longiore exordio morer, pauck 
expediam, In eam in prims curam ſedulo incumbendum exi. 
ftimavi, ut fi non emaculatiſſima, prioribus certe longe emen- 
datior emitteretur, Id quo felicius fieret, editionem Gryphi. 
= nam nitidiſimam,que prima, & auctore neſtro vivo prodierat 
= ( quam & ipſeibi gratulatur ) pre oculi unice habuimus. Po- 
= Aferior enim, five Leydenſis, ſive Hagienſis ſit illa (nam ſi 
= paginam libri titulum preferentem excipias, nullum inter eas 
= «- diſcrimen intercedit ) plurimis erroribus eſt f.edata. Sed nec 
; diſſmuldndum eſt, priori ili Gryphiane ſuos nævos & [phalma- 
ta nonnulla eſſe; quædam etiam ejus geners, que non nuſquam 
auctors ſenſum evertere comperiebantur. Ea omnia, cum eps- 
7% typographics vitio vertenda eſſent, adhibita priu ſumma 
diligentia, & aliorum auxilio implorato, commode reſtitui- 
ww, Et ne hoe ab re nobs dictum videatur, e multu paucu- 
la exempli gratia hie viſum eſt exhibere. Pag. 2. I. 16. pro 
Foie Fiova IT p. 105. 1. 8. pro excuſſi, excuiis. 
2 106. I. penult. «3 pro i. p. 110. l. 26. Hypanin pro 
Hypain. p. 192. 1. 24. pluma pro pluvia. p. 142, J. 15. pro 
Veimu, Vicigus, ib. cum pro cur. p. 2443, 1. ult. vidiflerue 
| ——_—_— ſuperſtuum 


Tpfius deni 


ee — 


— . — — 


um rej ecimut. p. 25 1. I. S. poſt divina, vocem dignæ, 


VVV 


at, quaſi nos criticam exercert, aut virgula cenforta pro« 


tinus damnare audeamus, 405570 nobn prima Fronte non ar. 
riſerit, Ab hoc enim vitiò (n quod ramen ſummi ac doctiſ- 


fims viri ſepins Has ſunt ,) nos alieniſſimes profitemur : id 
| e 


uod exemplaria conferentibus Snnoteſcerg non dubitamus. Ne- 
que interim adeo immemor ſum conditions bumane, ut nuſ- 
uam me lapſis ullos admiſiſſe pre me feram : operam certe 


22 


Nera 
Dempſtero aliiſ que noti ſſimo, preroni n noſtr eſt opus. Statu- 
wig = * 52 vita & Rudin paulo 5 inqui- 


N M. B. 75 ad auftorum Scoticorum biſtoriam 


( quam dudum molie 


vs [ in præfat.] merit F vir longe modeſſſmus ) ceu 
fl bibs fats ft, perbre 


conſcriptam narrationem fubjungere, quam doftorum aliquot 


virorum de eo encomia conſequentur: inter que Davids Echli- 


ni M. D. ad Comitem de Aneram Epiſtolam cenſeri velim. 
gue auctoris præfationem addidi, que nſcio que fu- 


to poſterioribus editionibus aberat, ut onmbus tandem fans 


numers abſolutus aureus hio libellus publioa luce frueretar. 


Atque hec ſunt, amice Lector, ob gue otium ruum imerpellun- 
dum duxi, Que ſi tibi haud ingratu 'efſe intz/lexers, abi 


tuiſque commods inſervire, ji Deus vitam wireſque fuffroeret, 
| "OE ONTO. 09 


ulterius pergam, Vale. 


6 fs at 7 7 - * "y 
| | 1 F* : OR 
1 4 4 : © = 3 ” 5 24 — 0 
My 


4 5 " : . 
1 . Fi ; > 4 | * { | | | 
i FLOR; VOL USENT 
1 : | * * 
= Ortus, Vita Mart. 


4 


Wolſey) natione'Scotus, Parentibus itt. 
genuis in Moraviæ provincia natus, ad Loſſæ- 
um amnem amæniſſimum, haud procul ab EL. 
gino oppido, ad cujus templum, omnium que 
tum in Scotia erant lunge pulcherrimum, dum 
Tranqulllitatis ædem, pag. 96, & deinceps, 
deſcribit, alludere videtur, Diſciplinis Iiber-— 
libus Phong in patria in Gymgaſlio Aber-  þ 


donen U 


1 VL orentius Voluſenus (vulgo Wilfon aut 


imbutus, deinds Later Po. 
rum eruditior factus eſt ; ibique Eboracenſi 4 
Cardinali Thomæ Volſæo aut Voluſeno in- = 
notuit, qui fratris ſui filium ei erudiendum. - i 
commiſit, a qua multis beneficiis honorifice 
cumulatus fuit. Poſt, cum patrui mors a pue- 
ro illo Florentium diſtraxiſſet, ad Bellaium 
Pariſienſem Epiſcopum ſe contulit. Cum quo, 
itinere in Italiam, Romam verſus proficiſcens, 
Jacobum Sadoletum Cardinalem, tum Epiſco- 
pum Carpentoractenſem, viſendi ſtudio ductus, 
& ab eodem humaniter acceptus eſt. Haud 
multo poſt tempore, Præſul ac Conſules Car- 
pentoracti, ob ſingularem viri mn | 
| unt 


ſunt omnes deſiderio retinendi hominis, ad 
publicam liberalium artium profeſſionem ob- 
eundam. Res pacta, tanta civium volu- 
ptate & gaudio (teſte pio Præſule) ut omnes 
novam felicitatem urbi exortam exiſtimarent. 
Poſtquam autem complures annos in Italia, 
Gallia, aliifque exteris regionibus tranſegiſſer, | 


tandem in patriam rediens, anno Salutis hu- 


manæ 1546, Viennæ in Delphinatu ad Rhoda- 
ni ripam fatis conceſſit. Unde Buchananus 


noſler hoc carmine ei parentavit. 


, 


Hie Mufis, Voluſene, jaces cariſime, ripa 
Ad Rhodani, A quam procul a patria? 

Foe meruit virtus tua, tellus que foret altrix 
Virtutum, ut cineres conderet Ia twos. 


Docto- 


— 


2 ES £C x< - K 
x —— „ * 


— A 
VDodctorum aliquot virorum 
5 qjuſque ſcriptis Teſtimonia. 
Fac. Sadoletus Card. lib. 6. Epiſt. 16. - 
Joan. Lot haringio Cardinali. 
ON putavi moleſtum tibĩ me facturum, ſi eum ho- 
I minem tibi commendaſſem, quem in prmis di- N 
geaum tua benevolentia eſſe arbitror. Florentius Vo- 

= ſens, natione Scotus, elegantia morum & literis La- 

tinjſſimus : de quo homine ſane agendum Foun tecura 

eſt, 77117 qui tibi probe notus fit, & tua bonitatis ope 1 
ac ſubſid io literarum ſtudĩis Lutetiz aliquantum tem i 
operam dederit. Is cum ſuperioribus menſibus urbis Ro- 
x me viſundz ſtudio flagrans, de tua voluntate, cum col- 

; lega tuo Joanne Bellaio, viro ornatiſſimo, in viam ſe 
dediſſet, atque Avenionem uſque eſſet pervectus: ibiad- 
verſa valetud ine & inopia rerum neceſſariarum ſubſiſte- 
re eſt compulſus: paulloque poſt ad me ſe contulit. Quem 
ego, quatiquam pertenuis, & magais rei familiarisdiffi- 
cul tatibus affectus, jucunde tamen comiterque accepi: 
cognitoque mox hominis ingenio, & natura ingenua 

liberalique perſpecta, etiam in honore deinde habui. 
E: paullo poſt = Sed ut eo redeam un- 

de d iverti, Florentius mecum nunc Carpentoracti elk, 

» maximoque animo & incredibili aſſiduitate optimis lite- 

W ris, præſertimque Philoſophiæ dat operam: mihique 
in quotidiana conſuetudine admodum jucundus & gra- 
tus eſt. Te porro dominum & patronum przdicat ip- 
ſe ac profitetur. Eum ergo tuæ fidei, bonitati, 
liberalitatique commendo: & abs te v-hementer pets, 
ut quando 77 non minus hic ſtudia doctrinæ perſequi- 
tur, quam ſi Lutetiz eſſet, velis pro tua præſtanti libe- 

ralique natura, eam mercedem annuam ili ſalvam abs 


te 


te eſſe, quan bande conſtituiſti. Hoc cum tua am- 

plitudine, generilque tuĩ ac virtutis gloria” frraxime di- 
gown eſt, tum mihi certe facturus es gratiſſimuth, — 
1520. 


Ilan ad Paulim Sadaletum Epiſt. 3 


%, : #5 ; blk NT x 
Octoręem huic juventuti & magiſtrum abs te 
| '- querj\ non puto fore amplins opus. Narrabo 

enim tibi, fimulque tu agnoſces, quanto plus ſepe for- 

runs polleat, quam hominis ec. Receperani me 
forte in biblipthecam nudius quartus, cum eflet jam 
nox : ibiqde attentius Iibros quoſtam volvebam; cum 
cubicularius nuftiat, effe. qui Je e velit. 
Rogo quis homo? Togatus inquit. Jubeo igtromitti: 
Recedit. Interrogo quid fibi velit, quis il 414 
at ad me. (Cupicbam enim abfolyere ocus homiinem.&c 
ad ſtudia me referre.) Tum ille, repefito 7 princ i- 

& 


Pio, itz apte mecum, ita accufate. & modeſte locutus elt, | 
wt mſhi curam Tnjecerit cognoſcendi znterius, & gercon- 
tandi.Iraque clauſo libro, ad eum totus converſus, ſciſci- 
tari incipio, cujas fit, quam diſciplinam profiteatur: quid 
fibi quærens in has regiones venerit? Ac ille: Scotus 
„ inquit. Ex ultimane, inquam orbis tert natiage? 

Etiam. Ubi ergo diſciplinis liberalibus operam dedliſti? 
(Quod ideo 1 fe quia eius ſermo & Latiaitatem 
i at.) In patria primum, inquit, com- 


mgenium redole 
plutes annos Philoſophiz operam dedi: deinde Lutetiz 
e Tbique 1 Card. fratris * 

iſeiplina mea habui. Poſt, cum patruz mors a puero lo 
mos Eifraxiffer, ad Bellatum Parikcalem, Epicopuns 
me contulijcramque dum illo Romany proke&turys, aft 
morbus me gravis in itinere ab eo disjunxiſſet, Quid er- 
2 tibi hic experis ? inquam. Cup: ditas, inquit, pri- 
mum tui viſendi, quod maxime optabam, hic me com- 
pulit. Deinde cum Avenione eſſet mihi dictum, te ali- 
Cujus hominis indigere, qui juventutem — 

8 diret, 


diet, ſiforte ego eſſem iſti negotio aptus, offerendum 


tibi ego me dux1 ; non tam onus illud 8 quidem, 
1 


Ss | quam tibi gratum facere ſtudens ; & 


mul intelligens, 


fore mihi laudi, quodcunque munus apud te, & tuo ſuſ- 


ſu bortatuque ſuſcepiſſem. Quid quzris ? Uſque eo mi- 
hi placuit, ut primo mane Glocerium Conſulem, atque 


Heliam accerſierim: expoſui de homine quid ſperarem, 


* EI. [PEE TOTO „ e 


= ci Co — ws Fa * * *** * 


& quæ mihi in eo egregie complacita eſſent omnia nar- 


ravi. Certe enim ejuſmodi modeſtiam, prudentiaqm, 


compoſitionem oris atque vultus vix in Italo homine 

talem exſpectare potueramus. Neque hoc contentus ad 

prandium invito, cum Florentium ipſum, (hoc enim 
illi eſt nomen) tum medicum noſtrum, de quo ſcripſe- 
ram ad te antea: itemque Heliam, una cum Conſulibus. 
IPoſt prandum ſtatim diſputationes me cohortante indu- 
tz ſunt: argumenta phyſices aſſum̃ta: certatum a 
medico noſtro acriter, obtorto vultu, magniſque anheli- 
tibus, Ille alter, modeſtus, placidus, nihil non ad rem, 
nihil non accurate & ſobrie, ſane Ju perite omnia & 
Sntelligenter. Quin cum ego conc 


luſiſſem argumentum 
guoddam adverſus medicum, tortuoſum ac difficile, in 
$10 erat enodando magnus illi labor: . iſte, petita ve- 


e atque accomodate. Quid quæris? Accenſi omnes de- 


ſiderio ſunt retinendi hominis, Conſuleſque eum ſevocg- 
verunt. Res pacta eſt aureis nummis centenis : tanta 
um voluptate civium, ſicuti ego audio, ut omnes no- 
vam quandam felicitatem huic urbi eſſe exortam pu- 
tent. Quin circumferuntur ſermones, quos cum Con- 
ſſulibus habuit, ita liberales atque ingenui, ut nil poſſit 


ſupra. —— ſpero huic negotio & muneri opti- 


me proviſum fore. Habet autem iſte, quod mihi 
maxime voluptati eſt, Græcarum etiam literarum quod 
pueris imbuendis ft ſatis. Quocirea de ep {ine cura eſſe 


] ores. Ge „ 


by * . 
* N * 


— 


fortuga diutiilime luctatt) eſt. Script 


In Epiſt. 13. lib. 16. F tor, Polaſen, 


Lum, qui ſuperioribus diebus tuas ad me attulit lite- 
ras, teſtimonio'ruo adductus, libenter vidi: opem- 


que illi & ſtadium meum detuli. ut multum apud me 


valuiſſe commendationem tuam facile intelligere potue- 
rit. Nec te tua ſane, quam de me habes, fefellit opinio. 


Sumus enim, ſemperque fuimus, ad bene de doctis & 


probis hominibus merendum, {i minus opſpus & facul- 


tatibus . inſtructi, at certe natura ſtudioque propenſi ac 


parati. Te quidem, quem & optimis artibus eruditum, 
& in his de religione diſſenſionibus optime ſentientem 


ſemper judicavinitis, eo quo debemus ſtudio atque amo- 


re proſequĩmur.Itaque quod ſententiam exquiris no- 


ſtram, quam vᷣiam, cum in patria tua conſtiteris, in qua 
maximas dé religione contentiones eſſe ſcribis, inſiſtere 
debeas: nos id tibi eonſilii dabimus, — & amore no- 
ignum fit : quod 


ſtro erga te, & virtute & pietate tua 

tamen a te jampridem captum eſſe minime dubitamus. 
* ,. Sed hae, ut voluntati tuæ obſequerer, non quo 
te putarem de his rebus non optime & ſentire & tecum 
ſtatuiſſe, jam attigi. Tu velim benevolentiam erga me 


tuam conſerves: tantumque de animo & voluntate mea 


tibi polliceare ac ſpondeas, quantum virtus & probitas, 


E&x vetus tuum erga me ſtudium poſtulat. Vale. Ro. næ. 


o 
RY * 


„ lib. | 


Tuo. Dempſterus. iſt. Eccleſraft. gent. Scot. 


« » #- | N 

T2? Lorentius Voluſenus, vir ingenii exercitatiſſimi, Ja- 
cobo Sadoſeto Carpentoracten(i Epiſcopo, & 9. R. 
E. Cardinali familiaris, ut ille teſtatum reliquit 1b. 6, 
Epiſt. Romam inviſit cum ſoanne Bellaio Car- 
d male. Avenione in morbum incidit, & cum ad verſa 
Phileſophie 

De Cenſolatione lib. 2. Quo 
147 27 ate. 53>. _ 


, * 7 


Ariſtotelice ſynopſin, lib. 4. 


7 | * 2 15 


K 4... ia. ne ein dC. atm Ae ; * 
. » 


» _ _- 9 _ * 29.4 


| 
| 
| 


Pe tibi, Lector, dicam, que gauca norato: 


& |} 


; opere nihil legi Lajinjus, Commendat mirifice Geor: 


Buchananus lib. 2. Epigramm. Hic Myſis &c. Floruit 


ame 1526, fortunz adverſæ &.novetcantis injurla 


exercĩtatiſſimus. Obiit Viennæ in Delphinatu. 
* Horum alterum nunquam typis fuiſſe n 4d180- 


*f ＋ 4 


um probabile eft, eo quod in clariſſmarum, jbliothecarumi: 


- 


niſqudin compareat, In alteriiu vero filo argutnents ſimili. 
tudine Dempſterus hallucinutus, atque hos deConſolatzone livros, 


pro eo, quem hie exhibemus, de Animi Tranquillitate Djalogo, 
poſuiſſe videtur. Neque hoc injuria exiſtimare licet, tum quod 


idem ſepius viro alioqui doctiſſimio uſu veni ſſe compertum eſt, 


tum precipue ex eo, quod optimi hujus, atque unici, quod 


ſciam, ſuperſtits libeili, nulla apud eum fit men#iq,. Mperi 


quidem in Catal. Biblieth, Thuane Flor, erin ep 0 
1eOIOgICA, QUE 


cus nomen eſt Commentatio quzdam T 
eadem precatio eſt in Aphoriſmos difſeQa. 89. Lug. per 
Seb. Gryphiam. 1539. Quo autem in angule deliteſcat, an 
penitus intexierit, nihil certi peſſum ſtatuere: neminem equi- 
dem novi, qui de eo quidpiam vel fando audiverit. 


0 » 
* * 4 P 


judicium. 


ö Juli Cuſpii Calab 1 ; 8 hoc Dialoge * 


. 


. Me certe invenies non niſi vera loqui, .. 1 
Magna guidem, ut noſti, res eſt facundia, mijn 

Doctrina eſt, pietas vincit utramque tamen. 
Hee ſimul, ut cernis, tria per fe ſingula magna 

. Hoc licet exiguum quam bene jungit ani. 
Singula ſic magna cum fant digniſſima laude, 

Sat, liber hie laudis quid mereatur babes, 

Sed quia vix habitant tria, que modo diximus, and 

Vix erit & judex gui queas efſe libri. LY" 


10 023 (quas nos quidem widimw) librorum nomenclaturs, 


— 


R --. 


dee Domino 

bare Oe Comin ie Wan 

eee 5 fk rod 
 Maghe Britains, Francie, & Hiberniz Regt, ex int. 

9 mis a ſecretiore Cubieulo. | 


Uantum debeat Voluſeno, uon modo pa- 
4 z rens Scotia talium ingeniorum ferax, 


= 


felicius, quid beatius, quam ejuſdem in medius 
hujuſce peregrinationis fluttibus ſerenitas, & tran- 
quillitas> am hoc argumentum eo verſavit agi 
tavitque ingenii acumine; inſtruxit, & locupleta- | 
vit doctrinæ ſupelleftite; interſlexit, imo . ; 
fit ſententiarum  gemmis ; ornavit, & expolivit 
orationss cultu: denique, quod caput eft, Chriſti- 
an pietatis indiciis, veluti vivo charactere ita 
< u, ac prope dirum animavit, at mehercle 
5 mae 


= \ 1 
e — * 
3 — — — 
— XY 


r 


/ 


onne ferens punctum ſcrinia Socratica-Tullianis' 
toloribus pinxiſſe videatur. Quo magis deploran- 
dium, tot tantoſque in campo gravi ſimo exantlatos 
bores jam procul dubio perituros fuiſſe, xi De- 
us humant generis miſertus impendenti cladi cum- 
I mani celitus providiſſet. Quid igitur mereatur 
ile, qui Voluſenum e faucibus Orci eripuit? 
| Nempe tu is es, mi, multorumque"me meliorum 
I Macenas, wndequaque vere Nobilis Ancramie ;. 
i drialogum hunc, cum vix unum aut alterum 
, Wl lattis exeſum ſupereſſet exemplum, denuo revis 
viſcere facis. Nec quicquam hic fine numine Di vi- 
%. Nam Voluſenus ſtatin in principio operis, 
. I conjefttura optimæ rationi conjentanea auguratur, 
ella hujus Inſule inteſtina; non prius om ha- 
| bitura, quam e duobus regnis unum confletur. 
In tu apud Carolum primum, poſt Jacobum 
Pacificum, utriuſque regni Regem, tranguilli aui- 
ni exemplar fine exemplo, locum tenes non medi- 
; cerrem, ut pote ex intimis ipſi, & melioris ordinis 
ö 


Cubicularius. Quippe ut Monarchia Britannica 
alter terrarum orbis, ſua Amphitrite circumſcri- 
ta, ſuos limites tranſgredi dedignatur: ita ma- 
« I granimus Carolus, ſuis ditionibus, ſatis alioqguin _* Þ 
- i amplis, abunde contentus, tranſ-Britannicautſe 8 
- WU trinora contemnit,tantamque ad omnes omniumaf- IJ 
: i feftuim inſultus animi tranguillitatem pre ſe 
= | fert, ut rupe firmior nulla inde tempeſtate dimo- 
: i veri queat. Sic Plato Reſpublicas tum demum le- 
aka fore predixit, quum Reges ſaperent, aut ſa- 
4 OT —_— | ' fientey 


| pientes regnarent. Ac Voluſenus quidem, fi in 
[ hec tempora incidiſſet, de regnorum unione; quod 
mam fauſto prenunciaverat augurlo, Regi procul 
 #dubio gratulatus fuiſſet, ipfique lucubrationes ſuas 
 zuſcripfiſſet. Tu auctoris inſtitutum, mentemque 
ſupple: ipſumgue ab Inferis tuo Marte, id eſt, 

(rumpatur quiſquis rumpitur invidia) heroice 

revocatum, ſuper Animi Tranquillitate quam di- 
ſerte dilucideque diſſerentem, Regi Carolo tran- 

quilli animi prototypo Da, Dica, Dedica : omnique 

adeo poſteritati per ſe ſatis commendatum, quan- 
| tum potes, potes autem multum, commenda. Nihil, 
4 mihi crede, præſtarè queas, aut Majeſtati regiæ 
j gratius, aut manibus 2 optatius, aut doftis 
1 dmnibus boniſque defiderabilius, aut Scotiæ no- 
* ſtræ plauſibilius, aut genii tui magnitudine di- 
gnius. Cæterum cum ab omnibus mins 18 genti- 
um non poſſit non predicari præclarum hoc civica 
corona donandum facinus, tum mihi pre ſertim in 
fingularem & ſempiternum neceſſe eſt cedat hono- 
rem; quem propinquitas ſanguinis, mutua animo- 
rum benevolentia propinquior, cum tam ſplendido 
atque illuſtri civis tam egregii & eximii reſtau- 
fratore ardlifſime colligavit. Me itaque Voluſent 
74 were tui tecum were amantem, ut hattenus, præter 


1 anam generis, &, que mea gloria, avorum commu- 
3 nionem, nullo meo merito 2 ſolitus es, uſque 
d cxtremum ſemper ama. 
n | Patrocinio tuo plus quam pluri- 
mum Devinctus, ac Devotus. 
David Echlinus; 
. ber. Regine Medicus. 


Marie, Mag. Fritanniæ 


FLORENTIUS VOLUSENUS 


Franciſco Michaeli Patricio Lucenff S. D. 
Roximis hiſce diebus in hortis veſtris, qui 
F ſunt in clivo ejus collis, qui Lugduno im- 
minet, poſiti, multis (ut ſcis) verbis eſt inter 
nos de animi tranquillitate diſputatum. Sermo 


ille omnis huc (ut vides) temere congeſtus, at- 
| que in dialogum utcunque incluſus, nunc ſub 


tuo nomine prodit in lucem. Quod fi in homi- 
num reprehenſionem, pro eo ac meretur, diſpu- 
tatio rudis atque inculta incurret ; inſcitiz meæ 
culpam in feſtinationem tuam conferam: qua 
ſane effectum eſt, ut implumes adhuc, quod ai- 
unt, pullos paſſus ſim evolare de nido: vel poti- 
us ut ipſe egſdem illinc ante ſuum diem teme- 
re atque injurioſe deturbarim. Tuo enim im- 


pulſu, eo ipſo pene quo primum conſeriptus eſt 


die, libellus hominum eſt expoſitus conſpectui. 
Non me fugit, eam eſſe facultatis meæ tenuita- 
tem, ut etiamſi vehementer & quam diutiſſime 
advigilem, nihil a me confici poſſit, quod do- 
ctiſſimæ hujus ætatis cenſuram non magnopere 
reformidet. Attamen, niſi valde fallar, non adeo 
a literis inopes ſumus, aut ingenio(eſt Deo gra- 
tia) defecti, ut non meliuſcule inſtructa, atque 
culta, ſi vel in paucos adhuc dies premi potuiſſet, 
diſputatio ipſa fuerit proditura. Sed quid tanto- 

pere de lectorum gratia vel calculis ſum ſollici. 
tus, maxime ipſe qui toto pene ſermone conte- 
mnendam gloriam, & frangendas eapidien in 
N ES ery | CUICQ ? 


* 


— 
— —ͤ— êQ an . 8 a 3 
* r nn din af 304 
* 4 # = - 1 . - I 
- _ 7 I; * yok * K 0 , : i 
ai PO ; | 


culco Tir] ud r giacg nu th lala, & ſem- 


per, ut hahet proverbium, h His den r. Quo 


8 ſemidocti nos, atque imi,qugd 
diei ſolet, ſabſellii ſeriptores, plures quam claſſici 
ipſi, quibus lucubrationes noſtræ placeant, inve- 
niamus. Siquidem quæ a doctis multa cum co. if 
| ape ſunt elaborata, non temere aliis, quam 


octis, quorum exiguus admodum eſt nume- 
rus, ſatisſaciunt. At indoctorum, & rudium, i 
quis neſcit omnia eſſe plena? Verum, ut libere | 


Franciſcum N ichaelem, Florentium | Poluſenitin; 
e Demetrium Curavallum, 


b1Ii4aLOGUS. _ 


2 


OR NCIZSECHS 
NC. mane, Florenti, nobis intermittendæ ſunt 


ol 


lectiones: ſentio enim yaletudinem, ab eo qui 
; nos. heri perflavit Argeſte. nonnihil labefa- 
\.._ _ Ratam, Quocirca ſi non eſt quod te alio vo- 
cet, aſcendamus in hortum, & ccœlo hoc ſereniore, le- 
yationis nonnihil ( ur ſpero ) allaturo, aliquantiſper 
fruamur. „ were a opp 7 
. FL OR, Eamus quo yolef:. nam & me quoque” 
juvat, ex amœnis hiſce collibus formofum hunc rerum 
yultum, quo me cunque vertam circumfuſum, libe- 
| rivs contemplari. Verum, 6 moleſtum non eft, interea 
dum veſtem accipio, tu prior aſcende: ipſe te e veſti- 
$810 conſequar. 7 | 


IRAN, Jam clivolz hijus vic difficultas eſt 
- HW fuperata: proximum eſt, ot, nee, quam aſcenſus at- 
d lit laffitudo fir depulſa, opaco hoc in loco in herbo- 
8 i nl ce ſedilibus an, 1 pergulam c 3 

| 2 . wen 


—— 


2 8 „ _ Flor. Fol. 8 


= bott cum erimus ſedendo feſſi, nos dabimus ; in am⸗ 
1 Tu interim, fi quid habes auditu dignum 
| Fa autem ſemper) ne nobis tempus inaniter ela- 
It 1 atur, in medium afferre. non gravere. 

|: FLO R Heri cum me, ut mihi mos eſt, trans A. 
4 rarim inflibrarigs ps tahernas, quae hæc urbs habet 
4 4 & mulrgs K 8 in illirgas, cgarulifſemy duas de 
1 ſpectatæ ſidei vito res intellexi, quarum utra me pe- 
1 jus habeat, non facile djxerim. Es ut te interrogan- 


di labore leyem, earum entes Britannicas 
Hy efle i in armis, Eicke! we of be EXercitum, qui 


in Scotos ducatur, nuper eſſe Sqntractum. Populari- 
bus meis, hoc eſt, ; dts, quos | Latine Caledonios po- 


i | pulosdicas, non poſſuq non bene cupere. Nihil e- 
= aim patria Aulciue, ut eſt apud Homerum +: A wg els 
= Tis dröge: Tigre. $3 899 yall . Aaofaoy vale, 
wn Anglorum ſemper in me üngularis fult humanitas, & 
= eorum pleriſque eſigiis? 0g Fasten ſum devin- 
3 _ Qs. Pretere orentil Regis gratiam , per 
| quam ſane non ſtetit, quo _ ipſe 
bus eis ornamentis, quæ a fartyna ier poſſunt, 
um 125 ſiter 1 "Tapia i illa e <1 K. 
an tina be 1 gb! bus inſula Canin, quas 
| fis Fon Rat) ** rs WE foli genium, 7 CK 
— PET antiam 1955 es, longe 1 . — & clariſſima 
alt 17 den yr, gan privs ( quantum conſectura au: 
Surqf ) Anem inyenient, quam ex duobus regnis unum 
| confletur; aur certe gentes ipſæ utrinque, in eam que 
= + ſtings decet, hoc eſt, in ſanctam atque indifſo- 
luvilem quandam addycantur congordiam. Cor au. 
| rem hoc 'utriuſque Populi incerſir, & cur utr que Q- 
| pfandum lit, & quid me in hang. mentem impellat, 
= a MUAGEE effer, priuſquam ulterſus progre- 
diar, clariilimis argumenrxis commonſtrarem. 
| 
| 


jamdudum omni- 


728 illa re, que ad E Pig pertiget, de jampre- 


dem certiorem factum bi Fbitror: : quemadmogum 


_— vidcliget non pr 00 tis 4 bins 7e us, Pre Rades 
my PE aliquot ex velt ra, Ital la Vigi Gemma Cos. co. 
T3 8 tulerünt, qui Romant anti SY igoiratem, & rece- 


pta 


* 


be aum Tri fe i 


pe qurdam apud nos de 1a pw dog at, miltos 
. jam anros Hol mirore udio oppt- 
3 gnank. In his eſt Berfard Ne 177 5 mus, Vi ir in £44 
orand! Facultats, g e a oF Ninetz Jonge 
ornmuniy A Ts moe que ap Suck voy relini 1175 
cofufdim fact ionis (Cap 5 vulgu Ge oli, a- 
eile princeps. Surit item & Perris nut 
Lar ifa. #5 cum lin 1 a | tüm hill. 
pff varſe arquie” muſriplicir copyitione inligniter in- 
Aruti Et, quod 1 noſtris ma jorem i mo- 
Jom effehat geg face prigifer ut qlixcunique ſeri. 
banr, Leun ah turk nr Lralſæ populos, & in ſuam 
pferbſfſue adducant᷑ ſrtenxiam, fl ne omnes natu gran- 
des; nec non ſunctitatis nomine vulgo rmirifice comment- 
dati Hica'cordaris viris antiſfitum eſideratuf ofticium, 
ef u ea gut ſuſtinent mutzera fideliter” dbirent; hoc 
eſt; (ffi -atiſtieluxtt'poſitis; S SA puriter do- 
cerent, & Chriltt rations catiore$ ibis dutterent, non 
exiſterenr'e] juſrriodi' deftchönrez: ner prixclar#hoc ge- 
mine eos, qui pletatix hoſtes Pontiſicum̃ atque 
Negunr etlictir ſhut dbnuntiati, tai facile ſt aggega- 
W 
PN. Hifi iſchd tuuttt if patriattr Hdium, & 
te; quf affſciumz & memorenmergza here merſtos ani- 
mum libenter præſtart ſbl kan: majorem in modum 
collaudo: non tamen propterea vide cu t᷑ tam fol- 
licitum Habere⸗ dedeant res ifs 72 Mere apr 
_ dirigere in te poſſtum . nu ſie: pienti Præter 
culpam uihif effet prieffleravry: . qi 8 vacats- te- 
ra illi æquſter & modtr ng tit” perferenda. Habc 
ergo, quz Heflorum exum ffir cupaty® perfinftte 
ſbperis Tibi ſine; qu ddt (fudiig: pena it 
incunabulis· verfatuss et. nor licer ut te ines po- 
err eſſe alicuſus deftnirt loci, quitt poxſus on 
Socrate* & Stoicis- owitils* He orbis* qu ab heu- 
bus incolitur: tibt patriat7« imo vet unfos* urbis loco "= 
eſſe debet: in qua, "rations atiqua offenſts, itt vico 
unde ortus es ingen tui dorfbus* ufur eſſe non pores, 
| proximunt' aut alium 9 pro viribus 2 
WJ 2 | Ws; ate t 


* 


* 


K 5 IA 4 * 


0 798-0 


ITT GR TT WIS +109 1.4 WW 149 0 


- 
* 


metipſos n 
trum præſtemus officium ſedulo diſpiciamua. Non e- 


P 


13 inquinatiflima 
Itague ab odioſis his rebus, imo & ab aliis itera verna- 
culis atque qyptidiania ad præſtantem aliquam mate- 
Tiam, & qua aliquid ſol 

mqogem traducamus. 


« publica * | << | Ty: « „ 
commotus. Sed nunc me. ad id quod; tu flagitas ac- 
cingo, & quĩidem lubens.: quandoquidem eo abs te 


"> # 


- an — 


8 ME Flor. Fal. Dialogus. 


1 atet tibi hzc Gallia, patet & Italia noſtra, in qua 
jamdudum multos tibi amicos habes; plures W & 
L eo 5 rurſus conferas, habiturus: qui quidem in te 
amando atque ornando, neque Anglis, neque Caledo- 

nug tuis ( dicere auſim ) ſint ceſſuri. De religione por- 
ro, quod ſecundo loco retuliſti, viderint ipſi antiſtites, 
qui certe. non diu impune auferent, ſi quam obtinent 


Pprovinciam incuriole adminiſtrarint. Nos (quod ſati- 


den „„ 0 . ; 0 0 1 
us crit} iſtĩuſmodĩ oxdinum inſectatione omiſſa, in noſ- 


(quod aiunt ) deſcendamus; & an ipſi no- 


3 Þ 


nim illorum 5 Nenn cauſſam noſtram, ſi mala erit, 
adjuvare poterĩt. 


0 Neque tamen hac eo dicta accipi ve- 
Iim, ranguam ipſe pro improbis ac nefariis hominibus 
een ſuſcipere cupiam, aut quod de tuo 
candore quicquam addubitem: ſed quod neſcio quo- 


ena vitia acutiſſime cernunt, in ſuis ſunt talpis c 
ciores, Si quid ab aliis delictum eſt, id magnæ religi- 
oni habent, accuſant graviter, & vehementer ( ut vi- 
deri volupt) 11 ; de ſua ipſorum vita, etiam 
| t, corrigenda nihil interim ſolliciti. 


| Toa przpoſtera hac quorundam caritate oftendar, qui 
2 


idz utilitatis fit allatura, ſer- 


*. E.L OR, Sunt iſta tibi, Franciſce, & ſapienter & hu- 


maniter dicta, quibuſque ipſe audiendis non mediocri- 


ter. meherciile ſum confirmatus: quocirca magnam 2 
me fategr tibi deberi gratiam. Quod ſi oratio mea, ea 


if Baie den ee delidiam carpſit, tibi 


aullo acerbior v41a eſt, ita ſuperſtes lim, atque ita mi- 
5 propitius lit Chriltus, ut ego, quod in hac cauſſa vehe- 


- 


Kn atque. gravius in eum ordinem invectus 
1 


89 - * » 


1, non palevalratia, aut atrocitate aliqua animi, ſed 
Auti atque dignitatzs, ipſorum ſtudio. ſum 


1 


 Yocor, qud Ipfe prior ſponge. mea cucurrifle debueram. 


Macke 


1 


- 


, * 


De Aulmi Tranguillitate. — 
Macte tu interim animi, qui non ſolum quod a curls 
neceſſariis ſupereſt tempus, ſed etiam hae quod valetu- | 
dini curandæ impendendum eſt, in hoc tatis flore, | | 
conculcatis juvenilibus deſideriis (quod, adulandi ſu- 9 
if icionem inter tot rei hujuſee reſtes nihil reverens, di- 1 
co) in præclariſlimis hiſee ſtudiis, quibus animi decus Y 
acquiritur, immortali tua cum laude libenter confamis. I 
Verum age, in quibus nos ſermonibus vis verſari, & 
qua de re vis verba faciamus ? 5 | 
| FRANC. De quacunque, que proprie ad cm- 
onendum, animum pertincbit: me ſang! auditorem 
Nen fc jampridem affectum, ut opus fururum non 
fit apparato al ĩquo exordio me docilem reddere vol at- 
tentum. At eum ex auditoris uſu, fit, ſi quid aud, quo- 
ties animum dubitatio ſubir, percontande Hbertas, il- - 
jud oro, ut ne grave tibi fir, ſi web ego, vebills noſter 
Demetrius. qui hue (ut cernis) quo conſuetudinis noſtræ 
particeps fit, propcranter- accurrit, te diſſarentem in- 
terdum ne alius, quod ſeiam, inter ventor e- 
rit nemo, | | 
FOR Tu mibi nunc eas das parres:agendas, 
quas tibi ipſi ſervaſſe debe bas. Nam in te ad natures 
elicitatem, que- plane ſingularis eſt; acceſſit copio—ꝛ 
fa præcocis cujuſdam ſapientia penus, quam tu perpe- 
tua vitæ moderatione, quæ philoſophandi ratio eſt præ- 
ſtantiſima. tibi paraſti, Sed quia ies yv-oans) in- RY 
genium videor ipſe tibi doctrinæ aliquid-atque artis ad- 
junxiſſe, vis ut ipſe diſſerentis perſonam ſuſtineam: fa, 
ciam id equidem, modo ſciam poteroque; neque eam, 
ad quam accedere me cupis, ( eth ingen agitur exiſti- 
mat1o ) diſputationem defugiam : ea tamen lege, ut tu 1 
argumentum ſuppedites. Tantum vero abeſt, ux mibi 
moleſtum futurum ſit, orationis: mem curſum interpel- | 
latione veſtra impediri, ut vix-quicquamigratius:acci- 
dere poſſit. Nam etſi vos ſatis alioqui: (Sd cupidos 
docti atque utilis ſermonis, crebro tamem a vobis, in- 
terpoſitæ quæſtiones majorem facient conſtantis cujuſ- 
dam attentionis fidem, Adde, quod contradictione tein- 
peſtiva Cut ferrum ferro acuitur) encitatur- l = 
1 TH 


— 


6 © Flor. Pol. Dialqus = 
-Rifpurantis, & veritas ipfa elicitur facilius, ſi adhibira 
altereatio modum non excedar.. Quare, fi quid uſus ve- 
nerit, facie ne interfari, neve contradicere, aut arbi- 
tratu veſtro pereontarꝭ omittaris Sed quid hoe ſibi MC 
Vult, quod protinus in alram quandam cogitationem 
mi deus, atque propemodum jam demerſus videris? r 
FRA NE. Nunc mecum taeitus hodierni cbeli fa- WP 
eiem cum | heſterna confero, ateue eas res quas oculis 
hauſi ad animi ſtatum traduco Quo dum facio, caſu 
in i ine argumentum (nam huſus afferendi curam || 
noſtram eſſe voluiſti ) quo · ego nullum vel uberius, vel 
ſructuoſius (etiam ſi anxie quæratur.) inveniri poſſe 
iſtime, & quo nullum mihi oecurriſſe mralim. 
_ 'F & @ ee quam primum ſaire, quodnam iſtuc 
fit tibĩ rantopere gratum. : 
'Þ & 4 N C. Heri duminubibus; pluvia, & molbſtis 
| —— — agree conf —— 
ta, quam ingratus & oel i fuĩt aſpectusꝰ Rerum-exrin- 
cus docor videbatur, & naturam ipſum luctus quĩdam WW 
occupaſſe. Hodie nec imber cadir, nec fragor aliquis 
 viplentivrexauditur; nec interpoſita nubes Solis officit 
fulgoribus & priſtinus tandem rebus reſtitutus eſt nitor. 
_ - Under fit, ut animi etiam noſtri; reducis, arque- velut 
_— noſtliminio: redeuntis hilanitatis-nr-participess Hunc MW 
- - Spſum ad modum; triſte atque- in primis inamabile | 
quiddam eſſe apparet mens ignorationum tenehris ob- | 
ducta, atquefurzoſo-iſto curarum ſtrepitu jactata: & 
- contra, | - Te Eo] | 
Fxliæ tiles animi; diviſque ſimillimus ipſes, 
Quemngu.mendaci refplendens glovia/flies- 
Sollicitat, non faſtoſi mala gaudia dimus - 


Sed taeitos ſinit. ire dies, & paupere cult 
Exigitennocuatranquillaſitentiawite, *: 


Voerſus, hos; etff{ ſunt receatiss ud am ſeriptoris, 
Angeli, ni fallar, cujuſdam Bolitiani ) reeitavi ta- 

men libenter, tum quod ad ſitum pertinenmnem 
quod tute eos ip{6s- nudiuſtertius ( ſi memini ) i mihi 
luculentis verbis dilaudaveris.: illud interea; quod 
mihi; magnopere prebatur, affirmans; Non tam quo 
* 3 | dem 


- 


| De Animi Tranquillitate. 7 
tempore, quam quid, & quo modo quit ſeripſerit, re- 


Ferre. 
FLOR Ih commentandi forma aninum pro- 


- cul dubio philoſophiæ natum teſipit, eſtque inter ea in- 
aicia. quibus ſe quis in probitatis ſtudio nonnihil pro- 
mov iſſe dignoſcat, a Plutarcho auctore ſane non igno- 

piii relata; Non ſolum videlicet ex libris, —— 
tum fermonibus, ſed etiam undelibet, & ex quayis re 


tudinibus & exploranda rerum conyenientia, 
Irandæ atque exautendæ yirtutis anſam arripere, Sic 3 
Lerates rixoſe uxoris N propter liberos qui ſuſcipi- 
untur, perferenda collegit; non ſecus Fanny moleſtos ac 
nimium vocales illos gallinarum ſtrepitus, proptey eva. 
sic Diogenes, dum puerum forte comſpicaremm c mann 
in poculi effigiem conformata bibenmm, ad paupema- 
tem inſtruckier abiit, & poculum quod in pera crum- 
erre ſalitus erat, ceu rem ſupervacaneam abjecis. Sur 
Plinius, naturalis hiſtoriae clarifluaus anctor, ex co, 
quod a lacrymis r cnargum 
eorum dementiam, & vanitatem call 12 qu ſe ab ejuſ- 
modi initiis ad ſuperbiam genizas elle exiſkicaant, Sic 
Seneca nos excelſo atque erecto animo contra mortem 
Jeſſe debere cantendir ; proptexea quad farces, & igna- 
viſima id — a natura. pla ad. 
I | don patex effugium, fe conxertunt ad E 


& quamvis compare hos belli, nihila mium 

J [= fe 2d pugns m animoſe compasna. Ia ſumma, amni- 

vm ſapientum libri referti funk hajuſinada callatinibus 
Ft oft ſane ita tua concinna in prinais,,. . 

firi ducta principio, dum haxrifice & p 

vultui ſollicuum animum, & — nc 


eundem cum eſt tranquillus, omparaa. 
evadas expe. 


mend pretie. it ratione aliqua in hac vita parahills.. 
FEI O& Paralulemn 


2 anbitran: 


* 


& ſhagg, Parfuctam 


Jobvia, quantumlibet ea minuta ſit, conferendis pe 4 | 


ER 4 NEC. Scirees kt 3 | 
| wills mall (ut mihi quidem, videws') non. na 


cam 1 1 + 


8 Hlol. Vol. Dialogus: - 
aliquem ejuſdem illuſtrem & minime peenitendum; ſi 
ad eam laudem ghaviter incubueris, tibi pararis. | 
FRANC. Qui fit ergo, ut in tam humeruſa mor. 
tallum turba tam pauci eam affequantur ? Quotus enim 
qu eſt; qui non laborer faſtidio ſui, qui non inex; 
plebili votorum cupiditate torqueatur, qui ſua fit ſorte 
aut eonditione contentus? Neque opinandum eſt, queji: 
| _ uſtjue adeo ſibi ipſi inviſum, ut querulum vita 
fatum deponere, aut a rumtiis carere nol it. 
FLOR Expetunt quidem hanc omnes ad unum;| 
nec aliud tot ſudoribus, & tam laborioſo vitæ curſu 
juzfitmus omnes quam tranguillitatem. Eft enim ea 
tanquam jucundiflime cujuſdam requictis portus. Ita e- 
nim — — 5 omne negatium otii ali- 
| eujus cauſſa ſuſcipiatur. Verum, quia, vel propter igno- 
| rationem non ſatis nobis — oo qua in re — ſu 
| tanquilliras; aut unde ea naſcatur; vel propret infra- | 
BY ctionem arque debilifatem animi, viam quæ ad eam du-j 
eit, etiam ut nora fir; firmis veſtigiis non infiſtimus ; fit 

| 


ut rariſſum fint, qui ad eam perveniant. 
DEMETRIUS: Quomodo eam petunt, ſi igno- 
— Num fiert poteſt, ut rem incognitam appeta- if 
F Le Norunt quidem omnes generatimy trans 
1 | _<quillifatis voce fignificari abſoluram quandam animi, 
H Nihil ultra, vel certe anxie quærentis, pacem: cœte-· 


KY be \ M = 

—n = — — — 
2 _ = ** —_— — 

> wy ” =p «a 3 - q 
| | — — — q * 0 n 

1 LEGIT” A — + 3 - A . = 
—— : : 2 . ˙ $4. 3-446 * PR. — 
= ITY —— — _=_ | - 

7 8 —— 2 — —— ee — - V ry p N 

a — — — * 
f 5 : . « - 4 9 * wo »- = — < LEY - 
_ 
. 


— 
© — 
ww 


_— 
5 * 
0 as 


— ny <A 
3232 „„ „4660 — — 
F _ 


4 det ch 


= tum * — ex bonorum adeptione ea conſtet. aut 
_ es ipſa bona, ex quibus illa procreatur, quemadmo- 
| " dum fire paranda, non ita vulgo ct intellectum a 
17 Qui morbo affligitur, ſcit quid fit ſanitas : verum 
il em quibus ea rebus paretur, & quo modo fit fa- 
=  Cicnda medicina ignorat. Puer matrem domo clam 
Fl | egreſſam ſequitur, fed cum venrum eſt ad trivi- 
1 um, atque illa nuſquam apparet, jam animi dubius, 
10 & confilit inops, ſe ad clamores & lacrymas conver- 
| tir; nunc hüc, nunc illue, iratus & ejulans, furioſs 
_ & inicerta' erratione fe proripit, ut inveniat. dcit ali- 
| ll quo abliſſe matrem: verum cum neque quo, neque 
Ul dus fir eundum expedire aut couſtituere poilit, iple ſe 
=. 


* 


F * 


Mus. 


De Animi Tranquillitate. 9 
inaniter excruciar; Et profecto nos, nan multum dif- 
ſimiliter, non' ſatis in promtu habentes tranguilliraris 
=p heap nt Tationem, nunc ab hac, nunc ab illa re 
fruſtra animi expletionem petentes, tota ( quod aiunt ) 
erramui vla, & nos ipſos perpetuis angoribus confici 


mus; ittio ſimiles illis, qui itf labyrimho properant, 

4% fun in prepeſterd curſu (ut alt Seneca Q er- 

leriores, © boc ab '«& 
ends 


o 


* 
. 


co qued. 2 pte imus 2 longius 22 alſcedi- 
7 75 25 . . | * a 


2 vera elle bana iam 2 ratione definitum̃ eſt. . Sed 
ingularit eſt in hac pffiloſophiæ parte colenda omi- 
num ofcitantia & Tu 


z FD 


le vitam degere: quod cuttj hon aliunde, Quant a MO» 
iter quod 


ve oſt ( quo quid indignius aut dere. 1 


10 Flor. Vol. Dialogus. 


t ius Cogitari poteſt?) qui non prius ad vitæ terminum 
Veniat, quam quemadmodum degenda fuerit vita in- 
tellexerit: qui non prius ex luce hac demigret, quam 

Lur in lucis hujus poſſeſſionem venerit perſpectum ha- 

beat: & ante in 1710 curſu obruatur, quam potuerit 

portum conſpicere? Diligenter ergo in hanc artem to- 
tius yitz atque officiorum magiſtram incumbendum eſt: 
udioſe diſcenda eſt hæc via, cujus ignoratione, aut 
eſertione, non modo non ad illud otium, quod quæ- 
ritur, pervenis; ſed etiam in ærumnas & ineluctabiles 
auaſdam difficultates incidis. Opus eſt autem hic præ- 
ig monſtrator dexter, & itineris dux percommodus, Ad- 
un eo enim jejune atque frigide, hoc eſt, abſque omni ſua- 
| vitate, atque abſqueullis aculeis orationis, a pleriſque 
traduntur morum præcepta, ut is qui legit aut audit, 
plurimum inanis, nihil permotus, & abſque ullo fru- 
Qu diſcedat. | 
D E M E IT. Finge me eum eſſe (atque utinam re 
ipſa non forem) qui propter inſcientiam hactenus a via 
aberrarit. Nam puero mihi, vel mea vel parentum 
culpa, non fuerunt hæc ſtud iorum genera magnæ curæ, 
neque propter negotia unquam habui ſepoſitum tem- 
pus ad diſcendum, & ad dandum operam philoſophis. 

Verendum eſt” igitur (ut videtur ) ne ſi nunc, hoc eſt, 
1 tam ſero, coner meipſum a vuigari vitæ ratione ad hanc 

| _ - ſapientem & felicitatis effectricem diſciplinam traduce- 

re, laterem (quod aiunt ) lavem, aut Æchiopem ſtu- 
deam dealbare; neque uſque adeo digreſſo, in viam 
redeundi faculras fit ulla. Quis enim dedoceri poſſit, 

_ tam diu didicerit ? Quid tu hic faciundum cen- 
es ? 


bn FL OR Ego te, Demetri, neque politioris litera+ 
13 turæ, neque humanitatis expertem ſcio: imo ut ma- 
= gni uſus, nec hebetis ingenii hominem ſuſpicig. Sed 
3 quia tibi libet modeſtiæ cauſſa praſtantiam tuam diſ- 
ſimulare, tecum in præſentia 3 ac li- unus ali- 
quis eſſes ex vulgo. Attigilti tu quidem iſto tuo ex- 
tremo ſermone magna ex parte quid facto opus ſit: 
ſed quo rey fit dilucidior, ad eas 3pſas quas tute ar- 
7 8 jul 


* 


** 
ju w 0 
j * — 
— =» 
3 — * r 
—_ 2 * 
þ 4 1 MOV 
4 . 
* 
1 
2 * 


| 
| 


Teferre ? 


De Animi Tranquillitate. 11 
tuliſti me referam ſimilitudlnes. Ac illud primum te 
rogo, ſitne conſentaneum, ut poſtquam vulgaris via il- 


Juc, quo tu tendis, non ducit, alia quædam fit ten- 


tanda? | 
DEMET. Iſtuc ſane non minus: neceſſarium eſt, 
quam conſentaneum. As | 
F LOR, Dic & illud; annealiquandotibi iter fa- 
cienti uſu venerit, ut offenſus aqua aut ſalebris, a pu- 
blico & detriro itinere in pratum aut agellum diverte- 


ris: atque ubi in viam redeundum fuit, jam toto emen- 


ſo ſpatꝭo, coactus ſis incitato equo retro unde vencras te 
DE ME T. Uſu venit quidem hoc ſæpiſſime, & in- 
terdum non ſine comitum riſu, qui me animĩ cauſſa, 
commodioris via ſpecie falli paſſi ſunt: cum vel ag- 
ger, vel præalta foſſa, vel denſior aliqua ſepes jam lon- 
gius provecto exitum negaret. A 
FLOR Hayd ſecus ei, qui in vitz tranquillitate 
inquirenda curſum ab initio male inſtituit, faciundum 
eſt. Neque enim eo ducit iter, in quod ſe vulgus aſſidue 


dat: neque ejus eſt generis hc tranquillitatis via ut 


ab illa vulgari in hanc deſultoria aliqua tranſitione 
commigrare queas : ſed oportet, ut ad iplum viz: caput 

te referas, & a calce (quod ajunt ) ad carcerem rever- 
tare Nam in ipſo principii puncto aberratio plurimum 
contingit; & in eo totius pene profectionis momen- 
tum poſitum eſt. Quod fi conſiliorum atque opinio- 
num mutatione ipſum viæ caput tenere poteris, res om- 
nis eſt ( mihi crede) opinione facilior: & quod paul - 
Jo ante inſuperabile videbatur iter, jam ſe tibi commo- 
dum & confectu facile exhibebit. Vide nunc, ut iniqui- 


ter per difficultatis cauſſam, vel officium deſeri- 


tur, vel inquirendæ tranquillitatis ſtudium intermitti- 
tur. | : 


fobls pueris in literario ludo Ciceronis epiſtolx præle- 


FRANC, Hic mihi temperare non poſſum, quin 


contra dicam. Semper ego accepi hanc eſſe commu- 
nem ſapientum omnium Fe e præcla - 


ra eſſent, eadem continuo eſſe & difficilia. Luc, dum 


ge- 


* 


a 
De Avimi Tranquillitate. 13 3 
am Ml virtutis ductu ad trang illitatis arrem ſeandi poſſe. 1 
If Semita namſue tranqui lie er virtutem (ut CNET) I 
Y paret wnica vite, Verum vel virtutis, vel'laboris no- 
men auſpicantibus obtrudere, ex iſu eſſe non arbitror; 
Et virtus ( _ ) res pulchritudinis incomparabilis : 
E {cd quemadmodum mores duriuſculi in infigni forma 
ſolent procos abſterrere, ita ipſa duritas, quam præ ſe 
virtutĩs fert vocabulum ( eſt enim virtus, que cum dif- 
ficultatibus luctatur) efñicere poſſet, ut nevitii ipſius 
cultores anĩimum deſpondeant. Oæterum rem ipfam 
gaque vim virtutis tradendam omnĩno arbitror,' & qui- 
dem diligentiflime. Iraque, ut qui pueris, vel qui 
cil- gtandiuſculis, qui delicatlore ſunt p̃alato. medentur, fi 
ity- in pharmarco, vel medicata potione multum inſit ab- 
yn- ſyntchii, mellis nonnibil admiſeent, vel poc a la- 
are ¶ bris dulci quopiam liquore ohlinunt i ne ingratus ſapor 
edi- deprehenſus, ſalutiferi medigaminis ſumtionem ĩmpe- 
gi- dias: fic virtutis qui apparet horror, eſt ipſa tranquil- 
one litatis ſpecie obvolvendus, ut non tam ad virtutem, 
et ) ¶ quam ad perpetuam quandam etiam præſentis vitæ juQ- 
aſti- cunditatem, multa ad hæc facilitatis Ae ini. 
po- tari ſe intelligant mortales : ſie enim & cohfluent cupi- 
dis, & in incepto conſtantius perſiſtent. Ineſt enim in 
ipſa tranquillitatis appellatione dulce & iHlecebroſum 
quiddam, quodque animot ad fe attrahat atque pellici- 
at. Habent item & artis præceptiones, ſi commode 
rradantur, ſuas quaſdam ratianes, a quibus, niſi fero & 
immani ſis ingenio, valde abhorrere non poſſis. Et 
. illa quz medjcis dicuntur 2viSwa,y n præcipue 


abent gratiam, cum ipſanullum interim afferentia da- 
| oris ſenſum, dologem depellunt : ita præclurarum re- 
1am row difficultatem imtnĩnuiſſe, plane res clttntique lau- 
cr diss. J 
1 FRAN c. quomodo te hie nobis do vanirate at- 
irtu: gue impaſtura ( quod pace tua dictum ſit 4 wt 4 
ne- Nonne iltuc eſt alienam exedulitatem cit aſtru- . 
1quo W Cone ludificari, ſi in negotio, in quo plorimum fir 
| ſudandum, facilitatem polliceare? Fides, 8&fimplici- 
in tas philoſophos, hoc eſt, morum magiſtros, przcipue 
8 | _ decent. 


* 
* 


—— „ 


* 


14 Hir. Vol. Dialogus 
decent. Ingredere ergo ad plenius hujuſce ſententiæ 
rationem explicandam. e 

FLORA Nihil eſt hic omnino fraudis aut impo- 
ſturæ. Primum, quod ejuſmodi ratione illius conſula- 
tur commodis, quem adjuvandum ſuſceperis; qui pro- 
poſitam rerum difficultatem alioqui fortaſſe refugiſ- 
ſet. Deinde, ood virtus ubi adaucta fuerit, ne veſti- 
gium quidem difficultatis relinquit in eis actionibus, 
quarum ĩpſa eſt auctor. Difficile eſt initio obſiſtere li- 
bid inibus, refrenare cupiditates, irarum arderes refri- 
gerare: maxime ſi ab uſu-firmitudinis aliquid accepe- 
rint. Verum poſtquam ad tempus aliquod conſueve- 
ris ejuſmodi ſapientiæ muneribus fungi, libens & ſpon- 
te tua præſtabis, quod ægre antea tibi, & non nift in- 


vito extorqueri poterat. Hoc & Heſiodus ia eo ipſo 


| 1 loco, cujus tu nunc nuper principium cita- 
IC 9 
Lian eds dug TA 
Tro in ꝙ Berra me , Tegtiod, Hoc eſt. 
b. n ipſa cacumina ventum eſt, 
Jam facils facta eſt via, que fuit ardua dudum. 
Hee dum incipias ( ut eſt apud Terentium ) gravie ſunt, 
dumque ignores: ubi cognors, facilia. Poſtremo loco & 
illud expendendum eſt, etiam quæ eſt in principiis dif- 
. ficultatem mirabiliter imminui, ſi legitime, & unde o- 
portet, occœperis. Si non in limine impingitur, faci- 
lis eſt rerum progreſſus. Tolle inſcitiam, tolle exitio- 
fas de rerum pretio petſuaſiones, totius errationis fon- 
tem; & expeditus erit ad omnem excellentiam curſus. 
Jace fidelia virtutis fundamenta: hoe eſt, tanti unam- 
quamque rem æſtima, quanti ipſa æſtimari debet ac 
meretur, & non pluris ; & tum quod reliquum eſt mo. 
lis. videbis pene ſponte ſua conſurgere. Nuſquam vel 
juſtius vel verius quam hic, illud ejus ipſius, cujus pro- 
xime commemini, poetz{uſurparis, af nov cars, 
quod tantundem eſt, ac ſi dicas, 
Dimidium facti qui bene cæpit habet. 
Ca terum quod ex Virgilio allatum eſt, ſolis iis, qui 
Diis geniti ſunt, conceſſum, ut ab inferis 9 
| | 10G 


- _— .Þ.Þ +. 5 8 ö 
nn... ood * R 3 


ſtoli primi Chriſtiane pietatis con 


De Animi Tranguillitate. 15 


( hoc eſt, ut equidem intelligendum arbitror, ut corpo- 
rum & periturarum rerum amore poſito, ad purum 


& ſtabile illud animorum decus aſſidue rapiantur ) ſen- 


tentiæ noſtræ non admodum officit: eo quod nemo 


noſtrum non fit ex Divorum genere. Siquidem Divus 


Paullus in Apoſtolorum hiſtoria, illud ex Arato 
profert hujuſce tei teſtimonium, 9:49 x} Ye⁰ N ,j,j 
Animus tamen ſæpiſſime culpa ſua, & propter corpo- 
ris ſocietatem degenerat: quapropter illi ſoli Diis geni- 
ti videri poſſunt, qui corpori quam minimum indul- 


gent. Poſtremus ille, quem ex ſacris depromſiſti lo- 


cus, ad majores res pertinet: & ſingularem eſſe virium 


noſtrarum imbecillitatem in iis, quæ Chriſtiana pietas 
| exigit, 3 demonſtrat. Sed & hic quoque, ni> 


fi me falſum habent quæcunque ad hanc ſententiam 
confirmandam occurrunt, ſudoris multo maxima pars 


poſita eſt in ipſo limine. Hanc tamen tollit divinus Iu 
(bo- 


dam afflatus: qui ubi contigerit, quanta protinus 


ne Deus) exiſtit animorum alacritas, etiam in ſummis 


doloribus perferendis. Hujus rei ume ſint Apo- 

itores, atque alli, 
quorum mentes ſemel ſacroſancta illa de Chriſto perſua- 
110 imbuerat : qui (ut in naſcentis religionis annalibus 
proditum eſt)tum potiſſimum gaudere ſoliti ſunt, & hoc 
nomine ſe magime deputare felices, quum digni habiti 
eſſent, qui pro Chriſti Servatoris nomine contumeliis 
afficerentur. 


F RAN C. Eſt, ut ex ſermone tug colligo, quæ- 


dam parandæ tranquillitatis ars, quamvis ea non ita 


multis ſit explorata. Eft & eadem, ſententia tua, mul- 
to quam vulgo exiſtimetur facilior, ſi recte tradita ſit, 
& idonea cautio in principio adhibeatur. Hactenus be- 
ne habet, & pulchre huc uſque proceſſiſti, & nos ſane 
in magnam ſingularis cujuſdam fructus ſpem erexiſti, fa- 


| cta jam fide imminuendi laboris. Nam rerum eſt diffi- 


cultas, quæ noſtram alacritatem in virturum ſtadio de- 
currendo retardat, Faxit Deus, ut cætera tam ſpecioſis 


rincipiis reſpondeant. Nunc ipſe (ut quid querar.in ſi- 
nura tuum deponam ) quanquam id do operam, ut 
N Bl " inter 


16 Flor. Vol. Dialogus. 
inter hos curarum ſtrepitus, in quos non tam de volun- 
tare mea, quam corum, quibus quicquam neg mihi 
fas non ſit, ſim conjectus, utunque miBi confteth : nul- 
lo tamen ſtudio hactenus lic mentis angores, & ran- 
quam vulniticos quoſdam iCtus declinafe p̃otui, quin, 
quamvis non confodiar. pungar tamen acriter inter- 

um, & ab optato dae ortu, tan aan ven- 
to quodam teflante, prohi ear. Quocirca illud te et- 
iam atque etiam oro, lit ex pcditiorem iſtam portus hu- 
jus contingendi rationem nos doceas: atque hoc ex- 
iſtima a nobis afferri argumentum, in quo tractando 
dccuperis. Quæ hucuſque Hh 5 ſunt perquam accom- 
modatz cujuſdam proluſionis locum obtinere videntur. 
Quod ſi præſtiterĩis quod quærimus ( ut omnino præſti- 
turum confitimus ) præcſare ſane apud utrumque no- 
ſtrum (ut etiam pro Demetrio, quem nondum in Jovis 
ſinu poſitumi arbitror, pollicear ) te poſiturttm tibi per: 
ſancte confif mo. Poſſe autem te aliquid hac in parte, 
vel inde ut credam àdducor, quod videam te in cgre- 
gia iſta fortunæ tenuitate perpetuo pla 
larem, & externum hunc rerum ſplen 


uam. atque bi-: 
orem magno at- 
que excelſo animo deſpicientem. An iſtuc divinitus & 
extra communem hominum morem acceperis, haud i 
ſcio: hoc ſatis conſtat, rem tantam _nemini fortuitu 8 
contingere. Naturæ item beneficio atttibuere non au- 
ſim, cum temperatio tua (quod me diuturnus noſtet 


f 
i 
. 


A ͤ Yo oafe. el eee 


_ ry 2 2 1 
r 


1 8 * N 


ednvictus, atque domeſticus uſus abunde docuit) actis| 


ſit in primis, & earum rerum, etiam quz vulgo præcla- 
ræ habentur, percupida. Sed tu eam in ordinem cogis, 


atque velut freno quodam moderationis feprimis. 
Conſequens ergo eſt, ut iſtam animi æq̃uabilitatem ar- 


te ac induſtria {15 conſecutus. 


F LO R Ut verum eſt illvd Ciceronis, nature 


bonitatem dottrinam imitari; ut diſtribute atque ex arte 
collegiſti. Sed ad fem veniendum eſt. Quum eis præ- 


ſidiis, quæ argumenti dignitas poſtulat, ſatis inſtru-| 


(magna enim hic requiritur ingenii vis, tnagna mul - 
tarum artium diſciplina) ll:ts mihi in * 
"WM Yor 


cu, atque ad rem tantam 1donee comparatus non ſim, 


* 
F A og 


ooo LOEWS NE 87%; 


de Animi Tranquillitate. 17 
vos ad illos relegandi ſcriptores, qui hane ipſam rem 
ex profeſſo & nominatimi tractarunt: ad Senecam, in- 
quam, & Plutarchum, imo & ad Ciceronem ipſum, 
qui hiſce de rebus in 'Tuſculano ſuo copioſiſſime diſſe- 
ruit. Verum quia fides ſemel data liberanda eſt, quod 
vultis efficere eonabor, atque apud vos, ſi non erudi- 
tionis, certe ſtudioſæ voluntatis qualecunque pignus 
deponam. Dolet mihi hoc, ſed ſero, me non tantum 
ſtudii in bonis literis pon e, ut er quod petitis 
cumulate præſtare. Sed cum ipſe, quicunque tibi vi- 
dear, Franciſce, communibus hominum infirmitatibus 
plus ſatis haud dubie ſim obnoxius, atque me mei mul- 
to quam vellem ſzpius pœniteat; me magiſtrum ad 
hanc rem ſine ſumma arrogantia profiteri non poſſum. 
Itaque non que tibi via tenenda fit, fed quam, ut ad 
iſtam quam jamdudum es adeptus animi conſtantiam 
pervenires, cœleſti quodam ductu & ingeniĩ felicitate 
ad jutus tu tenueris, communiter tecum inquiram. In- 


terea dabis veniam homini barbaro, hoc eſt, in alia 


lingua, atque aliis motibus, nempe inter ultimos Bri- 
tannos nato atque educato, atque doctrina iſta, quæ 
nobis tranſmarina eſt & adventitia, ſero & leviter 


tincto, ſi in tanto argumento inſcientius verſetur: ſi 


cruda fit, & peregrinitatem - redoleat dictio: &, ut 
ſummatim dicam, in crimine mihi non pones, ſi in 
feſtinato opuſculo apparebit (appirebit autem omnino) 
vel rerum vel ſermonis egeſtas. Hac eo mihi prædi- 
cenda ſum arbitratus, quod, quamvis ingenii opinio 
nunquam fit ſtudioſe quærenda, non tamen propterea 
eſt negligenda omnino. | | | 

FR 4 NC. Modeſtiz iſti tuæ tandem aliquando 


modum'impone Florenti, & bonis (quod ajunt) avi- 


bus orationis tuæ vela ventis quam primum expande. 


ee tuapte natura jejunitatis atque inanis orationis (ut 
emper obſervavi) oſor es; & ipſe ornatum non magno- 


pere requiro, contentus eo ſermone, qui apte & con- 


gruenter rem explanet: quapropter, fore ſpero, ut pul- 
chre inter nos conveniat. Nec illud ignor o, tibi propri- 
um hunc eſſe morem, ut plus prœſtes, quam pollicearis. 

— FL OX 


18 Nor. Hal. Dialagus. 


FL UR Franquilign, ut atbitror, Romani ſermo 
nis conſuetudine dicitur-mare (aut ſi quid aliud aſt, 
quod ſimiliter -agitari ſolet ) cum tumidi illüfluctus, 
quos violentior aura concitauit, :conquieverint. Ejus 
inſtar ( ut tute piincipio rette animadvertiſti) aims | 
tranquillitas eſt placids igſis perturbetionum tumuliu 
 vacans conſtentie. Vel, ſi brevior-placer definitio (in 
more enim poſitum eſt, & diſputationis -natura-exigit, | 
ut a fdehiniendo;principium ſumatur) f equatils'& | 
.rations cenſentanems animi flatus, Hujus definitionis | 
vim vox Græca iubynia fignificanter admodum expri- 
mit. Exiſtit ergo tranquillitas ex affectuum ſedatione, 
tanquam ex cauſſa effectrice. lpſe affectionum animi 
ordo quietus & conſtans, & ipfa tranquillitas, ex qua 
22 perennes vulgoque ignotæ voluptates pullu | 
lant. * 5 

FRAN C. Apparet ergo perturbationum eſſe fla- 
tus, per quos non licet animo eſſe quieto. 

FL OR Eſt ſane ut cenſes. Nam momentum 
omne in ĩis ſedandis poſitum eſt: iis viribus atque * : 
bus eſt omnibus repugnandum, ſi volumus hoc: quod da- 
tur, breviſſimum vitæ ſpatium tranquille placideque 
traducere: ſic, ut negue ab ira (ut Ciceronis verbis utar) ii 
igneſcat animus, neque inſlammetur libidine, neque deli- 
queſcat voluptate. AE | 

FR AN c. Operæ pretium igitur erit, in ipſo in- 
ſtitutæ diſputationis veſtibulo, priuſquam in præcipuæ 
partis ex —— ingrediare, de Affectuum ingenio, 
atque diſcrimine diſſerere; & quas habeant ſedes, unde 
veniant, quis eos denique Æolus immittat: quod com- 
modum atque opportunum erit explicare. 5 

F. LO R Faciundum eſt haud dubie ut dicis: ſed 
quoniam quas propoſuiſti diſputationes, potius ad ua- 

turalis philoſophiæ genus, quam ad morale, in quo no- 
bis verſandum eſt, pertinent; erunt illæ obiter dun- 
taxat, & tanquam in tranſcurſu attingendæ. Ergo, 
quo res omnis fit dilucidior, primum generatim quid 
ſit Affectus explicabitur, unde item manet, & quod | 
habeat domicillium. Mox, quot qual tine ſint, & 
AJAY * pro- 


i 


ATE A Sy; 


2 


De un Travighillitate. 19 
proffigandine ſint penitus, an duntatat moderandi. 


Ad extremury, qu fr moderandorum ratio, & quas 
ec utifirarescapiamus. Hz partes vbi ur Akcrt 
8 abfolure fuerint, fuſtiturarum inter nos ſcholarum 
ecurſor non Mmcommode( ni faflur I cunfectus erit. 
I Principio lod inreligendum eff, Boetium (virum, 
S quod! ad rerum cognitionem pertiner, Jonge dockiſſt- 
mum) ex qu Grzci Tad yorunr, Paſfſoner, ſed. minus 


„ Cicrrone & Quintiliano * 
axes iquido confterquid fir affectur, operæ pretium 
erir rerum part itionem ab ipſo capitearceſſere. Eorum 


| igirar quiz exrrinſecns & affe perfict apta anc 


cojuffrodi fame Mer ee Deum ipſum) alia funt 
cognirfonis omnis 165 fas expertia, ut eſementa, & in- 
zuimum omne ex his conffatum: Ris & ſtirpes addas 
licer, qu quidem omma naruraff quadam pronitate, 
abſque ulſo rei congruentis fer anteredente, ad ea quæ 
conveniantferuntur. Narurali hir appetitus nonnul- 
lis wratur. Huſus vi A, & 1 JOE Ha- 
bent, fidunr, levia tolluntur in altum, planta item 


fixcom fravtir ex homo ; & in ſumma, res omnis illud, 


à quo perficiarur, requirit. Mie copitatione potius 
dam re, ab eo co eſe one; tins —95 
unt res cognitione præditæ, & hx quidem triplicis 
ſunt generis: Ogædam fenfa a valent, cujus 
offic um eſt circa res crallas & corpora duntatat ver- 
for! * ze fie Wige Conte nenen, adus 
eo difcurſu, qui rerum ordinem aut nexum videar ; 
quamobrem exiguis quibuſdam fin ibus totum ejus mu- 


nus eſt circundatum. Ad hone ordinem pertinent 


betluz, quibus omnibus adeſt appetitus, qui Animali 
dici poteſt, vulgus Senfitioum 5 8 ſed 2 ( ut 


ctedo) Romane. Eff autem is facultas ea, qua ani- 
mans id, quod jam per ſenfutm exploratum eft, 1— 4 
quitur aut refugit. Alia ſunt intellectus præſtant ia 
atque purirate uſque adeo inſtructa, ut nihil quicquam 


corporeum in eorum natura inſit: quod genus res #oias 
ARK wes, hoc eſt, 3 ( fr ramen ira loquen- 
\ - KEY dum 


20 Nur. Vol. Diglogis © 


dum elt) ſeparats, imo & Deos philoſophi inter- 


dum vocant ; nobis Mentes, Intelligentiæque dicuntur: 


& 2 religionis conſuetudine, quæ ad nos ex ſacris 
gefluxit,  Gzca voce Angeli vocantur. In iis ineſt 


ſimplicis cujuſdam naturæ appetitus, quem Volunterem 


yocamus, Tertium cognoſcentiura genus eſt eo- 


rum, quz a natura & ſenſus & rationis, ſeu intelle- | 
ctus dono ſunt locupletata, cujuſmodi eſt ſolus Homo: 
-qui quidem ut per ſenſum quod in corporibus crafſum 


eſt pexcipit, {ic rationis atque ingenii beneficio corpo- 
rum rationes atque ordinem, quzcunque vel ſupra vel 
ſubter ſunt, imo & res incorporeas, ac ſub ſenſum 
minime cadentes, mc perveſtigat, atque aliquo- 
uſque aflequituy. 1uic, propter variam & multitor- 
mem naturam (eſt enim, ut recte a Platone animad- 
verſum eſt, Homo minor quidem mundus, rerum omnium 
fue in hoc majore cleuduntur particeps ) præter incli- 
nationes illas ac pronitates, quas Naturales dixi- 
mus, inter quas famem fitimque referas licet, adſunt 
altera illa ; appetitus genera, Animals, inquam, 
qui ſenſus comes eſt, & Rationel#, qux Voluntath vo- 


cabulo eſt inſignita. Hujus munus eſt, rationem quo- | 


cunque ea ducat ſequi, atque illi e obſecunda- 
re. Eſt autem inter poſteriores has duas appetendi fa- 
cultates (nam de naturali atque infima fla ulterius 
verba facere non attinet) non leve diſcrimen, tum in 
ipſis quæ expetuntur rebus, tum in ipſo expetendi mo- 

o; quod tamen omne ab ea quæ antegreditur cogno- 


ſcendi ratione varia & imparibus judicii terminis di- 


manat. Nam ut ſenſibus corporum duntaxat agnitio, 
atque ea quidem craſſa, conceſſa eſt: ſic qui ex illo 
manat appetitus ſolius corporis commoditates conſe- 
ctatur, nec ultra ſe porrigere poteſt. Unde fit, ut 


omnis belluarum cura in perſequendis corporum com- 


modis atque ſuavitatibus fit poſita. Intellectusf contra 


non ſolum res ſenſiles agnoſcit ( nam ſemper ſuperior 


in cognoſcendo facultas complectitur omnem infęrio- 
ris virtutem, cum auctario non levi) ſed etiam ſenſi- 
lium prætervectus fines, & ſupra ultimas corporum 
wth RR JJ » 


22200 . 


A — 


0 


9 


ee 


1898 


— 


192 þ 


De Animi Tranquillitate. 24 
oras volitans, ad res corporaturz prorſus expertes, 
imo ad inacceſſum illum rerum Principem, qui ipſa 
uritas atque divinitas eſt, * 2 pp penetrat. Er 
x ſunt res, circa quas excel{zor illa appetendi facultas 
proprie ſe exercere debet : hæc illi conſtituta eff are- 


na; hic attributus campus, in quo exultet. Modus 


autem utriuſque facultatis diverſus eſt, ex eo quod a- 
nimalis appetitus inconſiderato impetu, & exultatione 
neceſſaria ag libertatis experte ad definitas cupidita- 
tes efleratur : voluntas vero, poſtquam ad rationem 
de re expetenda aut gerenda relatum eſt, libere ſe in 
quandam bonorum immenſitatem effundit: quorum 
alia ad corpus, alia ad animum pertineant ; alia ſint 


| præſentia, alia futura ; & alia oculis, aliaanimo dun- 


taxat cernantur. Eſt enim voluntas ipſa, quemadmo- 
dum & intellectus, cujus eſt comes, materiz ſua iplius 
natura exſors. Materiz vero peculiare (quod iis qui 
interioris doctrinæ ſtudiis ſunt verſati ſatis liquet ) hoc 
eſt, ut formarum amplitudinem ad particulares rati- 
ones & anguſtias quaſdam adigat. Nam rerum apud 


no numerus & partitio eſt ex mole diſſecta: & ma- 


terix diviſionem ſequitur diſtinctio rerum in eandem 
ſpeciem convenientium, ut Ariſtoteles noſter non uno 


in loco ſudindicat. Itaque quo facultas aliqua a mate- 


ria longius abſcedit, hoc liberior eſt, hoc porrecti- 
orem habet ad excurſus ambitum: ut nihil mirum 
ſit, ſi homo, qui per rationem a materia ſuapte natura 


quam longiſſime remotam, rerum omnium capax eſt, 
in rem quamlibet, citra vel temporum vel locorum 


metas, ſtudio atque voluntate feratur: nec ad ullam 
rem ſe neceſſario applicet, niſi tale aliquod ſit propo- 
ſitum bonum, quod intra ſe manifeſte illam bonorum 
infinitatem complectatur. Nam in hujus generis bo- 
num, quam Felicitatem vocant, repudii ratio non ca- 
dit. Et hoc ſane non contemnendo argumento eſt, nos 


ad majora, atque præſtabiliora, quam in hac vita con- 
ſequamur bona, imo ad immenſum quiddam eſſe na- 


tos. Ab his diſtinctionum exordiis eſt acris illa & per- 


petua in homine inter ſenſum & rationem conflicta- 


tio. 


ev. Senſds non ad id quod adeft preeferiy' corporivbe i 
num abriir: Nario contra ſundet, or ufque ruramur hu 


dignitarem noſtram, ſervemur derorum, quod ferifi | K 1 


* e & ur ad immvrraltum rerum pra. rcb 
Santi nufla facka intermiffione feramur. Arfftot. ne 


Ev in ſuis de Kaima commenteriis tradt, bare appe. fel 
1 in hoes, — — ipl 
Fi que þ wag ogy he im Habrar ucicium, & ame; quid ne 

Inrer inſtans & fururum tricerfir, intertio (Sire chart: Ne | | eſt 


Hominem have duble volt Irelſigi, qui fæpe conta m 


3 % 7 : * 2 . 
3 rates atque dolores conremmnfr. Sic morbis laboramrfutm 


fanjtaris fpes alfor amayas enmurfre poriones, allo an 
_ fedtioner & cxvterſu perferre, alſor ferro membra erude. fl cr. 
Heer lacerancha toferare inſtirufr. Acque urfnam apud ar 
mos tagtupdem poffer #ternitatis rerordario, arque Im. 8. 
5 ours mud animorum decus, quantum fepe poſſe fo. Pt 
lent exſſer Ruſus vitæ fuavitares, non certo' venture, ce 
a — ubi vegerint certo & brevi peritpræ. Cærerum © 
belloæ (ut ifo unde digreffi ſumus redeamus) ad prr. m 
ſentis doloris perpeſſionem, venturæ alicuius com mo- 4 

ditatis ſpe, nugquam excitari poſſunt, propterea quod 
| nulla fit ſiſdem furoforutn provifo. Extruunt quem 4 
| nidos aviculz, canis odoratu feræ veſtigia perſequſtur, i l 
2 K penus Condit int ( ut poetæ verbis utar ) Berner d 
3  formiea ſeneltæ ac ne infinſtatem perſequar, ſexcen - d 
l tas id genus aſtutias, & multiplicem tam in _rerreſtri- u 
um quam l genere eſuſmodi induſtriam de- 1! 
= prehendas. Verum, ut Philoſophorum doctiſſimis pla f 
| cuiſſe video, fiunt hc omtiia, non ratiocinatione ali. 


n 
qua, aut conſilii alicujus de futuro ſolliciti ptoviden-ſl u 
tia, ſed c#co quodam ſuperioris impulſu atque inſtin. 7 
_ Qu nature. pperieve tam exacte, quam fios jam fe. 0 
1 cimus, diſtinxiſſe priſcis illis philoſophis curz non, 
= foit : nobis tamen, qui non tam ratione quatm relig. 
onis auctoritate adddsti, animum a corpore diſſocia- 


merito conſtituimus, ſecus facere nom licet: ne, eum 


| bilem, & ſeparate cuſudam eſſe naturæ certo nec im. 
\l 
| 71 


4 De Auimi 22 : 24 1 
0 I corfioretiber exit, ſuis vitleatur ſpaliatus facukati- | = 


ur bus c inſtrumentis, atque adeo ad:inertiam-quandar 18 
Ui q & ſepulturam, uam natura maxime in PfEl tibus , | 1 
x. [8 rcbus xfugit, adadtus. Nunc appetituum diſtinctio- | 
W. ge paving em-neceffario commemoranda fuit N ab- i 
e. ffectus definitionem veniamus. Vox = 
H. | — e., — latius patet, tamen ſignificatio, quam 18 
6 ys in praſentia tractandam ſuſcepimus, aliud non ll 
At — — titus 'humani ex rei alicyjus jucundæ vel i 
Ira md6leſtz:ſ{en ſuſeitata commotio. Etenim ut. in vi- i 
as ſu, quod exempli.cauffa dicitur, admato colare, ſi ii 
vl: deſitiluer, exurgit.ea vel actio vel-affeRio, qum t | 
m nominatur: ſic eo, quod. vel convenit vel dearenie 18 
0; iy animanti, per ſenſum aut rationem prapaſita, protings | ; 
de. eniſtunt in appetitu motus quidam adlubeſdentiæ, aut | 
ud averſationis: hoc eſt, amores, ip, gaudia, metus, - 
th- — . ſub hos ſubjecti, aut iis ſinitimi 

0. 'Ufurparecogor intertlum vo- 

*, Ke * apu Principes- illos Romani fermonis au- 

m cores non temere inventas: ſed hoc facio, ut quam br 
he. | maxime ſignĩiſicem quid velim, & rerum declaratio at- 12 
10. 2 intelligentia ſit facilior: quandoquidem illa.effe- it 
dl tus atque fructus elbſermonis omnis, & ad quem tan- 


em quam all ſeapum omnis tum didtio, tum ſerintio jacu- 
ur, laridebet: & a qua {i aberres, etiam ſi ĩpſa ſis facun- 
en dia, infacundus es. Erit ergo opere pretium inter- 
en · dum ſubtilitates cogitationum cammunibus verbiss 
ri. uſitatis explicare: quanquam, ut ingenue quad ve- 
de. rum eſt fatear, licentioſum ſermonem, maxime qui a * il 
va. forma Romanæ orationis valde aberrat, .non:exilti- = 
al. mem eſſe probandum. Sunt ergo in hominibus (ut illo 
en. ¶ unde abii me referam) duplices affectus : alli eraſſio- 
tin: res, homini cum belluis communes, quos animales 
fe. dixi; alii ſubtilioris 1 qui proprie ſunt 
„on «cjus kacultatis, quam voluntatem dicimus: qua parte 
ig. eſt nobis prima cum ſeparatis illis mentibuscognatio. 
cia. FRAπi N . Duplec hic me ber. 
im. que quidem ex tuis verbia ortus. rien eſt, men quod 
um amorem atque gaudium inter affectus (dum obiter 
ww "- 


negaveris, non folum ſacræ, ſed & profanæ quoque li. 
guent & damnabunt. Carior eft enim ils ( ut profano 


quam fibs, Unde nobis eſt vita ipſa, unde nobis ſunt 


vita, 2 nulla ſit vel amoris vel gaudii ſuavitate re. 


ferietur, nec nobilem illam & præclaram ſuam vim ex- 


| ſplendidas illas immortalitatis rationes perſequatur; qui 
non vel totus ſit in libidinum coenum demerſus, vel a 


nique ſic præſentis temporis commoda quærat, ut vir. 


& quibus nulla prorſus ſolida ſubſit ſignificatio, ſed 
tantum philoſophorum commentatione 15 


* 


24 Flor. Vol. Dialogus 


quoſdam recenſeres) retuleris. Hoc ſi verum eſt, cui 
affectus Wem fit quod perturbatus quidam animi mo. 2. 


tus, qui Heri poteſt, ut in Deum, aut in eas, quæ ſe. i 
cundum Deum prime funt dignitatis, mentes, amot i m 
aut gaudium cadere poſſit? Magnus eſt ( ut a vobis al 
quos perpetua habet naturæ perſcrutatio, . accepi) erul ta 
dirorum-in eo conſenſus, atque inter philoſophos om. h. 
nes conſtare illud audio, principem illum motus auQo.fiſÞ , 


rem neceſſarie prorſus, & ab omni parte immotum el. 
ſe, adeoque & perturbationis omnis immunem. Gau- 
dium autem aut amorem ſi Deo aut reliquis ccelitibn; 
detraxeris, atque eos hominum gratia & caritate teneriſ 


rerz, {i tamen ullæ profanæ ſunt, te mendacii & coar.if 
cuidam poetæ, ſed minime profane dictum eſt ) hom, 


tot animi atque corporis — dotes, niſi Dei im. 
mortalis beneficio atque conceſſu? 3 2 
D EME T. Quz poſſet vel Deo, vel cuiquam eſſe. 
ſperſa EET? | 
FRANC, Alter hujuſmodi eſt: Poſtquam vo- 
luntas præſtantioris animæ, quippe ejus quæ rationalis 
dicitur, facultas eſt, qui fit, ut perpetuo tam turpitet 
ſuccumbat, & in omni pene lucta ab appetitu illo ani. 
mali vincatur? Apparet igitur, aut nullam eſſe, aut 
certe otioſe adjectam, cum a ſuo ſibĩi munere perpetuo 


| 


promat uſquam. Quotuſquiſque eſt in hominibus, qui] 


ventoſis laudibus in inanitates abreptus : qui non de- 
tus, ut probitas, ut ſuperi inania videantur vocabula, 


upervacua fant 


— — — 


, e 


in hominum ſermonem inducta? 


Fron 


ruitis, &, ut mihi quidem videtur, uterque alteri con- 
ſtituiſtis in me oppugnando eſſe ſubſidio. Danda ergo 
mihi terga forent, niſi nobis pueris deguſtata eſſet Di- 
alectica, a qua non parum eſt adjumenti ad argumen- 
tationum difficultates tollendas. De Deo breviter ſic 
habetote, nam me hic tanquam dilemmate quodam te- 


nere viſi eſtis: Affectuum alios eſſe, qui illi no nifi uere- 


pogixdc, hoc eſt, per tranſlationem quandam at- 
que ſimilitudinem tribuantur. Sic & iraſci, & furere 


quoque dicitur: quod genus locutiones etiam in ſacris 


admodum ſunt frequentes. Nam cum ii in ſe defor- 
mitatem quandam contineant, proprie in illum conve- 
nire non poſſunt. Recte itaque illud a Theologis præ- 
ceptum eſt, ut quoties quippiam apud nos inventum 
oratione noſtra in Deum transfertur, ſi vox una ſecum 
deforme aut imperfectum aliquid afferat, cogitati- 
one animi omnis deformitas amputetur atque detraha- 
tur. Ira ergo, aut furor in illo non ſunt turbidi mo- 


rs, ſed ſedatiſſimæ juſtitiæ cogitationes, quibus ex 


pcœenæ acerbitare iræ atque furoris nomina imponun- 


tur. Alii ſunt qui proprie in illum competunt : cu- 


jusmodi funt, quos proxime commemoraſti, amor & 
gaudium, & quæcunque ejusmodi ſunt voces, nihil 
5 indignitatis afferentes. Verum tanta eſt rerum 
omnium illius exuperantia, ut tam hi, quam ſuperi- 
ores illi, quorum tranſlatitiam eſſe rationem diximus, 
alieniſſimæ cujuſdam ſint a noſtris, cum illi tribuuntur 
naturæ, atque ab omni eo quod mobile aut turbulen- 


tum eſt penitus ſegregatæ. Cætera extra Deum in ſe 


yarium quiddam habent ac multiforme, Deus ipſe 
ſimplex quædam eſt & uniusmodi res, nihil in illa re- 
rum infinitate concretum habens, eoque Theologi vo- 
ces Deo hominibuſque communes, inter eas, quæ '@.oyvus 
dicuntur, hoc eſt, quæ diverſe ſunt in fignificands 
rationis, repoſuerunt. Noſtri ſermonis inopia non 


doteſt attingere ineffabilem illam Dei omnipotentis 
* 5 e 


— 


De Animi Tranquillitate: 27 


FLOR Vos abundantia quadam acuminis me ob- 


26 Flor. Vol. Dialogad. 
- - majcſtatem © & tanto intervallo ab illa rerum ex&& 8 


non mentium illarum ingenium aut moresexcutere, ſed } 
animi noſtr; Yeh eden) ) obſervandum eſt e e | 
Unt, 


ſitate abeſt hæc noſtrarum rerum humilitas, ut noſtra, 

cum illo componantur, picturarum, aut imaginum, 
vel verius umbrarum, quam rerum ſolidarum locum f 
teneant. Quocirca præ illius gaudiis, atque ea vitæ 
beatitudine, qua ille fruitur, quicquid off apud nos vel 
voluptatum vel lætitiarum, mœroris atque doloris pe- 
ne rationem accipit. Et, ut finitima illa de Angelis 
queſto paucis abſolvatur (nobis enim propoſitum eſt 


. CLE neee 's ; , 
Peripateticæ factionis philoſophi concorditer tra 
motus rationem proprie non niſi corporibus convenire: 
proinde affectus tunc & non alias, motus rationem acci- 
pere, cum in ea inſunt re, quæ ex animo corporeq; con- 
ſtat, Inferiores ergo illæ mentes, etſi infinito intervallo a 
principis illius mentis puritate eee tamen corpo- 
raturæ prorſus ſunt expertes, ſubtiliter & illæ atque citta | 
ullam motus turbulentiam afficiuntur. In nobis vero ua 

3 


. 


e ith ene ent td nt oa ant ad as. 


que affectus motus induunt rationem: ſed alteri,hoc e ; 
animales, id ex ſua natura habent; voluntarii vero non 
item. Omnis enim affectio animalis, ſenſilem quan- 1 
dam corporis immutationem habet adjunQtam : in gau- IM '1 
dio ſanguis & ſpiritus quidam alacres ſuaviter circa W '! 
præcordia diffunduntur: in metu & ægritudine con- 
tra eorundem fit moleſta contractio, quam & oris pallor Ml 't 


comitari ſolet : in ira ineſt bilioſus quidam fervor, & Il :* 
immodica ſanguinis excalefactio; unde & vultus ex- 
iſtit ſigura minax, atque oris torvitas: verecundantibu 
facies rubore perfunduntur : neque in cæteris eſt dit- 
par ratio. Adde quod ipſe . animalis, unde hi 
motus proxime fluunt, conſiſtere non poteſt, niſi cor- 

3 . 3-4 | | * 
pori fit affikus. Voluntas vero, quemadmodum & in- 
tellectus, cujus ductu nititur, non ſic eſt in corpus | 
demerſa, neque inter appetendum neceſſarie ſecum af. 
fert has corporum commotiones, Siquidem e 


4 . « 


1 * FAIR 


De Animi Tranquillitate. 27 
eſt prudentiſſimus, atque animo maxime ſedato, ita 
4 F minime eſt ejusmodi turbulentiis obnoxius : ut cerne- 
a, re ſit interdum quoſdam, in quibus nullum, etiam dum 
n, ulciſcuntur delinquentes, iræ appareat yeſtigium ; & 
mn qui in magna rerum trepidatione de priftini vulrus con- 
4 Kania mint remittant. Verum quia plurimum, cum 
el yoluntas ipſa vehementius doncitatur, gexu atque redun- 
e- dantia quadam prope naturali contingit & atiimalem 
is appetitionem una cieri; etiam voluntatis affecti- 
t, ones non ſunt prorſus motus & perturbarioriis expertes: 
4 quod fi extem rationis præſcriptum fuerint prætergreſ- 
4 I fx, runc & morbi yocantur. Rationem autem deſeri 
t, inter appetendum fere uſu venit, propter res eas, in quas 
re: fertur proprie animalis appetitus, hoc eſt, ꝓropter ſua- 
i I vitates corporis, cujus facibus ad omne nefas itiflani- 
n- mari folemus : ante enim dium eſt, animalem ap- 
2 8 petitum ea quæ ad corpus pertinent quærere: quod 
o- dum facit, cupidius pro corpore contra rationem pu- 
fa Fat etiam voluntatem ad fidem ſceleratæ confen- 
ri- fois mirifica quadam ſocietate abducit, Itaque eum 
f. affectus fioſtri non temere vacent motu, & motus non 
on it niſi in corpore, cujus contagione etiam animus im- 
N Ppellitur ad turpia, non immerito Plato perturbationes be 
u- morboſque 'attiimi omnes in corpus tanquam in fon- 1 
ca tem & . confert: fic ut tum primum pertur- 
n- MW bart inciplat animus, quum in tam inſolitum & pertur- 
or (batum immigrat domicilium; & tum demum, & non 
& aliter, beatus futurus ſit, cum relicto corpore cupidita - 
tum atque æmulationum erit expers. Hac ipſa de re 
us inſignis eſt ille apud Virgilium locus, qui ex Platonis [ 
f officina torus eſt E mh > 1 | 1 
hi Jew ef ollis (de animis loquitur) yiger & oelefin 


* 


r- Seininibus quantum non noxia corpora tardant, ( origo 
aw CCC % % . O« fs #87 Dre ; 4 
n- Terrenique hebetant artus moribundaque membro. 


us Hinc met uunt, cupiuntque, dolent, gaugentque, nec auras 
1 RNeſpicinht, e tenebris & carcere cæc eg. 

ue "Hi perxinet, quod Socrates famjam cicutam devora- 
:1 ; 2 * ee 


28 Hor. Vol. Dialogus. 


turus juſſit Phzdoni, ut perſoluto Æſculapio gallo, ſe 


voto liberaret: nimirum ſenſit, non longe abeſſe ſani- 


tatis beneficium, cum jam corpus, unde vitia ſcatent, 
relinquendum foret. Et profecto quadam naturæ a- 


cerbitate factum videri poteſt, ut nobiliſſimus hominis 


ſpiritus putri & infecto corporis trunco tam miſere ja- 


eat ohſtrictus. Eodem pertinere poſſe videtur & illud 


Divi Pauli, etſi longe divinior hic ratio ſubeſt : Infe. | 


liæ ego homo, quis me liberabit de corpore mertts bujus ? Sed 
video me nimium diu in hujus loci tractatione habitar 
viſſe. Nunc veniendum eſt ad pudendam illam ani- 


malis appetitus victoriam, atque unde illius calamita- iſ 
ris ortus ſit, explicandum eſt. Qui totus ex humana 
pendet ſapientia, nec divinitus & ex oraculis eſt veri- 
tatem edoctus, ideo (ut opinor ) accidere dicet, quod | 
cognitio veritatis, & incorruptum de veris bonis judi- | 
cium, non niſi poſt longum tempus, & per plurimam 


mentis exercitationem eruatur. Hac enim una ratione 
apparantur animi lumina, quibus purgatiſſimis opus 


eſt, ut conſpiciamus incredibilem illam pulchritudi- 


nem quæ in honeſto ineſt: quæ niſi nos rapiat, ad fal- 


fam bonorum ſpeciem neceſſe eſt delabamur. Jam 
vero nos, ſimul atque in lucem editi & ſuſcepti ſumus, 
corrupta excipit educatio, ſolius corporis ſuavitatibus 
adſueſcimus: vulgi & ad vitia conſentientis multitu- 


dinis exempla. & fœcunda hæc culpæ ſecula nos cor- 


rumpunt, efficiuntque ut pecorum ritu ſequamur 


antecedentem gregem; non quo eundum eſt, ſed quo 


itur pergentes: falſiſſimis de iis, quæ expetenda fu- 
giendaque ſunt, protinus imbuimur opinionibus, fic «| 


errorem, quemadmodum ait Cicero, cum ipſo nutrici 
laRe ſuxi ſſe videamur. Senſim enim uſque adeo a via de- 


flexit, eoque deducta eſt conſuetudo, ut omnes homi- 


— * 


12 cœtus, omnis hic orbis, quocunque eas, ſcelerum 


udus & nequitiæ quædam communis officina videatur. 
Quid hic facias, ubi prius improbitas callym duxit, 
quam quid probitas eſſet patio potuit dijudicare? Ita- 


5 66 „ A SA me of Þ MTS of &þ = 4 bo het BS Oe 


qua 


De Animi Tranquillitate. 29 
ſc hue matureſcentibus annis, quamvis ratio admonitioni- 
i- Ius ſapientum excitata paullum expergiſcatur, voluntag 
t, ¶ tamen, ſenſus imperata facere jamdudum adſueta, ju- 


a- ¶ aum difficulter excutit, & tardis admodum rudimentis 
ais Nad nativum coaleſcit vigorem. Videmus ut medicata 


ja- Mana colorem alte imbibitum fe ſalva exuere nequit; 
ud ſic profecto contracta ab incunte ætate vitia ægre cu- 
fe- ¶ rationem admittunt : nec facile eff rationem in regna 
ed ¶ ſuo (in cujus poſſeſſionem jam olim ſenſus involarunt) 
ta: Ne ſervitute aſſertam denuo collocare. Num Ethiops 
ni» Nut eſt in ſacris, mutare queat colorem ſuum ? Sic & vor 
ta- recte facere qui potaſtis, quum male agere didiceritis 3 
na MHinc eſt, quod conſpicimus eos, qui ad rectorum 
ri- ¶ conſiliorum rationes ſe convertunt, mirifice in ini- 
od MW tiis laborare, queniadmodum & illi qui diu ægrotarunt, 
di- Netiam dum ſanari incipiunt, vacillant. Languet igitur 
am in nobis illa voluntatis potentia, rationis vires ſunt con- 
ne ſopitz, & vulgi prius oppreſſæ opinionibus, & vinculis 
du depravatz conſuetudinis impeditæ, quam ratio ipſa 
di- ¶ ſomnum a quo cum primum in corpus ingrederetur 
al · I eſt correpta, potuerit excutere. Adde quod hæc corpo- 
am ris bona, ex quorum appetentia omnis dignitatis no» 
us, ſtræ 8 ræſentia & ad manum adſunt; ani- 
dus mi vero bona vel futura ſunt, vel alte repoſita. Et 
tu-W cum ad hoc, ut aliquid expetatur, non parum interſit 
or ¶ futurumne fit, an adſit præſens ( languidius enim nos 
aur comparare ſolemus ad ea, quæ non oſtenduntur, aut 


apparent przmia ) deſertis illis alte poſitis, aut futuris 
rebus, præſentia amplectimur. Conſiſtentiæ enim per- 


ur fectio adauget appetitionis rationem, hoc eſt, ipſam boni- 
ien tatem. Sed hæc diſputatio ſubtilioris cujuſdam eſt curx. 
de- Reſponſum hoc, etſi phyſicæ explicationis plenum eſt, 
mi-W nec a veritate omnino alienum, tota tamen rei ratio 
um non inde eſt, Aliam oportet eſſe mali hujus originem, 
tur. cujus vis tanta eſt, ut mortalium nemo a generis ortu 
xit, inventus ſit, a quo pure {it officium cultum, aut qui 
Ita · ¶ guicquid humanitatisleges poſcunt, præſtierit. Mule 


ſane 


. 


30 Por. Vol. Dialogus. 


_ inſtitut io, quamliberſtudiofa, nec poterit, hoc ho- fa 


perata parvifacere ) ut omnis ab eo ducta poſteritas ſit 


curſu ejuſmodiĩ aliquis vir, qui ad hanc officii integri- 


citra pecuſiare numinis auxilium (quod facile Anna- 
les te docere poterunt ) qui vitæ innocentiam cum vera | 
Picrate conjuttxerit ; omnino confitendum eſt, naturam 


ſane ſunt res, eæque opinione præclariores, quæ ad ho; 
nelti abſolurionetn concurrunt: neque ulla potuit uns ip 


© © 


J ini largiri, ut non in intima natura reſide dit quædam ¶ eu 
perverſitatis br, unde perpetuæ cujuſdam impurita-. MW qi 


tis pus profluit. Chriſtiana igitur difciplina ſola nobis 5 
qu tir ir mali fontes oſtendir. Hac magiſtra ' 


intelligimus, Brien illum noſtri generis parentem, ui 


oſthabita ea, quæ Deo omnium'regi & domino debe- Ml ta 
atur, . obedientia, cupiditatem quandam prœſentem | 
(quod ns facere intermittimus nunquam) ſcelarate ſe. qq 
cutum. Hujus autem temeritatis vis atque contagio tan- ¶ re 
ta fuit (ne quis exiſtimet leve Dei immortalis im- in 


2 primo illo vulnere ſaucia atque proſtrata. Hinc ſunt ¶ ce 


tem'expendere : hinc eſt pieraris oblivio atque neple- 4 
Aus: Hinc eſt præpoſteru 


tatem perveniſſet. At cum nemo ejusmodi extiterit, 


53 Mut,. 
. ipſam modo aliquo vitiatam eſſe & infirmam Non 
tamen human generi divina defuit. bonitas, quz per 
n eum ipſum CH ISTUM, cujus beneficio morbus ag- 
> WT nitus eſt, morbo ipſi medetur. Sed doctrina hæc non 
's penitus invadit, niſi in illorum animos, qui omni ſui 
ra Fd ucia abjeCta, ſe totos ad c&teſte convertunr auxili- 
n, um. Hic mihi in mentem vent han inutilis illius nar- 


tationis de quodam, qui in profutidumpureym cecide- 
nat, qui ab alia quopiam caſum miſerante interrogatus, 
quomodo illuc decidiſſet, reſpondit; illud non refer- 
n. fe: hoc potius agendum, qua ratione poffer educi, Ita 
n. in præſentia nobis przcipue ad Hog efifendum eff, ut, 
poſtquam. nos ſenrimus Fradtos arque uſu ipſo certo 

nt i comperimus magnitudigem imbecilliratis noſfræ, iq eo 
i, od potifſimum praftare nos, convenit, ſtudeamus 
GHRI TI. auxillis niti, atque undique rationes con- 

e- quirere, quibus noſtri muners integritas conſtare pofſit. 
ne FRANC. Sic quas propoſui. quzeſtiones diffolviſti, 
ut in præſentia nihil amplius requiram : hocque gra- 

e. tior cette fuit rerum explic atio & auditio jucun or, 


ue quod, quemadmodum pium hominem decet, in religi- 
, I „er., « #8*,:4} 441 ie - d. . . - 
x- nis laude deſixeris. Sed ud, priuſquam ad inftity- 
us Wl tun redeas, dic. princegs ille noſtri generis auctor A- 
n- damus, quomodo potuit ram turpiter ab officio recede- 
ne fe, cum nondum natua 4llius eſſet viriata* ab illo 
n. enim naturz vitium defluxiſſe ass. 


m FLO Sane non fuit ante lapſum ejus natura yitia- 
do- ta, ut noſtra eſt: ſed. infirmum eſt omne quicquid eſt 


le- dicam : illa naſcentis mundi & de Adamo hiſtoria, 
ri- huc tendere videtur, ut intelligamus, etiam eas fes, ques 
ir, Præſtantiſümæ apparent, & quatum gratia alis conditæ 
la- funt (ne quid nobis arroganter aflumamugs ) in loco 
ra maxime lubrico conſiſtere, & divipæ opis potiſſimum 


um egere, & ad divinum auxilium affidue confugere debe- 


. Di enim eſſe cupimus, & nobis videmur, & tales 


De Anim? Tranquil itate; Ir 


od i extra Deum, maxime fi fa fit permiſſum ingenie & 
m ur aperte tibi, nod milii quidem verifsimum videtur, 


1 


— —= = = * = 
— ET — . 0 3 — — 


—Jibello, Galenus auctor e ; 
ætatis gradibus mutationem. Abeunte enim illo xtatis 


32 6 Hor. Vol. Dialogus. 


exiſtimari petimus. ( Quis eſt, qui non poſtulet ſe pri 


mum eſſe ubique, quod in ſingulari quadam divinitatiq 
participatione poſitum eſt 2 ) & ſi cum rebus brutis com-. 


paremur, pene tales ſumus: ſed hz ignorationes & la. 
pſus er clam nobis ( {1 vel paullulum oculos a. 


eb e eſſe non poſſunt, ſatis, declarant, nos fru. 


FRANC. Iſtuc mihi & phyſice, & Chriſtiane, Hock 


n præter res ps, & appetendi facultates a rebus o- 


ex conſuetudine ingeneratus. Quid hac in parte polleat 

* 88 ; — 28 ' 0 . * 
craſis, indicio eſt eorum, qui aduſta bile redundant, in 
iram proclivitas {ingularis : ſanguinis multa hilaritas 
ad lætitias & amores impellit : pituita hebetudinem 
& tarditates parit : quibus plurimum eſt atrz bilis, ſu- 


ſpicionibus & timoribus urgeri ſolent. Imo animi mo- 


res a corporis manare e edito etiam ea de re 
Accipiunt & affectus pro 


vigore, qui ex dicitur, & fracto intenſo illo mediæ 
ætatis calore, ſeneſcunt ardores libidinum, & ut Hora- 
tius ait, Lenit albeſcens animos capillus: creſcunt tamen 
una cum annis pleræ que aliæ ſordidæ avid itates: {ic 


ut nulla ſit ætatis pars, five adoleſcentia fit, five juven - 


tx flos, five ſenium, hot eſt, avi fxces, que non ſuis 


eme fit irretita vitiis, & affectibus obnoxia. Huic 
. 


ententiæ finitimum quiddam habet poeticum illud fig- 

mentum, tam ab Ariſtotele, quam Platone in ſcriptis 
telictum, quo quorundam hominum compoſitioni ws 
h | Pu 


f 
T 
r 
r 
| © 
4 
* 
| 


er £7 


a. 4&5” 


De Animi Tranquillitats. : 33 


plurimum admiſtum eſſe traditur: alios vero eſſe, quo- 


rum maſſa ex argento potiſſimum conſtet: al ios denique 
reperiri, qui ferro plumboque onerentur. Hujus allego- 
riæ vis in hoc, ut arbitror, poſita eſt, ut alii aliis in re- 


bus a natura intelligantur eſſe habiles, & magnas eſſe 
| jngeniorum diſſimilitudines. Huic ambitioſa eſt & ir- 
requieta indoles: huic ſedata & facilis: hic eſt ex eo 


ſanguine, in ee ſapientia, atque ad magnas res 
. . 'Þ g 2 . 0 
ggndas eſt idoneus : hic ad quandam rerum mediocri- 
tatem eſt aptus: hic ad opificia & functiones humili- 
ores eſt ablegandus. Cicero ſtatuit quoſdam ita naturæ 
muneribus ornatos eſſe, at non nati, ſed a Deo aliquo ficts 


videantur. Et ſunt illi ipſi, 


— quibus arte benigna, (ut Juvenalis ait) 
Et meliore [uto finxit precordia Titan... A EG ATE 
Qui aſtrorum notionem profitentur, præter ſuam cu- 
juſque ex elementorum confuſione emergentem conſti- 


tutionem, aliam quandam afferunt, quæ ab ipſo ſiderum 


poſitu, eo ipſo quo in lucem edimur momento, in cor- 
pora noſtra defluat. Er cum cœlum fit elementis poten; 


tius, inde iidem effici volunt, ut is, quem elementorum 


miſtura ava rum, mulieroſum aut imbellem effecerat, 


ab horoſcopo, hoc eſt, a natalitii ſideris aſpectu habeat, 
ut fit benignus, ut fit belli ſtudiis deditus, ut ſe caſtum 


integrumque ſervet, & quam minima ſit illi cum cor- 


poribus contag io. Non inficior equidem ad pleraſque 


res aſtrorum valere poſitum, atque ea re in ſingulis vel 


minui vel augeri os agg s. Verum hic nobis duo ſunt 


| conſtanter retinenda. Prius eſt, neque Craſim, neque 


aſtra vim animis noſtris afferre poſſe, & eam que eſt ii 
rerum delectu tollere libertatem. Quamvis enim corpus 
nos aſtrorum ſubjic iat dominatui, & corporis temperatio 
propenſiones acres nobis indiderit ; ratio tamen aſſerit 
nos manu ( ut Terentii verbis utar ) liberal; cauſſa, ut non 
in naturalibus cauſſis, ſed in voluntate poſitum ſit, ut ad 
hoc vel illud ipſa fe applicet. i 3 % 
Alterum eſt, naturæ pravitatem piis & honeſtis ſtu- 


F diis 


/ 


* 
. 
* . 
- - N 
- — 4 
© 


3 ORE 


34 Hlor. Vol. Dialogus. 


diis potius, quam ſideris cujuſquam beneficio coxxigi. 
Zopyrus Phyſiognomus ( quod eſt apud Ciceronem) 
Socratem hominem ſtupidum, bardum & petulantis 
ingenii dixit : quod. cum riſu ab Alcibiade & aliis, qui- 
bus viri integritas & ſapientia explorata erat, excipete- 
tur; ipſe Socrates, ad quem offenſio pertinebat, Zopy- 
rum humanitus ſublevavit, ingenueque faſſus eſt, ſe 
ralem a natura factum, qualem dixerat Phyſiognomus; 
{ed induſtria ſe alium evaſiſſe, & vitioſam natutam a ſe 
edomtam atque compreſſam doctrina. Conſuetudo 
(ut ad eam partem veniatur) vim quandam ſuam ob- 
tinet in ciendis affectibus. Hanc Ariſtoteles, ex Event 
Cu} uſdam Poetæ ſententia, FIAUY £Oviov Kal TEASUT@OTAY 


' evoiy aver hoc eſt, diutiſſime permanere ſolere, & 


tandem in naturam abire ſtatuit. Etenim, ut ea quæ a 
natura inſunt, funditus tolli atque extirpari non poſ- 
ſunt: fie & illud depulfu eſt difficile, quod a diuturno 
uſu inolevit. Et, ut nihil eſt nobis negotii aut ſudoris 
in viſione, auditione, cæteriſque id genus actionibus, 
quas naturæ vis profert : ita conſuetudo in omni re ge” 


renda. tum facilitatem,tum firmitatem præſtat {ingula- 


rem. Siquidem ex conſuetudine, hoc eſt, iteratione acti- 
onum ad aliquod prolixius tempus, exiſtit ea qualitas, 


quam Grace E nos habitum vocamus. Etenim, 


quemadmodum tangendis crebro ut oportet ftdibus, 
aut ducendo penicillo, manus promtitudinem quan- 


dam accipit ad fidium vel pingendi ſcientiam perti- 
nentem : {ic & uterque hominis appetitus habilitatibus 


quibuſdam ex ipfa aſſuetudine informatur, unde facile 
& expedite operatur. Quam ægre fe in offenſionibus 
reprimunt, quam funt inexorabiles, quam facile item 
irritabiles, quibus nanquam fuit curæ ejuſmodi furo« 
res compeſcere? Et contra, alios videas, qui quamvis 
ingenio {int iracundo, quia tamen ſoliti ſunt ſapientix 
præceptis ſeipſos frenare, nullo negotio aut diſſimulent 


aut contemnant injurias. Nec aliter ſe res habet in a- 
more cateriſque animi perturbationibus, Eſt ergo ha- 
: . bitus, 


„% „ „„ a. a 4&4 eb .. wad anged 


EGS” PI 1 _ aq a4 + awb n. > — 


— a 


De Anim 7. ranquillitate. 3 5 


| bitus, ſi vitioſus fuerit, ſceleris, ſi ad probitatem perti- 
neat, virtutis tanquam quædam maturitas. Et quoniam 


ex habitu forma aliqua neceſſitatis in actionibus exi- 
ſtit, ſummo adnitendum eſt ſtodio, ne turpitudini alicui 
adſueſcamus. Ægrotus non poteſt pro arbitrio ſibi ſa- 
nitatem reſtituere; nec qui ſemel lapidem projecit, 
ja ctum revocare : quem ſane ad modum, ut ait Ariſto- 
teles, qui vitieſo aliquo habitu imbutus eſt, non poteſt ſe ad 
bonam frugem reci pere. Non tamen propterea neceſſitas 
hæc vitio patrocinatur : eo quod de principio hominy 
integrum fuit, ſe ad probitatem vel improbitatem appli- 
care; ſicut lapidis erat jactus, prius quam e manu eflet 
emiſſus: & morbus ĩpſe culpa ejus contractus, qui le- 
gitimam & prxſcriptam a medico victus rationem neg- 
lexit. Hoc tamen, quod hic ab Ariſtotele de neceſſita- 


ie dictum eſt, per vaeeBoany intelligendum arbitror, 


& neceſſitatem difficultatem interpretor. Nullus ſane 
eſt habitus humana partus induſtria, quem non pari ra- 
tione, ſi ad hoc totus incumbas, demoliare. Nemo tam 


alte in vitiorum cœnum eſt demerfus, ut non poſl:t e- 


mergere, atque ad bonam frugem ſe recipere: quandoqui- 


demꝭ naturæ malignitatem pertinax opera vincit. Aﬀert 


quidem ut in corporibus, fie & in animis quoque inve- 
teratio difficultatem: citius enim repentinus oculorum 
rumor, quam diuturna lippitudo ſanatur: imp robo 
tamen ſtudio nihil hic non eſt expugnabile. Sub con- 
ſuetudine contimetur. educatio, cujus quantum fit ad 
virtutem adipiſcendam momentum, Laconicarum le- 
gum conditor Lycurgus, noto illo catulorum exemplo 
abunde declaravit. Duos is educaverat, quorum alter 
erat ex ignobili canum genere, quales ſunt qui ad a di- 
um aluntur cuſtodiam; hunc ad venatum'exercuit: alter 
generoſus erat, quem domi paſſus eſt inter ollas otioſum 
& inertem deſidere: utrumque ſpectante populo pro- 
duxit in forum, in quo hinc ſpinæ poſitæ erant, illinc 
ollæ eſcis refertæ. Cumque emiſſo lepore, uterqne cans 
ad aſſueta procurreret, Vigetis, inquit Lycurgus edit 
Wy F 2 Cati@ 


36 Flor. Fol. Dialogus. 


catione npbilem naturam degeneraſse; et contra igno- 
bilem effectam generoſam. Quamobrem hoc vobis 
perſuaſiſſimum ſit, etſi genus ab Hercule habetis, niſi 
res ejus geſtas aſſiduo ſtudio imitemini, vos brevi 
turpiter per ignaviam degeneraturos. Itaque ex 
Platonis ſententia ſtatim ab infantia inſtituendi ſunt 
ad virtutem omnes. Corrigit enim ingenii pravitatem 
educatio recta; & ingenitam malitiam {a non ſtirpi- 
. evellit, mirifice tamen eam retundit ac debilitat. 

t quoniam, ut ait Horatius, 1 | 
Quo ſemel eſt imbutg recens ſervabit odorem 

Teſta diu: RF, : 
teneri illi, atquequocungue volueris ( ut arbuſcularum 
rami) flexiles anni accurandi ſunt, ut fupra dixi, di- 
ligentiflime : & ad hoc inſtituendi ſunt, prius quam ſe 
proferat lanugo, adoleſcentes, ut animum inducant 
credere, Honeſtatem ſemper pl 
faciendam, © | ; 
' DEMETR, Accepi ego, Ariſtotelem veſtrum ju- 
ventutem a civilis atque totius moralis diſcipline 
ſtudio abercere: tanquam parum idonei ſint, qui in 
illud, ubi mores traduntur, admittantur auditorium, 
Quod ſane non tam cum doctrina tua, quam cum  ipſa 
veritate pugnare videtur. 1 

FLO R. Ariſtoteles vir plane maximi atque acerri- 
mi judicii, non cenſet negligendam eam #tatem, quin 
potius ſtud ioſiflime, etiam ex Platonis ſententia, in ſe- 
cundo eorum qui ſunt ad Nicomachum libro, colendam 
ſtatuir, Ejus verba ſunt hæc, ' ww Hug, uv dice 
eres 76 es hs reg tus £4 via) 010 c a4, aka ds 
mov , Ss 75 ex'y, Hoc eſt: non parum 3me 
plurimum intereſt, wel potius in eo omne momentum 
ecnfiſtit, ncs ab ipſis protinus incunabulis ſic aut ſecus 
aſſuefiers Quod autem in eerundem librorum limi. 
ne ſtatuit, Juvenes non eſſe idoneos moralis ſcien- 
tiæ auditores, alio pertinet: nempe huc, ut intelliga- 
tur, illos propter rerum impcritiam non aſſequi ratio” 
PF 


uris quam vitam ipſam 


$640 IR A <A = A mr „ . 2 & Pom oo HA aA HH 2 mop = 


3222 28 


2 „„ 
e 


De Auimi Tranquillitate. 37 


nem præceptorum vitæ. Nam paullum admodum ad: 
huc temporis illis in vita conſumtum eſt, Efficit i- 
tem affectuum impotentia, ut in ejus doctrinæ ludo 
non libenter verſentur. Etenim, cum adhuc recens ſit 
in illis natura, in eo duntaxat (ut docte ſcribit Euſtra- 


tius ) occupata eft, ut ſit, non ut bene fit, Quare o- 
mnes ejus #tatis cogitationes conſectantur ſolum eas res, 
quæ vitam hanc communem cum belluis ſtabil ĩant, per- 
inde atque ingenii fructus non adhuc, ſed jam conſti- 
tuto corporis habitu fit ſperandus. Itaque cum adhuc 
(ut ita dicam ) ſemibelluæ fint, nihil' mirum eſt, ſi 
præ libidinum furore, ſapientum de inſtituenda recte 


vita præcepta contemnant. Et quoniam interea quidam 
callus malitiz ducitur, poſt multum faceſſitur negotii 


præceptoribus, qui ægre vel conſiliis, vel contumeliis, 
vel denique verberibus adhibitis, eos ad diverſam ſtu- 
diorum rationem traducere poſſunt. Quapropter, quo 
illa ætas vehementius a ſalutaribus conlilijs abhorret, 
hoc ſunt vigilantius admonendi, & ſollicitius adhor- 


tandi. Paullatim enim cura miteſcent, & dicto audi- 
entes atque bene morati evadent. Plutarchus in li- 


bello de liberis educand is, quamprimum optimos ma- 
giſtros arceſſendos cenſet, — — adducit ve- 
tantem, ut ne nutrices frivolas aut turpes fabellas in 
puerorum aures inſtillent, quod inde aliqua animi cor- 
ruptela in illo ineuntis ætatis pudore exiſtere poſsit. 
Verboſior, fateor, in hac parte fui, ſed non omnino ab 
re: propterea quod pene tota conſequentis vitæ ratio ex 
educatione dependeat. Priuſquam tamen hujuſce rei 


mentionem deſinam, hoc addam: Me vehementer 


cupere, eam adeſſe induſtriatn parentibus, ut eos li- 
beris elĩgant præceptores, qui ea ſint ingenij dexterita- 
te, ut Laconis illius pædagogi more hoc præſtare ſtu- 
deant, ut fidei ſuæ commitii pueri a teneris etiam un- 


E & delectentur honeſtis, & offendantur turpi- 


bus. Tantum enim nobis natura ſuavitatis ſtudium 
indidit, ut ſi aliquis ejus guſtus acceſſerit, puerorum 
3 | | | | mentes 


38 . Flor. Vol. Dialogus. 


mentes multo facilius ad virtutem, atque ad omneg 1 
humanitatem fingantur. Hactenus de affectuum caull; Hut. 


diximus: nunc eorundem ſedes & nidi oſtendendi ita 


ſunt. Naturales appetitus per omne animantis corpus dit 
ſparſi ſunt: verum ill. qui ad animam, unde vivendi bis 
vigor eſt, peculiariter pertinent, certis in locis liquid. nei 
us ſe proferunt. Fames enim & ſitis tum exiſtunt in Mid 
ventriculo, quum hepar inde ſolitum alimenti penſum {Wot 
flagitat, quod mox in venas. & deinde in membra diſtri. N eu 
buatur. Libido naturalis etſi alibi ſe exerat, hepati ta. MW in; 
men a pleriſque tribuitur. Animales affectiones omne; Ml Ai 
in cor & ebe, hoc eſt, præcordia ſunt conjectæ, pro. Ml ve 
pter manifeſtum illum,quiillic inter appetendum ( ut ſu. m 
pra commemoravimus ) intervenit ſtrepitum. Volun. he 
tatis motus ſunt in animo rationali, nec certam ali. di 
quam corporis partem, quemadmodum nec IntelleCtus, pl 
aut Voluntas ipſa, unde proxime fluunt, ſibi vindicant, ¶ te 
Ne tamen nimium a vulgata ſermonis conſuetudine diſ- N ta 
cedamus, poſſunt & ii in corde collocari. Sed hic ob- WL Q 
ſervandum, quaſdam eſſe actiones, quæ non proxime a Un 
voluntate manent, ſed ab ea duntaxar imperentur: cu- Ni 
juſmodi eſt Inceſſus, aut Auditio, Cogitatio item. Hz MW $i 

ertinent ad vires, vel organa unde proprie oriuntur. & 
Pedibus enim incedimus, auribus audimus, per ratio. 2 
nem meditamur. Aliæ ſunt, quas ipſa ex ſe elicit: cu- 
jusmodi eſt ipſum Velle, aut Nolle, quorum ipſa, ut 
nuperrime dictum. eſt ſedes. 

FRANC. Poſtquam & ipſe animus corporis quæ- 
dam forma eſt atque perfectio: quæ vel ratio, vel re- 
lig io vetat corporis partes etiam a præſtantiſsimis illis 
anime viribus perhci? niſi fortaſſe dicere velis, ani- 
mæ vires, hoc eſt, intellettum & voluntatem puri- 
oris & dignioris eſſe naturæ, quam ſit ipſa anima. Cut 
non rat ionem tribuimus cerebro, & voluntatem cord: ? 
Plane nec cor nec cerebrum habere videntur, qui con- 
cilim inanitates quaſdam perſequentes, vulgatam ſtatu- 
end: conſuetudinem reformidant. BLN 
5 8 | FLOR, 


nf 
ils 
di 
us 
d! 
di. 


in 


Im 
ri. 
Ca- 


De Anim? Tranquillitate. 39 
FL OR. Acutis iſtis tuis quæſtionibus pene efficis, 
ut credam te Patavii aut Bononiz in florentiſſimiĩs illis 


Italiæ Academiis in ſcholaſticis concertationibus eru- 


ditum. Sed id agamus quod inftituimus. Hic ſe no- 
bis offerunt plurimæ res, quæ in diſceptationem queſtio- 
nemque vocantur. Plato quicquid eſt præter animum, 
id omne extra hominis eſſentiam (ut voce utar philo- 
ſophica) hoc eſt, veram ipſius naturam eſſe autumat: 


eumque corporis eſſe hoſpitem duntaxat ſtatuit, atque 


inibi tenere locum, quem in navi navarchus obtinet. 


Ariſtoteles ex animo & corpore hominem componit: 


verum quoties de Intellectu aliquid ſtatuendum eſt, ti- 
mide dubitanterque incedit : & licet paſſim 20 rw, 


hoc eſt, mentem, aut intellectum magna veneratione 


dignetur; implicatæ tamen orationis forma, in qua 
plurimus ille eſſe ſolet, lectori non mediocres offundit 


tenebras. Quoc irca neceſſe fuit novas Peripateticoruni 


© Z- 9 . FIT 
tandem aliquando proſeminari familias, & crebra do- 
ctrinarum fieri divottia. Itaque ex recentioribus non - 


8. 


nulli tres in uno eodemque homine animas ineſſe ſta- 


tuerunt: quarum ſuprema, quæ rationalis dicitur, non 
ſit proxima atque intima hominis forma, ſed Hoſpes, 


& perfectio quædam adjuncta atque exeintilis. Du- 


s reliquas, hoc eſt, eam unde ſenſus venit, atque cam 
unde vivendi vigor eft corporibus, formas eſſe ſtatuunt 


in corpora altiſlime demefſas, & cateroquin non ſu- 
perfuturas. Alii qui Aeg 44975go: Videntur, unam 


| duntaxat animam ſingulis tribuunt hominibus, gue 


tamen trium munere fungatuf; Hoc eſt, Vitam, Sen- 


fum & Intelljgentiatn homini prafter. Verum ne- 


que iſtis inter ipfos convenit, cum de 1 aliis re- 
bus, tum de hac, quod alii non fe, fed cofit. 

paullo admodum grandiore difcrimirie intelleckuni at- 
que voluntatem ab ipſa anima diſtinguunt. Alii ani- 
me vires inter ea, quæ Græci e 2e, hoc eſt, ac- 


eidentia numerant, & in qualiratum claſſem rejiciunt. 
| Mire tamen tident fe rorquent in eo expllcando, ut tes 


. 


0 * 7 0 
cofit,tione, aut 


” 
TT —¹ —— 


40 |. Flor. Vol. Dialogas. 


materiæ ptorſus expers propria queat eſſe corporis for. 
ma. Seck illud nos recordari atque expendere volunt, 

animam; non quatenus intelligit, ſed quatenus ſenſum 
motumque ſuppeditat, corporis eſſe formam : eoque 
nihil mirum videri debere, ſi intellectus nulli definitz 
corporis parti ( ut'videngi-facultas oculis, atque audi. 
endi auribus ) fit tributus. Non autem eſſe abſurdum, 
res molis expertes etiam in corpora imprimi, docent 
illæ exuviæ atque ſpecies, quæ a corporibus ad ſenſu 
aſſidue defluunt: idemque non paullo liquidius conſtat 
in illis rerum imaginibus innumeris, quarum citra ul. 
lam loci occupationem, aut de ſe Abus contentionem, 


conditorium & theſaurus eſt ipſum cerebrum. Et quan- 


do huc ipſo orationis curſu pervecti ſumus, hanc ipſam 
ob cauſſam non gravate fateamur, cerebrum eſſe ingenii 


ſedem, & cor voluntatum. Sunt ſane hzc multis invo- 


luta difficultatibus, & vix mihi hic impero,ingenii qua- 
dam ambitione invitatus, quin me diutius in hoc ar 


gumento volutem. Sed quia rerum tanta eſt obſcuri- iſ 
tas, ut non poſſit facile verbis illuminari, neque res i. 


pſæ ab illis conciſis & anguſtis diſputationibus, quibus 
Iligatæ tenentur, ad liberiorem & popularem orationis 
formam, & velut ex vepribus in apertum campum evo- 
cari queunt, non invitus eam traCtationem prætermitto, 
quæ etiam, pra terquam quod intempeſtiva eſt, plus o- 


ſtentationis habet quam utilitatis. Hoc tamen non re- 


ticere viſum eſt, triplex illud animarum genus ſe gra- 
datim ſupra corpora attollere, atque eadem ſenſim velut 
exuere. Vegetatrix facultas in profundum demerſa, 
8 ſe profert auctibus quibusdam rerum atque de- 
ectu innoteſcens. Senſus medioct̃ iter funt erecki, & 


accipiendis ſubtilibus illis & corporatutz expertibus re- 


rum ſimulacris, incipiunt cum incorporeis rebus habere 
commercium. Intellectus ipſe jam prorſus in thera 
emerſiſſe videtur, & tanquam puncto tenus ( ut ita di- 
cam) ſubjectum corpus contingere. Sane imaginum 
uſus in caufla eſt, quo minus divinitatis cujusdam liber- 

| | tate 


D 


or. 


nt, 
um 
ue 
1 


di. 


deſcriptiones melius explicabunt. 


De Animi Tranguillitate. 41 
rate fruatur. Sed quid tandem refert. qua in parte agri 
noſtrĩ deliteſcant hx populatrices feræ : ubiubi ſunt ex- 
trudendæ ſunt, aut certe a damnoſa depaſtione compe. 
ſcendæ. Poterat ſane totus hic locus, qui eſt de A ffectuum 
ſedibus, fine vitio prætermitti: niſi quod, ut jucundifit- 

ma eſt ea naturæ tractatio, quæ morale quiddam inter- 
dum admiſtum habet, ſic &mores dum traduntur, libenter 
interim nature. loci aliquid concedunt. Iam prima to- 
tius inſtitute diſputationis pars eſt abſoluta. Nunc ad 
ſecundam, hoc eſt, affectuum tum diſtinctionem, tum 
recenſionem, tum qualitatem accedamus. Et ne infini- 

tatem aut ſuperfluas partitiones conſectemur, eorum 
præcipui duntaxat brevibus guibuſdam deſcriptionibus 

a nobis percurrentur, Diſtinctio ganeralis, quæ & ſupra 
attacta eſt ex Ariſtotelis ſententia, ſumi poteſt ex ſub- 

jectis viribus, e quibus oriuntur, & in quibus conqui- 

eſcunt. Nam alii ſunt voluntatis, alii ſunt animalis ap- 

petitus: hos Ariſtoteles duabus vocibus Iræ atque Con- 

cupiſcentiæ complectitur omnes, illis dat ipſum volun- 

tatis nomen. Alia eſt diſtinctio, quæ ex gh 195 objectis, 

circa quas verſantur, accipienda. Et hoc perpetuum eft 

Peri pateticis, virium anime atque facultatum diſcrimi- 

na ex officiis & propoſita materiz varietate derivare. 

Sic Guſtus ſenſus eſt, qui ſapores diſcernit, ut Auditus 

OO & colores Viſus. Alectuum ergo ali] ſunt, qui- 
us in id quod eſt, vel apparet ſaltem, bonum feri- 
mur. Alii ſunt, quibus a malo reſilimus. Sed ad hang 

confuſam diſtributionem addenda eſt ea, quæ tum ab 


. arduitate boni vel mali, tum a temporum differen- 


tiis proficiſcitur. Hanc rem, quas jamjam ſubjiciam 
Sit itaque Amor 
prima illa appetitus commotio, ex rei bonæ atque com- 
placitz approbatiane nata. Defideriam pars quædam 
amori ſubjecta apparet : aut enim amor eſt, aut animi 
ad rem amatam, nondum tamen adeptam, adlube- 


ſcentis, atque tanquam ad complexus ſe comparantis 
| procurſus, Gaudium * efle titillationis cujuſdam 


ſuavitas, 8 


* 
* © 


42. Fur. Vol. Diatogus 


ſuavitas, ex rei adamatæ præſentia, vel cette in dub 
tata ſpe, que præſentiæ inſtar eſt, in animo nata. O-; 
um eſt ectio amori conttaria: cum animus poſt ingra- 
tz rei aſpectum frontem velut contrahit, atque corry- 
gat. Abhorritio, atque Fuga ex odio exiſtit, dum malum 
nondum inhæreſcens, ſed impendens, ſollicite devita. 
mus. Et eſt hæc affectio contraria deſiderio aut clip}. 
ditati. Ægritudo, ſeu Triſtitia, eſt animi dejectio, ac velut 
luctus quidam ex præſente malo natus; & oppofitur gau. 
dio; five lætitiæ Spes eſt eppatigs boni, præſertim ar. 
dui, quod aliquando affote ſibi animus perſuaſit. Deſpe- 
ratio contra eſt, cum malum inſuperabile videtur, aut 
num adeo difficile adeptu;ut inde animi deſponſio quæ- 
dam exoriatur. Timor eſt animi contractio levior quam 
deſperatio, cum malum impendens difficultatem præ- 
fert, & eſt tanquam quædam mentis præmoleſtia. 
Fidentia aut Fiducia eſt quxdim animi firmitas, ex 
mali ſuperandi opinione profecta. Nr eſt affectus miſtus 
ex triſtitia & ultionis ſtud io, cui opponi poteſt animi le-. 
nitas: Reliqui affectus omnes cadunt ſub hos quos jam 
recenſui, & pene ſingulis partes ejuſdem generis plures 
ſunt ſubjectæ. Verbi gratia : Invidentia ſub triſtitia col- 
locatur; eſt enim mceror ex alterius rebus ſecundis ni- 
hil quicquam incommodantibus veniens. Et haud ſcio, 
an {it quicquam in homine ignobilius. Miſericordia qui- 
dem & ipfa triſtitia eſt, ſed minime vituperabilis, ut quæ 
fr ſxpiſhme cum humanitate & ſtudio opitulandi con- 
juncta. Aflidtatio eſt ægritudo cum vexatione corporis. 
Exanimatio eſt ſub metu. Superbia ad amorem pertinet: 
eſt enim ea immodicum propriæ excellentiæ ſtudium ex 
ignoratione ſui profectum. Finis non exit, ſi ſingilla- 
tim fint explicandi affectus. Cicero, qui multus eſt in 
hac parte, ex Stoicorum ſententia quatuor facit præci- 
puos: ex opinato quidem bono præſente Lætitiam: ex 
opinato bono futuro Libidinem: ex opinato malo præ- 
ſeate Ægritudinem: ex opinato malo futuro Meru. 
Duo ex toto grege ſuperſunt, qui ſui eujuſdam videntur 


SS een s 


— 


n 


mn . . a woe vo WW IT _ 


i ME. 


_ 
bi: Wc fe, ordinis atque naturz, Dolor & DeleFatio, Reli- 
. aqui pene omnes animum videntur propius attingere, 
r. Nex eo quod una cum opinione atque cogitatione mentis 
ru. ¶ & ſumi & deponi poſſunt. Hi non nituntur opinionibus, 
quod ad eos pertineant ſenſus, qui omnium ſunt craſſiſ- 
ta. ſimi, hoc eſt, aurium, oculorum, tactionum, odorati- 
pi. Nonum, ſaporum. Neque enim, ut ſola mali opinio me- 
1 tum, vel boni ſpem affert, ſic cruciatus opinio nuda 
au dolorem arceſſit, aut deponenda cruciatus ,opinjone 
at-. cruciatum ipſum ſuſtuleris. Dedit enim nobis natura 
pe: animos uſque adeo corporum doloribus congruentes, ut 
bo. in poteſtate noſtra non br, fodicante cruciatu, diſſimu- 
ur- latio, vel oblivio. Hujuſce rei ratio in hoc poſita eſt, 
am quod quo propius ad mentis naturam accedit affectio, 
r- hoc aptior fir, ut rationis imperio corrigatur. Metus 
ſtia. ſane oritur ex cogitatione, ideo & cogitatione depelli 

ex peteſt: Dolor non ex cogitatione, ſed ex tactus ſenſus 
tus infimi, & qui nulli non animanti ineſt, quique ſæpe in 
ile. Neo invenitur in quo nulla fit cogitatio (ut in tincis & 
fam vermiculis gernere licet) offenſione fit. Extra ergo a- 
ires BY nimi regnum paullatim abſcedunt ſenſus, ut mirum non 
col. t, non eſſe illius libertatem ubique parem. Eft autem 
ni · N Delectatio aut Voluptas jucunda externi ſenſus affectio, 
cio, ex convenientia temperamenti rei admotæ ad ſenſum 

I ipſum orta. In Dolore contra eſt, cum quod admotum 
eſt temperamenti modum egreditur : unde conſequitur 
in ſenſione offenſio, & nonnunquam ſenſus, aut organi di- 

laceratio. Ineſt enim in 8 hiſce ſenſibus, vel, ut 
verius dicamus, in eorum organis, quæ ſenſoria non- 
nulli vocant, modus quidam qualitatum earum, quæ 
ad organorum compoſitionem adhibentur; hoc eſt, ca- 
lidi, humidi, frigidi, ſicci, & ſimilium, © fi que 
ſunt, a natura ipfa pra ſcriptus. Hung modum 
atque contemperationem objectæ rei exuperantia cor- 
öræ-rumpere ſolet. Sic oculorum aciem Solis fulgor hebe- 
tum, tat: fic illa Nili Catadupa accolis auditionis ſenſum ex- 


De Auimi Tranquillitate. 


ntur tinguunt: ſic ignis fervor proxime admc us tactionei 
Gas 5 a n 


44 | Flor. Vol. Dialogiis. 


3 
g 


— = * 


* 


. 


_ — 


— - —_— — _ IT — 
— 63 


— 
* 
et 
mM 
8 
5 
an. of 
wa. 
E 
4”) 
= 
ova 
Ec 
et 
50 
Ut 
a 
(= 
E 
2 
2 
þ | 
7 
a 
a 
An 
* 
0 
— 
— 
5 
© 
N 
Q 
© 
7 


8 
0 
2 
© 
5 
i 
AQ. 
0 
= 
2. 
. 
— 
2 
— 
9 
#7 
D 
= 
2 
4] 
. 
= 
— 
2 
. 
— 
8 
Q. 
fi") 
— . 
— 
Q. 
7 
tow 


. 
D 
— 
. 
8 
5 
ee? 
* 
2. 
. 
© 
a 
D 
= 
2. 
Q. 
— 
2 
0 
— 
2 
h 
N 
© 
2 
yy 
fo 
* 
I 
P 


Pi 
© 
2. 
| jg 
— 
2 
. 
= 
£ 
Oo 
E 
. 
4] 
E 
bw | 
„ 
L. 
” ade 
— 
— 
1s A 
8 
— 
NA 
Z 
Wy 
5 
— 
Q. 
2. 
; 

ha 6A Wh A, todd + AMAA 21 © hs A; end obs A A Yan „ A wc eas a _ctw 


Haw uy flo el as hls OY wy wy 


_ 


ns 
4 


10 


De Auimi Tranquillitate. 45 


) Wf#tquitur, omꝑes non quidem moderandos eſſe ( quis 
m enim poſſit eſſe in ipſa ignoratione modus?) ſed fundi- 
in tus tollendos. Avaritiam ( ut eſt apud Ciceronem) de- 
o- finiebant vehementem opinionem & penitus inſitam, 
de pecunia, tanquam dere vehementer expetenda; læ- 
10 titiam, opinionem præſentis boni, in quo efferri re- 
us WW tum eſſe videatur: metum;opinionem impendentis ma- 


m li, quod intolerabile eee & in quo contrahi 


m conſentaneum fit. Hanc ſententiam conati ſunt aſtru- 
er- ere Socratis & ſimilium ejus exemplo, quibus mors 
n- terroris nihil, quod tamen vulgo ſolet, incuffit ; pro- 
er · ¶ pterea quod mortem non ſint opinati eſſe malum. Timor 
is ergo mortis apud hos eſt opinio fallax, quæ mortem in 
m malis numerat. Verum hoc inſtituto ( ſi ad verbum ac- 
i ¶ cipiatur ) nihil eſt abſurd ius, neque quicquam illarum 
rig argumentationum laqueis quibus id colligunt eſt fra- 
ne gilius. Etenim, ut alia facultas eſt intelligentiæ, alia 


o- voluntatis ; ita aliud eſt noſſe, aliud velle aut appete - 


ns, re. Opinio autem manifeſte pertinet ad intellectum. 
a-. Eſt enim intellectus aſſenſio imbecillior. Et quis eſt tam 
c- ¶ cæcus, ut non videat, aliud eſſe nofle, aliud amare? Sed 
de: neque illud, quod de Socrate allatum eſt, plus habet di- 
alectici acuminis. Non enim ex eo, quod illi volunt, 
ſed contrarium, atque id quod nos ſponte noſtra confite- 
in⸗ mur, conſequitur. Opinio enim ſtatuens mortem eſſe 
is malum, non eſt mortis timor, ſed timoris origo atque 
10- Wl cauſla, Et ſane vitioſi affectus omnes ex depravatis ma- 
ret nant opinĩonibus. Socrati ad verſus mortis terrores pe- 
cus communitum fuit præceptis philoſophiæ. Nihil ille 
in malis ducendum, aut magnopere extimeſcendum ex- 


ni - iſtimavit, præter unam turpitudinem: at mors turpitu- 
um ¶ do non eſt, ſed diſſolutio fragilis hujus commiſſuræ, quæ 
de irrevocabili quodam naturæ decreto ſuo tempore pro- 
| ſa I venit. Scivit idem bonos viros Deo curæ rf & nihil 
ud mali illis accidere poſſe, eoque quicunque ſunt ſapientes 
que viri, Socratis inſtar ad has fatales neceſſitates ſe hilares 


aqque lipentes accommodant. Jam quod de iisdem non 
0 | . 


. — — — — — — 


=! 8 


2 


= = - 
* 

te > <S _— - cow — -_ 

. !! , f— ] . „„ 


3 — — * ll Le 
_ 


o 4. 
_ 


48 Flor. Pol. Dialogus, - 


cCircumcidendis aut amputandis, ſed penitus extrahendis | 


ræcipiunt, non minus rid iculum eſt. Nihil enim tol- 
— eſt prorſus, ꝓræter id quod malum eſt. Affectus 
autem non per ſe malos eſſe, hot argumento fit certiſſi. 
mo, quod illos nobis natura inſeverit atque ingenera. 
verit ( ſunt enim & Plutarcho auctore ovupura i 
n) naturam autem mali auctorem quis niſi im- 
pudens dixerit? Sed quid hic opus eſt auctoribus? Nonne 
uſus ipſe nos abunde docet, eos vel invitis nobis erumpe- 
re ſolere: neque quemquam eſſe ea ſapientia prædi- 
tum, ut non exorientes illos animi motus vel nolens 
e on inficior omnes turpificati animi fœditates 


n affectibus ſitas eſſe: attamen multitud inem pro- 


miſcue proptet᷑ quoſdam facinoroſos damnare, & eodem 
crimine inſontes cum ſontibus involvere, crudele eſt & 
in primis iniquum. Noſtra itaque ratio fic eſt: vocum 
alias eſſe quæ vel auditæ continuo turpitudinem indi- 
cant, ut ſtuprum, furtum, idque genus aliæ complures. 
Aliz contra ſunt, quæ officium præferant, ut pietas, mo- 
deratio, & reliquæ virtutum appellationes. Aliæ tandem 


mediæ ſunt, & indifferentis ſignificationis: hoc eſt, que | 
Pro materia, conſilio, ac temporibus, nunc in laude, 


nunc in vitio ponantur: cujusmodi ſunt vigilia, ſermo, 
inceſſus: contingit enim & recte & ſecus incedere, ac 


loqui. Brevior ſi placet explicatio; ægrotatio mala ha- 


betur, ſanitas in magnis bonis ducitur, valetudo & bo- 
na dicitur & mala. Sic affectuum alii ipſo auditu ſunt 
turpes, ut ſuperbia, invidia ; quibus, cum ſuapte natura 
modum non adtnittant, fruſtra modum ( ut Ariſtoteles 
ait) adhibere coneris. Omnis enim, etiam minima, 
ſuperbia in vitio eſt: neque quiſquam appoſite dixerit, 
honeſtam meretricem. Alii ſunt quibus & ipſa appella- 
tio gratiam conciliet, ut ſunt, humanitas, lenitas, miſe- 


ricordia, caritas. Alii in utramvis partem ſunt incli- 


nabiles, cujuſmodi ſunt generales hz voces, amor, ſpes, 
gaudium, ira, timor. Quæ quidem affectiones nudæ, 


nondumque veſtitæ temporibus, quas vulgus citcum- 


5 c 4 - Tt. 


* 
- 
. 


OO ARC KM 23a a 0, A OY Gd pm AY OA AL 1H WY . AC. + A a+ tbo HE uo AL js oO. jd mm e 2A. wt 


He Aim Tranquillitate, J 
ſtantĩas vocat, neque bonæ neque male cenſentur. Et 
| {i probe accepi, hujus generis e officium medium apud 
Ky Ciceronem, cui depoſitum feddete, ad officium com- 
mune pertinet, recte reddere, ad recte facta & perfecti- 


„ us officium. Mediæ ergo cum ſint aliquæ, wut tes & 
7&4 om  3*4e6) 22 Ef ad! ſunt Stoici 

| 2&ones, itidem & appetitiones, ferendi non ſunt Stoici, 
" WM quipromiſcue affectus omnes in turpitudinis parte col- 


„ focant. Multo rgitur æquior atque humanior eſt Ariſto- 
I: teles noſter, qui nos ad ejusmodi naturæ ignotas an- 
„ ouſtias non adigit, ner hic cigννe hoc eſt, priva- 


3% Wcionem, fed pergiormre. foe eſt, mediocritatem reti. 
ies WM nendam precipit. Tantum vero abeſt, ut hoc nomine de 
em natura quer! poſſimus, tanquam ea nobis res damnoſas 


e {Windiderit, ut codem auftore aàffectus utiliter adiecti ſint, 

velut materia quzdam, in qua tractanda atque fingenda 
d. {Wires ſuas ipſaanimivirtus expromat. Quod ſi materiæ 
A rvaturam parum tractabilem eſſe cauſſere, in mentem 


ibi veniar, en ratione maxime incaleſcere artificis inge- 
em Inium, & catulos etiam ferarum diſciplina cicures fieri. 


Plurimæ ſunt arbores, quæ abſquecultura degenete £ 
de I nihil non acidum & agreſte proferentes; exdem, | 
de, eultoris accedat induſtfia, ſuaviſſimos ffuctus ſuppe- 
ae dirant. Quocirca & virtutibus N auxilii eſſe ab 
ba. affectibus, ab Ariſtorele Homeri 'reſtimonio confirma- 
bo. ur: dum 3vupor, hoc eſt, iram cotem eſſe fortitudinis, 
& aculeum ad adeunda ericula oſtendit. Exprobrant 
hic Stoici Peripateticis bellauicem iracundiam, & rabi- 
Jofam quandam fortitudinem, qualem & vinolentia pre- 


ſtatuunt, Vinum quidem utile eſt, etiam ad res fortes 
gerendas, ſed non vinolentia: & profecto alacrius exe- 
; is na quod ratio imperat, cum ea corporis impetu 
adjuvatur Cicero hic impenſius Stoicis favet, & Peri- 
pateticorum (quibus tamen nihil uberius aut eruditius 
leſſe fatetur) tum rationem, tum orationem mollem & 
genervatam vocat, quæ perturba tionum mediocritatem 
Perſuadete fruſtra conetur. Eoque ait, oratorem iĩraſci 
non 


ſtare folet : ſed ſane non accęperunt quod Peripatetici 


48 Hor. Vol. Dialogus; 
non debere, ſed hiſtrionum in ſcena more iratorum at 
Yor dolentium geſtus atque voces imitari & ſimulare 
debere; & ad eum demum componi modum, quo ipſe 
fuit, cum tranſactis rebus orationes irarum plenas ſine 
ĩra ſcriberet. O levem gravis viri vocem ! num veri. 
tas tam imbecilla eſt, vel potius fallax. ut ipſa impoſtu- 
ræ ac vanitatis patrocinio defendi poſtuler ? Hic pro- 
cul dubio Cicero calamo nonnihil indulſit. Siquidem 
idem, dum oratoręem informat, ex Antonii ſententia o. 
ſtendit, non parum intereſſe ad cauſſam obtinendam, at 
que ad judicum permovendos animos, ſi ipſe orator 
en miſericordia fit captus, quam judicibus miſericor. 
diam commovere adnitatur. Neque parum refert, (ut ell} 
apud Terentium) ex animo omnia, ut fert natura, facia, 
an de induſtria. Fatetur & idem Cicero, Democrito 
11 atque Platone auctoribus, ſine inflammarione animorum, 
WW & quodam aMaru quaſi furoris, bonum poetam eſſe ne. 
minem. Non fuit ergo Ciceroni illa Stoicorum di. 
dete tam acriter propugnanda. gh 
FRANC. Ef mihi crebro exaudita iſta vox, Gre- 
cam eſſe arbitror, ea quid ſibi velit explica. 
FL O R Vacuitatem ab affectibus ca ſignificat, & 
imperturbationem, {i Romani ſermonis uſus toleraret, 
Imperturbatus enim Romane dicitur, Imperturbatio 
(ut ego quidem arbitror ) non item. Eam propriamþ 
eſſe ſapientis aiunt Stoici, qui nihil neque cupiat neque 
metuat. Ex deſiderio enim atque metu neceſſe eſt ori · 
ri ægritudinem, quæ cum mentis quædam fit infaniras iſ 
in ſapientem (ut illis videtur ) cadere non poſſit. Eun 
demum ſapientem eſſe ſtatuunt, qui ( ut poetarum ver 
bis utar) nec doluit miſerans inopem, nec invidit hf 
benti : quemque etiam, fi fraius illabatur orbit, impaui 
dum feriant ruinæ. | V 1 
FRANC, Hæc ſaxi aut ſtipitis, vel certe Dei cu: 
juſpiam, non hominis eſſe apparent. CHRIS TUS unus 
procul dubio omnis officii atque ſanctitatis magiſter, 
Fut nos more patris noſtri, hoc eſt, Dei, rerum omni. 


— 3 - 
...r a A 
Fl i — Pa 


0 cox a ooo. b aaa = oy _ 
= — _ n — — — 2 * _—_— — — _ 2 — 
— K ———— | — | . = * 
, - = 57 © — agent 2 6 a A 
_ — by by * a a — . - = 
7 — — - 
=_- 
* — 


— 2 . 
— — 8 — — 2 


— 
— 


* 
* 


| auditore teſte, 


De Animi Tranquillitate; 49 


m ĩum regis & domini, miſericordes eſſe, atque reveren 


tia tum adverſus ſe, tum adverſus homines uti. 

FLOR Quædam hic paullo altius repetenda ſunt. 
Plotinus ex 1 familia philoſophus non ignobilis, 
quatuor conſtituit virtutum ordines. Primus eſt civili- 
um, quarum. officium eſt affectus moderatiores redde- 
re. Alter eſt 7 zabegrix9y hoc eſt, earum quæ * 
gatrices dicuntur, quarum munus eſt omnes cupidita- 
tum flammas prorſus extinguere. Tertium genus eſt 
animorum uſque adeo purgatorum, ut ne memoria qui- 


dem cupiditatum ſuperſit. Poſtremæ dicuntur exem- 


lar quoddam divinitatis exhibere, & individuam cum 
Deo præſtare conjunctionem. Magnifica ſane eſt hæc 
oratio, & ſatis conſentanea iis, quæ a Paulo noſtro de 
futuræ vitæ conditione ac dignitate diſſeruntur: qui 
fore ait, ut animale hoc corpus aliquando fit H 
ru, hoc eſt, ſubtilioris atque divinioris cujusdam na- 


turæ. Apparet hunc Plotinum aut Chriſtianx doctrinæ 


codices evolviſſe, aut certe a religionis antiſtitibus mul- 
ta didiciſſe: neque temporum ratio repugnat, ut qui 
Galieni, Claudii, Taciti & Probi ran floruerit. 
Vir fuir * continentia, adeoque, Porphyrio ejus 

ua cunque ad corpus pertinerent eſt a- 
verſatus: adeo hujus vitæ illum puduit, ut nunquani 
æquo animo ſit paſſus exaudire parentes aut patriam 
ſe in terris habere; quippe qui — totum ad animorum 


dignitatem converterat. Inerat ſane in ejuſmodi inſtitu- 


to raræ cujusdam excellentiæ ſpecies, ſed quæ, me ju- 


dice, multum habuerit delitii admiſtum. Poſtquam e- 
nim ita divinæ providentiæ ordo ſanxit, ut animus hic 
noſter aliquandiu in hoc corpore vel exulet, vel habi- 
tet; noſtrum eſt, ubique æquanimitatem præſtare, to- 
leranterque ferre quæ præſentis vitæ conditio affert, 
ne munus humanum aſſignatum a Deo defugiſſe videa- 
mur. Quocunque nos ille mittat, ubicunque collocet, 
nihil eſt muſſandum: imo ingentes illi ſemper non 
ſolum pro proſperis & ad 5 2 fluentibus, ſed etiam 

K | pro 


50 Flor. Vol. Dialogus. 


pro adverſis gratiæ ſunt agendæ. Etenim ille pro ſua 


immenſa tum ſapientia, tum bonitate, rebus noſtris lon. ff 


ge melius proſpicit, quam ipſi vel cogitare vel exſpe. 
Ctare poſſimus. Sapientius igitur multo fecit ille noſtræ 
hoc ell, veræ pietatis ſignifer Paulus, qui quamvis a 

Chriſtum abeundi deſiderio vehementiſlime flagraret, 
neque illius ſpes ullam hæ ſitationem in ſe clauderent; 
tamen præ humanæ ſalutis atque propagandz religio. 
nis ſtudio dubius animi fuit, eſſetne hic in terris ſibi 
diutius commorandum, an abeundum extemplo ad 


» 


Chriſtum,  7i aigioouar M yregite, inquit, hoc eſt, 


utrum eligendum fit, non poſſum ſatrs conflituere, Sed jam 
aberans ad ſuum callem eſt oratio revocanda. Hominem 
ab animali (ut fatis conſtat 1is, qui vel primis phi. 
loſophiæ rudimentis imbuti ſunt ) ne cogitatione qui. 
dem diftraxeris. ( Sciunt enim & pueri, hominem eſſe 
Co aoyinty ) ex animali autem natura neceſſario 
ſuppullulant affectus. Quamobrem tres poſteriores illi 
us Plotinicæ diſtinctionis ord ines hujus vitæ non ſunt, 
Neque ipſi Stoici negare poſſunt viſiones & ſubitario 
formidabilium rerum occurſus nonnihil concutere eti- 
am ſapientem. Non enim ex filice nati ſumus, &, u 
ait Pindarus, er yae ανẽ,ũo /s $oBors edtysor x; maids 
Zecy 8 quod eſt, in panicis terroribus fugiunt 8 
divorum filii, ddvyzToy ergo eſt, ut inquit Plurar- 


chus, 73 dees tm dylygwroas, Non eſt inficianduni 


tamen, extitifſe aliquot heroas, qui vel divinitus ad 
juti, vel rara quadam naturæ felicitate præditi, etiam 
primos illos concitati animi motus (quod ad ſecundum 
fupra allatæ diſtinctionis ordinem quidam pertinere 
volunt) multo tardiores reddiderint. Ad Heroicam 
hoc arbitror pertinere virtutem, cui & Ariſtoteles im- 
manitatem vel feritatem contrariam facit: medium 
dem locum dat virtutibus humanis. Supergreditur ei- 
go al iquando homo communes humanæ facultatis me- 


tas, dum mirifice ſtudet eam excolere partem, qua no- 
bis eſt cum ſuperis cognatio. Attamen ex rn | 


h 
v 
E 
n 
u 
© 
E 
f 


- 


hi das, affectus morbos eſſe 


lapio a Socrate perſolvi juſſus oſtendit) quis non vi- 


De Animi Tranquillitate. | 51 


hominum prærogativa & laude ſingulari, non ſequitur 
vituperatio eorum qui moderate civiliterque vivunt. 
Etenim naturæ ingenium exuere, hoc eſt, primos ani- 
morum præſtare impetus, & ne commotiunculas quidem 
ullas ſentire, divinæ cujuſdam facultatis res eſt. Sed 
cum jam ſatis ſuperque Peripateticorum diſputationibus 
exploſa atque profligata fit hac Stoicorum «ac, 
ſupervacaneum erit contra hanc diutius pugnare. 


FRANC. Si vera ſunt iſta, non eſt (ut apparet ) 
quod ſperemus animi tranquillitatem. 
FL OR Quamobrem ? 

FRANC. Tranquillitas mentis quædam eſt quies: 
ex quietis autem ratione potius eſſe videtur, prorſus 
non commoveri, quam aliquouſquam commoveri. Ad- 
de, quod ægritudo, metus, & reliqui affectus, morbi 


mentis eſſe dicuntur: &, ut morbi non ſint, certe mens 


tranquilla non eſt, quæ in metu aut moerore eſt, Si mi- 
(quod vel gallus Æſcu- 


det, vel leviſſimum morbum accurate depellendum; 


& mülto ſatius eſſe, omnino non agrotare, quam levi- 


ter & ad præſcriptum aliquem terminum æęrotare? 
Quæcunque enim creſcentia pernicioſa ſunt, eadem ſunt, 
& vitiola naſcentia. A.gritudoergo, cæteræque per- 


turbationes, cum amplificatæ peſtiferz ſint, etiam ſuf 


ceptæ continuo in peſtis parte verlantur. Neque un- 


quam is ſanus dicendus erit, qui vel leviter ægrotat; 


dicitur enim ira inſaniæ initium. 


Ergo qui iraſcitur, 
inſanitatis aliquid habet. 


Hic tibi vigilandum eſt, ne 


ſuſceptam Peripateticorum cauſſam deſeras vel amit- 
tas, intelligis tibi cum valentiilimis philoſophis, hoc 


eſt, Stoicis eſſe luctationem. 


F LO R Artigiſti tu quidem breviter pene quic- 
quid pro Stoicis dici poteſt. Verum 33 propa- 


tio, qua totius pene argumentationis ductus nititur, 


yeritate ſubnixa non eſt. Sic enim corum incedit argu- 


i mcntatiq, tanquam confeſſum fir, affectus gmney 


H 2 Wap. 


— 4 


52 Hor. Vol. Dialogys. 
motbos, hoc eſt, vitia eſſe. Ita enim ſi haberet ſe res; | 
eſſet illis victoria in manu. Quocirca ut res omnis {it | 
dilucidior, quzdam altius paullo ſunt repetenda. Hoc iſ 
itaque in primisnobis conſtituendum eſt, Vitii aut vir 
tutis rationem non cadere niſi in actiones humanas, 
Actio autem humana cenſeri ea nequit, ubi nullum 
potuit rationis ( quæ homini propria eſt) officium in- 
tervenire. Nunc illud aſſumendum eſt, eum eſſe in 
appetitionibus ordinem a natura inductum, ut prius 
res in ſenſum, quam in rationem incurrant, Ex eo 
autem incurſu ſtatim excitatur animalis appetitus: & 
quamvis mens ipſa natura ſua fit velociſſima, propter 
tamen imaginum, quæ in ſenſibus inſunt, conforma- 
tionem, fine qua judicium a ratione reddi non poteſt, 
moræ aliquid omnino interponitur, priuſquam qui 
facto opus ſit, mens conſtituere poſſit, Offert ſe oculis 
(ut res exemplo colliqueſcat ) blanda aliqua ſpecies, | 
quæ tamen niſi cum dedecore appeti non poteſt, ea ad 
1 pellicit: inimicus a quo inſigniter læſus {is occurrit, 
ſtatim ſequitur ſanguinis quædam commotio : verum 
nec hæc commotio, nec he ille animi ad rem bla - 
dam appulſus, ante natus quam deliberationi locus 
eſſet, humana, hoc eſt, voluntaria actio eſſe dicetur: 
cum nihil, ut jam dictum eſt, voluntarium ſit cenſen- 
dum, de quo ratio ante cognoſcere nequivit. Sed fa- 
ciamus efle rationi ſpatium fe colligendi, atque dijudi- 
candi otium, adhuc tamen nec voluntatis, nec anima- 
lis facultatis appetitiones vitii rationem accipient, niſi 
adſit rationis 2 Rationem autem affectus di- 
cuntur aſpernari, vel cum ad res turpes ſe accomodant, 
vel cum negliguntur tempora, vel cum animi conſili- 
um fine aliquo inhoneſto propoſito eſt corruptum. Si 
propter amorem puellam ad ſtuprum ſollicitas, amor 
turpis eſt: ſi amicum aut ſodalem beneſficio afficis, ut 
tibi {it ſocius vel adjutor in aliquo ſcelere, amicitia 
abuteris: fi propter metum enuntias commiſſum, aut 
in generofo incepto conſcios, vel officium * 
due 


Ad aA WT? 


«CS 


| currenti, freni adductione curſum inhi 
perturbationum impetum ſemper poterit ratio ipſa 
comprimere. Non me præterit, ſupra cum de habi- 
tus viribus mentio fieret, illud de jt 

ſemel e manu emiſſus eſſet) jactu neceſſario, etiam ex 
Ariſtotelis ſententia allatum eſſe: verum quomodo il- 
la neceſſitas temperanda fit, eo ipſo in loco eſt demon- 
ſtratum; & infra, cum res poſtulabit, finitimum quid- 
dam tractabitur. Ergo ut tota hæc ratiocinatio con- 
dludatur, ſoli illi affectus, qui turpes ſunt, in morbis 
ſunt numerandi: quod iis ſolis violetur illa mentis inte- 
Lritas, quæ in hoc poſita eſt, ut nihil niſi quod honeſtum 


— 


De Auimi Tranguillitate. 53. 


ue prodis, etiam ut capite pericliteris, metus in vitio 
Weſt, Et contra, affectus {1 ad res honeſtas obſervatis 
Itemporibus ſe applicant, quantumlibet intenti etiam 


ſenſiles illi cordis motus ſint, in laude ponentur. 


FRANC. Si intenſionem affectuum in rebus hone- 
ſtis recipis, fieri poſſe videtur, ut metus magnitudine 


Joblivio quædam adducatur officii, & cæco quodam 
velut impetu raptatus, rationis terminos vel invitus vel 
inſciens prætervehare. 


FLOR. Et hæc Stoicorum eſt objectio, quam Plu- 
tarchus exemplo diluit: hoc perinde eſſe dicens, ac ſi 


quis curſum vituperaret, quia poſſet intervenire la- 


Fan ac jactum, quia contingat ultra ſcopum jaculari. 
oluerunt quidem Stoici nos, cum iræ aut cuicun- 
que perturbationi indulgemus, non amplius eſſe ſpon- 


tis noſtræ. Num lapis (inquiunt) ubi ſemel projectus 


eſt, poteſt revocari ? aut ubi _ ſe ex edito loco præ- 


| cipitem dedit, ſe cum velit ſuſtinere? Sed non ſunt fa- 
tis aptæ hujuſmodi ſimilitudines. Feruntur gravia 


natura ſua deorſum, neque rationis aut voluntatis im- 


perium exaugire nata ſunt : motus vero omnes cordis 
noſtri & in nobis inſunt, & ex opinionibus noſtris ma- 


nant. Et quoniam integrum eſt rationi, opinionum 


pravitatem cum volet corrigere, ſemper ſub rationis 
| ditionem cadunt affectus. Atque, ut quiiequo inſidet 


re poteſt : ſic 


apidis (poſtquam 


eſt, 


54 Flor. Vol. Dialogus. 


eſt, ſaltem conſulto & cogitato, vel geramus vel ap: WM 


petamus. Quocirca {i turpitudo abeſt, ſemper pacati 
eſſe intelliguntur animorum motus. Porro autem tran. 
quillitati non officere leniores flatus, ſatis nos docet 


hic ſuaviter inter has quæ nos tegunt frondes ſpirans | 


Favonius, qui lucis hujus jucunditatem non imminuit 
quidem, ſed, ut videtis, exauget. Elyſii illi campi, 
quos Homerus, ingeniorum fons habitus, beatitudinis 


voluit cfle domicilium, non norunt nivem, aut hi- 


emem, aut imbres, A de, Cepveoro AvyvIvdorras 


dies hoc eſt, Sed ſemper Zephyri ſpirantes molliter 


Aura. 

FRANC, Ego quidem manibus ped ibuſque, quod 
aiunt, in ſententiam tuam eo: verum (ut credere con- 
venit) non de nihilo eſt, quod tot præſtantes viri de- 
inceps rem ſupra hominum captum tam ſtudioſe nobis 
commendarint. Neque enim credibile eſt eos fugiſſe, 
quanta eſſet humanarum virium infirmitas. Quid hic 


cauſſæ fuiſſe putas? 


FL OR Nulla unquam extitit philoſophorum factio, 
cujus doctrina non fuerit ſuis quibuſdam tanquam ma- 
culis reſperſa, imo & gravium quorundam errorum de- 
nigrata lapſionibus. Pyrhagorici ſuam habent uereu- 
«Lvx@c :; Platonici Ideas, numerorum compolitionem, 
& monſtroſas Reipub. formas: Peripatetici infinitam 
ſeculorum æternitatem, & vacillantes de animorum 
duratione ſententias: Academici in contrarias partes 
de omni re diſputant, ridicule etiam a manifeſte veris 
aſſenſionem abſtinentes,oxe*T7:x9} idcirco dicti. Nec e- 
go nunc de his loquor philoſophis, quorum dogmata 
cum natura aut virtutis dignitate pugnant, cujuſmo- 
di fuerunt ex voluptariis illis philoſophis nonnulli: 
fed de 1is, qui præcipuæ ſunt apud omnes dignationis. 
Nihil ergo mirum videri debet, ſi & Stoici, ſanctum 
ſane philoſophorum genus, ſuas habeant doctrinæ ab- 
{urditates. Sed cum complures inſignes viri ex ea fami- 
lia extiterint, in quibus ſunt Zeno, — Catq 

ticen- 


J ²˙ m ww . ˙ Ron . 


* 1 : . | 4 , . | A 
8 
* — | 
ei 
g 7 j 1 


De Animi Tranquillitate. 53 1 
urticenſis, Epictetus, & graviſſimus ille morum magi- | 
ſter Seneca: inſignium autem virorum errores & la- 

pſus ſemper ſint cum aliqua honoris ac reverentiæ ſi- 
gnificatione refellendi, imo ubi pietatis non intereſt 
id aliter fieri, excuſatione aliqua liberali elevandi; quid 
eos in eam ſententiam adduxerit, breviter (ut mihi 
uidem videtur) aperiam: & eum me in præſentia eſſe x 
Gale. cui illi cauſſam ſuam agendam vel ludo permit- | 
tant. | 
FRANC, Rem & nobis gratam, & ingenio atque 
conſuetudine tua dignam facies. 

FL OR, Mediocritas iſta, quæ a Peripateticis in per- El 
turbarionibus præcipitur, ſignum eſt ad quod perpe- 1 
tuo eſt collimandum, & ſcopus ad quem omnis morum 

; diſciplina ſtudia ſua dirigit: nam in eo attingendo vir- 
WH tutis perfectio conſiſtit. Verum quum medium illud 
punctum inter duo extrema, hoc eſt, inter plus & mi- 


nus poſitum, indiviſum fit, atque ex accutata rerum 

circumſtantium expenſione æſtimandum, aberratio (ut 
„qu ultra citraque late pateat) facilis eſt, ſcopi vero 
8 attactus difficilis: non ſecus ac in iis videmus, qui ſa- 
. WH gittas dirigunt, aut jacula ad ſignum aliquod contor- 


quent. Abjectis armis mortis metu ſigna deſerere in 
proclivi eſt. Multi ſunt, qui rabioſa feritate in nihil 


commeritos incurrant: ſed animo præſenti, ubi, quan- 
\ tum & quando ratio poſtulat (quod ad fortitud inis 
; laudem pertinet) pauci ſunt qui utantur. Preter vero 
; communem hanc difficultatem, ex indiviſa medii pun- 
8 ti ratione magna ex parte ortam, accedit alia, ex eo 
R quod nemo noſtrum non fit in alterutram partem pro 
ingenii qualitate propenſior. Quamobrem {t eodera vo- 
luntas tendit, quo naturæ fert impetus, facile (quod aj- 
I unt) w Tet $0xepuiye m1/6 uk , hoc eſt, ultra ſepta tran- 
5 filimw: jam enim inclinatis ad ventitia vis incumbit. Sic 
rtracundus, quum non j ra {bi interdictum, ſed nimis- 
i- WH rate ejuſdem intellexerit, ingenio fretus, ultra pun- 
q «um medium, hoc cit, rativnis metas effertur, & pro 


* Vir 


_ — — "x * ** bh 
— - - 
” 


tur in præcavendis vitiis induſtria. Verum hanc excu- 


365 Flor. pal. Dialogus. 


1 ©, 0 ; . . 6+ > - " 'F 
virtute vitium amplexatur. Quod ſi quis ita eſſet a nx il 


tura factus, ut quoties inambulare inſtituiſſet, ad cur. 


ſus raperetur celeritatem, huic haud dubie perpetuo te. 
ſtudineus Gquidam gradus eſſet conandus. Profuerit igi: M 


tur non mediocriter ei, qui iracundo ſe efle ſentit inge. 


nio, cum laceſſitur injuriis, ſtupiditatem aut lentitu- 


dinem conari: ei, qui in amores eſt proclivior, non 


modo formarum vitare aſpectus, ſed etiam ſe in forma. 
tum odium adducere tentare: ei, qui liguritionibus, 


temulentiis & cupediis eſt deditus, ſe fame atque ſiti 
interdum excruciare. His rationibus fiet, ut dum ratio 


a complacitis rebus prorſus avocat, & affectus alio nos 


vehit (nam affectus aliquid interea lucrifacit) medi. 
um a ratione propoſitum — Eſt & hæc diſci- 


| plina Ariſtotelis, qui in cupiditatibus moderandis nos 


idem facere vult, quod illi, qui (ut illius verbis utar) 
Ta du n Y SUN eberres moiiow, Hi e- 
nim ligna incurva in contrariam partem deflectunt, ut 
tandem in medio, unde figuræ æquabilitas eſt, cum id 
ab extremis non extumeſcit, conſiſt 
mio ſemper nos ad ener vatas, & eas quæ affectibus no- 
ſtris blandiuntur ſententias nos dociles præbemus, & 
multo facillime in hat parte, quæ cum natura noſtra 
conſpirat, peccamus. Sed quorſum hzc ? aies. Audite: 


Hoc mihi & Stoici dabunt, affectus quo vetiementio- 

res fuerint, hoc periculoſiores eſſe, & quo turpiores fu- . 
erint, hoc ſollicitius tollendos. Illud rurſus ſatis conſtat, 
flagrantiores in nobis eſſe eas, quas affert temperatio, 


& nos in illis dirigendis potiſſimum delinquere ſolere. 


His — addamus id, quod ab Ariſtotele de deflexione 


ad alterum extremum eſt conſultum: aliis verbis, ſed 
Part pene ſenſu, a Stoicis præcipi, dum perturbationes 


as prorſus exterminatas volunt. Natura tibi indidit I 


| | 


i 


perpetuam curſus celeritatem, quæ tamen {it refrenan- 
da; Ariſtoteles vult, ut tarde incedas: Stoici volunt te 
quieſcere, ut acerbitate quadam præceptionis augea- 


{att 


atur. Plus enim ni- 


4 


„e $0 end. . 44 6.4% fwnd.. ih wad. nit at- 4 as. cac a dts. a. 


MC. Aa _ __o@n, TH wDQfw@.c 


- (OG. pac #4. 44 ho @ AY af AS 


Led eget illa 


moti corporis impetus. 


De Almi Tranquillitate, 
ſitiodem fortaſſe non omnes accipient, quamobiem a- 
liam afferam, quam fortaſſe Stoitt ipſi non repudiarent : 
ſubcilioris atque longioris explicationis; , 
FRANC. Nas ejuſmodi de rebus percupide, ut vi- 
des; audimus. Tuum erit, pro ingenii dexteritate per- 
ficere, ut ne rebus vel obicutis lux, vel prolixis com- 
pon 3 1 Rex} 05) 
F.. OR Faciam equidem, non quantum vos petitis, 
id enim majoris el 8 pls, ſed quoad i- 
pſe poſſum, & temporis ratio ſinit, vel quod in buccam 
venit effutiens. Nam ſi occaſio ſineret, ut ſtudioſius in 
cauſſam incumbam, & qualiſcunque induſtriæ vires in 
tem intendam, ſatisfacerem vobis plenius. Igitur, ut ad 


rem aggrediamur; fic ſtatuo: Si quod Stoici de ponen- 
dis omnino affectibus præcipiunt, de animalibus illis* 


perturbationibus accipiatur, plus habet illotum cauſſa 
æquitatis quam vulgo exiſtimetur. Et profecto dum 


| iple mecum rem totam teputo, petpauculis me ſentio 


1 in eorum atademiam deductum. Subeſt autem 
ic ratio duplex, quarum tamen utratue auriſien ĩpſius 
potius, quam | populars ſtatera ( ut Ciceronis verbis u- 


tar) ſit examinands, Prior in hoc poſita eſt, quod quo 
minus affuerit © ejusmodi perturbationum, hot minus 


in ipſo rerum delectu erroris ſoleat intefvenire. Altera 
hujuſmodi eſt, tum majorem effe officii & gur itatem 
& laudem, cum abeſt in ofheio præſtando ille toms 

Hxc ut dilucidiora fatiamus, mutuanda ſunt nobis 
quzdam ex iĩnſtructiſſima illa Petipateticotum officina; 
Neque vos habeat admiratio ulla, ft me yidetis fre- 
oy in citando Ariſtotele. Non nego illum-inters 

um lubricum & obſcurum, intefdum tedundantem; 


| interdum vanum denique deprehend i: fed cefte acu- 


mine atque methodo in excutiendis fubtiliter rerum 


naturis, longe omnibus qui hactenus vel in Gtzca vel 
in Romana lingua ſunt exorti, (neſcio quid habeat u- 
tima Indorum barbaria) _ Huic, in _ 

he | Come 


7 


* 
1 if . = 
h Fog . — 2 - - 
—1;ͤͥ2i1t²ãaꝛꝛ̃¶ L ·w ˙ w ¾⁰ͥMʃIä ̃ — —c os 2 . ͤ—A 0 : 1 = 
_— . — — — 1 nnn = G _— Y * q - —_— 4 =_ I - = - . - - 1 * 
- N _ \ G — 
8 


38 Fur. Vol. Dialogus 


8ommentariis,& in eisl;bris,qu? principem — 
partem, quam ille 7& hr gvoinet vocat, tractant, vi; m4; 
obs 45115 ige N N pavrradia, x; oebn HK 08995 hoc eſt, 
Intellefins ubique rectus eſt: appetitionem vero & Ime- 
ginationem contingit & reflam eſe & ſecw. Quæ a> 
ne verba (ut Themiſtius & Joannes Grammaticus 
celeberrimi ejuſdem interpretes enarrant) hue tendunt, 
ut intelligamus, intelligendi vim ſuapte natuta erroris 
non eſſe affinem: adeoque quicquid uſpiam ab homine 
delinquitur, corpori ac fenfibus, quibus intellectus al- 
ligatus eft, aſſignandum eſſe. Siquidem aſſidue ſuffitum 
quendam noxium & tenebricoſum ad mentem uſque 
exhalat corpus, cujus interventu liveſcit plurimum in- 
genii fulgor, & judicii acies hebetatur. Sed hic intelli- 

endum eſt, hanc perturbationum vehementiam inter- 
Sem conſequi ſolere mentis deliberationes : quod dum 
fir, hominem duntaxat in priſtina fententia, ſive ea 
ſtudioſa, five prava fuerit, confirmant affectus: itaque 
ab hac parte minus eſt periculi. Eadem interdum ante- 
ccdit conſilium, & tum dupliciter animo noceri con- 
tingit: hoc eſt, tam in ipſo judicationis initio, quam 
progreſſu. In initio quidem, quia-ſemel excitati hi mo- 
tus animantis corpus varie affieiunt, animanti vero a- 
liter affectæ alia corvenĩunt. Nam nunc flagrante ca- 
nicula umbram quærimus, frigidis potionibus-indulge- 
mus, qui dum ſol in brumali fertur ſigno focum accen- 
dimus copioſum, parcius, quod ſitis abſit, bibentes. Et 
cum plurimum ex præſente corporis aſſectione, ratio, 
dum commod itates vitæ quærit, bonam judicii partem 
mutuetur, fit ut ea pene _ amplectamur, ad quz 
nos propellit ipſa corporis affectio. Juveni tibi (verbt 
gratia) ſe offert inſignisaliqua forma, vel jam rem at- 
tentius curanti aurum, aut amoenus atque fructuoſus 
ager: hic protinus pro temperationis modo celerius, 
aut tardius ſæpe, = ex ſola ea vi, quæ ęeragia dici» | 
fur, exiſtunt animales illi motus, qui rationems Jam tum 


de optione ambigere incipientem, ad ſententiam a ſs 


abſque 


\ | | I 

De Animi Tranquillitate. 59 

abſque prorogatione dicendam importunis advocationi- 

bus ſollicitant. Itaque, ut quod per vitrum colore aliquo 

infectum conſpicitur, vitro concolor apparet (hinc-pu- 1 

illæ nullus eſt ſuus color, qui ſi eſſet, unius omnia vi- 1 
erentur coloris) fie nos res illæ fallere ſolent, de qui- 
bus cum vehementer affecti ſumus, & velut præjudiciis 
corrupti, ſtatuimus. Huc pertinet illud Charini adole- 
ſcentis apud Terentium, Facile omnes, cum valemus re- 
fla confilia egrots damus: tu fi hic ſis, aliter ſentias, 
Quoties ergo cunque externa rerum ſpecies nos af. 


heit & delectat, omnia nobis ſuſpecta eſſe debent, tan · 
tiſper dum maturrima accedat judicatio, ipſique no- 


- bis interea ſubinde ſumus admonendi notis illis Virgi+ 
— lii verſibus. eee 
- Qui legitu flores & humi naſcentia fraga, 
n -. Frigidus (o pueri! fugite hinc ) latet angus in herba. 
2 ln progreſſu vero nocent affectiones, — quod, 
e cum vehementes ſunt, adeo hominem ſibi ſurripiunt, 
ur aliam rem nullam extra eam, ad quam illi ferunt 
1- WH aftecto cogitare libear. Hinc temporum, & eorum 
n WW quz ad officii integritatem concurrunt vegligitur pon. 
* eratio, & omnia- ineonſiderata temeritate geruntur. 
a Faceti ſunt illi Martialis verſiculi, de Rufo quodam 
i- WH Naviam efflictim depereunte, &, quia ad propoſitum 
e WH noſtrum faciunt, afferre non gravabor: - 
Ne Quicquid agit Rufus, nihil eſt niſi Nevia Rufo: © 
2 | Si gaudet, fi flet, ſi tacet, hane loquitur : 
o, Cenar, propinat, poſcit, negat, innuit, una ef 
m | Nevis : fi non ſit Nævia, mutus crit. 
8 Leriberet heſterna patri cnm luce ſalutem, © 

1 


Nevia lux, inquit, Nevis lumen ave. | 

t- Hinc ſunt & apud Virgtlium incenſæ illius Didus ſolli 
citæ cogitationes, um, EXEC 

'  Multa viri-virtus animo, multuſque reeurſas. 
Gentis honos, hærent infixi pectore vultus, 


| Verbaque nec placidam membris dat cura quietem. 


Huus rei gratia chetores præcepta tcadunt de pertur 


® 


band 


69 Pur. Vol. Pialogas, 


bandlis judicum -animis, maxime ſi orator cauſſe ejuz; 
quam agendam ſuſcepit, æquitati giffidit. Sic enim 
det, ut in judicibus perpaullulum loci fit rationi, & ve. 


ritas ante præterlabatur quam ſit recepta. An aute 
id fiat exatori ex æquo & bono, non eſt præſentis dif, 


quilitionis : hoc ſatis conſtat, omnes qui de rebus du- 
biis conſultant, hoc melius munere ſuo functuros, qua 


longius ab iræ, amoris, odii, gratis & ſimultatum vehe- 
e 


mentia abfuerint. Jam quod de officii puritate dixi ( fuit 
enim hæc altera extixpandorum affectuum ratio) hog 
nititur fundamento, quod poſtquam judicium illud de 

e gerenda non eff prorſus (ut ita dicam) indigenum, 
— eſt, non totum a ratione proficiſcitur, ſed partim a 
corporis affectu, & perinde ab adventitio eoque bruto 
impulſore, minorem obtinet diguitatem, & propter 


nonnullum corporaturæ interventum impurius eſſe cen 


tur. Hæc autem jpſa judicii impuritas deinceps res 


dundat ——— fic ut minus liberum habeatur il. | ] 


lud, quod non eſt ex pura ratione profectum: unde 
manifeſte in actione tum bonitatis, tum malitiæ, ade: 


SY * 


oque & laudis ac vituperii, imminutio quzdam conſe 


quitur. Finitimum quiddam huic ſententiæ verſabat (ut 
opinor) in animo Cicero, cum ſtatueret ea beneficia, 
guz temeritate & repentino quodam quaſi vento atque 
Impetu incitati animi in aliquem conferuntur, minoris 
æſtimanda eſſe, quam ea quæ judicio & conſtanter 
conſiderateque ſunt delata. Et ut ratio omnis paucis 
concludatur verbis, non poſſum yituperare virilem at- 
que animoſam Stoicorum ſententiam, qui volunt, ut 
poſtquam divinitatis non me! 
tuo ſtudio conemur deſerete id quod nobis cum 
Uuis eit commune corpus, & divorum confortionens 
atque ſimilitudinem perpetuo meditari. 
F R 4 N C. gane æquitatis aliquid habet tam ge- 
neroſa excuſatiq: attamen cum permulta ſint, cur eam 


non accipiam, ex permultis pauca quædam comme 


morabo . Si affectus antecedens judicit puxitatem, atque 


jocriter ſumus participes, 


A +a, 1H = » a, v4 wo 25 


<q A 


| 
a 


<_ cQD Dw þ TS N” 5 we ww ww iE- —— Sz AM OS OT R—_T ow 


| # duntayat nuberula que 


De A Tramuillitats. „ 


adeo arbltrit ( ut tu mihĩ ſtatuiſſe viſus es) · libertatem 
impedit, apparet, nec mala vitio nobis verti debere, 
nec bona laudi eſſe, quæ affectibus impulſi gerimus. 
Tum enim vel te, vel certe Stoĩeis auctoribus, non ire 
ſed protrudi videmur. Huc accedit, quod in homi- 
num more poſitum eſt, voluntatis, adeoque & facinoris 


mag nitudinem, ex illis indiciis que affectus intenſio- 
nem indicant, metiri. Ex vultus enim inflammatione, ag 
torva figura, colligitur ardor voluntatis ; ex ejuſdem 
dejectione, perpetua deſperationis cujuſdam offentio. 


Et fortaſſe vocis 57vmonoyianr {+ perſcrutemur, Vultus 
vocem a volendo ductam inveniemus, quando & Cice- 
ro vultum tacitum quendam mentis ſermonem appellat: 
quod ſane conſtare non poſſet, ſi affedtus, ex quibus 
vultus varietas exiſtit, voluntatis rationem impedirent. 


F L O X Aſſectus, qui ſequuntur conſilia & delibe- 


ntiones, nan adeo ( ut jam dixi) judicii puritati offi- 

ciunt, ex eo quod jam ſuperveniant judicio facto, ye- 
rum ex iis documentum capitur & pravæ & ſtudioſæ 
voluntatis: propterea quod voluntas flagrantior etiam in 


animalem partem aliquid feryoris ſui infundere ſoleat. 


Oui vero antegrediuntur, ſi adeq vehementes ſunt, ut 
| prorſus omnem mentis uſum tollant ( quod in furioſis 


ac mente captis uſu venit ) adimunt pariter & laudis 
& reprehenſionis rationem. Siquidem ui ita affettws 


fe, eum deminum eſſe rerum ſuarum XII taebule (ut ait 


Cicero) vetant, & leges plurimum cylpa liberant. Po- 


ieſt & hæc nimia atgue monſtroſa inflammati ani- 


mi potentia etiam poſt conſilia exurgere; ſed ſemper. 


eus vis fere unjuſmodi eſt, hoc eſt, ut ex homine pe- 


ne belluam factam intelligamus. Sed quoniam pluri- 


pom intereſt, an lucidum fontem immanis ſaxi injectu 


unditus conturbes, an lapillo levlter demiſſo undam 


ad tardos quoſdam circulos adigas: ita multum eſt diſ- 
crtiminis inter eam mentem, cujus tota lux fat extincta, 


I 


prztenuis, & walls 
| rope 


& functio ingenii omnis — — & eam, cui offuſ: 


* 


5 
a — — ee — — — — 


— FR — - 
= EEC — I — — * = p 


= —F RY” = ** 3 4 my : 


Ga © Flor. Vol. Dialogus. 
prope corpulentiæ. Et certe, ut doctiſſimis quibuſ. 


que placere video, mitiores hz perturbationes, quæ 
paullum ingenii luminibus officiunt, ſi non {int de in. 
duſtria arceſſitæ, quamvis libertatem prorſus non tol. 
lant, detrahunt tamen aliquid ponderis crimini, & ve. if 
niz aliquid delinquentibus conciliant. Itaque corum, i 
qui perturbatione victi peccarunt, facilius miſeremur, | 


Non enim in cede par eſſet Ajacis & Vlyſſis conditio: 
& in iis ipſis quoque, qui animi ſunt impotes, naturz 
impetus major expendi ſolet. Verum cum human; 


„ non ſemper ad amuſſim aſſequi queat, ante. 
greſſane fit perturbatio conſilium, an poſt acceſſerit, 
( Deo enim ſoli hxc nota ſunt) certum de principio 


flagrantis voluntatis documentum non ſemper ex ea, 
aut ejuſdem indiciis capi poteſt. Hoc tamen ſatis con- 


feſſum eſt, in eo qui a natura inſigniter factus eſt ad i 
perturbationem aliquam, ſolere illam non ſolum conſe. 


qui, ſed etiam antevertere judicium, unde eſt illa li. 
dertatis ſupra commemorata imminutio. Sed & in ol. 
ficio quoque præſtando, qui puro mentis ductu, & non 


ſuavitate temperaturz ad humanitatem fertur, egregi- 


am ſane & ſingularem meretur laudem, & præſtantiot 
(ut videtur) eſt eo habendus, quem natura prope of- 


ficioſum fecit. Nam videas quoſdam tanta ingenii bo- 
nitate, ut ſimul atque aſpexerint aliquem in calamita- iſ 


te poſitum, humanitus condoleſcant, & quamprimum 
ſubvenire cupiant, more illius Menedemi Terentiani, 
qui hominem ſe eſſe meminit, & humani a ſe nihil ali- 
enum putavit. Alios cernere eſt, qui ad ærumnas all- 
enas ne hilum quidem commoveantur. Hi ſi ratione 
alio non ducuntur, ſed ingenio obſequi pergunt, & mi- 
ſeris aut victis inſultant, immanis & deterrimæ ſunt 
naturæ homines. Poſſem huc ad confirmandam hane 
ſententiam de imminuta per perturbationem libertate 
afferre acutos aliquot Theologos, qui ideo cenſeant a- 


Etiones ex habitu profectas minus eſſe liberas, quod 


habitus naturæ inſtar ſit ad turpia vel honeſta ferentis: 
{kg modus eſt r ebus omnibus a hibendus. | DE 


De Animi Tranquillitate, 65 


DE ME R Si recte obſervavi quæ tibi proxi- 
me dicta ſunt, vitandi ſunt ( ut apparet) hi ſenſiles 
cordis motus, & ratione duntaxat pura utendum eſt, 
cum ſuccurrendum eſt afflictis, vel pie aut humaniter 
aliquid facitindum. Siquidem liberales eſſe poſſumus, & 
opem ferre fine illa tali, qualis inter miſerandum inter- 
venit, ægritudine. Quorſum enim ipſi propter alios 


ſuſcipiamus inutiles ægritudines, ſi in promtu fit ſine 


ægritudine ſubyenire : præſertim cum & alios, fi poſ- 


W (mus, levare ægritudine debeamus? 


F L O R Subit animum recordatio dicti cujuſdam 
nobilis in primis, & Equeſtris ordinis viti Franciſct 
Briami, quod quidem mihi acutum viſum eſt, & cum 
argumentatione tua concordare. Cum CHRISTI ce- 


lebratur Natalis dies, luditur alea apud Britannos pro- 
birius, jam fors ipſa ( ut interdum fit ad verſante for- 
tuna) Guilielmo cuidam Picringo, homini ſane gene- 
roſo, & qui Regi ipſi merito charus erat, perierat, Hoc 
Rex ubi reſcivit, ægre ſibi eſſe, atque ſe Picringi dow 


lere vicem dixit. Tum Briamus, qui cum Rege fami- 


liariter colloqui conſueverat ( eſt enim Rex ipſe, ut 
omnibus alijs virtutibus, ita & comitate affabilitate- 
que ornatus ) Noſtrum, inquit, O Rex, eſt, qui cupi- 
entes fubvenire non poſſumus, non tuum, condoleſcere: 
neque tibi ob aurum illi deperditum triſtitia ulla ſuſci- 
pienda eſt, cui in promtu ſit illum vel Crœſum ꝗuen- 


dam jam nunc efficere: aurum ubi illi largitus fueris, 


ſublata erit ægritudinis cauſſa. Probat Rex, ut eſt pru- 
dentiſſimus, Briami ingenium, & Picringum paullo 
| poſt munificentiſſime & ad honores & opes evexit. 
Nunc ( ut ad inſtitutum redeam-) hujuſmodi curioſita- 
tis me nec auctorem nec ſuaſorem habebitis. De re ipſa-. 
cum in utramque partem diſputari poſſe vidiſſem, tan 
tum oſtendere volui, Stoicos non omnino temere rigi- 
dum illud 75 dTavts in hominum ſermonem inve- 
wife : quamobrem quæ pro illis a me dicta ſunt, defini- 


kionis aut ſentenviz vim ut habeantnon-poſtulo. Leni- 


orem 


3 


—— — —— — — 


66—k— ͤ—— x ——e 


dia. De Xenophonte 


64. 5 L Har. Vol. Dilogus. : 
otem illam viam tenendam arbitrot : & cum veſtto fu | 

tu in laudatam aliquam rem propendebitis, accipitt 
quod natura dat, remittite fidenter frenum, exultate 
audacius, & ad illud unde flatus oſtendlitur, vela date 
ne formidetis. Qui pura ratione in ſingulis electioni. 


bus utatur, equidem phœnite tariorem exiſtimo. At. 


que utinam mihi natura copioſiſſime lJargita eſſet illam 
ingenii ſuavitatem, ac o:Ae/Vgoriar illam, quæ etiam 


 corpotis temperatione adjuvatur; ut facile alios perfe: | 


ram, nemini temete ſim adverſus, nemini me invidi. 


oſe præferam. Atnabo me & miſericordia deliqueſcere, Ml 


& opitulandi omnibus pro virili ſtudio og np] mihi 
multo erit jucundiſſimum. Tanta enim eſt in officiis 
ppc — noſtra infirmitas, ut nunquam nimium mul. 
is vel rationibus excitari, vel excitati ptæſidiis conſir. 
mari poſſimus. Habeat itatjue nos amor quamlibet 
vehemens, dummodo fit rerum præſtantium atque ho- 
neſtarum. Expaveſcamus, ſed id potiſſimum, ne in 
turpitudinem aliquam delabamur. Itafcamur item, fed 
nobis ipſu, & quando nos ſentimus ſcelerum blanditii WW 
gnavius obſiſtere; aut ea cupide conſectati, quæ cum 
— dignitate pugnent. Hac enim ratione tandem a- i 
Saas fiet, ut omnes affectuum cohortes, qui libentiu 
ortaſſe in turpitud inis caſtris militant, ad honeſtum 
transfugiant, arque ſub virturum fignis faciant ſtipen · 
quodam Lagi, fi bene memini; | 
—.— eſt, ut cuidam timiditatem exprobranti, 
2 ſecum teſſeris decertafe non auderet, reſponderit; 
nihil laborare, quam timidus eſſet ad eſusmodi res if 
aggrediendas, quæ velinutiles, vel indiguz effent : i. 
mo id ſibi unice in yotis eſſe. Quam præclarum eſt i}- 
lud Ageſilai, qui cum maleficum conſtanter tolerafſe MW 
cruciatus intellexiſſet, perquam miſerum eum homi- 
nem eſſe pronunciavit, qui ejuſmodi animi vigorem non 
in patriæ aliquod tempus & res honeſtas, ſed in flagi- 
ti conſumſiſſet. Quæ ideo recitavi, ut liquids 


conftare 


* #*” 


De Animi Tranguillitate. 65. 


conſtare poſſit, affectus pleroſque non ſuo ſibi ingenio, 
ſed noſtra culpa exitioſos & vituperabiles eſſeQ. 

FRANC, Iſthæc ſi ut tu dicis ſe habent, ,codemg 
ut apparet, identidem revolvimur, eodem is IEEE in- 
commodo, ac in id, quod remis veliſque( quod aiunt)effu- 
gere ſtudemus, perpetuo incidemus. Nam iſthac ratione 
non modo non tolluntur perturbationes, imo ne immf- 
nuuntur quidem : ſed in eo 2 quo effe ſolent, inten- 
ſionis gradu atque magnitudine alio derivantur. Per- 
mittis mihi, ut meis ipſius vitiis iraſcar, ut extime- 
ſcam, ne quando mihi lædatur officium, ut honeſti 


conſcientia gaudeam & exultem: juſtiores, fateor, ſunt 


hic multo irarum, formidinum & exultationum cauſſæ: 
interea tamen in iris atque formidinibus non deſunt 
moleſtz illæ contractiones & angores, quibufcum men- 
tis otium commode copulari nequit. Siquidem & vul- 
nus fortiter, & pro patria acceptum, ingratum quen- 
dam doloris ſenſum ſecum affert. Improbabilis ergo 
apparet hic, quem tu inſtituis, perturbationum uſus: . 
FL OR. o te eo ingenu acumine & memoriæ 


fidelitate præditum ſcio, ut ipſe tuam objectiokem, 


licet acuta ſit, ex iis quæ nobis ſupra dicta ſunt, fae ile; 
ſi velis, queas infringere. Sed fortaſſe extrahendæ dif- 
putationis gratia novos ſemper argumentationum no⸗ 


dos innectis. Dicendum ergo & hic erit aliquid, preaſer- 


tim cum objectio tua occaſionem præbeat explicandæ 
cujuſdam ſcitu atque explicatu profe&to non indignæ 
difficultatis. Arqui voluntatis bene inſtitutæ Roc pro- 
prium eſt, quæ honeſta ſunt, propter ſe, vel certe ideo 
ut Dei immortalis voluntati mos geratur, & non proptcr 
utihtatem aut voluptatem aliquam ad junctam com 
5575 ( quanquam ita a natura cautum eſt, ut nunquam 


ſolida & confirmata bonitas animi zucunditate vacer, 


nec vera jucunditas a bonitate fit divulſa ) & 2 


turpitudinem 4 — non damni aut doloris metu, ſed 


quia ipſa per ſe fugienda ſit: vel potius, quia cum eis, 
quz divinitus ſancitæ bang ons, quibus nos omn}- 


66 Hlor. Vol. Dialogus. 


no parere convenit, ex diametro pugnat. Ita ſecum 
ſtatuat oportet, cuicunque ſolida probitas cordi eſt. 
Hic enim eſt omnium officiorum fons; hoc fundamen- 
tum eſt omnium, quæcunque ex æquo & bono hunt, 
adeo ſtabile & illuſtre, ut nemini vel exiliter erudite 
ignotum fit illud, 


Oderunt peccare boni virtutis amore : 
Oderunt peccare mali formidine pænæ. 


Hoc patrium eſt potius, (ut eſt apud Terentium, ) con- 
ſuefacere filium ſua ſponte recte facere, quam alieno me. 
tu. Et Seneca timidos, non innocentes vocandos cen- 
fer, qui propter timorem ceſſant a malis. Idemque vult Mt 
nos colefe amicos, non ut habeamus qui nobis infirmis Ml 
aſſideant & ſuccurrant; fed potius, ut ſint quibus a nobis 
aſſideatur & ſuccurratur. Semper enim virtus magis 
propter ſuam dignitatem, ſplendorem & puritatem ; 
quam propter fructum, yoluptatem, aut mercedis ali- WM 
quod lenocinium expetitur. Et, ut exemplo res prope Mt 
manu tentetur : Tu patrem tuum præſtantiſſimum ci- 
vent & magnum Reipubl. veſtræ ornamentum Bona. Ml 
venturam, non tam ſtudioſe colis, propter commodum 
allum, ac tam amanter obſervas; nee quam diutiſſime 
ſalvum vis & incolumem, quia ille longiore vita rem 
familiarem auctiorem, aut patrimonium loculperius fit W- 
relicturus, aut quia ex domeſtica cum illo confuerudi- WM 
ne fis percepturus voluptatem : ſane #Tx#g«oy quid- 
dam eſſet hoc, & tuum agere negotium, teipſum, non 
patrem adamare, & tuis tandem velificari commodis, 
quæ omnia nefarie fierent, & accuſabilem quandam 
turpitudinem continent. Cur ergo? Quia officii & pie. 
tatis fructus in ea re poſnus eſt, dum illam virtutum 
quæ in co ineſt præſtantiam, in quocunque inveniatur 
admirandam, veneraris, dum ſuus origini habetur ho- 
nos, & divinis obtemperatur legibus. Sed quorſum, aies, 
tam longa propoſitio ? Ut intelligatur, pari ratione vo- 
lun ates & animi ſtudia, aut res ad quas illa ferunt, 7 

| | pefle- 


De Animi Tranquillitate. 67 


perſequendas propter utilitates aut lætitiam, quæ in ſua- 


vi cordis motu conſequi ſolet, nec fugiendas propter 
doloris quoſdam morſus, quos præcordiorum affert 
contractio. Reſipit enim hoc (ut diximus ) delicatam 
Epicureorum diſciplinam, atque animi mollitiem, ab 
ipſa virtutis dignitate maximopere abhorrentem. Exit 
ergo & ratio cur refugiendæ ſint hæ corporum commo- 
tiones, non moleſtia aliqua corporis, quam illæ afferre 
queant, ſed quod nos ſollicitent interdum, ut flagitioſe 
ab honeſto deſciſcamus, quod nos ad turpitudinem, ni- 
f vigilemus, adducant. Itaque quantæcunque ſint, ſi 
abſit turpitudo, intelligendum eſt commotiunculas il- 
las eſſe nihil quicquam tranquillitati illi, quæ humani- 
tus parari poteſt, officientes. Sed hic operæ pretium eſt 
—— quam benigne nobiſcum hac in parte natu- 
ra egerit, Hic vos, ut attentiores ſitis, & animum dili- 
gentius advertatis, niſi id jam ſponte veſtra faceretis, 
majorem in modum adhortarer. Dixi extimeſcendas 
eſſe turpitudines; dixi iraſcendum nobiſmetipſis, ſi ad 
officium deſides inveniamur: conceſſi — {1 ſuſ⸗ 
cipiendam, cum nobis incuria noſtra aliqua turpitudi- 
nis macula inuſta eſt aut accrevit: porro metus, ira, 
zgritudo, affectus ſunt, qui cum tranquillitate mani- 
teſtius pugnant. Verum, {i ob 1 res duntaxat, 
quz ſane ſolæ ſunt, propter quas merito ſuſcipiendæ 
ſunt quas recenſui perturbationes, perturbemur: nun- 

uam profecto erit uſus, ut vel diu id, vel magnopere 
oat Et cur ita, inquies ? Quoniam ſemper in nobis ſi- 
tum erit, primo quoque tempore arbitratu noſtro 


ejuſmodi affectiones, adeoque & moleſtias cordis ex 


eis prognatas deponere. Ratio locuples & firma ad- 
modum in promtu eſt: cum, ut in te hzreat turpitudo, 
vel honeſtate ſpolieris, ex voluntate tua proſiciſcatur. 
Siquidem in voluntatem, ad quam unam propr ie & 
virtus & vitium pertinent, nulla cadit coactio. Nam, 
ur eff apud Horatium, 33 D 


K 0 


; $: Ee 


68 | Flog. Pol. Dialogns: 5 F 


Tuſtum & tenacem propoſiti virum [ 
Non civium ardor prava jubentium, 
Non vultus mſtantrs tyranni | 
Alente quatit ſolida: neque Auſter 
Dux inquieti turbidus Adriæ, g 
Nec fulminant magna Foys manus, 
Si fractis illabatur orb, 
5  Impavidum ferient ruinæ. 
Ergo ut ratio concludatur, ejuſmodi dolores honeſti no- 
ſtræ ſunt ditionis, & noſtro tum accipiuntur, tum de- 
ponuntur arbitrio: unde nihil eſt ab illis animi tran- 
quillitati impedimenti. Multo ſecus eſt in triſtitia, te- 
mere & præter rationem ſuſcepta. Nam ſi amiſſam 
defles pecuniam, id defles, quod non potes ipſe tibi, 
cum voles, vel dare vel adimere. Hic tibi negotium 
eſt cum fortuna, atque eis rebus, quæ non cadunt intra 
fines ditionis tuæ. Hic alia quædam medicina adhiben- 
da eſt, de qua nobis infra dicetur. His ipſis de rebus in 
Epicteti indie quod Arrianus conſcripſit, utili- 
ter quidem, fed nimis conciſim diſputatur. Quapro- 
ter volo ipſe vobis in præſentia locum quendam ejus 
ibelli, qui ſtatim a principio occurrit, quadam expli- 
cationis luce illuſtrare. d tv Iv uove *xKaivng Td Tar 
Quoiv F e col, 8devi oy txxaivers GTECG: vb &V £XxAl 
vnc n Nd ha revi N xe iar lvouXnoase &ęey vy Th ExxALouy V 
array M v . u dec em g ever Fs ig nuiy, 
Hzc ut perſpicua ſint, opus eſt illud meminiſſe, quod 
idem in capite ſtatuit: Eorum quæ ſunt, alia in nobis 
eſſe, alia non item. In nobis eſſe dicit (hoc eſt, in no- 
ſtra eſſe poteſtate) opiniones, & appetitiones, atque 
declinationes rerum, quæ ſunt functiones animi, qua- 
rum alteræ ſunt ingenii, alteræ voluntatis. Quicquid 
eſt præter has, hoc eſt, quæcunque vel ad corpus per- 
tinent, vel a fortuna dependent, extra nos ſunt, neque 
cuiquam man ipio dantur. Nunc Epictetum Latine 
explicemus. Sz igitur ea ſola declinas, que ſunt præter ngg 
. 7 
turen ecrum que ſunt in te: hoc eſt, ſi ſolum fugis at- 


que 


De Animi Tranquillitate. 69 


que extimeſcis opiniones depravatas, atque indecoras 


appetitiones (ſunt enim hz utræque præter naturam, 
cum ejus integritatem diflolvant ; funt item & ex nu- 
mero eorum quæ in nobis ſunt) nynquam futurum eft, 
ut in i lorum aliquod incida, propterea quod tibi fit in 
eas res imperium. Quod ſi morbum, mortem, vel pauper- 
tatem fugu, continuo es infortunatw : nam hæc cum ſub 
dominatum tuum non cadant, tibi vel invito accidere 


| poſſunt. Aufer igitur declinationem ab omnibus que in nobs 


hon ſunt : hoc eſt, ne magnopere fuge, aut extimeſce 
hæc externa, quoniam fic eris in perpetuo metu, & ti- 
bi ipſi ſtruis iter ad miſeriam, cum illa perpetuo im- 
pendeant, atque accidant vel nolentibus nobis: & 
transfer eam ad ea que ſunt adverſaria nature corum que in 
nebs ſunt, hoc eſt, turpes appetitiones, & perverſam re- 
zum æſtimationem devita. Videtis ut hic locus conſen- 
taneus {it iis, quæ a nobis paullo ante ſunt definita, 
Addite quod honeſtum hoc genus irarum & ægritudi- 
num, quod vobis indulſi, ſemper ſoleat ſolidam quan- 


dam animi voluptatem procreare. Quis enim tam ſtu, 


pidus invenitur, qui non lætetur conſcientia dignitatis 
ſuæ? Cujus hoc profecto argumentum eſt minime fal- 
lax, indigne atque iracunde ferre, ſe labe aliqua tur- 

itud inis deformari, & ſemper metuere, ne nativæ no- 
bilitatis florem vitii marcor aliquis corrumpat. Sed vi- 
deo me jam in illud Chryſippi & Stoicorum incidiſſe 
vitium, qui (ut ſcribit Cicero) de animi perturbatio- 
aibus diſputantcs, magnam partem in iis definiendis ac 
partiendis ſunt occupati, orationis paullum admodum 
ad animorum curationem, quæ ſola in morali diſputa- 
tione quærenda videtur, accommodantes, Curſum igi- 
tur nunc flectamus, -&- ad tertiam totius tractationis 


| partem aggrediamur, quz tota compeſcendis ac mode- 


randis his, quos jam definivimus atque diſtinximus, 
animi tumultibus jure erit tribuenda. Ineptum ſane eſt 
illud medicorum genus, quod coram ægroto flente, la- 
cry moſeque levationem poſcente, ſubtiliter de morbo 


dif. 


o 


70 | Flor. Vol. Dialogus 


diſputat, eruditionis venditandæ gratia; et in Hippo; 6 
crate, Galeno, Paullo, Celſo & Avicenna citandig 


tempus conſumit, quod fuit in adhibenda medicina te, 


rendum. Verum in hac de curandis animis diſcipling } 


prodeſt proprio curſu excuti, atque a ſcopo remotiora 


quædam tractare: quod hic, ſecus atque eſt in corpoy | 


rum morbis, quiſque ſibi medicus eſt, noſque ipſi ne- 
ceſſe eſt ut teneamus artis præcepta, ſi animos probe 


curatos volumus. | 


FRANC, Non eſt quod te excurſidnis cujuſquam 
poeniteat, Nam fic ſemper in excutienda perturbatio- 


num natura & cauſſis es verſatus, ut oratio tua perpe- 
tuo Ethologiam reſipuerit: neque mihi unquam vel ar. 


gumenti, vel perſonæ immemor es viſus, Perge itaque 
ad extremam hanc partem abſolvendam, in qua ſi ta- 
lem te præſtiteris, qualis es in ſuperioribus viſus, certe 
(ne quid amplius dicam) nobis abunde fatisfeceris. 

FL OR Multi ſunt (ut conſtat) vitioſi affectus, quo. 
rum quiſque ſuam medicinam expoſcat, Porro de ſin- 
gulorum remediis ſeparatim ſcribere, res eſſet _ 
propemodum infiniti ; nec nos provinciz huic idonei 
{2 Generatim vero ea ipſa de re præcipere, & uti- 
liter ſimul, multo eſt difficillimum. Quis enim uno 


harmaco cujuſcunque generis morbis medeatur ? Niſi 
— ſe hic nobis offerat herba illa Ulyſſi a Mercurio 
contra omnia Circes veneficia data, quam, ut eſt apud 
Homerum, MAU 4% wy xaxior 3591, aut tale aliquid, 
quale eſt apud Galenum illud Philonium ad tot uſus 
accommodum, pharmacum invenire poſſimus. 
FRANC, Quis eſt, qui non mallet illo quo cupit 
compend io, quam longo itinere, modo periculum ab- 
lit, pervenire 2 Quamobrgm oramus, ut ſi tibi ſit com- 
munis aliqua ratio, qua omnes animi morbi depelli 
poſlint, ne iſtam diutius clam nobis habeas. 
F O K. Ne gratis exſpectationem veſtram produ- 
cam, jamjam vobis compendium citra anxiam diſpu- 
dationis partitionem, cui etiam nec lux deſit, com- 


mon 


4 7 


De Auimi Tranquillitate. 71 


WH thooftrabo. Pleuritis morbus eſt vulgo ſatis notus, in | 
oc qui coſtarum inflammationem (ut a medicis accepi) | 
norbi cauſſam ſuſtulerit, una eademque opera & Siarvcy = ' 
| Wy, hoc eſt, reſpirandi difficultatem, & febrem & tuf- | | 
LW fim agnatos & appendices morbos profligabit. Non ſe- [ 
eus in affectibus (animum huc advertite ſtudioſius) qui 
unum amorem ad rationis normam direxerit, in reliquis 
e omnibus moderandis paullum admodum aut . nihil 
prorſus eſt habiturus negotii. Ex amore enim alii o- 
nmnes, quotquot ſunt, non aliter atque rivuli ex fonte, 
- WH oriuntur. Deſideramus bonum, ſed quod antea fit com- 5 
- WE placicum, hoc eſt, adamatum: fugimus & extimeſci- 1 
mus mala, & iraſcimur 1iſdem, propterea quod ſint | 
e inimica & contraria bono adamato, aut quia ab ejuſ- 
dem adeptione nos prohibeant. Speramus bonum ada- 
te matum: mocremus, & in luctu ſumus, abducto aut 
oblæſo bono adamato: exultamus vel ſola ſpe poti- 
undi bonum adamatum. In ſumma, inſanimus & uſ- 
que fatigamur, non ob aliud, quam bonum adamatunr-: 
8 1 malum ipſum nobis difpliceret, aiſi in natura 
ei poſitum effer, ut placeat bonum. Quiſquis igitur rivos 


, 


m canales excurrentes purgatos cupit, neceſſe eſt ut a 
no fonte incipiat: & profecto illud hoc in loco non ab re 
in ulurpatur, "i 
| Arte [eves currus, arte regendus amor, 5 
ud FRANC. Tu ſig amoris hujus leges & diſciplinam 
id, Wl trade, ut cum eo ipſo poeta, quod ille dixit in re ink 
mi & vetita, ipſe in laudata dicere queas; PU 
Typhss & Automedon dicar amoris ego, 
pil FLOR, Ei, qui non ſuo ſibi ductu & conſilio, fet 
w- aliena ſententia 8 rem aliquam eſt geſturus, opus 
eſt eo duce atque conſiliario, qui in co genere, cujuſ- 
lh cujus modi fit, fit fapiens & fidus: quoque czcior eſt 
qui ducitur, hoc oculatiorem oportet eſſe ducem. Nunc 


” * 
. — 
— — w- ˙ůù? 


cum voluntas per ſe bruta fit omniſque cognitionis 
Us WF expers, ejus directio atque ductus neceſſario pendet a 


ratione: atque ut appetitus animalis eſt duntaxat ani- 
| mantis 


„ 


72 Flor. Vol. Hialogus. 


mantis propenſio ad res ſenſibus arridentes, ita volur; | 
tas hominis eſt propenſio ad id quod rationi placet, 
Quapropter, ſi volumus, ut ad nihil voluntas feratur, 
hoc eſt, ut nihil adametur, niſi quod re vera bonum 
eſt, gnaviter ad hoc eſt incumbendum, ut nihil probe. 
tur a ratione pro bono, niſi quod re vera bonum eſt, & 
ut nulla interveniat caligo, aut infirmitas aciei, quæ 
efficiat, ut 1d quod malum eſt, bonum Vida. 
rationis enim incolumitate tota prope ſalus actionum 
humanatum exiſtit : neque hic incommode illud Vit. 
gilii dici poteſt, 

Rege incolumi mens omnibus una eſt, 

Amiſſo rupere fidem.— — = 
Nam menti & rationi totius animi regnum a natura tri. 
butum eſt: ideo qui exiſſe e poteſtate dicuntur, idcirco 


dicuntur, quia mentis judicio atque ſapientia non re- 


gantur. Quod ſi ratio in dijudicando non aberraverit, 
nunquam (ut Ariſtoteli & Peripateticorum doctiſſimis 

lacere video) a voluntate peccabitur, nunquam ſe vo- 
rom ad rem turpem applicabit. Atque, ut cum N } 
eſt corruptus, aut pituita redundat, aut bilis nondum 
eſt extracta, morbi ægrotationeſque in corpore na- 


ſcuntur: fic opinionum pravitas atque repugnantia eſt, 


quæ animum ſpoliat fanitate. Opinionum ergo vel pri 
ma debet eſſe cura. | 
FR ANC. Dixiſſe mihi viſus es voluntatem nun- 
43 diſcrepare a ſententia rationis. Quid ego hic au- 
io? Quomodo tunc voluntas libera dici poteſt & ſui 
juris, ſi ea ſolum imprimat veſtigia, quæ ſunt a ratione 
1 ſi fe non poſſit, etiam contra rationis judi- 
ium, tam ad malum quam ad bonum applicare ? Nul- I 
lum hoc pacto apparet eſſe voluntatis regnum, imo ſer- 
vitus & neceſſitatis cujuſdam anguſtia in illius rationt 
bus verſatur. Illane tibi, contra quam ſentire velle vi 
detur, cui dictum eſt, | | 
— — A iudue Cupido, 
Mens aliud ſuadet: video meliora, proboſue: 
Deteriors ſeguor. | 


De: 


ta opinione proficiſcitur ? 


De Animi Tranquillitate; 5; 


Peinde, qui potuit exiſtere in cœleſtibus illis animis, 


quos Angelos vocamus, illud execrabilis ſupetbiz viti- 
um, {i peccatum omne ab ignoratione, yel a deprava- 

N potuit cceleſtis il- 
lius ingenii ſplendor ad eam mentis perduci obſcurita- 


tem, ut ſperare poſſet rem cum tota natura manifeſte 


pugnantem, hoc eſt, parem cum immenſa illa divini- 
tatis infinitate dignitatem? Unde tam ſuperba rivali- 
tas? Quomodo cecidiſti de cœlo Lucifer, qui mane ori- 
ebaris ? Certe non, ut apparet, ignoratione id factum 
eſt. Et ſi tu tibi conſtare vis, neceſſe oft hoc fateafe, 
qui ſupra ex Ariſtotele tuo docueris, in intellectum il- 
lum, qui a corpore {it ſegregatus, nullum cadere erro- 
ris genus. Poſtremo, ut a doctis accepimus, ſcelerum 
alia ſunt quæ in ignorationem, alia quæ in perturbatio- 
nem, alia quæ in malitiam conferantur. Quz ſane di- 
ſtinctio locum (ut videtur) non haberet, ſi in omnĩ 
peccato interveniret ignoratio. Neque ergo omnis vo- 
3 error eſt ex ratione : Neque voluntas fic ration 
eſt obſtricta, ut non poſſit aliorſum ab ea deflectere. 
Hac tibi ante explicanda ſunt, quam ad illud quo in- 
tendis proficiſcare. | „ 

FL © R Vos, molibus quibuſdam in via, quas fie- 
ceſſe fit ſuperare, diſpoſitis, properationem meam im- 
peditis. Sed quia ad fidem meam pertinet boni iſtam 
veſtram induſtriam conſulere, locum hunc ignoratio- 
nis, quo vix alius in morali philoſophia vel uberms vel 
acutius traCtari poſtulat, curſim atringam: Prius ta- 
men ſententiæ noſtrz rationem * mox ad ea 


2 objecta ſunt breviter reſpondebo. Sed & hic fun- 


damenta quædam jacienda ſunt, quorum hoc fit caput: 
neminem quicquam appetere paſſe, a quo non vel vere, 


vel opinionis exrore perhci poſſe videatur. A natura 
enim nobis tributum eſt, illud quærere quod conve- 
niat, & incolumitatem tueatur; & fugere id quod 


corruptionem aut interitum afferat. Hoc naturæ in- 


genium non citius quam naturam ipſam e ueris. 


L Nune 


= ———— — 
5 


E F—ñ—[— moore If . —ẽ 
_ 22 Gm GS” ou Ca FT — * 
—k — 


2 — 


F r Magna enim bono, magna item & pul. 
chro, & in pelliciendo & in deliniendo incantati. 
onis vis ineſt; imo incredibilis, niſi nos uſus docere, 


— 
* — Q— — _ — — 
A) a 
: 


mant vel oderunt, Idcirco apud philoſophos «+7 


pulchrum eſt, idem continuo expetendum fit, & con 


natura non ineſſe malum, ſed ſolum in noſtris per- 


fizitur, ut ab co deficiatur : ita nec mali natura in mund 


74 Flor. Vol. Dlalogus. 


Nunc, cum a fnalo nihil perfici poſſit ( nifi forte tam! 
lumbei aut ſtipites ſumus, ut credamus nos ab ipſo 
rigore caleſcere, aut nigreſcere ab albore) malum, 
cur appetatur, nihil quicquam in ſe claudit, quin po- 
tius tanta ejus eſt indignitas, ut procul ab ſe appetenti. 
am omnem abſterreat. Hoc Plato in Phædro ex Socra. 
tis ſententia prolixe demonſtrat, qui vocis E7uusy cy. 
rioſe exquirens, x, id eſt, bonum, vel pulchrun 
= x. quod voco, vel xn quod mulceo ſigni. 
cat, dictum putat. Unde eſt proverbum, «ig «if 


m quz fe dent pericula, qui vehementius aliquid 2 


% de, hoc eſt, expetendum & bonum Xxquabil; 
ter diffunduntur, & mutuam atque reciprocam quar-|i 
dam obtinent converſionem: ſic ut quicquid bonum & 


tra. Epictetus cum vellet commonſtrare, in rerum 
verſis voluntatibus, hac uſus eſt ſimilitudine, d 


GxoTYs 8 TiveTau mes 79 A Trl Nn Sr ud, xa 
7 , a 1 
euars m. yive). hoc eſt, Quemadmodum ſcopus nn 


6— mad - * 
- 


eff. Quicquid enim fit in rerum orbe, fit in uſun 
aliquem, adeoque ad illud tanquam ad ſcopum al. 
quem aliquo modo collirgandum eſt. Et cum res {| 
ad hunc modum habeat, perridicula eft illorum dof 
ctrina, qui hic ingenio & literis abutuntur, dum capti 
oſius quam verius oſtendere conantur, voluntatem e 
tiam ad malitiæ amplexus ſe extendere poſſe. Quiſnam 
illud appetit, quod non aliquo modo judicet appetet- 
dum?S1 appetendum videtur, certe continuo idem & bo 
num ( quemadmodum ex ſuperioribus liquet) apparet 
DE ME T. Quid ergo eligunt illi, qui pecare eli 
zunt, qui furta, qui fraudes, qui interdictas — 
5 mul 


* i oh» kJ on <YY a9 uh gn etc ot fur ad ow wth ar oe an Aa boa kt ro w- ao eee ee rn 


De Animi Tranquillitate. 75 


moliuntur, qui impietates meditantur? Hæc ſi mala non 


wr W ſunt, quid quæſo malum eſt ? Non deeſſe autem 
Ling qui ejuſmodi implicati ſunt cupiditatibus, quis igno- 
IN. 


POETS | 
be FLOR, Hvæc objectio & Franciſco, verbis paullum mu- 
| tatis, eſt commemorata : quamobrem commune erit re- 


wi ſponſum. Nemo adhuc poſt homines natos neque impos 
* neque compos animi conſpectus eſt, qui gratis omnino 
an, peccaverit hoc eſt, qui nullo adductus emolumento, aut 
on nulla evocatus ſuavitate, animum atque conſilia ab 


pul honeſtarum rerum curſu ad improbitatem & ſcelera tra- 
duxerit. Non enim avarus quærit fraudem, que eſt in 
"WW turpi quæſtu, ſed aurum aut facultates, quod ex illis 


Fi adeptis copiam {bi quandam, atque quietem, licet fal- 
—* ſo, polliceatur. Nec adulter, aut ſcortator turpitudi- 
bil. WW nem quæ eſt in ſtupris & libidinibus, ſed ſenſuum vo- 


wan. luptates _— quas licere vellet, atque improbitate, 
m fi Heri poſſet, vacare. Itaque, quicungue ſe ad impro- 
con bitates applicant, hoc faciunt propter utilitates aut ſua- 
erun] vitates quaſdam, res ſane per ſe bonas, fed quibus fit | 
liqua turpitudo adjuncta, Cernere eſt, fateor, quoſ: 
dam, qui gaudeant inferendis injuriis, etiam gratis: 
ſed inde voluptatem capiunt, dum depravatione qua- 
dam naturæ fit inferenti opinio excellentiæ cujuſdam, 
dum videt fe alium impune conculcare; cum tamen 
ad veram magnitudinem non obeſſe alli ſed prodeſſe 
pertineat. Neque hoc eſt ex ratione libertatis, ut poſlit 
voluntas in bonitatem & malitiam juxta ferri: ſed quod 
infinita bonorum varietate propoſita, ad id quod lu- 
bet ſe accommodat, nulli uni rei (ut nobis ante eſt ex- 
plicatum) addicta. Rem exemplo declarari ſi requiri- 
us; videte, ut guſtus præter ſaporem nihil agnoſcit: 
variæ tamen ſunt ſaporis ſpecies, quarum diſcretio ad 
guſtum pertinet, cujuſmodi ſunt dulce, amarum, 24 
ceerbum, ſalſum, auſterum, acre, acidum, unctuoſum. 
Par ratio eſt in viſu, qui non niſi lucem aut colores 
nnn forme, Verum id quod 
; 2 wy 


78 N Flor. Vol. Dialogus, 


nec lucidum eſt, nec coloratum, ut videatur eft ine: 
ptum. Solum ergo quod vel vere bonum eſt, vel boni 
ſpecie veſtitum, nos permover. 
D E ME T.Cur ergo voluntas prava dicitur, {i ſem- 
er bonum appetit? Non enim malum eſt appetere 
. — in natura poſitum fit, ut bonum appetatur, 
& ut voluntas id quod bonum eſt appetat. 
FL O R Voluntas dum peccat in actionibus, fertur 
in rem malam, ſed non quatenus mala eſt. Malum e- 
nim in moribus plurimum nihil aliud eſt, niſi claudi- 
catio quædam in actione, quæ ſi eſſet directa, ad offi- 
cium pertineret. Hæc autem claudicatio, hoc eſt, defe- 
ctus ejus ordinis qui fuit adhibendus, tanti eſt mo- 
menti, ut actio ipſa, quæ in ſe alioqui bona eſt, nunc ma · 
la cenſeatur. Certe & honores, & facultates, & conjun- 
ctiones naturales expetere contingit citra vitium: ſed 
cum prætermittitur ordo quem honeſtatis leges inſtitu- 
erunt, turpitudinem & clauditates accipiunt actiones. 
Expetit ergo voluntas, etiam dum delinquit, res quæ bo- 
nitatis aliquid habent: quæ tamen propter adjunctas 
fœditates malæ ſunt & reſpuendæ. Quod vero voluntas 
in ea re non omnino diſcrepet a judicio rationis, nec 
prius in voluntatem quam in rationem cadat error, vel 
inde agnoſcere potes, quod nihil amplectimur, niſi 
quod aliquo modo placet: quicquid autem placet, boni 
rationem quandam accipit: neque quicquam uſquam 
expetimus, quod non prius, ut jam dixi, expetendum 
videatur. Sed operæ pretium eſt hic conſiderare erro- 
rem judicii, 15 inter peccandum intervenit, non eſſe 
nod, Alia enim eſt ignoratio, quæ vulgo juris 
dicitur: cum quis inſcius eſt, & rudis præceptorum, 
que neceſſaria ſunt ad vitam honeſte „ x : ut {1 
quis neſcit ſcortationem in turpibus eſſe. Et hæc bi- 
membris eſt : nam interdum adeſt quædam pervicacia 
animi, contemnentis 1nquirere — ad officium per- 
tineat. Hoc ignorationis genus, quod affectatum aut 
ſponte arcellitum dicitur, haud dubie criminis rationem 
55 | exauget. 


* . 
B: TEE WTO e N 0 


rern Da ere ee kan} i ic. a e e e e e wo oo ww» 


1 Medea, cujus verba recitaſti. 


» 4 — 


De Haim: Tranguillitite. ' 77 


eauget. Interdum ignoratio a deſidia quadam animi, ab 


eo labore qui eſt in veri inquiſitione abhorrentis, profici- 
ſcitur. Atqui hæc ſupina ignorationis forma non pror- 


ſus culpam tollit, cum honeſtarum rerum ſcientia in 
primis fit accuranda: tamen aliquid de pondere crimi- 
ni adimit, & paullum veniz maleficio impetrat. Alia 


eſt ignoratio, quæ quidem non fit juris, ſed facti, que 
quidem in optimum & ſapientiſſimum quemque cade- 
re poteſt: cum nulla hominum diligentia fit tanta, ut 


eventum præſtare queat, aut omnium meminiſſe. Hxc 
erat ignorantia Emylli (ut eſt apud Plutarchum) a- 
doleſcentis, qui deliteſcentem inter vepres uxorem, 
cervum ſuſpicatus eſſe, ſagitta confixit. Hac ignorati- 


one tenetur, qui oblitus diem eſſe eum, qui Veneris di- 


citur, avem eſitat inter nos Chriſtianos. Quod ab 


hac ignoratione manat fa&tum, nunquam I 
ponitur in fraude capitali, eo quod invitps feciſſe ex- 


iſtimaris, quicquid non feciſſes, ſi affuiſſet rei gerendæ 
cognitio, qua tamen nulla tua ſupinitate aut culpa ca- 
ruiſti. Argumentum autem locuples eas actiones non 
eſſe voluntarias hoc eſt, quod fimul atque conſtat de 
errore in pœnitentias incidimus. Siquidem Emylius 
ille, ipſe ſibi præ moerore, ubi quid accidiſſet reſcivit, 
manus intulit. Cæterum, qui perturbationibus impulſi de- 
lnquunt, præditi eſſe poſſunt omni & juris & facti ag- 
nitione. Conſilia item iiſdem recta, & deliberationes ho- 


neſtæ ſunt :fed cum ventum eſt ad uſum, labaſcunt : 


rumpat. Ejiciunada hercle hac mollities animi, nimi me in- 
dulgeo: Tandem ego non illa caream, ſi ſit opus, vel totum 


| rriduun ? ait Phædria apud Terentium. Egone i lam 
que illum ? que me ? que non ? ſine modo: mori me ma- 

im: ſentiet qui vir fiem, Sed hec verba una falſa reſtinxit 

| lacrumula : totuſque tremit — horret, ubi aſpexit 


hanc, moſque continuo gerun 


us fuit Thaidi. Sic & 


Dixit, 


proptera quod ſuperveniens perturbatio judicium cor- 


l 
il 
1 
* 
1 
1 
o 
U + 
ö 1 
i 
L : 
* 
d 2 
| bo L 
, [ : 1 
17 
on | 
* L I 
1 
RE 
0 [1 
13 


. 
| 


— — —— — 


4* 
3 — = 
ꝶ1¾—ẽ . 
A — 


— 


K* 2 — Ä —— 


— 


a 8 — = = — — — 
. — —— „ 


. 2 
= — em cen. 0 
—_— — —-— 


73 | Hor. Vol. Dialogus 


Dixit, & ante oculos rectum, pietaſque, pudorqus 
Conſtiterant, & vita dabat jam terga Cupido, 

Et jam frattus erat pulſuſque reſederat arder, T 
Cum videt ÆAſonidem, extinctague flamma reluxit. 
Hoc genus errantem Ariſtoteles axeari, hoc eſt, impe- 
tentem vocat, quod negueat affectibus imperare. Sed 


ubi, dices, intervenit error? Habet hic multiplices at- 


que involutos, imo & contrarios ſyllogiſmos, atque 


animum (ut poetæ verbis utar) nunc huc celerem, nun 


dividit illuc. Scit fugiendum eſſe ſtuprum, eoque & i}; 
lud quod in præſentia offertur, cum ad ſtuprum per, 
tineat, omnino devitandum eſſe. Sed hic occurrit pro- 
tinus alia quædam ratiocinatio adverſaria, dum ſtatui- 
tur, quzcunque ſuavia ſunt convenire naturæ; adeo- 
que & præſentem ſtupri voluptatem amplectendam. 
Hic affectus, qui interea in homine dominatur, effi- 
ciet, ut illo ſyllogiſmo de fugiendis turpibus omiſſo, 
aſſumtio ad eam propoſitionem pertineat, quæ ſtatu- 
it ſuavia convenire; dum ſtatim colligitur, hoc ſtu- 
prum in ſuavibus eſſe, adeoque perſequendum. Qu 
{yllogiſmi complexio eſt poſtrema, a qua ſtatim ad ta- 
cinus proſilitur. | 

FRANC, Hic, ut apparet, in eodem animo inſunt 
contrariæ & pugnantes aſſenſiones: quod tamen non 

oſſe uſu venire ratio ipſa docet. Nemo enim eundem 
hominem & ſanum & ægrotum una eſſe fatebitur; aut 
eandem aquam calidam & frigidam. Hic tamen im- 


potens hoc facinus turpe eſſe ſtatuir, quia ſtuprum fit, 


eoque fugiendum: et bonum eſſe ſtatuet idem, adeo- 
que perſequendum, quod ſit voluptarium. | 

FL O R Vera contradictio & pugnantia eſſet, ſi in 
eodem temporis puncto animus apud ſe ſtatueret, ean- 
dem rem aut actionem, nihil immutatam, & bonam 
& malam eſſe. Verum hoc nuſquam accidit. Nam dum 
is fluctuat, & imagines celeriter mentem percutiunt, 
nunc in hanc, nunc in illam partem inclinat victoria: 


itaque non niſi polt intervallum aliquod contingit Cons 


Lata 


ſunt, quod, etſi patiuntur humanum qui 


| biformis eſſe ratio. Deteriores ſunt 1 


De Anim? Tranquillitate. 79 
traria ſtatuere. Sed ** celerrimus eſt cogitationum 
ultro citroque diſcurſus, hæc temporis intercapedo non 
apparet. Atque Ariſtoteles confitentes ſe improbe face- 
fe, & res pravas ſectari, eo ipſo momento quo prave eli- 


gunt, deliros eſſe cenſet, & eorum inſtar facere 5» by rote 
rabecs byreg SfeiZers Y En ery ur tua Poxaugqui (utLa- 


tinereddam ejus verba).inſania laberantes, demonſtrationes 
& verſus repetunt Empedecls, Ergo illo auctore non ſerio 
ex animo ſentiunt ad malas ſe res applicare; ſed contra 
ſtatuunt pro eo tempore bona & expetenda eſſe quæ ex- 


petunt: quod cum ſecus ſit, manifeſtum eſt mentis 


. £ _y — 
intervenire errorem. Hi eidem non Plane improbi 


ma dam tantiſper 
dum affectus remittant, facile tamen, ubi fractus erit 


perturbationis impetus, ad ſe redeant, & lapſiones ſuas 


deteſtentur, & generalia honeſtatis præcepta cum fide 
aliqua atque obſervantia colant. Malitioſe vero pecca- 


re cenſentur aliqui, non quod per ſe malitia placeat 


oſtenſum eſt enim rerum naturam hoc non pati) ſed 


| quia 115 ſe, nullo in præſentia perturbationis exortu 
| perpu 


ſi, conſtituerunt perſequi res, quas malas eſſe 
aut legibus vetitas norunt. Verum horum mihi videtur 

7 li, quibus certum 
eſt, per omnem vitam, quo jure, qua 1njuria, quod 
ipſis videbitur utile procurare. Nihil hi, vel perpaul- 
lum, virtutis aut religionis auctoritatem reverentur, 


9 


dummodo id clam aliis fore, & ſe impune ablaturos 


ſperent. Apparent hi perditiſſime, hoc eſt, circa ipſa 
alutis principia errare. Nam plurimum Deo non eſſe 
res mortalium curæ, animos totos interire, & virtutem 


denique nomen eſſe inane credunt: & his freti tenebris, 
in animum induxerunt, perinde eſſe utut vivas, dum- 
modo legum humanarum multas effugere poſſis. Lon- 
fe minus mali ſunt alteri, qui habitu & depravata con- 


ſuetudine tracti, vitæ hujus jucunditates, etiam cum 
injuria conjunctas, aſſidue conſectantur: vacant tamen 
Alis peſtiferis erroribus, & a maximis fceleribus tem- 


Perant, 


fo Flor. Vol. Dialogus. 


perant, nec omnem honeſtatis ſpeciem aut rationeni 
abjecerunt : imo interdum ingemiſcunt, ſe non poſſe ex 
1 illa diſſolutæ vitæ ratione & vitiorum coeno emergere, 
1 Hi proximi ſunt ab illis, qui impotentes vocantur, & 
It Ariſtoteli ſunt (ut opinor) zv hoc eſt, intemperan. 
"þ tes. Hos habet hic error pene perpetuus, quod plus tri. 
"8 buendum voluptatibus aut DE cenſeant, quam 
11 honeſto: & ſunt multo difficiliores curatu quam im. 
[ potentes, tum propter judicium perverſius, tum pro- 
Wh. | pter habitus neceſſitatem quandam. Siquidem in hi 
1 pravitas eſt velut T«$17:44 To71s, hoc eſt, durabili affe. 
i cio aut qualitas, quæ in impotentibus 74%; hoc eſt, ef. 
| | fluentis & minime diuturnz conimotionis habet ratio. 


I 


| nem. Videtur mihi Juvenalis, poeta ſane elegans & 
1 lententioſus, utrumque hoc proximum genus hiſce vet, 
| ſibus complexus ; 


Sunt qui in fortune jam caſibus omnia ponunt, 
Et nulls credunt mundum redtore movers, 

Natura volvente vices & luci & anni; 

Atque ideo intrepidi quæcunque altaria tangunt; 
Ef alius metuens ne crimen pæna ſequarur : 

Hic putat eſſe Deos, & pej erat, atque ita ſecum: 
Decernat quodcunque volet de corpore noſtro 

Iſis, & irato feriat mea lumiua ſiſtro, 
Dummodo vel cacus teneam quos abnego nummos. 
Ut ſit magna, tamen certe lenta ira deorum eſt. 
Lic animum dire trepidum formidine culpe 
Confirmat aom—nmm—_ 


ſam ex his, quæ nobis dicta ſunt, liquere arbitror, 5 

ticuloſiorem eſſe inſcientiam ejus qui malitioſus ell, 

quam ejus qui yel per impotentiam, vel etiam per ig. 

horationem labitur. Itaque vel nullum, vel leve eſt eo- 
tum crimen, qui per ignorantiam non aręeſſitam, aut 
eam quæ facti eſt, delinquunt. Perturbatis item 1gnd- 
ſcitur facile. Sed malitia illa, que plurimum contem- 
tum adjunctum habet, ſeveriter & graviſſume envi 
| i 


: 
a4 tos oX£ voz as 


" - = = 
2 of — - — 
r „„ ³ A q 


— — 
«Ws S nn, 


8 cur non, ut his.quiumpatenter la 


is uſum ( vides ingenioluhſnes eſſe maluioſos; at- 


e Au Tranquillitati, 


le e Ti Rt BF? BLESS. 2 

dieandz, Et ſane; big conteminy, videtur effe illud 
951 malitioſurn ah Impotente gat et, etſi a mali 
tia ablit etiam ſuite gata jlla_ pertutbationis. furia, 
Hanc ignorantiæ diſtinctionem facile ego pra teriſſem, 
niſi vos mibi prineipes atque auctotes fuiſſetis hujuſ- 
modi ſermonis ordiend i „„ 
"FRANC. Poſtquam paſſim Farne judicit error, 
nis qui impote nter labuntur in errore eſt ali- 

Quid prz{idii, itidem & illis ſit quos malitia TR 
ria 


Fro Non poteſt, ut ſæpe jam diximus, indy 


noſtra præſtare ne cooriantur perturbationes, net ubi ca- 
ortz fuerint, derepente cohibere. Itaque cum ante 


natum motum deliberatio eſſet honeſta, & eo abeunte 


ad honeſtum facile redeatur, ab illa rationis caliging 
aliquid eſt auxilii lapſo, Verum ſecus ſe res habet in 
eo, qui meditatus & cogitato turpis fit, Abel ab hoc: 
urbatia, & ad rem — non prottudi ut ille, 

ed ite ſua ſponte quodammodo vĩdetur.. 
FRANC, Perturbatio omnis quaſi chrietas quædam 
apparet rationis.. Hinc 185 opinor] admonemur, de 
icca ebrietate cavenda. Vetum ſi ebrietaz ad punctuni 
temporis durans maleficio nonnihil ae, vides 
tur illud ipſum majore de cauſſa convenire debere ebri- 
etati quæ 0 perpetua. Jam is qui malitia fretus delin- 
quit. videtur perpetuo & aſſidus perturbari nimio amo+ 
re ſui, & quadam temperatur perverſitate. Præterea 
de illi & habitus, qui nov perturbationis vice eſſe 
Out. N 2.5 12 888 | 4 8:4 1 5 

7.1.0.2. e amor, ein efaltonts 
r etiam in illo impotente ineſt. Sed fortaſſe in- 
tabis, ut ina quabiliter ſtatuantur eſſe participes pra- 
væ tetnperationis. Ad hæc dico, condonari nonnihil 
poſſe pravitati naturæ: miſgfetur enim & noſtri Des 
us, non ignarus cujuſmodi figmegtum ſumus. Sed 


. 


quia temperatura non adeg nobis moleſt eſt, ut per- 


Ne vehenięntjum more tollat pene men- 


due 


12 
er 


88 Fi. Vol. ialm - 
que acufiſſima mente uti in ſtulliis ſuis) & ſempel 
relideant' in animo generales quædam ſententiz 
de honeſto, unde elicientlii veri _ fit prolixa, nog | 
oteſt Hic re ignoratioſceleri ſuffragari. Quod WM 
Te habitu vitiolo additum eſt, ſatis ex ſuperioribus con? 
ſtar, quanam fit pacto diflolvendum. Hic ego non n& 
go, ab una pietate Chriſtiana corruptz naturæ pufga- 
q tioneti eſpectandam: tantum id obiter attingo, quod 
cotitra deſidiam noftrath affe poſſit, dum natur am 
Nl tioſtram poxius afiam volufitatem aut rationem,graviug, 
| quam par fit; accufamus, Sed jam veniendum eſt a 
"ah malum illud Antzelorum facious, cujus ut modum & 
I fationem explicent, mirtfice ſe torquent Theologi no. 
_—_ Qri, qui Peripatericam philgfophiam cunt feligione co. 
pulare conanfbr.- Turbidum aliquem aut craſſum et. 
rorem illis non laffiurſtur, ſed tantum inconſidetanti- 
am quandam, qua effectum eff, noni ut omnino Deo pa 
res eſſe concupierint ( am hoc erat nimium abſurde 
fentire ) ſed ut conjecti ſint ih quandam mentis elario- 
nem ſua ipſorum ſpecie ac dignitate expendenda, abſ: | 
que hot, quod quam primum Deo auctori quod acce- 
ptum eſt {it relathm. Hiſce de tebus ſi curioſius ſcire 
vultis, adite Theologos ipſos. In hujuſmodi enim al. 
tiſſimis atque diffikillimis qctæſtiofiiblis, ufuſmedli ſunt 
& ill de ineffabili Triade, de zterna immutabilitate 
divinorum confiliotam circa ſaluteni homifium, quain 


Prædeſtinationem populariter vocant, de modo quo 
humana natura ſit in CHRIST O divinitati conjun 5 
qua ratione animi corporum expertes torqueAntut ab 
ignibus, aliiſque hufus generis compluribus, libenttr I 
me cum Paulo. abdo in illani ignorationis confeſſio- 
em, & exclamo, O altitudinem divitiarum ſapienitie G 
ſcientiæ Dei! Zuam incomprehenſibilia ſunt judicia qus © 
vie null; perveſtigabites ! Hoc nobis ſatis fit in preſen · 

dia; illud ſolius ejus rei, quz ipſa norma eſt, (nec 

N bis dicere, quod nunquam ſatis dici poteſt ) | 
 ifeffe ptopriurn, ut a fecto nuſquam deflectat . Norma 

| 5 daim 


De dum Tranquilitatt 87 
ö | 8 5 ' a 
det enim fi enormis fir, jam non amplius norma eſt. At 
tiz Deus „1 norma eſt; cætera autem omnia, cum ex iis 
on vihil fit ipſa norma, neque ejuſmodi ſunt, neque ejus- 
100 modi eſſe aut fingi poſſunt, ut non ſuapte natura ſint 
onl Labentia & caduca. Eatenus ergo integra conſiſtunt & 
ne. Ml recta permanent cætera omnia, quatenus ab ipſo Dev, 
ga. nunquam fine religioſiſſimo treftiore nominando rerum 
uod principe, & conſervantur & dirigunttir. Sed quomo- 
am docunque habeant mentium illarum ſeparatarum res, 
ius, nos homines re zpſa experimur noſtri fundi calamita- 
1 | tem eſſe ex ea pugna, quz eſt. inter N x, Te G 
n & boc eſt, inter intelligentem & brutam noſtri partem; ut 
no. nobis amplius dubium eſſe non * z vohuntatis pra- 
co. vitatem ex ratione per corpus infecta manare : cum 
1 ef. ¶ nihil quicquam unquam appetamus ,qugd non aliqut 
nei. | . expetendum, adeoque &. bonum 1 Vi- 
dete quæſo, quantum ſoleamus obtendere velorum, 
u quantum prætexere excuſationum; quoties ipſi nobis 
atio- indulgere valumus, &, ſi ſuperis placet, uno eodemque 
abl. tempore & turpes & honeſti eſſe. Neque ego hit de per- 
cce. ditiſſimis illis ingeniis loquor, quibus pro ludò eſt & 
ire ſuperos contemnere: fed de iis, a quibus muttum; ut 
| apparet;, tribuitur honeſto. Sic enim noſtra ratio eſt. 
| ©, Quad me nunc ad fe vocat, res eſt commoda. & ſua, 
vis: pleriquè hanc accurate quxruint, nor adipiſcun- 
tur: imo principes viri & magiſtratus tam ſacri 
* quam profani magno ad hanc ambitu contendunt. I 
©Turpitudo {1 qua in ea ineft, non ita · magna eſt. Su- 
„ peri ſunt faciles, & ignoſcunt libenter: ætas & oc- 
I caſio præceps ut ita faciam ſuademt: heque ego ſolus 
in crimine ero: Quis non ita factitats In tot labori-' 
bus geceſſe eſt ut perſentiſcam aliquod piraſens præ- 
„ mium: arduum nimis eſt, ad ſola futuræ vitæ ſolacia 
V intendere : deſinam aliquando, & quod contractum 
eſt culpæ reſipiſcentia diluam, & damnum datum 
multis rationibus quæ in promtu ſunt compenſabo, 
$Aliguid facultatum in monachos aut ggenos erogabo. 


* 
o * % 
* 


Extruam 
3 M2 Extruam 
. er 

+: Y 9 K 4 8 1 % 


= EE * . — ae — 
Yau” 2 
— SL —_ p * Pg” © 


. Gat 


Flor.) Pol. Dial Ws 


+ 4 


81 
6 — aram M cui divo; redimam nummis dem; 
5 hoc eſt, diploma Pontificis, unde mihi integrum erit 
6 elipete ſacedotem a quo non ſolum ſceleris, ſed etie 
1 peenz commeritæ ( ubi conſilĩum mutare, & ad 
& peenitentiath confugere viſum fuerit) condonation· if 
em ſpero. His ego ratiqhibus ævum molliter exi-. 
ͤgam, & paucarum horaruſm cura ad extremam vitam 
66 (quod farui iſti, & ſtipites, & ad fallendam Neme- iſ 
« {11 parum ingenioſi, confequi nequeunt ) perficiam, 
ut ex Jeliciis ad delicias transferarf̃. En ut vetulum 
& putidum ſcortum, hoc eſt; actionem turpem, tot ob- 
linimus fucis, tot aſcititiis ornamentis, ipſi nobis 
( quod indigniſſimum eſt) imponentes, conveſtimus: MW 
ut facile pro ſpecioſa virgine, quæ in primo far etatis 
flore probet. Quocirca, quoties eſtdeliberandum, omni 
(quod ajunt) pede ſtandum eſt, & ad hoc omni con- 
rentione incumbendum, ut ne aliquis in judicio ſit er- if 
r, & ut non ſolum ubi plus eſt mali quam boni, ſed 
etiam ubi quicquam omnino mali, hoc eſt, turpitudi- 
nis eſt, id totum abjudicemus atque reſiciamus. Nam 
fie nihil jucundum aut formoſum apparebit, quod te 
jpſa tale non fit. Hucuſque ſi ſemel ſcandere poterimus, 
rem omnem ex ſententia conſiciemus. Semper amor 
rectus & honeſtus erit: qua una ex re, ut ſupra conſti- i 
— alionym affectuum omniumi & bonitas & pax 
epengent, © © - „ 
' FRANC. Non tam ſæpe te properantem retarda- iſ 
rem, niſi (ut mihi apparet ) hæc diſpurationis pars ad iſ 
ipſam officiorum ſirpem pertineret, Quocirca ut res i 
5enitus fit excuffa, mihi liber aliquot, quæ ſupereſſe vi- 
entur, difficultates afferre. e 
FL © R. Nihil jucundius eſt animo bene conſtitutd | 
carum rerum indagatione, quæ ad bene beateque viven - 
dum pertinent: neque ulla diſputatio poterĩt eſſe nimi - 
um prolixa, unde perpetua quædam utilitas effluit. 
Quamobrem dic quæſo, quis hic te ſcrupus habeat. 


-FR 4 NC. Quamvis ratio exacte teneat quæ ſint 7 
| £ 


De ein Tranpiil l irate. 85 
lem} a bona, neque quicquarn in judicando labatur aut vas 
 erit Neillet: non tamen projiterea conſequenserit voluntatem 
| etic d illud bonum ſe neceſſario applicare. Cdnceſſi qui- 
& ad dem tibi propter ſuperioris diſfutarionis vim, volune 

tem neque malitiam propter ſe b neque in 
i« andem cadere lapſionem aliquam, nil: Fallhm allquod 
ratibnis judĩcium præcedat: attamen adhuc, ut nũllui 
It error in deliberatione, yup vyohuntas procurſum 
„um ſuſpendere atque refrenare : alioqui appareret l- 
lam naturaliter, non libere in rem ferri. Tam iſtuc illa 
I poterit, etiam judicii inteꝶritas non tanti eſſe appa- 
ret — tu eam videri poſtulas, Deinde item & i}- 
= Jud tibi ventat in mentem, quod fuperioribus proximis 
is ¶ diebus, dum ſuper menſa quæreretur unde eſſet tanta ju- 
diciorum varietas, non ſolum in conftiruenda ſummo 
bono, ſed etiam in ſingulis pene rebus quæ ad vitæ uſus 
Jaſſumuntur ( alios enim alia delectant ) productus eſt a 
te Ariſtoteles, ſtaruens talem unicuiq, finem videri, qua- 
li ipſe jamdudum evaſiſſet. Allatum eſt & exempfum 
de ſanis, quos non niſi falubria delectant, cum interim 


dre infirmis etiam 'noxia placeant : eoque fieri dixiſti, ut 


nus, ¶ ſtudĩoſi propter habitum virturum jam partum recte 
mor dijudicent; & improbi contra ſcelerata conſuetudine 
nſti⸗ nfecti, in rerum deleCtu hallucinentur, Hæc fi vera 
pax ſunt, apparet non voluntatis rectionem & incolumita- 
Pie a ratione, ſed contra rationis rectionem & incolu- 
rd2- WW mitatem a voluntate, aut eo qui in ea ineſt habitu, 


3 ad I pendere. Poſtremo, fac abeſſe omnem & habitum & 
| perturbationem, ſi deliberationes honeſtæ ex judicii 
e vi- ¶ integritate exiſtunt, & hæc ipſa rurſus aut a doctrina, 
ut ab ingenii nativa quadym felicitate proficiſcatur, & 
tuta ingenĩum denique fit a natura; veriſimile eſt, non no- 
ren · ¶ ſtra opera ſed nature beneficio, & acerbitate, quæ men- 
imi- BW tis acumen huic negat, illi largitur, nos tum probos, 

luit. ¶ tum improbos fieri. Atque ita voluntatum cauſſæ erunt 
naturales, & nihil erit in noſtra poteſtate. Etenim, ut 

7 Ew a natura contigit oculorum vigor eximius, 1 | 
. * R ; T rectius 


= + li — _ 
FY 


TY TY "Yo NE IEG 


86 Flor. Vol. Dialogus 
pectius de eoloribus aut rebus longe poſitis pronunevl 


t, quam qui luſcus eſt, aut lippientibus oculis : fic in 
gzenũ przſtantia vel hebetudo efficiet, ut recte vel fol 


* 


eus de expetendis 3 ſtatuamus. 
ELO Tu ingenii fimi 

Ctiſſimis hominibus veſtigia incurris, atque eum in 
præſentia oſtendis diſputationis campum, in quo {i pro 


itudine in eadem cum do. 


rei merito decurrere fiti eſſemus, extrahendus in mul. 
tos gies eſſet ſermo, qui nos non ſine voluptate quadam 
a propoſito retardaret. Sed eundum eſt ad explicatio- 
nem earum quas propoſujlt difficultatum, quam fkieriſ 
poſſit breviſſimam. Et, ſicut a te ordine quodam 

oppugnata eſt noſtra ſententia, ixa ppugnatio 


nes ipſz ordine W Primo loco obje- 


giſti, non tantum poſſe eſſe momenti ab ipſo mentis 


judicio, ex eo, quod quamvis voluntatis ſtudium ab 


eo non diſcrepet, non tamen propterea voluntas id 


fequatur, quod a ratione eſt comprobatum, cum poſlit 
ipla fe abſtinere a cujuſvis rei appetitione. Sane volun-| 


ras, etſi (quod in perturbatis cernere eſt) ſepiſlime a 
cognitione ea generali, quæ tuo in anime reſidet, 
ſe ſegreget : nunquam tamen vel unguem, quod aiunt, 
latum ab eo quod in præſentia & particulatim fit judi- 
cio diſcedit: neque tamen neceſſitatis ejus, quæ coa- 
ctio dicitur, hic pars aliqua admiſcętur in electionęe: 
ex eo, quod etiamſi ſummum bonum aperte propo-, 

natur, voluntas ad illud rapietur cum jucundiſſimo 

quodam , tanquam XF rem maxime congruentem, 
motu . Violentia enim tum intelligitur , cum adeſt 


reluctatio, propter natyrarum diſcordiam atque pu- 


gnantiam . Et hoc eſt, quod poetæ ſcriptum >} 
Te Corydon * xi , nabit ſus quem — volupras. 


Sed eſt hic motus alacrior, aut remiſſior, pro opini- 


one ea, quæ eſt de rei oſtenſæ præſtantia, atque con- 
venientia . In aliis autem a ſummo bono rebus, vo- 


luntas ſumma cum facilitate ſe a quovis ad quodvis 
traducit: niſi aliqua res talis fit, ut fine en ſum; 


7 4 4 . * 


ung 


De Am Traiquillitade. | 
om bonum conliſtere aut parari nequeat: tum eniny 
We: forma quædam neceſſitatis ineſt in ejus rei appeten · 
ku: ut, ſi cui certum fit in Britanniam ire, poſt. 
uam intelligit inſulam eſſe, conſequens amnino eſt, 
ut navigare inſtituat. Sane quemadmodum in diſci - 
Plinis natural ibus, ut principiis, quæ Ze vocan- 
tut, neceſſario aſſentimur; itidem facimus & com- 
plexionibus ordine inde ductis. Et, ut exempla tibt 
Kota afferam, Franciſce, qui ante paucos dies non {ine 
Voluptate quadam Aſtroſogiæ & deſeriptionis orbis rus 
iment Stra opera adjutus didiciſti: qui dedit᷑ 


daimenta 
omnes eſuſdem circuli quadrantes eſſe zquales, & reli - 
„boa permanere æqualia, {i ab æqualibus, partes zquales 
” {Wadimantur; cogitur quodammqdq fa i, ſpatiumg 
Wauod eſt inter verticem coli erectum & finitoris am- 
bitum, par eſſe illi, quod eſt inter æquatorem circue 
ſlum, & cæli punctup quod noſtri capitis vertici re- 
ſpondet. Item qui novit lineam uz f̃ecta fit ig al 
Wincidentem. duos conficere angulos qui recti ſint, vel 
Wuobus rectis æ quales, atqut externum angulum paris 
leſſe ſpatii cum duobùs incluſis qui ſunt oppoſiti: con- 
eihuo dabit, otnni trianguſ# figuræ neceſſario eſſe tres 


. 
* 
” 


Langulos, Gui pafeès fint duobus rectis. Jam, cum eum lo- 
cm in moribus & vita obtineat (ut Ariſtoteles docet ) f 
g, quem 28 in ſpeculatricibu diſciplins, hoc eſt, 
Weis = ſolam conſectantur veritatis contemplationem > 
Equiſquis neceſſariò fertur in eg finem, _— teſt 
non ea appetere, fine quorum ductu finem fe adipiſcl 
poſſe non videt. Verum quemadmodum , multz ſunt 
Toncluſiones, quarum fluxio ex hrincipiis habet obſcu- 
Irtatem & athbages : ita plutim# ſunt res, quarum du- 


* 


5. Aus eſt incertus, & fine quibus feliSitas acquiri poſſe vis 


detur. Ideo fluctuatio appetitionum noſtrarum mos 
dum non habet, ſed ſemper pro re nata ab aliis ad alias 
res affectum traducimus. Et quamvis nullam rem vq- 
ſluntas neceſſario appetat (nam poteſt ab omni appeti- 
done quieſcero) dum tamen vigilat, & Mhiſtifre ſts 

| | fungitur, 


ad 


— — 
— B 2 


————— —-—P — — = 


—_— 


83 


— 


- N— wv, >» ww . —o—_— — - — 
. — — — —— — — 
— _ — — — g q Im 1 condi 
> _ 5" — 
— . = . -- 


_ — —— 


Yo bs : 5 = 
— . _ — — — 
— TT RS EET Cs 
— — — 9 r 2 
* = * — - — 
— - 5 
= —ñ .. — 
5 « 
Þ, 


8 Flor. Pol. Dial: 


„. $4 IRS 3 7 oe LOO 7. > 4. 

fuogitur, nihil appetet, quod non 6 quadammodal 
fatione comprobatum : neque. multis rebus propolni 
alia deſerta ad altus-amorem, ſe transfert, niſi prius fe 
dam tranflationis ratio, in re explorata per ingen 
* ' Hec igitur tranſlationis infinitas, citra ullam vj 
olentiam aut coactionem, ſatis eſt ad tuendam voluntfi 
tis Hbertatem, Nee -ego-nunt theologico more de u 
[46% libertate difputo, & an homo fuis viribus poſi 
Nvinis legibus ſatisfacere, aut a ſcelerata vitæ ration 
ad ptam & ſalutarem ſe convertere. Hxc non ſunt hy 
jus loci : nam hactenus me intra quoſdam philoſs,i 
br cancellos concluſum eſſe volui, quos fine veniz 


refatione nonegrediar. Nunc adgo ad alteram illauſ 
cutam ſane, & moralis ſcientiæ propriam objetionenſ 
Tanta eſt rationis & voluntatis in officio tum conſet 
vando tum violando conſpiratio, atque altera altri 
fc ( ut Horatii verbis utar ] peſcit epem res & conjurat «li 
mice, ut vix rationis ſine voluntate, & nunquam volun, 
tatis {ine ratione conſtare poſſit integritas. Sed quoni| 
am voluntatis munus eſt conſequi, rationis anteire iq 
rerum delectu: natura ita comparatum eſt, ut origo di 
tecklonis atque ſalutis ſit ex ratione. Quapropter, u 
demus voluntatis jam praviter affectæ vitium (quoi 
haud dubie fit ) derivari atque redundare in rationem 
uit ramen. aliquando tempus, cum nondum generaifi 
ellent illi habitus, ned libertas n 
let, aut virium puritas cxotico aliquo habitu yitiatyi 
Eten im ipfa anima cum virbus ſuis, Ariſtotgle Ao 


Ne BE he Labs 


. 


de principio eſt tanquam tabella, in qua nihildum dei 
Fribeum eſt : . culpa accreſcunt vitioſi habit 
entis, qui ad pravitatem judicii faciant, & qui depulſij 
unt difficiles : idem tamen labore & contentione, led 
Fes adhibita depelluntur; Idcirco Timotheus muy 
cus, qui ab aliis antea prave inſtituti eſſent non rejeciſ 
Rem a ludo ſuo, ſed ab iiſdem duplum exegit ſtipi; 
eius vol ab integris diſcipulis accipere ſolſtus etat, H 
ut id demum tibi largiar, judicit jnregiitaetr tion 


* 
Fd " « , 
* * % % ,: 
a 
* 


OR On ren — 


um fateor 2 na 


De Animi Trunguillitate. 89 


rum a voluntatis habitu vel juvari, vel lædi: non ta- 


men propterea obtinebis, voluntatem a pra ſente ratio- 


nis judicio diſcrepare, aut ab ejuſdem incolumitate ex 
multo maxima parte pendere. Quæ tertio loco eſt abs 
te allata difficultas, ſoritis in ſpeciem compolita, Ari- 
feoteli in tertio eorum qui ſunt ad Nicomachum mo- 
ralium librot ractatur. Verum, quia non eſt ab illo ea 
ratione explicata, quæ nobis in pra ſentia magnopere 


uſui eſſe poſſit; nos in ea ipſa declaranda viam nonni- 


hil diverſam ingredi ſtatuimus. Non omne momerj- 


tum, ſed plurimum in judicii integritate poſitum dixi: 
ſed neque hæc ipſa integritas tota eſt a natura. Ingeni- 
æ beneficium, quod & vocis du- 
cus demonſtrat: dicitur enim quaſi ingenitum, & ex 
docilitate atque memoria tanquam partibus conſtat. 
Verum doctrina, que eſt ingenii eultus, pattim etiam a 


voluntate eſt. Acquiritur enim aſliduitate & induſtria, 


quam oportet imperari a voluntate. Eapropter Iſocra- 


tes ſciſcitanti cuidam, quid opus eſſet Hlio, quem in 


ejus ludum erud iendum mittęre decreverat, M, ter, 
veοαν, x v# hoc eſt, ſtyle, inquit, opus eſt & mente. 
Adhæc opus eſt & perpetuis mentis excublis, ne quid 


in 3 effugiat: quod ſane non contingit, 


niſi voluntatis juſſu atque imperio, adeoqus & ipſa 


| pod ejus, quz in recte judicando ineſt, ef etiam & 
hac ratione particeps. Et rurſus eundem ad modum ne- 


que in malis culpa omnis eſt aſſignanda naturæ, vel 
hebetudini ingenii : eo quod nemini uſque adeo natu- 
ra noverca fuit (niſi forte mente prorſus captos pro- 
eras, in quorum actiones non cadit laudis aut vitupe- 
rii ratio) ut non in animo habeat generales quaſdam 
ſententias de moribus juſculptas, quibus excutiendis 
omnis veritas, quæ ad vitam hanc civiliter degen- 
dam pertinet, elicitur. Quis ignorat unamquamque 


ui partem, ut ea maxime pra ſtans eſt, ita maxime & 


caram eſſe debere, & curandam atque excolendam 
elle maxime? Nee illud obſcurius eſt, noſtram gigni-- 


| ET batem 


* F 
1 . „„ At B23 ww 


— — : — — - 
„P ——— * 
on = - 


i 
r 
| | 
[ 
51 ö . 
l * 
| "IJ 
l y 
| [ 6 1 * 
11 j 
y 3 i 
l b 
K b 
9 
\ L 
of j 
mL 
fl i \ : 
WH j 1 
17 
1 
15 
1 , 
i 
. 1 
4 
0 1 — 
5 ' : 
1 * 
i 
2 5 Ma 
1 £ 
1 " 
] 
. 
Tc . 
1 
1 1 
1 
= 
1 . 
' 1 
i : 
J 
14 f 4 
\ 1 
e 
* 
4 1 1 . 
1 0 * = 
k * 
F — 
1 + 
[ 1 
| . 5 
N , 4 
WV! | 
* 1 3 
1 iy 0 * 
1 1 
11 = 
[ 1 : 
4 ' 
* 0 
F q N 
. i 4Y : > 
1 ö 1 4 
a4 4 N : 
. Av . 1 
L 1 ; * " 
» 1 4 
\ y : 
þ P y 1 
4 t » 
e . 
J ; . 
4 BY * _ 
? f 
5 * 
wy M8. 
0 Y 
; 1 
4 4 { 
1 I 7 
[1 10 1 . 
by 4 
L q 
J : k at n 
i 
| 1 
f x 
| n in 
— ., d 
3 \#4 
q q 
i - : - 
1 N 4 
Z j 
/ | 4 
1 14 
= [7 7 * 
FL in 
KL x 
þ [ 17 
. b ** 
1 ' 
"il 
1 id 
4 
* * 
* : 1 
[ 4 1 
| 1 
bs, 
* | 
; [ 
# | 
lf, | 
; 
Ll 
: * 
= j 
1 4 
C 
4 
U 
| 4 * 


96 Flor. Vol. Didlogus, 


1 * , "OST Re ; 8 : 
tatem poſitam eſſe in ea parte, qua ſuperamus belluas 


& proxime ad ſuperos accedimus: quihus conſtitutis, 
protinus conſentaneum & conſequens eſſe videmus, ut 
animus fe exerceat in inveſtigandis & pei ſcquendis 
aſſidue ſuis bonis, quibus & exornari & perkici pollit: 
quod ſi facit, ſtatim occurret illi pietas, quæ nos gra. 
tos adverſus Deum & paretites facit: occurret tempe. 
rantia, quam agnoſcet eſſe moderationem in eis actio- 
nibus qux ad vitæ ſuavitatem pertinent: occurret | 


item & humanitas, quæ ad juſtitiam, hoc eſt, convi. 


ctus tranquilli & pacificæ ſocietatis genitricem colen. 
dam nos inſtituet. Has ergo notiones cum natura in 
animis noſtris conſignarit, ſicubi in officio claudica. 
mus propter opinionis errorem, non accuſemus natu- 
ram, ſed ignaviam noſtram, qui non præſtitimus id 
quod in naturæ viribus poſitum erat, in occupando in- 
genio in rerum luce atque veritate eruenda. Ipſe hie. 
me noctu interdum exſurgere ſoleo ad lectionem. Cum 
expergiſcor, poſtquam adeſt & ſilex unde ignis excutia- iſ 
tur, & chalybs quo excutiatur, & afſulz ſulphure in. 
fectæ, ſi lumen deſit, quid hic eſt præter inertiam me. 
am quod accuſari poſſit? Et fortaſſe vix alia in re æque 
luculenter libertatem ſuam oſtendit voluntas, ac in rati- 


onis uſu facit, dum illam ad quamlibet rem intuendam 


atque explorandam adhibet: unde dictum opinor Epi- | 
cteto, Nihil tam eſſe in poteſtate naſtra, quam ſit uſis co. 


gitationum. | 


FRANC. Reſponſiones tux ſane mihi acres viden- 
tur in primis, acuminis & rationis ſane non inanes: 
Seel tamen ſemper neſcio quis ſcrupus. Si iſta præ- 
ſtantia ingenii adeo facit ad puritatem judicii, ex qua 
voluntates honeſtæ oriuntur: unde eſt quod acutiſſimi 
ſenſus homines, & interdum iidem docti, ad turpes & 
infames vitæ rationes delabuntur ? 

FL OR. Exiſtimo tales nunquam exercuiſſe legiti- 
me ingenium in virtutis ſpecie exploranda. Nec abſur- 
dum eſt, aliquem Aſtrologiæ aut Medicine peritiſſi- 


De Anim T1 ranquillitate. 91 


mum eſſe, abſque hoc quod recte ſentiat de moribus & 
de ſummo bono. Nam yan dici ſolet) ubs intenderis 
ingenium, ibi valet. Quod ſi aliquem proferas inſigni- 
ter turpem, cujus ſermo atque doctrina ſanctitatis ple- 
na videatur: tibi reſpondebo illud, quod Ariſtoteles de 
perturbatis dixit, Nen ex animo ilum, & ſerio ita ſentire, 


ſed delirii eſſe ſpeciem, Poteſt item & vis mentis quamli- 


bet acris occaſione aliqua prius impediri, atque occu- 
pari erroribus, quam vel 1 —— virtutum ſemina, 
uz animo incluſa habet, perſpexerit: quibus de rebus 
upra eſt diſputatum. 

FRANC. Faciamus eſſe aliquem adeo benigne a 
natura ornatum, ut acutiſſime cernat honeſti ſpeciem, 
& qui jam inde ab ineunte ætate ſemper viderit perſe- 
quenda ea bona (rejectis aliis omnibus) quæx animum 
perficiunt: is ſi propterea ſibi conſtat in officio perſe- 
quendo citra adjutorium doctrinæ, apparet eſſe natu- 
ræ (ut jam dixi) beneficium: ſi officii deſertor eſt, & 
ipſa * icii integritas, etiam quæ eſt ab excellentia in- 
genii, etiamdum infirma apparet. 

FL O R Adeo acriter urges, ut pene confugere co- 
gar ad dogmata religionis, quæ ſunt de illo quod ori- 

inis vocatur ſcelere, atque illud ipſum errorum cauſ- 
am ſtatuere. Sed quia adhuc philoſophiæ patrocinium 
deſerere nolo, dicam tibi, ſi poſlis talem aliquem mihi 
proferre, me illum veluti ſemideum adoraturum, qui 
nunquam hallucinetur, nuſquam labatur in judicio: ho- 
minum enim eſt & falli & labi: in iiſdem tamen po- 
ſitum eſt, inſpectis illis philoſophiæ regulis, quas in 
animo cuſtodiunt, ſe ad meliorem recipere frugem, 
& liberalem aliquam honeſtatis ſaltem ſpeciem (nam 
ſolida honeſtas extra religionem non ſt) ſe recipere. 
Cxterum hæc poſtrema tua argumentatio vffecit, ut 
ventum fit ad diſputationis hujus (nimium fortaſſe pro- 
lixz) de judicii & opinionum puritate fructum expli- 
candum : in qua 2 parte ita philoſophabimur, ut 
omnia fant admodum cum religione conſenſura. Natu- 


N 4, >. _ 


9% Flor. Vol. Dialogus. 


tura nos 91a2ansc hoc eſt, honeſtatis atque pulchritudi. 
nis cupidos finxit: verum oportet pulchritudinem lu. 
minibus eſſe admotam. Nam oculi ſunt in amore du. 
ces. Quod ſi admota illa nihil 1 in ſe labis habet, 
ſed augeſcit ſemper, forma: decus, quo propius ſtas, 


hoc te capiet magis; & quo penitius introſpexeris, hoe 


flagrabis vehementius. Jam hoc nemini, qui ſe homi. 


nem eſſe profiteri auſit, dubium eſſe poteſt, tanto ani. 
mi pulchritudinem ea quæ corporis eſt praſtantiorem 
efle, quark ipſe animus corpore eſt nobilior. Pulchri. 
tudinem autem animi eſſe eſuſdem ſtatum, quem ratio 
a divina voluntate manans præſcribit, nemo mentis 
compos negabit. Ex his colligas licet ſapientiam, pie. 
tatem, moderationem, humanitatem, reliquaſque hi 
eonjunctas virtutes conficere pulchritudinem animi, & 
ad hoc nobis vigilantiſſime incumbendum, ut harum 
rerum ſpeciem inſpiciendi non ſtrictim & per tranſen. 
nam, ſed coratn & proxime nobis {it poteſtas. Habet 
enim illa immenſitatem quandam dignitatis, non mo- 
do non vileſcentem, ſed ſemper quo melius aſpexeris, 
hoe ſe commod ius explicantem, & potentiſhm# cujul- 
dam incantationis vi nos ad fe rapientem. Conquiren- 
dz erunt igitur rationes undique, quibus perſuaſio de 
virtutis ſpecie atque præſtantia, & contra de vitiorum 
& libidinum feaditate aſſidue augeſcat & confirme- 
tur, imo altiſſime & tanquam trabalibus clavis in 
animum defigatur, atque medullitus (ut Plautina 
voce utar) nobis inhæreſcat. Semper illud animorum 
decus ſeſe nobis vel importune objectet, ſemper incur- 
rat in oeulos, nuſquam nos quieſcere patiatur. Ex hac 
autem perſuaſione, quæ apertam & pertinacem veræ 
pulchritudinis, hoc eſt, honeſtatis viſionem conſequi- 
tur, pene neceſſario manat eontinentiſſima & jucundiſ- 
ſima ſimul vitz ratio. Siquidem, e quo aperti- 
or atque illuſtrior fuerit, hoc firmiorem in intellectu aſ- 
fenſum generat: ita quo fuerit honeſti ſpecies explora- 
tior, hos cflicacius animi ſtudium in officiis perſe- 

quendis 


| 


rerum fides, quid tam eſt difficile quod non 2 
n 


De Animi Tranguillitate. 93 


| 3 9 
bendis prolicier. Sumur ſane natura, (ut ait Cicero) ap- 


prtentiſſimi honeſtatu : cuj u fi quaſi lumen quoddam aſpexi- 


nus, ni hil 2ſt quod. ut eo potiamur, non parati fimus & per- 
fere & perpeti. Plato item ait, ſapientiam & virtutes 
mirabilem ſui concitaturas amorem, ſi eculs, hoc eſt, aperte 


cemi poſſent. Et profecto, quemadmodum baliſtæ lapi- 
dum, & reliqua tormenta telorum eo graviores emiſſi- 
ones habent quo ſunt contenta atque adducta vehes 
mentius: ſic pro modo perſuaſionis ejus de honeſto, 
quæ in ratione ineſt, erit & voluntatis ardor atque con- 
tentio. Languida itaque aſſenſio, & tanquam opinio 
haſitans de virtutis dignitate atque præſtantia, igi- 
dos parit voluntatis motus, cum aliquid pie aut huma- 
ne eſt faciundum. Er contra, intenta atque indubitata 


ea ſuperet & conculcet? Quid Socrati, quid idæ, 
quid Deciis, quid Mutio, quid Regulo, ceteriſque, 
| quorum Græcæ & Romanæ literz meminerunt, dola - 
rum & mortis contemtum fecit, niſi virtutis fulgor, 
& magnarum rerum ſpecies, quæ radiis ſuis aſſidue 
mentis lumina feriebat, eorumque animos ab omni alia 
cogitatione atque ſtudio avocabat? Hoc ſi potuit in il- 
lis virtutis bractea quædam & leviter adumbrata ĩma- 
go objeCta ; nihil mirum eſt, ſi heroes illi, qui noſtræ 
religionis veritati ſanguine ſuo ſubſcripſerunt, admira- 
bilem illam animorum alacritatem etiam in exquiſitiſſi- 


mis tormentis præſtiterint, ut quibus non umbra virtu- 


tis, ſed ipſa virtus eſſet propoſita; & divina quædam 
phaſmata, facem ſacro præferente ſpiritu, ſint uſque con- 


ſpecta. Neque ſane quicquam a nobis res turpes, ut ſu- 


pra oſtendimus, impetrant, niſi cum perſonatæ occur - 
cunt, 


Fallit enim vitium fpecie virtuts & umbra. 


Lic ſane cum nobis erit vehemens & indubitata de vir 


tutis dignitate perſuaſio, atque adſuefecerimus animum 
aperte cernere maguitudinem ejus ſpeciei, quæ in ſer- 
* V ando 


2 
OOO — — — — - 
\ \ 1 Y _ = 


94 Flor. Vol. Dialogus. 


vando decoro & conſervanda noſtra nobilitate ineſ. 
quando occurrent fallaces hz rerum ſpecies, & libidi 
num irritamenta, quibus vulgus incautum, imo cx. 
cum, capitur: ſtatim nos ad ſolidam, quæ eſt in ani. 
mo incluſa, honeſti ſpeciem convertemus: & tum faci. 
le videbimus, quantum abſint quotidianæ hz forme, 
imo formarum umbræ, ab hac noſtra; & quantæ fi 
dementiæ tenebras luci, vel rebus umbras anteferre. U 
ergo vage excurrentis orationis ſit epilogus, & tibi pro 
acer vali argumentatione acervalem reddam, {16 habety, 
Poſtquam · pulchritudo conſpecta a ratione eſt, quæ 
movet voluntatem virtutis ſpecies, ſi propius viſa fue. 
rit, mirifice inflammabit eandem. Ea ipſa ſemel in- 
flammata naturæ quodam nexu, — in cceleſtibus glo-. 
bis, ubi ſuperior inferiorem vel obluctantem ſecum 
rapit) cor & animalem ciebit appetitum : animalis 
autem appetitus ſic inflammatus atque occupatus, pri. 
us erit in rationis partes pertractus, quam nubem ali. 
quam (quod ſolet) rationi poſſit offundere, atque ad. 
verſarios illos inſtruere ſyllogiſmos. Quod fi quicquam 
tenebrarum offuderit, propter vehementiam quæ eſt 
in voluntate, id diſcuſſu erit facillimum: quemadmo- 
dum videmus interdum Solis, cum rapidus eſt, fulgo- 
rem ſolere nubes momento diſpergere atque diſſipare, 
flammam potenter coortam ſubito fumum omnem fu- 
gare. Sed cum communes veritatis notiones, niſi ad 
ſingulas applicatæ ſint actiones, minus procul dubio 
{int efficaces, quotieſcunque libido vel turpis utilitas 
nos ad defectionem ſollicitat: ita nobiſcum ratiocine- 
mur atque ſtatuamus oportet, non ſolum videlicet 
perpetuam vitæ honeſtatem, ſed etiam hanc unam acti 
onem ab honeſtate profectam, præſentem libid inis hu- 
jus victoriam, hoc puſillum quod nunc præſtandum 
eſt officii, in reprimenda 9 plus in ſe decoris 
& dignitatis, adeoque & ſolidæ voluptatis habere, 
quam ſi ex ejus deſertione nobis omnes totius orbis & 
opes & honores, imo etiam & volyptates peereſcant 

a ; oc 


coris 
bere, 
15 & 
cant. 


Hoc 


Hoc vel veriſſimum eſſe quis dubitat, cui agnitum fir, 
oneſtum immenſo intervallo antecedere utile? Quod 

verum eſt, cum utile nudum proponitur; e fit 
veritatis acceſſio, ubi utilitas turpitudinem 


De Auimi Tranquillitate, 95 


. 


bet ad- 
junctam, qua fir, ut boni nomen jam penirus utilitati 
extintum ſit & perierit, Nunc cum rem ita ſe habere 
luce ipſa fit illuſtrius, cur non ita eſſe nobis indubitan- 
ter & vehementiſſime perſuadeamus ? Si autem ſemel 
ia perſuaſi ſimus, non eſt magnopere verendum, ne 
tanta retw.n pulchritudine atque praſtantia floccipenſa, 
ſordes & turpitudinem amplectamur. Hujuſmodi ſane 
ſyilogiſmis in vitæ uſu ſi fuerimus adſueti, conſciemus 
nobis pulcherrimas victorias, & eas quidem crebras, 
quz nobis non ſolum veras voluptates ſuppeditabunt ex 
oficii conſcientia neceſſario naſcentes: ſed etiam nos 
cœlitibus ipſis admirandos atque venerabiles (nam ho- 
mines conſcios eſſe nihil intereſt) efficiant. Et hujuſ- 
modi mentis uſum opinor eſſe ſcientiam, quam Socra- 
tes omnes eſſe virtutes dixit. Nunc (ut opinor) adĩtum 
perui ad cætera, & oſtendi omnium cupiditatum do- 
nandarum, imo totius tranquillitatis atque ſalutis fun- 
damentum, caput totius fanitatis, poſitum eſſe in indu- 
bitata & vehementi perſuaſione de honeſti ſpecie atque 
præſtantia incomparabili: ne cui mirum jam fit, ſi 


multus fui in ignorationis atque ſcientiæ rerum locis 


tractandis. Verum, quia plus fructus nos relaturos arbi- 
ror ex diſputatione, ſi generalis hæc ſententia in præ. 
ceptiones quaſdam fit diſtributa, referam vobis quod - 
dam meum ſomnium, quod rem pene totam particula- 
tim complectetur. Neque inſtituĩ ipſe in præſentia ſin- 
ulis perturbationibus ſuam adhibere medicinam, res 
cane : eo quod ea fit futura præceptionum noſtrarum 
ratio, ut iis commode acceptis, & omnes & ſingulas 


perturbationes profiigare, & perpetuo honeſtatis hono—-—ꝛ 


re florere fit in promtu. Verum cum fidem aut appto- 
bationem audientium, ſomniorum viſa non facile inve- 


niant, 


95 


enim eſſet immenſæ operæ, & profecto etiam ſuperva- 


45920 


tA 


96 Hier. Pol. Dialogur. 
niant, talem velim intelligatis eam mihi viſam noctur: 
nam informationem, ut ego illam multorum dierum 
meorum vigiliis anteponam : . neque. ne vos ſecus ſen. 


ſuri ſitis vereor, cum anditione ipſa comperturi ſitis, 


non commentitias res ſed veras vobis exponi. 
FRANc. Quæſumus uterque, ne nobis utilitatis hu- 
jus communicationem invideas, neve nos quacunque 
de re celes, ex cujus notione acceſlionis aliquid probi- 
tati adjungi poſſe ſperes, Iam enim perſuaſum habe- 
mus, iſtud tuum ſomnium, poſtquam tu illud referr 
pro indigno non habes, non elſe ex vulgari genere, ſed 
ingularem quandam afferre utilitatem. Obſervavi enim 


ſemper, te, ut ab impietate, ita (ut mihi quidem viſus 


es) a ſuperſtitione quam longiſſime abeſſe. 

FL OR Annos abhinc aliquot, prigle uam ex patria 
huc in Galliam trajeciſſem, dum ego — Ogll- 
vius, qui nunc apud Seotos Crodanam regit eccleſiam, 
vir, ut generis claritate, ita literis & moribus ornatili- 
mus, una (nam multum una eſſe ſolebamus ) in ripa 
Lofizi amnis deambularemus, principium illud ſermo. 
num Horatii, ( nam Horatius præ manibus erat) 

Qui fit, Macengs, ut nemo, quam ſibi ſortem 

Seu ratio dederit, ſeu fors objecerit, illa 

Contents vivat: laudet diverſa ſequentes? 
nobis occaſionem dedit, inter nos de zrumnoſa hac 
humane vitæ conditione commentandi. Tum ille ad 


me converſus, Quid ſibi vult hoc, Florenti, quod neque 
cupiditatibus noſtris ſatisfieri poteſt, ne nos ipſas, ne 


ſe in immenſum extendant comprimere valeamus? 


Quid fibi vult hzc zgritudinis carnificina perennis, 


quæ animum exeſt atque conficit? Tu jam totum 
quadriennium philoſophis operam dediſti, ſolent illi 
kujuſmodi res tractare: me tui noſti ſtudioſiſſimum, tu 
fi nos viciſſim amas, fat cras a prandio inclinante jam 
Sole hunc ipſum ad locum redeas, ipſe te in hoc tumulo 
exſdectabo: interea philoſophos conſules, ut poilis ex- 


plicare, noſtrone an rerum vitio hæc vit anxietis 


' Contingats 


© 4 AF. <<, 


. ” 
% m V —_ * IX - I. — . 


— — 


* 
go — 


De Anims J. rangulllitate. „ 
Totttingat. Me certe primus iſte ingenii tui calor ma- 
jorem in modum delectabit. Fallere enim̃ tædium il- 


Jud, quod a 1 elle ſolet, nec boneſtius nec uti⸗ 
lius poterimus. 


a ipſa nocte ſub ãuroram, priuſquam 
ſomno ſolutus eſſem, viſus ſum mihi per amtæniſſimum 
quoddam pratum, quod vario florum genere pulcherri- 


me diſtinctum erat, incedere. Solent enim noctur- 


nz viſiones lucis ſtutlia & curas, maxime ſi ſint actes, 
quæ pridie antcgrediuntur, referte: & eſt ſane ille ex- 
tremæ Britanniæ angulus aſpectu atque fructu mul- 
to jucundliſſimus, propter frondoſos colles vicinos & la- 
cum oloribus babitatum, haud procul ab Elgino oppi⸗ 
do, ubi templum eſt magnihce exſtructum. Prato vi- 
cigus erat collis leviter, & modice editus, In tolls 
poſita erat ædes eximia, eaque in templi formam, ut 
mihi quidem viſum eſt, exſtructa Circum collem ad 
radicem decurrebat amnis lucidus & vadoſus, in quo 
cernere erat varii generis piſces colludere. Poſt ripam, 
priuſquam ad collis clivum ventum eſſet in planitie 
quadam, & in ipſo quoque clivo, arbores erant, præter 
vulgares, myrti, lauri, cupreſſi, terebinthi ; nec 
rocul inde malorum, & nucum, omniſque generis 
ructiferarum arborum genera varia; mihique, prorſus 
ignota. Virgultis & arboribus paſſim inlidebant ca⸗ 
noræ ayiculz : fontium item in dollis latere ſcaturigi- 
nes aliquot erat, & lenem quendam ſibilum inter 
frondes aura fuaviter ſpirans contitabat, Hit ego 
eo lubentius ſpatiabar, quod nullum lob ille anguem 
aleret, aut nd ium quod vis animal. Aides ipſa ex Pa- 
rio ( quantum chnjectura aſſequi potui) Conftabat las 
pide, ratione illa quidem atque arte ſumma ea difi⸗ 
cata, claudebatur murorum ambitu amplo & ſpatioſo: 
Ad fores ſenex quidam conſidebat, cultu plane & geſtu 


philoſophico, Democritus mihi videbatuf, aut aliquis 

qui ex ejus ludo prodiifler, Hoc ex ſetmone quem 

poſt habuimus intellexi. Nam ille, ut eſt apud Dioges 

nem Laertium, ſummum bonorum finem * 
| £ 


—_ 


98 Flor. Vol. Dialogds: | 


eſſe C vues & 20 a Tray 75 dhe hoc eſt, non cam] 


* 
. 


* 
5 


* 


£ 
| 


ae ſit ea dem voluptati: ſed eam, per quam animus compo- 
lire: degit perturbationis expers. Huic ( ubi p! 
3 ) geſtu ad venerationem compoſito, . — 
dixi; Ille nutu duntaxat reddidit, ſed eo ſane amico, 
& placido. Tum ego; Si ſuperbum aut incivile non 
eſt, inquam, O venerande ſenex, percontari: Valde 


aveo ſcire, quænam fit iſta ædes tam ſpecioſa, &, ut 
mihi quidem videtur, numinis alicujus domicilium. 


Haud perperam conjeCtas, inquit ille, & ſermone uſus 


Romano, quamvis ſonus Grzcitatem 2 juſſit 
ut inſcriptionem, quæ, ſupra fores poſita erat, inſpice- 
rem. Erat autem hujuſmodi, | 


o THE ETeT MTA OIKOS, 


Hoe eſt. . 
TRANQUILLITATIS E DES. 


Cumque rurſus interrogarem, an fas eſſet eam ſubire! 


Rem, inquit ille, arduam affectas: quandoquidem 
huc ſemel admiſſi hominum exemti miſeriis poterunt 
quodammodo cum ſuperis ipſis de felicitate contende- 


re. Verum, cum te videam rerum honeſtarum ſtudio 
non med iocriter flagrantem, tibi de hac re quam petis 


gratificari non gravabor. Tum me manu apprehenſum 
intra ambitum introduxit, & ad porticum quandam 


admirabiliter fubſtfuftam, quæ pro ædis janua erat, ſi- 


ſtir. Nitebatur autem ea columnis octo, quarum ſingu- 


lis ſua 12 paullum infra epiſtylium e7:rygap3 fuit. 


Mox ad me converſus tiune ad modum fermonem eſt 
exorſus : Ut in hoc Tranquillitatis domicilium ingredi- 
are, opus eſt ut prius illas columnarum inſcriptiones 
intelligas, & intellectarum in omni vita ſis tenaciſſi- 
mus. Earum enĩm uſu tibi facilem aditum ad tranquil- 
litatem munieris. Cumque me ad ea omnia paratiſſi- 
mum eſſe profeſſus eſſem, & quznam iſthæc eſſent 


NE 3 ſciſcitarer, me 1 1 ad columnas admovit. 


mihi in mentem venit ille aurena & foliis & lento vi 


N FIT ine 


ropius 


| 
| 
| 


* 
0 - 
8 N 1 4 "1d Walt A 


De Auimi Trangullitate. 99 


mine ramus, quem ÆEneæ in ſubterranea illa manium 
regna deſcendenti Sibylla ſacerdos ex opaco nemore 
carpendum docuerat. Nec ille aliud, ut opinor, quam 
ſapientiam ſignificat: cujus auſpiciis atque ductu, etiam 
ut omnem yimſuam atque impetum in nos fortuna con- 
vertat, ubique dum apud inferos, hoc eſt, in hac vita 
agimus, ſalvi & incolumes eſſe poſſumus, & perturba- 
tionum mitigare feritatem. Egregie ſane comparata 
eſt illa Plutarchi ſimilitudo, qua ſtatuit, efferatos ani- 
morum motus ſapientiæ præceptis & ſententiis (quas 
ſemper in promtu eſſe 3 audiendis, & (ut ita 
loquar) ruminandis, fic compeſci atque manſuefieri, ut 
truculentos canes, qui ad agnitæ vocis agnitionem rabi- 
oſos ponunt latratus. 
Primæ igitur, a ſmniſtra incipienti, columnæ inſcri- 
ptio hæc erat, No 


no“ O S ZSO OA POE TOT ETnOIEI 
KA TEAEIN EAT TON 


Noc eſt, 


FLAGRANS STUDIUM BENE MEREN- 
DI DE SEIPSO, ET SEIPSUM PERFL 


LS Ss * We © 7  v& oo” WW — Ow - * 
- 
* 


* 
% » . * | 


Hujus, & reliquarum deinceps 1 explica- 
tiones breves adjecit ſenex, quas ipſe, quoad memo- 


Dr 


| ria ſuppetet, imitabor, Apparet hæc præceptio primo 
. occurſu ſupervacanea : cum nemo quiſquam fit, qui 

non vel naturæ inſtinctu ad hoc feratur, ut ſe quam 
præſtantiſſimum eſſe velit, & perfciendi ſui procura- 
| 


COW MMT SD” 


tionem vel in primis ſuſcipiat. Sed babet illa recondi- 
tam intelligentiam, aque utilitatem in omni vitæ cur- 
ſu latius opinione patentem. Includit enim præceptio 
& tranquillitatis ſtudium; nunquam enim conquietu- 
rum eſt quicquam, quoad adeptum ſit perfectionem ſi- 


bi ex naturæ ordinatione debitam, magis quam ſaxum, 


E eee err. 


quod a cœlo decidens conſiſtere nequir, quoad ad | 


| 


1 = : Flor. Vol. Dialogas. 


terram communem gravium ſedem fit perventum; 


Er'quottiam, ut ignoranti portum nullus eſt ſuus ven- 
tus, ita quifquis non de ſumma vitæ cogitavit, fed 
caſu quo præſem fert libido nunc in hanc, nunc illam 

artem fertur, nunquam compoſite vivet, nec eum ad- 
Ribebit. quem adhibitum oportet, actionibus ordinem. 
Multos invenias, quibus propoſitum ſit potentiæ, ho- 
norum, aut divitiarum, aut voluptatum denique ſtudi- 
um; fed hoe non eſt ſtudere ſe præſtantem aur perfe- 
um virum eſſe, ſed minimas quaſdam & deterrimas 
vits partes cogitare. Quod {1 quis eſt, qui ſecus exiſti- 


met, is profecto peflime de ſeipſo meretur, qui non de 
83 ſtudioſe inquiſivit, quibus in rebus poſita ſit 


zo minis ſumma dignitas atque perfectio. Nam cætern in 
yebys, five prætermiſſum, ſive i gneratum eſt qui ppiam, (ut 
alt Cicero) nen plus incommodi eſt, quam quants queque ea- 
rum rerum eſt, in quibus neglectum eſt aliquid. Finis au- 


tem humans vitæ, & quæ ſit ſumma perfectio ſi ig- 


noretur, vivendi rationem ignorari neceſſe eſt : ex quo 
rantus error conſequitur, ut in quem portum nos reci- 
pere debeamus, ſcire non — Sed quia de perfi- 
ciendis nobis ipſis commode ſtatuere non poſſumus, niſi 
prius nobis conſtet, cujuſmodi res ſimus: prima ratio- 
nis cura hee eſſe debet, ut nuram noſtram penitus 
perſpeckam habeamus. Jam qui ſe explorat, ſentiet ſi- 
biiplt ineſſe divinum quiddam, ingeniumque ſuum ſſ- 
cut ſimulacrum aligued dedicatum = inquit Cicero) 
put abir, tantogue munere Deorum _— aliquid di- 
enum & faciet & ſentret ; cumque ipſe perſpexerit, ſe- 
que totum tentarit, intelliget quemadmodum a natura 
An in vitam venerit, intelliget quo a belluis dif- 


ferat, & ut omnis hominis excellentia {it ex ratione. Ex 


hoc autem perlevi ingenli labore ſtatim eruitur clariſſi- 


ma tlla ſententia, Infinitis partibus majorem curam 


ponendam in inquirendis ingenii ac rationis perfectio- 
nibus & ornamentis, quam eis commoditatibus, quæ 


ad corpus & præſentis vitæ uſum duntaxat . 
| Ste 


U 
1 | 
[ 
q 
| 


7 


* 


1 


7 


[ 
1 


4 


De Avimi Tranquillitate. 101 


— -—_ — 


Belluis quidem ſoli ſenſus dati ſunt, quibus ea inqui- 
rant, quæ ad animalem vitam tuendam pertinent. Bati 


ſunt & nobis ſenſus, cum in eum ipſum finem, tum eti- 
am ut rationi inſerviaat, in colligenda præſtantium re- 
rum agnitione. Verum nos (quod ſingularis eſt demen- 


tiz) non ſolum ſenſibus, ſed etiam ipfo ingenio abuti- 


mur, dum omnem etiam mentis vim atque laborem 
huc convertimus, ut potientes ſimus earum rerum, quæ 
nobis cum belluis ſunt communes. Merito profecto no- 
biſcum natura parens optima expoſtulare poteſt, qui 


tam præclarum ejus munus in ſordes abjicimus. Quod 
ſi non rerum dignitate penmovemur, ut ingenium ad 


altiores res perſcrutandas accommodemus: faciamus 
tamen id ſaltem, vel noſtra ipſorum commeditate im- 
pulſi, cum non magis manifeſtum fit, cœlum ac ſidera 
moveri, quam ſupremum noſtrum honorem atque per- 
fectionem ad mentem pertinere. Hoc officiorum fonte 
patefacto, conſequens eſt, ut perpetuo verſari debeamus 
in eis cogitationibus, quæ nos ad noſtram præſtantiam 
atque abſolutionem quam facillime rant. Sed 


hæc res ut dilucidior fit, expendendum eſt, nos duabus a 


natura ipſa (Cicerone teſte) indutos eſſe perſonis, 
quarum una communis eſt, ex eo quod omnes partici- 
pes ſumus rationis, præſtantiæque ejus, qua antecelli- 
mus beſtiis. Altera eſt proprie attributa ſingulis, quæ 


quidem ex ingenii & temperaturæ varietate proficiſci- 


tur: ex quo fit, ut non omnes omnia æqualiter deceant: 
neque Demea quantumlibet affabilis & benignus eſſe 
meditetur, Mitionem plene exprimat aut exæquet. 
Adjunguntur item & duz aliæ perſonæ, quarum pri- 
orem caſus vel tempus nobis imponit, ung; nos 
nobiſmetipſis noſtro judicio accommodamus. Regna, 
imperia, nobilitates, honores, divitiæ, opes, eaque 
quæ ſunt his contraria, in caſu ſita temporibus guber- 
nantur. Ipſi autem quam perſonam gerere velimus, 2 
noſtra voluntate ſæpiſſime proficiſcitur. Quo fit, ut 
alii ſe applicent ad philoſophiam, alii militiam * 


— x) 
_— 
. - 
* 


102 Flor. Vol. Dialogus. 


tur: alii mercaturam, alii advocationes & cauſſas fo- 
renſes amplectantur: alii ad agriculturam aut opifici- 
um aliquod mercenarium ſe applicent, alii religionibus 
N ſe dedant. Et in us conſilium eſt maturum 
ex natura capiendum, W a 


Ac prius — ferro quam ſtindimus æquor, 
Ventos, & varium celi'prediſcere morem 
Cura ſit, ac patrias bultuſqus babituſque locorum, 
Er quid quaque ferat regis, & quid queque recuſet. 
Hic ſegetes, illic veniunt felictus uuæ. 


Non enim nos minus diligentes eſſe debemus in animo- 
rum cultura & dirigenda vita, quam ſint in agris accu- 
randis agricolæ. Has perſonarum diſtinctiones ideo attu- 
I, ut intelligatur, primam illam, hoc eſt, honeſtatis per- 
ſonam naturalem elle adeoque omnium hominum com- 
munem. Quapropter omne conſilium, quad vel ſua 
cujuſque natura, vel fortunæ, vel noſtræ voluntatis 
ſtudium nobis ſupgeditat, ad illam eſt referendum, ſicque 
temperandum, ut a communi virtutis ratione nunquam 
recedatur. Nulla eſt in hac perſona gerenda vel ſexus, vel 
ordinis, vel condition exceptio. Omnium hominum 
intereſt virtute atque ſagienta colendis acceptam laltem 
a natura dignitatem perfartiter tueri. Qud magis ſtolidi 
& ridiculi ſunt nonnulli, qui propterea a; non {int 


in Flaminum ordinem cooptati, aut quod non habeant 


verticem deraſum, aut quod extima veſtis non fit linea 
vel prodigioſa, aut quia non {int cucullo obyoluti, pieta- 
rem x; vitæ moderationem ad ſe pertinere non arbitren- 
tur. Plerique, quod majores habuerint opulentos aut 
claros, omnia ſibi licere volunt. Alii, quos loci digni- 
tas ad virtutis excellentiam excitare debet, ut ſunt 
Antiſtitum religionis nongulli, opulentia quam ex 
CHRIS T' O habent freti, multa palam dedecoroſa 
facere non verecundantur. Alii, quod milites ſint, ni- 
hil tam eſt ſceleratum, quod non ſui officii efle credant. 
N temporum cæcitatem! O doctorum religionis, 1 
| e 


git! d hos miſſos 
quidem velint. Verum num tu illos ipſes cenſes com- 


a 7 ü 3 FR. — 
De Anmi Tranquillitate: 105 
elt, Antiſtitum deſidiam, imo crudeles animos, quos 
nulla pereuntis præ . gregis miſericordia tan- 
aciamus, quum fe ne admoneri 


munis perſonæ meminiſſe, qui Nopter voluntariam, 
aut privatam illam vel fortunz indulgentiam aliquam, 
fibi turpe aliquid lieere putant? Num rationem habent, 

uid dum ſacro admoverentur lavacro promiſerint ? 
Sed quid ego Chriſtianiſmi facio mentionem 7 Ea enim 
profeſſio nos in diviniorem 1 includit religio- 
nem, quam animus pene vel cogitando afſequi poſſit. 
De his duntaxat loquor, quæ naturæ lege præſtare ju- 
bemur, & de eo quod nobis faciundum fit, non quate- 
nus Chriſtiani, ſed quatenus homines ſumus, & quod 
ſacramentum commune tum nobis cum vitam accipere- 
mus dictum requirit. Jam vero cum reliquus vitæ cut- 
ſus magna ex parte deri vetur ab hoc propoſito, quod in 


| iplo florentis ætatis limine complectimur, ad hoc ( ut 
u 


pra attigi) vigilantiſſime debent eniti & parentes & 
magiſtratus, ut ſimul atque in puero eluxerit aliqua in- 
enii aut comprehenſionis vis, inſtilletur illi in animum, 
vanti pretii animans fit, quo belluas vincat, cur vitam 
acceperit, quod {it Deo bominum generi munus aſſigna- 
tum, quis fit tum bonorum tum malorum finis. Dici non 
poteſt, quantum reliquæ vitæ interſit, in illa exorientis 
judicii velut aurora, & cum nobis ſe. bivium illud Py. 
thagoficum offert, rectas de humani generis nobilitate 
atque rerum pretio imbibiſſe opiniones. At quorum anj. 
mis jam protinus a prima lanugine non inſedit illud ? 


O cives, cives, querenda pecunia primum, 
Virtus poſt nummos. 


Unde habeas nemo querit, ſed portes babere] 


Vivamur, mea Leubia, atque amemug 
| Remoreſque ſenum ſeverioruing 


— 


K. * — \ q 
„ . C9, „ 'Þ4 40, ay. * 8 — * 
* * * * 


— 


fg Nr vol. Dialogud, 
Om u imm aH. . © 
Soles oceidere, & redire poſſunt, 


Noba, cum ſemel occidit brevis lux; 
Nox eſt perpetua una dormienda, 


Hrxc diſcunt omnes ante Alpha & Beta puellz] 
Theologi aliquot, iidemque ſane acuti, non dubi- 


. 


tant hominem capitalis atque mortiferi damnare cri- 


minis, ſi non ns quoque exerentis ſe rationis mo- 
mento finem fibi vitæ & actionum honeſtum præſtitu- 
at: idque pertinere aiunt ad obligationem quandam 
naturalem. zummum hoc jus, ut non uſque adeo pro- 
bem, efhicit conditis fragilitatis noſtræ: tamen quia 
{zpe incuria educationis & defectu doctrinæ tenera il- 
la ætas in vitioſas vitæ rationes delabitur: ſacri magi- 
ſtratus, quibus propterea a populo ſuppeditantur ea, 
quæ ad vitam degendam pertinent, ut piæ vitæ ratio 


omnibus fit expoſita, —_— fi aliter commode fieri 


non poteſt, urbem vel domeſticatim circumire, explo- 
rantes, an legitima fit juventutis inſtitutio, Sic enim 


omnes, tanquam in eodem probitatis ludo eruditi, offen- 
dentur turpibus, delectabuntur honeſtis: neque ulla 


poterit intercedere irarum atque diſcordiarum acerbi- 
ras, ubi omnes in eaſdem præclaras yoluntates con- 
ſentiunt. Sic parerites filios, & mag iſtratus propulum 


&c cives die audientiores habicuri ſunt, neque ex 
illuſtribus illis tirociniis aliud exſpectandum et, 


quam obedientiz, dum hogeſta imperantur, alacritas, ex 
qua ordinum, & totius ſocietatis humanæ ſtabilitas ex- 
iſtit. Neque ſane diffitendum eſt, omnes quodam perfi- 
ciendi ſur amore teneri. Nm & qui laqueos, & exitia 
querunt (ut ſeribit Cicero, & ille apud Terentium, 
cure Tiuwgs der, qui decrevit tantiſper ſe minus in. 
ſurie ſuo-nato facere, dum miſer fiat ) & quicunque in mals 
ſeientes irruunt, hoc faciunt ob quandam ſui caritatem : G 
as ita illis ( ut exiſtimant ) fir uſw. Verum cæcus eſt 

e plerumque amor;propterca quod afſiduis . 

, : : | 25 8 U 


* — —ͤ—U— — — — 


— — 


De Animi Tranguillitate. 105 
bus elati, honeſtum necne fit quod expetimus bonum, 
non referre putamus. Et ſi, quid quiſque noſtrum apud 
ſe inſtituerit, fixius introſpicere velimus, intelligemus, 
in hoc 2 ſui pro fro inſigniter delinqui; noſ- 
que verbo tenus quæ honeſtant, re ipfa quæ turpificant 
conſectari. Nemo quidem noſtrum interrogatus non re- 
ſpondebit, Sibi illud in primis in votis eſſe, ut ſit bo- 


nus, perfectus & abſolutus, ſed poſtea excuſſis illis in- f 

- HW volucrisdiflimilationum, inveniemur alius villam, ali- \ 

uw illa . boum juga, alius uxerem (ut CHRIS TI 3 
Servatoris habet parabola ) meditari. Sed neque & illud 1 
. 8 ſatis erit etiam, te liberum eſſe earum rerum cupidita- 1 
b te quæ tut pificant, niſi hoc perficiendi tui ſtudium | 
a ſerio & Sacre (quod aiunt ) animo capeſſas. Ste- 
. riles enim ſunt plurimum languidæ illz voluntates: fer- 


voris conſtantia eſt que fructus affeft. Magna fane 
) WM bonitatis pars eſt, toto pectore velle fe fieri bonum; 
| MF, & preſtantiz itidem, magnopere velle ſe eſſe præſtan- 
dem. Opus eſt igitur ſtudium & ardor quidam amoris, 
5 fine quo nihil quicquam egregium in vita afſequi poſſe 
- cuiquam eſt conceſſum. 25 coma ſolitus erat dicere, 
L 5 ſibi opus eſſe, {1 quis eſſet ſatis concitatus 


cohortatione ſua ad ſtudium cognoſcendæ percipiendæ- 


- que virtutis. Quibus enim id perſuaſum eſſet, ut nibit 

1 mallent ſe eſſe quam bonds viros; iis reliquam facileni 

x eſſe doctrinam cenſebat. Priuſquam hanc partem deſi- 

5 nam, operæ pretium erit nonnullorum fingularetn ine- / 

X ptiam commemorare. Sunt quidam, qui ſecum in a- 

(+ nimo deliberarunt, interea dum ætatis flos præterlabi- 

- WM tur, omnis generis voluptatibus ſe dedere, atque ubi ad 

4 ultimum atatis tempus perventum eſt, dare operam 

ly virtuti & ſeipſos præſtantium rerum ſtudiis cohoneſta- 
ts re. Verum hic duphicitet erratur. Primum, qua ſyn- | 
4 grapha producenda oſtendet᷑e poſſumus nos ſuperum | 
9 conceſſu vel unum diem ſuperfuturos ? Quis nobis | 
it i Deus hac longiora vitæ ſpatia promiſit ? Quis, nifi 
1 Plane ſtolidus, fibi craſtinum polliceatur? . 

us | P Nen 


c et, erde mibi, (inquit Martialis) ſapients dicers, 
=_ - Tut | | UVIVAaMmn, | : 
Sera nim vita eſt craſtina, vive hodie. 


Nunc expendite, quantum iniquitatis habet ea diſtri- 
butio : Quod noſtrum non eſt, nec unquant fortaſſe 
erit, dare honeſto; & inſtans, quod noſtrum eſt, tur. 
pitudini. Debet nos ſcilicet pro tam præclara gratia ho- 
 neſtas ad fe vocare, & caput tanquam egregie de ea 
meritis amanter demulcere. Deinde & illud ſuccur. 
rat, quam turpiter illi rei proferantur dies, & compe- 
rendinatio concedatur, propter quam unam omne vadi- | 
monium eſſet deſerendum, quam unam quamprimum 
complecti par erat, & præ qua cætera omnia ſint ſine 
mora relinquenda. Sane adeo Hic maturato opus eſt, 
ut ſuſtinendum fit potius vita ipſa primo quoque tem- 
pore ſpoliari, quam vitz momentum abſque honeſtatis 
contubernio degere. Ergo cum præſentes cupiditates 
ſuadebunt, ut fibi nos totos dedamus, & honeſtz vitz 
| rationes in ventura tempora differamus : , ponderabi- 
maus diligenter, quantum ea res contineat indignitatis: 
43 quas nobis inuramws, fi ita fecerimus, maculas: & quam 
male de nobis ipſi mereamur, qui turpes & perituras 
= res ſpecioſiſſimis & immortalibus prætulerimus. Quo- 
= circa hic nobis talaria ſunt induenda, & in hoc laudis 
= curſu neque remi neque venti nobis ſatisfacefe debent. 
= Ipfſi nobis ſedulo ita admonendi ſumus: 
Hen fuge crudeles terra, fuge littus avarum. 
14 ie regni rerumque oblite tuarum. 
1 Non fugs hinc præceps, dum pracipitare poteſtas, 
i Ei age rumpe mor. 


2 4: = = —_ " — l - = TE . „ — = = _ \ 
—— — Tk  __ccccc O-+iwwwwwks — = - * — a . —— — 3 1 — — — = = 
A 2 9 A ” = * 1 


- 


| Sera (ut proverbio tritum eſt)parſimonia eſt in fundo- 
4 Et, ut inquit Heftodus, 
Mew; elde Sg. Sewn der mu tint pen. 
Parcendum in medio eſt, gravis eſt res parcere funds. 
| Siquiders 


De Auimi Tranquillitate. 107 
Siquidem illic non ſolum quod minimum, ſed etiam 
quod deterrimum eſt conſiſtere ſolet. Nullam itaque, 
cum de honeſtz vitæ inſtituto agitur, moram interpo— 
namus. Nam ita demum (ut ait Seneca 1 vita beni ſicium 
grit : alioqui moja eſt, & quidem turpi inter feds verſanti- 
bus. Id agamus, ut noſtrum omne tempus ſit, quod erit, 
cum nos noſtri juris eſſe cœperimus, & affectus ſub arr 


A bitrium adduximus. Sed jam ſatis diu in hujus colu- 
2 mnæ tractatione habitavimus, reſque omnis ſic nobis 
„ett (ut arbitror) explicata, ut nihil prorſus vel difficile 
7 vel diſſentaneum imperare videatur, qui hoc ſolum 
+ imperavit generatim, Ut velimus ex animo & re ipſa 
1 nobis iplis bene eſſe. & gos eis præditos eſſe ornamen- 
„ tis, quæ nos non falſo fed vere perficiant atque illu- 


. ſtrent. Ad ſecundam deinde columnam acceſſimus, cu: 
s jus hac erat inſcriptio- — 


| INQNAI AEI TX KAHOING ATAOA 
1. 8 Hoc sf, | ; . 
: OPORTETF NOS VERORUM BON. 
u uA AGNITIONE INSTRUCTOS ESSE, 
» W Poſtquam enim prima informatio pertinet ad ſerium 
is perficiendi ſui votum, hæc autem perfectio non con- 
t. ſtet, nil verorum bonorum adeptione & fructu, & 


declinatione malorum, jure proximus a primo locus 
boni veſtigationi tributus eſt. Studia enim pervenien- 
di aliguo nihil proſunt, niſi illud quod eq, quo inten- 
das, ferat deducatque cognoris. Et pictori, ubi conſti- 
tutum eſt, cujuſmodi imaginem exprimere velit, colo- 
res apti ſunt conquirendi. Nec levis huc afferenda cura 
Ay eft, quod difficile fit in eo appetengo tenere modum, - 
quod bonum efle credideris. Fr profecto abſque certa 


& illuſtri expetendorum fugiendorumque agnitione 


(nam hæc bona ſapientiæ pars eft) vitam hanc tradu- 
cere, eſt, quod dici ſolet, abſque filo ingredi in Laby- 
m tiathum, Bonum itaque cum illud dicatur, quod fir 


Ph ERe. 


og Flor. Vol. Dialogus 


4 


expetendum, bonorum ut & expetendorum duplex eſt 
diviſio. Quædam enim ſunt, quæ non propter ſeipſa, 
ted aliorum gratia expetuntur: que utilia dicuntur, eq 
quod horum uſu ad majora quxdam deyeniatur, ut pe- 
cunia & alimenta quibus vitam & incolumitatem tue- 
mur. Alia ſunt quæ propter ſe expetantur : & hxc rur- 
ſus bipartira videntur. Quxdam enim tantæ ſunt digni- 
tatis, ut merito proptet᷑ ſe ſemper {int expetenda : cu- 
Jus generis eſt omne quod honeſtum eſt, & quod qui- 
dem ſuapte natura hominem in quodam excellentiæ 
gradu conſtituit, ut ſunt ſapientiæ & virtutum functi- 
ones. Alia quidem ſunt, quæ quidem propter ſeipſa 
ab appetitu recto, hoc eſt ratione gubernato, non pri- 
mum appetuntur, tamen ad juncta eſſe ſolent potiſſi- 
mum 1is, quæ propter ſe ſunt expetita, cujuſmodi ſunt 
voluptates. Sunt quidem & hæ interdum cum utilibus 
copulatæ, ſed propius attingunt finis rationem, eo quod 
quo præſtantius fuerit bonum cujus ſumus capaces, 
hoc fil inſit in nobis quod obſtet) ſuavius ex natura 
ſua nos afficiat. Verum quiſquis voluptatem recte atque 
ordine appetit, non tam eam appetit, quam rem con- 
venientem, ex cujus adeptione aſſectatione quadam & 
naturæ nexu ſequitur ſenſionis cujuſdam jucunditas, 
quæx tum gaudium, tum voluptas dicitur, Alia eſt ex 
rebus ipſis cum hominis partibus comparatis bonorum 
ducta Givifo, Et eſt hæc tripartita. Vocantur enim 
alia fortunz bona, cujuſmodi ſunt res externæ, opes, 
illuſtre genus, potentia, gloria: quibus contraria * 
inopia, generis obſcuritas, impotentia, contemtus. 
Alia ad corpus pertinent, quo in genere ſunt ſanitas, 
vires, forma, quibus & voluptas adjungi poteſt. Cum 
his pugnant inſanitas, ſive morbus, infirmitas, defor- 
matio aut pravitas corporis, & dolorum cruciatus. 


a. it... as > Aloe. 


* STWo 


Tertium & ſummum bonorun genus eſt eorum, quibus 
animus nobilior hominis pars perhcitur : & ſunt illa 
gqux jam dixi, proper ſe expetenda : quibus contraria 
ſunt omnia illa, quæ animum turpificant : quod genus 

. . ſunt? + 


*S. : «© 


* 


De Anjmi Tranquillitate. 109. 
ſunt, ignoratio rerum præſtantium & convenĩentium, 


vitium omne atque omnis immoderatio. Stoici nihil 
in bonis numerant præter ipſum honeſtum: reliqua ge- 
nera, hoc eſt, corporis dotes, & res extraneas Te-nyparey, 
id eſt, prelata vocarunt : & mala alia a turpitudine 47s 
Tearywiv, hoc eſt, prſipoſita, vel rejecta. Inde eſt quod, 
Seneca ſcribit, nos beni nomine abuti atque projicere, cum 
illud polentæ, pani, & cæteri que in diem utilia ſunt, com- 
municamw, Sed hic potius elt verborum quam rerum 
concertatio: quandoquidem & apud Peripateticos tan- 4 
tum excellit hoc quod decorum & honeſtum appella- 1 
mus, quod idem interdum virtutis nomine explicatur : | 
ut omnia præterea, quæ bona corporis & fortunæ putan- 
tur, perexigua ſint & perminuta, & nulla pene æſtima- 
tione dignanda. Faciunt pro Periparteticis ſacræ literæ, 
quæ ab ipſo mox principio valde bans Vacant quæcun- 
ue ſunt a Deo condita. Unde fit, utridicula fit cenſenda 
illa in boni nomine communicando Stoicorum ſcrupu- 4 
lofitas. Sed hic animadvertendum eſt, aliam eſſe boni- | 
tatis rationem in rebus, ab ea quz eſt in noſtris actio- 
nibus, Res bonæ dici poſſunt ſingulæ, vel ob id tan- 
tum quod ſint, vel certe quod nihil fit in tota rerum 
machina quod non ſua quadam utilitate, etſi ea pluri- 1 
mum clam nobis eſt, fit inſtructum. Verum hæc bo: 
nitatis ratio mire generalis eſt & latiſſime patens. Acti- Þ 
ones vero noſtræ bonæ dicuntur, cum eum ordinem 
conſervant, quem honeſtatis leges adhibere jubent. At- 4 
que hoc eſt magnum illud bonum, quod vocatur Hone- 1 
fo Verum ſunt actionum honeſtarum aliæ quæ ad =_ 
civilem vitam pertinent, & repreſſionem cupidita- 
tum, quarum tamen omnium fons eſt prudens animi i 
cogitatio : aliz in ſapientiæ ſtudiis poſitæ ſunt, dum 
mens occupata eſt in divinarum rerum commentatio- x 
ne, ex qua Xternitatis admiratio quædam atque amor 4 
exſurgunt. Nunc quamvis utrumque genus honeſtum ſit, iY 
lapientiz tamen ſtudiis primæ partes dantur, eo quod 
hilce proxime Dei immortalis vitam referamus. Quod 
e vero - 
\,« Yu 


. 
4 
i 

7 
| 


1 
} 


— ——ä—ä—ꝙ— : —  —— 
* * » _ * wy 
\ 


110 Flor. Vol. Dialogus. 


vero de actionibus hiſce dico, communicari volo & 
habitibus unde illæ oriuntur. Nam virtutes omnes aut 


mentis aut voluntatis habitus ſunt, Sunt ergo hæc 


pen animorum bona atque ornamenta, tanto præ- 
antiora 11s quæ ad corpus pertinent, quanto res in- 
corporea & intelligens animus, corpore, quod craſſum 
eſt & ſuo ſibi ingenio brutum, eſt Lager, Sed 
ut planius intelligatur, aut nullam aut fane perexilem 
bonitatis rationem in corporis & fortunæ bonis ineſſe, 
ſi cum illis animi bonis comparentur, rationes aliquot 


perbreves afferam, ex philoſophorum quidem ſchediy 


depromtas, ad popularem tamen captum attempera- 


tas: quarum hæc erit prima. Apud eos, qui gogitatio- 
nes & ætatem in philoſophiæ ſtudiis conſumſerunt, 
hoc indubitatum eſt; Nihil poſſe boni rationem acci- 
pere, quod non ſit: & quodque quo perfectius eſt, hoc 
& melius eſſe. Nunc illud e dar eſt, omnia for- 
tunæ ornamenta, atque adeo corpus ipſum cum omni 
ſua glorioſa ſupelleſctile ejuſmodi eſſe, ut vix ad tempo- 
ris punctum durent, & interea dum habentur effluant; 
quamobrem ne eſſe quidem cenſenda ſunt. Sane tota 
temporum fluxio, etiam longiſſima, ſi ad æternitatem 


reſpicias, vix puncti inſtar obtinet, nec aliter ſi Titho- 


ni, Neſtoris aut Mathuſala annos ſuperes, longzvus 
eſſe cenſebere, quam aliqua ex illis beſtiolis apud 75 
panin fluvium natis, quæ occidente Sole exſpirat. Eſt 
illis vita (ut ita dicam) diaria; quare illæ diutiſſime 
vixiſſe videri poſſunt, quæ ſub Solis occaſum, maxime 
fi ſolſtitialis fir dies, emoriuntur, collatæ illis quz 
octava aut ſexta hora ſunt extinctæ. Verum nobis, qui 
lumina non in æternam ſeculorum ſeriem, ſed in an- 
3 vitz noſtræ dirigimus, pauci Solis anfractus re- 

ituſque ingentia ætatis ſpatia concludere videntur. 
Cum tamen, ut ſapientiſſime a Cicerone (qui etiam 


proxime commemoratam beſtiolarum ſimilitudinem, 


Ariſtotelis auctoritate fretus, affert) dictum eſt : Quid 


canine Loc ipſum Diu, in quo eſt aliquod extremum, 
| ; | ; | $999 


De Anim? Tranqullitate. II 


quod cum venerit, mni voluptas preterita pro nibile; eft; 


quia poſtea nulla futura ſit > Merito itaque hæc corporis 
aut extranea bona, quæ nos tanquam antuiſima 
perſequimur, non , fed ac hoc eſt, non cia (ſi 
tamen Romanus ſermo hanc vocem admittit) ſed ebe- 
untia eſſe cenſenda ſunt: 1 
Feſtinat enim (ut ait Juvenalis) decurrere velox 
Fleſculus, anguſte miſereque brevifſima vitæ 
Portio: dum bibimus, dum ſerta, unguenta, puella 
Poſcimus, obrepit non intellecta ſenectus. 
Et, ut ait Gregorius ille Nazianzenus, 
AuTS d'3goy πνν, morewl ßes wra d. 


ubi de vitz noſtræ defectione celeri loquitur: quod fic 


reddi poſſe arbitror : 

HPßpiriti hic rapidæ nihil eft niſi tranſitts unde. 
Homerus hominum genus ee, hoc eſt, folis aut 
frond ibus ſimile eſſe ait: in quam eandem cogitatio- 
nem inciderat præclariſſimum illud tolerantiæ exem- 
plum Jobus, cum illud ſcriberet, Contra folium quod ven- 
#0 rapitur oſtendu potentiam tuam, David Hieroſolymo- 
rum Rex, & Eſaias natum longe nobiliſſimi homi nem florem 
agri dicunt, atque omnem ej us que ex carne eſt gloriam per- 
inde ac frnum ſubito exareſcere. Pindaro XP g 
bag eſt homo, hoc eſt, umbræ ſomnium, Fobus Fugere 
eundem ait velut umbram. Breviter, cum non poſſent in- 
venire vocem que ſatis apte vanitatem rerum hujus vi- 
te ſignificaret, quod proximum fuit, ad inaniſſimatum 
rerum vocabula confugerunt. Sed quid opus eſt citan- 
dis quibuſcunque hujuſce veritatis teſtibus rempus ex- 
trahere, cum oculis quotidie videamus, quam cito no- 
bis pereat hæc rerum facies? Sed nos cxci & demen- 
tes nunquam fixe & ferio ſtudiorum noſtrorum inanita- 
tem ponderamus, quoad' veniat illud extremum vitæ 
momentum, in quo miſella hæc anima eſt eflanda, & 
cum deſerta hæc temporum fluxione pervenimus ad il- 
lam æternitatis januam, runc (ſed ſerius) incipimus 


112 | | Flor. Pol. Dialogas. 


agnoſcere rerum noſtrarum vanitatem. Soli ergo Illi 
prudentes ſunt, qui ante periculum ipſum, animum id 
quod veriſſimum eſt credere induxerunt, Omnia eſſe va- 
5 _ tatem, & nihil quod ſub Sole fit permanere. Altera quæ 
= bonitatis pretium iiſdem detrahat ratio ex eo ducatur, 
= quod boni appellationem iis, qui ea poſſident, non con- 
= ciliant. Non enim, ut a forma formoſum, aut a divitiis 
= divitem, fic ab illis fortunæ bonis quempiam vel eſſe 
: vel nominari bonum uſu venit. Quod ſi de opibus ſer. 
C mo fit, quemque ut peſſimo eſt ingenio, hoc eſt, maxi- 
1 me vafro, & ad fraudes appoſito, ita maxime florere 
| dwitiis videas : & contra, optimum quemque rei fami- 
bl Liaris difficultatibus laborare. Nam, ut verſiculus ille 


YT 


1 Græcus habet, 
. Ou Tdyu Tols dal; TiToy ToAv woren dννπν, 
4 quod fic, ut opinor, vertas licet, 


Fortunam raro bonus experiere benignam. 


| Ton nego opes, & copias in ſe nihil prorſus habere 
=_— vitii, & invenir1 viros graves, qui in media opulentia 
ſingulari fint integritate, & qui divitias vel relictas, 
vel honeſtis rationibus partas, tum in inopum, tum in a- 
micorum & Reipub. tempora conferant. His ſane fa- 
cultates ſunt bonitatis & magnificentiæ materia: ſed 
magna eſt hujus generis hominum raritas, qui rerum 
abundantia non inſoleſcant. Philoſophorum nonaulli, 
inter quos numeratur Crates, aurum & patrimonium em- 
ne ſponte vel reliquerunt, vel abjecerunt, ut expediti & 
liberi curis commod ĩus philoſopharentur. Cicero longe 
clariſhmus Latini generis ſcriptor, majorum quodam 
in loco requirit prudentiam, qui hzc imbecillia & 

commutabilia pecuniæ membra vel ſolo verbo bona 
putaverint; cum re ac factis longealiter judicaſſent. Et, 
ut curſim reliquas eee ejuſmodi partes attinga- 
mus, primum Regnum expendamus, ſummum inter 
Homines potentiæ genus: hoc, {i quam oportet modera- 
tionem retinet, ſingulare, imo divinum Cn 
num 


2 
1 r 5 =_ CS 
4 OE , . pay —— 
— — un ̃ꝗ GB-Rw ! RR —_ 
. - _ Oo P 7 * 
- 7 v 4 * 
1 


De Animi Tranquillitate; 113 
1 bonum eſt: ſed bonitas ea a ſapientia ahimi ſplendentis 
d & excelſi proficiſcitur: quæ ſane non temere in eam ca- 
- dit fortunam, ubi non ſuffragiis populorum aut ſapi- 
c entum fiunt, ſed naſcuntur Reges. Sed hoc regnum 
A uid qua ſo aliud eſt, nifi perpetuus labor pro publica 

0 9 a er L. 

alute ſuſceptus? Sunt enim legitimi Reges, ut ait Ho- 


s WW merus, Foluves A, hoc eſt, paſtores, quibus popul us 
rdmoderandi regendique ſui, non conculcandi poteſta- 
tem, & quaſi habenas credidit. Itaque non ſecus ſe ge- 


reere debent, quam tutores fideles, imo quam boni ſo- 
lent parentes, quorum maxima xura eſt, ut filiis bene 
ſit, & tum demum beatos ſe exiſtimare debent qui re- 


8 rum ſummæ pra ſunt, cum induſtria & vigiliis ſuis po- 
pulum & legibus & pace florere, & neceſſariis non de- 
hci vitæ præſidiis vident. Jam 82 Princl- 

m eſt, qui non malit principatu excidere, quam ta- 
em ſe præſtare, qualem loci ejus rationes expoſcunt I 
Quod l populorum ſudoribus, & provinciarum tributis 

5 ad luxum & tyrannidem abutuntur, atque omnia non 

a fidei ſuæ commiſſorum, ſed ſuis commodis metluntur, 

s ex paſtoribus fiunt £nwoBiger, hoc eft, populorum vcra- 

deres, imo publicæ peſtes, hoc magis perhicioſi, quo 

plus poſſunt. Sed non eſt quod ſibi magnopere propter 

1 WU fortunz vel magnitudinem vel indulgentiam placeant. 

Nam, ut hommum manus effugiant, brevi apud poſte- 

, ritatem infamiam ſibi inuri ſempiternam efficient, at- 

que illi meritas dabunt, propter perſonam male ge- 

x ſtam, poenas, qui unus atque idem totius orbis & Rex eſt 

C immortalis, & æquiſſimus judex. Laudes item & glo- 

1 riæ & magnitudinis præconia, 

| 3 5 ait Juvcnalis) majora bonis creduntur : ad 

- rc 2 

"4 Nemanis, Grajtis, & Barbarus Induperater 

- Erexit, cauſſas diſcrimins atque [abort 

£ Inde habuit ,m— 

n Verum illa ipfa ſi alicui non ſia virtus, fed ſtulta o- 

a zum admiratio conciliat, vel metus extorquet, quid 


. aliud 


114 Flor. Vol. Dialogus. - 


laudis perſona imponentia ? 


At qui favors gloriam veri T | 
Animo mags (ut inquit 
- laudars volet, 


aliud ſunt, niſi meræ aſſentationes, & mendacia ſub 


Ageſilaus tam in laudibus quam vituperationibus, non 
tam laudati, quam laudantium mores & ingenium. 
ſpectari oportere cenſuit: ut qui veram laudem eſſe 


non crederet, aut honorem, quem vulgus non tam vir- 
tuti quam opibus deferre ſolet. Et vulgaris iſta nobi- 


litas quid aliud eſt, niſi opinio quædam præſtantiæ 


majorum ex oblivione nata? Cum nemo ne Regum quidem 


fie, ut inquit Seneca, cujus majorum ſeries non alternatim 


ex ſplendidis ſordidiſque conſtiterit. Hanc {i avitæ para- 
runt divitiz ; quid nobile habere poteſt id, cujus origo 
tam vilis eſt, & cum ſordibus, fraude, injuria atque 
omni indignitate plurimum conjuncta? Si majorum 
hanc pepererunt virtutes; ut illæ meæ non ſunt (non 
enim propagatione generis, ſed induſtria prop vir- 
tus paratur) ita nec majorum nobilitas. Neceſſe ek no- 
bilitatem, ut mea ſit, ex mea eſſe virtute, & non ex 
aliena. Corporis valetudinem quamlibet firmam, ro- 
bur, voluptates, ac ſpeciem omnem, tum ætas tum le- 
vis morbus aut oblæſio demoliuntur ; mors, quæ ſem- 
per impendet, totam ſuperbi cadaveris gloriam mo- 
mento extinguit. Finge animo aliquem vel hujus vel 


exacti temporis Narciſſum, aut Adonida, aut Ganyme- 


dem, vel Helenam, vel Venerem ipſam, num a funere 
iiſdem alia eſt ſpecies, quam fit excarnificatis illis oſſi- 
bus, qui ex latronum furcis dependent? Niſi forte pul- 
chriora eſſe putes cadavera, quæ ſub terra & ab ocu- 
lis noſtris remota, jam vermium nidi & pabula, quam 
quæ ad ventos ſuſpenſa compuꝶeeſcunt. Et tamen hu- 
fuſmodi res ſunt, propter quas tam dulciter inſanire ju- 
vat, & ſi ſuperis placet, 


Ov 


ragicus poeta) quam voce 


= FP == , . . ß I CO IEEE Px 


De Auimi Tranguillitate. 115 
Og veueos Tedas , Dn¹νꝑmd ue dy ans 
Toh d &jupt Eu TAY Ngover hAYER TAX) 
Hoc eſt, | | 
Nec fuit indignum Danaum Troumque eatervas 
- Tot mala pro tali longum tolerare puel la. 


Vita quoque ipſa tandem, quæ rerum cariſſima eſſe 


ſolet, num aliud eſt, quam perpetuus ad mortem cur- 


ſus? Et tamen miramur atque indignamur, cum ad 


' finem'curſus eſt qa qui perpetuo currebamus. 


Etenim, ut clepſydram non ſola quæ ultima excidit 
utta, ſed etiam priores exhauſerunt: {ic non tantum 
_— die, ſed toto etiam interjecto tempore emori- 
mur. Sed quia curſus terminum, hoc eſt, ſupremum 
ar opinionis errore longe adhuc abeſſe nobis per- 
uaſimus, vel quia animum ab eo cogitando avertimus, 
futilibus lætitiis falſum animum delinimus, incredibi- 
liter conſternati, cum curſum inopinato intercipi ſen- 
timus. Sed certe jam lata eſt ſententia, ducit nos o- 
mnes lictor, ademta eſt omnis effugii ſpes, | 


Serius aut citius ſedem properamus ad unam, 


In hoc tantum eſt diſcrimen, quod tu cras, ego fortaſſe 


hodie extinguendus ſum, Doctiſſimus meus Vintoni- 
enſis antiſtes Stephanus, perinde nobiſcum agi dicere 
ſolet, ut fa hic 2d rimum ab urbe lapidem, alius ad 


ſecundum, & ita deinceps ad certum aliquem termi- 


num fit ſtrangulandus. Quz ergo gementia eſt, rem 
tam fragilem, & ex cujus productione tantum hauri- 
mus calamitatum, tanti facere & tam ꝑerdite adama- 
re? Animiſne inflabimur precarii ſpiritus animalgula, 
& longas inchoabimus ſpes, nag nos facturos 
minitabimur, cum ex tam tenui filo omnis hæc inflatio 
atque rerum noſtrarum ſuperbia dependeat? Ergo cum 
tanta fit bonitatis cxilitas in iis, quæ tum ad corpus, 
tum ad fortunam pertinent, ab 1is & animum & ocu- 
los ad cœleſtia & ſublimia attollamus, & o6wz, hoc eſh, 


* . 


© '-, * 
. * 
* 


'corpotum ſpecies, Ridemus canem Æſopicum, qui 
abjecto eo carnis fruſto, quod dentibus tenebat, ſe 


116 Flor. Vol. Dialogus. 


corpus annie (quod eſt ſepulchrum) eſſe intelligamus 
mentis: ex quo tamen ſapientiæ beneficio adjuti caput 
proferre poſſumus, & ſupernarum rerum qualicunque 
aſpectui adſueſcere, non aliter (ut inquit Seneca) quam 
oprfices ſolent, qui ex alicujus rei parum conſpicuæ in luce 
maligna inſpect ione, ubi oculos defatigarunt, prodeunt in 
apertum illuſtrium rerum intuitu oculos recreaturi. Hunc 
ad modum niſi nos ſedulo exerceamus, ſemper cum il- 
lis, qui in ſpecu Platonica vincti has rerum umbras 
admirantur, commorabimur. Plato ſane philoſopho- 
rum longe religioſiſſimus corpora omnia rerum incor- 
porearum umbras eſſe duntaxat ſtatuit, & corpus cum 


affectibus ſuis obſcure ſpecus & vinculorum vice eſſe: 


1 fir, ut verarum rerum aſpectum perferre non poſ- 
1mus. Ac, ut dormientes fallacia illa fomniorum viſa 
deludunt; itidem & nos vigilantes circumfufa hæc 


. 
merfit in aquam, umbram captans quæ majuſcula ap- 
parebat. Ridemus item & aves ad uvas quas Zeuxis 


pinxit devolantes: & non animum advertimus, noſ- 
metipſos longe turpius a circumfuſis his verarum rerum 


umbris decipi: & unamquamque rem hoc eſſe pretio- 
ſiorem, quo longius a corpulentia abſceſſerit. Socrates 
apud Xenophontem hoc argumento ſatis evidenter o- 
ſtendit, omnem hominis dignitatem eſſe ex animo : 
quod ſimul atque is corpus deferuir, etiam cariflimo- 
rum aſpectum ferre amplius non poſſumus, ſed ſtatim 


tumulo cadavera obruimus. 


DEMETR, Fac quæſo iterum audiam verſus illos, 
quibus juvenem tibi amicum in amores prolabentem ut 


ſe contineret nuper admonuiſti. Nam tale aliquid, qua- 
le nuper explicaſti, mihi complexi eſſe viſi ſunt. 


FL OR Nimium longe evagarer, fi iſtuc facerem: 
ſed ut ne omnino fmuſtra rogaveris, eorum paucos re- 
eitabo. , 


Ecquid 


c 
— 
1 
e 
7 
— 
8 


— 


1 


De Anim? 7 ranquillitate. 117 


Ecquid amas, qui corpus ama, niſi putre cadaver, * , 
Quad tegit in pauces blanda figura dies? 
Negligi infelix animum, licet omni in ipſo 
Sit poſitus noſtre nobilitati honos. ü 
Hic ſapit, hie porn eſt rerum cognoſcere cauſſa, 
Et terry poſits ſe ſuper aſtra vehit. 27 55 g 
Nec levi hæc, quam adfert animo ſapientia, laus eſt, 
Si rerum expendas callidus ingenium. 
Non habet hoc quicquam, quamvs habet omnia, majus 
Aurea qui cali dirigit aſtra Dew, | 


FRANC, Ne Demetrio noſtro in amandis tuis ſtu- 
diis cedere videar, referam ſingularis illius tui carmi- 
nis, quod recens compoſuiſti, partem, huc proprie per- 
tinentem : adeo enim ea deleCtatus ſum, ut ad verbum 
teneam : ita enim ſcribis: | 


Quicquid luminibus vides, 

Et quicquid manibus tangis amabile, 
Cuncta hac pulvs & umbra ſunt, 

Et nofty brevis hujus mera ſomnia, 


FL O R Habeo profecto gratiam utrique veſtrum, 
ſed tibi præcipue Franciſce, qui noſtra hæc, licet humi- 
lia ſint, ſtudia eo ſis dignatus honore, ut etiam ſcripti- 
onis noſtræ partem ediſcere ad verbum, & memoriter 
pronuntiare te non piguerit. Sed ad rerum explicati- 
onem redeamus. Jam vidimus quæ ſint fallacia & exi- 
gua admodum bona: nunc breviter nobis quæ vera 
& magna ſunt percurrentur. Eſt autem hoc commune 
omnibus animi bonis, ut propter excellentiam fuam 
hominem bonum reddant & perhciant, Horum ipſo- 
rumque altera ad ingenium pertinent, quz ſunt ſapi- 
entiz ſtudia : altera pertinent ad voluntatem, quæ 
ræclaris quibuſdam habilitatibus inſtructa nullas ha- 
t appetitiones, niſi honeſtas. Et quoniam callidi re- 
rum eſtimators, ut ait Cicero, prata & area magno æſti- 
mant, eo quod buic paſſeſſionum generi minime quaſi noceri 622 
/it : merito nobis plurimi ea ſola facienda ſunt, _—_ unt 
upra 


4 


118 Flor. Vol. Dialogs: 


| ſupra tempus, atque fortunam poſita: qualia diximus 
| ea eſſe, que ad animum pertinent. Et ut in priſtinis 
Ch  veltigiis quodammodo perſiſtamus, verum aurum ani. 
[ mi credamus eſſe ſapientiam : quod cum ex facris li- 


i bris, tum ex Platone diſcere licet : apud quem in Phæ. 
1 dro Socrates ſic votum concipit: Amici Pan & alii qui 
1 locum hume colitis Dii, date mihi ut intus pulcher efficiar : 
I & quecunque extrinſecus habeo intimi fint amica. Divitem 
= autem ſapientem ſolum exiſtimem: tantum vero mihi. ſit uri, 
| 8 nec ferre nec trahere queat alius, niſi vir temperans, 
oc extremum dictum puto, quod Dei fit immenſa ſa- 
pientia, quam nefas eſt optare: intemperantium nulla, 
vel nimium exilis: temperantium magna, & quam 
conyeniat a Deo poſtulari. Veram item potentiam, & 
verum Wy ow exiſtimemus, affectus habere in pote- 
ſtate, & barbaras cupiditatum gentes rationis frenare 
imperio, & fic animum virtutum communire præſidiis, 
ut nullis poſſit fortunæ telis debellari. Nullam turpem, 
\ aut damnoſam eſſe ſervitutem ducamus, præterquam 
dum divina noſtri pars obſequitur affectibus. Non e- 
nim externus hic ſtrepitus, aut fortunæ fulgor, ſed in- 
victa animi virtus eſt, quæ veram conficit excellenti- 
N am. Nemo, inquit Seneca, ex iis, quos purpuratos vides, 
n mags felix eſt, quam ex ills, quibus ſceptrum & chlamy- 
dem in ſcena fabule aſſignant. Homines ſi aſcititis orna- 
ments & fortune mendacis detractis eftimes, ſolus ille 
magni eſt 75 erettn luminibus gladios micantes videt, & 
ſeit ſua nibil intereſſe, utrum per os anima, an per jugulum 
. exeat: qui admonitus corporis inſtare tormenta, & formidi- 
nes eas qua tyranns infuria attulerit, ſecurus illud ſecum 
repetit, 2 


LY 


Non ulla malorum, Wy 
1 O virgo, nova mi facies inopinave ſurgit. 
HMHMiuc eſt illud poetæ cognominis Senecæ in Tragœdiis, 
1 Men; regnum bona peſſidet : 
al Hee regnum ibi qui/que dat. "x 
| 2 4 We 


4 - — p = I * 2 
— ͤ ⅛w. — —— a . 
» * 


\ 


De Anm Tranquillitates 19 
Fr perquam appoſitum eſt, quod Plutarchus ſeribit, 


| cum ſtulti exiſtimant divites felices, perinde efſe, as 


tum pueri beatos putant nebulones miſeros, cum in ſcena ſal» 
tant aures induti veſtibus, Vera gloria eſt, re ipſa niti; 
non pendere ex vulgi & imperitæ multitudinis opint-: 
onibus. Ad eam refs & compendio, quemadmodum So- 
crates præcepit, ibimus : {i tales eſſe ſtudeamus, quales 
haberi volumus. Sed quoniam ea, quz ab hominibus 
etiam ex merito contingit, & temporum & locorum 
anguſtiis eſt definita, & fatali quodam interitu evane» 


cit : opera danda eſt, ut colenda virtute nos ſuperis 


gtatos efficiamus, ex qua una re ſolida & ſempiterna 


claritas exiſtit. Cur autem neminem habere debeat ma- 


, pond ſtudium notninis ſui in honorem adducendi, in- 


| 
| 


a, cum erit locus, latius explicabitur. Vera nobilitas 


non eſt, ſummo inter homines naſci loco: neque is ve». 


reilluſtris eſt, cui nihil fit præter id, quod ex bulga 
matris attulit. Verum, {i quis magna animi contentione 
mentis defendit dignitatem, & ſollicite cavet, ne dege- 
neri ſord ium hujus vitæ amore natalium claritati, hoc 
eft, coeleſti animorum origint obſcuritatem aliquam 
offundat, is demum vere & ſerio nobilis eſt. Et quo» 
niam omnis verz nobilitatis fundamentum eſt virtus, 
quiſque ea 8 eſt, eſt procighe nobilis. Merits 
itaque apud Salluſtium queritur Marius de impudentia 
quorundam, qui cum iꝑſi ignavi & ſocordes eſſent, nobles 
tamen haberi poſtulabant, propter majorum ſuorum virtutes : 
& tamen illud ipſum Mario non concedebant propter ſuuns, 
quod fibi ſumebant ob alienum, Vulgi hie error eſt, nec hee 
nemina, (ut ait Seneca) Eques, Servus, Libertinus, ſunt 
nata niſi aut ex ambitione aut injuria, Verum robur eſt 
animj magnitudo, nihil præter turpitudinem extime- 
ſcentis, & indigne , quodammodo ferentis ſe diutius 
intra abjecti hujus corpuſculi anguſtias concludi, in 
27 nikil fit aſpici dignum præter artificis ingenium. 

t profecto erumpere conaretur, niſi nature id legibus 
vetitum eſſet, excelſus & fortis animus. Luctari cem 


aſſidue 


120 Mor. Vol. Dialogus. ' 


aſſidue cum fortuna, & non ſuccumbere ; & non modo 


non timide, ſed etiam cupide, cum res poſtulat, ſe pe- 
riculis offere; neque mortis metu ullas defugere diffi- 


cultates, que {int cum honeſtate conjunctæ, magni 


roboris, & generoſi animi indicia ſunt illuſtria: & con- 


tra, ut Poeta ait, 


Degeneres ani mos ti mor arguit.— 


Vera ſanitas eſt, cum non labefactatur ſalutaris illa ani- 


mi conſtitutio, quæ tunc adeſſe intelligitur, cum ſen- 


ſus & appetitiones non diſcrepant a ratione: cum mens 
Deo paret, affectus item menti: fic, ut nulla fit in illis 
anticipatio, quæ rationis judicium non exſpectet; ne- 
que tarditas aut mora, cum imperata ſunt faciunda. 
Hæc obedientia eſt, quæ conficit harmoniam illam vi- 
rium, quam ſanitatem vocamus. Ea ſi deſit, quantaſ- 
cunque corpus vires habeat, non aliter quam furioſi, 
aut phrenetici Seneca validum eſſe ait. Ec quemadmo- 


dum corpus #grotum, dum non admittit quod ſuum 


eſt, multarum abſurdarum rerum gignit appetentiam; 
ita ægrum animum vel ex hoc deprehendas, quod vo- 
torum novitate ſemper inquietetur, & curis d iſtrahatur 
variis. Formam item hominis ex animi luce atque fi- 
gura æſtimandam judicavit Socrates: qui poſtquam 

jutius puerum praſtanti forma frlentem coiituitus 


eſſet: Loquere, inquit, «dolefcens, ut videam te: perinde 


ac exuvium duntaxat hominis fit corpus hoc, aut figu- 
ra, quæ digito demonſtrari poteſt, & mens cujuſque 


fit ipſe. Formoſi ergo ſumus, cum nulla morum pra- 


vitas anime partium convenicntiam lædit, nulla igno- 
rationis obſcuritas, aut corrupti affectus livor eum, qui 
ex virtutibus eſt, colorum vigorem inficit. Voluptas 
ipſa cum ex adeptione atque ſenſu boni naſtatur, con- 
3 eſt, ut tum maxima ſit, cum id quod eſt 
optimum, parti illi, unde omnis ſenſus atque cogniti- 


_ enis vigor eſt, conjungitur. Deum enim beatiſſimum 


eſſe nemo negat; cui tamen non aliæ, quam — 
* unt 


De Animi Tranguillitate. 12x 
ſunt voluptates : quod etiam philoſophi magno con” 


c(ſenſu ſtatuunt, dum in ſeipſo aſpiciendo zttrnam de- 


git ætatem. Imaginem ejus ſibi dat animus noſter, dum 
ſe ſublimium rerum cogitatione & veritatis indagine 
aſcit & oblectat. Cogitur idem interdum ob domici- 
fi hujus ingenium quieſcere, aut in rebus verſari hu- 
milioribus. Sed quemadmodum radii Solis, quanquam 
terram contingunt, hærent origini ſuæ: ita nobis fic 
terrena ſunt inſpicienda, ut perpetuo cceleſtis originis 
memores nos a præſtantium rerum complexu divelli 
non patiamur. Falſa ergo eſt homineque indigna ea 
ſententia, © 78 wndev ogordy ndtc@-. gi: hoc eſt, in 
ſapiendo nihil vivitur dulciſſime, Tanquam ipſa ſapien- 
tia, quæ una ſolidi gaudii mater eſt, veris voluptatibus 
officiat. Nemo tam mente captus eſt, ut, etiamſi illi id 
integrum eſſet, omnibus per omnem vitam corporis 
yoluptatibus fine interpellatione ea velit lege frui, ut 
nullum interea ebrum ſonſtitn habear, prxter eum qui 
in belluis vel pueris ineſt: quod ſane Nene oſten- 
dit, deliciarum præſtantiam ex ratione naſci. Sed quia 
mentis qualiſcunque uſus nobis eſt perpetuus, eum mul- 
to minoris quam oporteat æſtimamus. Facta jam eſt 
de veris bonis (ut opinor) fides : & oſtenſum eſt, quan- 
tum inſit inanitatis in iſtis fortune ludibriis, quorum 
fulgor exoticus atque adventitius eorum duntaxat ocu- 
los perſtringere ſolet & decipere, qui ſapientiæ ſunt 
inanes, nec ſe totos aliquando in rebus contemplandis 
perſpiclendiſque poſuerunt. Conſtat item veris & ſoli- 
dis illis bonis onerandum complendumque eſſe pectus. 
Nunc ſi pauca aliquot verba, tanquam coronidem, 
addiderim, columnæ hujus explicationem deſinam. 
Hæc qux vere bona ſunt, ſapientia, moderatio, & ma- 
gnitudo animi, etſi inter ea alia alils præſtant: omnia 
tamen ob id unum bona & excellentia ſunt, quia illo- 
rum poſſeſſione atque uſu, proxime referimus illud 
ſummum atque unum bonum Deum: talemque ipfa 
animo noſtro ſtatus dignitatem conferunt, ut ille inte- 


R rim 


EN 


oy o \ l — h 
* — -—_—— 


L p — 
» 
— K OO_— — — 
I 


ici cupiunt, dum ſummopere vitatur 


142 Flor. Vol. Dialogus. 


© 


tim nihil evariet ab illa quz in Deo er imo que 
di 


ipſe Deus eſt, bonitatis forma, que i i dicitur. Ad 


| kunc quo propius unumquodque, tanquam pulchri at- 


que boni πνινπνννπιπ accefierit, hoc venuſtius eſt atque 
amabilius. Ex hac autem notione, quæ in promtu eſt, 
eveſtigio conſequitur, illa etſi magna, imo ingentia 
bona ſunt, non tamen prorſus & abſolute eſſe propter 
ſeipſa expetenda, ſed feferenda Fo ad Deum ipſum, 


Niſi forte tam vecordes ſimus, ut hic imaginem potius, 


quam rem (quod quilem fine ſummo ſcelere non fit). 


complectendam putemus. Malto haud dubie, imo extra 


cgomparationem generoſius atque ſanctius ſenſerunt 


Philoſophi, illi qui in ſcientia aut virtute ſummum bo- 
num collocarunt, quam minutuli illi & plebeii, quibus 
Placuit in externis quieſcere. Veruntamen eoſdem ul. 
terius r fuifle conveniebat, donec petventum 
eſſet ad ipſum omnis boni fontem Deum, unde emne 
aliud, quod vel eſt, vel bonum eſt, & ut fit, & ut bo- 
num fit, habet. Nonne delectatio quam ex luce aſpici- 
enda percipimus, ipfi luci unice accepta referenda 
eſſet, ſi lux ejus eſſet generis, ut ipſa nobis una & ocu- 
los conferret, & ſeſe pro arbitrio tum offerre, tum ſub- 
ducere poſſet? Quocirca & ipſa viſionis ejus, quæ bea- 


titudo dicitur, dignitas omnis ex re objecta, hoc eſt, 
ex Deo eſt. Animus itaque noſter, qui magnitudinis 
& excellentiæ 2 atque incredibili - 

tur, ita ſecum 

cula quædam ſum duntaxat, quamobrem omne meum 
bonum in te uno, magne Deus, qui tota, imo infinita 


ore tene- 
atuat oportet : Equidem mentis parti- 


* 


mens es, agnoſcendo, venerando, atque amando poſi- 
tum eſt: imo verius ipſe omne mtum bonum es: atque 


Hoc ipſum, quod te agnoſco meum bonum eſſe, ideo 
bonum eſt, quia puriter tibi id, quod tibi jure debetur, 


tribuitur: imo hoc ipſum quod jure fit, 'ideo jure fit, 
quia tu jus atque rectum omne es. Hzc procul dubio 
officii ratio omnino neceſſaria eſt iis, qui ſe ſerio per- 
illa laudis com- 

| munica- 


De Animi Tranquillitate. 123 
municatio, qua mentis noſtræ corruptio & ſuperbia 


communiter cum Deo uti perpetuo eonatur, & dum 


nullam in nobis partem gloriæ hærere volumus. Huc 
fortaſſe pertinet, quod myſtica illa amatrix in Canti- 
cis, poſtquam luſtrata omni urbe dilectum inveniſſet, 
tenuit: nec dimiſit, donec introduxi et in domum matris 
ſue, & in cubiculum genitricis ſue. Siquidem poſtquata 
'videmus Deum ipſum omnis boni fontem efle, imo 
ſolum omne bonum eſſe, cur non uni illi omnis boni 
laudem n : neque unquam ſiſtimus gradum, 
donec a | | 
perventum ? Nec vereor, ne hic procul extra philoſo- 
phiæ ſepta ſim egreſſus: cum nihil hic mihi dictum 
fit, quod non 1 {1 ſuis principiis atque 
inſtitutis ſtare velint, ſint facile cod Sed De. 
metrius noſter ſe ( ut video) comparat ad difficultati 
alicujus propoſitionem. Quid ſubhæſites Demetri, l- 
bere effare. 1 | 
D EME T R Etſi tibi de bonorum animi digni- 
tate facile aſſentior: ea tamen ipſa amitti poſſunt. 
Neque enim inficiabere, fæpe ex ſtudioſis proven fieri. 
Et ut perpetuo duret cum vita probitatis 
mnia tamen videtur ipſa mors extinguere. Quod idcireo 
dico, quia tu viſus es bonorum animi . præ- 
ſtantiam, quod ſecus atque eſt in corporis ſuavitatibug 
perpetuo & æternum permaneant. ? 3 
FL OR. Fac illud tibi in memoriam redeat, quod 
ſupra dixi de animi divitiis, ut ſint ſupra fortunæ do- 
minatum : poſſumus quidem nos ſponte noſtra deſerete 
officium : ſed ad ejus diuturnitatem hoc nobis ſatis eſſe 
debet, quod nihil inviti contra officium facimus. Er 
haud ſcio, an quiſquam qui de principio recte de virtu- 
te ſenſerit, aliquando ejus ſtudium omne prorſus depo- 


ſuerit. Interveniunt lapſiones quædam etiam in præ- 


ſtantiſſimis ingeniis : ſed non temere adeſt pervicacia. 
Nec temere obdureſcit is, qui ſemel perfecte tenuit 
quid eſſet honeſtum. Nec me fugit, proverbio etiam 


/ 


omnis præſtantiæ W atque auctorem ſit 


udium, o- 


C * * 


124 Flor. Pol. Dialogas. 

laudatum illud Neronis quinquennium, quo ille toto 
incomparabilis continentiæ Principem præſtitit: pot 
nihil unquam natura crudelius aut monſtroſius vidit. 
Verum interdum deſunt occaſiones proferendæ malitiæ, 
ut dum (ut eſt apud Terentium ) ætas, metus, mag iſt 
prohi bent. Oſtendunt item ſe ingenia, ſed non niſi poſt all- 
quod tempus: ut arbores quædam ſunt, quæ ſerius 
fructus edunt. Itaque ipſe nunquam Neronem aliquem 
ne principio quidem vere bonum fuiſſe autumo, aut ſo- 
lidum habuifle de virtute judicium. Sed homo animal 
eſt appoſitiſſimum ad ſimulationes, quibus facile eſt 
hominibus imponere, qui penitiores animi partes & 
cor non vident. Verum faciamus virtutem prorſus 
amitti poſſe: faciamus item eandem (quod tamen 
falſiſſimum eſt) cum vita extingui: certe tamen nun- 
quam non ſapientiſſimis quibuſque probabitur illa ſen- 
tentia, 


Ia quidem virtus ſibimet pulcherrima merces. 


Debet enim ( ut ait Cicero) nos ipſa ſus illecebrs trabere 
ad verum decus. Et quamvis extinctis nobis, ad nos (ut 
quidam falſo putant ) nihil portineat, quid de nobis ho- 
mines loquantur: nunc tamen certe dum hic vivimus 
(ut idem apud Cæſarem in ſenatu verba faciens divini- 
tus inquit) pertinet, nos tales eſſe, ut laudes noſtras nulla 
unquam obſcuratura ſit oblivio. Sed quæſtio iſta pertinet 
ad durationem animorum, de qua nobis nonnihil in- 
fra dicetur. In ſumma, ſi magnanimis omnis pro li- 
bertate contentio eſſe Jebet. conveniet nos libenter fi- 
dem habere iis, quæ de bonorum animi præſtantia 
ſunt expoſita. Quandoquidem ſimul atque aliquis 
- aliud præter honeſtum magnum bonum eſſe judicar, in 
fortunæ venit poteſtatem, & alieni fit arbitrii. Nihil 
ergo difficultatis in ſe habet hæc perſuaſio, & firmiſſi- 
mis eſt ſubnixa rationibus, & incredibiles parit utilita- 
tes, Ad tertiam deinde columnam adductus fui, cu- 
jus inſcriptio hæc erat. 
| | Or 


= - = 


| tuum eſſe exiſtimabas id, 1 re vera fortunæ, & 
1 idi 


De Animi Tranquillitate. 125 


OT NOMIZESOAI TA AAAOTPIA IAIA 
EINAl. 


qua admonemur. NE QUA, ALIEN A SUNT, PRO: . 
PRIA AUT NOSTRA ESSE PUTEMUS. Ex 
proxima rerum explicatione conſtitit, corporis & for- 


tunæ bona, vel bona non eſſe, vel certe non eſſe ma- 
= bona. Jam demus illa eſſe qualiacunque bona: 
ed quid hoc nos juvare poteſt, cum noſtra non ſint, 


nec nobis mancipio & nexu proprie data: fed ſemper 


proalieno arbitrio ultro citroque ab hoc ad illum com- 
meantia ? Noſtra itaque bona ſunt, cogitationes a 

petitioneſque honeſtæ. Hæc libera ſunt, nec aliunde 
impedimentum admittunt. Opes, valetudo, glori 

& reliqua id genus, ideo fortunæ eſſe dicuntur, pork: 
nobis imprudentibus tum adveniant, tum adimantur. 
Si igitur (ut docet Epictetus) id ſolum, quod tuum re 
ipſa eſt, tuum eſie exiſtimabs : & aliena etiam que ſunt, 
aliena efſe duxeris : voti tun (quod ſane non parum eſt ) 
obſtare nemo poterit, neminem culpabis, totius vitæ tuæ 
cucſus inctedibilis cujuſdam libertatis plenus erit. Sin er- 
rore aliquo ment, qua aliena ſunt tua eſſe tibi perſuaſiſti : 
in perpetuas teipſum conjeciſti anguſtias. Certo exſpecta- 
bis quz ventura non ſunt, plurima tibi promittes, quæ 
ex animi ſententia non ſunt proceſſura: unde pro- 
tinus animi exiſtunt ægritudines, debitum ſane ſtultitiæ 
tux premium. Tum Deum, tum homines iniquos 
efle querere, aut rerum imperitos, qui non pro tuo ar- 
bitrio tui rationem habuerint: cum tamen ipſe & 
ſtolidus & iniquus ſis, qui contra quam ratio poſtulat, 
quod tuum non eſt, tuum eſſe aut putaris, aut volueris. 
Præd ium aliquod tibi vi extortum eſt, pecunia fraude 
ademta, arca expilata eſt: his acceptis damnis gra- 
viter ingemiſcis, Et cur ita obſecro, niſi quia falſo 
[ti 


non tuum fuit? Repoſcit illa quod dedit : rede 


* 


A a. N 


An. 


$26 Flor. Vol. Dialogus 


tu quod mutuo aut commodato paullo ante acceperas 
At dices, Etſi mutuo acceptum poſſederim, non con- 
ater amen jo aut tam cito repoſci, aut per frau- 
dem vel vim eripi: idque multo indignius eſt, ſi 
amicus ſit habitus, atque ex ſinu fuir is qui fefellit, 
Stolide, an illud te fügit, nullum fuiſſe condictum 
tempus, nullum præſeriptum diem ad quem redderes: 
ain potius rem ea tibi creditam lege, ut qua viſum ef. 
ſet hora, & per quos, & quomodolibet repeteretur ? 
Ee 


Ee quid tua refert (ut ait Epictetus) quals fit *, per 
quem creditor commedatum repoſcit, aut nomina exigit: im. 
probus ſcilicetne an probus fit de repetunds ad te miſſus 
Nuntius ? E enim cauſſam hæc ſunt: in fortunæ, 
quæ credidit, arbitrio hæc poſita ſunt: tu tantum no- 
mina quo animo expedi. Alius te fortaſſe, etiam nul- 
lo tuo merito, vituperat, & exiſtimationi illudit: ali- 
us in ekitium tuum, peſſundatis humanitatis legibus, 
iĩracunde incurrit. Hic tu protinus excandeſces, quod 
jamdudum honores tibi ab omnibus deberi, adeoque & 
eos tuos eſſe tibi perſuaſeris : quare illum, qui non de- 
fert, aut qui obſiſtit gloriæ, aut claritatem oppugnat, 
ꝓro hoſte & plagiario habes: nec conſideras, id quod | 

petebas, ex eorum numero, quæ extra te, quæque alie- 
ena ſunt, eſſe: eoque inconſulte & temere abs te factum, 
qui aliena, & quæ incerti ſunt eventus, certo exſpe . 
is. Hic te ut ſtupidum aut deformem irridebit: 
quid tum? Ille contemnet ut inopem, aut ignobilem: 
quid tum? Alius infamabit, & ad plebem traducet : 
quid tum? Num tu adeo conſilii inops es, ut pro- 
pterea teipſum totum ira conflagrare patiare? & non 
potius aliena fruere improbitate atque infania ? Ita for- 
taſſe illi apparet, loquitur ut ſentit. Næ tu ridiculus 
es, {1 idcirco fuccenſes, quia ille non pro arbitrio tuo 
de te ſtatuit, nec tanti te facit, quanti tu tibi videris, 
aut quanti fierĩ poſtulas. Num in manu tua eſt, rerum 
imagines in illius cerebro concluſas ſic conformare, at- 
que alienas cogitationcs in cam ſyllogiſmi formam di- 
r ſponere, 


neceſſaria laudum tuarum aſſenſio exſurgat? 


— 


De Animi Tranquillitate. 147 


ſponere, ut inde, {i ſuperis placet, eig aljqua, & 
f Hunc do- 
minatum in cogitationes ne Deus guidem ipſe fibi 
ſumit. Proficiſcuntur (fateor) injuriæ a ftultitia, 
Sed num illud in arbitrio tuo eſt, ex ſtultis fapientes 
reddere o Hoe vix in te iplo præſtas: vide fs tunc. qui 
id in alio p̃oſſis. Ex ſtultis autem quid eſt exſpectan- 
dum præter ſtulta & iniqua? Legum metus, & p 


narum acetbitas, reprimit interdum erupturas alioquĩi 


injurias, hoc eſt, ſtultitix fructus: verum arborem, aut 
radicem, hoc eſt, ſtultitiam tollere nequeunt. Socra- 
tes apud Xenophontem in ejuſmodi offenſionibus aliam 
quandam leniendi animi rationem attulit. Is cum ami- 
cum quendam indignabundum conſpexiſſer, cauſſam 
eſt percontatus. Tum ille prolixe queſtus eſt apud So. 


cratem de quodam non ita pridem a ſe officioſe ſaluta- 


to, qui tamen videns & prudens officium non agnoviſ- 
ſet, neque reſalutare fit dignatus, quin potius contem- 
ſerat, quam vis vetus alioqui {bi neceſſitudo cum co» 
dem inteft᷑ceſſiſſet. Eo, inquit Socrates, tu ſtomacharꝶ, 
propter quod te plurimum gaudere oporteat, ut qui alio offi- 


ecioſſor & bumanior fis inventus? Ad hanc normam debe- 


mus nos improbitates & injurias alienas in noſtrum 


commodum convertere. Cato ille Cenſorius dicere fo- - 


litus eſt, Stultos ſapientibus majori emolumento eſſe, quam 
contra ſapientes fint ſtults: propterea quod ſapiens inſpi 
ciendis fatuis facile videt, quam pudendi ſint illorum 


errores : eoque ſedulo cavet, - ne quando ſimilis eo- 


tum fiat. Sed ſtulti non eo ſunt ſenſu, ut ex ſapientum 
vel ſermone vel exemplis fructum aliquem capere poſ- 
ſint. Sed ut ad ſuum iter calamus abertare incipiens re- 
vocetur, familiaria & quotidiani uſus exempla tracte- 
mus. Vocaris ad convivium vel epulum, ubi tibi locus 
ex dignitate tua non conceditur, is inquam quem vel 
genus, vel opes, vel ingenium, vel virtus, vel meritum, 
vel alia quæcunque tua excellentia, propter quam tibi 
places, requirit. Alius, qui tecum comparandus non 


apparet, 


l b 


128 Hur. Vol. Dialogus. 


apparet, accumbit honoratius, tibi prælatus eſt, Pulſas 
item fores ædium principis, aut alicujus primarii viri: 
non admitteris, negligeris: interea ſuperveniet homo 
teruncii, cui mox & ipſum conclave patet. Hic tu indi- 
pnabere? Neſcis quanti hic facilem ſermonis vel zdi- 
um aditum, aut. ille potiorem in accubatione illa epu- 
lari locum emerit. Alii cognatio intercedit cum adium 
domino, aut convivatore illo: alius mercedula addy. 
tus ſe præbuit miniſtrum ſceleris : alius adulatione, a. 
lius perjurio, alius arcano, & ſæpe turpi miniſterio ad 
ejuſmodi gratiam atque honores ſcandit: & tu, qui 
nullo tali obſequio vel ratione principem, vel conviva- 
torem demerueris, nec maleficium ullum ejus gratia 
faciundum ſuſceperis, paria cum illis, qui quo jure, 
= injuria, vel demeruere, vel ſuſcepere, ex{peCtabis? 

um in forum cupediarium, aut macellum venis, ſi 
non avem, olus, aut cupedias domum aufers, ut illi 

ui pecuniam dedere, te qui nullam dederis. non ni- 
b mente captus ſis, ea fes male eſt habitura. Cur ergo 
tibi zgre eſt, ſi in re aliqua, pro qua pretium non de- 
deris, ille tibi antepoſitus eſt, qui pretium perſolvit 
At tu fortaſſe, tecum interim muſſans, virtutes tuas, 
aut alia quædam tua merita, quæ tibi majora viden- 
tur, jactas apud temetipſum, propter quæ nihil non 
tibi deberi arbitraris. Illud tecum etiam expendas ve- 
lim, cum te in forum contuliſſes, gamaros aut turdos 
in ceenam comparaturus, num eo gladiolum aliquem 
quem domi habebas egregie fabrefactum, aut phaleras, 
aut exquiſitæ ſuavitatis citharam defers, & non potius 
nummos quorum uſus eſt cupedinarils ? Ita ille, a quo 
te injuria ſpretum quereris, non vittutibus fortaſſe, ſed 
certis quibuſdam obſequiis tibi negatos largitur hono- 
res. Sed tu rurſus hoc vitium eſſe dices, & improbita- 
tem cauſſabere eſus, qui virtutis rationem primam non 
habuerit. Primum virtus non curat ejuſmodi præmia: 
denide fortaſſe majora tua eſſe merita apud te ſtatuis, 
quam ſint re ipſa: poſtremo, ut ille improbus fit, tu te 
a | 12 


De Animi Tranquillitate. 129 


in præſentia non ad illum conferebas, ut illius caſtiga- 
res vitia, ſed vel ut cœnares, vel ut aliquem, quicum 
tibi agendum erat, convenires. Videndum quoque hic 
tibi eſt & illud, illius eſſe vitium, non tuum, eoque te 
angi non oportere cura ejus rei, cujus directio tua non 
fit. Sed certe quod male te habet, ſi te penitus excuties, 
eſt tui contemtus. Sa 
DEMETR. Vere iſtiuſmodi conſiderationes ma- 
gnum habent in omni vita uſum. Vidi & ego ſæpe ma- 
giſtratus non tam profanos, quam ſacros & antiſtires, 
ui beneficium & ſacrarum curationum doctrinæque 
Er multo facilius conferant in lenonem, aut pro- 
pinquum alicujus ſcorti, quam in præſtantiſſimos viros, 


& ad fungendum munera tam publica quam privata 


appoſitiſſimos. i] 

Fl OR Er tu Demetri, qui nuper fretus iſta formæ 
dignitate & ſuavitate ingenii operam nonnihil amori- 
bus dare viſus es, incidiſtine aliquando in mulierem, 
quæ Therſitem aliquem tibi prætuliſſet, quæque nulli- 
us pretii nebulonem per ſaxa & per ignes eſſet ſecuta? 

DEMETR., Diu eſt quod iſtuc militiæ genus de- 
ſerui, ipſeque me rude donavi. Vidi tamen profecto 
nonnullas ejus ingenii, eaſque & formoſas, & loco ſa- 
tis honorato natas, quæ procos vel Helena dignos faſti- 
dirent : quas nec munera, nec preces, nee tinctus viola 
pallor amautium (ut Horatii verbis utar) curvaſſet: 
quæ tamen eædem miſerum aliquem & d formem ho- 
muncionem, eumque vel morbo, quem populariter 
Gallicum vocant, obnoxium, vel podagricum, nulla 
famæ ratione habita, tantum non adorarent. 

FLOR, Quid cauſſæ fuifſe putes, niſi fortaſſe quod 
merita quzdam antegreſſa eſſent arcana, vel quod ſi- 
militudo quædam effer infelicis utrobique ingenii a 
temperamento vel ab aſtris profecta, quæ mentes & af- 
fectus alio, quam ſperari pofer. derivaret ; & effice- 
ret. ut Mopſo Niſa daretur? Inſipienter ergo admodum 
faciet, qui ob ejuſmodi ns aig angerur, aut qui ale» 

| aud 


1 8 
. "2 " 
ppm ———_—_—_— SA ˙ 
a 3 — 1 b = —— 0 l — 
— — — * fo = 


— oe  - aa 


_—_— 
1 


1 30 p Hor. Vol. Dialogus. 


num affectum, eumque natura ſua vagum, temereque 
deferri ſolitum, in ſe traducturum ſibi promiſerit. Plu. 
rimum itaque ineſt ſapientiæ in ejuſmodi cogitatione, 


_ ſolerter inter appetendum ponderat, quid noſtrum 
it, quidque alienum. Hic nobis mirifice imponere ſo- 
let cæcus noſtri amor. Nam, quia fi qua in nobis ineſt 
(ineſſe autem nemo non putat aliquid etiam magnum) 
vel corporis vel ingenit dos, pro eo quo nos ipſos 
amplectimur affectu, eam magni pendimus, ſemper in 
oculis ferimus: neque hoc contenti, itidem ab aliis fi- 
eri, aut certe heri debere exiſtimamus: nec illud no- 
biſcum expendimus, alios interea ſuis quibuſdam non 
abſimilibus ad ſuam ipſorum excellentiam cogitationi- 
bus pertinentibus, non ſecus atque nos in noſtris eſſe oc- 
cupatos. Siquidem non minus alii ſibi & cari ſunt & 
placent, quam nos nobis & cari eſſe & placere ſole- 
amus, 
H AY U HAY 5 weebTwr od view wy 
ATgciSau, inquit Achilles: hoc eſt, 
Uxoreſne ſuas ſoli ex mortalibus ardent 
Atr ide. | 


Ex hac agnitione eorum quæ noſtra non ſunt, repri- 
mitur vulgaris hæc ſuperbia, quz ex forma, viribus, 
opibus, aut natalibus exiſtere ſolet. Notum eſt illud, 


Faſtus ineſt pulebru, ſequiturque ſuperbia formam. 


Alius illud ſecum reputat, 


Aſt ego Cecropi des: 
qualis fuit & ille apud cundem poeram, 

A Iiflatus plenuſque Nerone propinquo. : 
Græcis item proverbium eſt, TIXTH Kor wv vBerw 
c H doin Si wer £5:0ias avorer, quod eſt, Parit ſa- 
tictds ferociam : & imperitia, ſi potentia fit adjuncta, 
inſani am. Verum (ut Epictetus ait) / equus, qui forma, 
viribus ac curſu valet, ſuperbiat, rations aliquid ſub- 
eſſe apparet : ſed ſi equi dominus eo nomine ſibi placeat, 
& de ſe magniſice ſentiat, ridiculus erit ; cum in equo, 

non 


is 


is 


* * 


De Animi Tranquillitate, 131 
von 312 domino dotes ule inſint, propter qua ſupercilium 
attollit, Non ſecus ſane corporis & fortunæ bona non 
noſtra ſunt, ſed animi ſapientia & virtutes. Sic vi- 


tis propria virtus eſt ubertas, non alligari aureis vimi- 


nibus. Equi item robur & agiliras non ſella aut phale- 
re: gladii, aciei ſubtilitas & firmitudo, non balteus 
deauratus, aut vagina gemmis diſtincta: navis, veloci- 


tas, forma ſolida & tractabilis. non 5 ro- 


ſtrum, aut tutela ebore cælata. Quare ſi ſuperbire aut 


animo inflari fas eſſet, id tum faciundum foret, cum 


nobis conſcii ſumus alicujus rei præclaræ, quiz 2d ani- 
mum pertinet, cujuſmodi eſt, perpetuo agnoſcere & 
revereri æternam illam divini numinis majeſtatem: 
fihili pendere hujus vitæ ſuavitates: mortem non ma- 
gnopere extimeſcere: bene mereri libenter de quovis, 
cum occaſio datur : non commoveri injuriis: animo 


non efferri ob ullam excellentiam. Verum, quia ſapi- 


entiæ ratio, & modeſtiæ item reſperſa eſt per omne 
officiorum genus, ſtolida illa & intemperans animo- 
rum inflatio locum illic non invenit. ubi vera virtus 
habitat. Ex eodem item fonte adjuvatur ille ani- 
mi candor, cujus curſus in nobis debet eſſe perennis. 


Videbis plurima adefie aliis, quz nec jipſe tibi dare 


poſlis, neque tibi ſint a 0 exſpectanda. Buic ęrit 
ingenii aut erud itionis excellentia : illi natalium clari- 
tas & ditionis amplitudo: illi opes & formoſa uxor: 


illi landes ex rebus domi vel militiæ geſtis. Nihil eſt 


quo hic cuiquam invideas, cum multis aliis de cauſlis, 
tum ob hanc, quod intelligas ea commodata eſſe, non 
proves eorum qui poſſident: — illi ſe tibi 
illi nominibus præferre non poſſunt: quod fi faciunt, 
jam ipſi ſe humiles & miſerandos efficiunt, & plane 
ind ignos quibus inyideatur, ex eo quod gravis illos jam 
corripuerit ſtultitia, qui ob exiha & non ſua bona in- 
tumeſcant. Tu contra perſiſtis excelſior in tua magni- 
tudine, qui illud animi bonum poſſides (hoc eſt, exili- 
um rerum contemtum ſapientem) quo non aliud ber 

EW | tans 


* N 9 


* 0 — 
* 
— * 


132 Flor. Vol. Dialogus. 


ſtantius homini contingere poteſt, & in quod fortuna 
jus non habet ullum. Merito itaque & facile fidem in- 
venire debet hc tertiæ columnæ doctrina, cum nihil 
illa tradat, quod non omnium, qui vel ſenſus commu- 
nis aliquid habent, confeſſione {it comprobatum. Poſt 


fe nobis obtulit columna quarta, cui hæc inerat ſen- 


tentia, 


AX PE KAI MATHN ITAPA TON EsneEN TH 


HETXIAN AITHSEIZ. 
Hoc eſt. 


TURPITERET FRUSTRA ABEXTER.- 
NIS REQUIEM PETES. 


Jam oftenſum eſt, oportere flagrans perficiendi ſui ſtu- 
dium. adefſe. Oſtenſum eſt item, & que vera ſunt bona, 
quibus quod volumus effici poſſit: & quæ ſunt, quæ 
quamvis bonitatis aliquid habeant, noſtra non - 
Jam jure proxime ſequitur admonitio, ne, contra quam 
pailim fit, tantum operæ ponamus in quærendis illis ex- 
ternis & alienis bonis, ex quibus nulla unquam futura 
fit animiexpletio aut ſaturitas. Eoque intelligendum eſt, 
plane animo intrinſecus eſſe quxrendum id, unde tran- 
quillior effici queat : & in mentis penetralibus id poſi- 
tum eſſe, unde abſoluta requies ſit exſpectanda. Eſt 
autem in promtu quadruplex ratio, cur animus ab er- 
raticis iſtis & mendicis excurſionibus ceſſare, & domi 
ſuæ ſe continendo, inde unde petenda ſunt vera bona 
quærere debeat. Primum, quod plerumque tam ſtulta 
ſunt noſtra vota, ut ea, quæ vel corpori vel animo, vel 
interdum utriſque ſint nocitura ſuperos flagitemus. 
Rem hanc Juvenale non facile alius melius explicavit: 
ita enim ſcribit : 
K '05 animorum 1 Sls 
Impulſu, & caca magnaque cupidine ducti, 
Conjugium petimus, partumque uxory : at illi 
Netum qui pueri, qualiſque futura ſit uxor. 

Profert deinde exempla & ruinas maximorum Princi- 

| pum, 


ww TL 


P 
R 
q 
F 
N 
ſt 
ul 
m 


De Aulmi T ranquillitate. 133 
pum, quos fortuna in hoc altius extollere viſa eſt, ut 


poſtea gravius præcipitaret. 


Quid Craſſos, quid Pompejes evertis, & illum 

Ad ſua qui domitos deduxit flagra Quarites ? 

Summus nempe locus nulla non arte petits, 

Magnaque numinibus vota exaudita mali gn. 
Profert item duos oratores, alterum Græeæ, alter 
Romanæ facundiz longe principes, quorum utrum- 
que | 


* 


Largus £9 exundans leto dedit ingenis fons, 


Fabulantur poetæ de Theſeo, ut iratus inter alia de 
Neptuno avo optaverit, Hippolytum filium 2 noverca 
ſtupri accuſatum perdi: quod dum impetraſſet, poſt, 
ubi falſum novercæ crimen patefactum eſt, in Maxi- 
mos luctus incidit. jure igitur, ut eſt apud Horatium, 

Terret ambuſtis Phaeton avaras 

Spes, & exemplum grave præbet ales 

Pegaſus terrenum equitem gravariis 

Bellerophontem. 


Animis autem officere indulgentiam fortunæ, notius 


eſt quam ut multis explicandum fir. verbis. Nemo no- 


ſtrum tam feliciter natus eſt, ut non plurimum ſit illi 
ſtultitiæ ingeneratum : fortunz benignitas adjuncta, 


plane ex ſtultis inſanos facit. Quam prudenter poetæ 
dictum eſt, | | 

Neſcia mens hominum fati, ſortiſque future, 

Et ſervare modum rebus ſublata ſecunds. 
Quam item appoſite dictum eſt Horatio, Fortunagus 
dulci ebriu. Præſtat itaque non raro fortuna tenui & 
obſcura, quam opulenta & illuſtri uti : niſi forte nos 
ea habeat dementia, ut probine, an improbi ſimus, ni- 
hil intereſſe putemus. Iſtud ſi bonis contingit, ut for- 
tunæ illecebris frangantur; profecto qui malis addit 
opes & gloriam, is febricitantibus miniſtrat vinum, 
bilioſis mel, cœeliacis opſonium. ee hic anna- 
les exemplorum vim infinitam. quid opus >. Wh 
5 | nali 


168 a 
134 Fur. Vol. Pialogut. 
nalibus, cum iĩpſi noftris oculis quotidie cernamus, ad 
0 paſſim voluptatum & vitæ inſolentiam eos 
educere ſoleat fortuna, quos amanter amplectitur? 
Omni igitur tibi pede (quod ajunt) eſt ſtandum, ubi 8 


illa blanditer arriſerit. Timeas Danaos, & dena feren- i > 
þ tes. Imo (quod de amore fugitivo Moſcho dictum eſt) 


i fy CHAN 08 ede. a 

2 xax0y 7h ix, Tt xeint S νꝭm ivvi. 4 

Hy d A&Y/ Hy Aci TT, Xagit omar bard jor dr N. { 

Mir ding ? Site Td yag mvel Tdvra Biganren n 

| Quod fi ofcula tentet, | i 

Qſcula prava procul fugia, ſunt labra venonum. p 

1 Cuncta precor capias, tibi do mea, dixerit, arma. d 

Ch Dona dolaſa cave, torn hee ferus inficit igns, I 

1 Deinde & illud moleſtum eſt, quod ſæpe optamus que | ; 

i ſiunt pugnantia, & copulari nullo pacto queunt: ut I 

j cum quis magnam vitæ partem vult in conviviis, & li- x 

| bidinibus, atque inter citharas degerc, & nihilo minus I f 

| præſtans in philoſophia, aut re militari haberi. Hac n 

i e re non incommode nos admonet apologus ille de , 
corvo, quem arbori inſidentem vulpecula ad radicem 

or poſita falfis laudibus inflavit, atque impulit ut de I * 

4 cantu etiam cum cygno certaret. Corvo dum canere Ii 

q occipit, præda, quam ore tenebat, decidit : quam mox f 

| arripiens vulpecula corvi glorioſos irriſit conatus, Fi- n 

14 nitimam ſententiam complectuntur verſiculi quicam, WW . 

= ui adoleſcenti mihi lecti ſunt, quos tamen non ſatis In 

| deliter cuſtodivi. Sed hi ſunt, vel non longe diverſi: I 4 

uſticus ex malo any ag oma legebat, f 

* 2 — dare urbano dona Taalas — c 

i! Aſt berws illetus fruttus dulcedine, malum = FT 

1 Tyranſtulit in laribus proxima rura ſus, e. 

4 Sed quia malus erat ſenior, tranſlata repente _ ev 

Aruit, & proles cum genitrice perit. | 1} 

| Tunc ſua trifis herus ſero vota improba damnans, 1 

 Uleetior fruftus ſpes ubi nulla Fuit, P 


tuo hic vivere: 


De Animi 7. ranquil litate. 135 


Et merito & ſuperum juſſu mibi contigit, inquit, 
Hoc, cui non fuerat carpere poma ſets, 


Nam ut in diſciplinis pleraque ſunt enuntiata, que 
disjunctionem — — — præferunt — 
tem: eadem ſi conjuncte enunties, abſurditate rerum 
aures continuo offendis: ut, ſi vel luce, vel tenebris 
zera compleri dicas, res nullam admittit dubitationem: 
li & luce & tenebris una compleri dicas, ſtatim te o- 
mnes hominum ccetus ſunt cum irriſione exploſuri. Ita 
in morĩibus multa ſeparata conſiſtunt, que fruſtra co- 
pulare ſtudeas. Et hoc eſt, 8 Evangelium 
dicit, Neminem ſimul poſſe duobus dominn, hoc eſt, Deo & 
Mammonæ (08 vox hic a Judaica lingua ducta) inſer- 
vire ; Chriſto & hominibus placere. Hinc eſt quod lau- 
des & præmia volumus fine labore: in tumultuoſa hac 
mundi parte any fine cura; homines eſſe, & perpe- 
apientes ſimul & amatores eſſe; & Chri- 
ſtiani & ſcelerati. Hic ſemper nos ponderare conve- 
niet, quid poſtulet decorum, ut ſummopere vitemus 
ſtultam hanc pugnantium rerum cupiditatem. Sunt 
plera que res, quarum in naturis nulla fit pugnantia, 
2 tamen ipſ&, ideo ad r duci non poſ- 
unt, quia vel vita brevis eſt, vel infirmitas humane 
facultatis eſt tanta, ut vel artium percipiendarum, vel 
munerum explendorum varietati #gre ſufficiat. Non 
enim magna & interior philoſophiæ cognitio reſpuit 


multarum linguarum peritiam, imo plurimum ab ea 
adjuvatur. Nec medicina & poetica pugnant: nec 


fortaſſe pontificatus & ſceptrum. Verum hæc non fa- 
cile in eodem invenias: propterea quod ea ſit præclara- 
rum artium ac illuſtrium munerum in homine difficul- 
tas, ut ſingulæ prope ut integrx conſiſtant, totum ſibĩ 


vindicent animum. Poeta aflidue ſe abdit in nemora & 


ſpecus, inter Muſas verſans. Medicus corporum noſtro- 
rum lapſionibus perveſtigatis, remedia comminiſcitur. 
Pontifex totus eſt in animorum curationibus, ad quas 

EX 


136 


nos ſæpiſſime 


* 
. 
* 


. Flor. Vol. Dialogus. 


ex tranquillz contemplatienis portu ſubinde egreditur. 
Profarius magiſtratus de civilibus cauſſis cognoſcit, & 
in præſentis vitz rationibus verfatur. Quo fit, ut 


cum nemo alterutrum plene præſtare poſſit, ſuperfluo | 


{abi quis utrumque uſurpet. Et hic ergo contrahenda 
eſt votorum immenſitas, & intra quoſdam rationis ter- 
minos-includenda. Poſtea & illud conſfiderandura eſt, 
fruſtrari illis ſpebus, quas tam ardenter 
& ambitioſe ſequimur. Quis noſtrum tam ſtupidus eſt, 
ut ignoret, veriſſimum eſſe, quod ait Homerus, 


Agen due voſf tre r rd. 

| 3 
Juppiter baud ſemper facit ut potiare cupiths, 
Verum ut eventus ex ſententia (interdum quod fit) pro. 


cedar, arque optatorum pars aliqua contingat : uſu ve. 
nit tamen ſæpe, ut rurſus opinione celerius auferatur, 


imo ut longe in diverſum cedat, & gaudium breve in 


er luctum convertatur. Celebratiſſimum cf 
mud apud Herodotum, & apud Plutarchum item, 30. 
lonis ad Crœſum reſponſum. Rex ille ob opulentiam iu 
credibilem exiſtimabat ſe a Solone prædicatum iri bea. 
tum. Verum ille, cui ſemper fortunæ inconſtantia 
(quod ſapientis eſt) ob oculos erat, pronuntiavir, Ne. 
minem ante hanc vitam exatiam beatum dici poſſe. Quod 
poſtea ſtolidus Rex a Cyro bello victus & captus, uſi 
ipſo verum eſſe comperir. 


ee penramſeo Ponsi, (ait juvenalis) 


Et Creſum, quem vox juſt: facunda Solonis 
\ Reſpicere extreme fuſſit ſpatia ultima vitæ. 


ue tamen propterea jure cum fortuna expoſtulare 
umus : quandoquidem, ut proverbium habet, im- 


N 
PO 


probe Neptunum accuſat, qui bis naufragium facit. 


Quis noſtrum non periculo ſuo doctus eſt, quam levis 
quam lubrica, & quam denique perfidiofa fit illa? 


Quem 
\ 


by 
* 


2 _ 7 „ 1 a e © a lon „ „ 


De Animi Tranquillitate. 127 

Quem non illa bolo etiam aliquando e faucibus erepto 
deluſitꝰ Et nos ulterius ab eadem quicquam certo exſpe- 
ctabimus? Cæca depingi ſolet, & ita vulgo apparet, 
ropter iniquiilimam munerum ipſius diſtributionem. 
be certe non illa cæca eſt, ſed nos, qui compertum ha- 
bentes illius ingenium quicquam illi confidimus: per- 
inde iraque facimus, ac ſi cæcus in eum qui videt im- 
n cæcitatis inſimulet. Sapienter itaque 


enecæ ſcriptum eſt, Ludos facere fortunam, & in hunc 


mortalium cætum honores, divitias, yratiamque prej icere: 


quorum alia inter diripientium mans ſeiſſa ſunt, alia infi- 


dt ſccietate diviſa, alias magno detrimento accipientibus fuo- 
runt, quibiſdam aliud agentibus inciderunt, quædam quia 
nims captabantwr amiſſa ſunt, Nulli, cui rapina feliciter 
ceſſit, gaudium diu duravit, Itague cum in theatrum ab ea 
ſpargi munuſculs vides, fuge. Nemo manum conſeret cum 
excedente ; nemo feriet exeuntem : circa præmium rixa eſt, 


de mus raptori bus ſocum. Sed adhuc reſtat hæc omnium 


potiſſima doctrinæ huſus ratio. Fac tibi eſſe Tantali 
opes, vel Arabum gazas: fac terreni orbis eſſe imperi- 


um: fac virgulam illam eſſe divinam, omnia pro nu- 


tu ſuppeditantem : non tamen {ic cupidinum hiatus, 
aut egeſtatis lacunæ compleri poterunt, non deſideri- 
orum reſtingui ardores; quin potius adauxeris: & quan- 
tacunque fiet acceſlio, erit quod dici ſolet, 75 S r 


err ˖ hoc eſt, iguem oleo extinguere, Vides id quod ait 


Cicero, Hemines his rebus circumfluentes maxime deſidera- 
re quæ habent. Siquidem ut ſcabĩoſum membrum ſem- 
per eget frictu, ita cupiditas nunguam ſatiatur. Hujut- 
ce rei rationem {1 requiris, illud tecum reputa, ani- 


mum incorporeum eſſe, adeoque ex verorum tum enti- 


um tum bonorum genere: guapropter hunc non maęis 
cxternis bonis (quæ ſupra verarum rerum umbras eſſe 
docuimus) expleveris, quam vacuum & eſurientem 
ventriculum eo epulo, aut 74x-/*-25i-, ubi omnis generis 
depicta duntaxat eſculenta apponantur. Tantùm tibi 


lit aur! atque gemmarum, ut ea pedibus conculces, ab 


— —— — — OC —_ —— 


— 


o 85 " 
g 


138 . + Flor. Vol. Dialogus. 
ea ipſa luxuria majora ſemper diſcere concupiſces. Et, 


uemadmodum Narciſſus ad ſui umbram in fonte vi- 
am inhians, 1 


Spectat inexpleto mendacem lumine formam, 
Dumgque ſitim ſedare cupit, fitis altera creſcit, 


Ira quicunque ſpem fine corpore amat, a redivivis cupi- iſ. 
ditatibus, atque aqua intercute, cujus fitis perenniter 
renovatur, oſt detentus. Alexandrum illum, cogno- 
mento verius quam re Magnum, illacrymaſſe fertur, 
cum audiſſet Anaxagoram de mundorum multitudine 
diſſerentem. Fletus cauſſam ab amicis rogatus, Nen vi, 
deor (1nquit) vobi merito flexe, qui cum mundi ſint pluri- 
mi, nondum unius ſim fatius dominus? N 


Aſtuat infelix anguſto limite mundi, 8 
* Ur Gyare clauſus ſcopulu, parvaque Seripho. 


Cernere eſt & ætatis noſtræ Monarchas, divina huma- 
naque miſcentes regnandi libidine, hoc eſt, ambitionis 
explendz gratia. Non vident majus jam onus humeris 
ſuis impoſitum eſſe, quam ſint ferendo: eoque potius 
rationes quzrere debere, cur alios in'oneris partem ali- 
quam admittant, quam tam iniquis & crudelibus modis 
imperium propagare. Non debent magiſtratus ſuis de- 
eſſe, cum vis externa adhibetur: ſed cavendum eſt, ne 
ſub prætextu juris, cupidirati aut privatis rationibus 
ſerviatur. Ergo, quod Seneca præcipit, oportet ſpes effre- 
natas, & animum nunquam preſentibus aut ſur boni con- 
tentum, ſed ſemper in futura eminentem, velut ſub vinculu 
habere, & id agere, ut divitias, voluptates, & honores, & 
guæcunque in expetendis habeſi ſolent, 4 nobi ipſis potius, 
quam a fortuna petamus. Sibi confidat animus, ſeipſo 
gaudeat, ſua ſuſpiciat, recedat quantum poteſt ab alice 
nis. ut ſe ſibi applicet: illud quod eſt apud Plutarchum 
perſuaſiſſimum habens, non magis animorum moleſti- 
am fortuitarum rerum affluentia levari, quam calceo 
gure? articularem morbum, aut annulo rediviam, aut 
| | LY” ' __ atade- 


De Animi Tranguillitate. 149 
diademate capitis dolorem. Sed, cum a natura nobis 


tributum ſit, ut vitam hanc tueamur, atque hæc tutela 
ſine externarum rerum uſu conſiſtere non poſſit; tan- 


tum hoc præcpitur, ne immodice & cupidius ad exter- 


na efferamur, tanquam illinc ſaturitas aut requies ali- 


| os animi veniat, Tantum quod #quum eſt moderate 
ſperemus, ad ea etiam quæ iniquiſſima ſunt nos com- 
parantes. Hoc certe magni eſt animi, magna iſta con- 


temnere, & mediocria malle quam nimia. Naturam 


ſequamur ducem, qux ſane paucis & parabilibus con- 


tenta eſt, Fines quoſdam frugalitatis ipſi nobis conſti- 
tuamus: aliis ſuas copias, aut excellentias iſtas vulga- 
res minime invidentes. Neque enim uni alicui ſuperi 
omnia concedunt: fed, ut de Achille dictum eſt Ho. 
mero, 15 8 : DS ; 
Ta ꝙ Le iv tore maTIE, re d A. 
an Quad eſt, 

Annuit hoc illi divum pater, abnuit illud: 

Nec immerito Platoni placuit illud Heſiodi, 


Niet 8d" iανν’ Gow matey Furey rene 
Oud" d £1 (raadyn e ν dαννε,νειν ,νι’ Wed. 
Hoc eſt, 
- TE . 4 . * L 
Inſipiens toto quanto plus dimidum fit _ _ 
Nefcit, & aſphodeli que fint vel commoda malve; 
O vite tuta facultas (inquit Lucanus) 


Pauperes anguſtique lares : o munera nondum 
Inteliectta Deum | 


Quod {1 non gravabimur ab externis, hoc eff, illis qui- 
bus vera religio ignora erat, frugalitatis exemiplum ſu- 
mere, audiamus eundem poetam, Catonis magni plane 
ſpiritus & ingenii hominis mores nobis defcribentem. 

Ii mores, hec duri immotæ Catenn 

Secta fuit : ſervare modum, finemque tenere: 

Naturamque ſequi, patrieque impendere vitam. 

Non fibi, ſed toti genitumn ſe credere mundo. 
Ea. = Hui 


roomy 


—_— 


140 Flor. Vol. Pialogus. 


Huzc epulæ, viciſſe famem: magnique penates, 
Summovi ſſe hiemem tecto: pretioſaque veſts, 
Hirtam membra ſuper Romani more Quiritu | 
Induxtſie togam : veneriſque huie maximus uſus, 
Progenies: urbi pater eft, urbique maritus, 
Fuſtitie cultor, rigidi ſervator honeſt: : 

In commune bonus, nulloſque Catons in actui 
Irrepſit, partemque tulit 7; nata voluptas. 


Multum fane appoſite Horatius auream dixit Medio- 
critatem : quæ tamen eadem ita accipienda eſt, ut ad 


paupertatem potius, quam ad opes vergat. Et, ut res 


noſtra omnis fit in vado, etiam dum pauca illa & pa- 


rabilia conſectamur, non inutile fuerit, nihil nobis 
unquam futurum polliceri, niſi illa Homerica modera- 
tione adjecta: 


Nine Geo E9;Awer Toy 2gaver guy EY OvTEss 
Dis ita viſum fuerit quos geſtat Olympus, 


Navigantes ita demum ſe in portum perventuros con- 


fidunt, f1 per ventos liceat: ita & tu omnibus in re- 


bus, fi ſapis, fortunæ verebere inconſtantiam: & que 
tibi Leta videntur (ut Naſonis verbis utar ) dum lequeru, 
fieri triſtia paſſe puta, Repentini enim & 1nopinati caſus 
proverbio huic, Multa inter os & offam, fecerunt lo- 
cum. Quocirca ſapiens (ut ait Seneca) nib! fibs pro- 
mittit de fortuna: ſed dicit, Navigabo, niſi quid inciderit : 
Prætor ſiam, aut Conſul, niſi quid obſtiterit, Hoc ſapi— 


entis eſt, non caſibus, ſed crroribus W41inum liberari: 
hou ille multo fir &quiore anim̃o, poſtquam fuerit 

eſtitutus, qui fibi ſucceſſum non promiſit. Conſe- 
quens ergo eſt, ut anguſtz ſpes, quantum attinet ad 
præſentis vitæ facultates, plurimum præſidii afferant 
contra timores, ægritudines, cæteraſque id genus ani- 


mi infractiones. Sunt equi nonnulli uſque adeo alacri 


& vegeta temperatura, ut {1 iis in itinere faciundo ha- 


benas remittas, ipſi ſe nimia celeritate conficiant: ita 
5 & 


wy HO „ Hao. an -e Rx r 


ane A. - A we 


was 8 X-*, 4 


De Animi Tranquillitate. I41 


& nos nihileſt quod celerius ad animi moleſtias pertra= 
hat, quam votorum nimietas: dum nunquam 11s. que 
adſunt contenti, ſemper ad nova & majora curſu infre- 


nato dementer proruimus. Vultis vos noſtram adver- 


(us Deum iniquitatem, & ingratos animos manu prope 
ipſa contingere? Qualem vos eum beneficiarium, & qui- 
bus tandem dignum eſſe præmiis ſtatuitis, cui, cum mul- 
ta & plurima etiam gratis acceperit, injuriæ loco eſt 
wn accipere potuiſſe: qui ſemper ad agcipienda in- 


at, acceptorum oblitus ? Tales profecto nos eſſe dif. 


fiteri non poſſumus, ut quibus perpetuo futura & aliena 
plus placeant, quam præſentia & noſtra. Sed quid ego 


diutius in hiſce ſermonibus verſor, cum ea hic, ſe pale 
| finf offerat rerum copia, ut uſu ipſo comperiam, non 


minoris ingen1i-atque curæ rem elſe, ampla & diffuſa 
concinne contrahefe, quam quæ per ſe ſterilia & angu- 
ſta ſunt argumenta copioſa & florente oratione dilatare 
atque amplificare. Et profecto jam claudenda mihi 
foret inſcriptionis hujuſce explicatio, niſi interea dum 


calamus ipſe velociſſime properat, nova qua dam, nec 


ea contemnenda (ut mihi videtur) ratio animum ſubi- 


ret, cur nunquam exſpectando & deſiderando animis 
pendere debeamus. 

FRA N C. Superior quidem diſputatio, etſi ſubtilior 
paullo viſa eſt, plurimum tamen placuit: hxc vero, 
quæ in praceptis poſita eſt, quod propius animorum 
curationem attingat, vix credas quantopere nos dele- 


| Ret : quare ne d: ras novam iſtam rationem proferre : 


de te nihil quod Yon ſit utile exſpectamus. 


FLOR, Natura duce ad hoc ferimur, ut, {i qua in 
nobis vel animi vel corporis deformitas inſit, eam ac- 
curate contegamus: ne, ſi prodita fit, noſtri exiſtima- 
tio, aut collecta prius gratia minuatur. Hinc eſt, quod 
etl1 re ipſa divites non ſumus, amamus tamen eo cultu 
incedere, qui divitias potius, quam paupertatem indi- 
cet. Mulieres informes & decolores, quæ gratiam 
captant amatorum, ſe comuat, colunt & fucant ſtud. 


oſius. 


ow . 

1 _ 
ND 1 
0 CE 


— EF 2 3 
KK. —— r 
— " 0 


7 


142 Flor. Vol. Dialogus. 


oſius. Et qui indocti ſunt, in hominum ccoetu & docti 
haberi petunt, clamoſius diſputant. In ſumma, oſtenta- 
mus ea unde laus, & celamus libenter unde vitupera- 

tio aut nominis obſcuritas oriri poſſit. Attamen neſcii 
& ignari præ ſtantiæ animi tueri opinionem, id quod 
fuit multo amplius & pudendum & celandum, inclufam 
pectore miſeriam, bonorumque omnium inopiam. aper. 
te & impudenter in cupiditates proruentes ad Solem 


. educimus, &, quod ſorices ſolent, nos noſtro indicio 


quales ſimus prodimus. Non eſt inſigniter divitis, par- 
vas utilitates & exilia lucra conſectari. Nec is, cui do. 


mi in vinaria cella magna lectiſſimi vini copia eſt re- 


poſita, vappam aliunde quærit. Qui aſſidue & cum 
ubet inter inſignes formas verſatur, non ne vul- 
pari aliqua ſpecie. Qui exquiſite muſices eſt peritus, 
indoctam & numeris vacuam cantionem contemnit. 
Carolus Cæſar ( ut auditione & fama accepi ) cum nu- 
per Veneti obtuliſſent, ſe illum, ſi vellet, conſcriptu- 
ros inter patritios ſuos, Satis, inquit, hucuſque putavi 
mihi eſſe ad generis nobilitarem Auſtriacam domum : 
quo fit, ut iſtam veſtram acceſſionem non magnopere 
morer. Perſpicuum quidem eſt hoc, & in vulgari pru- 
dentia politum, Neminem eas res magnopere aut ad- 
mirar!. aut exambire, quibus jam abundat : fed con- 
tra, ſuſpicit quiſque & quarit quod deeſt. Quoties 
ergo nos vel voluptates, vel opes, vel honores extrin- 


- Jecus quærimus, nonne proferimus manifeſta avidi at- 
que egentis animi ſigna? Nocemus homines, res noſtras 


ine externa ope non conſiſtere: & magnitudinem non 
recta affectantes, parvitatem noſtram end Od 
poteſt eſſe illuſtrius & ccrtius documentum inopis, 

mendici, diflipati & diſgregati animi, quam furioſis 


. Curſitationibns nunc huc nunc illuc deferri, nunc hoc 


nunc illud forinſecus flagitare, ſeipſum Perpetuo fu- 
ere, ſui contubernium ferre non poſſe; Nonne hæc 
feels declirant, nos plurimarum rerum domi laborare 
inopia, atque intra ànimi noſtri conttave moleſtum 

| quendam 


— - . : * PRI" * 1 


De Animi Tranquillitate. © 143 


gquendam fumum pravarum cupiditatum incluſum, qui 
i nos perpetuo extrudat ad externa? Et certe, ut in mor- 
ca · WF bis, cum corpus non admittit quod proprium eſt, mul- 
ta. ¶ tarum abſurdarum rerum gignitur appetentia, fic ani- 
cit mus. qui ſuis bonis non capitur, variis & inſanis curis di- 
od ſtrahitur. Ergo nos mendicitatis hujus abſectæ pudor 
m quidem generoſus habeat, & formarum, honorum, vo- 
er. ¶ luptatum, atque opum vulgarium contemtu animoſo, 
m i oftendamus eſſe nobis domeſticam quandam opulenti- | 
10 am, quam certe cum volumus repreſentare poſſumus. | 
*. WW Quid mihi opus eſt honoribus tuis, fortuna, cum ipſa ip 
lo. WW animi virtus.etiam ſuperis me honorabilem efficiar | 
'c- W Quo mihi forma aut voluptas aliqua, tua puella ? Nihil- 
m ne mihi forme eſt in ſapientiz ſplendore, atque affe- 
. aduum omnium ſymmetria? Nihilne pulchritudinis eſt 
s, numini, quod ipſa pulchritudo eſt, quam animo con- 
it. cluſam circumfero? Nullumne pretium eſt nativo 
Uu- WW mentis decori ? Nullane voluptas eſt præter hanc, quæ 
u. nobis cum ſuibus & aſinis eſt communis? Illud non eſt 
Vi divitiæ ſeipſum habere ? Imo Deum, immenſum illud 
1 : dbonorum pelagus? Sed quid facio? Semper quo Arius 
re Wl contemplor excurſum animi, hoe invenio majorem in 1 
'u- eo ineſſe vanitatem, Num mengicus a mendico egeſta- 4 
d- WF tis levationem petam, & demens e pumice aquam po- | 
n. ſtulabo? Egent & illi, unde ſatietatem peto. Nec | 
ics WW gibus, qui tibi opes. largiuntur, deſunt ſuæ egeſtates : | 
n nec formis, quæ tibi falſo volupratem promittunt, & | 
at- W quibus potiundis beatum te fore ſperas, deſunt ſui do- „ 
ras lores: mendicant & illæ, miſetæ ſunt. Quocirca fru- _ 
on Wl {tra extra animum tuum, aut aliunde quam a Deo, qui 
od WW nunquam non intimus, idemque, niſi tu nolis, ſuaviſ- 
is, MW fimus eſt, quietem requires, Sed, ut eſt in aureis illis 5 
lis Wl (quz vulgo Pythagoræ dicuntur) carminibus, | _— 


* 


"Ie Tails 317 dy aber mexdt wer du iceg d. _ 
ah Hee bona, que petimys miſeri (nee cernimns) adſunt, CS 


Bene 


" . 0 

Bene profecto dium eſt Ariſtoteli, Hominem qui ſolith 
| vram vitam degeret, aut belluam eſſe, ut qui propter ſenſi | 

—_ Mopiam intommidis & ineptus eſſet ad convictum; vel De. 
1 um, ut qui aninmi imtima quadam ningnitudine fretus, turbi 
17 non egeret. Quod idcirco retuli, ut intelligatur, quem. 

il que ut preeſtantiſtimus eſt, ita minime de externis eſſe 
l! Hicitum: & contra, perpetuam curarum varietaten i 
i! ad mentis inoptam pertinere, Divorum eſt (inquit So- 
| crates) nullius cujtiſquam rei indigere; hominum, qui ad 
eos progime accedunt, quam pauciſſimorum, Idem, cum ali. 
quando in foro magnam venalium rerum & varietatem 
& copiam eonſpexiſſet, comiti, O Jupiter, inquit, quam 
multi nen egeo. Nimirum erat illi dives animus, & re. 
gnum quoddam domeſticum, quod omnia ſuppeditz- 
ret, * ſplendid ius eo, quod in media copia eſurit, 
Diogenes ſervum, qui aufugerat, neglexit revocare: 
eumque ab amicis rogaretur, cur id faceret : generoſe 
reſpondit, Indiguum eſſe illum poſſe carere Diogene: & 
contra Diogenem abſque illo vivere non poſſe, Anaxagoras, 

quum renuntiatum eſſet illi de exilio, & quod perpetuo 
carendum foret Athenis: & Athenæ (inquit) me perpe- 
tuo ſanit carituræ, Si nobis quos commemoravi viri fs 
miliores videntur, (quanquam nunquam eſt humilitas 
rerum, ubi adeſt ſapientia) quam ut imitari debeamus: 
(ſolet enim vulgo irrideri philoſophica profeſſio) atra- 
men propter noſtrum commodum debemus amplecti li 
benter eas rationes, quæ nobis auimi magnitudinem, 
eamque & ſecuram & tranquillam largiuntur. Men. 
dicitatem hanc ſi dedignari atque ſemel deponere pol- 
ſemus, nullæ exiſterent inter homines ſimultates, & 
turbeæe: ſed commune quoddam dignitatis tuendæ ſtu- 
dium in humanis rebus verſaretur. Verum quia hic vi- 
vimus ambitioſa paupertate omnes, ſtrepitus vitæ & tu- 
multuum nullus eſt finis. Tu communiter mecum 
idem aurum petis. Tu locum aut honorem hunc am- 
bis, & ego itidem. Ju vel ſolus vel primus vis efi 
apud cam, cujus ſpecie atque amore caperis ON ego 
it idem. 


* 
64öF‚F!̃„ ., 


OP) 


De Animi Tranquillitate. 


» TT 


itidem. Hic eſt communis quzdam mendicitas, &, ut 


eſt apud Heſiodum, 71» ys #/ox herbe, egeno egenus in- 
videt. Tu ſi alii permittis vulgares cupiditates, atque te 
ad tuas & veras divitias revocaris, viciſti, vere magnus 
putans ſe laute accubare, turpiter & miſere inter fercu- 
2 55 & deliciarum umbras poſitus, perpetua eſurie 
excruciabitur. Hæ ſunt rationes quibus tegimus, imo 
depellimus turpitudines noſtras. Hac eſt divitiarum ſo- 
liditas. Hæc ſunt certiſſima, & nullis involuta lenoci- 


& maximarum rerum potiens es: ille turpiter — 


niis divini animi pignora. 


DE ME TR Recedendum eſt ergo a turba, neque 


capeſſenda eſt Reſpub. neque adjuvandi ſunt neceſſarii 


aut amici, aut ullum cum hominibus eſt commercium. 
habendum. Nam domeſtica iſta animorum opulentis. 


fibi ſufficere videtur. | 


FL O R Quoniam non ſolis nobis nati ſumus, illud 
non ſolum videndum eſt, an ĩpſe aliis, fed etiam an alij 
te atque opera tua egeant. Certe qui ad perfectæ hu 


manitatis laudem aſpirat, debet eum Catone ( ur ef 
apud Lucanum ) 


Non fibi, fed toti genitum fe credere mundo. 


Quapropter nobis integrum non eſt, ut laborem no- 
ſtrum hominum periculis ſublevandis non impextia- 
mur, niſi ( ut ait Cicero) nen reformidemmns inhumanitat i 
aut ſuperbiæ cul pam ſuſci pere. Fuga ſane laboris inerti- 
am, repudiatio ſupplicum ſuperbiam, neglectio amica- 
rum improbitatem coarguit. Animi certe ſtupor eſt & 
duritia nihil dare amicitiæ. Imo ne vitæ quidem di- 
micationes pro Republica defugiendas eſſe, a ſapien- 
tiſſimis quibuſque definitum eſt. Quicquid igitur — 
tatis in auxiliando vel a natura vel a fortuna accepi- 
mus, ad communes primum conferamus utilitates: & 
deinde in quemque ſeparatim, ut maxime opis egebit, 
atque ut erit conjunckiſſimus. Grandis ſane me judice 
dica impingenda eſt illis, qui ex contemplationis por- 


du 


r  — — — 
— — — 


746 Flor. Pol. Dialogus. 
tu non ſe dant aliquando in negotiorum fluctus. Ne: 
que profecto induſtrii, miſericordes aut officioſi eſſe 
poſſumus, ſi ſic nos in literarum ſtudia abdamus, & 
umbratilem vitæ rationem ſeftemur, ut flagitantibus 
patriæ aut amicorum temporibus opem noſtram dene. 
gemus. Non tamen illi vituperandi ſunt, imo ſingulati 

fande ſunt digni, qui cum ingenio valeant, ſe a turba 
removerunt, nec ſe negotiis admiſcent, quo poſſint 
commodius incluſas animis veritatis commentationes, 
ac ab ĩpſis inventa ſubtiliter & ſapienter excogitata, in 
lucem aliquando proferre, & literarum mandare monu- 
mentis. Horum enim ſtudia ſi in rebus utilibus & co- 
gnitione dignis verſantur, maxime juvant humani ge. 
neris conſociationem. Sed & illud hic videndum eſt; 
aliud eſſe hominem tempore a capeſſenda Repub, 
excludi, aliud voluntate ſua feriari. Orium ſanctum (ut 
apud Auguſtinum memini me aliquando legiſſe) que. 
rit caritas: negotium juſtum ſuſcipit caritatis neceſſita, 
Quam ſarcinam ſi nullus imponit, percipiendæ intuen- 


dzque veritati vacandum eſt; ſin imponitur, ferenda 


quidem eſt alacriter: fic tamen, ut ſubinde recurſus fit 
ad illam contemplationis ſuavitatem, ne animus nulla 


placidæ quietis intermiſſione recreatus, oneris magni- 


tudini ſuccumbat. Verum {1 quis poſſet eſſe totus abre- 
-ptus in illam divine contemplationis lucem, huic ego 
tanquam numini cuidam aſſurgam, & ſupra humanas 
res hunc eſſe fatebor. Nunc ſi propter naturæ contem- 
plationem non licet deeſſe publicis commodis, multo 
minus id eſt liciturum propter privatas aliquas ratio- 
nes; ſi tamen is ſis, qui vel opera, vel conſilio aliis 
prodeſſe poſſis. Sunt qui ſe abdant in ſecreta quædam 
loca, ut liberius & fine interpellatore fruantur volupta- 
tibus. Inutile eſt hoc, imo & iniquum hominum genus, 
qui ſibi pot ius quam virtuti vivunt : quanquam non is 
continuo ſibi vivit, qui catus hominum vitavit, Ob- 
tendere ſolent hi vela quædam, & cauflantur pericula 
eorum, qui verſantur in rerum luce, & in turba, Sed 


fi 


De Anim? Tranquillitate. 147 'Y | 
fe ſ iidem penitus eſſent introſpecti, eſſet ſæpe videre ali- | | 
& I 25 couffas : ut, quod non potuerant alios videre florenti- | 
us ores, aut quod ratio vitæ illorum talis eſt, ut lucem re- i" 
ne. formidet. Ejuſmodi ſuo ſeculo fuiſſe Servilium Vaci- 1 
Jari am, virum prætorium, ſcribit Seneca. Is, quamvis vir 
ba eſſet in primis opulentus, nulla re notior fuit, quam 
int I vill otio, quam prope Cumas poſſidebat. Inde factum 
es, Il eſt, ut occupati aliquando clamarent, O Vacia, ſolus 
in cis vivere : cum tamen ille lateret potius, quam vive- 
nu. ret. Seneca cum illac iter faceret, dicere ſolitus erat: 
c. Hic ſitus eſt Vacia : tanquam de aliquo ſepulto ſermo 
ge. eſſet. Neque pervulgatum illud, add gi, hoc eſt, fic 
vive, ut vixiſſe te nemo ſentiat, torquendum eſt ad iner- 
ab, tiæ aut inutilis otii præſidium. Sed hoc tantum admo- 
(ut I nemur, ne temere, aut ardelionum more vitæ ſtrepi- 
we. Ml tum ſectemur. Aliud enim eſt, civiliter negotiari; aliud, 
ts in inanes demergi ſollicitudines. Sed faciamus, mul- 
en. tum eſſe laboris in juvanda Repub. aut amicis, aut 
Ha. ¶ quibuſcunque, qui opera noſtra ſublevari poterunt 
(ir N (amplianda enim ſemper & 1 ſunt humanita- 
lla tis pomœria) non tamen eſt illuſtris animi, defugere 
ni. laborum difficultates, quæ ſint cum officio & honeſtate 
re. conjunctæ. Neque ro ecto tranquillitas animi magna 
g res eſſet, /i (ut ait Plutarchus) i/lam vel deſidia alere poſ- 
12s ee, vel laudata aliqua exercitatio tollere. Deſtituit ſæpe 
m. (fateor) fortuna etiam præclariſſimos conatus: verum 
to non propterea deſinere oportet ad ſcopum jaculari, quia 
io. hunc non ſemper attingimus: cum nunquam poſſit eſſe 
irs Ml luctuoſum honeſtorum conſiliorum naufragium. Si 
am præſtitimus quod debuimus, quamvis ſecus atque ſpe- 
ta- raverimus res cedar, plurimum conſolationis in ipſa of 
us, I ficii conſcientia poſitum eſt ; maxime cum (ut ait Ca- 
i; ¶ o apud Lucanum) 
)b- | ——Laudandaque velle 
ula Sit ſatu, & nunquam ſucceſſu ereſcat honeſtum. 
> Ml Virtuti laus omni 125 ſcribit Cicero) in actione conſiſtit. 
i Quamobrem unu * hoc vitæ inſtitutum ſe 
| 42 gan- 


"7 Flor, Pol. Dial. 


conferre debet, in quo tum ſibiiph tum aliis commq- 
diſſimus eſſe poſſit. Res moleſtæ nuſquam deerunt : ve- 
rum ægritud ines propter moleſtias, niſi velis, non ſuſ- 


cipies. Fui hic fortaſſe verboſior: ſed certe (ut vide- 


tur) non ab re: tum quod labor, qui eſt in negotiis, 


cum tranquillitate pugnare videatur: tum quod paſſim 


& in urbibus & in pagis cernere ſit magnificos nidos ex- 
ſtructos ventribus, quos propter pietatis ſpeciem ſudori- 
bus ſuis ſtolidum vulgus ſaginat. Et, ut tota ratio pau- 
cis abſolvatur, nos illud, quod Ciceroni de ſola ætate 
dictum eſt, ad res varias non inepte accommodabimus. 
Dicamuſque, non ſolum omnem ætatem, ſed etiam 
omnem locum, omne contubernjum, omnem ſolitudi- 
nem, omne otium, omne negotium eſſe moleſtum iis, qui- 
bus nihil eſt in ipſis ad bene beateque vivendum opis. 
Et contra, quibus ea animi virtus eſt, ut a ſeipſis & non 


z fortuna ſtabilitatem & ſalutem rerum ſuarum petant; 


is quæcunque contingat vitæ conditio tolerabilis eſt; 
iis tempus omne lætum eſt & floridum. Hoc igitur jam 
pro conſtanti relinquamus: Intrinſecus, non extrinſe- 


cus quærendam requiem; & animi bona, quæ vera 


ſunt, ſummo ſtud io quærenda: extranea vero vel nihil 
quicquam, vel modice admodum appetenda. Poteram 
huc attuliſſe parem utrobique laboris in quærendo ma- 
gnitudinem, & fortaſſe in fallacibus illis majorem: 
quam rem eleganter poetæ in Tantalo fugientia flumi- 
na fruſtra captante, & Syſipho perpetuo immane ſa- 
xum apud inferos laborioſe volvente, expreſſerunt. Et 
{ane, ut juvenes interdum injuriis aut ſuperbia ada- 
zmatæ mulierculæ paullatim victi elabuntur, alioque 


d morem transferunt: ita & nos hic labor, cujus finis do- 
lo eſt futurus, commoviſſe poterat ad breve illud labo- 
vis genus amplexandum, quod mox ſempiternam adfe- 


rat quietem. Sed malui nos rerum "erg & incon- 
sx antia ab incepto ſtolido, quam diffi 


| >, quam difficulrate deterreri. 
DEMET. Sed nunquid etiani fieri poteſt, ut animi 


q«ap\ rentibus bona, opera & impenſa pereat? 


FLOR 


C 


De Animi Trqnquillitate. 149 

FLOR, Tantum vero abeſt, ut ſtudioſe animi quæ- 
rentes bona decipi aut fruſtrari poſſimus optato, ut 
hoc ipſum appetere (quod diligenter intelligi cupio) 
ingens quoddam bonum fit, eoque ſtudioſa voluntas 
ſemper ſecum affert operæ ſuæ pretium inæſtimabile. 
Adde quod (ut ſupra vobis dictum eſt) huc non inter- 
venit vis externa. Adde item & Deum libenter hoc ſtu- 
dium adjuvare. Et contra, cupiditas illa, quz ad extra- 
nea fertur, & facile deſtituitur, quoque fuerit flagranti- 
or, hoc & turpior eſt & cruciabilior. Jam abſoluta eſt 
hujus columnæ præceptionis explicatio: ex qua (ut o- 
pinor) liquidiſſime conſtat, votorum vulgarium con- 
tractionem, & traductionem animi ad ſua bona neceſ- 
ſario requiri ad quietem mentis comparandam. Et nos 
in tam liquida rerum veritate hæ ſitabimus, vel in tanta 
rurſus neceſſitate cunctatione utemur, aut ullam cauſ- 
ſabimur d ifficultatem? di ab altera parte vel veritas 
ulla eſſet, vel ſpes aliqua quietis, hic tardatio difficul- 
tatem aut obſcuritatem rerum poſſet excuſare. Quod 
cum contra fit, inſignis ſtupor eſt, ſi amplius cunctamur. 
Ad quintam deinde columnam ventum eſt, cui inſcri- 
prum erat, | 


OT AOZAZAEOAIT, H APFEKEIN EATTQ : OYAE 


KATASPONEIN TOTYE AAAOTS. 
Hoc eſt, . 


NON MAGNIFICE SENTIRE DE SEI 
SO; AUT PLACERE SIBIIPSI: NE- 
QUE ALIOS DESPICERE. 


Jam viſum eſt, oportere nobis eſſe flagrans ſtudium bo- 
norum noſtrorum, citra inutifem illam & turpem 
mendicitatem. Sed cum animi inflatio, ex qua ſæpe 
plurimum turbæ naſci ſolet, non ſolum exiſtit ex for- 
tunæ indulgentia, ſed etiam interdum ex ingenii doti- 
bus, & doctrinæ atque ſenſus præſtantia, quæ videntur 
in veris bonis eſſe, haud ab re ad jectum eſt de moderan- 
do ſenſu & mentis elatione cohibenda præceptum. 
Tumor item animi prorumpit in glorioſos ſermones & 

con- 


— az 


150 Hor. Vol. Dialogus 


contemtiones aliorum, a quibus merito nobis propter 
immodeſtiam noſtram negotium faceſſitur. Et quam. 


vis plera que ſint aliz immoderationes & injuriæ, quæ 


pacem convictus & ſocietatis humanæ conturbent, & 
plurima incommoda, quibus alius alium afficimus: 
nulla tamen tam late ſerpit, & gravius offendit ſuperbo 
hoc hominum faſtidio & contemtu. Imo inflatio iſta a- 
nimi eſt, quæ pene nos ad omne injuriæ genus impel- 
lit. Quapropter fuit de hac ſeparatim tradendum. Pri 


uſquam præcepti ratio plene teneatur, non mediocris in 


eo difficultas ineſt. Proditum eſt, Chilonem quon- 
dam interrogatum, quid in vita eſſet difficilliimum ? re- 
ſpondiſſe, Noſſe ſeipſum. Ex ignorantia autem ſui naſci- 
tur illa e-aav7ie, hoc eſt, immodicus amor ſui animis al- 
te admodum imbibitus. Inde autem fit, ut laudes, uti- 
litateſque, quas cœleſtis providentiæ diſpenſatio com- 
munes eſſe vult, & nullius cujuſquam peculiares, in 
nos ſolos velimus eſſe derivatas: nos item unice gloria 
& beneſiciis dignos judicemus: non tam ab aliis, quam 
a nobis ipſis nos adulari libenter patiamur: in quam- 
cunque partem nos demus, volumus principes omnium 
primarum artium videri, neminemque nobiſcum digni- 
tate exæquari: in ſumma, quicquid vel honoris, vel 
emolumenti aliis ad jicitur, id nobis quodammodo de- 


trahi putamus. Ex eodem eſt fonte, quod ſi quid nobis 


delictum eſt, ſtatim culpam in alium conferre parati 
ſumus: nobis omnia, aliis pauca vel nulla licere volu- 
mus. Quod aliis vitio datur, id nobis (ſi ſuperis placet) 
petimus honori eſſe. Aljenas libid ines, aut mala faci- 
nora quanta cum religione etiam oculis ad ſidera ſubla- 
tis indignantes, atque admirantes tale aliquid accide- 
re potuiſſe, exccramur. Veſtigamus ſedulo, & aud imus 
libenter quod carpamus in aliis, &, quod longe peſſimi 
eſt ingenii, interdum confingimus ipſi. Hunc ut defor- 
mem aut ſtolidum ſannis excipimus. Hunc ut ſordi- 
dum, mulieroſum, aut decoctorem contemnimus. 
Hunc ut arrogantem odioſe inſectamur: &, quo nihil 


0 eſt 


"+ hy —: , Ks , R9Þ £'” A mm 89 = cus, . ons „% „„ 


2 — _— 7 g_ 4 Pr, won „ 4 ds _— A. cs R$ _ 22 «4 $*©<4 +4 & Xx * 


| De Animi Tranquillitate. 151 
eſt dementius, etiam in arcanas & tacitas animi cogi- 
tationes, tanquam in hominum pectoribus habitemus, 
interdum invadimus, atque hoc modo traducere ſole- 
mus. Hic non credit purgatorium: hic eſitaret avem 
etiam ſolennis jejunii diebus: hic non numerat ſeptem 
ſacramenta: & magnæ eſt nobis religionĩ aliena cogita- 
tio: valdeque ſollicitos nos ea habet cura, ne Deus ali- 
orum ſceleribus irritetur: veremur ne terra dehiſcens 
vivos abſorbeat: & nos probe functos noſtro munere 
nobis perſuademus, ſi alienos errores fortiter accuſemus. 
Verum hoc prope ferendum eſſet, ſi in aliorum dun- 
taxat vitia debaccharemur: nunc non contenti odioſis 
illis criminationibus, ſi aliquis ſapientia quadam animi 
fretus, paullo eſt turbæ fugientior, nec nobis ad convi- 
via aut lupanaria euntibus ſe comitem A ſuper- 
biam ac dedignationem interpretamur. Si diſſimulat, 
vel contemnit injurias, vel propter Chriſtum condo- 
nat, ſi a fraudibus abhorret, meticuloſum, & Chriſti- 
anulum ſtupidum per contemtum vocamus. Si non 
utitur venere, temperaturæ frigus, aut ſordes atque a- 
yaritiam cauſſamur. Si liberaliter facit ſumtum, unde 
ad nos nihil veniat, prodigus; ſin venit aliquid, libe- 
ralis eſt. Et ne ſingula perſequamur, ex virtutibus iplis 
vitia facimus quadam naturæ depravatione : ad no- 
ſtram protinus excellentiam pertinere perſuaſi aliorum 
depreſſionem quamlibet iniquam. Et contra, quid 
manticæ a tergo {it nunquam conſpicimus : qui profe- 
cto, ſi conſpiceremus, non tam facile in irrifiones & 
contemtum aliorum prolaberemur. Sed, ut quos ride- 
mus moriones, moriones ſe eſſe neſciunt: fic noſtra 


nos ſtultitia fugit. Quid dixi fugit? imo & vitiis vir- 


tutum nomina indimus: & cum oculos ad noſtra con- 
vertimus, protinus, bone Deus! quam formoſi ſunt nævi, 
verrucz, polypi, imo & clauditates? 3 ani- 
mi, eſt magnitudo; ſordes, frugalitas; libidines amo- 
rum, ingenii ſuavitas; pertinax divinarum rerum ig- 
noratio, pietas & religio. Et eſt iſtuc profecto datum, 


up 


* 


1 
£ 


Tz Hur. Vol. Dialogus. 
| 4 | ut grata ſint nobis omnia que facimus ipſi. Cum tame 
i contra conveniret candide excuſare aliena, & noſtra ex. 
| | | tenuare libenter. | 
I! DEMETR Hoc non vis, credo, non licete vituperarf 
FN facinoroſos, cum & tute interdum in ſummos ording 
Vp invehare. | 
| FL OR Minime hoc volui : fed magnam dico oportere 
nh moderationem adhiberi, maxime cum nominatim ali. 
bl quem vituperas. Primum cavendum eſt, ut ne id fiat 
it} obtrectandi ſtudio : tum ira obſervanda ſunt tempora, ut 
ii utilitas aliqua inde fequi poſſe videatur: ut cum juventu 
audita improborum vituperatione, minus animi induit 
ad improbitatem. Tum ut nunquam res, quz occult 
eſt, prodatur : atque ubi prodita eſt, tum demum «| 
auctor vituperandus, cum quod factum eſt, tantum ha. 
3 ſceleris, ut in meliorem partem accipi non 
flit. Adde item, quod ad candorem pertinet & ingeni 
umanitatem, quæ ad laudem pertinent, exaggerare, & 
contra vituperationes imminuere. Non deſunt autem im- | 
minuendi atque elevandi rationes, niſi deſit humanita- iſ 
tis candor. Illud quod me feciſſe profers non contra - 
venit: eo quod longe aliud ſit nominatim, & libidine 
adducendi vs in invidiam, aliena errata proferre at- 
ue amplificare; quam generatim tantum, & publicx 
ſalutis udio apertam illorum coarguere negligentiam, 
per quam ſtat, quo minus Chriſto immortali & vero 
Deo debitus honos fit incolumis. Sed redeundum eſt ad 
illud unde divertimus. Ex Ala autem cogitationum in- 
flatione ſæpe ad tantam devenitur inſaniam, ut non 
modo non cum aliis, imo ne cum nobis quidem iplis 
commode habitare poſſimus. Strangulat nos invid ia in- 
cluſa, cœlo ipſi tacite, licet fruſtra, iraſcimur, ſi quid 
aliis magnificum adeſſe cernimus, quo nos deficimur; 
ſi alii nobis anteponuntur: nec expendimus incivilis 
eſſe convivæ eſculentiſſima quæ que in convivio appolt 
ta ad ſe proprie vel maxime pertinere arbitrari. Non 
enim ſecus facit, qui præterita communis ſocietati 
ratione, 


. Koe een 


8 n e eee : 
De Animi Tranguillitatt 757 
fatione? omne id quod illi popu ae commodum 
mel erit accidere cupit, atque hb: paſſim primas ar- 
a ex. togat. Jure igitur Platoni ape eſt, qportere ommem 
hominem v ge pe rey hoc eſt, fugers 
eau immodicum illum Jus amiorem: Decipit enim tios amor: 
line Quod cum in eo contingat, quem ſuſcipimus adverſus 
alios ; quanto id magis in proclivi eſt in geo quem erga 

tere nos ĩpſos habemus, Naſcitur vero hæc immogeſtia a- 
ali. moris atque animi elatio ex eo, quod celebratiſſimuni 
fiat ilud præceptum, Trad. oa, negligitur: perpetuo enim 
„ uf illud meditari -convenit, nos, ut Regum Reges ſimus, 
tu quiſquilias eſſe, & : precarii ſpirĩtus aniffialcula : Com- 
dui modarum eſſe quicquid poſſidemus: omnia ex Deo pro- 
culta fecta, nihil nos niſi de illius voluntate ac permifſu fa. 
elt cere: ſuperbos hoſce ſpiritus, dum nos magna facturos 
ha- initamur, momento comprimi: ſpes omnes 1nopinats 
non intercipi, incepta in diverſum cadere, & vitam deni- 
zeni i queipſam, ex qua reliqua pendent, in hoc ipſo, quo 
e, & maxime turgeſcimus, puncto extingui poſſe. Cui hæt 
im. ſecum attente reputanti non protinus criſtæ cadant, ani- 
nita· mique reſidat tumor? Hoc vidit ille, qui eo 2 ſupefs 


.- 


ntra- ¶ piloquentia temperandum cenfuit, quod 


* . moles Jae ; es a 

1 Ard v & nuige drdgt v 

jam, 3.5 NY Hoc eſt, 

vero : em i Fog oſcere poſſit [i— i. Sd 

ft ad Quidnam homini nex, vel quid ferat pſa deft | 

n in- Did babes ( inquit-magnus ille-Chtiſtianz ſanctitatis iff 
non 


non terpres & magiſter Paulus) quod non accepifli? Quid ergd 
ipls gleriars, quaſi non accepery?'Finge cum animo tuo ( quod 
a in. tamen adhuc gte cuiquam extra Deum eſt conceſſum ) 
quid I te omnes alles omnibus in tebus dur afl laudem perti- 
nur; nent longe anteife: fion thycniri, quocuſn conferare i 
vil atque ut velut Deus aliquis inter mortales videare. Tua 

hic intererit, non ſolum munerum tantorum auctorem 
Non grate agnoſcete : ſed etiam quo fueris ercelſiof, ho 

. IAN + 8 > va \ I SS. EF SUE 46 


7 


ione, ; 


©» „ 


4 \ 3 
1% Hur. Pol. Dialogas. 


-+ 


te gerere ſubmiſſius: & in hoc raritatem illam ſplendo- 


| 
| rum te aſſecutum exiſtimare, non ut alios faſtidioſe 
[] | 4 contemnas, aut ſuperbe conculces : ſed ut perferendis at- 
Li que ſublevandis aliorum infirmitatibus illius imitere 
1 præſtantiam, qui quo eſt major, hoc eſt & melior: qui- 
110 que tanta in te ut nullo tuo merito contulit, ita collata, 
i} cum volet, auferre poteſt. Gratiflimus eſt hic modera- 
1 agen neque quicquam eſt humanitatis mollitudi- 
| e popularius. Superbia contra & faſtidium mirifice & 
w_ & homines a nobis abalichant. David Hieroſoly- 
morum Regum ſanctiſſimus, cum reprehenſus eſſet ab 
i} uxore ſua Saulis filia, quod ſaltans vulgo cum turba pro- 
— 4 miſcue conſpectus eſſet ante myfticam illam arcam: 
caſtigavit muliebrem vanitatem, profeſſus illam regni 
1 adjectionem, quam ex Deo agnovit, ſibi materiam po- 
lf tius modeſtiz quam faſtus futuram Fam; inquit, poſt- 
| uam — 3a dux tots Iſraeli, ſolito vilior ero, & mi- 
Þ ſemper parvus atque humilis videbor, & cum ancillis iſtu 
114 glorieſior apparebo.  Taxiles, unus ex Indorum Regibus, 
1 : ane jam victori occurrens, verbis ſane non minus 
apientibus, quam generoſis eſt illum affatus. Provoco, ins 
quit, te non ad armorum ſed ad aliud longe glorioſius certamen, 
Si inferior es a nobs acci pe beneficium ; , fin. ſuperior, noby 
benefacito. Vidit facile excellentis ingenii Princeps, 
quemque ut maximus eſt, ita maxime beneficum 
& popularem eſſe debere. Nec gravabor com- 
memorare ſingularem illam Ptolemæi Regis Lag i fi- 
lit modeſtiam, Is cum grammaticum quendam inſcitiæ 
Notare vellet, de illo percontatus elt; quis eſſet Pelei pa- 
ter. Tum ille impudenter convicium regerens, Dic tu 
prior, inquit, O Rex, quis Lagi pater fuerit? Regi majo- 
rum objecit obſcuritatem, Wy uerat enim Lagus gregari- 
us ſub Alexandro miles. Tantum abfuit, ut amicis ad 
contumelioſæ vocis vindictam cohortantibus morem 
Rex geflerit, ut ſeipſum potius quam grammaticum 
procacitatis damnarit, Si regium eſt, inquif, non pati ſe 
A gucquain vel ditto attingi: ilind certe nen minus regium eſ, 
meminen 


De Animz Tranquillttate. 775 
neminem ne difte quidem laceſſere. Mire ergo ad vitandas 
offenſiones & conciliandam gratiam conducit, vitare ne 
quenquam contemnamus, Nems eſt, qui non quodam 
naturæ inſtinctu ſentit ſibi ineſſe divinum quiddam, & 

uod plane fit venerandum. Quoc irca quantumcunque 
pb ille magnus qui deſpexit; qui deſpicitur aut con- 
tumelioſe eſt dimiſſus quamlibet fit abjectus, dolet & 
indigne fert contemtum ſui, ut cui imminutio quædam 
naturalis illius, quam dixi, majeſtatis appareat. Atque 
ut nulla re citius quam yituperatione aliquem calefece- 
ris: ita contra laudibus quoſcunque, & maxime præ- 
ſtantis ingenii viros facillime lucrifacias. Hino eſt, 
quod Socrates apud Xenophontem, Laudationes philtrs 
& incantations vim habere ait: & propteres Sirene: hu u- 
las, cum ad ſe attrahere vellent Vyſſem. Nam ita ſunt a- 
pud Homerum exorſæ: - 


Ay dy idy mgway duo? wiye wid Ai. 
Huc ades, O gener Graii decus inclyte Viyſſes, 


Nunquam ergo ſimus mordaces Momi, aut criminoſi: 
nunquam tetris invid iæ dentibus alienæ dignitatis flores 
diſcerpamus: non ſolum inveteratæ alienæ laudi ſed 
etiam naſcenti faveamus. Si quis nos in laudis cur- 
ſu prævertit, curſum adjuvemus ipſi. In cenſendis inge- 
niis vitia virtutibus penſemus. Condonemus multa infir- 
mitati, & in fata aut caſum interdum alienos errores 
conferamus. Cæterum, ubi ventum erit ad res noſtras, 
animi modeſtiam orationis par demiſſio comitetur : 
neque unquam de nobis iplas aſciſcendæ laudis cauſſa 
ſublatius dicamus. Odioſa res eſt jactatio ſui, atque 
alios a nobis multo maxĩme disjungit. Favetur ab omni- 
bus iis qui ſe demittunt: oſtentantibiis invidetur, eo 
quod communis juris æquabilitatem lædere videtur, qui 
præſtantia dignitatis & fortunæ communes metas audaci- 
ter ſupergredi & tranſire ſtudet. Hujuſce rei Quintilia- 
nus, etſi rhetor, rationem tamen affert philoſophicam. 
l | 2 „ 


X 2 Tfrada 


—_— 


* 18 Ph. vol. Dialogus: 
Tradir enim ( & ita ſe res abet) mentem noſtram ha: 
Pete ſüblime quiddam & impafiens ſuperioris, eoque 


N 


5 Hoe eſt, 
lavialeſa cave facial uecungue pitdhtur, 

_ Neque vero hoc ſolum hic intelligitur, ut alieni ſu 
mus ab omni gloriz ſtudio : ſed etiam ut contemni pro 
nihilo-ducamus. Siquidem qui de ſeipſo ſerio & ex ani- 
mo modeſte ſentit, nunquam erit gloriz ſtudioſus: 
imo nec magnopere commovebitur, ſi ab hominibus 
-negligatur. ded cum propter amorem vehementem no- 
ſtri maxime r 4) zeae xzad Tidy), lamiarum ſimi- 
les, quæ ut fabulis proditum eſt, foris oculatæ ſunt, do- 
mi oculas deponunt, ipſi nobis perpetuo aſſentamur, 
imo & noſtrarum laudum maleſti & impudentes ſumus 
præcones. Verum qui paullo verecundiore ſunt inge- 
nio, etſi ſe IIberales aur officioſos palam non profiten- 
tur, iidem tamen interdum ſua in amicos beneficia li- 
benter & proline commemorabunt, ex quo neceſſario 
efluit, etſi occultius, expetita benignitatis aut officii 
laus. Cui majores ſunt illuſtres, niſi Thraſo aliquis fit, 
{dem non aperte jactabit, aut prædicabit fe nobilem ad- 
modum eſſe : idem tamen longo ſermone, & ſæ pe non 
fine faſtidio auditorum, majorum ſuorum ſeriem expli- 
cabit, res geſtas extollet, ex quibus exiſtit illa generis 
claritas, propter quam vult in pretio haberi. Invenies 
item & inter illos qui. ætatem in doctrinæ ſtudiis conte- 
unt præſtantes alioqui viros, qui etſi ſe — eſſe 
Cele 


{ ere erubeſtunt pt, roferenit tame e ol f 1 


I onis fama aucupanda. 


| VItLO vacat. Verum cum medius Bon. cu 


dum e 


De 4h aut Trungull Hat 777 


dcos, GUOS: a * um anim on 
Arment, Lgplus alius Platonis, Ari bee Hint „allt 
el jus ipſi 175 ſcriptoriß ptoferet, &  multiy clit ih 
Mando ff riptore, ubi'cotrimoda Pterheerane cura 
degotium. oninem tragcdiam ſüſtuliſſet. 19 . 7. 2 
lum toto decennio elaboratum ſibi neglegt m & ez rem 
pore excidiſſe potius quam ſcriptum «Ml Wala 4 
que ita opliqua hac via utetur in itigeriit atque 0 
Alios videas ades'glotiofds; 
facilius fſammam ore cohibeant, quam 5 de ſe Ao 
prædicent. Sed ſenſus communis inopia eff, que i 103 
ad debitam præſtantibus viris dlaritatens intel aid 


impellit. Omnes tamen laudis Audio ducimur, & die» 


dam gloriz velut ardore flagramiis, Diſcrimnen: ene 10+ 
lum 1 in hoc eſt, quod hic cautius & Oecultips, 1 E apers 
tius & ſtolidius ad candem contendir, Ne be ranieth 
hec, quæ dico, ſic accipienda fun ane debeat 
aliquis abjecte ſemper de ſe loqui. ung uam para ; tay 
te· 
nendus, in illam potius partem -profictdere dedewu 
quæ ad noſtri extenuationem, quarh am plikcationem 


3 Itaque cum Toget nos tempus 4 rerum 55 
1 


arum venire mentionem, non — rotis ex paniſis velis 
demus in vaſtum pelagus, demittenda ef 7 Fo- 
pius le 7 littus, taleſque nos bie Men „eum Bel 
aliquid) preifenilt, ut nobis ſilentibus Vit 15 
ſtudiorum ratio nos inglorioꝶ eſſe non pariantur, 
quod fuerit multo commodifſimum, mech tua: 
mur rerum omnium moderationem, ut quo plenius' at» 
que penitius fuerimus cogniti atqus perſpecki, 1 5 nod 
alii & admireptur atque ament ĩmpenſius, dum ſeniper 
plus in receſſu inveniunt, go præ nobis tulerimus, 
fon fronte ſimus polliciti. Et cum multa Gr i omni 


hominum vita vanitas, nulla tamen ma ior ea ſt; que 
in gloriæ ſtudio verfatur. Quid enim refert, fi ile me 


febs, quis li dotes ries 
nan 


degligit: num ideo illi ſucee 


[4 * * — 
' . 


* 


148 Flor. Vol. Dlalogur. 
Ron ſunt cognitæ, aut tanti æſtimantur, quanti ipſe 
teſtimari peto? Qua ille lege ad hoc tenetur? Multi 
| majores habentur, quam re ipſa ſint: alii minores fiunt, 
quam mereantur. Deli e nunc utro ex numero efle ye. 
lis. Et fortaſſe ſi tanti fieres quanti mereris, & non plu- 
ris neque minoris, minus tibi arrideret quam præſen: 
tui exiſtimatio. Neſcis enim quanti a ſin tis fias. Nam 
ut hic minus tibi tribuat quam dotes tuæ poſtulent; 
alius eſt, qui te, cum vix mediocris ſis, præſtantem & 
egregium eſſe cenſet. Ergo niſi malis perſonam quam 
rem, da operam, ut magnus ſis: quantus habeare, tibj 
curæ non fit. Si quis eſt qui tecum certans acriter di- 
micat ut ſuperior videatur, permitte illi fallacem i}; 
lam gloriæ ſpeciem, ad quam furioſe defertur. Scoma- 
chan illa pertinacia ex eo eſt, quod natura ſuperba ali- 
um ad ſe ſuperandum accinctum videt. Tu qui ex opi- 
nione (quod viri re ipſa præſtantis eſt) non pendes, 
Vincere ee & pueri diſcunt) cum poſſis, interdum cede 
Jodali: Obſequio quoniam dulces retinentur amici. Singula- 
ris profecto prudentiæ res eſt, ſinere ſuum cuiquam, yt 
habet proverbium, eſſe pulchrum. Tu tum dicas, tum 
facias gloria digna, & conſcientia rerum contentus, in 
finu gaude. Ova inania fluitant, plena ſidunt. Ubi plu- 
rimum eſt ventoſæ jactantiæ, illic minimum ſolet eſſe 
rerum: ſed indignitatis conſcientia de velamento ſolli- 
Cita eſt. Solida virtus ſecura eſt, nec talia curat. Vino 
vendibili (ut dicitur) ſuſpenſa hedera opus non eſt, 
Quanta tibi laus debeatur, tuum non eſt ſtatuere : per- 
mitte hanc curam ſtudiis tuis. Nam ejus ingenii gloria 
eſt, ut ſequentes ſe fugiat. Non vult ſe peti, ſed virtu- 
tem ex qua naſcitur. Hoc autem virtutis eſt gloriam 
non conſectari. Sequitur igitur fugientes, & præclaras 
actiones non aliter comitatur, atque umbra ſolet cor- 
pus ſoli expoſitum, ut ſupra dixiſſe me memini, ubi 
obiter quid eſſet glorla oſtendi. Et quidem ſi fugienti 
tibi aſſidue aurum daretur in manum a quopiam, qui 
& a tergo ſequeretur, atque idem negarctur, ſi 3 


r 
— — > — — —— , — 


o * VS LOL . _ 
_—— — i — — 


—— WF 


nnn * 
* 
y r 


De Avimi Tranquillitate, 155 
ſum te ad porrigentem converteres : non, ut op: nor, vel 
retro aſpiceres, quamdiu 288 virium ad fugam 
atque curſum ſuppeteret. Quod ſi quis ad eam falſis ra- 
tionibus aſpirat, & amplius ſe jactat, quam quoad eſt 
idoneus præſtare, & in ea parte venditare fe uduerit, 
cujus eſt imperitus, laterem (quod aiunt) lavat: pro- 
der illius vanitatem invidia, prodet tempus aut occa- 
ſio aliqua. Simulata non dufatit, imo facile fedeunt ad 
naturam ſuam: atque ut fucus, quo mulieres oblinunt fa- 
ciem, levi halitu diſſipatur: ita falſis parta rationibus, 
& non virtutum radicibus ſubnixa, celebritas facile cor- 
uit. Hoc appoſite expreſſit apologus ille Æſopicus de 
graculo, qui alienis contectus plumis, ſe temere colum- 
| barum gregibus inſerebat, & deprehenfus impoſtirz 
dedit pœnas. Sed quid ego tam diu verſor in hac oppu- 
gnatione ſtudii gloriæ, cum hoc ſufficere debeat, quod 
omnis laus atque gloria uni Deo, a quo eſt omnis laudis 
atque glotiz ratio, debeatur ? Sane quandocunquede 
excellentia cogitatio inſtituitur, unus Deus, qui omnis 
| excellentiz auctor eſt, eſt ob oculos habendus. Imo ſce- 
lus eſt opinione majus, in præſtantia aliqua tua cogi- 
tanda reſiſtere, & non primo quogue momento, dum 
beneficium in animo ſuaviter verſas, illud auctori ac- 
ceptum referre. Iſtuc ſi omittis, nec principium cogi- 
tas, & in te tanquam in fine perverſe conquieſcis, divi- 
nitatis gloriam tibi quodammodo uſurpas: quod quans 
tum fit nefas, non ignoras. 
_ FRANC. His iplis de rebus exauditi mihi ſunt ali- 
quando verſus aliquot a te compoſiti, in quibus menti- 
onem facis egregit illius & ſingularis viri Antonii Bon- 
viſii. qui eſt ex patritiis noſtris: pergratum erit per- 
que jucundum, {1 eoſdem ex te denuo audiamus. 
FLOR, Etſi illi inepti ſunt, ut qui ab eo ſint con? 
ſcripti, qui nunquam poeticæ ſtuduerit, aut ſe multum 
in carmine exercuerit: obſequar tamen ſtudiis veſtris. 
Vir ille etſi ob eximias ſuas virtutes omni laude multo 
it digniflicaus, plurimum tamen abhorret ab ejuſmodĩ 


luda. 


* — 


Pos eo acoder re oa = . 


* 3 

= l OS 
a * 
— ¶ UHÆ— 


2 
— 


_ ES. 
— 


= — 5 
th — 
—— — x — = — — — 8 
. * 5 - * 
_ g : , 
1 


nom ſit ſoli laus ubi virtus deficit. Et præterea {pe 


* 


1660 Flop. Pol. Dialogut. 


| Jaudationum ventis. Multa enim conſuetudine mihi] 


©6 ſolidiſimum hominis inigenium. Ita. 
Werner ini agerem, animiĩ ca vetſiculos 1Ulog 
„in qua ;profopaperia quadam endi fpaucay 
Auer orrales inveniri, qui virtutis ſint cupidi: omnes 
damen oertatim laudem, quæ non niſi vittuti deberur, 
libenter amplecti: quod tamen ĩpſum fruſtra fit, cum 


atis An falſo quodam ſplendore perſtringens 
Lond oditia aliena, nobis ace 6 yanam tacit de ex. 
_—_ * neſtra perſi rſuaſionem: m tamen fe ipſa 
6, bi Halte a entet exc — nullam eſſe 
invenimus. a. Melis dene memini, hujuſmodi ſunt: 


Dum totam erraret * incomitata per urbem 
Virtus, nec langdum præmia Junta forent, 
decent multas & ſupplex ſape roganit : = 
danet haſp iti um nen tamen Ali erat. 
Adfuit haud muito; Poſt Laus ¶ ret mira ) repents 
* in am Ho wurhs furibunda ruit. 
Nan. ſecis —— guam dudum excluſa manebat; 
2 icerum in ſolum eft ire caacta memus. 
MHerum ubi Laus deminam Virtutem:ſenſit abeſſe, 
N daminam ingrata runſus ab urbe venit. 
Vtraque peſt rediens Bonviſi tendit ad ædes: 
Hic Virtus, pulſe Laude, recopta fuit. 
Num fra, M8 te timens blanda ſub Frante, receds 
Laus (ait) hinc, ftudit inſidioſa . : 
? Wherefore, dFrieftrame, Antoni, excſudere curas, 
Qundagni dem Mirtus hic gentroſa ,manet. 
ener invitam dom inam quocunque mearit, 


Nec niſi Vi nut i ſum bene da comes. 


Ad ſextam mox columnam ac 5, cujus hæc ett 
fab. eſis A | * : 


ENELAH OAO Ft THE: TIPONOFAS, OT KTPIOE, 
RT AI ANF nber 
Nu 


De Animi Tranquillitate. 161 
Quod eſt. Os 


POSTQUAM PROVIDENTLE SERVUS ES, 


' NON DOMINUS: PARE VOLENS ATQUE 
ALACER _. cs” 


cur: Graviſſima plane eſt & "pln ae ratio. Has. 
us 


ſpe bet enim vita hæc multo plus (ut eſt in proverbio ) 
aloes, quam mellis: & in afflictiones calamitateſque 
Sex. varias pene fatali quadam geceſſitate incidimus, Nunc 
- ipfy cum natura ipfa ab aſperis, & a quibuſcunque rebus, 
Leit * vel dolorem, vel ægritudinem afferunt, ſummo ſtu. 
io refugiat,conquirenda ſunt undique auxilia,adhiben- 
dz præmunitiones, quibus mala illa fatalia, aut caſu 
orta, etſi non cavere, aut prorſus depellere, certe mi- 
tigare atque lenire valeamus. | | 
Itaque hoc genus cogitationibus nos armabimus. 
Primum non oſcitanter diſpiciendum eſt, qua conditi- 
one nati ſumus: quis fit hic locus in quem venimus : 
uz item ſint vitæ atque loci hujus leges. Deinde 
nud, quod exploratiſſimum eſt, apud nos ſtatuamus, 
omnem hunc mundum non caſu, ſed providentia, hoc 
eſt, ſumma ſcientia atque conſilio regi. Ex quo manifeſte 
conſequitur, boni conſulendum eſſe, & in meliorem 
partem accipiendum-, quicquid acciderit. . Poſtrema 
nos ex inordinata & confuſa hac rerum humanarum va- 
rietate non impiorum more colligamus ſupiniratem, ſe- 
curitatem, aut neglectionem numinis circa hunc no- 
ſtrum orbem: ſed eſſe arcanas quaſdam & inacceſſas 
divini conſilii rationes, & tempus item & locum eſſe 
poſt finitam hanc vitam, ubi quiſque pro anteactæ vitæ 
ratione tractabitur. Sed ut ad caput tripartitz hujus 
. ationis redeamus: Illud nos ſedulo meditari oporter, 
c cu vitam hanc omnibus fortunæ telis eſſe expoſitam: nulli 
8 uſque adeo albas decurrere luces, ut nulla interveniat 
-PIOS x abr : multas eſſe devorandas indignitates : vel 
; ta, « . . . TT . 
| morbis afflictabimur, vg] paupertate & rei familiaris 
df difficultaribus laborabimus : poſtulabimyr de crimine, 
0 | 47 $42.4 | „ $4 


1 oy. 


Dh * A 1 
——= - 
— —— — 


— — = = — 
—U — — — —— 


— — 


162 Flor. Vol. Dialogas. 


cujus affines non ſumus: hominum diſcerpemur ob. 
trectationibus, ignominioſe vapulabimus, abripiemur 
ad carceres, imo & ad capitis ſupplicium. Hujuſmodi 


eſt confragoſum hoc vitæ iter quod inſiſtimus omnes: 


in hoc emetiendo ſa pe impingendum eſt, ſæpe item 
cadendum: in eo conſtituti ſumus loco, ubi tonat ( ut 
inquit Seneca) fulmen, ubi = 


Luftus & ultrices poſuere cubilia cure, 825 
Pallenteſque habitant morbi, triſtiſque ſenectus. 


Sed quid hic faciet ſapiens, & cui tranquillitas mentis 
cordi eſt? Cogitat cond ictum fuiſſe cum naſceremur, in 
quam tumultuoſum contubernium nos natura duxiſſet; 


in eum ſe veniſſe locum, ubi his legibus vivitur: habet 


perpetuo in oculis omnem illam fortunæ licentiam: 
aciem in omnes partes intendit : præmittit in omnia ani- 
mum, cogitatque non modo quicquid ſolet afferre for- 
tuna, fed etiam quicquid poteſt, & quam poteſt pluri- 
mum. Non ignorat illud Publii, Cuivis poteſt accidere, 
quod cuiquam poteſt. Itaque dum fic. animo excubat, 
nihil illi novum aut inopinatum accidit : ſeque ita mul. 
to ante componit, ut quemcunque caſum fortuna in- 
vexcrit, eum apte & quiete ferat, & perfugium atque 
receptum habeat paratum. Turpe enim eſt aliquem in 
medio rerum turbine ſtupentem quærere; Huc ego quo- 


modo veni ? Si exulat ille, putabit ſe natum illic, quo 


miſſus eſt. Nihil mirabitur, ſe vinculis conſtringi, 


aut cuſtodiis ſepiri, aut ferro dilacerari: quod ſciat 


hanc eſſe naturam humani corporis, ut & vinciri & dit- 
cerpi poſſit. In periculis & ærumnis poſitus, non ſtu- 
pebit fe in aliquid eorum incidiſſe, que circa ſe ſemper 
erraviſſe intelligit. Mortis ad ventum nihil obſtupeſcit, 
quod ſciat extremæ eſſe ſtultitiæ admirari aliquem, fe 
ad id aliquando perveniſſe, ad quod perpetuo currebat, 
Vitam & corpus inter precaria & ſervitia numerat: vi- 
vitque ut commodatus ſibi, & repoſcenti fine triſtitia 
redditurus: tuetur 6a ut ſanctus fidei ſuæ commiſſa 
Ws 2 TJ © Narurg 


De Animi Tranquillitate. 163 


naturæ dicit; Nihil obluctor, aut rergiverſor ; a volente 


8 quod non ſentienti dediſti: & ratione tandem 
ita ſubducenda, quæ vulgo terribilia ſunt, ad inanita- 
tem quandam, & ſummam facilitatem deducit. Quiſ- 


quis ille fuit (ut eſt apud Plutarchum) qui ait, antever. 


ti tibi, fortuna, teque eccipavi, atque omnes Fucs aditus 
quamlibet arctos intercepi: non peſſulis, non clavibus, fed 
decretis philoſophicis animum communierat. Egregium 
ſane eſt hoc, & ſolum homine dignum adverſus caſuum 


duritiam armatur genus, proviſio hæc atque præpara- 


tio animi, qui illud ſecum perpetuo de fortuna. 
Bella mihi, video, bella parantur, ait. 


Sic Theſeus apud Euripidem loquitur: 
Nam qui hee audita à decto meminiſſem vird, 
Futuras mecum commentabar miſerias, | 
Aut mortem acerbam, aut exilii mæſtani fugam, 
Aut ſemper aliquam molem meditalar mali: 
Vt. ſi qua invecta diritas caſu foret, 
Ne me imparatum cura laceraret repens. 


Ita enim vertit Euripidis verba Cicero. Eapropter 
Anaxagoras renuntiata cariſſimi filii morte nihil 
quicquam commotus, Ego, inquit, em 7/7 eæſpectatieni 
ſuſtuli: ſEiebam "me genui ſſi mortalem- Elt hic nobis in 
omni calamitatis nuntio atque infortunio omni imitan- 


dus: parque, quoad <jus per nos fieri poteſt, æquani- 


mitas eſt pra ſtanda. Patrem tu adhuc unnis viridem, 
aut uxorem cariſſimam amittis. Quid tum? Num ma- 
gnum aliquid, aut infolens eſt, ſi quod mortale eſt emo- 
ritur? Moroſa eſt tibi uxor. Num te fugicbat, cum 
duceres, te vitæ ſociam mulierem habirurum ? Spretus 
ac deluſus es ab amica. Num mirum eft, ſi impudenter 
mul ier faciat meretrixꝰ Fortunarum feciſti naufragium, 
Ignorabas illa fortuar, non tua fuiſſe bona ? Improvi- 
ſus morbus excruciat graviter, Cur tua culpa fuit im- 
proviſus? neque clam te efle pageft. quam levi de cauſſa 
corpuſculi hujus ſymmetria dilfurberur. Famulus fu- 


X 2 | pidus 


- — 
þ — —— — 2 — 
4 —— 
P - 
— 
_ — — — vc 


B 
„ 
a 


* 1 
— 
— 

————— —— — — 

ow I 2 

E 
1 . 
l . 
1 


— 


„ 
— 


—— = 
_——c—  —— 

* 8 

—— — : 


= MM 


— 


= - Flor. Vol. Dialogus. 
pidus eſt & iners. Eſto. Quotuſquiſque inter homines 

reperitur, qui animo pariter & corpore valeat ? Si exi- 
ſtat talis, dominari, non ſervire volet. Amicus vetus nul. 
lo tuo merito factus eſt alienior. An clam te erat, quan- 
do amicitiam cum eo conſtituebas, cum homine tibi 
rationem futuram, qui, etiam ut velit, vix poſſit ſuit 


quibuſdam affectibus imperare ? Neceſſe eſt erumpant 
illi interdum, atque declarent, nos non eſſe totos ratio- 


nales. Vivitur enim hic non cum hominibus perfectis, 


pleneque ſapientibus: ſed cum iis, quibuſcum praclas 


re agitur, {1 in jpſis levia quzdam virtutis veſtigia ap- 


pareant. Humane illud dictum eſt, | 


Mid" EX Saves pinoy 629 &pparrd og tlvera my ens, 
Non decet ut linquas propter leve crimen amicum. 


Ad ignominioſam mortem aut crucem inſons trahe. 
ris, Quid non exſpectandum elt ſapienti in caliginoſa 
hac rerum inconſtantia ? Quot ſuperiora, quot item no- 
ſtra ſecula extulerunt inſigniter etiam evariantis fortu- 
nz exempla, ubi ſæpe is, qui ut alius, imo ut complu- 
res in crucem agantur, vel nutu efficit, longe dignior 
eſt ipſe qui in crucem agatur ? Sed quomodo, inquies, 
perferre potero tantum dedecus ? Refer te ad ſuperiora, 
ubi abeſt rurpitudo nullum eſt dedecus. Si non com- 
meruiſti, hoc glorioſior re ipſa & præſtantior es, quo 
fortius contemnere potes, quicquid hominum vulgus 
falſo glorioſum exiſtimat. Superos habes ſpectatores. 
Nullum poenz genus per ſe dedecoroſum eſt: {ed quia 
conſtitutum eſt · ſupplicium turpitudinis. Verum nos 
maximo errore implicati turpitudine carere non labo- 
ramus : pœnam ejuſdem ut ſummum malum fugimus, 
cum tamen nulla major hic poſſit eſſe gloria, quam ig- 
nominioſum ſupplicium pro virtute toleranter perpeſ- 
ſum. Sed quid ego me do in hoc vaſtum rerum pela- 
gus? Coerceamus licentioſam excurſionem, & in ſum- 
ma conſtituamus, hang vitam, non ſecus atque muſica 
eſt ex gravibus, acutis, atque med11s fonis, ex 1 

Ktis, 


A 


De Animi Tranquillitate. ' 165 

[ztis, & tolerabilibus attemperatam. Sunt enim (ut 
plutarchus ex Menandro depromit) ovy ire 71 Avan 
1 61 G e hoc eſt, cognata ſunt mærer & vita: &, ut 
Homerus ingenioſe commentus eſt, 


Sole Y T6 vibe va, iy ade edv. | 
Dolia namque Foun ſunt uſque in limine bina. 


Horum in uno bona, in altero mala conduntur : ex 
utroque miſcet Jupiter & diſpenſat, etſi non ſemper 
portionibus æquis, inter mortales, 

FRANC, Commentari ſecum futuras calamitates, 
x rerum moleſtias anticipare, videtur potius ad jacta- 
tionem vitæ, quam tranquillitatem facere. Nam, ut bo- 
na ſæpe falſo ventura ſperantur, itidem & de malis uſu 
venit. © Quid ergo attinet animum implicare ſeipſum 

erſuaſione fallaci mali nunquam fortaſſe venturi ? Sed 
certo venturum. Quid opus eſt ſponte arceſſere 
præmoleſtiam: imo malum ( quod apparet) duplica- 
tur ejuſmodi præmeditationibus, quæ nos in timores & 
triſtitias ante tempus conjiciunt? Potior eſt igitur in- 
cogitantia atque inconſiderantia, quam proviſio que 
terrificas illas cruces aſſidue in oculos incurrentes habet. 

FL O R. Sic mihi nota eſt judicii tui præſtantia, ut 
non dubitem te aliter ſentire, ac argumentatio tua o- 
ſtendit. Sed juvat te (quod excellentis naturæ eſt argu- 
mentum) ejuſmodi difficultatum utilis explicatio, Et 


profecto quod in præſentia proponis, eſt ad cognoſcen- 


dum non illiberale. Hunc ipſum ad modum colligere 
ſolitus eſt Epicurus, voluptatum aſſertor acutiſſimus: qui 
hanc, quam ſtatuimus, malorum przmeditationem, 
ita ipſa de cauſſa, quod moerorem præmaturum afterat, 
damnavit. Carneades nos naturæ iraſci voluit: ac do- 
lendum dicebat, quod in tam crudeles neceſlitates in- 
cidiſſemus. Sed ſane infractio hæc & mollitudo animi 
philoſophos (hoc eſt, vere homines) non decet. Prin- 
cipio confiteor ignorationem & incogitantiam hoc in- 
terdum præſtare, ut minus, vel certe non tam cito ti- 

meamus 


fortitudo & ſapientia virilis & ſen 


166 Flor. Vol. Dialogus 

meamus: idcirco & Ariſtoteles quoſdam ad ſuſcipien: 
da bella alacres non continuo foftes cenſet, eo quod vis 
illa animi non a judicio & proviſione, ſed ignoratione 
magnitudinis periculi quæ eſt in im pugna, proficiſca 
tur. Et eſt ſane temeritas florentis & juvenilis ætatis, 
utis. Verum hoc, 
quod eſt ab ignoratione beneficium, homini multis de 
cauſſis eſt repudiandum. Primum, quod nullam meres- 


tur laudem falſa illa animi excelſitas, quæ ex tam vill 
origine, hoc eſt, oblivione aut incogitantia fir profe- 


Aa. Hominis dignitas omnis eſt (ut ſæpe diximus) ex 


ingenii atque rationis præſtantia. Hinc eſt, quod omnis 
cognitio laudem habet; ignoratio contra vituperatio- 
nem: quz tum multo gravior eſt, cum eſt ſponte arcel- 
ſita. Quid enim aliud eſt, hominem ſe ignoratione tue- 
ri, quam divinum hoc, & proxime a divis diznationis 
animal, ad belluarum devocare atque deturbare condi- 
tionem: dum vigor animi, qui a ratione petendus fuit, 
quemque ſapientia repræſentare debuit, 4 ipſa ſtupidi- 
tate atque ignoratione ſtatuitur mend icandus? Quis 
eum exercitus vellet ducem, cui periculorum belli nul. 
la eſſet proviſio? Qui navigaturi mari fe crederent eo 
navarcho, cui nulla eſſet ventorum præſagitio, nul- 
la pra ſenſio tempeſtatum? Ergo ſapientiæ conſtliis, 
non ignorationum tenebris abercendus atque propul- 
ſandus eſt timor. Deinde illud vobis fuccurrat, gravio- 
rem fieri plagam ex non opinato: & mala ipſa, quz 
proviſa non fuerunt, cum incumbunt & premunt, du: 
lici de cauſſa eſſe multo graviora, quam ſi multo ante 
uiſſent meditata. Tum quod quicquid corporcum eſt, 
ab animo ſapienter ponderatum atque æſtimatum, mul- 
rum de pretio amittit. Videbit facile animus, nihili efle 
res quæ cunque corpus vel delectant, vel excruciant : ut 
cui conſtet, corpora umbras eſſe perituras, & ſuam di- 
gnitatem perpetuo illabefactabilem conſiſtere. Tum 
etiam quod futuri incommodi meditatione animus ex- 
Eitatur ad comparanda præfidia, & ad a" fe. 
ipſum: 


tionis 
ondli. 
; fuit, 
1Pidi- 

Qu 
1 nul- 
ent eo 
, nul- 
iſtliis, 
ropul- 
ravio- 
„ quæ 
* 
0 ante 
m eſt, 
„mul 
li efle 
1t ; ut 
1m di- 
Tum 
[US ex. 
ant fe. 


plum; 


De Animi Tranquillitate. 167 


plum : quod quidem non tam commode in ipſo peri- 
culi puncto, vel dum proxime impendet malum, fieri 
potelt. Nam galeatum ſero duelli panitet : longeque feli- 
cius is ſapit, qui ante ictum, quam qui ictus ſapit. Ho- 
um itaque non ignari callidi imperatores longe pluris 
faciunt veteranos milites, quos pericula non fugiunt, 
quam novitios aut tirones rerum imperitos. Obtundit 
taque (ut ait Cicero) atque elevat ægritudinem medita- 
tio condition humane, lex & commentatio parendi: que 
quidem non hoc quod Epicurus ait, hoc eſt, ut ſemper 
noereamus; imo contra, ut nunquam meoercamus, af- 
fert: dum mala illa, quæ in horas accidere poſſunt, 
nihil eſſe intelligimus: quæ eadem {1 non accidant, 
inſperatum quoddam afferunt lucrum, Poſtremo, nul- 
lus eſſet virtutibus locus, ſi ad ignorationem iſtam fœ- 
dam confugiatur. Non enim temperans eſt is, qui 
non immodice appetit voluptates ſenſuum, quia ubi 
int, aut unde petendæ ſint, ignorat: neque fortis con- 
tinuo eſt, qui periculorum eſt inſcius, eoque ferox. Sed 
cum utrobique animi conſiliis huic agnita pericula con- 
temnuntur, illi rejiciuntur voluptates, quæ ſunt in prom- 
tu, ut officii conſtet integritas. Non negarem Epicuro 
licere animo cum præſens dolorum acerbitas fodicat, ut 
ſe aliorſum a cogitandis doloribus avocet: non quod 
hoc virtus præcipiat, aut quod terga dare atque fe ab- 
dere velit ipſa: fed quia rara eſt ejuſmodi vittutis per- 
fectio, que fodicantibus acriter malis poſſit ad conten- 
tionem atque deſpicientiam dolorum aſcendere. Sed 
de hoc poſt dicendi erit locus. Verum cum legum 
vitæ ratio nobis ſæ pe iniqua videri poſſit, adhibenda 
eſt & illa cceleſtis vrovidentls conſideratio, ad quam 
quidem omnia que nobis caſu & fortuito (hoc eſt, im- 
proviſa) accidunt, relata, ſtabilis cujuſdam conſilii ra- 
tionem accipiunt. Neque tamen hoc ſolum in provi- 
dentiæ confeſſione concluditur, ut Deo generalem re- 
rum procurationem tribuas: imo tibi perſuadeas o por. 
teat, illum ubique intimum atque x r æſentiſſimum - 

| elle : 


168 Fr. Vol. Dialogus. 


eſſe: omnia tum audire, tum videre omnia etiam oc. 


cultiſſima: tum & ne geri quidem quicquam, quod 


turpe non fit (nam hoc non vult, ſed permittit ) ni 
de Huus RL Plebeii aliquot philoſophi, qui ex 


uſtiis divini intellectus magnitudinem 


. 


ea re verſati ſunt, cum vidiſſent hanc intellectus noſtri 


_ anguſtam infirmitatem omnem orbem cogitatione ſepi. i 
re, & ab eodem plurimarum rerum remporis momento 


fieri percurſionem, facile conſentaneum eſſe viderunt, 
ut illa infinita divine mentis poteſtas omnia etiam mi. 
nutiſſima una intelligentia complectatur. Quid quod? 
Deus præſtantiſſima res eſt, & totus hic orbis ejuſdem 
eſt opificium. Præſtantiora autem ſunt, quæ rationem 
habent, iis que rationis ſunt expertia : neque quic- 
quam ridiculum magis dici poteſt, quam tam præſtan- 
tis atque ordinatæ machine artificem ſui operis ratio- 
nem exactam non tenere; aut ea, quorum nos partem 
exiguam vix ſumma ratione comprehendimus, {ine ra. 
tione regi. Omnino ergo perſuaſum nobis ſit, domi. 
num ac moderatorem omnium rerum eſſe Deum: quic- 


quid geritur, ejus ditione ac numine geri: eum deni- | 


que optime de hominum genere mereri: & qualis 
quiſque ſit, quid agat, quid in ſe admittat, qua mente, 
qua pietate colat religionem, intueri : piorumque & 
impiorum habere rationen. His enim rebus (ut ait 
Cicero) i but mentes, haud ſene abhorrebunt ab utili & 
vera ſententia. Sed nos accuratiore harum rerum enu- 
cleatione omiſſa, ad id quod inſtituimus redeamus 
Tanta iraque cum fit divini contuitus atque adminiſtra- 
tionis facultas, ſummo nobis ſtudio cayendum eſt, ne. 
quando quicquam in nos, quod illius oculos offendat, 
admittamus. Et quando adverſum nihil non illius or- 
dinatione contingit, afflictiones & anguſtias placide, & 
citra querelam, aut ullam offenſi animi ſignificationem 
toleremus. Quoties fagitioſa fliqua res ad ſe pe)licit 


unt, Dei proviſionem ad hæc fingul: if 
particulatim fe proferre negabant. Sed qui ſubellius in 


( 
0 
! 
i 
L 
< 
I 
1 
r 
C 
{ 


„ %% A. 


ew 


De Auimi Tranguillitate. 169 
ut honeſtiſſime præceptum eſt) vι hu . ae 
c Toy hoc eſt, omnium maxime teipſum reverere. Singu- 
laris enim laudis res eſt, aliquem non ſuſtinere ut ſibi- 
ipſi turpitudinis alicujus j ut cæteros fugiat ) ſit conſci- 
us: ut quicquid vel ſe ſolo teſte facit, id populo ſpe- 
ctante fieri credat. Verum ſanctior eſt illa religio & 
reverentia adverſus Deum immortalem, qui cunctos 
greſſus tuos, quocunque eas, dinumerat: qui etiam 
molitionum occultarum animi idem eſt & inſpector & 
cenſor. Ab improbitate ſi abſtines, non pœenæ metu, 
ſed nequando illius laceſſas bonitatem, ad virtutis o- 
mnis atque præſtantiæ culmen perveniſti. Si propter 
eundem (non ignarus hunc eſſe parentem ut optimum, 
ita & ſapientiſſimum, adeoque & cruciatibus ipſis con- 
ſulere rationibus tuis ) ærumnas generoſe perfers, virtu- 
te tua inter heroas tibi locum paraſti. Quod ſi non 
callidus uti rebus obmurmuras & indignaris, duplici- 
ter miſer fis: & corpore, quod nihilominus excruci- 
atur; & animo, quod impotenter & cum indignati- 
one doloribus divinitus immiſſis ſuccumbas. Adeſte 
uterque animis, & me de re in primis ſalutari dicentem 
diligenter attendite. Fabula (ut tradit Epictetus) hæs 
vita eſt: huj us aucter eſt Deus, nos aftores, Ab illo cui- 
que ſui quedam perſona eſt impoſita : huic domini, huic ſers 
vi; huic paupers, huic divitu; huic illuſtrs, huic inglorii; 
buic informs, huic formoſi; huic florentu, huic erumnoſi, 
Ergo apud nos (cum non noſtro, ſed alieno arbitratu 
hic vivatur) omnino conſtituamus perſonam impoſi- 
tam gnaviter agere: illud nihil addubitantes, non mi- 
noris eſſe ingenii aut laudis rem in Iri, quam Creeft 
perſona gerenda, præclare ſe dare. Neque unquam 
cauſſanda eſt difficultas. Vetus przceptum eſt, Deum 
ſequere. Non obluctantes, aut gementes, ſed impi- 
gri & alactes cum Cleanthe ſequamur ſummum illum 
atrem, & celſum dominatorem poli, quocunque ille 
uxerit. - Ducunt enim volentem fata, nelentem tra- 


bunt, ut ait Tragicus. 81 1 paremus, ſervi * | 


170 Flor. Vol. Dialogus. i' _ 
6G volentes, miniſtri, Non tam ſtolidum, quam da: 
ranoſum eſt, gs xiyrea Aaxriev ; hoceſt, contra ſti- 
mulum calcitrare. Omnia quæ gemimus, aut expaveſci- 
mus, tributa ſunt naturz, quorum. immunitas fruſtra 
vel petitur, vel ſperatur. Impedita eſt vitz via, plu- 
rimum eſt pulveris & luti, ex quo non * labore e- 
luctabimur. Hoc habitationis hujus vel diverſorii eſt 
ingenium, toleranda ſunt plurima mala: quod ſi tibi 
non placet, id tibi dicet natura, quod Germani haſpi- 
tes Yiatoribus hoſpitio acceptis interdum ſolent. Nam 
cum hypocauſtum illud, in quod omnis generis turba ſe 
confert, fueris ingreſſus, ſi Sno cubiculum tibi ſeor- 
ſum petas, etiam ut vulgaris fortunæ ſpeciem ſuperes, 
aut {1 coenam ante multam noctem, cum nemo amplius 
exſpectatur hoſpes, flagites,Quzre aliud (aiet horridiuſ- 
culus ille r! diverſorium, ſi tibi hoc non ꝑlacet. 
Hic his vivitur legibus, dicet, quarum tibi gratiam ne- 
quaquam eſt facturus. Itaque cum ex vita exire nobis 
non libeat, redeamus in gratiam cum hoſpite natura, 
accommodemus nos illius ingenio: & dum non poteſt 
fieri id quod volumus, id velimus quod poſſumus: 
niſi malimus trahi, quam duci. Præter autem hanc ne- 
ceſſitatis conſiderationem, quæ nos ad generoſas perpeſ- 
ſiones plurimum animare debet, eſt tum neceſſitatis 
hujus conditio communis: eadem omnes & morborum, 
& caſuum, & mortis denique alligat neceſſitas: nihil 
eſt in te proprie conſtitutum. Quod ſi durius & aſpe- 
rius multo, quam cæteri ſoleant, tractari videris: illud 
tibi ſuccurrat, Robuſtiores eſſe arbores qua parte Aqui- 
lones excipiunt, quam qua Zephyros vel Auſtros: 
Dura animi vires firmare, delicias frangere ſolere. Tum 
& illud meditandum eſt, in caſtris periculoſa fortiſſimis 
imperari : Ducem lectiſſimos mittere, qui nocturnis 
' hoſtes aggrediantur inſidiis, aut explorent iter, aut pra- 
ſidium loco dejiciant. Quod dum fit, nemo ex 11s qui 
miĩſſi ſunt, imperatorem male de ſe meritum, ſed bene 
judicaſſe exiſtimabit. Hoc modo nos cum dura illa, & 


timidis 


- — 


Die Animi Tranquillitate. 171 
timidis ignaviſque flebilia patimur, dignos nos eſſe Deo 


viſos arbitremur, quibus non vulgares difficultates ſu- 


perandæ ſint propoſitæ. Sed nos omnium horum obliti, 
{ quid fit quod mollitudini noſtræ officiat, aut volupta- 


tum fructum perturbet; aut nos muliebribus ſtatim de- 


dimus lamentis, aut excandeſcimus tanquam fidem ſu- 
am chirographo aſtrinxiſſet natura, omnia nobis caſu- 
ra pro voto, inoffenſum proſperitatis curſum futurum, 
fortunam nos ſolos in deliciis habituram, ac tantum 


non in ulnis 5 Je ut cum ita turpiter nos damus, 
exprobxatio ill. 
petat: | 


apud Juvenalem in nos veriſſime com- 


Te nunc delicias extra communia cenſes 
Ponendum, quia tu gallinæ filius albe. 


Epictetus vult, ut ſemper velimus ſieri que fiunt : ubi ta- 
men yo won eſt, dummodo nib 


turpe fit adjup- 
ctum. Scelus quidem eſſet optare parentis, aut amici, 
vel cujuſquam funus: verum, poſtquam tale aliquid ar- 


cidit, intoleranter dolere contra officium eſt. Paulus 
noſter noluit, nos in ejuſmodi caſibus contriſtari, more 


eorum er nihil ſpei reliquum eſt. ſam enim opere 
ipſo nobis numinis voluntas eſt declarata. Omitto 


quod immodicæ dolorum ſignificationes arguunt ani- 


mum præſentis lucis nimium amantem. Ex Stoicis non- 


nulli in hoc genus caſibus nobis mœroris ſimulationem 
non mcerorem concedunt, Seneca quodam in loco le- 
ves quoſdam humanitatis morſus admittit: & immane 
eſſe, ait, eodem vultu carorum funera, quo ipſos aſpice- 


re, & non ad primam neceſſariorum diviſionem com- 


moveri. Subtiliter quidem ab eruditis diſputatur, quo- 


modo nos, non tam in noſtris, quam amicorum duris 
extremiſque temporibus, ad Dei voluntatem conforma- 
re debeamus, & quatenus ab eadem diſcrepare liceat. 
Verum tota rerum concluſio huc tendit, ut in omni at- 


fectu, undecunque is natus fit, ſemper intelligatur ſal- 
be & incolumis ratio honoris, quæ diving voluntati de- 


etur. £ | 9 


£72 : Flor. Vol. Dialogus. 
DEMETR, Quomodo ſuſcipiendi ſunt iſti huma: 


nitatis morſus in alienis caſibus, cum nobis præceptum 
fit, ut in noſtris ipſorum ærumnis ſimus alacres? Aut 


uomodo me habere debeat procuratio quietis alienæ, 


ſi mihi ipſi vitio vertitur ſubterfugere labores ? Si in 


bonis ſunt vacare doloribus, & requieſcere ; cur non 


mihi ipſi potius iſta paro, quam alteri ? Num aliis bo- 
na ſunt, mihi non item? Vel hoe ratio aliqua poſtulat, 
ut alius mihi meipſo carior ſit? Adde quod potius 


aniĩmandi videntur ad tolerantiam alii, quam ſublevan- 

di, cum ea in re virtutis fructus eluceat. Sin mala ſunt 

quies & indolentia, neque mihi ipſi, neque aliis ſunt 

conquirenda. 

. FLOR, Evagatur nonnihll iſta tua diſputatio: ſed 

quia in explicatione frugis aliquid ineſt, fic habeto : li. 
a, 


cęre nobis etiam mala iſta, quæ pœnæ vocantur, tam a 


nobis ipſis quam ab aliis hominibus honeſtis rationibus 
 propulfare. Neque hoc eſt providentiz ordinationem 
aut aucłoritatem defugere: quandoquidem hoc a natura 


tributum eſt omnibus, ut ſe, vitam, corpuſque tuean- 
tur, declinentque ea quæ eis videantur nocitura. Hoc 
tantum virtus exigit, ut dum nobis incumbunt, animis 


non cadamus, non exiſtimemus nos eſſe in magnis ma- 


lis, ſuperos non incuſemus, imo ut fateamur nos majo- 


ra commeruiſſe, eoque animi ubique præſtanda eſt 


æquabilitas. Verum hic hoc obſervatu dignum eſt, pro- 


prium eſſe excellentis animi, indolentias, utilitates & 
| Foavitates iſtas vulgares aliis 


acile & libenter permitte- 
re: & contra, honeſtum atque decus ſibi ipſi reſerva 
re. Ad laudem ergo pertinet, dolentius ferre alienos ca- 


ſus, quam ſuos; & alienis doloribus ſollicitius ſuccurre- 


re: maxime ſi in eo, qui hoc officii meretur, infirmitas 
aliqua, quæ alioqui ſuccubitura fit, appareat. Neque 
hoc eſt minus, fed plus ſeipſum amare: eo quod illud 
quod amovere ſtudes, non eſt in veris malis, & quod 
affers item, non eſt in magnis bonis. Ea gratia ſin- 
gulariter delector Pataving illius mulicris virtu- 

: de, 


„ e / / ww Aro <a 


De Animi Tranquillitate. 177 
te; quæ, damnato Pœto marito, prior ſeipſam gladie 
confodit, virili plane & oratione & facto maſculinum 
animum teſtata. Non quod probem factum, ſed quod 


radius quidam excelſitatis neſcio quomodo mihi menti 
1 gat. Sed audiamus Martialem: 


Caſta ſuo gladium cum traderet Aria Pæto, 
Quem de viſceribus traxerat i lla. ſus, 

Si qua fides, vulnus quod feci non dolet, inquit } 
Sed quod tu facies hoc mibi Pete dolet. | 


Præſtantiſſimi item duces poſt victorias ſpolia plerums 


que concedebant militibus, gloriam ſuam eſſe volue- 
runt. Ageſilai, Catones & Marii ſemper indignum 


duxere, in caſtris ſeipſos lautius tractare quam milites: 


monſtrabant potius tolerare labores, quam jubebant. M. 
Curius & T. Coruncanus (quod eſt apud Ciceronem 
optabant, ut Samnitibus Pyrrhoque perſuaſum eſſet, i 
* de voluptate maxime expetenda a quodam qui 
thenis ſe ſapientem profitebatur (ut fama acceperant) 
erat definitum. Nam ea ratione minus laboriofam fore 
victoriam ſperabant, ubi hoſtes ſeſe dedidiſſent libidinis 
bus. Utinam apud nos, qui præcipue Chriſti imitatio- 
nem profitentur antiſtites, quique eſus nomine plurimum 
& ditionis & opum poſſident, in nobili hac ſententia 


eſſent, ut ſe omnium, quod ad labores attinet, Chriſti 


inſtar maxime ærumnoſos eſſe velint, luxus atque o- 
pum contemtum vita ipſa nos docerent, vulgo corpoe 
ris commoditates, hoc eſt, bonorum faces relinquentes, 
Sed homines in hoc laudis genere modeſti, & minime 
anbitioſi, illuſtre illud laboris decus, quod in docendo 
Evangelio, & reprimendis libidinibus ineſt, Chriſto per- 
mittunt : ipſi ſordes, diſſolutum vita genus plerumque 
amplectuntur, contenti externo quodam cultu locum, 


| quem tenent, & munus explere, & czrimonits vulgo 


atiſfacere. Sed quomodo quis illud amplectatur, quod 
ne per ſomnium quidem vidit unquam, neque videre 


quovis modo ſtuduit? 


N 
Jo 


norum fæces ſinere vulgo. 


174 Flor. Vol. Dialogus. 
DEM ETR. Iſtuc rurſus apparet ſue amare, & 


non alios : fibi ipk vera bona cupere, & quas vocas bo- 


_— Vtinam hoc amoris genus nos omnes habe: 
ret, & tanta eſſet ſingulis contentio in hoc de veris bo. 
nis certamine vincendi, quanta eſſe ſolet iis, qui de fal. 
ſis dimicant. Quam ſpecioſa, & quam gene. 

illa pugna, ubi unuſquiſque alio ſtuderer tum 
modeſtior, tum fidelior, tum tolerantior, tum vitæ 


dall deſpicientior, tum — eſſe! Quanta ex hoc 


rerum pax, & quam florens exiſteret! Siquidem 


natura hæc eſt bonorum verorum, & animi, ut ion 
9 ˖ — & communicatione ( al 
11s 


contra ac cſt in 
creſcant. Sunt enim participia illius immenſi & 


Infiniti boni, & ad diyinitatem proxime accedunt, 


Quicquid vero ad corpus pertinet, hoc ipſo quod cor- 

poris eſt, contractum eſt & anguſtum : ideo 2 ſpar- 
i ac diffundi in ſingulos non poteſt. Sed me callem 
eſerere cogis Demetri. | 


' DEMETR, Nunc nunc iſtuc quo vis, me referam. 


Res adverſas, quas caſus aliquis, aut naturalis neceſſitas 


. affert, perfortiter ferendas facile tibi conceſſerim: ſd | 


non perinde accipienda videtur iſta hominum improbi- 


tas, quz ſæpe longe diverſum meritis pericula creat ca- 
F= ia. Hominem omnino ratione uti decuit, & non 


nconſiderate ad faceſſendum alteri negotium pro- 


Currere. 


FL OR. Aliter ſe res habet, atque tu accipis: & for- 


taſſe fi rem penitus excutiamus, inveniemus injurias, 
guæ ab hominibus fiunt, æquiore tolerandas animo, 


quam quæ al iunde accidunt. Mors a natura eſt, corpo- 
ris morbi perſæ pe ab aere: nunc ut naturales res expertes 


int ind igenæſut ita loquar) ſenſus & cognitlonis, dirigun- 


tur ramen a Deo, {ine cujus nutu nihil neque ſupra, ne- 
que ſubter fit: eoque quæ & caſu contingunt proficiſcun- 
tur a did ino ſenſu, in quem non poteſt cadere perturbs- 


figaliqua, aut ignoratio, aut infirniltas, Contra eſt in ho- 


Minibus, 


De Animi Tranquillitate: „ 
ninibus, qui plurimum non niſi aliquo modo perturba- 
ti nocent: conveniet ergo miſereri infirmitatis huma- 
nz; & exiſtimare homines non minus venia dignos, - 
e quam naturam ipſam, aut caſum. Si urbem ince- 
— puellus aliquis quadrimus in te lutum conjiciat, 
al. N aut virga, quam tenet, faciem (quod fit interdum) cædat; 
ie. I nibil prorſus, niſi bellua ſis, ſuccenſes: tantundem ab 
m adulto ſi fiat, iraſceris, youu huic fit major ſenſus co- 
2 ¶ pia. Hujus haud dubie ſententiæ fuit Socrates, cum a 
oc comite exſtimulatus aliquando eſſet ad ulciſcendum il- 
m lum, a quo przteriens fuerat injuria percuſſus. Quid, 
ofa I iaquit, 7 in me impegiſſet aſinus? Eſſetne ile mihi con- 
al. Wl tinue furioſe vindicandus? Nimirum illi aſini loco erat 
& bomo temerarius & inconſideratus. 
nt. DEME TR Verum, ut credibile eſt, natura, vel cceli 
or- providentia nos non afficit ejuſmodi incommodis ani- 
ar. no nocendi, aut aliquo ſtudio malevolentiæ, ut faciunt 
em bomines. Homo item in inferendis ejuſmodi injuriis fa- 
Nit contra officium, & in ſe dedecus atque culpam ad- 
un. mittit, quæ quidem in naturam, aut numinis proviſio- 
tas nem no Unt. | : 
ſed FLOR. Quid tua illud intereſt, ſi ille nocendo cul- 
\bi- ¶ pam in ſe admittit? Tu non illi infenſus es, quia pec- 
ca- N cavit in leges 1 ſed quia accepiſti tu damnum 
von Noel leber unde eſt dolor, adeoque ille animus nocen- 
ro · ¶ Li illi ipſi cujus eſt, non tibi nocet. Et quis eſt hic ani- 
mus nocendi ? Vult tibi luxata membra, aut ademtam 
far- vitam. Non eadem, aut paria vult natura? Adde quod 
ias, ¶ quæ ab illo deſignata ſunt, aut patrata, ſæpe ex metu 
exiſtunt : quod veritus fit, ut te ſalvo res ſuæ poſſent 
conſiſtere. At natura ſibi a te nihil metuit. Sed fac ani- 


po- 

3 num nocendi hic reddere hominis quam naturæ cauſ- 
un- am deteriorem: tamen cum nemo niſi a ſeipſo, dum 
ne · ¶ olens turpitudinem ſuſcipit, lædatur: tuæ dexteritatia 
-un- Mt hic, præterita illa cogiratione nocendi, que nihil 
rba- facit ad rem tuam, parem hinc inde tolerantiz laudem | 
ho- uque fructum colligere. Hæc k non ſufficiunt, illud 


abundg 


. 


176 Hr. Pol. Dialogas. 
abunde te ad animi æquabilitatem excitare debet, quod 
nihil in te, etiam ab homine profectum, hærere poteſt, 

uod non divinitus ſit immiſſum. Poſſem hujus rei te- 
es exteros & profanos citare, ſed nullum invenio lucy. 
lentius hujus veritatis documentum eo, quod de Davide 
præſtantiſſimo Hieroſolymorum Rege in ſacris eſt pro- 

ditum. Hunc e erg. ſtipatum etiam lectiſſima mi- 
litum manu, nefarius quidam vir non ſolum conviciis 
multis, ſed etiam jaculandis ſaxis petebat, Regem virum 
ſceleratum & ſanguinarium palam vociterans : rei in. 
| —— motus Abiſaius ducum maxime inclytus, ne- 

bulonem protinus de medio tollere parabat. Cæterum 
Rex impetum ducis cohibuit, orationem hanc non mi- 
nus prudentiæ quam ſanctitatis plenam uſurpans: Fi. 
lius, inquit, meus Abſalomw inſidiatur vitæ mee : quo mi. 
nus mirum videri debet, fi hic Semeius, regnum familie ili 
cujus eſt aſſins ademtum dolens, mihi maledicat. Sinite ut 
quod copit facere pergat. Ita enim ut faciat eft ili a Deo 
| #pſo, cujus voluntaty ratio querenda non eſt, imperatun. 
Et quis neget, hoc fortaſſe eſſe conſilii Deo, ut inſpelte 
bac mea tolerantia mihi malt erepto priſtinam rerum omni. 
am dignitatem & gloriam reſtituat? 5 

DEMETR vexationes & injuriz forinſecus 
ad venientes, {ive ex ab homine, five a caſu veniant, 
{int quæ nos in iras, metus, ægritudines & dolores con- 
ſiciant, quamvis jam ſubtiliter & generoſe de perferen- 
dis adverſis dixeris in ſuperioribus: per tamen gratum | 
nobis facies, ſi ad iſtam rerum ſubtilitatem atque ſubli- 
mitatem amplificationis aliquid adjunxeris, atque ora - 
tionem parumper dilataveris. | 

FLO R. Tu fortaſſe Demetri, dummodo auribus tu- 
is fit ſatiskactum, non laboras, an ipſe confuſa & inor- 
dinata rerum tractatione inſipientiæ atque ruditatis no- 
tam ſubeam. ; 

DEMETR, Is mihi ſane videtur rerum nexus in ar- 
gumento tam uberi ue late patenti, ut neceſſe ſit 

toſdem aut ſimiles locos ſæpe occurrere, Seneca & Pls 
oh | chu 


De Animi Trangquillitate, 177 
tarchus graviſſimis in iſto. argumento tractando utun- 
tur ſententiis: fed fortaſſe minus diſtincte atque di- 
ſtribute collocatis. Cicero, qui ſibi laudem apte, di- 
ſtincte, ornateque dicendi ſuo jure, nec ſane immerito, 
vindicat, etſi - diſtributius iis quos commemoravi 
in Tuſculanis quæſtionibus diſputat ; cogitur ta- 


men interdum in eoſdem denuo locos incidere, quos 


(verbo abſit invidia) ornatius ſæpe quam acutius 
tractat. Tu ſane, {1 quid eadem de re rurſus dicendum 
eſt, nec prius dièta repetis, & quæ nova affers ita ac- 
commodas ad præ ſens propoſitum, ut ea propria ejus 
loci ac temporis videantur. | 

F LO X Vis tu quidem, ut video, Demetri, præ 
abundantia quadam amoris ex culice facere elephan- 
tum. Sed ne nos fruſtra (etſi przter meritum ) lauda- 
veris, tibi in præſentia mos geretur. Itaque præter 
ſuperiores rationes leniendi doloris, aut ægritudinis cu- 
jullibet, reſtant aliæ; uberrimæ quidem eæ, ui quæ 
in multas rurſus partes diviſionem admittant. Voce- 
mus harum primam, ſi placet, interpretationis cando- 
rem. Ea enim ſi adſit, opinione majores etiam ex i- 
plis doloribus & offenſionibus voluptates capiemus. Et 
iſtud ſane res erit ſingularis & ingenii & induſtriæ, ef- 
ficere ut in diverſum cedant quæcunque injuriæ: & ut 
fortuna victa cogatur de nobis dicere, quod apud Se- 
necam in Tragcedus de Hercule Juno queritur : 


Quicquid horridum tellus creat 

Inimica, quicquid pentus aut aer tulit 

Terribile, dirum, peſtilens, atrox, ferum, | 
Fratum atque demitum eſt; ſuperat, & creſcit malt } 
Iraque naſtra fruitur in laudes ſuas: 
Mea vertit odia, dum nims ſæva impero, 

Indemita virtus colitur, & tots Deus 

Narratur orbe : monſtra jam deſunt mihi: 

Minorque labor eſt Herculi juſſa exequi, 

Quam mihi ſubere: letus imperia excipit. 3 


178 Flor. Vol. Dialogus. 
Etenim, ut ferrum domitores, etiam leones & tygres 
manſuefaciunt: fic ſapiens dolorem, egeſtatem, aut 
Jenomitiiam, cum ad eum pervenerunt, cicurat, & ad to- 
lerabilem atque domeſticam quandam manſuetudinem 
perducit. Tam imbecillum eſt ( inquit Seneca ) quod no- 
tet, quam # cui nocetur. Quod equidem fic intelligo, ex 
animi videlicet noſtri vigore, aut ſupinitate, moleſtiis 
pondus addi, vel detrahi. Si ergo noſtræ mentis infra- 
Gio eſt, quæ intolerantiam efficit, non res, ſed iner- 
tia noſtra culpanda eſt, non ſecus at ſi onus aliquod 
eſſet, quod pro ferentis alacritate gravius aut levius 
redderetur: tum certe nemo merito poſſet ponderis 
cauſſari iniquitatem. Hoc quamodo fiat, dicamus. A- 
nimus noſter in hoc corpus demerſus, & dum per ſco- 
puloſum hoc mare navigat, Sirenum cantu facile deci- 
pitur : hoc eſt, mire pronus eſt ad ea perſequenda, 
quæ ad præſentis vitæ ſuavitatem faciunt: unde fit, 
ut ſtatim profunda patriæ oblivione capiatur : neque 
unquam de reditu ſit ſollicitus, nunquam natalium re- 
cordatur, ſed hic perpetuo ſepeliri cupiat, non ſecus 
atque ſus in volutabro cœni. Videtis ut ad mortis le- 
5 mentionem exhorreant ii, qui ſe totos vitæ 
hujus deliciis dediderunt : imo ut ne Dei quidem, qui 
omnia as” illis unquam veniat in mentem. Ergo 

Farens noſter, ne prorſus ſui obliviſcamur, ne prorfus 
degeneremus, immittendis dithcultatibus hæc mala & 
falſa noctis hujus gaudia conturbat, dolorum ſtimulis 
veternum diſcutit, & docet uſu ipfo ſub roſis iftis pluri- 
mum eſſe graviter pungentium ſpinarum; mel ir ſu- 
perficie natare, fundum verſus fel & amarorem conti- 
neri. Nonne & nutrices, cum a lacte ad cibum ſolidio- 


* 


rem traducere volunt pueros, r- ſinapi aut ama- 
ritie aliqua obducunt? Et me 


ne exultandum videtur, cum in res adverſas incidimus. 
Quis noſtrum, ſi in ea navi dormiret, quæ demergi in- 
ciperet, non illi ex animo haberet gratiam, a quo eſſet 
exccatus: cum cuncti præter ipſum in ſeapham deſi- 


liiſſent, 


ercle mihi quidem pla- 


W FEES n a—_ r 


De Animi Tranquellitate; 179 
liifent, ut poſſet una cum aliis ſalvus ad littus deferri? 
Et profecto niſi prorſus dementes & impii ſumus, longe 
ægrius ferre debemus, divinam noſtram partem perpe- 
tuo inter ſordes conſopiri, demergi & ſepeliri, quam 
corpuſculum hoc, quod neceſſe eſt aliquando terra ob- 
ruatur, in undas ſemel abjici. Sed tantum poteſt (Su- 
peri veſtram fidem ! ) apud nos ille Sirenum cantus, ut 
non ſecus iraſcamur rebus eis, quæx nobis exitioſum 
hunc ſtuporem excutiunt, quam Micyllus ille cerdo a- 

ud Lucianum gallo ſuo, quem ſe extincturum mina- 
——_— quod nocturnis clamoribus ſomnium illud ſuave, 
quo ſibi opibus & deliciis omnibus affluere videbatur, 


- impediret, & ad vigiliam etiam lucroſam ex ſpecioſis 


illis viſis abduceret, Sed eſt haud dubie hoc argumen- 
tum animi nimium degeneris. Et ut quemque maxime 
abhorrentem a diſceſſione ex hac vita, atque a diſſocia- 
tione corporis videmus : ita minimi nobis, quamlibet 
alioqui aut dives, aut formoſus, aut potens i eſt fa- 
ciundus. Dat enim manifeſta ſigna ignobilis animi. A- 
nimus vero ubi ignobilis fuerit, quid nobile, aut quid 
alicujus omnino momenti homini eſſe poteſt ? Sunt er- 
go nobis æ rumnæ pharmaca, aut e e contra volu- 
ptatum toxica. Deinde præſtant hoc, ut ipſi nobis 
explorati ſimus, et quantum in nobis animi atque 
fortitudinis inſit, aperte cognoſcamus. Quis enim ſcire 
poſſit, ut inſtructus fit adverſus paupertatem, qui per- 
petuo divitiis affluit; adverſus ignominiam, qui in- 


ter plauſus ſeneſcit; adyerſus dolores, qui voluptati- 


bus deliqueſcit? Q1od ſpecimen ingentis animi ille 


dare poteſt, cui inoffenſus fit felicitatis hujus tenor: 
cui currunt albi dies, horæque ſerenæ: quem indi- 


gnum duxit fortuna, quocum luctaretur: cui denique 
nulla unquam inſignis difficultas fit objecta? Tradit 
Seneca, omnino fortis eſſe animi, cupere ſibi proponi 


arduum atque laborioſum aliquid, in quo animoſe per- 


ferendo, aut ſuperando, vim ſuam expromat & decla- 
ret: quemadmodum ille generoſæ indolis puer Aſoa- 
nius apud Virgilium, Suma. 


17 » 


x85 Flor. Vol. Dialogus. 


Spumantemque dari pecora inter inertia votss 
Optat eprum, aut fulvum deſcendere monte leonem. 


Talis animi vigor, me judice, etſi plane laudandus eſt, 
attamen non eſt omnino neceſſarius: eo quod nemini 
deſint ſux quædam intimæ perturbationum difficul- 
tates, etiam ut nihil ex fortuna extrinſecus accedat, 
quibus profligandis abunde nobis laudem paraverimus. 
Verum cum rr nihil inexſpectatum eſſe debeat, 
præludiis & tirociniis quibuſdam condiſcenda eſt ad- 
mirabilis illa patiendi ſcientia. Nam quæ agenda ſunt 
in acie, exercitatione ludicra prædiſcere, ac meditari 
convenit. Nemo diſcit, ut, ſi neceſſe fuerit, in roſa ja- 
ceat: fed in hoc duratur, ut tormentis non ſubmittat 
fidem, ne libidine vel dolore victus, native dignitatis 
atque decoris propugnationem deſerat. Quocirca quam. 
vis nobis nondum terri ficæ illæ rerum facies {nt obje- 
ctæ, nec vincula oſtendantur, nec lictor inſtet: inte- 
rim tamen in minutis offenſiunculis diſcamus gradum 
facere ad majora, & conſueſcamus facile carere vulga- 
ribus hiſce voluptatibus, perferre paupertatem, convi- 
cia, frigus, æſtum, ſitim, & levia id genus incommo- 
da. Qui lucernæ lumine gffenditur, quomodo poterit 
radioſt Solis contueri fulgores? Qui abſque molli pul- 
vino quieſcere nequit, quid faciet, cum cubandum eſt 
bumi, aut in carcere caput eſt inclinandum ad ſaxum? 
Qui levibus punctiunculis depellendis medicos arceſſit, 
ui ſtudioſe pharmaca adhibeant, quid ſibi reliquum 
beeilt ad levamen cum magni incumbunt dolores? Quo 
vultu crucem, ſecurim, aut flammas ſibi paratas aſpi- 
ciat, cui cum Venere & inter plumas vita omnis eſt ex- 
acta? Laconum pueros prod itum eſt ſolitos ſe ſponte 
flagris offerre, in quibus omnium generoſiſſimus & 
princeps is eſt habitus, qui omnium ultimus cædenti 
ceſſiſſet. Solida dnimi virtus, quæ adverſis non ſuc- 
cumbat, nec proſperis infringatur, non paratur, niſl 
crebra virium periclitatione, & perpeſſionibus acerba- 
en r 


ms. & — Al eee rere ©: 0 


= my put me ow 0 


Sy wy 


wi fad 0 wg my 


De Animi Tranquillitate: 


oportuit, ad debilitationem eam & infractionem animi, 
quam a natura accepimus, induſtriam addimus noſtram, 
nullum vitæ momentum vacuum præterire patientes 
voluptatis alicujus abjectæ fructu. Non ſatis habemus 
vacare doloribus, nif omnia adfint qux ad delicias fa- 
ciant. Sed neque iis mediocribus contenti ſumus: imo 
novæ ſemper & majores voluptates quzruntur: nec de- 
eſſe patimur, niſi ſumtuum magnitudo prohibeat. Vi- 
di ipſe ex Antiſtitum ordine, qui ne interea quidem 
dum ſacrum fieret, atque animus torus fuit ad divina 
ſubvehendus, in ipſis ſacellis carere voluerit cantionum 
deliciis, quas organa illa præſtant, quas vulgus popula. 
riter Violas vocat. Hoccine eſt comparare ſe ad dimi- 
candum cum fortuna, & ad firmitatem animi, laudem 
in primis neceſſariam, contendere: & non potius dum 
orientem Solem verſus eund&m fuit, ad Gades & Her- 
culis columnas plena velificãtione properare? Ut ea fit 
noſtra fortuna (quanquam nullius cujuſquam talis ſit) 
ut neque a morbis nobis, neque a doloribus, aut homi- 
num injuriis timeamus, certe ſummum illum diem vi- 
tare non poſſumus. Ad eum cum Seneca non timide 
nos componere debemus. Magna res eſt, & diu diſcen- 
da, cum adventat hora illa inevitabilis, æquo animo 
abire. Ea de nobis remotis ſtrophis ac fucis pronuntia- 
tura eſt, utrum loquamur duntaxat, an & ſentiamus 
fortia: & an ſimulatio fuerit & mimus, quicquid con- 
tra fortunam jactavimus verborum contumacium. Poſt- 


remo compenſatio quxdam eſt facienda, nec tam in 
mala quz adſunt, quam in ipſa bona intueri debes. 


Si natura tibi negavit formam: hoc damnam forſan 
rependis ingenio. Non ſunt tibi opes: es forſan extra 
æs alienum. In are es alieno: ſed corpore vales. Hu- 
milis eſt tua conditio: pauciores invident. Carcer te ſe- 
pit: mentis uſus eſt liber, nec morbo gravaris. Morbus 
te affligit: verum animo (niſi nolis) & viges & flores. 
Ademtæ ſunt opes: adſunt pleraque alia bona, vita, 

. vires, 


191 


rum rerum. Verum nos, omnino contra quam factum 


J Hor. Vol. Dialogus. 


vices, ſenſus. Quod ſi præſentia leyiora tibi videntux, 
quam ut res ad æquilibrium revocare poſſint: annecde 
— beneficia, quantum tibi vitæ exactum eſt 
in libertate, in honoribus, & in deliciis. Nam prateriti 

eficit gratiam non preteritam, ſed præſentem, imo 
ſempiternam eſſe oporter. Et ſane, ut mihi quidem vi. 
detur, etiam ut tibi infenſus & inimicus eſſe cœ- 
perit, etiam præter tuum meritum, qui olim aliquid 
in te officii contulit : conveniet in omne ævum ſuperi. 
oris beneyolentiz habere rationem. Sordidum nimis eſt, 
aliquem totum ex futurarum utilitarum {pe pendere. 
Quod & nec horum acceſſione malorum lanx ſe tollit, 
etiam futuras commoditates appone, Ledere qui potuit 
(ut cuidam ſcriptum eſt) prodeſſe aliquando valebit. Erit 


tempus, cum malis carebimus. Jupiter ſi hodie ex ama: 


ro dolio potandum nobis dedit, cras ex dulci eſt datu- 
rus: atque hoc ocius, quo æquiore animo amaritiem 
devoravimus. Siquidem ut nemo nimium ſecundis re. 
bus confidere debet: ita nec deſperandum eſt cuiquam, 
quamlibet luxata rerum ſuarum ſumma yideatur. 

X' Cu (ut ait Theocritus) arora WE Tin ale, 

> AXOKE d bei. 
Quod eſt, 
Wunc pluit, & nunc eſt tibi Fuppiter ipſe ſerenus. 


Ariſtippus, cum illi ex tribus unum eſſet ademtum præ- 
dium, cuidam qui ſe illius lamentari infortunium dice. 
bat, Tuum ipſius (inquit) potius defle, cum tibi unum dun. 
taxat ſit prædium, mihi vero adhuc duo ſuperſint. Antonius, 
cum jam victus animam efflaret, lacrymantem Cleops 
tram conſolatus eſt: admonens, ut non ſe tam propter ex- 
trema illa calamitates miſerum, quam ſuperiorum ob tem. 
perum gloriam felicem exiftimaret : ut qui fuiſſet inter o- 
mines longe illuſtriſimus: neque admodum indecorum eſſe 
habendum, fi Romanus dux a Romano duce eſſet ſuperatut, 
Et adverſus homines item, cum in nos injurioſi ſunt, 
utendum eſt hoc candore. Exguſemus animi 11 Gy 
: . 8 uma⸗- 


. — 
; * "Ep G * * 
- - 


De Animi Tranquillitate: 
pumanĩtus & ſubito (ur fit) coortas, & alienam imbe- 
cillitatem non iracundia, fed miſericordia noſtra exct- 
piat. Nemo mortahum ſapit omnibus hors. Aut nobis 
cum ſtultis eſt vivendum, aut abeundum eſt in ſolitudi- 


18f7 


nem: imo ipſi nobis deſerendĩ ſumus, ſi ſtultitiam con- 


tubernalem nolumus. 


At pater ut nati, ſic nos debemus amici 
Si quod ſit vitium non faſtidire. 


ait Horatius. Optat idem, ut quemadmodum Balbinum 
polypus Agnæ delectavit, ita & nos aliena errata humani- 
ter accepta decipiant. Quid nobis Chriſtianis, hoc eſt, 
ſanctis & divinis hominibus, unamque prope Carita- 
tem ac benevolentiam mutuam profeſſis, hic faciun- 
dum eſt, ſi ab hominibus profanis iſtiuſmodi officiorum 
humanitas exigitur ? Adde quod hoc non jam plebis, 
ſed naturæ ſcitum eſt, ut qui gratiam exſpectat 1 alio, 
etiam grat ia adverſus alium, & humanitate utatur. Vo- 
lumus multa condonari infirmitati noſtræ, condone- 
mus ergo & nos multa alienxæ. 


Qui, ne tuberibus propris (ait Horat.) offendat amicum 
Poſtulat, igneſcat verrucs ili. Æquum eſt, 
Peccatis veniam poſcentem, reddere rurſis. 


Putemus ſemper alios etiam inter offendendum nos velut 
conceptis verbis obſecrare, ut quanto animus noſter eſt 
natu gravior, ignoſcentior illorum ſtulritiz juſtitia no- 
tra {tt aliquid præſidii. Hoc ſi præſtiterimus, ubi qui 
æſit ad ſe redierit, nĩiſi prorſus bellua eſt, gratiam non 
mediocrem nobis eſt habiturus : ipſe ſe damnabir ini- 
quitatis, noſtramque & admirabitur & exoſculabitur 
virtutem : ut qui maleficia illius non talione, fed no- 
ſtris beneficlis extinxerimus. Et non multum diflimile 
huic eſſe opinor, quod Paulo noſtro diftum eſt, de 
congerendy in caput ej in, a quo ſis leſus, carbonibus : ut quo 
illius immodeſtia in inferenda injuria major fuerit, hoc 
plus eluceat bonitatis noſtræ ignis, dum nos non piget 


& 


propinquantes, ne uy contingant, & ſubinde calct 
| | brat: 


184 Flor. Vol. Dlalogus. 


de diverſum meritis, atque hoſtibus ipſis bene mereri 


Et iſtuc ſane paternum dederimus, quando in hoc ma. 


xime conſpicua eſt Dei immortalis & parentis noſti 
bonitas, quod Solis ſui lucem, & plurima alia beneficia, 


communia eſſe vult etiam impiis. Sed neque quicquanfi 


lorioſius eſſe poteſt, quam in ejuſmodi officiis pre. 

andis etiam alium præ vertere. Præclarum eſt illud. 
quod de Ariſtippo philoſopho proditum eſt. Hic, cum 
jam longa inter illum & Aſchinem ſimultas interceſſi. 
ſer, naturæ ſuæ bonitate tandem victus, Æſchinem a. 
diit, profeſſus ſe velle cum illo in gratiam redire, & ſ. 
multates deſinere. Cui cum reſpondiflet Æſchines, il. 
lud ſibi in primis gratum eſſe: Memento igitur (inqui 
ille) quod cum eſſem natu major, prior ad te venerim, Tum 
AÆAſchines: Ne tu prefecto me longe prior, hoc eſt, meliir 
es: quandoquidem a me ſimultatu, & a te ſarciende gratis 
fuit initium, Sæpe item iracundia noſtra efficit, ut inju- 
riæ majorcs videantur, quam re ipſa ſint: quemadmo. 
dum ſoler fieri, dum aliquid per intermediam nebulam 


videtur. Exiſtit iracundia ex irritatione: & eſt rurſus| 


in proclivi irritari, maxime cum nos contemni arbitra. 
mur: ſumus enim gloriæ & laudum omnes appetentiſ 
ſimi, & caterarum item utilitatum : quapropter proti- 


nus e medio tolli poſtulamus eos, qui ſe ſtudiis & voti 
noſtris opponunt. Sed temere oritur Mena hac ii. 


ritatio: nunc ab hebetatione judicii, non videntis alic- 
num conſilium; nunc a conſcientia infirmitatis, vel 
turpitud inis alicujus noſtræ, quam tectam cupimus 
Apud Terentium eſt : 


Omnes, quibus res ſunt minus ſecunde, 
Mags ſunt, neſcio quemodo, ſuſpicioft ; 
Ad contumeliam omnia dicta accipiunt 
Mag u, propter ſuam potent iam ſe 
Semper credunt negligi. 


Et ut equus, cui tergum/ eſt exulceratum, metuit ap 


228508 


JG K. 


— 2 


2 


* 


reri. 
ma. 
oſtri 
C12, 
Uam 
DTT, 
lud, 
cum 
eſſi. 
ma. 
& {1 
5 l. 
1quit 
Tum 
eli 
ratiæ 
inſu- 
mo- 
ulam 


urſu. 


JItr9- 
ontil- 
Yroti- 


votio 


LC ii. 
alie⸗ 
„ vel 
imus, 


© 0 a, og —— — = 


De Auimi Trangaillitate. 1 5 


trat: ita nobis & metus & iras turpitudinum conſci- 
entia procreat. Contra, animus qui vel callens eſt in 
rebus æſtimandis, vel bene conſcius, vel vere denique 
magnus, ſemper pas ip in meliorem partem etiam of- 


fenſiones, ubi aliquid oſtenditur, quod prætexi atque 


obtendi poſſit. Admonitus eſt a matre per epiſtolam 
Alexander cognomento Magnus, ut a veneno Philippi 
medici ſui caveret. Ille nihilominus intrepide poti- 
onem a medico præſcriptam eo conſpicientè exhauſit; 


mox eidem epiſtolam matris legendam dedit : magno 
ſane generoſi & non temere fuſpicantis anlimi argu- 


mento. Verum ut ſerio contemnamur, ſatis intelligi 
poteſt ex ſuperioribus, nihil eſſe laudabilius, quam 
contemnere ejuſmodi contemtus, & cum Diogene dice- 
re, Derident me quidem: at ego non deri deor. Si culpa a- 
liqua in nobis hæret, non contra eos qui nobis culpam 
objiciunt, ſed contra noſipſos inſurgamus, qui longe 
pejus de nobis ipſis merentes patimur diutius labem 
nobis inhæreſcere. Non enim admoniti a quopiam ve- 

em luto eſſe conſperſam, protinus illum luto confpur- 
care, vel conviciis petere ſolemus, id enim extreme 
dementiæ eſſet, ſed lutum detergimus. Ita convici- 
antes admonitorum nobis loco eſſe debent. Quod ſi 
culpa caremus, non accipiamus tanquam in nos d ictum 
hit convicium, ſed in illum, cujuſmodi nos eſſe ille 


qui dixit falſo exiſtimavit. Neque enim iraſcimur 


cxcurienti, fi nos de macula quæ non inſit com̃mone- 
faciat. Omnibus ergo tam maledictis quam maleficiis 
adhibendæ funt excuſationes: & ingratæ res ingenii 
dexteritateſunt ad ſuavitatem quandam atque utilita- 
tem reyocandæ. Vix invenietur apud vetuſtatem 1n- 
genioſius reſponſum, quam fuit illud nobilis in primis 
& r Alexandri Crechthoni, dignum qui- 
dem ſane quod inter apophthegmata referatur. Is cum 
nuper eſſet in legatione quadam, miſſa a Jacobo Sco- 
torum Rege ad potentiſſimum Galli rum Monarcham 
Franciſcum, & fatis magnam pecuniæx vim in Gallia 

b pro- 


7% 


186 Hor. Vol. Dialogus. 


profudiſſet, ubi domum redierat, clam ab invidis & 
obtrectatoribus apud Regem delatus fuit, quod bonam 
prædiorum Bromiſtonæ ditionis ſuæ partem tanquam 
decoctor oppignerafſet, eſſetque in magno are alieno, 
Rex Alexandro, quem ob ingenii ſuavitatem & pru- 
dentiam ſupra juvenilis ætatis captum admodum ama- 
bat, delationem expoſuit. Tum ille, O Rex, inquit, 
cave tibi ab iis, qui iſtæc tibi narrarunt. Quid ita 2 ait 
Rex. Non ſunt iſti ii, quos tu arbitrary, inquit ille: hoo 
eſt, obtrectatores & invidi mei: imo mihi ſunt amiciſſimi; 
fed tibi volunt imponere. Sciunt me tua etiam cauſſa ma- 
gnos feciſſe ſumtus, & non habentes in promtu commodio- 
rem rationem, qua à te aliquid mihi petant, veri crimini 
oljectu fimulant quoddam odium mei. Tum Rex admira- 
tus generoſam & expeditam illam inverſionem, quan- 
quam (ut audio) erat ad rem attentior, impulſus ta- 
men fuit ea oratione ad benignitatem : accepitq; paul- 
lo poſt Alexander neſcio quid præmĩi a Rege. Verum 
nos, ut ad inſtitutum revertamur, bilioſi in modum, 
cui aliunde adhibitum nutrimentum ſtatim in bilem 
vertitur, quicquid accidit, noſtra culpa corrumpimus. 
Cum tamen hic apum foret imitanda induſtria, quæ e- 
tiam ex amaris ſuccis mel conficiunt. Ita vita eff ho. 
minum (quod eſt apud Terentium) quaſi cum ludas teſ- 
ſeris. Si illud quod eſt maxime opus jactu non cadit, illud 
quod cecidit forte, id arte ut corrigas. Epicteto res moleſta 
omni duas habet anſas: alteram qua ferri queat, alteram 
qua nequeat. Sed nos plerumque eam corripimus, qua 
teneri nequit; in id ſolum quod malum eſt aciem 
dirigentes: cum tanien ex ſingulis rebus id, quod uti- 
le eſt, ſit excerpendum. Nihil autem mali in natura 
_ eſſe, cui non ſit bonum aliquod, adjunctum, common- 
1 ſtrat aconitum ipſum, pernicioſum i primis venenum : 


n in quo tamen inſunt remedia aliquot, cum ad alia, tum 
Cut tradit Plinius ) ad oculorum vitia. Aqua item 
1 maris inutilis potui eſt, alit tamen piſces, & vehit ra- 
| 1 res. Egregius artifex non in una duntaxat materia in- 
l | ND : 1 duſtriæ 


D 


— | 

De Anim: Tranquillitate. 187 

duſtriæ ſuæ vim declarat: fic ſapiens quacunque for- 
tuna uti novit, ſtultus nulla. Qui morbo laborant, eti- 
am delicias faſtidiunt: iidem ſani pane, caſeo & cepa 
veſcuntur. Quid ? quod & iis, quos vehemens habet 
corrigendæ vitæ cura, etiam priores lapſus bono cedunt, 
dum inſpicendis ſuperioris vitæ ind ignitatibus, majo- 
rem concipiunt alacritatem, ad perſequendam in po- 
ſterum diverſam & meliorem vitæ rationem. Inve- 
nienda igitur nobis ſemper erit ratio, cur quodque to- 
leranter ferri debeat : & ut pictores fuſcis coloribus 
jucundos ſuperinducunt, ita nobis triſtium rerum facies 
eſt lætarum hilaritate tegenda, nec muſcarum no- 


bis mos eſt imitandus, quæ ex ſpeculo terſo ( quam ſi- 


militudinem Plutarchus affert ) decidunt, ſcabritiem 
aut eminentias nactæ adhæreſcunt. Neque item pu- 
erorum ſimiles ſimus, qui cum ludunt, ſi unum aliquod 
ex ludicris auferatur, ejulant, & reliqua omnia indi- 
gnabunde diſturbant atque abjiciunt. Hoc ſiquidem 
& canum eſt, qui quicquid ore accipiunt integrum de- 
vorant, ſemper ad futuri ſpem hiantes. At ſapientis 
animus de præſentibus lætus eſſe debet, citra moleſtas 
illas curas, quas abſentium cupiditas affert: cu ji gi- 
dem hoc eſt potiſſimum W ca quod ingrata eſt, ut 
cui non tam jucundum eſt, multos poſt ſe, quam mo- 
leſtum, ante le vel paucos aſpicere: incipit ea ſemper 
a fine, præteritorum oblita. Hinc eſt quod nos plurimum 
angit Nolde illa æmtſla:io, dum ſemper oculos inten- 
dimus, non in eos, qui nos a tergo ſequuntur, ſed qui 
nos fortunæ ſplendore antecedunt. Vindcti ſolutos fe- 
lices judicamus: ſoluti, ſi paullum ægrotemus, con- 
tinuo ſanorum predicamus felicitatem : fanitas reſti- 
tuta nobis njhil eſt, niſi adſint divitiz : opibus aucti, 
ad principales honores, ad ambitiopem convertimur ; 
principatum ubi nacti fuerimus. e ſuperſunt Re- 
ges & Monarchæ, quibus invideamus illud humang- 
rum rerum faſtigium. Et tandem ut locus ille contin- 
gat, nobis non exit factum ſatis, eo quod deſideretur, 
| mn | ** 


* 


188 Flor. Pol. Hialogur. 


totius machinæ ditio, & illa divorum immortalitas, quæ 


moleſtæ cujuſdam æmulationis materiam perennem 
ſuppeditet. Damus ergo merito pœnas inſcitiæ noſtræ, 
dum ſemper excruciamur moleſta abſentium aut ali. 
enorum aviditate, nunquam gnari præſentibus vel uti, 
vel contenti eſſe: & lecticam videntes, (ut ait Seneca) 
vectum, & non vectores copitamus, Et fortaſſe ſi ex acervo 
calamitatum æquæ portiones diſtribuantur, mallemus 
noſtras, quam illas æquabiliter depromtas, Sed de 


candore interpretationis hucuſque dixiſſe ſatis fit, Nunc 


aggrediamur ad eas rationes, quæ pene proprie ad do- 
loris depulſionem pertinent. Is enim, ut diximus, non 
uſque adeo pendet ab opinione :ideo cum quodammodo 
egrediatur fines ditionis humanæ, ejuſdem cura tra- 
ctanda eſt ſcrupuloſius. Neque tamen mihi hic diſputa- 
tio inſtituitur de 1is auxiliis, quæ medicina ſuppeditat. 
Sunt enim ea extra hæc moralis diſciplinæ ſepta, qui- 
bus nos in præſentia concludimur. Umnis ergo noſtra 
ratio verſatur in dirigendis ingenii ſtudiis, & cogitati- 
onibus eam ad rem conducentibus. Ad depulſionem ita- 
que ægritudinis, quæ exiſtit peculiariter ex dolore, duæ 
ſunt adhibendæ rationes. Tertia propius dolorem ipſum 
attinget. Prima ergo ſit hæc, Dolorem omnem vel lon- 
um eſſe, & tunc vel mitis eſt, vel intervalla dare 
Fler ad quietem, quæ quidem multo jucundior eſt 
ſtatim ab ipſo doloris ſenſu, quam ſit ca, quæ longo 
aliquo tempore inoffenſum ſuavitatis curſum obtinuit. 
Si brevis eſt, & citra vehementiam; puerjle aut muli- 
ebre eſt impatienter, quod admodum .patiBle eſt, per- 
ferre: ſin vehemens erit, continuo vel extinguit, vel 
extinguitur. Senſim enim & pedetentim progrediens 
extenuatur, atque ubi quo creſcat non habet, neceſſario 
aut deficit, aut remittit. Deinde quod in doloribus 
animi ſollicitudinem auget, eſt, quod ſoleant illi ex- 
tinctionem noſtri,. hoc eſt, mortem afferre. Quamob- 
rem omnino profuerit eam ne tantillum quidem ex- 
timeſcere. Contemne (inquit Seneca ) mortem, continuo 
| | quecungue 


5 5 a e N 22 ** 3 
A 1 5 » *t p 9» & SEL 4 « ; 


De Animi Tranquilſitate. 

VVV TREF OO | 
quecungue ad eam ducunt & pits: Eſt autem ea minime 
metuenda: primum, quod 5 
dem aliud nihil eſt, niſi animi (hoe eſt, divine hujus 
partis) ex corpore (quod quam indigna res fit, ubi ani- 


ma deſtitutum fuerit, ſatis videtis) diſceſſio. Neceſſe 


eſt, ut tum animus, niſi indigna nimium anteactæ vi- 
tz ratio vetet, redeat ad originem ſuam, & ad divorum 
immortalium conſortionem deferatur. Sed _ 
modum pueri, poſtquam diutius* & licentius tuſerinr, 
ſupplicii-metu etiam ad patrem redire reformidant ; 
ita nos ad Deum coacti quodammodo trahimur : quod 
profecto non herer, {1 nobis id, quod longe veriſſimum 
eſt, perſuaſum eſſet, illum videlicet effe nobis non ſo- 
lum patrem, ſed ipſam bonitatem, atque adeo indul- 
gentiam, modo ita eſſe animum credere inducamus. 
Eft item & hic metus inutilis: nam ubi a morbo con- 
yalueris, mortem non <ftugies, ſed in horas aliquot 
diſtuleris : quod qũidem ut fiat vehementer optare, 
animi ſane degeneris eſt & abjecti. Finge decem 
elle quos lictor ad capitis ſupplicium ducat: non- 
ne tu hunc ut ignobilem & timidum averſabere, 
qui hoc ſibi gratiæ fieri poſtularet, ut ultimus ſecuri 
percuteretur, & lucis hujus proferatur horula? E- 
juſmodi plane nos ſumus, cum comperendinationes 
quærimus, & vitam hanc quam fieri poſſit longiſſime 
prorogari. Sed delicata hæc, & umbratilis vitæ noſtræ 
ratio, in qua omne æ vum conſumſimus, que nullum 
unquam inſigne vulnus a fortuna accepit, quæ depra- 
vata conſuetudine ex ſupervacuis iſtis fecit neceſſaria, 
ic omnes virtutis nervos eliſit, {1c omnem animi vigo- 
rem labe factavit, ut ad diſceſſus hujus tam neceſſarii 
vel minimam mentionem conſternemur. Certe ſi ſeſe 
tatio in veſtiganda natura, & dignitate ſua (ut debuit) 
exercuiſſet, vidiſſet facile inanitatem rerum vulgo for- 
midabilium, ipſeque ſibi id præſtitiſſet officii, quod nos 
pueris, cum perſonis terrentur, præſtamus. Quid faci- 


mus? Detegimus facies noſtras, & vacuas perſonas o- 


ſten- 


188 


malum non ſit; quandoqui-- 


7 Flor. Vol. Dialogus. 


ſtendimus, ut diſcant non formidare. Et ſane perſong 


eſt quicquid formidamus, & inanis quædam mali ſpe. 


cies: malum vero nullum eſt, niſi cum rerum vilium 
amore degeneri animi majeſtas imminuitur, & ille in. 


fringitur ordo in ſtudiis 3 quem inviolatum eſſe 


vult is, qui ordinis omnis eſt auctor. Sed nos, non {ccus 
ac pueros, perſonæ, non res terrent. Et quando de pue. 
Tis mentio eſt, pueris, imo & mente captis inferiore 
comperiemur : neutri enim timent mortem. Sed dices 
ad fieri propter ignorantiam. Non te pudet eam tibi ſe. 
curitatem a ratione & ſapientia non præſtari atque re. 
præſentari, ad quam ſtultitia perducit? Poſtea & ill 
nos nonnihil animare debet, quod nunquam poilit eſſe 
vita jucunda, ubi ingens eſt mgxtis vel timor, vel od}. 
um: etenim nullum bonum opere juvat haben. 
tem, ſi ad amiflionem anĩimu dh eſt paratus. Nihil 
nobis certius aut manifeſtius t quam nos brevi hinc 
migraturos. Quod ſi ea ratione 10 magnis bonis ſpolj- 


atum iri nobis certe perſuaſimus, non poteſt non inde 


animus eſſe in luctu. Et ſane fi genuius atque acutius res 
inſpexerimus, cum ſumus in morbis aut doloribus poſiti, 
exitus potius, quam d iuturnior commoratio optabilis vi- 


debitur. Nam ubi ſemel abitum eſt, jacta eſt alea: unius 


mortis perpeſſione deſinimus multis modis mori poſſe; 
neque ne amplius moriamur eſt extimeſcendum. Sin 
vita prorogatur, vivemus quidem diutius: attamen in 


perpetuo tot mortium timore, quot caſus, qui ſunt va. 


rii & multiplicis generis, affere poſſunt: tandemque poſt 
tantos & tot timores vitæ propagatione fruſtra ſulce- 
ptos miſeriserit omnino moriendum. Ideo acute dictum 
eſt Auguſtino, inertius eligi diu vivere ſub metu tit 
mortium , quam ſemel moriendo nullam 9 756 for- 
midare. Sed dices, Vita hac ſuavis eſt, moleſtum eſt 
relinquere caros, & omnem hang ſpecioſam rerum ſu- 
llectilem. Inepte, tune apud te ſtatuis, illum qui ti 

i hanc lucem non ſentienti largitus eſt, qui tot opes, 
tot dotes nihil merenti contulit, non poſle alia muito 
| Se 


— WY .- 


— 


wi. 22 . xz, AQ Hy 


De Animi Tranquillitate. 191 
freſtantionfa donare? Si egregie eſuriens a quopiam in 
ædium aulai introduteteris, ubi cibarius panis cunt 
paullo caſei aut lardi apponeretur, aqua effet aut vap- 
pa potui, bene tecum actum putares, ſi lautioris vitæ 
Prorſus eſſes ignarus, aut ſiligine aut herbis victitare 
folitus eſſes inter ſentes. Poſt tempus aliquod, ubi jam 
adſuetus eſſes ejuſthodi menſæ, neque quicquam præ- 
terea in ædibus noſſes, ſi idem te ex eo loco in concla- 
fe introducere vellet, ubi exquiſitiſſimi apparatus eſſet 
convivium: non fidiculus eſſes, ſi obluctarere & ne- 
* te iturum, illi diffiſus, a quo jam antea commo- 

e, ut tibi apparuit, tractatus eſſes? Bene ergo Socra- 
tes timiditatem hanc abjectam ab arrogantia & falſa 
quadam ſcientiæ perſuaſione profectam tradit. Cur e- 
nim trepidas exire, niſi By magna te relicturum arbi- 
traris: & illic, quo proficiſcetis, aut mala, aut nulla 
reperturum ? Qnafi non illic res eſſent veræ, hic um- 
brz & ſomnia. Nec eſt quod caros deſideres, antegreſſi 
funtplerique cari, ſequentur qui ſuperſunt. Sed ſunr illic, 
que multo tibi cariora ſutura ſunt, ubi- ſemel fuerinr 
aſpecta. Hoc fi non credis, crede nihil eſſe animumy 
imo nihil eſſe Deum, qui tamen & ſolus eſt, & omnia 
eſt. Quanto generoſior eſt illa apud Ciceronem excla- 
matio, O felicem eum diem, cum ad illud animorum conci- 
lium catumque preficiſcar, & ex hae turba & colluvione dif-. 
cedam! Vita hxc etiam profanis hominibus niors di- 
cta eſt, & corpus Lethæus fluvius: hoc eſt, altus qui- 
dam oblivionis ſopor. Et certe non aliud illuſtrius eſt 
præ ſtantis animi argumentum, quam ſi hæc omnia, 
quæ circa fe aſpicit, imo & ſidera pſa, ſi mente vacent, 
res eſſe humiles, & ſe indignas judicet: ſeipſum tan- 
quam carbunculum aut ſmaragdum aliquem longe pre- 
tioſiſſimum in annulo, quod ex luto, aut argilla ſit collo- 
catum. Neque profecto ſecus ſe res habet. Sed eſt argil- 
la hæc interdum huic quam illi aptius compoſita, aut 
colorata venuſtius: paſſim tamen ejus ingenii, ut niſi 
| fumma cura adhibeatur, maculas quaſdam fœdiſſimas 

1mpr * 


192 Fur. Vol. Dialogus. 


imprimat in impoſitam gemmam. Si per religions 
liceret, equidem facile aſſentirer illis philoſophis, qi 
animos in corpora, tanquam in carceres & 2 | 
truſos aſfirmant. Et fortaſſe tum male habuit animox ill; 

truſio, cum a yeris rebus ad umbras depellerentur, i 
ex corpore ſuperioris vitæ extiterit oblivio. Hoc uten. 
guz habeat, mihi certe hinc in hanc vitæ conditionen 
kinc in mentis .dignitatem intuenti, ejuſmodi appam 
hoc corporis domicilium, vel ſi mavis boſpitium, u 
licet multis modis {it commodum, & ſuppellectile vz 
ria inſtructum t quia tamen idem & extrinſecus pluviy 
cxcipit & ventes, intrinſecus male fir mater iatum, cor. 
ruptum & peſtilens; mens ipſa, ſi de principio res 0. 
mnis fuiſſet explorata, omnino, {i integrum fuiſſet, re. 
cuſatura fuerit ſubire. Sed cum providentiæ parendun Þ 
ſit, ſubit quidem in male gratum domicilium, ſed per. 
petuo, ſi conſervat aliquam priſtinæ dignitatis memo- 
fam, providentiæ ferum rectrici pene ſubirata uſurpat 
illos Virgilii verſus, > idem Æneam uſum {cribit 
apud inferos, cum dilectæ quondam Didus manes oc- 
Currerent. | F i 

Invitus regina tuo de liitore cel. 1 
Sed me j iſſſa deum, que nunc has ire per umbras, 

Per loca ſenta ſitu cogunt, noctemque profundam, 


PT 


Inperin egere ſun. 


ES 


Et nos inter has umbras & miſerias poſiti, ulterius di 
bitamus, aut cunctabimur, quando vocamur, ad res, 
ad lucem & felicitatem commigrare? Tranſilienda cf 
alacriter foſſa illa, ut in urbem illam opulentam admit. 
tamur. Nemo excluditur, niſi qui non libenter eo v- 
dit: & ut quiſque maxime volens properat, & perenti 
ſtudio, etiam in obſcuro hoc carcere poſitus, illo vet. 
ſus eminet, ipſeque ſe e e [vie atque di. | 
jungit a corpore, ut videatur quodammodo tenuis fill 
nexu eidem adhærere, ita gtatiſſimus eſt hoſpes, & 
fummo cum. plauſu, cum illo ventum erit, exc 28 
e 


De Anim Tranquillitate, 193 

Neque vero ſolum mortes pro patria, aut pietate, aut 
penatibus oppetitz, ſed etiam quzcunque, imo & latro- 
num prope dixerim, cum in furcas tolluntur, laudis 
aliquid habent, ſi ſint alacres, intrepidæ, certoque quo- 
dam directæ judicio. Una illa horula, fi exhibes ani- 
mum mortis contemtorem, omnem ſuperiorem vitam, 
quamlibet al ioqui obſcuram, illuſtrat. Vulgus cum te 
morientem in cubiculo tuo, vel palam tyranni injuria, 
viderit, quia ex imbecillitate ſua alios metitur, te qua- 
dammodo miſerum Judicabit. Sed tu unus, ſi tibi con- 
ſas, & illorum fortiter contemnis errores, omnibus il- 
lis una junctis præſtantior es. Nam, cum ſinguli meticu- 
lofi homuli & decepti in rebus maximis ſint, colluvies 
ipſa coacta deterior eſt: niſi dicere velis, ubl plura ſunt 
mala, illic mali eſſe minus. Ergo, ut yulgus te non vides 
at, aut non admiretur, vel potius miſereatur, non poſ- 
ſunt ſuperi non laudare voluntariam illam generoſi ſpi- 
titus excluſionem, ubi omne hominum vulgus tantope- 
re contremiſcit. Sed cur, ales, non nobis animum hune 
adverſus mortem natura dedit? Non eſſet præclara res, 
nec nobis laudi danda vitæ contemtio, & moriendi ala- 
critas, ſi protinus a natura eſſet. Cui honori fuĩt, ama- 
re vitam, ſectari convivia, diffluere luxu, indulgere 
luſibus, aut dedere fe voluptatibus, cubare in pluma, 
aut roſa? Atqui ſunt hæc a præclara iſta aatura. Sed 
cum contra ad junctæ naturœ, hoc eſt corporis, ſenſum 
atque ingenium animus ipſe ſapientiæ ſtudio & invicta 
cogitandi cura fe a corpore quam longiſſime abſtraxit, 
& ſua induſtria fe in eam rerum 4 e atque li- 
bertatem vindicavit, ut non modo pro nihilo habeat, 
ſed etiam beneficii loco ducat, cum res poſtulat, com- 
modatum a natura diverſorjum, mortal ium ſocietatem, 
atque hanc rerum faciem, eui jam diu aſſuevit, deſerere, 
divina quædam rerum dignitas atque incomparabilis ho- 
nos eluceſcit. Qui eJuſmadi eſt animus, ut in corpore ha- 
bitet, ſcias tamen liberum eſſe & ſolutum, imo corpo- 
ris dominum. Quoties vero vides aliqvem magni Raei- 
| W eme 


r ent 


194 Hor. Vol. Dialogus. 


entem res hujus vitæ, aut invite de abitu exaudirei 
ſcias degenerem eſſe, ſervum, vinctum, alteque in cor. 
pus demerſum. Graviſſima & duriſſima catena vitz 
ujus amor eſt: quem qui depulit, liberum ſe fecit ma. 
gis, quam ſint vel Regum Reges. Et certe dedit nobis 
natura quædam hujus vigoris principia: alte tamen ab. 
ſtruſa ſunt, nec nos magnopere etiam animis conditam 
veritatis notionem eruere ſfudemus. e 
DE MET, Cut ergo, cum ſemel a corpore eſt ſepre; 
atus animus, iterum aliquando in idem 3 
1 tantum illi eſt a corpore incommodi? In ſacris enim 
noſtris eſt, fore ut reſurgant corpora, atque reviviſcant 
priſtinis imbuta mentibus. | 
FL OR. Hxc noſtra corpora, in quæ prius animj 
detruduntur, vel quibus illigantur, plurimum habent 
impuritatis, adeoque animum ipſum quodammodo inh- 
ciunt. Eadem olim cum reviviſcent, purgabuntur, & 
alterius erunt dignitatis, & receptacula animis etiam 
beatis digna. Hiſce de rebus Paulus, ad Corinthios 
ſcribens, divinitus atque liquide diſſerit, non ſine ma- 
na corum omnium, qui in Chriſto Dei immortalis filio 
a ſuas fixerunt, conſolatione. Proinde hæc diffuſus 
tractare, eſſet philoſophiæ metas ſupergredi : quapro- 
prer ad illa humaniora atque humiliora redeamus, Eſt 
quzdam vulgaris ratio contemnendz vitz hujus, quod 
illa extrahenda multum perferamus calamitatum : ſed 
ipſe ſemper libens refugio ab eis rationibus, quæ mol- 
litudinem præferunt: neque in magniswviris habendum 
cenſeo, qui mortem appetat faſtidio difficultatum vitz: 
̃n TERHYTIELT 7, 
ERebus in adverſis Facile eſt contemnere mortem. 
; Fortiter ille facit, qui miſer eſſe poteſt. 


Sed cui perinde eſt vel vivere, vel mori, qui ad 


trumvis juxta eſt paratus, qui ſummum nec metuat diem, 
nec fortaſſe optet. Illud tamen veriſſimum eſt, morte, 
hoc eſt, vitæ commutatione, nos duo vera & magna 
mala deponere. Nam credibile, poſito hoc n 
5 „50 „„ et FO nee” os OS 


* 2 


De Animi Tranquillitate: 195 


| 
non futurum, ut amplius turpes ſimus, peccemus in | 
leges honeſtatis, & parentem noftrum malis facinoribus 7 
irritemus. Neque levis eſt hæc ponendæ vitæ hujus 1 


ratio, ſed neceſſaria properatio explicandi locum non 
concedit. Alterum, quod ponitur morte, malum eſt, 
denſiſſimæ iſtæ ignorationis caligines, & inſcitia rerum ll 
future vitæ. Inſigne eſt illud, & quamdiu hic rerum | 
ſtabit orbis memorandum, quod de Canio Julio, viro l 
r. lounge illuſtriſſimo, literarum monumentis a Seneca eſt if 
x, mandatum. Is Caii jufſu jam capite damnatus, interea | 
m dum mortem exſpectat, cum amico quoplam certabat 
nt latrunculis. Supervenit centurio, qui periturum agmen 
aducebat, & Canium una cum aliis ad * plicium vocat. 
ni MW Vocatus aumeravit calculos, & ſodali ſuo, Vide, inquit, 
nt Ml ne poſt mortem meam mentiary te viciſſe. Tum annuens 
f. centurioni, Teſts, inquit, ers & tu, me uno antecedere, 
& LMox ad amicos moeſtos, quod tantum virum amiffuri 
m i <fſent, converſus: Quid niæſti, inquit, ets ? Querits 
os inter vos an immortales ſint anime, Ego jam ſciam, Et 
a- cum jam non procul effet a tumulo, in quo Cæſari ta- 
io lia quotidie fiebant ſacrificia, interrogatus a 3 
us MW fuo qui illum proſequebatur, quid cogitaret ? Obſer- 
o. MW we, inquit, propoſui illo velociſſimo momento, an animus 
t ff ſenſurus ſe exire, Nonne hic humanas formidines 
xd MW qmnes inter lymphaticos metus numeravit? Non tan- 
ed um non expaviſle, ſed & irriſiſſe Tyrannum viſus eſt. 
l. W Quem non in admirationem adducat tanta animi ſe- 
m curitas, rerumque mortalium contemtio ? Hujus & ſi- 
milium exemplo præbeamus nos ſaltem forticulos, & 
conatus aliquis virtutis adſit, interea dum ad ipſam ve- 
niatur. Sunt ex infirmis nonnulli, quos ad eſum non 
fleas, imo qui omnia exſpuant, niſi alios prius com- 
e dentes aſpiciant. Ex iis igitur, quæ terribilia ſunt, 
1 wil eſt quod non fit * ab hominibus ſuperatum. 
te, Phocioni, Anaxagoræ, Paulo Amylio. Fabricio & Tu- 
na dberoni divitiæ ſunt ſpretæ: Marius ſectionum dolores 
de ara alligaturam eſt paſſus: ignem vicit Mutius, cru- 
be Ce cem 


* 


is Nu, Bol. Dial 


cem Regulus, mortem ferro adactam Cato: Socrati, dum 
capitis cauſſam diceret, tantum dedit fiduciæ ac ſpiritus 
mens recti conſcia, & immortalitatis ſpes, ut judices 
non tanquam reus, ſed velut dominus ac magiſter ſit 
allocutus, & venenum eodem vultu, quo vinum, hauſe. 
rit. Apud Indos in mariti funere olim (ut proditum 
eſt memoriz) certamen fuit inter uxores, quæ fuiſſet 
officioſiſſima: victrix hoc retulit palmæ, ut liceret illi 
conſcenſo rogo ſeipſam inferias dare marito. Non diſpar 
fuit Thracibus mos. Apud Galles, paullo ante Cæſa- 
ris memoriam, clientes & ſervi dilecti, juſtis funeribus 
confectis, una cum dominis cremabantur: ne quis tan- 
ti eſſe putet interitum, qui hiſce omnibus fuit volunta. 
rius. Celeberrimæ ſunt Spartiatarum perpeſliones, 
Bracmanes Indorum philoſophi etiam bene habentes 
fponte fati diem occupare ſoliti ſunt. Sed quid opus 
eſt externis commemorandis tempus extrahere, cum 
domeſticis exemplis longe & plurimis & illuſtrioribus 
abundemus? Tantus fuit olim Chriſtianæ pietatis ardor, 
ut nihil potuerit humani ingenii ſævitia excogitare, 
quod non etiam tenerrimarum virginum patientiæ ceſ- 
ferit. Quot Socratum, quot Mutiorum myriadas in no- 
ſtræ religionis annalibus invenies? Quid tibi Laurentios 
proferam, aut Vincentios? Tecla virgo expoſira beſti- 
18, injecta flammis, diſtracta tauris, a tortoribus ipſis, 
propter tolerantiæ admirabilis ſtuporem, eſt dimiſſa. 
Sed miſſam faciamus hanc tam late fuſam fortitudinis 
ſilvam. Exitus non invenietur, ſi in eam penitus in- 
gredi velimus. Hoc ſatis fir, ex tot illuſtrium homi- 
num patientia conſtare, & labores & dolores omnes, 
omniaque mortium genera, tra ægritudinem & offenſi- 
onem animi patibilia. Ratio quæ omnium potiſſime nos 
ad ærumnas generoſe tolerandas commovere debet, eſt; 
quod ea ratione ſimilitudinem quandam accipimus 
CHRISTI Servatoris noſtri. Poſtquam enim commu- 
ne; & cum ilio, & ab illo, exſpectamus laborum premi- 
um, erubeſcere debemus vitæ rationem in totum diſcre- 

2 4293 pantem 


— 2 HG illud explicandum videtyr* - 
mer 


De Auimi Tranquillitate 197 


pantem conſectari, cujuſcunque tandem vel fortune, 


vel ordinis ſumus. Sed; quia hoe eſſet a philoſophia 
humana longius recedere, rem ſuo loco reſervabimus. 
"FRANC. Magnitudinem illam atque alacritatem 
mimi in tolerandis adverſis, que fuit in her6ibus 
noſttis, nihil quicquam dubium eſt, fuiſſè quandapn 


divini ſpiritus vim, quæ illorum animos Nmper om. 
lere ſolet, qui legitime, &, ut oportet;” CHRIS TO 
unt, & ex CHRIS T O pendent! Quocirea eames 


amdudum exoleverit, valde verebr, ne ſpurt, ſuppoffi- 
tit, & non legitimi Chriſtiani ſimus nos. Verruf Har 


* 


it profanis illis hominibus excelſus ille animi 
gor in terrificis rebus? Nam licet cum noſtris pony | 
eauſſa, neque in numero, neque in alacritate firit cot 
fetendi: non vulgaris tamen illius fortitudinis non vVul- 
eee 0 nHOND ns anon 
'FLOR. Quæſtio iſta, etſi non eſt intempeſtiva, po- 
ſtulat tamen abundantius declarari, quam iiſtitutum a 
nobis compendium patiatur: quare venĩam milii dabi- 


iftingam, quæ neque inutilia, neque injucunda vobis fo- 
eſpero, quandoquidem etiam tractatio hæc neceſſarie 
ſecum affert tertiam am leniendi doloris fationèm, 
quam ſupfa dixi proprie ad ipſum dolorem pextinere. EK. 
juſmodi ſane præſtantium virorum virtus, quæ Heroica 
lici ſolet, clariſſime commonſtrat, hominem animal eſſe 
admirabilis generis, biforme, & ex rebus diſſidentiſſimis 
compoſitum, & in eodem ineſſe quiddam divinum, o- 
nnique mortalitate altius. Cernere eſt in ulis ani- 
nalium ſpeciebus extra hominem, eoſdem affectus, ea- 


lem ſtudia, & rationes, {i ſibĩ permitrantur, ommiibus 


n rebus nihil prorſus evariantes. At in humana gen- 


, bone Deus! quanta eſt non jam varietas opinionum, ' 


que ſtudiorum, ſed etiam N uſque adeo 'riia- 
IC 


fiteſta, ut huic cum illo nihil dicas eſſe commune, 4 5 | 
tr externam figuram, id quod vere hominem efficit 


longe 


ce 6 non erit pro merito tractata. Tuantum padea 


, r g oo <0 eo Io — 
— — 


8 


= Loa l = 
\ l * W ES —_— 
4 R 
——— — ——— 


— — 
— U 


4 \ — — — AS 


præſentia, nummos, venerem, plumas, cultum corpoti i, 


rationĩs preftantia, & decus quod in eis rebus poſitun 


due faſtidit. Neque tamen mentis infanitatem ullan 


198 Hur. Pol. Dialogis- 
longe diſſimillimum credas. Vulgus totum rapitur .: 


& ædium ſpeciem, quibus oculi capiantur, & plauſuſ 
item inanes captat, & N libenter inter hæc hu. 


milia conquieſcit. Alius illle, ob cujus oculos radix 


eſt, quæ ſenſus fugiunt, calcat opes, deridet honors, 
contemnit dolores, & vitam denique ipſam gravatur a: 


hic cauffari poteris, ſiquidem ſi eum ipſum vel de hu 
manarum rerum rectione, vel de naturæ viribus, ye 
de ſiderum diſcurſu rogaveris, n ad ſinguli 
reſpondebit. Quod ſi de altiore illo vitæ ſuæ inſtitu M: 
rogatio tua fuerit, ea ex illo audies, quæ manifeſtum 


"85 eee. . rerun com 

t divinitatis cujuſdam indicium : adeo ut ipſe t. ſulm 
bi rem eſſe cum Deo quodam potius quam homine ſu N nod 
ſenſurus. Sed quorſum hæc, aies? Vt intelligatu, daa 
nihil mirum eſſe, ſi illa ſuperior monſtroſæ hujus com- Anir 


paginis pars, etſi plurimum deliteſcat, det interdum 
aliquod ſpecimen ſui, atque opere nos doceat, aliam unt 
ſibĩ eſſe natalium claritatem, aliam originem, & longe Mic i 
aliud ingenium, quam fit corpori, vel animali huic pa. 


ti. Sed cur ea non æque pollet in omnibus? Duplex ho — 
rei ſolet eſſe cauſſa. Altera eſt peculiaris ille divini ſp: N dip 


ritus inſtinctus, qui animum totum flagrare cceleſti quo-Me: tt 
dam amore efficit, atque admotas dolorum faces vix, u Netiar 
equidem ſuſpicor, perſentiſcere: cujus tu quidem proxime Mam 
mentionem Feiſt? & vere ex fidendi ardore natum dixiſti 
FRANC, Videris ergo mihi ſtuporem quendame Net, 
ratione ſenſibus induci ſtatuere, qui tollat cruciatu- 
um ſenſionem: quod ſi admittitur, non apparet illuſtris N pier 
illa tolerantiæ laus, ubi dolorum ſenſus eſt ademtus 
FLOR, Nequeo tibi liquide rationem & modum, Wye 
quo id fiat, explicare: arbitror tamen ſenſionem dolo- ¶ dun 
rum valde imminui, eo quod animus totus ad Deum ¶ deo 
converſus eſt : qui, dum illo potiore igne flagrat, minu Maya 
percipit ignes aut dolores extrinſecus adhibitos. Qzj 0 
| | | enim il 


De Animi Tranquillitate. 199 

mim poſſent exultare, & illa letitiz dare ſigna, at- 
ue, dum craticulis a foco candentibus alligantur, fGbi 
Videri inter plumas & roſas volutari, fi corporis ſenſus 
integer eſſer? Mihi ſane veriſimile non fit, mentis oti- 
um non Valde conturbari a ſecretione illa violenta, & 
deli partium corporis diremtu atque exuſtione, fi 
fmiendi vis nihil {anc fit impedita. Neque ta- 
men propterea tollitur fortitudinis laus: co quod hoc 
ſummæ laudis eſt, ita flagrare illo caritatis igne, ut teip- 
ſum ſpolies externarum rerum ſenſione, vel certe ean- 
dem mirifice extenues. Jam & in illis quoque profa- 
luis, quibus celebre eſt ex dolorum perpeſſione nomen, 
linerat quædam animi, etſi inferioris, & ab illa nunc 
commemorata generis alterius, peregrinatio : quæ cu- 
uod ĩ eſſe potuerit, paucis (ut go quidem ſentio, 
ls Mmodo quædam, quæ omnino danda ſunt, dederitis) de- 
u, darabo. Primum, ſenſio omnis eſt ab animo præcipue. 
Animo, inquit Plinius, videmus : oculi ceu vaſa quæ- 
dam viſibilem ejus partem accipiunt atque tranſmit- 
tunt : fic magna cogitatio obczcat, obducto intus viſu: 
e in morbo comitiali oculi nihil cernunt animo cali- 
zante. - Deinde & illud non minus evidens eſt, ſenſio- 
nem fieri hebetiorem, cum virtus ipſius animi eſt 
diſperſa in varias functiones: & contra acriorem, cum 
ſe totam ad unum ſenſum confert: & hoc conducit 
etiam ut noctu quam interdiu commodius audiamus, 
cum mens impedita curis, & ſuppeditans vim oculis a- 
ti, Nlicque ſenſibus, debilior eſt in auribus. Vnde dictum 
ca et, ut ait Ariſtoteles in Problematis, vis ò d, x) vis Axe, 
tu. quod eſt, Mens videt, mens gudit. Tertio, & illud reci- 
ri 8 eſt, quod, quemadmodum viſio & auditio de- 
llitantur peregrinatione: ita contingit fieri in tactio- 

m Wie. Quod ut plenius fit perſpectum, animadverten- 
lum eſt, quod Peripateticorum acutiſſimis placere vi- 
un deo, cum manus ab igne caleſcit, tres eſſe affectiones: 
a0 3 prima eſt, dum calor in corpus, quod caleſcit, 
10 thindjtur, Altera eſt, dum caloris ejuſdem — 


200 Hor. Vol. Dialogus. 

& xelut prætenuis imago intra tactionis organum rect, 
Fitur. Nam omnis noſtra tum ſenſio, tum cogitatio, 
lit pet rerum ſpecies a rebus ad ſenſus & mentem deri. 


vatas. Duæ:hæ actiones diſſociabiles ſint necne, non 


ad madum refert; Apparet tamen priorem fine poſteri 
A wax e quod ſuperfluum apparet, in rem 
ſenſugexpiertem,dumcalefit, ſpecies illas derivari. Ter. 
tizaffe&tioceſtipſa ſenſio atque perceptio rei. admots, 
Hanc poſtremam a duabus prioribus, aut ſaltem a ſecun. 
da (nam ſunt ſenſus quĩ non accipiant intra ſe rem obje. 

; {ed ejuidem duntaxat ſpeciem, ut eſt viſus, atque 
auditus) ſeparari uſus docet, dum ſxpe rem ob oculos 


paſitam quærimus, & ſalutantes etiam ſatis vocaliter 


non exaud ĩimus: quod eo fit, quod animus fit in aliam 
quandam curam atque cogitationem diſtractus. Quo. 
circa bene Latino ſermone animum advertere & Gre- 
co item mg xyev-7 v7 jubemur. Neque tamen off. 
ceret ſententiæ noſtræ in præſentia, quamvis ſenſio ta- 
ctus fieret circa ſpeciem, hoc ſatis eſt functionem non ſe. 
qui, ut objecta res fit intima ſenſui, dum peregre abeſt 
animus aliorſum converſus. Nunc-hzc eſt excerpenda 
rerum concluſio, quod ſi levis animi ſeceſſio præſtat, 
ut motus leviores extrinſecus pulſantes non ſentiamys: 
conſcquens eſt, ut cum animus eſt vehementer peregr- 
nabundus, etiam acrius laceſſentia non percipiamus 
Verum in tactu opus eſt profund iore cogitatione, & 


. peregrinatione longiuſcula, quod, que illum irritant, xe 


maxime acres ſint. Calor, inquam, & frigus potiſſ- 


mum, quæ non tam (ut jam dixi) tenues illas ſpecie | 


rum exuvias, quam ſeipſa in tactionis organa ſeu ſenſo- 
ria atque receptacula trans fundant. Ergo adſuefacien- 
dus eſt animus, ut ſeſe, cum volet, abducat ad cogitati 


onem alicujus rei acrem & vehementem : quod multi 


fit facilius, ſi remralem'cogitandam deligas, quæ vehe- 
menter fit ſpecioſa & amabilis. Tum enim quo alt. 
us animus ſe infert in contemplationem, hoc inven, 
quo ſe paſcat uberius, & quo ſuavius delectetur. Vnde 

— 1 


— . - 


De Auimi Travquillitate. 10 
in periculis adeundis quidam amores ſuos ob oculos has 
bent, alii celebritatem nomimis, alii aliud; ſed omnes 


carum quiddam. Proinde, cum nulla res {it quæ con- 


ſpecta perpetuo & infinite admirabilior exſurgat, præęer 


um, qui ipſa eſt & pulchrtiudo & bonitas : hufus 
certe vel unius vel potiſſimum meditatione teipſum ob 


lectabis. Et quamvis divinitatis ſpeciem aliquam, 
uz ipſam probe referat, confingere nequeas (nam hoc 
ll cum omnibus rebus quæ corporaturæ ſunt expertes 
eſt commune) opificii tamen Hujus formoſi imagines - 
non deſunt, a quibus nunc per affirmationis viam, & 
eam collectionĩs formam, quæ a minors dicitur, ad De- 
um aſcenditur: ut ſi ex his rerum umbris inſpiciendis 
nobis gaudium creatur, quod uſu venire arbitrandum eſt, 
quum ad verarum rerum devenietur{plendorem. Nunc 
vero amotione utimur, ut ſi hoc moleſtum eſt, quod 
deliciæ præſentis vitæ periturz ſint, quanta eſt il - 
lic gaud1i ſoliditas, ubi deliciarum excellentiam eterni- 
tatis viror comitatur? Tum ſunt beneficia item im- 
mortal is Dei, quibus nos & afficit aſſidue, & perpetuo 
alecturus eſt, non incurioſe —— Sed ipſe in 
- x contemplationis formam inſtituendam non 
uſcepi, Tantum generatim volui vos admonĩtos, plu- 
rmum ad lenitionem dolorum prodefle; altiflime ſe 
abdere in intentam reialicujusſuaviſſime cogirationem. 
Ad cogitationis autem hujuſcemodi -firmitatem atque 
conſtantiam, plurimum facit atra bilis : non illa * 
dem diluta ee aut nimium aduſta, ſed medio- 
criter ſpifla : quæ cum ſubſidat in ſanguine temperato, 
efficit ut ſpiritus, quos ſanguis temperate ſpiſſus ad cere- 
brum exhalat, qui ſunt inſtrumenta functionis ratio. 


nalis, ſint copioſi & durabiles: quemadmodum ignis 
ligneam nactus materiam, & urit acrius,& durat longi- 
u, quam in ſtupa aut palea. Hinc eſt, quod Ariſtote- 


les viros excellentes, aut in rerum publicarum rectione, 
aut philoſophia, aut ica, aut artjficiis, — 
omnes melancholicos tui 5 — Ejumodi ſunt illi, 


* 


262 Fur. Vol. Dialogs 


qui nunquam ; 

juſmodi fuit Socrates, qui a lucis ortu ad alterum ſolem 
orientem perdius atque pernox immotis luminibus cogi. 
tando confiſtere ſolitus erat. Talis item Archimedes, qui 
geometricis ſtudiis ae Syracuſas patriam capi at. 

2 „ » 1 - 2 * — . . 

que diripi non ſenſit. Talis & Nicias pictor infignis 
cui pingendi voluptas ſzpiſlime cibi fecit oblivioneni 


Avicenna Arabs, & philoſophus, & medicus non ince. | 


lebris, memoriz prodit de quodam, cui in promtu fuit, 


cum vellet, corpus ſuum ſtupore afficere: & de alio itidem 


adeo a rerum fenſu meditationis altitudine interdum 
abducto, ut etiam ignem admotum non ſentiret, niſi 
quis poſtea dolor ex vulnere reliquus eſſet. Se vero di. 
cebat, dum ureretur ab igne, aſſiſtentium voces, tanquam 
ex longinquo veniſſent, audiſſe. Si quis deficitur hac 
forma bilis, poterit defectum ejuſmodi aſſuetudine acri- 
ter animum a corporibus abducendi aliqua ex parte far- 
cire. Intervenit ergo plurimum ſeceſſio quædam animi, 
dum cruciatus alacriter perferuntur. Neque vero cui- 
quam videri debet incredibile hoc cogitationis bene- 
ficium, cum & ex ſacris, & ex philoſophorum' ſcriptis 
diſcere fit, contentæ imaginationis vim etiam in immu- 
tandis corporibus eſſe mirificam. Nunc ſi his omnibus 
rationibus una collectis adhuc impares videbimur, nec 
ſatis comparati ad perferendos dolorum aculeos, hoc 


ſaltem a nobis impetrent eædem, ut indolentia ſimus i 


contenti, nec voluptates magnopere requiramus. 

DE MEI. Virilis & generoſa fuit oratio tua de dolo- 
rum tolerantia: exſpectamus ut al iquid dicas de contem- 
tu voluptatum. Eſt enim hæc dolori contraria, & im- 
menſam hominum vim præcipitare ſolet. 

FLOR Non hercle magis Apollinis oraculum 
verum eſt, quam id quod de voluptatis noxa dixiſti 
Echinus, ut Ambroſio noſtro proditum eſt, piſciculss 
eſt tanta (quis credat?) vi, ut etiam magnas naves ple- 
nis currentes velis in mediis fluctibus ſiſtat: fic ſæpe pu- 
tidulum ſcortum, aut gula, præſtantĩſſima alioqui in- 

genia 


Gen ſunt minus ſoli, quam cum ſoli ſunt. E. 


De Anim} Tranquilitate. 203 


genia remoratur, atque a præclaris inceptis retardat, 
Verum, cum de iſta ipſa nobis ſupra nonnihil dictum 
fit, & ſimul conſentaneum non fit, neque veriſimile, 
eum 2 voluptate ſuperatum iri, qui dolorum acrimo- 
niam Vicerit : non erit operæ pretium ejus rei vitupera- 
tiones prolixius commemorare, quarum pene omnes ſay 


pientum omnium libri ſunt referti. Sed tu, ut video, 
gonquieturus non es, Demetri, niſi auctarium aliquod 


ſenferis : idcirco erunt nonnulla obiter attingenda. Ac 
illud principio eſt conſiderandum, cum valuptatem 
vituperamus, non eſſe nobis ſermonem de veris illis & 


ſalutaribus animi gaudiis, quas præſtantium rerum com- 


mentatio, aut afficii conſcientia parit ( ſunt enim illa 
fructus-quidem virtutis) ſed de craſſorum fenſuum, & 

otiſlimum de guſtus atque tactionis ſuavitatibus, atque 
Fi ipſis effrenatis & immodicis. Epicurei propterea 
voluptatem ſummum eſſe bonum ſtatuerunt ( volupta · 


ts tamen interim vocem etiam ad honeſtas animi ex: 


hilarationes proferentes) quod ad eam omnia incredibi- 
li contentione ferri videantur. Sed hic error ex*igna- 
rantia diſtinguendi oritur. Eft enim unaquæque res a 
natura conſtructa ad ſuam quandam functionem atque 
operationem: oculus quidem ut videat, auris ut audiar, 
mens ut intelligat; & nullum ex iis, aut ex ſimilibus 
facultatibus ut delectetur: delectatio enim functio aut 
actio non eſt. ſed potius in quodam patientiæ genere po- 


0 


ita eſt, velug ſuavis quædam affectio: neque hæc pro—- 


polizio obſcura eſſe poteſt iis, qui naturz cognitionem 
yel modice guſtarunt. Illud jam huc aſſumendum ef, 


voluntatem nunquam debere dier pen ab ordinatione 
naturæ: unde continuo conſtat, ne 


oneſtarum quidem 
actionum voluptates in primis, ſed actiones iptas, aut 
res, circa quas illæ verſantur, perſequendas. Sed cum 


ita natura comparatum fit, ut quories facultas, vel res 


aliqua ſentiens, adepta eſt id quod ſibi convenit, jucunde 
& ſuaviter afficiatur, apparet res ferri in ſuayvitateq, 
eum tamen potius ferantur in rem que ſuavis eſt, quam 


204 Nor. Fol. Dialozas; 


* 
. 


ſuavitatem ſpſam. Quzſtio ſane eſt plena recondite ſub: 
_ elliratis, an poſſit appetitus aliquis non depravatus ferri 


is | ipſars ſuavitarem, tanquam rem disjunctam a re un, 
E 


aviras procreatur. In belluis quidem hoc ufu ve. 
nire videtur: non tamen ita fe res habet, cum ill craf. 


ſiſima duntaxar agnitione, ut quz neque convenienti 
am neque ſuauitatem in rebus poſitam ſecretione aliqu 
colligat, freta, ad res ſibi convenientes rapiantur, FT 
ergo ſuavitas non 'finis, ſed qualitas ipſius, & velut ny 
22 atque non ſeparabile condimentum : ex cujus ſen- 
fu colligitur id, quod admotum eſt, ex eorum eſſe nu. 
mero que conveniunt, & dignum quod a fagultate qu. 
ratur atque tractetur, atque ejus ipſius rei adeptione 


ſenſum perfici. Sic oculorum ſinis eſt viſio, atque aur. 


um auditio; non ſuavitas illa, etſi neceſſarie conſequa 
tur, quam juce aut floribus E aut cantibu 
exaudiendis _—_— Quod $i Epicurus ſummun 
bonum 2 et adeptionem rei maxime ſuavis, nullo 
reclamante obtinuiſſet litem. Ergo, cum delicatior mol. 
liorque fir — _ oratio, quam virtutis vis gr 
vitalane poſtulat: neque illi nemanum quidem niſi vo 
lupratis cauſſa fuerint verſuri, jure ſunt a Stoicis atque 


Peripateticis exploſi. Hieronymus verecundius in indo- 


lentia conquievit : ſed magis probandus, fi, ut Diodorus 


ad honeſtatem adjunxiſſet -yacuitatem dolovis. ' Et cer- 


te hic mQderatius quam Stoici ipſi mihi locutus videtur, 
Quamvis enim dolor non fat in præcipuis malis, is u. 
men neque cum przſentis, neque cum future vitæ fe- 
licitate una ſtare poteſt: impedit enim plurimum con- 
templationem & fapientiz ſtudia, in quibus feliciti 
poſita eſt ; ex eo, quod ſenſus nequeunt diu & commodt 
inſervire ingenio, & rerum imagines ad mentem per 
ferre, ubi fuerint a doloribus dilacerati, aut oppreſſi. 

DE ME T. Vjnde eſt, quod gravius & frequentius 
peccetur ab hominibus in tactu & guſtatu, quam in & 
deratione, Yahone, aut auditu te 

148 ri e i 4 | 


FLOR 


i » it 


Dn To or. os Db pov 2 8 8 


— ©» 


— — 2 


De Animi Tranquilltate: - 20 


bl FL 0 R; Multis id fit de catiflisy ſed preecipudm eff 
— ie, Sar delectationes, quæ in is — int, 
naturæ ingenio fa- 


un. Int _— quod quidem 
ve. ctum e 


eo quod eorum ſenſuum functiones (int maxi- 
me communes, maximeque pertineant ad tuitionem 
eneris, de quo natura potiſſimum ſollicita elle folet. 
ullus enim animans invenitur, qui tactu careat: in to- 
to _ per — A — . 
Aus eſt: atque Inter ipſos rurſus homines ingenii que 
e præſtantiam ex tactus bonitate colligi- 
mus. Eft enim argumento ſanguinis probe attempera- 
ti, ex quo ſpiritus illi, qui imaginum in cerebro ſuar 
yehicula, meliores exiſtunt: qua ſane re non medio- 


nos ad magnas adigere indignitates: & ex nfdem de- 
nique laborioſe quæſitis, ubi abierint, nibil prorfus reli- 
quum eſſe, præter dedecus & infelices pornitentiaruga 
aculeos. 8 idem gravitate atque pudore fe 
ſepiunt: probroſas illas delicias ſeveriſſime excludunt: 
exrundem appetitum, ſi quando exiſtar, accurate diſſi- 
. : non levi ſane indicio 3 in 
nobis naturæ, quæ neque corporea aliqua propagatione 
exoriatur, — diſſolutione intereat. Porro illud hic 
non eſt prætereundum, venereas appetitiones in ho. 
mine non ſolum incitari folere 'excrementi copia, 
yel voluptatis ſtudio, vel generis perpetuandi amore :. 
led etiam ipſa formarum venuſtate, quæ ex lincamen- 
fatur mole, & hgura, & coloribus probe miſtis exſur- 

„ # ? : it. 


_ . vw 


206 mur. ol Dialigas. 


| Unus enim homo ex omni animantum genere qui 


t ordo, atque adeo quid fit pulchritudo intelligit. Unu 


ad hanc, ubicunque illa habitaverit, arcana quadam vi 
rapitur: idque tum maxime uſu venit, cum corporis 
ſpeciem, ingenii acumen, & morum ſuavitas, atque 


ſ-rmonis lepos comitantur. Huc pertinent & lætæ i|. 
Ir oculorum ejaculationes amici pectoris nuntiæ, & 
quæ ſpem aliquam faciant potiundi. Ex 1is rebus conh. 
citur id, quod x dicitur : unde ſignificatio fit mi. 


nime obſcura, & mentis formam in ſuo genere perfe. 


ctam eſſe, corporiſque pulchritudini reſpondere. Apud 
Virgilium eſt de Anea, ut fuerit 1 a . 
Os bumeroſque deo ſimilu. Namque ipſa decoram 
Ceſariem On lumenque juvente 
Purpureum, & lætus oculs affiarat honores. 
Tum autem quid contingit ? Mox hoc animal formi- 
vorum ( utinam hanc vocem Romanus ſermo admitte- 
ret, non inyenio quomodo quod ſentioexprimam) mox 
hic pulchritudinis helluo homo ad ſpeciem viſam exat. 


deſcit, ad fructum properat, abradere eam, atque in f 
transferre ſtudet. Multa enim ordinatecompoſita, præ- 

| Sins. ſum. 
mum illud bonum, quod omne bonum hic diſperſum 


cipue cum ingenii ſunt participia, prope re 


concludit, ad cujus fructum homo conſtructus eſt. Sed 


| quid ad extremum quamlibet alto atque prolixo ej 


modi ' formarum fructu aſſe uamur, ar lite explicit 
Lucretius hiſce verſibus : equamur, appoſite explica 


Df bibere in ſomns ſitiens qui querit, & humor 
Non datur ardorem qui membrs ſtinguere poſſit, 
Sed laticum ſimulachra petit, fruſtraque laborat, 
In medioque ſitit terrenti flumine potans: 
Sic in amore Venus fimulachru ludit amantes 
Necquicquam, queniam-nil inde. abradere poſſunt. 
Omnem linguz facultatem ſuperat, explicare, ad quu- 


tam cæcitatem, atque inſaniam, ad quot mala divinum 
hoc animal homo a voluptate iſta degeneri deducapu. 


Hac 


»— = — 


x © 


ce”  , £0 


11 
Rf 


De Animi Tranquillitate. 207 
uid Ml fize haud dubie eſt illa Heſiodi vd , quæ has cox 
nu leſtis lucis flammas e cœlo depromtas, hoc eſt, ingenii at- 
avi que rationis ſplendorem acceptum ulciſcitur: per eam 

foo ſtat, quo minus ſimus tot rationales, neque un- 
que Wl quam indecore appetamus. Jure igitur hæc eſt illud 
eil. N 79a, de quo Jovi apud eum ipſum poetam di- 
„& aum eſt, | | 


nh. : a Tre 

mi. Tots 4 1% dvr? ops Sore xexiy pres ¶ rarric 
rf. Wl Tiere 37) ] fy j deανν,ꝗ es. 

pud Hi ego pro igne malum cunts quod dulce futurum 


dit, dabo, dum miſeri eupide ſua damna vorebuns. 


| lnnumerabilia ( ne difficultatem hic cauſſemur) ſunt 
contemtæ voluptatis exempla, in quibus illud Nicetz 

-mi. Martyris mihi longe viſum eſt clariſſimum. Huic Maxi- 
mini Tyranni juſſu inter odores & florum amcenitates 
ſericis funibus revincto, & in molli lecto reſupinato, 
vat. peciofa meretrix, quæ blanditiis omnis generis, & ob- 
— contrectatione libid inem incitat, incumbebat. Di- 

ore. MY vious juvenis, dum quod faceret aliud non occurreret, 
um. laguam ſuam totam morſibus conciſam in incumben- 
ſum is os exſpuit: atque ita hoc ſtratagemate & ſeipſum 
Sed dolore excrucians, & mulieris vultum ittecebroſum fœ· 


erl. I dans, ſibi viam ad clariſſimam victorlam patefecit. Qui 
licat ¶ un malarum, quas amor curas habet, het inter obliviſcitur ? 


E quoniam nobis ſemper ſunt opus puræ vitæ præſen- 
taexempla, alend# funt hz cœlibum, hoc eſt, homi- 
vum ab omni libidinis comagio alienorum, & in ſacra- 
um literarum ſtudiis ætatem degentium, ſodalitates. 
His enim, qui ſibi ſponte voluptatum uſu interdicunt, 
nſpiciendis, diſcet hominum vulgus & ab illicitis im to- 
um temperare, & conxeſſis moderarius uti voluptatibus; 
. WCzterum, an hic conducat vota ſuſcipere, & ad auſteri- 
ua orem illam vitæ rationem legum ſempiternis ſanctioni- 
nan bus aſtringi, non eſt præſentis inſtituti diſquirere. His 
175 ui vel modice aliquando philoſophati ſunt, hoc eſt, na- 

; turz 


208 Filet. Fal. Didlogus.. 


rug. ſux dignitatem ponderarunt, non poteſt vel hoe 


nomine non eſſe cari & videri digniſſima religio WM 
Chriſtiaga, quz nos ſemper ad animorum excellentian | 
_ _ erigat, ſemper illud auribus inculcet, ue queramus b 


fapre ſunt, nom que ſubter, & in terra: ut qui bi. 


Þ = 
. _ 


uxores, int tanquam non habentes, oo quod prete. 


reat mundi bujus ſpecies, & illa que inceldſunt, fi 
ſempiterna, Libidinum excluſio Gi atis illi 


letzes, quarum uſque teha fit, indicat, jam ſuperum quo. 


mmodo exæquavit dignitatem. Unuſquiſque ergo 
noſtrum fe ad calires fubvehere ſtudeat, drvos imitari 
conctur, & illis Virgilii verbis ſeipſum ſubinde admonent, 


| m—entands via ef zua me quoque poſſm | 


Tolere zumo, vitterque virum voliture per ora. 


DEM E TR Certe & voluptates ſpernere, & adver- 
ſos caſus quoſcunque boni conſulere, mirifice appatetet 


conſentaneum, ſi illud liquido conſtaret, & in hac, & 

in futura etiam vita Deo res noſtras eſſe curæ. Verum, 
ut actepi, Epicurei iſti voluptatum afſettores plerique 
omnes una cum Diagora, & pleriſque aliis, aut pror- 


ſus impii ſunt, aut Deo mortal ium ferum procurationem 


adimunt: neque aliud in rebus hiſte, quam temeritatem, | 


aut fatum inefſe contendunt. Quid quod? iiſdem nulla 


futura vita creditur, quando una cum corpore animu i 


jiſdem videtur extingui. Illos etſi turpiſſime falli non 
— plenius quiddam his ipſis de rebus de te ex- 
peto, 

FLOR, Facerem equidem libenter, Demetri, in ſceleratam 
iſtam factionem impetum, etiam in præſentia, niſi tam 
uberis argumenti tractatio brevis aut jejuna non ſuffice- 
ret: & prolixa contra hujus loci non eſſe videatur. Ve- 
rum {i probe tenuiſti, & ad unguem tibi intellecta ſunt 


ſuperius diſputata, invenies, ut utrumque detur, hoc et, Wh: 


neque animos a rogo permanere, neque Deum res hom 
: | num 


& ſeparatis illis 
mentibus eſt naturaſis : quamobrem ſi <a in A 1 
jos etiamdum habitans fibi ſua ſponte ſimiles puritatis | 


De Anim 7 ranpuillirate. . 209 


num curare, generoſe tamen toleranda 8 5 adverſa.. 00 
"FRANC. Quod petit Demetrius, falvo officio nega- 


r non potes: agitur enim fides tua, Florenti, eo quo 


ſupra, cum bonorum animæ præſtantiam propter im- 
mortal ĩtatem exaggerares, iſta ipſade re te poſt dicturum 
receperis.. Inſurge ergo, & philoſophaſtros iſtos obvios, 
gur ſe contra veritatem opponunt, curſus tui impetu, 


I quo ſoles, prævalido, de celeritate nihil remittens, pro- f 


erne atque conculca. Non enim poſſunt non eſſe fra: 


Y ciles illorum collectiones in tam manifeſta rerum luce. 


HORN 'Fibi gratiam habeo, Franciſce, qui me, quem 
lngior orationis fluxus promiſſi fecit immemorem, de 
liberanda fide commonefeceris. Faciam iraque quod 
petit ille, & utramque rem obiter, quando aliter pfoy 


ner propef̃ationis celeritatem non licer, attingam. Plu- 


qa fiunt in hominum vita perturbate. Floreny imprq- 
bi, impune violantur ſontes, 


Dat veniam corvn, ve at penſura golumbas, 


Iu poeta ait. Rerum omnium ſumma plurimum eſt pe- 
I nes impios, ſtolidos, & crudeles: imo & religionum, ſa- 


crofumque principatus 1is conceditur, qui vix digni 


unt, quibus caulæ cuſtodiendæ tradantur. Apud Marti - 
e 


- Nullos eſſe deos, inane cælum, 
| Affermat Selius: probatque quod fe 
Fuctum, dum neg at hec, videt beatum. 


unt item in natura & inſectorum, & animantium etiam 
darum, & in rehus quoque inanimis genera, quæ vel 
noxa, vel in nullum uſum comparata videantur. His 
x ſimilibus adducti conjecturis, Deum 'plerique aut 
don videre, aut, fi videat, negligere orbem hunc inferio- 


vm ſtatuerunt. Illudque multum omnino momenti ha- 


videtur, quod nemo vel medfocriter prudens na- 
yarchum crearet, vel clavum navis in undoſo mari ei 
"geadum traderet, qui nullo ſit rei nautics uſu: vel 


4 Ln x: =P : Ee * gu e 
2 1770 


210 Fler Vol»Dialogus. 


ducem bello daret, cui nĩihil fit ſcientix militaris: imo 


vel aurigam denique vellet, qui aurigandi prorſus eſſet 
imperitus. At nos dirigendis hominibus, * ars eſt 


omnium & difficillima & clariſſima, quas paſſim belluas 


præpoſitas videmus? Quis item Princeps, cui quits 
cara fir, ea aſſidue ſe vidente impune deſignari partere. 
tur, quæ ſeveriter, & graviſſimis ſint vindicanda ſup- 
pliciis? Quam gravia autem & nefaria indies deſignen- 
tur, quis non videt? Sed illorum lapſus in impietatem 
origo inde fuit, quod non ſatis meminerunt ſe eſſe ho. 
mines & divinorum operum rationes altiores eſſe, quam 
ut humana aliqua conjectura perveſtigari poſſint. De re 
que multiplicem claudit temporum rationem, nun- 
— faciundum eſt judieium, niſi qmnibus iis prius 
diligenter ponderatis, quz cauſſæ meritum vel deprime- 
re vel elevare poſſunt. Nam facillima eſt erratio, ſi in 
partem duntaxat cauſſæ & pauca quædam oculos inten- 
das. Fingamus animo ruſticum aliquem, eumque luſci- 


oſum & cæcutientem, qui præter caſas & ruſticana tu- 


guria nullum unquam vidiflet zdificium © veniat is in 
urbem, ſubeat ædes Principis, aut alicujus civis magni- 
ficenter atque artificioſe extructas, in quibus multæ ſint 
ambages, aditus varii atque perplexi. Hic dum aſpicit 
columnas, porticus, atria, cameras, conclavia, feneſtras, 


laquearia, cæteraque ex 3 machina conſtat, ſi in- 


docta quadam ſuperbia fretus quædam perperam, & 
contra architecturæ rationem vel temere atque ab re ex- 
ædificata ſtatuat, ut intercolumnia anguſtiora, aut fe- 
neſtram paullo clatiorem, aut oſtium incommode collo- 
catum : nonne tibi plane ridiculus videtur ? Sed facia- 
mus ſubire alium, qui ſanis ſit luminibus, qui in urbe fit 
verſatus, qui tamen fir architectonices expers: num 
vel hic jure poterit reprehendere ædium rationem ? Fac 
item architectonicen eundem deguſtaſſe, ſed non calle- 
re ad unguem, neque architecti tenere conſilia: Non- 
ne & huic temeritas eſt a lapſu continenda ? Conveni- 
endus eſt prius architectus ipſe, qui totam operis ratio- 

; nem 


A y— oo 3=5 0998 =»©= 


Q © 


© ow 


+ 
— 


P a rer. 4e — 


— 1 — 


— = -=, © 


- 


SD SFr SS Pu 


7 


De A ae Art 


nem animo comprehenſam habebat, priuſquarh funda- 
menta ulla eſſent jacta, quique omnes artis partes in nu- 


merato habet. Hic ſi auditus eſſet rationem reddere o- 


is ſui, facile ſe purgaret. & oſtenderet, quam ſtoli- 
um ſit aliquem curioſum eſſe alieni, cujus expers fit, 
artificii æſtimatorem. Proverbio tritum eſt illud, Su- 
tor non ultra crepidam. Hic ſane non abſimilis eſt ho- 
minum cæcitas, atque arrogantia. Deus & architectus 
& dominus, & moderator eſt immenſæ hujus molis, cu- 
jus hic orbis omnis minutiſſima & infima quædam eſt 
particula. Et quemadmodum in opificiis noſtris neceſſe 
eſt ut inter ima & ſumma, imo ut inter ſingula fit con- 
centus quidam : fic nihileſt in hoc orbe, quod non reſpi- 
ciat quiddam aliud in ignota mundi yore poſitum, pr o- 
er quod neceſſe eſt, ut aliter fit diſpoſitum, atque no- 
is fieri debere videtur. In Muſica perſæpe invenias du- 


25 voces, quarum concentus abſurditatis aliquid habeat: 


tertiam adjunge, canor eſt abſalutus. Concentum ita- 
que hunc abſolutum omnis hujus orbis, qui ex omni- 
bus numeris conſtat, ſolus auctor intelligit. Solus ille in- 


elligit cur quæque res fat fadta, & quem habeat uſum, 


& cur hoc modo, & non aliter fieri oporteat. Homines 


vero etiam ſapientiſſimi ( ut Socrates ex Heracliti ſenten- 


tia, quemadmodum eſt apud Platonem in Hippia majore, 
ſtatuit) cum Deo comparati, ſimiæ ſunt: imo, ut equidem 


I ucbitror, verius aſini vel ſtipites. Et nos aſini atque 


ſtipites, quorum omnis mentis lux cum divini illius in- 
genii ĩimmenſis ful ow compoſita tenebrarum verius, 
quam ſubluſtris lychni rationem habet, illius improbabi- 
mus adminiſtrationem : aut illum ignorationis, aut oſcĩ- 
tantiæ ora impia atque impudentia inſimulabĩimus, & 
non potius de rerum illius inexplicabili magnitudine 
ſummo ſemper cum tremore cogitabimus ? Non deeſt 
ad ſingula reſponſio copioſiſſima: fed finis non erit, ſi 


ingala erſequamur. Laudaſſem eorum acumen, ſi to- 
ta ſeme 


argumentatione hoc tandem fuiſſent complexi, 


conſentaneum eſſe ut fit alĩus aliquis locus, ubi divinum 
8 | hog 


r 
, =—— 


y 
he. 


EN * - Flor. #ol. Diadlodgs.” 
noc animal homo, quod ſane non poſtremas in hoc wn 


to opere tenet, ſit abſolvendum, poſtquam hic nunquan W; 


_ debitam naturæ ſuæ dignitatem penny ded nover. 
cali quodani odio a natur̃a videatur abjectum. Alter il 
le de animorum interitu error, in quem non ſolum Epi 
curi gregales, fed & Plinius quoque, naturalis hiſtoriz 
nobiliſſimus auctor, eſt prolapſus, hinc (ut opinot 
eſt, quod in belluarum nonnullis, cujuſmodi ſunt grue, 
apes, elephanti, ſimiæ, canes; formicæ, delphini, po. 
Iypi, crocodili;:appateant induſtria, & aſtutiæ quædau 
fingulares, ac velut documenta quædam rationalis in- 
genii, quibus tamen N immortalitatis vigor non 
conceditur. Harum inſtar Hhominem eſſe arbitrati ſunt 
plerique, pluſculum duntaxat illi mientis concedentez 
non animum durabiliorem, aut æternum aliquod vit 


4 22 Sed in re toties controverſa, & in eandem 
ſe 


mpet rationem judicata, & tot ſeculorum præjudicii, 
torque doctiſſimorum hominumi teſtimomiis corrobors- 
ta, denuo comprobanda laborare, eſſet actum ( quod 
aiunt) agefe. Ex præſtantiſſimis philoſophis unus Ari- 
ſtokeles hic apparet anceps, & ſibi parum in 


4 


: in. 
tellectus tamen dignitatis aſſertor eſt perpetuus, cui ab 


tius quiddam omni tempore facile ineſſe vidit, Nes. 
perte anjmum immortalem eſſe ubique deſiniret, dus 
mihi obſtitiſſe videntur: tunt quod non widit quoms- 
do mens citra ſenſuum & imaginationis miniſterium 

ueat ſuo munere fungi: tum quod, cum mundum 


f u 
— eſſe opinaretur, ſi animos immourtales conſſi. 


tuiſſet, viſus eſter infinitatem quandam multitudinis re- 


um, a qua natura abhorret, eadem opera poſuiſſe. Sed, 


cum mundus eſſe cœperit ( quanquam 1d philoſophis 
eſt obſcurius, tamen ratio etiam non deeſt) & falſus < 
Ter, qui clauſus in inſula putaret locum inacceſſum, quod 
ieque pedibus neque equo locus adiri poſfet ( eſt enim 


uit tam pertinaciter abſtinuiſſe aſſenſionem in ſtatuen- 
da animorum immortalirate Ariftateles, quandoquidem 
* 2 


4 etiam 


3 _— — ® Ls . . 8 24 x? ,. 07 2 * $.4 | 
a wer $6 IS Goa r 


1 navigit uſus, quamvis inſulari illi ignotus) non de 


5 a U r ee r nat. ah. 


4s - 7 4 ar & ani WIT «a 2 — 
De Animi Tranquillitate 413 
ktm ex ipfius philoſophia, imo a fatione ipſa, ad 
ſunc rem argumenta in primis efficacia ſuppeditanrür. 
Nulla plane res eſt quæ vehementer illud amet aut ap- 
; petat, quod ſibi non congruit-”: 'Siquidem "ex conveni- 
entia, etiam ut 2 exiſtit tum — 
.petitio; tum quies & ſuavitas, cum res præſem adeſt: 
maimum autęm & noſſe & amare æternĩtatem, & wihil 
aque atque interitus vel recordationem exhorrefe” at- 
hte odiſſe, ex ſe quiſque ſatis intelligere poreſt. Une 
nexu quodam holes cumhzc a natura ififits appit- 
-titio & peterinium ſeculorum augurium quoddam . jrige- 
non nitum non poſſit eſſe ſupervacuum aut otioſum, n- 
unt MW fequitur, animos res eſſe ſenpiternæ duratiomis. Quor- 
tes, Ml ſum enim artinuerar, Deum nobis tum ſui, tum im- 
itz mortalitatis notionem 1 unde neceſſario 
em Ml fuerer flagrantiſſimum deſiderium, & velut lautiſimum 
ciis, famelicis oftendifle-convivium, ſi tantum ſpectandum, 
ors ¶ & non pariter fruendum epulum concederet, marim̃e 
uod cum illi ea ratione decedere nihil poſſit, fed potius ad 
Ari- WM faudis ipſits cumulum id pertineat? Adde, anima 
in. eſſe prorſus ommis corporatutæ expertem, quemad mo- 
ia MW dum & oculi pupilla omnis coloris. (Hoc enim in na- 
e MW tura cognitionis poſitum eſt, ut id quod perfecte cop- 
duo MW niturum fit aliquid, prorſus expers ſit cognoſcendæ natũ- 
mo- Ml tz; ſi ea corporea eſt.) Quod autem ad 4 ela gents 
wn {MW pertiner, & accretionem nullam habet cotporeatmi, ne- 
lum deſſe eſt fir immortale, cum diſſolutio omnis atque in- 
alf: teritus, ſi ex pugnantia qualitatum, quæ in corporibus 
inſunt: & ex eo, quod materia hec craffa corporum, 
iliarum, quam quas habet, formarum eſt capax. Bel- 
luis ut demus formam aliquam ratiocinandi, certe nul- 
a prorſus ſunt iſdem ſigna vel notionis vel appetiti- 
| ons rerum immortalium: Quod quidem efficit, ur non 
mediocre, fed immenſum fit inter vallum inter eam, que 
in hominibus eſt, & quæ in brutis apparet, rat ionem̃. 
Unde nihil dubitandum fuit, his adimere, atque homi- 
m tribuere immortalitatis honorem. Craſſa igitur ** 


EESAS SEAS 5 


214  - Flit. Vol. Dialighs, - 


. confinio poſita, atque utriuſque inſigniter particepy, 


um, quæ tamen ipſz compoſitionis aliquid havent: Mees 


illorutn philoſophia, & in ſummo duntaxat ſenſi; . 
que ſuperſicie conſiſtens, intimas rerum rationes nog 
perſpexit. In proclivi autem fuit iiſdem hic aberrat, 
eo quod res omnis in duorum valde diſpartum generun 


ſemper nata eſt afferre ancipites cogitationes, ut utrius 
2 fit, non fit in promtu ſtatuere. Ejuſmodi reg 

omo eſt, ſi quid aliud, tanquam communis quidan 
mortalium atque immortalium nexus atque lunes, Pro. Nan 
greditur quidem natura gradatim ab imis ad ſumma, & Ne 


Contra a ſummis ad ima. Summa & puriſſima re 10 
DE Us eſt, vita ipſa & ſapientia, compoſitionis om. Mad 
nis exſors: ſi tamen fas eſt, rerum principem & domi. Nc 


num incomparabilem in eum venire catalogum, ubi 


21 * . $ no 
preterea nihil eſt, niſi ſervi. Secundum hunc proxi- My; 
mus honos eſt mentium illarum, corporaturz experti- Nx 


propterea quod non quicquid in eorum natura ineſt, We. 
protinus eſt ipſa eorum eflentia, Hoc enim Deo pro- 


a a 1 
rium eſt, ut quæ apud nos A ſunt, & ex acci * 
entium genere, cujuſmodi ſunt ſapientia, bonitas, vir- Wry 


tus, in eo ſint «ie. Sunt tamen ex mentes prorſus im. ii 
mortales. Ab altera parte materiæ & corporum inam- Wh, 
matorum pretium vincunt ea, quæ vivunt. Horum rur- co 
ſus infimis, hoc eſt, ſtirpibus, adeſt vita quidem, citra Wrz 
tamen ſenſum: quamvis ex philoſophis nonnulli ds- Wi; 
bitarunt, an plantæ ſentirent. Ariſtoteles tamen tradit, N ſe 
non eſſe iiſdem illud organi temperamentum, quod re- Wed 
rum ſpecies, neceſſarium omnis ſenſionis ac agnitionis Wz 


apud nos principium, ut illi ſubtiliter diſputatum elt, W4 


reciperet. Secundum ſtirpes ſunt belluæ, quibus ſet- In 
ſus eſt aliquid : quamvis & hic rurſus Ariſtoteli dubi- Wh: 
tatum fit, utro in genere ſpongiæ, & quæ Grae! My 
7 ca2ure vocant, hoc eft, inter plantaſne, an inter ani: WA 
malia fint reponenda. A bellius ſtatim aſcenderetur al Ne 
hominem, niſi Pygmæi, quibus a brevitate nomen el, 
{ eſt enim Gracis Tvy#y cubitus ) remoræ ay ex 

} I erent. 


1. ſhiterent, Tam manifeſtum illi dant rationis ſpecimen, - 
on ut Ariſtoteles ex hiſtoriz fide ad humanum 2 perti- 
are, Where eredat. Placuit tamen doctiſſimis quibuſdam eos 
un ia fimiis numerare. In animantibus demum ſummum 
P, Icbtinet homo locum, qui ſuperiors cum inferioribus 


rus Mconjungens, Senſus cum belluis communes habet, 8e 


. Mem ſuperis Rationem item. Hæc immortalis eſt, reli- 
am Wen: interitui ſunt obnoxia. Qui negat immortalem ani- 
ro. num habitare poſſe in corpore mortali, quomodo _ 
& Frſt a doctiſſimiorum hominum diſputationibus, uibus 
es ¶iquido probatur, ipſam etiam divinitatis dia: ubique 
M- ideſſe, gon: Verum in 1 rerum difficultate igno- 
m. i nonnihi eſt iis, ad quos veræ pietatis agnitio 
udi Wron pervenit. PNullo tamen pacto ferenda eſt nebolo- 
r. rum quorundam indocta plane arrogantia, qui Deum, 
ti. Wt celigionis auctoritatem nihil reveriri; tam impias vo- 
m: Nees & tam tetros de animorum duratione ſermones, ut eos 
lt, Whgiar ac reformiget oratio, eructare audent. Quaſi non 
pro. ¶ amdudum ſatis feneſtrarum fit apertum nequĩtiæ, niſi & 
reſtifera hæc atque vaniſſima perſuaſio, quæ ſtatuit f 

vit- ¶ roſtras omnes cum hac vita terminari, tanquam auth 
im. rum quoddam accedat. Nulla nobis eſſe debet cum 
am. ¶ hujusmodi hominibus ratio, imo ex ſacra hominum 
ru. communitate, tanquam publicæ peſtes, ſunt extermi- 
undi. Semper eſt in illis pro ſingulis judicii aut eru- 
du- N ditionis unciis, non ſeſcunciam, ſed libram faſtus ob- 
dit, Nſervare. Ac vide hominum dementiam. Si mortalis 


1funere ab ea perſuaſione, ſi, dum vivo, immortalem cre- 
elt, | 0? Tenebar ea opinione, quæ tum ad tuendam homi- 
ns dignitatem, tum ad colendum officium non parum af- 
ferret adjumenti. Neceſt periculum, ne quis alius me tum 


raei A irrideat, cum omnes æquabiliter erimus extin- 
ani. I di. Sin viger animus a funere, atque in rerum cognitione 
r al Wefloreſcit illuſtrius, in quantum veniunt illi diſcrimen, 
— in dum hic viverent, falſa freti ſententia, nullum ſibi 


lus defugiendum putaverant, modo clam 2 
eſſe 


De Avimi Tranquillitate. 215 


in. Net nimus, ( ut eſſe non poteſt) quid mihi periculi eſt | 


e 
ſa 


216 Per. Ful. Dialogins. © 


ſſe potuiſſetꝰ A natura ſenſil, & hoc temporum cur 
fu Aliquid eſt prefidii' hue errori: ſed ille, cujus nog 
fidem :ſequimur, naturæ zuctor eſt, & non ſolum 


rermparis,” ſed etiam ternitatis conditor:” Qui fc. 
mel mn, cum uihil adhur eſſent, ut eſſent effecit: 
omfiibusprorfus/extinictis; & in nihilum fedactis, ut 
rurſtis figit cur non idem dare queat ? Itaque quamvis 


omũes philoſaphorum factiones contraxium docerent, 


nobixChritiloBrica ef profitends, erde fl 
ſpes.cſt.reſpiciendum.” Si Cicero mayult cum Platone 
2 quam cum ca teris recte ſentire: ſi Pythagoricis 
tis fuit: Illud 498g l, quanti nobis tandem̃ videri de. 
betiiſta philoſophorum inconſtantia, imo ignoratio ar. 
rogaritiz plena, cum Dei immortalis teſtimonio cauſſa 


noltrz-nititar; Non yitupers hic philoſophiam : tanum 


dico, debexe illam ut ancillam, aut pediſſeguam, reli- } 
gionraffurgere atque obſequi. "Nam bajus arma carnes 


non ſunt ſed divina quadam virtute valids, Hæc nos cor- 
riptamus, his inſtructi incedamus, X,, (ut Pau- 
lus RE ) x6 augsv]es ; y Tay d · Lai aufbe- N vrdotog 
Ts bed, N al; panuTil ov)e5 rayvenua ds TIvvaraxonv Ts yrs 
quod eſt, deſtruentes ratiociuationes, & ommem altitudinem 
efferentem ſe adverſus ſciontiam Dei, & captivum ducentet 
emnem intellettum ad obſeguium Chriſti. V 


taſſe longius, quam decuit, E : ſed certe fi re- 


rum ubertas & meritum ponderentur, qt ex im. 


menſo campo in exiguum Maite compuliſſe, nimium- 
que celeriter ac peranguſte dixiſſe comperiar. Perftrin- 


xi promiſcue itaque atque attigi potius, quam tractari 
res, prolixis acutiſſimorum hominum diſpurationibus 


contritas : quas, {1 per tempus licuiflet, momento quo 


dam diſpenſaſſem, & ad popularem quandam facilita· 
tem deduxiſſem. Quocirca nolim vos mihi vitio vertete, 
ſi ad hanc quam videtis molem columnæ hujus excrevit 


tractatio, qua quidem & ipſa rerum difficultatem (ut 
opinor) notabiliter imminuit. Deinde ad 
adimus columnam, cui inſcriptum erat. 


nb 


idebor hic for- 


ſeptimam 


De Apime. 7. ranguillitate. 217 
NPOAIPEIZO AT FINAL O. EIS n OTI OTN 2 + 
KAI TAYTH EE ETAAIMONEIN NOMIZEE®AL. 
| Hoe n, | 
MALLEE ID ESSE, QUOD ES, QUAM 
WDV1S ALIUD : ATQUE- HAC 


'N -<FaTiONE TE BEATUM EXIST 


MARE. 


Hucuſque oſterſſum eſt, quzrenti ſerio tranquittitatem , 
yera & propria bona, non falſa & aliena perſequenda: 
que citra omnem vel orationis, vel mentis elationem, 
re obluctationem, cum faciunda ſunt providentiz 
imperata. Nunc hujus columnæ doctrina vult, nos tan- 
tum in hac ſtudiorum ratione retinenda ponere fiduc iæ, 
tantum ſpei collocare, ut nos tales tantum, non prorſus 
ab omni parte beatiſſimos exiſtimemus. Et contra, 


„Joos qui has umbras captant, & cæcis raptantur furori- 


bus, etiam ut ter maximi & feliciſſimi videantur, eſſe 
niſeros. Hoc certe primo occurſu S. videtur, 
& incredibile. Verum ubi res fuerit penitus excuſſa, 
intelligemus licere non ſolum * 


4 


ſub paupere tefio (quod ait Horatius ) 


3 Ege. & | Regum vita præcurrere ami £05 : 


ſd etiam dum in cuſtodia & vinculis ſumus, per nos 
ſtare ſolos, quo minus m4ximorum Regum felicitatem 
2 & beati, quoad ejus in hac vita fieri po- - 
tt, fine dubio ſimus. Sed non ſatis eſt iſta ſeſquipe- 
dalibus jactare verbis: fulcienda ſunt omnia valentibus 
& maniteſtis rationibus. Ad felicitatem eam hominis 
aloluram, quam Peripitetici definiunt, quamvis bo- 
externa requirantur, minimum tamen eſt illud, quo 
natura eſt contenta, & quod ratio poſtulat : cupiditas in 
mmenſum evagatur. Horatius non poſfſidentem mul: 
it beetum vocat, ſed 
1 derum 
 Manerihbus ſapienter uti. 22 | 
| Fr 8 


.4 


8 218 ; Flor. Vol. Dialogit . 


ne, * 


Duramque callet pauperiem pats, .. 
Pefuſque leto flagitium timet : 


qui fortunam laudat manentem: ſiceleres quatit Senne | 


reſſgnat que edit, & ſua virtute ſe involvit. Nort me vos 
luptate mihi lecti ſunt illi Virgilli verſus de Corycio ſe- 
| ei pauca relis a 
Fagera rurs erant, nec fertilu illa juveneiw, 

Nec pecori opportuna 7 nec commoda Baccho, 

Hic rarum tamen in dums olus albaque circum 

Lilia verbenaſque premens, veſcumque papaver, 

Regum «quabat opes animn :; ſeraque revertens 

Nocte domum, dapibus menſas onerabat inemtis, = 


* 


' Quid? quod & Epicurum ipfam, voluptariæ fackionis 


docem, proditum eſt fuiſſe 
——Exigu letum plantaribus Borti. 


Gygi Regum ætatis ſuæ longe ditiſſimo (quod eſt apud 
Plinium) Delphicum oraculum conſulenti, ui eſſet mir- 
talium feliciſſamus: fecus, ac ille cxſpectabat, reſponſum 
eſt : Aglaum eſſe quendum Pſophidium ſenem, qui in anzuſto 
Arcadiæ angulo parvum, fed annum victibus large ſufficiens, 
prediunt colebat, nunquam ex eo egreſſus. Fuit ille Wo 
dubie ſorte ſua, ut ex vite genere manifeſtum eſt, conten- 


tus: eoque hoc 4 minima. cupidine accepit beneficii, ut 


muli minimum in vita experiretur. Et quoniam veritatis 


q profeſſio libera eſſe debet, dicere auſim, illum & vere, 


& ſolum beatum eſſe, qui his fretus ſententiis, ſe beatum 
eſſe judicat, qui nullius fortunam ſuæ anteponit : imo 
ne cum Regum quidem aut Monarcharum quovis con- 
ditionem ſuam commutare velit. Hoc autem totum in- 


de eſt, quod hominem ea ſola parte æſtimat, qua homo 


eſt. At hie mihi dicat aliquis, Si tu in hoc vitæ ftv, 
qui rebus pene onmibus deficitur, mabs is eſſe qui ls, 
quam quivis alius, & tuam fortunam ſceptris anteponts, 
ipſeque tibi iſtum ad modum blandiare, delirus videts 

? = 


— _—_ AY fn ae — CY 


— 


PI =; 


+ SS Sy WE 


tur. 


. quz ſu 


De Auimi 7; ranguillitate. 219 


re, & eommentitiam quandam beatitudinem ipſe tibi 


ſolo opinionis errore vindicare. Nam præter te nemo 


erit in iſta ſententia: nemo te, præter teiplum, magni- 
laciet: nemo erit, qui non malit fe Perſarum, Byzan- 
tiorum, Gallorum, aut Britannorum Regem eſſe, qui- 


bus quicquid eſt deliciarum, aut ſplendoris, ſupetar : 
quam, cujuſmodi tu es, homuncionem, ſentum, inhr- 
mum, ſ{quallidum, indoctum, inglorium, zrumnoſum, 
pannis anniſque obſitum. Addatur & illud, non _prop- 


terea aliquem copiis & opibus afluentem beatum fore, f. 
ipſe OR us fecit) placeat, atque beatus vide- 


DEME TR Volui profeQo ipſe iſtæc tibi objicere, 
& ſam oratio ab animo ad linguam venerat: ſed tu has 
r = | 

' FLOR, Ni 


ſuppeditat, hane videlicet felicitats perſuaſionem nemini 
eſſe propriam, aut perpetuam : neminem ſe aſſidque felicem 
exiſtimare, qui non idem fit: & tam denique nobi lem 75 


{ioney ad indignum dominum devenire non poſſe. 


inĩ o ſua placent ( ſine quo beatitudo non 
collar) i ſepichr?, 8. fultieia laborat faſtidio 
ſui, incidit ſubinde in conſiliorum naufragium, & pœni- 
tentias. Et ut ſtomachus bile redundans facile revo: 
mit, quod ingeſtum eſt: fic ſtolidis mox tædio eſſe in- 


ipiunt, quæ paullo ante placuerunt. Unde fit, ut tota 
eorum vita ex alternante ſatietatum & faſtidiorum ſerie 


it confecta. Tuæ rationes hic ſunt diverſe, Nam quæ 
tibi perſequenda propoſuiſti, hoc eſt, moderatio animi, 
imperium in affectus, obſervario numinis, ſtudium' di- 
gnitatis & libertatis tuæ, divorum conſortio brevi ven- 
dura, <u{modi ſunt, ut ſatietatem aut faſtidium ſui af- 
ferre non ner. Nam corpore duntaxat res ſunt, 

>rhcie dulce quiddam- pollicentes falſum ani- 
2 8 fed mos — mens * 
. Ddeg dee hie QUICQUAMN. de VUISL nien laboran- 
* N * Ft» 2 yo * dum 


hil hinc incommodi accipitur: perinde 
ac tute propoſuiſſes, reſpondebo. Hie Seneca reſponſum 


- 
Wl 1 
, 
G W — ook = — — 


— 


220 1 Flor. Vol. Dialogus. 


gon eſt neceſfaria. Siquidem 
$744 g * 5 * 


* 


dum eſt: plena ſunt omnia errorum, plena excitatis 
plena turpitudinum. Nullum contra apertam verits. 
tem valere debet ſuffragium, nec omnes illi juncti ma. 


gni ſunt æſtimandi, quorum ſingulos ſtolidos & inſanos 


eſſe cognoſcis. Qui ex errore imperitæ & abjectz 


multitudinis pendet, ( r gant var ha- 
5 


bet quod fit verum decus ?) certe in magnis viris nun- 
quam eſt habendus. Tu non ad vulgi opinionem, ſed 
ad ſapientiæ normas vitam tuam inſtitues, ſi ad rarum 
hoc tranquillitatis bonum ſerio contendis. Non ink- 
ciabere, niſi demens ſis, infinitis partibus præſtare feli. 
cem eſſe, quam haberi. jam ut ſis, in te ſitum eſt: vt 
habeafis, hon item. Dę divite porro iſto, & iis, qui 


vulgo abjectæ felicitatis bractea iniponunt, non ſolum 


videndum eſt, quid ſuper menſam, aut in conviviis in- 
ter adulantium turbas & gulæ irritamenta poſiti, & ad 
remporis punctum deyſe, & ſuarum rerum ſtatu, ſed 
qui ay 0s ſentiant.' Nami illa cogitationum inter 
epulas ſuavitas, quam admiratrix & circutifuſa turbe 
falſo capta ſplendore efficit, brevis quædam 7 reſpira- 
tio ab inteſtinis illis animi curis. Atque ut is fanus non 
dicitur, cui intermiſſiones quædam in febribus con- 
ceduntur ( ſolent enim morbi intervalla dare ) fic nec 


s felix eſt, cui pauſæ ſunt duntaxat aliquot breves zgri 


tudinum, quas oblivio, non ſtabilis animi judicatus at. 
tulit. Multi in foro ſunt conſpicui, quorum vitam 
triſtem domi facit moroſa uxor ; fic & regno & opibu 
multa adſunt occulta mala, eaque ingentia, hoc eſt, ſolli 


citudinum cupiditatumque plurimarum turpiſſimi & 
flagrantiſſimi æſtus, quos nulla queat aqua, præter eam, 


quæ ex ſapientiæ fontibus hauſta eſt, pp x Et ut 
res lit apertior, conſtituamus, Quiſnam fit di 
atus, quoad in hac vita beatitas homini contingere po- 
reſt, Is ſane eſt, ut opinot, qui habet { ut breviſſime de- 
ftiniamus) quicquid vult. Addidit ( fi probe memini) Au- 
guſtinus, er nihil mali vult. Sed ea acceſſio profetto 
qui mala aliqua'cupidftz 
| | x 


. z 
KS £ Uh ws 0 n . 
* - 7 * - 


* 


icendus be- 


fecdo 


dka- 
te 


þ* 


* 


De Animi Tranquillitate. 221 
teilligatur, nunquam fit compos omnium quæ cupit: 


cum ta fit natura fallacium bonorum, ut ſitim animi 


cruciabiliter exaugeat. non ſuaviter extinguat, Quid? 
quod quicunque in parte quavis turpis eſt, huic nihil 
reriboni effe poteſt. Eſt enim, ut philoſophĩ docte & ſapi- 
enter definium, virturum nexus adeo neceſſarius, ut quiu- 
naaliqua deficitur, deficiatur & omnibus. Et quamvis ſa- 


tex quarta columna liqueat, fruſtra expletionem animi 


peti ab externis, eoque neminem illis beatum fieri: quia 
tamen tu, Demetri, comparationem quandam attuliſti, 
rulgi dpinione nitentem, videamus quæ fit iſta beatitu- 
do Byzantii tyranni : hoc eſt, an fit is contentus ſorte 
ſua, Obtinet hodie Ægyptum, Arabiam, Syriam, mi- 
norem Aſiam, Græciam, "Thraciam\, Moeſiam, Daci- 
am, Illyricum, Dalmatiam, opulentiſſima regna : unde 
aflidue magnos alit exercitus, & pellieum vim non me- 
diocrem. Nihil oriens, nihil 'occidens Sol videt, quod 
ad delicias pertinet, quo careat ille. Verum egeni a- 
nimi manifeſta quotidie dat ſigna, dum toties Pannoni- 
25 pbpulabundus ingreditur, quicquid obſtat barbarica 
immanitate ferro ignique, quoad per eum fierĩ poteſt, ab- 
ſumens. Nec Pannoniis contentus erit, volet ſub jugum 
mittere omnes has Chriſtianas provincias : neque aliam 
ob cauſfam uſque adeo illi arridet hæc noſtrorum Re- 
gum diſcord ia, quam quod ea potiſſimum rations huc- 
uſque imperium ſuum longe lateque propagaverit. Quod 
ſi illuch tanta gerere dicas metu adactum, ne noſtris re- 
bus creſcentibus illius opes debilitentur, plane id quod | 
volo confiteris, timoribus & folllcitudinibus perpetuis fe- 


um tyranni pectus exaꝑitari. 


DEM ET. Carmine nuper laudes Britanniæ veſtræ de- 
ſcripſiſti, in quibus egreſſu quodam attingis calamirates 
ks, quæ a Turcis impendent. Fac, quæſo, ut & Franciſ- 
cus audiat quid ſcripſeris. Nemini enim diſpliciturum id 
ubitror, niſi cui & Chriſtus ipſe non multum placet. 

FLOR, Cogis me, Dcmetri, ſæpius aberrare : ſed 
quia res pertinet ad'religionem, cujus ſtudium ___ 
| . potel 


12 pro mea qualicunque in Chriſtianiſmum ſtu 


_ oftendo, hujuſmodi uſus ſum excurſu- 


x Regna fore: nimium longum memorare propinqua : 
f _ Hae ſe veſtit Arabs, & cut rigat arva quotanny 


* 


; poteſt eſſe immodicum, mos tibi.geretur. Certe fi Pr 
-Cipes noftri probe renerent ipl, quid fir, & quam m. 


a Fur. Vol. Dialegus. 


Der onum fit Chriſtus, facilius quæ jam tenent reg; 

_ [relimquerent,, quam ſuſtinerent, ut ſua diſcordia Chr ' 
| Mani ex profeſſo hoſtis potentia invaleſceret. Noſtra di 
-cordia et, que illum vocat: noſtra diſcordia eſt, qu / 


"Uliandaciam Facit, quz illi & vires & arma ſuppedia 

| 10, d F 
'Janam, quam optimam & plurimam auſtralis Britannig 
155 quam Angliam vacant, ſuppeditat, inter cxtetg 
1nfulz commada preedico, & ad quas exportetur gente 


Nils, ab excelſo delapſus vertice monts : 
Nui Lihham longo treftu difjmdit aduſtam. 
"Utitur bac pariter weters gens cults Damaſci, 
Et Cilicum pubes, Cydno perfuſa nitenti: 
Se tegit bac Thracum genus, & quicunque tyrannum 
Agnoſcunt Seythieæ facn, cui dudum orientss 
Imperium neftri diſcordia contulit orbs, © 
Nunc ne fit ſimplex dementia, rurſis eundem, 
Qui genus exſcindat noſtrum, ngſtroſque penates, 
V:ribus armamus noſtrs, ultroque vocamus. _ 
Haud ſecus ac fi enſem ſtrictum qus porrigat hoſti: 
Protinus hoc, dicens, ferrum in mea viſcera conde. 
Securi interesa nos inter ſtringimus enſes, = 
Et placet ut bellum plus quam civile geratur. 
Nec nos ſacra movent communis, nec pudor ullus, 
Non ſociæ dure clades, & funeragents, 
Non temerata Dei templa immortal, S omns 
Cbriſti exætinctus honos : quodgne eſt vel dicere tantum 
Grande nefas, pietas miſere peſſundata ſenſim, 
Ingenuaque artes expulſz, & premia lauds. 
Ille ubicunquefuitviftor, rerumque poticur. 
Nec lacryme quondam, quas jam devitta datura ef: 


1 


De Auimi Tranquillitate; 223 
Pafteritat, Fruſtra queritans pertaſa kram 
Crudele imperium, nec non paſſurs libido 
Barbara quicquid erit ſævi quodjuſſerit bau. 

Heu! quoties cupient, ut belli auFtorihus bujus ; 

Sit male, per Juos non venienti eccurrere dlamns = 

ER licitum, & primi curſus frenarefurors. 

ia tunc dicent hec arma fuiſſe, viroſque, . 


N. que. fibi nimium male proſpexiſſe nepores. 


Wh de quid externos Principes commemorem 2 Eadem fere 
ant & noſtrorum ſtudia, qui tori vel diffluentes delici- 
w vel inanis gloriæ ſtudio flagrantęs, ſuſque deque fe- 
unt, quam ætumnoſi {mt alii, modo iHorùm cupidita- 
tbus ſerviatur. Multa hominum millia interdum in 
ius jactationem impendi oportet; & ſæpe falſarum 
ludum premium tot orphanorum eſuritione, & tot vi- 
duarum lacrymis, imo & inſontium funeribus eſt re- 
lmendum. Jam hoc videatur, uter fit præſtabilior: 
lene, qui dummodo cupiditatibus potiatur, pro nihilo 
labet rurpitudinem ſuſcipere, cœlum terre mulcere, & 
W magnum . generis vim perdere: an is, qui vitam 
lam porius ponere velit, quam indecore quicquam fa- 
cere, & in officii peccare leges. Certe idem qui præſta- 
bilior, eſt & felicior, quandoquidem felicitas ipfa rerum 
ſt præſtantiſſima. Agis Laconicorum Regum ultimus, 
peter Xquum ab Ephoris condemnatus, lictori, ob N 
ei indignitatem, cujus cogebatur eſſe miniſter, flenti: 
deine ( inquit) homo meam vicem flere: nam ſic prater me- 
fitum & jus moriens, mel ior & felicior ſum his qui me occi- 
unt. Hæc locutus, ipſe ſibi collum laqueo induit, Quoc 
ſpectaculum vulgo habetur foedius, quam homwinem ſic 
x vita & communione hominum exterminari? Qod ta- 
nen ſane pudendum nihil habet, niſi cauſſa aliqua tur- 
pis præcedat. Alioqui nihil eſt haud dubie, niſ yul- 
patis, idemque turpis error; ad quem ſi ſtudeamus vitam 
& mores inſtituere, non eſt quod unquam ſolidam animi 
1 fquiem exſpectemus. Vulgus hic non intelligo pau- 
| per- 


_D. 


— — — 


214 Fu Vol, Dialogss. | 


perculary turbam, ſed quoſcunque, qui bereite ſen: 
tiunt de virtute, qui magnifaciynt, ea que ad corpus 


pertinent, & ad vitz hujus jucunditates. Quocirca | 


quoties tibi oꝭulos perſtringet aularum ille fulgor, guy- 
ries vides viros principes tam numeroſa nobilitatis turba, 
tam varie tamque nitide veſtita, ſtipatos: ne inanis 
2 te decipiat, ſcis quid tibi fit. facjundum? Expe- 

iam: Imminebat quondam Græciæ cum numeroſo ex- 
ercitu ( ut Romanarum rerum ſeriptores produnt ) Anti- 
ochus. Apparatus varii & copioſi fama jam cunctos 
attonitos reddiderat: equitum peditumque nubes jacta- 
bantur, mare claſſibus abſcondendum, varia item ar- 
morum, & inaudita gentium nomina : Medi, Cadu-, 
fii, Elimæi, haſtati, cataphrafti, amphippotoxotæ. 
od conſpicatus T. Quintius Romanorum imperator, 
faceta & perquam familiari ſimilitudine vangs timores 
diſcuſſit: narrans de quodam hoſpite ſuo Chalcidenſi, 
convivatore ſcito admodum & lauto, qui, cum conqui- 


ſitiſſimis cibis menſæ exſtructæ apparerent, interrogatus, 


unde eſiet tam multa, & tam varia venatio ſolſiitiali anni 
tempore. Reſpondit, omnia manſuetæ ſus eſſe carnem, ſed 
arte & condiments accepi ſſe ferinæ ſpeciem tam diverſam. 
Ta, inquit Quintius, in præſentia ſe habent Antiochi copie : 
omnes zlle gentes, quarum vos nova nomina terrent, Hri ſunt: 
hoc eſt, imbelle & ſervile hominum genus. Hunc ad mo- 
dum cogita tu, Principes una cum comitibus, aſſeclis. & 
ſatellitibus, quantumlibet auro radient, aut ferro ſint 
terribiles, quantumlibet fortunæ ſint ornamentis con · 
ſpicui, niſi illa ipſa quæ habent, propter quæ vulgo 
magni videntur, nihili faciant, omnes Syros, hoc et, 
ihili eſſe homines, & nequaquam inter illuſtres viros re: 
erendos. Semper hæc dug, in promtu tibi ſint, o- 
mnem ( ut eſt) 3 præſtantiam eſſe ex animo, & 
non pendendum eſſe ex vulgi opinione : quod niſi faci- 
as, ad minimam 2 occaſionem labaſces. Illo-, 
rum, quos vulgus ſuſpicit ut felices, nemo non inteſtinis 
curis laniatur. Species quædam externa lætitiæ in Nor 
| ly 3 * 


* 


De Animi Tranquillitate. 225 


un; dum rat ionibus vetfatur : kd quin domi non illis naſci- 
bus uur lætitia, hoc eſt, quia a ſapientia & conſtante ratione 
"ca von proficiſcitur, ſolida & perpetua eſſe non poteſt. 
uo. Neque enim omnis qui ridet, continuo gaudet. Cevium 
55 metallorum ( ut inquit Seneca ) fruftus in ſummo eſt : illa 
3 eulentiſſima ſunt,” quorum in alto latet vena, aſſidue plenius 
215 x, op +0 

" Wl reſponſura fodienti, Perfunctoriam ergo duntaxat volu- 
ptatem præſtat hic rerum fulgor exoticus: , veram altæ 
Mi. X ſapientes illæ animi commentationes. Vis amplius 
videre, quanto tu perſonatos iſtos felices antecedas, ſi 
k. quam deſcripſimus ſtudiorum rationem fueris ſecutus ? 
7 Tu animi ſa ientia Sher buen & frueris eo, quod il- 
x, li fruſtra & labotioſe per omnem vitam quærunt. Te 

ma delectant, nihil magnopere ambis alienum, conqui- 
eſcis in illa tenuitate externorum, nulli ſuas opes invides, 
neminem propter externa tibi præfers: quod certe non 
75 it fine inteſtina, eaque & egregia, animi magnitudine. 
ui. llocum alius ſollicitus eſt de muliercula, qua cum poti- 
s. us fuerlt, tranquillum ſe fore ſperat. Alius tum clarum 
„ | © & beatum fore putabit, cum cenſum ſuum ad centies 

ſeſtertium auxerit. Alius nihil ſibi amplius fore negotii 


by credit, ubi ſacerdotium fuerit adeptus, ſupererit enim 
„„ (ut videtur) illud duntaxat, poſt aliquot horas in tem- 
. nlo conſumtas, domi dare operam deliciis. Alius ubi 
Fs ditionem dilataverit, diis proximum ſe futuram ſperat. 


& Et cut hæc omnia moliuntur, niſi ut placide & quiete 
vitam agant? Illo jam tu frueris, quod illi tot ſudori- 
* bus quærunt. Illi ſemper animi pendent, & de craſtino 
ſunt ſolliciti: tu ſecurus omnium, habes in animo o- 
7 um & ſuavitatis ſcaturiginemperennem. Hodie vivis, 
8 ie felix es, & jam temporis tranſgreſſus metas, tem- 
pus ad te pertinere non arbitraris. Non exſpectas, ut fi- 
K || + magiſtratus, non ut creſcat eenſus, non rapit te cæcus 
. xliquis forme furor. In ſumma, non exſpectas ut ſis fe- 
% lx, cum ſcias non eis rebus, quas illipetunt, ſed iis 
.. | qQuas jam domi tuæ poſſides, felicitatem parari. Quanto 
ergo tu, qui jam portum tenes, & complicatis velis in 
G g optatis 


ot a ES bo WE on we | — 
opratis ſedibus conquieſcis, potior illis es, qul undoſo 
- etiamdum jactati ſalo portum nunquam ſint inventuri? 
Vs ſcire (ait Seneca ) quid nos faciat avidos futuri ? quia 
nemo ſibi contigit. Ego tibi omnium opto contemtum, 


quorum parentes copiam optavere. 


Senſit Alexander, teſta cum vidit in illa . 
Magnum habitatorem, quanto preſtantior hie, qui 
Nil cuperet, quam qui totum ſibi poſceret orbem, 
Pa 77 urus geſts æquanda pericula rebus. 


Non deſunt ex perſonis illis, qui & agnoſcant, & clam 
etiam fateantur ſuas miſerias, ipſa rationis vi coacti, ſed 
partim ſuperbia naturæ, que refugit videri erraſſe, par. 
tim impotentia affectuum, atque comſuetud inis vinculis 
conſtricti, malunt cum multis turpiter errare, quam cum 
paucis ſapientiſſime atque feliciſſime ſapere. Nimirum 
videri, quam eſſe magni malunt, & inteſtinorum cruci- 
atuum dant pœnas, quia externa hæc immodice adama- 
re pergunt. Tu interim Wy expende, quanti tt- 
bi ſint felicitatis cumuli. Expers es formidinum ; ex. 

s item confſcientiarum. Liber; nemini ſervis, niſi 
illi cui omnia ſerviunt. Conſcius es præclariſſimi do- 
minatus, dum nihil quicquam ex fortuna pendes, & af- 
fectus ruos pro arbitrio dirigis. Timentk illi, ne amit- 
tant: tu omnia tua tecum, hoc eſt, in animo circum- 
fers. Bias idem interrogatus, quid eſſet omnium in vits 
maxim? dlocgor, hoc eſt, intrepidum: 593) owelSno1s, in. 
quit: hoe eſt, Mens bene conſcia. Aſſiduæ & domeſti- 
cæ furiæ ſunt improbis carnifices illæ conſcientiæ, quas, 
ut velint, prorſus deponere non poſſunt. Et tu, qui vi- 
des te nihil turpĩiter in animo inſtituere, non tam excel. 
lenkis rei conſcientia exultabis ? Exercitus toti olim per- 
peſſi ſunt rerum omnium inopiam, vixerunt herbarum 
rad icibus, & dicku fœdam tulerunt famem pro regno fal. 
ſo & alieno: & jd nos non faciemus pro vero & noſtro) 


Sorviet aternum, qui | parvo neſciet uts, 


Quam | 


Q 
11 
C 
d 
al 
n 
cl 
d 
fi 


BUSH 


De Animi Tranguillitate. 227 


Quam abjecta ſæpe fiunt mancipia, quantum devorant 


indignitatis, qui iſtas fortunæ acceſſiones exſpectant? 
Curſitandum pro alieno arbitrio, vigilandum, adulan- 
dum eſt, & indigna ſæpe obeunda miniſteria, ut levem 
aliguam gratiam a faſtidioſo patrono ineas. Fuit & 
mihi aliquando in aula Antiſtes longe illuſtriſſimus, in 
cujus fidem ac clientelam juvenis admodum falſo ſplen- 
dore captus me contuleram : ſed cum vidiſſem crebro 
ſupplicandum eſſe, & perferenda multa tædia ob neſcio 
quod fortunæ præmium, barbara quadam fortaſſe ſuper- 


bia ductus, contemſi diutius perferre turpes illas & libe- 


ro homine indignas moleſtias, protinuſque miſeriarum 
contemnere atque calcare mercedem ceepi. Magno e- 
mitur quod precibus, turpiſſime quod adulationibus. Ci- 
cero & plorie cupiditatem vitandam dicebat, quod eripiat 
animi libertatem, pro qua magnanims omni debet eſſe con- 
tentio. Cogit nos illa vivere ſub perſona, & ut ſupplices 
ſimus, & ut alienos ſumamus vultus, dum timemus de- 
prehendi tales quales ſumus. Multa tamen interea in- 
cidunt, quæ nos denudent, & ut bene cedat tanta ſui di- 
ligentia ne deprehendatur, certe, ut ait Seneca, neque ju: 
cunda, neque ſecura eſt vita ſub perſona viventium, & ad alie- 
nos ſe nutus accommodantium. Neque hic libet comme- 


morare, quam indignæ ſint illæ ſervitutes amorum, & 


quam abjecta atque damnoſa res fit triſtes Amaryllidy iray, 
atque ſuperba pati faſtidia. Breviter omnis ſordidus affe- 


cus nos ad turpem & eandem miſeram adigit ſervitu- 
tem: commentatio ſapientiæ, & fortunarum, atque a- 
deo corporis contemtus, nos rerum efficit dominos. Pro- 
inde ne verbis quidem conſequar, quantum infit volu- 
ptatis, cum quis ſibi videt adeſſe eam animi vim, & ut 
non modo hujus vitz luxum ac faſtum, atque omnia quæ 
vulgus admiratur, contemnat: ſed etiam nihil quic- 
quam animo concidat, imo exſurgat potius, ſi ſibi vel 
in præſentia moriendum intelligat. Sed neſcio quomo- 
do nunquam ſumus contenti domeſtico animi teſtimo- 
nio; ſed ſemper quærimus externas.laudes, Si res ipſa 


| £4 


r clau- 


228 - Flor. Vol. Dialogus. 


4 clauderet dubitationem, an ſapiens fortunæ contemtus Ih 
res fit longe præſtantiſſima, prudentiæ eſſet, ad ſapientum Nit 
confugere conſilia. Sed ſunt hæc noſtra omnia, quæ Id 

de animi magnitudine nobis dicta ſunt, luce illuſtriora: p 

quare nihil opus eſt ut externum excellentiz noſtræ te- Ne 
ſtimonium requiramus, {1 aperte videmus nobis illum, Jo 

quem tantopere laudamus, mentis adeſſe vigorem. Cato Ne 

in Libycis illis arenis neglexit Ammonis adire oracu- i a 

lum, dum ait, | | If 

Quid quæri, Labiene, jubes ? an liber in armis K 

Occubuiſſe velim potius, quam regua videre 2 c 


An noceat vs ulla bono ? fortunaque perdat 
Oppoſita virtute minas ? laydendaque velle |? 
Sit ſatu, & nunquam ſucceſſu creſcat honeſtum ? 
Scimus, & hoc nobis nou altius inſeret Ammon. 


Laudabiliora ſunt fane omnia quz fine venditatione, 
quz fine populo teſte flunt: nec ullum eſt virtuti thea-· q 
trum conſcientia 5 * Prineipes & duces, qui propter I n 
res geſtas etiamdum funt celeberrimi, fere gloriam mer-· || q 
cedem rerum geſtarum ſpectabant. Jam cum longe prz-|j| g. 
ſtantior ſit victoria, jure ſeipſum & affectus ſuos vin. v. 
cere, quam alios per injuriam ſuperare: tu ſi contemta 
aliorum præd icatione, conſcientia præclararum rerum es 
contentus, aſſidue honeſtum colueris, ipſos omnium gen-. I n 
tium victores longo intervallo ſuperaveris : longe enim m 
majoris laudis res eſt, totam illam affectuum conſpira-·¶ pi 
tionem labe factare & perfringere, quam ab aurora ad Ga- 5. 
des orbem ſub jugum mittere: Pulchre dictum eſt Plutar-·¶ re 
cho, amaterem ſine teſte gaudere amica: & avarum cum ſolui 
eſt, nummos non ſine voluptate contemplari in arca. Ex quo N: 
facile colligitur, ineptos nos eſſe, ſi pulcherrimarum rr. ri 
rum conſcientia non ſimus contenri. Nunquam ſane de- 
ſunt & ſuperi ſpectatores, quibus placere multo ampliu| 
nobis curæ eſſe debet, quam hominibus vel ſapientiſſ. 
mis. Sed ne diutius hic laboremus, illud breviter ſtatu- 
endum eſt, nunquam illum vere laude eſſe dignum, qu 
human 


pira- 
Ga- 
Utar- 
ſolus 


quo 
n fe. 


e de. 


pliug 


Lift 


Fatu- 


„ qui 
aank 


De Animi Tranguillitate. 229 
humanæ laudis fir admodum appetens. Cavendum eſt 


item, ut ſupra dixi, laudis ſtudium: eo quod quoties vi- 


deri, atque laudari ſtudes, ponis quodammodo cum ſu- 
perbo illo da mone ſedem tuam in aquilone, & altiſſimi 


exæquationem quandam impie affectas. His ergo rati- 


onibus beatus fies, & talis erit animi tui ſtatus, qualis 
eſt mundi ſupra Lunam, ubi ſemper eſt ſerenum, & ut 
alcyones avium genus in media etiam hieme, cum turbu- 
lentiſſimæ ſunt tempeſtates, perinde degunt, a tran- 
quillum eſſet mare: ita tu ſapientis animi beneficio for- 
tunæ ſævitia minime conturbaberis : imo a tuo quodam 
fonte tibi perpetuo fluent rivi quidam ſolidarum volu- 
ptatum perennes, quibus copioſe atque ſuaviter animus 


irrigetur. 


DE ME TR Ergo & tu tandem voluptates perſe- 
quendas ſtatues? | 5 | 

FL O R Non facio, Demetri, ſed ſtatuo eas res perſe- 
quendas, unde voluptates exiſtunt, non quæ mentis lu- 
men extinguant, & ex homine pecudem faciant, ſed 
quæ juvent & perficiant rationem, quæ ſunt homine di- 
gnæ, imo quæ ſunt illi cum divis communes, & illi di- 
vinitatis ſimilitudinem atque excellentiam tribuant. 

DEME TR Na ille merito gaudet, qui ſe cernit ad 
eam animi dignitatem, quam ſapientia largitur, perve- 
niſſe: veruntamen ut quis ſe magnum aut beatum exiſti- 
met, videtur pugnarè cum ſapientum præceptis, qui 
proprium hoc eſſe ſuperbiz aut ſtultitiæ ſtatuunt, Sibi 
placere, Quid ? quod & columna quædam tua magnope- 
re hoc cavendum dixit, Ne quis de ſa magnifice ſentiat. 

FL O R Sibi placere dicuntur, qui ob aliquod fortu- 
nz, vel corporis bonum, vel ingenii dotcs, aliis antefer- 
ri poſtulant, czterofque quodammodo deſpiciunt. Sed 
is, quem nos lætum eſſe volumus de rebus ſuis, nemini 
ſe opponit : contemni pro nihilo habet: fortunæ, aut 
corporis dotes ſuas non efle putar. Hoc maxime nomine 
magnum ſe credit, ſi ſibi minimus, quamlibet etiam in- 
genii dotibus excellat, videatur. Scit omnia ex Deo 


eſſe, 


* 


* — — — ĩꝓ— KK 
— rd = 


— — —ͤ — - 
— M 


230 Fur. Vol. Djalogus. 


eſſe, rogue illi omnia accepta refert. Neque enim hoc 
in madeſtiæ ratione poſitum eſt, ut ignores tibi adeſſe I 
divina munera: quin potius magni ſunt illa faciunda, ſic ! 
tamen ut magnitudinis laus omnis illius eſſe intelligatur, ip 
unde illa oriuntur. Neque tu homines contemnis, ſed . 
apertas hominum, quod omnino licet facias, turpitudi. & 
nes. Miſeraris illorum errores, & quam maxime cupis f. 
participes eſſe divini illius muneris, propter quod tu, ut fa 
populariter loquar, in domino gloriaris. Quid ? quod je 
qu ſibĩ ſtolide placet, neceſſe eft, propter eas, quas ſupra ec 
- attulimus, rationes,ut idem ſibi ipſi ſæpiſſime diſpliceat. 6 
Nos autem de durabili & perpetua quadam uiete loqui- ¶ eſ 


- 


mur, quz ſane cadere non poteſt miſt in ſapientem. In- de 
de eſt, quod conquieſcunt nunquam, propterea quod ſu- M © 
perbia omnis ex aliquo inſipientiæ genere naſcatur. Vi- I in 
detis jam, ut & hæc columna nihil difficile contineat, I de 
cum nihil animo carius, gratius, aut ſuavius eſſe debeat, M G 
any cernere ſeipſum quam præſtantiſſimum, & quam in 

eliciſimum. Tandem ad octavam, quæ ultima fuit, M { 
columnam eſt perventum: cujus hæc erat Epigraphe, & pi 


E 


quidem multiplex, ut mihi viſa eſt: 
MEAETH, OMIAIA, KAT MAAIETA ®TAATTESOA! 
| ATIO EAYTOY. 


Que ſunt, 


EXERCITATIO, CONVERSATIO, ET 
©" POTISSIMUM CAVERE A SEIPSO. 


Præceptiones omnes, quantumlibet ſalutares ſint, & ap- 
politz ad dirigendam vitam, uſus niſi adhibearur, ſunt 
ſupervacanez. Quorſus cubiculi parictes tecti citharis & 
l Kudinſbus, quarum nullus fit futurus uſus? Dictum 
eſt nobis ſupra nonnihil de conſuetudinis potentia, qua- 
ropter conveniet ut hic breves ſimus. Si eas res (uti 
bine principium faciamus) quas inviti patimur. vel ſul- 
cipimus, parvi temporis uſus faciles reddit: quid aliud, 
quam ſumma facilitas illic exſpectanda eſt, ubi rem al. 
quam gerendam ex animo ſuſceperis? At jam nobis 85 


De Animi Tranquillitate. 231 


2 conſtitutum eſt, oportere unicuique adefle flagrans 
ui perficiundi deſiderium, & rationibus item vel luce 
ipſa clarioribus oſtenſum eſt, cur id, & quomodo fieri 


oporteat. Ergo hoc tantum reſtart, ut vires periclitemur, 


& præclaram hanc bene, hoc eſt, honeſte vivendi ſeien- 
tiam ad actionem ĩpſami proferamus. Nota nobis & pate- 
acta eſt via: nobis proficiſci certum eſt: jam quod va- 
letudinem caufſari non poſſimus, nullum eſt negotium 


commonſtrare. . genus eſt tam vel periculo- 


ſum, vel ærumnoſum, ac nautarum? Er tamen cernere 
eſt pleroſque, quos nullis blanditts ab eo vitæ inſtituto 
deducas. Qui in triremibus vincti remigant, & qui in 
cuſtodias dantur, primis diebus 7 ſunt, & 
inſigtliter triſtes : poſtea temporis & uſus beneficio - eof- 
dem videas ad mquartimitatem quandam perductos. 
Gladiatores batbari, ac perditi homines, quas perferunt 
in arena plagas, ubi pugiles cæſtibus contuſi ne ingemi- 
ſcunt quidem : inexercitati vero etiam ex levi ictu tur- 
piſſimos edunt ploratus. Venatores in montibus inter ni- 
ves pernoCtant, & ſe interdiu uri patiuntur. De Libycis 


feris proditurn eſt, alio tranſlatas, etiam eum maxime fer- 
vet æſtas, quamvis uberes adſint aquæ, bibere non fole- 


te: hieme contra potare largius, eo quod in arenis illis 
ſitientibus, ubi educatæ fuerant, æſtate aquæ, ut quæ 
defecerat, non eſſent adſuetæ. 


Quid magis eſt durum ſaxo, quid molliu unda ? 
Dura tamen molli (ut ait Ovid.) ſaxa cavantur aqua. 


Silices, ſi Plinio fidem habemus, alicubi formicarum 


pedibus detriti inveniuntur. Ferrum ipſo uſu ſplende- 
ſcit, fitu contra & rubigine exeditur. Sed ut rerum̃ ft 


concluſio, Meai7n (quod proverbium eſt) ra Sora?) hoc 
eſt, Nihil eſt tam arduum, quod non aſſiduitate & pervinacia 


ſuperetur, & ad familiaritatem perducatur. Nulli ſunt tam 


feri (ait Seneca) affectus, qui diſciplina non perdomentur. 


Alii nunquam riſere, alii venere, alii vino, alii omni 


bumore interdixere corporibus. Didicerunt alii tenuiſ- 


ſimis 


23% Hur. Pol. Dialogs. 


fimis & adverſis funibus currere, & ingentia, vixque 
humanis toleranda viribus, onera portare: alii in im- 


meniſam altitudinem demergi, ac fine ulla reſpirandi vi. 


ce perpeti maria. Multa item ſunt alia, in quibus perti- 
nacia impedimentum omne tranſcendit, oſtenditque, ni. 
hil eſſe difficile, cujus fibi mens ipſa patientiam indixe. 
rit. IloAxator ranyals de Feed Sapdle): hoc eſt, Crebry 
ictibus & rigida quercus domatur, Demoſthenem balbum na- 
tura fecerat, neque poterat primam artis, cui ſtudebat, 
literam pronuntiare: fed induſtria uſque adeo omnia na- 
turæ impedimenta vicit, ut oratorum Græciæ longe 
princeps {it ab omnibus habitus. Convertamus ergo ſa- 
pientiæ præcepta in uſum, & cum tanta ſint propoſita 
præmia, hoc eſt, divina quædam noſtri excellentia, nos 
non pigeat eum ſuſcipere laborem, qui ſæpe ob nihili res 
pleriſque toleratur. Cum geniis noſtris bellum gera- 
mus, & qui toties turpiter ſuccubuimus, periclitemur 
tandem quid ſit vincere. Coerceamus libidines. Conte- 
mni vel amemus, modo non ſubſit turpitudinis cauſſa: 
& cum ad verſum aliquid accidet, complectamur illud 
libenter, tanquam materiam oblatam, in qua animi vi- 
res exerceamus, & nos ipſos magnos & præſtantes ethet- 


amus viros. Non inepte ſane nos ad doctrinæ uſum 


Thebanorum exemplo cohortatur Plutarchus: hi, cum 
ſemel Lacedæmonios antea invictos habitos viciſſent, 
nunquam ſunt poſtea ab iiſdem fuperati. Et ſane pro fer- 
vore uſus in periclitandis viribus, accelerabitur illa faci- 
litas, quam præſtat habitus: quandoquidem & a philo- 
ſophis acute diſputatur, an una aliqua actio poſſit habi- 


tum generare. Vultis ſcire quid faciatis interea, dum ſapi- 


entiæ cotnmentationes in mores traducitis? Philoſopha- 
mini. Hoc enim eſt vere, re ipſa & ſerio, non verbo te- 


nus philoſophari. Hanc philoſophandi operam ſemel 
| ſuſceptam ad extremum tueri nos conveniet, ſi vere ho- 


mines effe velimus. | | wy 
DEMETR, Ergo ſententia tua, omnibus promi- 
ſcue eſt philoſophandum. Ar ipſe arbitrabar, rd 16 
+8 Uh Philo- 


De Animi 7. ranquillitate. | 233 


8 qui in utriuſque linguæ ſtudiis ea gratia 


nt verſati, ut ſciant & poſlint de moribus, atque de o- 


mni natura diſſerere: quod tu vitæ inſtitutum mihi de- 


legiſſe videris. | | 

FL O R Ejuſmodi homines, ſi non tam oratione, quam 
vitz actione incluſam animo ſapientiam populis demon- 
ſtrant, hominum genus ſunt haud dubie longe præſtan- 
tiſſimum. Sin palam affectibus indulgeant, — oſopha- 
ſri ſunt, imo hominum nocentiſſimi, ut quibus inſpici- 
endis vulgus facilius corrumpatur, dum a doctrinæ no- 
mine turpitudo aliquid auctoritatis accipit. Philoſo. 
phiz pars maxime utilis, eſt ars vitæ. Quamobrem, ut 
indignum in primis eſt, aliguem, qui ſe grammaticum 
profitetur, barbare loqui : jta turpiſſimum eſt, vivendi 
artem profitentem in vita delinquere. Diogenes hoſce fi. 
miles eorum efſe dicebat, qui pittas caricas pro veris elegiſ- 
ſent. Neque tamen ex turpitudine quorundam, qui in 


literis verſantur, fas erit dar age cp ar" ng Non 


enim omnes agri, qui coluntur, ſunt frugiferi. Atque 
pla ſe tibi mult ante inanem fore denuntiat, niſi ex 
ud iorum umbra in actionum palæſtram prodeas. . Sed 


quid hic dicendum eſt de illis, qui divinitatis imitatio, 


nem quandam ſingularem profelſi, & qui ſe pene divo-. 


rum loco eſſe volunt, doctrina vel nulla, vel adulterina 


ſunt exculti: & peſſimis vitz exemplis ſceleratum tur- 


bx, ad nefaria ſemper tendentis, curſum adjuvant? Ita- 
que tu tum te oratorem optimum eſſe pura, cum tibi ĩpſi 
quod oportet perſuaſeris: tum philoſophum item, cum 
übi ſtudes, & quas de honeſto animo tenes præ ceptiones, 
in mores transfund is. Nenne id flagitium eſt (ait Menede- 
mus) te alis conſilium dare, fork ſapere, tibi non poſſe auxi- 
liarier ? Siquidem alimenta quamdiu in ſua qualitate 
perdurant ſolida, & in ſtomacho innatantia, onera ſunt; 
mutata, in ſanguinem & vires abeunt : ita quæ legimus 


concoquenda ſunt, ut non tam in memoriam, quam in 


mores abeant. Quantum ergo profecers, non tam orgtione, 
uus calamo, quan eupiditgtum imminutione (ut ait Seneca) 


* 


— 


* 
. ——— — 


* 


hie nonnihil dicatur de eis viribus, quæ a 


s Flor. Fob. Diebe... 
eſt faciundum, Si gloxiarum videlicet refrixit ardor, libi- 
dinibus minus indulges, ſi, auri fames eſt. ſedata, 6 te 
contergni non tam quam ſolebas gravate fers. Hzc ſi- 

na ſunt animi per philoſophiam jam ſanati, aut certe ad 
e magno gradu properantis. Hic philoſophiæ & 
ſtud iorum fructus eſt uberrimus, ſi nos ind ies meliores 


fieri ſentiamus, ſi animus aſſidue tum moderatior, tum MI. 


purgatior 'redditur, Oves (ut pulchre Epicteto dictum 
eſt) non revomendo quam eſitaverint herbam, ſed carne ſuccu. 
lenta, copioſo lacte, atque lana, commonſtrans paſtori, quam 
læta fuerint paſcua in quibus errarint : ita nos non ambitio- 
ſis diſputationibus, aut epiſtolis, quæ Ciceranis facun- 
diam redoleant, vel libris, qui Arifiorelis prækerant acu- 
men: ſed conſtanti potius totius vitæ modeſtia oſtende. 
re debemus, in quibus & quam gravibus ſtudiis ſimus 
verſati. Hujus ufus qui rudis eſt, etiam quamvis ſexcen- 
tos Aviſioectes, & totidem Platones ac Cicerones.deva- 
rarit, non magis habendus eſt philoſophus, quam is ci- 
tharcedus; cut multa {it cithararum copia, aut muſices 
lectio, citra illam pulſandi peritiam. Et contra, qui ſa- 
pientiæ præceptis utitur, ut faber ſit, vel agricola, haud 
dubie philoſophus eſt. Imo idiota, ſi Chriſti & cœleſti- 
um rerum amore corripitur, theologus eſt egregius. Hoc 
{1 defit, in ſubtiliſſimis de divinis rebus verſatum eſſe 
diſputationibus nihil quicquam confert. Eum, qui 
nihil præter aridam & ſterilem cognitionem elicit ex 
lectione longa, non inepte quidam ſimilem dixit pi- 
ctoris, qui formoſæ mulieris lineamenta, colorem dili- 
genter obſervat, ut depingat duntaxat: & contra rudem 
illum ejuſmodi ſtudiorum, qui tamen ſerio pius eſt, 
eum ewe ait, qui ſubito ut formoſam vidit, citra 
ſubtiliorem inſpectionem totus eſt in amorem ab- 
reptus. Itaque hoc quod philoſophari (quod eſt ſapienter 
vivere) dixi, eſt vere hominem agere. Hoc ergo more 
philoſophari commune eſt omipm. qui ſe homines profi. 
teri auſint., Curioſior rerum Explicatio forte poſcit, ut 
viri Aut NiSni 
ſunt capaces. Sunt enim quædam facultates, quas Ful 
222 $70 out $3 6 ety -4 & en 4 


4 2 8 J * +2 — * » 1. „ © a 0% . } 


rium: quapropter jure vituperamur, ſi illis ＋ es 
abutimur. Ubi merum largius hauſtum eſt, non ef 

poteſtate noſtra, ne ſequatur ebrietatis aliquid, eo quod 
"am ventum fit ad functiones prorſus naturales, & quæ 


. | 4 — 
De Anim: 7. ranquillitate. 235 
| S +» . 2: 35 
ad obedientiam condocefacere tenres, cujus generis ſunt, 
vis e᷑oncoctrix, aut expultrix, aur appetentia illa alimen- 


ti. Nulla ſane induſtria efficias, ut non velut latret ſto- 

machus, cum alimento defieitur. Et N ha c fere 
ad illam animam, quæ populariter Vegetativa dicitur. 
Senſuum functiones etſi naturales ſunt, —.— enim ocu- 
- Jus naturaliter cum in luce coloratum aliquod-eſt admo- 


tum) admotio tamen rerum convenientium eſt in arbi- 


trio hominis; vel ſaltem intermiſſio functionis: cum in- 
tegrum ſit, oculos claudere, atque aures obſtruere. etiam 
poſt res admotas: intellectus item naturaliter aſſentitur 
| Emre illis, quarum veritas eſt evidens: poteſt tamen 
voluntas alio convertere cogitationem: poteſt item. ea- 
dem ſibi quodammodo imperare. Omsis ergo animæ vis 
habitu imbui poteſt, cujus functio noſtri eſt arbitrii at- 
que ſpontis. Ariſtoteles appetitui animali rationem civi- 


” 


liter pra fectam eſſe ſtatuit, eo quod illius motus etiam 


in vitis nobis exoriantur: admittunt tamen (ut. nobis ſu- 
pra oſtenſum eſt) diſciplinam: quapropter & ille virtu- 
tum eſt particeps, & habitibus quibuſdam, nunc pravis, 
nunc ſtud ioſis inficitur, In corporis membra idem, quan- 
tum ad motus uſum attinet. animo tribuit herile impe- 


in 


ſunt vegetatricis facultatis: prius tamen integrum erat, 
poculum non ori admovere, aut admotum non exhauri- 


te. Verum hæc diſputatio tantæ utilitatis non eſt, ut ſit 


hic commorandum: maxime cum typographica officina 


calamiĩ noſtrĩ celeritatem prævertat: quo fit, ut tranſ- 


© Eurrenda' ſint etiam quæ videantur neceſſaria. Conver- 
tamus ergo nos alacriter ad præceptorum uſum, ut præ- 
claræ iſtæ voluntates poſſint aliquando nos ad habi- 


tuum firmitudinem perducere. o (inquit Euripides) 


Tf k vile currdbSey . hoc eſt, Laborioſe adnitentes 
Deu libens adjuvat. Apud eundem eſt, ut nemo un- 


336 Fa 


quam clarus evaſerit voluptatibus, & vitæ hujus delici: 
18. ei Tovor IL Thy , quod el, 

ſunt quibus elaritudo paratur. Si qua in parte nos præclare 
dedimus, laboris moleftia abit, honeſti decus eſt æter- 
num. Contra, ſi turpiter aliquid nobis deſignatum ef, 
* yoluptas quam petebamus actutum evaneſcit, inuſta ma- 
cula perpetuo, niſi ſtudiorum fiat muratio, adhæreſcit. 
Unde non —— fatis admirari voluptariorum inepti- 
am, qui vo 

ne in animo naſci quandam ſuavitatem. Quod ſi de cor- 


* 


Fur. Vil. Dialgut. 


unt ex præteritarum voluptatum recordatio- 


poris deliciis accipiendum eſt, Quæ, quæ ſo, mihi volu- 
pras inde exiſtere poſſit, cum mihi in mentem venit ſtul- 


titiæ meæ, & quam turpiter fuerim deceptus, dum pro 


rebtis umbras amplecterer? Quin contra eſt, hoc ſingu- 


lare animo gaudium affert, cum ſe videt facillime fem- 


per contemnere ea, ad quz vulgus incautum impotenter 
abripitur: ſe nuſquam decipi, ſed conſtante quodam 
judicio parvifacere ea, quorum ſpecies imponit vulgo. 

enetrat nimirum in intimas partes, & videt ſolidi ni- 
hil ſubefle: vulgus in fuperficie conſiſtit, nec cernit lu- 
tum & ſordes, quæ ſub pulchre depicto tectorio latent. 
Profuerit item non — in hoc philoſophandi 
ſtudio, ſi quis quotidie a ſeipſo penſum aliquod eruditi- 
onis, tanquam pxdagogus aut mag iſter exigat : ſecum- 
que ita — 1 :Quomodo philoſophatus ſum hodie? 
* quid didici ? quem vici impetum animi ? reſtitine li- 


 ©hidini ? toleravine patienter injuriam? Si feciſſe ſen- 


fit, gaudeat, ſibi caput demulceat: pomo, quod pu- 


eris, cum probe dictata reddiderint, fit, ſe donet : ipſe ſi- 


bi dicat. Laudo, vir es, perge : fic tamen, ut laus illa 
omnis ejus eſſe intelligatur, a quo uno laudis omnis ra- 
tio manat. Sin lapſum ſe ſentir, erubeſcat, ipſe ſe ob- 
Jurget, neque increpandi ſui finem faciat, donec ipſe ſi- 
bi polliceatur in om ſe fortem, frugi virum futu- 


rum. Conducet item, ut ipſo mane, quotidie cum ex. 
furgitus, Des prius religioſe adorato, ſibi ob oculos unuſ- 
guiſque ponat, quacunque poſſunt accidere: five 9 


Labores || 


De Animi Trauguillitate. 217 


fint voluptatum irritamenta, five dolorum cruciatus : at- 
que ita ſecum ratiocinetyr : © Hodie fortaſſe in eum 


locum ſum venturus, ubi perſonæ tam affabre format 
& erurit, ut pro rebus proberit, ubi faces ſint incendendæ 
& libidinum, ubi nihil denique non erit illecebrarum. 
* Quid faciam ? abſtinebo, philoſophabor, tuebor di- 


: ee meam. Fieri item poteſt, ut hodle a me di- 
a 


rahantur cariſſimi, ut compilata fit arca, imo ut ipſe 


ad carcerem, adeoque & ad mortem abducar. Quid 


*faciam ? philoſophabor, reddam dictata, generoſe 
© perferam, re ipſa major ero illis omnibus, qui miſe- 
tum eſſe putant quicquam, ubi tutpitudo abeſt : illu- 


t ftris animi ſpecimen divis ipſis ſpectantibus dabo. De- 


bet ſane animus ſein hiſte rebus cogitandis pervolvere, 


ut nihil fit inopinatum: hac enim ratione paratur fe- 
curitas, dum adverſus omnem caſum proviſa atque præ- 


parata ſunt remedia. Demoſthenem prod itum eſt ſoli- 


tum adire ſtatuas, & ab ipfis aliquid petere. Interro- 
gatus, cur id faceret; reſpondit, ea ratione ſe diſcere, non 


commoveri, ſi quando ab hominibus non impetraret quod pete- 


ret, Sunt hæc quidem, quæ commemoravi virtutis ti- 
rocinia minime ſpernenda: in quibus & illud diligen- 
ter memoriæ mandatidum eſt, ut, dum irritant exteraz 
rerum ſpecies ad libidinem, celerrimus {tt rationis oc- 
curſus, neque concedamus otium, ut illecebræ prius a- 
fimi aditus occupent, quam ratio ſapientiæ præceptis 
meatus obſtruat. Cum formam aſpicis inſignem, ſta- 
tim in promtu fit, perſona eſt, & diarii decoris flos ; lu- 
tum eſt, ſpecioſa bractea cruſtatum; Nam ſi ejuſmodi 
cogitationes promte non ſe proferunt, ſauciatur interim 
animus, & tacite venenum quoddam ſuave in eundem 
inſpiratur, invaleſcit mentis caligo; & res ad pernicd em 
tendit, & invitius poſtea, & laborioſtus mala gaudia de- 
ſeris. Similiter item eſt in terroribus, ſi non protinus 


ſapientiæ ſcutum corripis, res apparent impatibiles. Ita- 


que 
Frincipis obſta : ſero medicing paratur,- 


Cum mala per long a convaluere moras. | Ubi 


= 


= 8 ö ans | 

4 Ubiadtewpus aliquod hoc modo te gerere conſuevers fl 
1  admrabilis.erit.rerum_ ex dexteritate hac exremporalifm 
q „Uavitas. — my illud videndum eſt, ut convictores m 
1 | boedeligamus. Tales enim fere evadimus, quales f. 
Ant illi quibuſcum vivimus. Ex Theagnide citat illug ni 
Ariſtateles, t ut» Yale d d α hoc eſt, De privy il 
Iabitatem diſcat. Nalhus Eere locus eſt, qui non fit flagi. b 
doſorum veſtigiis. impreſſus. Improbis omnia redun. n 
+dant, nec minus animorum quam corporum morbi n 
uod multis exemplis Plutarchus pute Yin nos im- "1 
prudentes trans funduntur. Ttaque (ut ait Seneca) wn 
tam valetuding prodeft utils regio & ſalubrius celum, quam 
- £8108, parum farms. in turba meliorum verſari. Nam & 
beęllua multum nativæ feritatis ex eo, quod cum homi 
Nibus convivunt, deponunt. Atque, ut qui in Sole yer 
lantur,. colorem ex co ducunt, quamvis non propterea 
ad balem, prodierint : fic en oon vier Ke 
nobis vel non ſentientibus probitaris aliquid, affricabir. S/. 
Fa begun dibgenter vitamus, ubi peſtilens fir aer, qui 

corpus inficit: quanto majore cura ea dechigand: fn 

| loca, & cavendæ ſocietates, unde nihil pra ter mori 


- 


_ - corruptelam exſpectandum eſt? Multi boni, etiam u be 
ad exempla cohortationes addantur zgre unum aliquenſ qu 
-.mprobum poterunt ad frugem revocare. Quid etgꝗ m. 
i tum uſu venireverifimile eſt, ubi improbitas ab infinit] in 
l . multitudinis exemplo confirmatur ? Natura nos fit Y vi 
1 pronos ad imitanda prava, eoque nihil pene turpe duci-to1 
5 mus, quod vulgo factitari videmus. Fraude alteri im 9i: 
. ponere, labefactare alienam pudicitiam, famam com 20 
1 maculare, ferociter ulciſci injurias, vel per nefas auge In. 
= re peculium, nos non pudet. At cur quaſo? Non far de 
propterea, quod audeamus palam profiteri'illa non ei eff 
mala: ſed quia paſlini ita fir. eoque non veremur, ni to 
nobis illa vitio vertantur. quaſi ex hominum opinion ca 
pendendum eſſet. aut vulgi manifeſtus error æternæ r4lſ *” 
1 rum dignitati pra judicare poſſet. Multum igitur ſol ii Je 
= * _ Citi eſſe debemus in deligendis illis, quibuſcum viv ts 
| lis, quid . 


\ 


mus, aut quos nobis intuendos atque imitandos proponi- 


— 
- 


De Anim Tranquillitate. 239 
| 4 
mus. Diſpeream {i ſæpe vel unciam hominis in iis repe- 
clas, qui non modo Chriſtiani ſed etiam Dii pene terre- 
ni videri poſtulànt. Ur in hac parte {int conſpicul, in 
illa rurpitiime ſe dabunt. Semper ergo cum ils verſa- 
bimur, qui nos reddere poſſunt meliores, aut quibus 
10s noſtra opera utiles eſſe poiſimus. Fugiendi ſunt mati- 
me omnes ſicentioh ccetus, ſpectaculà ludicra, convi- 
via laſcivorum, imo & privatæ ſocietates, unde labis 
liquid nobis aſpergi polit. Quid dementius eſt; quam 
eos quærere, qui corrumpant, cum in illos patſhm-intt 


. 


damus? Et quotuſquiſque eſt, qui egreſſus ad turbas & 
convivia, non deterior domum redeat, quam domo 
it egreſſus? Animis jamdudum ſtudioſæ vitæ uſu ro- 


boratis multum eſt periculi ab iſta noſtra ſtultitia, quæ 


n luxu & apparatibus relucet. Quid ergo lucri hic in- 


irmis, & iis qui ne per ſomnium quidem quid virtus {tt 
viderunt, eſſe poſit > Verum animus.pauſto; compoſt- 
tior, ne tum quidem, cum furiles illas lætitias aſpicit; 
philoſophari atque fructum caperè intermittèt. Per- 


quod tam levibus rebus delectetur: augebit & confir-. 
mabit inſtitutum ſuum, & ex ſtultitia aliena ſapientiæ 
fructum colliget.Si tales non ſumus, ut poſtquain curis 
vite neceſlariis ſumus feſſi, animum recreare poſſimus, 


pendet, quam ridiculum fit vulgus. e dee 


;M-formoſz hujus machinæ contemplatidrie, aut evolven- 


lis annalibus, ad ca nos animi laxamenta conferatnus, 
2 quibus nihil ſit prorſus mentis integritati periculi. 
Inambulandum eſt cum prudentibus, loquendum item 


offenſione, oninis vitæ uſus in animo inglufam modera- 
tionem reſipiat. Ex uſũ fortaſſe erit id; quod a Sene> 


virum ali quem gravem, fatorum, imo & copitationum in- 
[peflorem, Catenem aliquem, Sci pionem, aut Lelium, quo 
prefente delinquere erubeſcamus. Præſtat tamen, ſi tat- 
tum apud te auctoritatis & reverentiæ eſt virtuti, ut ipſE 


_ 


de rebus utilibus, ſales vacent tum bee! wr is yen | 


ca in ſcriptis relictum eſt, ut fingamw ſemper nobi alleſſe 


2 
— K — — = 
— TT g * — 2 —_ 
= = of — 


— - 
— SS 8 


— — rr 
{ i, 3 


— — — 


240 Flor. Vol. Dialogus. 


te {ine teſte vereare, ipſe te eum efficias, quo ſpectante 
33 non audeas. Tum ſane pædagogum dimittas 
icebit, ut qui jam in ſapientum atque magiſtrorum or. 


dinem ſis cooptatus. Quod ſi populi dux & doctor es, 


vix licet ut te in angulum abdas, niſi ad tempus, dum 
ſacris commentationibus das operam. Diſcat non tam 


ex ſermone, quam ex moribus tuis vulgus vivere: alio. 


qui, dum te abdis, das aliquam occultz turpitudinis ſi. 
gnificationem, O felices eos, quorum ea eſt vitz ratiq 
omnis, ut ea lucem non reformidet / Verum illud longe 
ſplendidius eſt, eam tibi cogitationum puritatem & j . 
gnitatem eſſe perpetuam, ut vel fronte pingi quicquid 
cogites non recuſes, qui pectoris tui arcanis patefactis 
admirabilior exiſteres, interim Seleni in morem negle- 
ctus. Cum contra alii ſint, qui foris niteant: animus, 
qui verus homo elk, ſi acutis & puris luminibus cernere: 
tur, conſpueretur ab omnibus. Salutares ſane ſunt hæ, 
& magnificæ, cupiditatis frenandæ rationes. Sed ea 
longe eſt præſtantiſſima, quam religionis ſuppeditat do- 
ctrina, de vitanda turpitudine ob eam præcipue caul- 
ſam, ne illi (hoc eſt, Deo) diſpliceamus, a quo uno 


nobis eſt omne quod placet. Huc pertinent & auctores, 


ui nobis legendi ſunt. Si de his, qui extra religionem 
unt, fit ſermo : fi non tam linguam expolire, quam ani- 
mum virtute collocupletare cupitis, noſtra quidem ſen- 


tentia ex Græcis legendi ſunt Plato, Plutarchus, Xeno- 


phon: ex Latinis Cicero & Seneca. Naturas rerum 
arte & methodo tradit Ariſtoteles. Plinius naturæ hi- 
ſtoriam ſingulatim, & citra illam doctrinæ methodum 
copioſe conſcripſit. Sed nos morum diſciplinam in 
præſentia quærimus. Ex noſtris veterum ſcripta funj 
anteponenda, ſpirant enim germanum quiddam inChri 
ſtianiſmo, & erudita quadam ſimplicitate nituntur. Me. 
thodum tamen ſæpe in iiſdem deſidero. Recentioribus, 


| 2 ſunt innumeri, & methodus quædam eſt, & acuminis 


ane plurimum : ſed magna eſt rerum jejunitas, & iz- 
piſſime in ludicris & frivolis ambitioſe oſtentant ingent 
> FM ! e £27 245 | {ain Kee, ; um. 


um. Si quando illis ſacra tractantur, nullæ ſunt flam- 
me, nulſus impetus orationis, quo 3ncentlatur ad r- 
rum amorem lector. Ex uno prope Ariftotele barbare 
intellecto, omnis illorum commentatio eſt compoſita. 
Primi ætatis gradus mihi conſumti ſunt in illorum 
captiunculis diſcendis: cujus utinam temporis Bona pars 
utriuſque linguæ ſtudiis impenſa fuiſſet. Ex ea incuria 
video me defici eis præſidiis, quæ naceſſaria ſunt illi, 
qui feliciter in literarum tractatione verſari velit. Pla- 
cent ſane & illi, qui nunc nobis pre manibus ſunt, 
Franciſce, Auguſtini de civitate Dei libri. Eraſmus 
Roterodamus vir fuit feliciſſimi ingenii, tenacis 
memoriæ, & plurimæ lectionis, doctiſſimus urriuſque 
linguæ, qui ft pluſculum philoſophiæ imbibiſſet, & paullo 
accuratior fuĩſſet in Romani ſermonis puritate, nihil ne- 
que noſtra, neque ſuperiora ſecula'vidiflent, quod fat 
cum illius ſcriptis 8 equidem arbitror) conferendum. 


Singularis plane eſt, & in civilibus, & in Chriſtanis 


moribus fingendis artifex. Non ſine voluptate menſes 


abhinc aliquot vidi hic Lugduni Gulielmum Pagetum, 


potentiſſimi Anglorum Regis legatum, ætate quidem ju- 


venem, ed ingenio won ſapientia maturrimum : fuir 
ille totus demerſus in lectionem Senecæ, eo unice de- 
lectabatur : quod certe argumentum eſt ſolidiſſimi judi- 
ci, quandoquidem Seneca auctor eſt undecunque gra- 
viſſimus. Sed immenſi operis res eſſet de fangulis quid 
ſentias pronuntiare. Omnia cum luſtraveris, ex ſolis ſa- 


cis literis eſt ſolida lectionis utilitas. Fac tibi eſſe ſexa- 


ginta reginas octoginta coneubinas, & adoleſcentulas 
quarum non ſit numerus : hoc eſt, ut tibi ſint omnes & 
eruditionis & facundiz opes, quas profani ſcriptores ſup- 
ditant: unica tamen ſacrarum literarum commentatio 
ebet eſſe columba tua, perfocta tua, unica matri ſue, & 
elea genitrici ſue. Roffenſis Britannus Antiſtes, vir in 
theologicis ſtudiis doctiſſimus, &, fi non magiſtratui, il- 
lius et ĩam ſtudĩoſo ( ut pleriſque placere video) conty-- 
macius reſtitiſſet, virtutis 3— abſolutum, _ 
| 1 2 


De Auimi Trauguillitate. | 241 


2 Wu. Pol. Dialogue. 


dum Londinum aliquando ex Gallia proficiſcerer, ſe in: 
viſenti confeſſus eſt, ſe magnopere admirari, quid ſibi vellet 
ea in re divina providentia, quod Lutherani aliquot longe fel:. 
ciſſime enarrarent ſacras literas, & tamen eſſent heretici, Sed 
harum rerum judicium vincit facultatis mex vires. Nobis 
Eccleſiæ auctoritas ſemper plurimĩ eſt facienda. Sed jam 
tempus eſt, ut cohibeamus hanc evagationem: præſertim 
cum de ſacris nobis mox d icendum ſit. Illud nunc vide- 
amus, cur omnium maxime nobis {it a nobiſmetipſis ca- 
vendum. In promtu ratio eſt, quod nemo niſi a ſeipſo 
ledatur. Nihil eſſent incurſiones hoſticæ, aut impreſſio. 
nes quamlibet graves, niſi intra nos eſſent incluſi hoſtes 
domeſtici, qui fœderibus quibuſdam perpetuis, una cum 
is qui nos extrinſecus oppugnant, in noſtram pernici- 
em conjurarunt. Latent in nobis immanes cupiditatum 
belluæ, a quarum feritate niſi caveamus, continuo diſ- 
cerpemur. Etenim in lucis hujus limine nobis hauſta 
ſunt illa Circes pocula, unde el crebra hæc ex homini- 
bus in belluas metamorphoſis. Inveniunt ſæpe ad quod 
exiliant eædem: quod dum immodice faciunt, ipſo nos 
exitu ſtrangulant. Tractandæ erunt ergo ſingulari arte 
atque dexteritate. Per itineris cauſſam equo inſidentes, 
labaſcenti ſubinde & ad tumulos offendere ſolito, fre- 
num majore cura, maxime {1 ſalebroſum fit iter, addw 
cimus. Militiz cum*vicinus eſt hoſtis; domi item cum 
furum imminet fraus, aut latronum manus, excubatur 
diligentius. Cum rimoſa eſt navis, ſentina purgatur cre- 
brius : & ſemper quo periculum propius adeſt, hoc ſtu- 
diofus providetur, ne quid damni accipiatur. Quid ergo 
hic nobis faciundum eſt, ubi non ſolum circum, ſed eti- 
am intra nos hoſtes ſunt poſiti, quos neque arcere vallo, 
neque caſtris exigere derur ? Una nobiſcum perpetuo vi- 
yunt, ad extremos uſque rogos : prorſus debellare aut 
exterminare eoſdem, facultatis I a non eſt ; placare 


Xx mitiores reddere, res eſt non tam ovationis quam juſt 


triumphi. Si per teſqua & ſilvas, ubi noxiæ latcrent 
feræ, nobis iter faciundum eflet, quanta nobis _ 
eſlet, 


= — 4 A Co A Tr 0 ©. .iy — ö ˙ e > 


De Anzmi Tranquillitate. 243 


eſſet, ne quando præda fiamus belluis: & cum intra nos 
concludantur multo truculentiores, non multo ſtudioſius 


vitabimus ? Dant hz quidem intervalla, ſed rara, quod 
& febres ſolent, & quoad oſtenſa {it prada, leves & 
manſuetæ apparent. Socrates in Phædro dicit, ſe velle 
ſeipſum conſiderare, utrum beſtia ſit aliqua Typhone multipli- 
cior, ardentior & furigſior, (fuit Typhon ex Titanum 


17 vir in primis crudelis, ex cujus cruore venenatas' 


CH 


himantes procreatas eſſe fabulis proditum eſt) an pla- 
catius quiddam & ſimplicius animal, & divine cujuſdam 
mitiſque ſortis particeps. Si yultis hæc familiarius expla- 
nari, {ic habete. Conſpicis magnam pecuniz vim, va- 
riam & pretioſam ſupellectilem, numeroſum ſervitium 
diyitis alicujus: mox ex latebris erumpit cupiditatis lu- 
pus ad 929 4 Cernis venuſtz mulieris formam & 
charites: hic ſus libidinis bellua expergiſcirur, & ad 
fructum furioſe feſtinat. Affectus tibi videris injuria, 


aut damnum ab aliquo accepiſſe: hic leo ex luſtris exi- 


lit, & ſe ad ultionem magno cum rugitu parat. Contra- 
his cum alio aliguid, in quo fidei integritas fit pra ſtan- 
da: hic fraudulenta vulpes ſe admiſcebit, & fbi come 
modi gratia fallaciam facere yolet. Eſt in te dos aliqua, 
aut ſaltem tibi ita videtur, quæ non {it vulgaris yel in- 
genii vel corporis: hic pavo caudam ſuam glorioſe ad- 
mirabitur, & conſpici atque laudari volet. Præripuit ti- 
bi alius lucrum, aut in laude aliqua tibi eſt antepoſitus: 
hic canis, qui non fert prædæ participem, aut ſolitarius 
erithacus, indignabitur, Offeret ſe difficultag, aut peri- 
culum aliquod gravius in præſtando officio: hic cervus, 
aut lepus terga dare volent. Sunt & aliæ plurimæ, quæ 
omnes ſollicitiꝭ ſunt, clathris ſepiendæ, imo in perpetuis 
habendæ vinculis, niſi malimus ab iiſdem in vinculis ha- 
beri. Externi hoſtes non poſſunt nobis noſtra adimere bo- 
na, Hz belluæ in animi receſſihus abditæ nos ſapientia, 
moderatione & virtutibus ſpoliare non intermittunt: 
Quiſquis fuit, qui, cum ſolum quendam, neſcio 
en eee eee 4, e 
" R 11 2. b | cum 


244 Flor. Vol. Dialog. 

cum may homine col louarn, ſapientiſſime & ſenſit, & lo- 
cutus eſt, Siquidem in hot bello tum difficili, tum perpe- 
tuo, non una eſt inſidiarum aur infulrus ratio. Nam 
leonum ir graſſantur apertius, & poſito vel temporis 


beneficio impetu'animi, ipſi ad ſpeciem incolumitatis 


nte noſtra redimus. Sed bland ĩientes libid inum & lau- 


um Sirenes, Hyenarum inſtar, quæ ſermonem menti- 
entes (dictu mirum) humanum, & paſtorum inter ſta, 
bula nomen edifcentes, evocatos paſtores eoſdeti dilace- 
rant, nos ſub amica quadam ſpecie perpetuo decipi- 
unt, imo, ipſi nos decipimus, neque vel cum nobis 
ipſis verum dicere ſuſtinemus. Dubiratis? Fidem vo- 
bis faciet quoridiams uſus, & ipſa experientia oſten- 
det perennitatem infidiarum, quas ipſi nobis ſtruimus: 
quas tamen, quia cum nobis ipſis perpetuo verſamur, 
imo propter aſſiduitatem minus verſamur, hoc eſt, noſtri 
curam negligimus, non ſatis animum advertimus. Hoc 

10modo fieri ac deprehendi poſſit, attendite. Phryne 
Frhenienſis 2 meretrix Praxitelem ſtatuari- 
um præ ſtantiſſimum (ur Paufanias tradit) a quo ama- 
batur, rogavit, ut quod eſſet artis & 1ngenii ſui opus exi- 
mium ſibi donaret: aſſenſus eſt ille quidem, & promiſit, 
optionem atque electionem illi permittens. Verum 
quum ſenſiſſet illa Praxitelem diſſimulare quod eſſet 
eximium, ſubornavit ſervum, qui Praxiteli, dum do- 
mo fortaſſe abeſſet, incendium domeſticum nuntiaret, 
quo tamen non omnia conflagrafſent. Tum Praxiteles 
tantum percontatus eſt, an Satyrus & Cupido illæſi ſu- 
pereſſent: unde conſtabat, de cæteris illum non ma- 
gnopere laboraſſe. Mox Phryne occurrens omnia ſalva 
domi eſſe nuntiavit: & cum ea ratione quod eſſet artifi- 
cioſiſſimum deprehendiſſet, Cupidinem abſtulit. Sed 
quorſus hc ? dicetis. Cum abripimur citra aliquam 


certam induſtriam, & permittitur ſibi mens in cogitati- 


ones aliquas ire, ſuperveniamus nobiſmetipſis incautis, 
& expendamus, quibus rebus volutandis & verſandis 
animus oblectetur. Imo ſi ſcire cupis, quam laute aut 

* fru- 


De Arimi Tranquillitate. 245 


frugaliter ſe habear aliquis tibi vicinus in victu oportet 
ut citra invitationem aliquam inopinato ſupervenĩas dif. 
cumbenti. Er quid tandem inveniemus? Nos videlicet 
ſemper in eis verfari cogitationibus, quæ vel ad lucrumʒ 
vel ad gloriam, vel voluptatem aliquam denique no 
tram pertineat: quæ quidem ut non ſit proprit᷑ noſtraʒ 
ſaris oſt, quod nos attingat utcunque. Ille me prædicatꝭ 
jam magnus apparebo. Ex hac vel illare nomen meum 
« perveniet ad Principem. Illa, cujus gratiamexambio, ſi 
ti — mihi contingat, me maꝑnifaciet. Hujus rei ubi po- 
* tiens ero, jucunde vivam. Inter homines mei orditils 
hac: ratione primus habebor. Scotorum delector laudi- 
* bus, vituperatio offendit. Si Chriſtianijuriftis viribus 
* duos aut tres conficiant exercitus, quorum unus per Pati- 
% nonios ad Byzantium contendat ommium fortiſſimius: 
*2lius navalis Ionium teneat mare, & Boſphorunt/Thrss 
*cium obſideat: tertius in dyriam exponatur. aut Gilici- 
4am. O utinam Cæſar in cœlum, aut ad inferos abear'? 
Quid mea intereſt? ates. Et Scotus ſum ipſe, & qualiſ- 
cunque Chriſtianns, qui niſi eſſem, aliter inftiruere- 
tur cogitatio. Et mihi veriſimile fit, alios conſimilibus 
pulſari cogitationibus. Uſque adeo vigilat hæc noſtra 
h πνντ i“ perpetuo, ut ſeſe quo jure, qua ij uria ma- 
gnificet & extendat ſollicita. Quomodò ergo hie tuebꝭ. 
mur nofmetipfos a nobiſmetipſis? Excuber memori⸗ 

promte ſe exerat ratio, & ſibi dicat unuſqaiſque: G 
quanto formoſior eſſes, ſi tibi formoſus non vᷣiderere 
Non te præ pudore abſcondis, qui hominibus cum ni- 
hill ſis, videri aliquid poſtulas? Qtam bella res eſt 
ſtolidis aut meretricibus placere cupere? Ouid ſuper- 
* bis terra & cinis? Ad quam fragiles ſyes confugia“, 
cum opes vel hominum gratiam laborioſe captas, 
non vides? Dominum Deum tuum adorabts; & ili ſo i 


» 


ſervies. Hufuſmodi ſane ſententiis comprimenda eft 


atque mitiganda belluarum noſtrarum feritas Verum 
ſubito ſimul atque intermiſerit ratio hujuſtodi caſtigæ- 
tionibus uri, ſtatim redeunt ad ingenium belluæ, & 

4p | Netup 


— e— —— _EI——_— — ——— -- 


7 
1 
1 "= 1 
2 —_ 5 \ - = =_ - - a = 
l : l = — _ = 
— — — mm — 
= _ en ²˙ a — R 
— =_ \ - 


246 Flor. Vol. Dialogus 

"Netwran expelle (ut ille ait) furce, tamen uſque recurret ; 

333 revenit cogitationum, pene velim nolim, mo- 
us: & ſemper libentius privatas cupiditates in animo 

verſo, quam ea, quæ ad verum decus, vel immortalis 

Dei gloriam pertineant. Debet ergo unusquiſque no- 


ſtrum ſibi ĩpſi perennes denuntiare inimicitias, & ſecum 
bellum gerere ſempiternum, ſeipſum perpetuo excutere, 


excitare, admonere. Nam 


Neglect urenda filix i nnaſcitur agrs, 


Et fortaſſe hoc eſt odium anime noſtræ, ſi eam ſalvam 
cupimus, quod in Evangelio præcipitur. Ad hac pre- 
cipue videndum eſt, quæ in nobis ferarum omnium 
maxime fit indomita; ad eam cicurandam potiſſimum 
eſt mcumbendum, five leo ea fit, five lupus, five deni- 
que ſus : hoc eſt ſagaciſſime odorandum eſt, quo maxi. 
me ſe efferat ingeni1 pravitas, & in ea parte confirman- 
da (quod & urbium propugnatores ſolent in locis infir- 
mioribus.) maxime eſt elaborandum: in noſmetipſes (ut 
inquit Seneca) inguiramus, nunc accuſators, nunc judicis, 
nunc deprecatorss denique fungamur partibus, nec neſmetipſo, 
ſubinde offendere vereamur. 
_ DEMETR.. Et aliis adſunt ſuæ feræ, quemadmo- 
dum & naſtræ nobis. | 
Ho Quid tum? Duplicatur quidem ea ratione bel. 
lum, non extinguitur. Er, quanquam ſemper nobis plus 
eſt a noſtris, quam alienis feris timendum: bella tamen 
& tumultus inde oriuntur, dum ad communem, vel o- 
pum, vel honorum, vel amorum denique prædam ma- 
Enis concertationibus atque odiis a 2 5 inhiatur. 
Et tu ergo ipſe fera es, & quicunque tibi. circumfuſi 
ſunt, etiam ut ſapientiſſimi appareant, feras in pectore 
geſtant. Videas (fateor) multos, qui prorſus cicures 
yideantur, quorum ſermo ſuaviſſimus, aſpectus amicus, 
& qui tibi ſe omnia obſecuturos polliceantur : ſed iſtud 
tantiſper durabit, dum non oſtenſa erit prada , ad 
quam eos ſua potiſſimum fera proripiat. ic li top 
8 * 1dos 


eas 


- 
Gr 


De Animi Tranquillitate, wy: 
lidos, & parce facere ſumtum : nihil dicent, nam fortaſſe 
non adeo benignitatis laude delectantur. Dic eſſe ignobi- 
les, aut ſtolidos, vel quod abilliseſt ſerio adamatum læ- 
dere vel abripere coneris: mox ſe commionſtrabit illa vel 
racund iæ, vel arrogantiæ, aut alicujus alterius generis 
fera, Non domita eſt illa quidem, ſed coercita paulliſ- 
per paullo metu aut pudore, interea dum intereſſe vi- 
ſum non eſt, prodiret, necne. Nam & ſerpentes peſti- 
feræ, dum frigore rigent, tuto tractantur: ſic non ſem- 
per nos, ſed cum adſunt inſtrumenta, & eſt occaſio, ne- 
quitiam noſtram explicamus. Alium videas virgina- 
lem quandam verecundiam preferetitem, fed quz mox 
fit in laſciviam abitura, ſi remotis teſtibus libidinis po- 
tiundæ fiat copia. Alius modeſte de ſe loquetur, & glo- 
iz ſtud ĩium etiam editis voluminibus deteſtabitur, in 
hoc tamen fortaſſe ſcriptis, ut quam repudiare videtur 
claritatem acquirat. Non ergo credendum eſt frontibus: 
multiforme animal homo eſt, fuci plenum: frontis & a- 
timi, linguæ & pectoris rara eſt concordia. Quapropter 
er Ariſtotelis ſententia pernicioſiſſimum animantium eſt 
improbus homo, eo quod rationis atque ingenii artnis fit 
alkruckus, quibus facile abutitur ad potiundunr ea, quz 
ſcelerate concupiſcit. Ergo non tam cum in turba ſu- 
mus, quam cum ſoli, ipſi nobis ſemper diligentiſſime 
obſervandi ſumus, ne nos ferarum iſtarum neceſſarius 
convictus ad tranquillitatis ſedes contendentes in ipſo 
tinere crudeliter dilaniatos detineat, aut remoretur. 
ujuſmodi (ut opinor) eſt inſcriprionum intelligen- 
tia, ex qua deprehendi philoſophum illum, quem de 
principio Democriticæ arbitrabar fuiſſe faction is, erudi- 
tus fuiſle inſtiturum, & ad Socraticam deflexiſſe doctri- 
nam. Ab eo rerum curſu mihi viſus ſum ſubire tem- 
plum ipfum, in quo inerat incredibilis rerum tum ſpe- 
cies, tum ſuavitas. Triumphum ex fortuna egeram, 
mortis ademtus erat metus, pavi meipſum contemplati- 
one naturæ, ſecurus aſpexi mortalium vulgus, quod ad 
eis xdes, in quas ipſe jam ingreſſus eram, per ſentes 
per 


248 Flor. Val. Dialagus. 


ner anfractw, & per devia quædam loca, quęæ tamen 
prima fronte amœna videbantur & plana, a con. 
tenderet. Et quem non ad felicem lam tranquillitatis 
arcem petducat flagrans & conſtans perficiundi ſui ſtu. 
cam? in eo maxime, qui intelligit, quæ ſint ſua, & 
vera bona, omnemque hominis dignitatem eſſe ex ani. 
mo: qui intrigſecus quærit requiem : qui non pendet ex 

none yulgi : qui ſponte præſtat, quod neceſſario eſt 
aciundum : quem non pœnitet ſug ſortis in hac rerum 
excellegtia : & qui denique tam cautus eſt in vitæ uſu, 
ut a nemine diligentius, quam a ſeipſo (cum nemo niſi 
a ſeipſo lædatur) caveat. Verum in tanta bonorum u- 
342 atque 2 ut ingenue quod verum eſt fatear, 
leſiderare tandem aliquid cœpi, atque ſubvereri, ne non 
ellet ille verus & ſummus perfectæ tranquillitatis locus. 
. FRANC. In tanta bonorum Iliade, quod aiunt, quid 
fuit ultexius exſpectandum? Vide ne a præceptis ll, 
que columnis inſcripta erant, aberraveris, nondumque 
Nene cupiditates frenare didiceris, & tua ipſius culpa ex 


gem induxit, aut falſa aliqua ſpe complevit? Vi- 
de ne ingratus fis adyerſus eum, cujus ope ex fluctibus 
in portum es convectus. Ejus doctrinam fi ut mancam 
N omnes philoſophorum familiæ tibi litem in- 
tendent. | | 

Fo Seni me plurimum debere fateor : quando- 
quidem nulli adeo felix contingit natura, ut citra ſapi- 
epi rzcepta ad tranquillitatem peryeniat. Sed quz 
| tyerit Huctuationis meg cauſſa vobis propediem explica- 

bo. Vos queſo, ut adhuc attente feciſtis, ita quæ reli- 
fi ſunt audiatis. Senex, ubi inductus eram, aliorſum 


= in ſcopulum ſis delatus. Num te ſenex ille in | 
a 


igredi mihi yelle viſus eſt: cum ego apprehenſum per 


umanitatem denuo obſecro, ut qui ſupereſſent in ani. 


mo ſcrupos ſtirpitus eximeret, & beneficium, quod ma- 
zum me ab eodem accepiſſe confitebar, acceſſione qua- 
m cumularet. Tum ille, quid vellem exponere juſſit. 


Ipſe continuo hunc in modum ſum verba Thus 
85 „Tus 
[ 


— . CC —ũꝛM ! 


De Animi Tranquillitate; 249 
Tua in me merita ingentia eſſe, venerande ſenex, ut 
< negare non poſſum, ita libenter agnoſco. Verum cum 
„ingenui animi fit, ei cui multum debeas, plurimum 
etiam velle debere, non dubitavi in præſentia paullo 
* fortafſe confidentius te alio divertentem remorari, ut 


* beneficium hoc magnum, cujus fundamenta jam per 
te jacta ſunt, tua etiam opera {it abſolutum. Multa 


+ fane eſt in hoc templo tranquillitatis ſpecies : ſed ani- 


mum meum habent hæſitationes quædam de rebus cer- 
te non levibus; quæ niſi tollantur, animo tranquille 
conquieſcere non poſſum. Voluntatem tibi non deeſſe 
* ad præſtandum quod yolo, ſatis mihi declaravit jam 
* uſu ipſo mihi compertus humaniĩtatis tuz candor, Fa- 
© cultatem autem ut non minorem eſſe credam, efficit 
« i{ta quam ſuſtines ſapientiæ profeſſio, quæ hoc ſuſei- 
pere ac polliceri videtur, ut veritatis notionem omni- 
1 — eam ſtud ſoſe quærentidus communicet. Hæſitati- 
ones autem hujuſmodi ſunt: Non inficior ipſa argu- 
* mentationum tuarum vi hucuſque me permotum elle, 
* ut valde in eam ſententiam propendeam, quæ procu- 
* rationem rerum omnium Deo tribuit, atque animo- 
* rum ſtatuit immortalitatem, Sed quia pene tota do- 


Ctrinæ ſtructura his nititur fundamentis, cupiunt ple- 


e nius quiddam aures me. Nam collectiones tuz non 
© adeo lucide viſæ ſunt, ut nihil contra dici poſſit. Por- 
ro ad tranquillitztem opus omnino mihi videtur certiſ- 
© fma.quzdam rerum tum ſpes, tum agnitio. Cur tan- 


* tam ingenii noſtri caliginem eſſe voluit Deus, ut no- 


* bis clare videri non poſſit, quid de nobis poſt brevem 
« hanc vitam futurum fit : ſuperfuturuſne fit in æter- 
“num ævum, aut mox interiturus animus? Et, {1 ſuper- 
* eſt, quo erit illi commigrandum, & quomodo fit ha- 
* bendus? Multo enim magis noſtra intereſſe videtur 


I © harum nos rerum animo & ſcientia compotes eſſe, 


4 quam vel diſcurſus ſiderum, vel naturæ vires, vel di- 
« 8 demonſtrationes ad unguem callere. Cer- 
Dee nuda illa virtutis dignitas, ut. fix egregia, ad tran- 
8 SY; rp : an > K N f , * quile 


250 | Flor. Vol. Dialogus, | 


& quillitatem tamen conficiundam per ſe non ſatis effi- 


& cax & idonea videtur. Niſi enim adſit commentatio 
& {11a naturæ proprium hominis munus, ſemper manca 
< eſt noſtra conditio, & deficitur præcipua ſui parte. Et 
quidem virtus una cum doloribus conſiſtere poteſt: 
cogitationes vero ſapientiæ non item. Nunc vero cum 
* vita hæc variis ſit doloribus & ærumnis obnoxia, qui- 
pus a nobili illa commentandi ratione avocamur, quam- 
diu hic vivitur: ſi anima ſemel efflata non ſupereſt, lu- 
dibrio a natura haberi videmur, qui in eum conditi 
* ſumus finem, quem nunquam ſimus aſſecuturi. Stoici 
fortaſſe hic me mollem aut iniquum dicent, qui non 
juxta habeam non fuiſſe, & non fore, & qui non ad 
* me ſolum inftans quoddam interjectum punctum per- 
& tinere arbitrer: contendent hoc eſſe mortalem immor- 
talium conditionem poſtulare, cupere aliquem, ut 
4 quacunque ſui parte fit ſuperſtes. Flere prohibebunt, 
atque ita demum animo cadentem fulcient :: 
de Define fata deum flecti ſperare precando. 

& O macram confolationem ! A natura ſcilicet ad tu- 
* multus duntaxab hoſce, & turpitudines atque iniqui- 
* rates conſtructi ſumus? Sane ſi quis eſt ea animi æqui- 
F tate, vel duritia patius . ut eodem loco ha- 
* beat, non fore, & non fuiſſe, nec ejus oculi zternita- 
&© tis viriditate rapiantur, nec quicquam hiſce rerum te- 
& nebris offendantur, gaudeat ille ſuo illo bono, me cer- 
£ te rivalem non eſt habiturus. Cur id faciam, ſi requi- 
© ris.: 1 aliud non occurret quod afteram, .quanquarn 
“ plurima non deſunt, cum Socrate dicam, «v#ji#704 73 
& ,, Sed jam faciamus conſtare animos eſſe ſem- 
“ piternos, & rem eſſe extra omnem controverſiam. 


* Hic protinus | offert alia ſollicitudo non mediocris: 


* omnino veriſimile eſt ſupplicium ſumendum de iis, 

qui officium, dum in terra agerent, non coluerunt. Et 

2 Jar quotuſquiſque- eſt, qui vel Dea.debitam gratiam 
refe 7 


erre ſtuduerit, vel qui quam oportuit _— 
0 5 
Laliis 


3 7 1 
* 1 : a R d-6 £ \ N 
* S 
* * 4 
* Ws | 1 * 1 
. » * 889 
99 8 


ov 7 or WW... 


53 an 


= pa „ as 


+ &'s _ abu — „ 


— 7 


De Anim? Tranquillitate. 251 


“ aliis przſtiterit 2 Imo quis non eſt, ſi totus intus & 


ein cute (quod aiunt) conſpici poſſit, qui non inveni- 


* atur inquinatiſſimus, & qui non omnia fit commeritus 


* extrema ? Tum ſenex, qui mihi longiorem viſus eſt re- 


fugere explicationem, hæc pauca reſporidit : © Querela 
tua duas mihi partes complecti viſa eſt: altera perti- 
* net ad caligines, & nutantem hanc rerum que ſunt 


anima & procuratione divina dignæ cognitionem : alte- 
© ra petit certam & indubitatam quandam ſalutis ſpem, 


ubi hæc vita crit exacta. Nam fine illuſtri tum-notitia, 
tum ſpe tantarum rerum, animi quietem conſtare 
non poffe nec injuria credis. Ingenii humani vigor 
tantus non eſt, ut quamdiu in corpore habitat, exacte 
© tenere poſſit animæ aut ſui ipſius agnitionem. Eſt enim 
© fortaſſe maximum orbis miraculum homo, dum tam 
* arte duz res, quarum altera fit digniſſima, altera ab- 
* jectiſſima, copulantur. Qiare nihil mirum eft. ſi ani- 
* mus corporis tenebris ſeptus, ſe clare non aſpiciat. 
Hoc ſi indignaris, indignere te eſſe hominem. Voluit 
* Deus eſſe tale animantis genus, quod multa ſciret li- 
* quido, quod multa aſt ＋ noraret, & quod multa 
* opiniqne duntaXat & gosſec tung aſſequeretur. Nec 
* defuerunt noſtri ordinis homines, qui multa ſint de 
manĩum ſtatu & rebus locuti: fed quia argumentatio- 
* nes illorum non tam ſunt illuſtres & firmæ, quam tu 
e exſpectas, facile præteribo. Itaque hoc tibi certe af- 
0 ſentior, morbi ac defectus aliquid ineſſe in natura. 
* Philoſophia remedii aliquid ſuppeditat, & huc te, quo 
* non ita multi veniunt, perduxit: quo' nihil ab eadem 
* majus aut tiberius præſtari poteſt. Hoc ſi tibi ſatis eſſe 


„non videtur, excuſatum me habe, rogo, Boni quod 


præſtiti confule, nec a me ea requiras, quorum ſum in- 
ce x | 288 * TIT * . 's 

ſolens atque ignarus: quandoquidem & philoſophi 
* homines ſunt. Hic digreſſo ſene, ſtatim illud mentem 
ſubiit, Deus ſcientiarum dominus eſt. Ad cœlum ita- 
que ſubito, (cum jam narurz-auxilium nullum amplius 


peraretur) & oculos & animum converti, Deumque im- 


Kk 2 Mor- 


252 ' Flor. Yd. Dialogus| 


mortalem venerabundus fupplexque precatus ſum, ut! 


que ad placidam quietem ducit, viam oſtenderet. Sed, 
ut verius dicam, ile me prior exſuſcitavit, ut ad ſe con- 
fugerem: imo priuſquam confugere ſtatuiſſem, 5:2; 
(quod aiunt) W nya opem tulit. Mox igitur alter 

itiof collis ſe oſtendit, in quo poſita erat ædes, quz 


infinitis, quod fieri antea poſſe non credideram, parti- 


bus prioris ſpeciem atque magnificentiam omnem ſupe- 
ravit. Tanta fane fuit ſpectaculi commuratio, ut ipſe 
mihi, quamvis priora illuſtriſſima eſſent, viſus ſim ex 
ſubluſtri quodam vel potius tenebroſo ſpecu ad diem & 
ſplendidiſſimi Solis aſpectum eductus. Adis ſpeciem 
truſtra vobis explicare coner. Nulla tanta eſt humana 
facundia, quæ queat dicendo rerum exzquare dignita- 
tem. Ad eam ducebat anguſtus quidam callis, quem ta- 
men nemo terebat, præter eos, quos numen ipſum ad id 


peculiariter delegiſſet. Ubi proxime a foribus aberam, 


mihi conſpectus eſt vir, in cujus vultu cœleſtis quzdam 
majeſtas elucebat. Coepi ipſe rerum quodammodo ma- 
gnitudine perterritus retrocedere. Verum ille, non ex. 
ſpectata ulla mea vel ſalute, vel quæſtione, ut bono 
eſſem animo juflit, omniaque ſibi & viſa & audita dixit, 
que mihi ad inferius illud templum contigiſſent. Et 
hiloſopho, inquit, illi tuo recte dictum eſt, Voluik 

le Deum eſſe quoddam animantis genus, quod mult: 
* ignoraret, quod multa ſciret, quod multa item opins- 
©* retur. Sed addendum fuit, quædam ignorata ejus ge- 
© neris effe, ut quamvis ſciri poſſint, & noſtra interſt 
eadem ſcire, id tamen fieri non poſſe natural ibus in. 
* genii viribus: ſed opus eſſe peculiari cœleſtis cujuſ 
* dam eruditionis luce. Hanc autem partem tam neceſ 
ͤſariam cognitu naturæ occultam voluit eſſe Deus, ut ne 
nos aliquando tumore aliquo mentis humanæ mode 
_* ſtiz fines egrederemur. Si dos aliqua homini fit a na 
** tura, propter quam ſibi placere poſſet, ea eſt ingeni 


Y — : nam reliqua ſunt cum belluis communi 


Jam, cum homo uſque adeo ſuperbiat in his ingenii te 
6b if 
* nebti 


ft 
C 
{: 


& RNS 


8 KRS S SSSR? R 2 


„„ 0 HB 


© 
2 


De Aim Tranquillitate. 455 

® nebris poſitus.quid faceret, ſi illi nature arcaua omnia 
* comperta eſſent, & ratione comprehenſa ? Multum 
4ſane omnino ineſt periculi ab cognitionis praſtantia, 
© niſi ea adeo præſtans fir, ut nulla prorſus ex parte, ne- 
; © © que cum generatim, neque cum de ſingulis eſt faciun. 
dum judicium, fallatur: quod ſane nemini citra auxili- 
um 1 Dei non vulgare contingit. Voluit itaque 
Peus, non ignarus quam proni ſimus in neglectum ſui, 
. || © poſtquam nobis cernere dederat, multum ineſſe defe- 
aus in natura noſtra, non tam nobis vires deeſſe ad 
« || © fanitatis ſalutiſque viam tenendam, quam viz ipſius 
n 4 agnitionem eſſe ignotam: ut tandem uſu ipſo.atque 
2 periculo intelligamus, illum, ut eſt, eſſe omnia; nos 
„autem, fi cum illo conferamur, nihil. Si cui hae vie 
we „ ſalutis agnitio contingit, illius eſt beneficium : fin de- 
10 4 ſtituimur, noſtrum eſt 2 non Dei. Nam in 
n, A rectum | ipſum obliquitas nulla cadit. Age vero 
nll . querelas omitte, certam jamjam rerum omnium, quæ 
wil . ad ſalutem atque tranquillitatem adipiſcendam mt 
x. © neceſlariz, & agnitionem & ſpem accepturus. Hujus 
no] oratione adeo me incitatum ſenſi, ut tum primum mihi 
cid, Sermanum tranquillitatis inveniendæ magiſtrum & du- 
Fl cem contigiſſe ſim arbitratus. Juſſit ille ut legerem, quz 
ui fupra fores erat, inſcriptionem. 1 


MAK APIOI OI KATOIKOTNTES EN 
TA O8 207. | 


Il eſt, 


'BEATI QUI HABITANT IN DOMO 
TUA. 


* Hic, inquit, eſt locus ille quem quæris. De hoc no- 
© bili in primis Vati dictum eſt, Sedebit populus mens in 
* pulchritudine pacs, in tabernaculi fiduciæ, in requie opu- 
ce #” ane > 3 2 q Pu 
lenta. IIlluſtris ille & ſacer Hieroſolymorum Rex mea 
© luit in hiſce diem unum agere, quam in iſta veſtra ob- 
ſcura ſane regione annorum myriadas. Maluit hic ab- 
lectus eſſe, quam inter improbas, cujuſmodi ſunt o- 
5 mnes 


554 Flor. Vol. Dialogus- 


mnes homines, regni faſtigium tenere. Et, ut quod 
< illic tibi per longas ambages, & diu quærenti non 
© contigit, hie compendio aſſequare, duabus tantum o- 
pus eſt præceptionibus, quas vides duabus illis in ipſo 


* zdis ingreſſu poſitis columnis inſcriptas. Erat illarum 


prior, | 
TNQOI EEATTON, Poſterior. 
TNQOI TON O®OEON, 


Ex his enim continuo & neceſſarie omnem officii & pie: 
tatis fructum, imo felicitatem perfectam effluere indir. 
bitanter conſtituebat. Senſit ille interea me aliquid ani. 
mo ſollicite verfari, juſſitque ut intrepide quod cogita. 
rem eloquerer. Tum ego illius hortatu animatus, quid 
ſibi vellet illud NOS CE TEIP SUM, quæſivi: quan- 
doquidem omnes illæ priorum columnarum przceptio. 
nes illud ipſum complecti videbantur. Hac, inquit 
lille, agnitio ſui, que hic precipitur, interiorem clau- 
* dit intelligentiam, quam {ſit ea, quam jampridem au- 
« diſti. Diverſæ ſunt iſtz, plurimumque diſſidentes phi: 
“ loſophiz. Illa naturæ inſtitutio tantum juber, ut ex- 
© ternas fortunæ acceſſiones & corporis bona parvifact 
© as, teque totum philoſophiæ, quæ eruditione & virtu- 
e tibus te fit expolitura, permittas. Et ſane non prorſus 
& degener eſt illa inſtitutionis forma. Sed hæc noſtra di- 
A ſciplina altius quiddam continet. wy 

& (Senſibus hac ims,, res eſt non parva, reponas) | 
Hic precipitur, ut non ſolum agnoſcas omne tuum 
bonum eſſe ex Deo uno, (ne nos credas pervulga- 
ta decantare) fed etiam tantam eſſe naturæ tux infir- 
4 mitatem & corrupt ionem, ut iſta ipſa officia tua ſint in- 
© officioſa, iſta i i tua juſtitia quodammodo injuſta, 
« iſtæ ipſæ virtutes vitioſæ: in ſumma, quicquid ex te- 
4 ipfo proficiſcitur, quantumcunque vel tibi, vel vulgo 
videatur ſpecioſum, non eſſe ejus generis, ut te in ju- 
-& dicio tueri poſſit, fi tecum ſummo jure Deus agat. 
Hinc eſt quod ju/titias neſtras omnes Eſaias vates præcla- 
* riſl. mus. ſimiles eſſe diæit panno muliers menſtruats, Hi by 
| mihi 


Lang 
C- 
* 


« 2 
2 K N KK © IH 
A =. vo. fn Gall on -- Sworn A is oe ELL Doe 


La 
Lay 


W A o&K 
1 


E * 
* * E 
cn 


cc 


„„ of ww © as cy 


/ 


De Animi 7. ranquillitate. 255 


© mihi toties inculcatum eſt, non inveniri in carne noftra lo- 
num, totamque hanc naturz noſtræ maſſam adeo eſſe 


Lvitiatam, ut citra peculiare numinis auxilium nihil 


© proferre yaleat, - quod Deus munere aliquo æterno di- 


* gnum judicet. Et quoniamnifi ſyncerum' fit vas, quodcun= 
cc ay . th . a I 7 5 0 59 
* gue infungitur aceſcit, fit ut etiam affectus pii, & acti- 


ones honeſtæ, ad quas a divini ſpiritus impulſu ( me 


f facio, ac ſi adhuc vobilcum conviverem ) excita- 
mur, vel fraudis vel tarditatis aliquid accipiant. 
Perverſus enim noſtri amor, quem taim alte imbibi- 


mus, a nobis fere perpetuo extorquet, ut quicquid ge- 


rimus, referamus ad aliquam utilitatem aut laudem 
* noſtram, & Deum debita {bi gloria fraudemus. Effi- 
* cit idem, ut in eo, qui unus, & fine modo comple- 
* tendus, imo depereundus eſt amando, inerti quo- 
dam languore obtorpeſcamus. Quotuſquiſque no- 
* ſtrum eſt, qui eam præſtet in officiis Alacritatem, 
* quam ſœpe in profanis cupiditatibus perſequendis 
* oltendimus ?..#Jure itaque ſingulari illi tolerantiæ ex- 
emplo Jobo dictum eſt, Verebar omnia opera mea, ſci- 
* ens quod non parceres delinquenti, Ne cali quidem ſunt 
mundi in conſpectu tuo: quanto minus nos ſcelerati homun. 
* ciones, qui habitamus domos luteas? Si habuero quippi- 
* am juſti, & hic quoque judicem veniam deprecabor. Nuls 
lum luculentius adverſus me dici poteſt reſtimonium, 
quam {1 ipſe coner meipſum innocentem oſtendere. 
Non poteſt non eſſe nocens, qui ſe innocentem, vel 
* leviter profiteatur, aut cogitet. Ergo quocunque te 
* yertas, intelligis te nihil = niſi ſordes, vitium, in- 
* firmitatem, ſcelus, adeoque omni odio dignum: omr.e 
* auxilipm, omnem ſalutem atque dignifatem a Deo 
* exſpectandam : te eſſe figmentum, illum eſſe figulum, qui 
* quidem vas aliud (ne ſuperbe de æternitatis præjudiciis 
* queramur) in honorem, aliud in contumeliam apparat. QUE 


equidem dum audio, Paulum illum Tarſenſem cogito, 


Chriſtianz philoſophiæ longe haud dubie & ſcientiſſi- 
pun interpretem, & fortiſſimum vindicem. 
| R 


— — 


= —— — — = * 


- 


_ Exilkere po 


256 Flor. Vol. Dialogus. 


: FRA NC. Nunc, ut apparet, incedi per i gnes ſuppo- 
fitos cineri deloſo: tractas argumentum litigioſum, & 


hac noſtratempeſtate mirifice controverſum. Nam, dum 


ita extenuas noſtras vires, & officiorum quandam ſtatuis 
impuritatem, eorum eſſe ſententiæ videris, qui actioni. 
bus noſtris, etiam bonis, meriti rationem adimunt. Vi. 


de lis igitur tu, qui nobis ſemper reverendam ſuades Ec. 


cleſi auctoritatem, quam ſint iſtæc conſentanea: quod 
quidem dico non ignarus religionis atque integritatis 
tus: Ted got quando tale aliquid in vulgus edas, 
int invidi & malevoli homines, omnia in 
pejorem paftem rapere parati. Adhibenda igitur huc in 
preſentia apparet non falum cura acris, ſed etiam il} 
deprecandæ impietatis religioſa cautio. 
FL O R Gratiam tibi habeo pro iſto admonitionis 
officio. Sed quid opus eſt tam ſollieita cautione, cum 


iple ea duntaxat tractem, quæ in communi religionis| 
Agnitione 8 videantur, & que ſcire etiam cerdonum 


interfit ? Verſor item in cauſſa cum ea moderatione, & 
Eccleſiaſtĩcæ auctoritatis reverentia, t neminem, nis 
vel impium vel ſtolidum, ſermo meus offendere poſli, 
Quod ſi improbi aut invidi lectoris tanta habenda el: 


* 


dum erit: quandoquidem ingenioſæ improbitati nun. 
quam deſit calumniandi anſa. Verum (ut ad -illud, 
quod ccepimus, redeamus) ſi quis orationis noſtræ vim 


neſtis actionibus meriti rationem tradere. Fieri enim 


pPoteſt, ut divina bonitas, quia divina, hoc eſt, immen- 


la eſt, etiam imperfecta illa noſtra officia, cujuſmodi 
eſſe omnia dixi, boni conſulat, meriti loco habeat, & 
laude ac præmio digna judicet. Verum mihi ægre lice: 


re arbitror, ſtatuere aliquod meum ulla in re meritum, 


8 ab eo, cujus imperium detre&are nefas 
eſt, jubemur, cum fecerimus omnia, que officis noſtri. ſunt, 
Fateri nos ſervos eſſe inutiles, Neque profecto ille yoluit, 
ut aliud in lingua, aliud in animo haberemus, & fucat 


— 


* quading 


| 


my — 4066 32 on te = teat toc =o oe. ee 


ratio, nihil unquam neque dicendum, neque ſcriben- 


expendat, inveniet nos exaugendi, non minuendi in ho- 


De Animi Tranquillitate. © 2.57 


J andam ueremur modeltia. Deponenda ct ergo, gue 
ex operibus aut rebus noſtris geſtis, quam 
. Sen aamlil 


| ris, naſcitur fiducia: nos totgs in eum conjiciamus: 
s WY ile nobis fit ſacra anchora, una illius bonitate atque mi- 


-Y fericordia nitamur: nos totos in illius dem ac cliente- 
lam conferamus : neque fic ſalutis noſtrz laudem diyi- 
- Jamus, ut partem alteram Deo permittamus, alteram' 
nobis vindicemus. Quod cum gefaxie fiat, quid ſenti- 
endum eſt de iis, qui merita ſua jactare argue venditare, 
tanquam jpſis ſupereſſent, non verecundantur ? Quo- 
circa non: eſt opus nos eſſe ſollicitos de pactis aut. Iyn- 
oy graphis producendis, quibus ille obſtrickus fit,” Iabores 
4a noſtros propter ſe ſuſceptos præmio afficere. Neque e- 
nim memoria illi adeo infirma eſt, ut periculum fit ne 


. 


non recordetur ; neque tam: a vara voluntas, ut ſudores 


my noſtros defraudare velit. Omittamus timorem,, mane- 
1Y bit promiſſis, non deſeret conſuetudinem ſuam : hoc 
mY eſt, 6 pie aliquid & grate fecimus, majoribus gon mo- 


do quam nos digni ſimus, ſed etiam quam excogitare 
7: poſſimus, præmiis eſt collocupletaturus. Non ,inficior,' 
1 —3 mercedis ſpe impelli ad perferendos labores: ne- 
mo tamen, ut arbitror, paullo generoſius inſtitutus non 

gratuitos eſt mercenariis antepoſiturus, pluriſque factu- 
d us illud officium, quod ad nullum aſpexit cammodum, 
nu quam il lud quod voluptate fit mutuatum, aut mercede 
bo Aqua evocatum. Satius jgitur eſt nos ad nullum aliud 


im confugere pactum,. quam quod ille dudum fit pollicitus: 
— felicitatem 1is, qui ſlum filium 1 hdem illam, ex qua 
0 4 caritatis officia manant, amplecterentur. At iſtuc non 


"= eſt ſuis meritis, ſed Chriſto niti. Extenuemus ergoſem- 
per laudes noſtras, ahjiciamus eam, quæ ex nobis eſt, fi- 
duciam: fateamur nos ſolo odio dignos; deberi ta- 
emen ſalutem, eo quod adhæreſcamus Chriſto. Et ſane 
ſin (ut res paucis abſolvatur) non alia eſt præſtantior bene 

merendi ratio, quam fi ſemper, etiam poſtquam præſti- 
timus quantum debuimus, quod tamen haud ſcio an un- 


LI | ; cert 


-- 


et præcla- 


| Guam contingat, fateamur, nos aut nihil prorſus, aut 


— - 


4 
. 
— — — — 


— — , , . — Ä; . ͤ A ae — — ry — 
—— I 


————  — — 
_ 3 a 


WIT SO Wo . 


1 


; 
1 


* ow 


1 258 5 Flo. Vol. Dialogur· 


Terte flagella mereri. Atque utinam non ita ſe res Habæ: 7 
ret. Hac animi modeſtia ille unice delectatur. Sed video 
me inſtitutæ * non bene ſervare decorum, 
dum quæ poſt dicenda fuerant, ante tempus fortaſſe u- 1 
wo. Sed jactura hæc levis eſt, jam redeamus ad Pau. 
Tum, qui omnia concluſa ditit & conſtricta peccatu, omnia 
fædata turpitudinibus, quo illuſtrior fit Dei bonitatu ac miſe. 8 
ricordæ gloria: qui in nos ultima omnia commeritos tot J 
tantãque conferre ſolet. * patefacta eſt nobis inſir- I ;, 
mitas noſtra, quzrenda eff ſanatio: tenemus quædani 1 
ſalutis principia, dum nobis agnitus eſt noſter morbus. I] « 
Confugiendum eſt aliquo, unde auxilium fit infirmitati 4 
noſtræ. Quo vero confugiendum foret, monſtravit al. 
fera illa columna, quæ erat de AGNOSCENDO I « 
DE O. Eſt enim ille rerum omnium & parens & ſa- 1 
lus. Verum, cum neque illum per nos commode cog- « 
noſcere poſſemus, & ut cognitus eſſet, tanta erat in-. 
dignitas noſtra, ut non modo accedentes non admitti, 1 
ſed ad cuſtodias ſempiternas, peſſimis (ut meriti eramus) « 
perdendi exemplis, abripi debueramus, opus fuit & itine- 7 
ris dux, & gratioſus precator aliquis, qui ad offenſum re- 
rum & principem & parentem allegaretur, cujus ductu 
atque auſpiciis res noſtra omnis conſtituenda foret. Su: 
perius ergo in arcu, qui columnas jungebat, divini 
cujuſdam juvenis mihi imago conſpecta eſt, cujus 
caput corona fpinea contegebat, latus, manus & pe- 
des perfoſſionum geſtabant cicatrices, totum denique 
corpus cruoris notis apparebat reſperſum : ſuperne capi. 
ti imminebat verſus hic, tanquam clo veniens, 


OTTOZ EEZTIN O TIOS MOT O ATA. 


II H TOS, EN DN ETAOKH24&A: AT- 
TAT AK OTET E. | 


| Quod eſt. 
HIC EST. FILIUS MEUS ILLE DIEECTUS, I 


O MIHECOMPLACUTI : 22 | 


De Animi T1 ranquillitate. 259 


Inferius ad pedes hic alter erat, 


ETQ EIMI H OAOE, KAI H AAHOETIA; 
KAI H 2 2. 


Quod eft, | 


' * 


EGO SUM VIA, VERITAS, ET VITA. 


Statim mihi agnirus eſt dulcis ille noſtri generisServator 


JESUS. Tum Paulus rurſus orationem hune prope 


in modum eſt exorſus: Hic eſt zterni illius atque 


« omnipotentis Regis filius, in cujus Evangelio propa- 
* gando omne meum ſtud ium, poſtquam ad id munus 
delectus fueram, poſitum erat. Deformatur hic plu- 
“ rimum ab ejus veſtræ ætatis præconibus, aut eis qui 
© tales haberi poſtulant: eoque fit, ut minus ametur, 
“ plurimumque fit in orbem & errorum & calamitatum 
© znvectum. Hunc quia philoſophi tui ignorarunt, viam 
paci non cognoverunt, non fuit timor Dei ante oculos eorum. 
In hoc uno ſalus eſt omni credenti, Per hunc eſt nobis adi- 
tus familiaris ad patrem. Hic eſt conciliator ille, qui nos 
in gratiam cum patre reduxit, Hic eſt pax noſtra, qui fe- 
e cit utraque unum. Hunc diſciplinam pacis noſtre dixit præ- 
«© clarus ille yates Eſaias. Hujus livore ſanati ſumus, Hic 
* eſt & prora & puppis ſalutis noſtræ. Hic eſt, qui 
jufſit, ne extimeſceremus eos, gui hoc corpus occidunt, & 
quo nocere poſſint ulterius non habent. Hie primus extulit im- 
% mortaltats vexillum, docuitque poſt breves has æru- 
* mnas eſſe nobis locum in cœlo, ubi beati ſempiterno 
* zvofruamur:depulit item terroxes & carnificinam con- 
ſcientiarum, inde venientes, quod ſcelerati ſimus, & 
* non præſtitimus quod fuit muneris noſtri. Nam pro- 


* pter hunc certo nobis condonantur ſcelera, & ad æter- 


$ nas illas ſedes ſublevamur; modo illi flagrans illa fi- 
des nos conjungat. Hic ergo eſt ille theſaurus & ſapi- 
c entiæ & bonitatis divine: hunc tibi jam oſtendi: hung 
“ ampleCtere, hoc fruere: hic eſt certiſſima & com- 
4 pendiaria ad tranquillitatem ſempiternam via: hanc 


+ tu, ſi ſapis, perpetuo inſite, Veniegt propediem in- 


L 12 Enit 


——ů — —— ” — o 


- 


* 


260. .* Mb Dialogus 


„ fanita illa futuræ vitæ gaudia: interea certiſſima ſpe I be 
L eotypletus, quæ ventuta ſunt ſumma an imi cumbilari- pr 
tate conſtanter exſpecta, nihil quod fit in hoc orbe, tio 
vel in altero minarum reformidans. Imo fi fractus il. lic 
labatur orbs, impavidum feriant ruin e. Hæc ubi dixe- 
rat, introrſus ſe in glorioſam illam ædem abdidit. Ego off 
vero tum ſomno ſolutus ſum quidem, attamen in tan- ¶ ſti 
tarum rerum cogitatione habitans aliquamdiu ſubſtiti, I tu 
vix certe animi præ gaudio compos: Deoque tan- irr 
dem immortali, qui mini CHRIST UM ſuum often. Il fpi 
dere dignatus eſt, gratias pro viribus eg. vu 
5 —_— Longe præclariſſima ſunt iſta, quæ de I ca 
Chriſto prædicantur. Sed quoniam tranquillitatis ratio ni 
pbtiſſimum pendere videtur ex'certi ratione, per nobis ho 
gratum facies, {1 fuſius explieaveris ea quæ ad nos cer. & 
tos reddendos pertinent. Nemini dubium eſſe poteſt, I ap 
vera eſſe, quæ Deus, hoc eſt veritas ipſa docet. Sed quo- au 
modo mihi poterit certo conſtare,, Chriſti doctrinam re, 
eſſe ex Deo? Non enim omnibus ſatisfacit, illud ita ab vo 
Eccleſia definitum eſſe: nam qui paullo curioſior eſt, I qu 
quæret, unde conſtet ea de re. iſti Eceleſiæ. Et unde I en 
item mihi conſtare poſſit, Eccleſiam non poſſe falli. I or 
Deinde, ut certo conſtet Chriſti doctrinam a Deo profe- I ſtu 
cxam: in ea tamen non continetur, me ſalvum fore, ni- no 
fi hac lege ac conditione adjecta, dummodo Chriſto per qu 
fidem illam flagrantem adhæ ream. Hoc autem in me qu 
poſitum non videtur, cum fit res divini muneris: & ut me 
eo a Deo ſim affectus munere, ab eodem tamen aliquan- ſto 
do excidere poſſum: quod ſi excido, non amplius Chri- | etc 
ſto adhæreſco. Me autem a ſide illa non caſurum in ſa- be 
cris literis non continetur. Jam ut a dialecticis ſtatui au- ſoy 
dio, ſi principia argumentationis ſunt infirma, & quz I} eſt 
conſequitur rerum concluſio nutat. Accedit huc; quod let 
Solomon ſtatuit, Neminem ſcire, amorene, an odis dignuf gu 
fit: ſed omnia in futurum fervari incerta. Fluctuant er- f 
go adhuc rationes. meæ, nec dentes adeo tenaces ſunt © vi 
anchor, ut aberrationem incertam a navi mea yu mi 
4 | | bes 


* * x 4 ad * 2 9 . P + $4 
®. 2 #3 £7 T+:'4 ts TY e * * 6 Y 4 ved, 


turbulenta ſunt tempora : hominum eſt, 


De Animi Tranquillitate. 261 


bere queant. Et quamvis ipſe rofe&o non tam quam 
præ me fero addubitem, del 


tor tainen plutimum ora- 
tionis iſtius curſu, quæ pietatem una cum eruditione fe- 
liciter copulare videtur. | 
FLOR, Iſtiuſmodi diſputationibus non me cupide 
offero, neque libenter cum quoquam hiſce de rebus in- 
ſtituo certamen: non invitus in inſtitutis — maneod: 
| quando alias, 
irritabile genus. Verum cum fas non ſit quenquam ho- 
ſpitem eſſe in inſtitutis urbis ſus; & res, quas me tractare 
vultis, ejus ſint generis, ut percurſas animo atque de- 
cantatas eas omnes habere debeant, quicunque Chriſtia- 
niſmi profeſſionem ſuſtinent, mos vobis geretur. Omne 
hoc Chriſtiane religionis myſterium a Deo vero profe- 
ctum eſſe, quinque (ut nobis videtur) præcipue rebus 
apertiſlime commonſtratur. Afflatu numinis, Egcleſiæ 


auctoritate, Chriſti ipſius vita, Doctrinæ ejuſdem gene- 


re, & prodigioſis illis denique operibus, quæ Miracula 


vocantur. Jam de ſingulis obiter aliquid vobis dicetur : , 


quæ ſingula ſi nequeant, certe juncta fidem abunde faci- 
ent. Uſus ipſe nos ſatis docet, omne ſtudium noſtrum des 
orſum tendere, contra quam naturæ noſtræ dignitas po- 
ſtulat. Divini ergo ſpiritus opera eſt, quæ erigit animos 
noſtros ad ſe tum agnoſcendum, tum amandum: quam 
quidem nos non incommode Afflatum vocabimus, de 
quo dictum eſt ipſi Chriſto; Nemo venir ad ma, niſi pater 
meus tra vert eum. Eodem pertinet & illud in Adis Apo- 
ſtolicis, Crediderunt autem quotquot erant deſtinati ad vitam 
eternam. Et eit hæc — & quam nulla vis la- 
befaCter, firmitudinis ratio. Nulla ſane v Philo- 
ſophica, aut viſio oculorum, aut tactionis experientia 
eſt, quz tam potenter eliciat animi aſſenſum, quam ſo- 
let divinus ille impulſus, quoties illi libitum eſt inſtin- 
3 atque excitare aliquem ad fidem, etiam rerum a- 

ioqui non apparentium. Hoc qui dubitat, expendat in- 
victam illam Heroum noſtrorum, Quos Martyres voca- 
mus, conſtantiam: & videbit, non fuiſſe arandines vento 


x Rob T; < 
PW „ VEN 4g, 


ä 7 


262 Flor. Vol. Dialogus. 


agitatas. Huc item ſpectant illa Pauli verba, magnitudi- 
nis atque confiſionis animi pleniſſima: Certus ſum enim 
quod neque mots, neque vita; neque angeli, neque princi pati, 
neque virtutes; neque inſtantia, neque futura; neque altitudo, 
neque profundum, neque creatura alia poterit nos ſeparare a 
caritate Dei, que eſt in Chriſto Feſu domino noſtro. Jam & 
Eccleſiæ, hoc eſt, tot præſtantium in omni ſapientiæ 
genere virorum, ſummus de Chriſtiano dogmate conſen- 
ſus, jam inde ab ejus exordio in hunc uſque diem, non 
parum hic obtinere debet momenti. Non enim ſolum 
doctrinam hanc (quod impii quidam cauſſati ſunt) am- 
plexa eſt indocta turba, aut aliquot anus: ſed ſumma 
atque in omni philoſophia exercitatiſſima ingenia: quod 
qui latius narratum cupit, conſulat ſcriptores eos, qui il- 
luſtrium noſtræ religionis virorum catalogum compoſue- 
runt. Hoc tamen hic non præteribo, neminem ſuper- 
bum, quantumcunque ingenio excellat, Chriſtianæ eru- 
ditionis eſſe capacem. Abſcondita eſt prudentibus hiſce & 
ſapientibus, detegitur parvuln. Verum hoc non humilita- 
tem, aut abſurditatem doctrinæ, ſed excelſitatem arguit: 
eo quod ejus tanta eſt puritas, ut in animam illam, quæ 
tam fœda & indigna labe, quam eſt ſuberbia, eſt contami- 
nata, non cadat. Nihil enim tantopere ſaluti noſtræ 
apud Deum obeſt, quam ingenii :nflatio; & tumor ex 
propriz ſapientiæ opinione natus. Non ergo intrat in cæ- 
lorum regnum, niſi qui converſus ab illa magnitudinis ſuæ 
opinione, parvuli inſtar eſſicitur. Julianus, Romani impe- 
rii Rex, partim præ regnandi libidine, partim pre in- 
genii ſuperbia a Chriſto defecit, & jactare illud ſolebat; 
aihil nobi eſſe præter nudum illud Tisoov. Sed qui tres il- 
las poſteriores quinquepartitæ diviſionis partes excuſſe- 
rit, inveniet haud dubie veriſſimum "ud eſſe, quod a 
Regum ſanctiſſimo, vatumque pariter eximio dictum 
eſt, Teſtimonia tua credibilia fata ſunt admodum, Ad reli- 
gionis dogmata, cujuſmodi eſt Trias illa glorioſa, Vir- 
ginis partus, Humanæ naturæ in Chriſto cum Divinitate 
copula, illa mortuorum generalis Reſurrectio, Ne 
1 | aua 


De Auimi Ttanguillitate. 263 
alia id genus conſtituenda, proprias afferre demonſtra- 
tiones ne quinius quidem : ominia tamen ejus generis eſſe, 
ut digna ſint quæ ſine dubitatione credantur, oſtendere 
eſt in promtu. Dicam tamen breviter, tum quod inſtitu- 
tum compendium ita requirat, tum quod celerior fit in- 
genii veſtri facultas, quam ut opus fit, manſum (quod 
aiunt) in os inſerere. Primum, Chriſti vitam extra cri- 
men fuiſſe indubitatius eſt, quam ut oſtendi oporteat. 
Nihil in illa inerat, quemadmodum in philoſophorum 
pleriſque fuit, ad ſanctitatis oſtentationem compoſitum. 
Nihil non caſtiſſimum, nihil non moderatiſſimum, nihil 
faſtidioſum, nihil indignabundum, nihil a communi 
conſuetudine diſcrepans, niſi aliquando aliter fieri ex di- 
vini honoris uſu fuiſſet: omnia plana, omnia ſimplicia, 
omnia humanitatis atque miſericordiæ plena. Quapro- 
pter Phariſzi, qui vulgo ſancti, propterea quod cultu ac 
dærimoniis a vulgo differrent, videri volebant, Chriſto 
non mediocriter ſuccenfebant, quod contra atque illi 
fackitare eſſent ſoliti, cum publicanis & peccatoribus 
verſaretur ac manducaret. Er Simon ille indigne tulit, 
quod pedes ſuos Chriſtus a laſciva & infami muliercula, 
quæ tamen lacrymofis ſingultibus ſpurcitiam ſuam jam 
pridem deteſtata fuerat, contingi fit paſſus. Et cum vi- 
tx laus omnis duobus illis verbis, a1 4 4744s, hoc 
eſt, Suſtine, ( fubaudi adverſa ) & abſtine, (ſubaudi ab 
ilhcitis ) fat concluſa : evolve annales, & vide, an ul- 
lus vitæ ratio fuerit cum illius comparanda. Sola po- 
pularitas illi a nefariis & ſupercilioſis vertebatur vitio: 

uam tamen ille amplexus oft: vel idcirco, ut neminem a 
pe falutis auſtero vitæ genere deterreret : & oſtenderet; 
non in ſolitudine, aut aſpera atque ſingulari victus 
ratione, pietatem, quæ nos Deo gratos effic it, poſitam 
eſſe. Tota rerum illius ratio ſimplicitate quadam can- 
did iſſima eſt referta: & quo fixius in eam fueris intuis 
tus, hoc tibi ſemper admirabilior 8 O terque qua- 
terque beatum, cui videre datur divini illius juvenis præ- 
ſtantiam. Sed me revoco. Nen mibi ſi linguæ centum ſont, 


oraque 


264 — «Flor.i#fdl:Dialogas. 


.oraque centum, propterea dicendo æquavero minimam 


partem virtutum earum, quibus omnis Jus vita fuit 
exornata. Relinquamus itaque hanc partem, & acce. 
damus ad Doctrinam. Nam hic urgent acrius pietatis 
hoſtes. Complectitur autem illa, ut breviter dicamus, 


tres partes. Prima poſita 3 vite: Al- 


tera pertinet ad finem bonorum: Tertia complectitur 


myſteria quædam, quorum agnitio ad humanæ ſalutis 
conſilium pertineat. De præceptis vitæ ab eo traditis 


quid attinet dicere ? Quanta paſſim in illis tum æqui- 
tas, tum humanitas, tum ſanctimonia relucet 2 Nihil 
Alic reperire poterant quantumlibet ingenioſi calu- 
| 5 u a * . 

mniatores quod reprehenderent. Voluit nos ſobrie, juſte, 
& pie vivere: Et non ſolum de amicis, fed; etiam de 
inimicis bene mereri: Perferre fortiter injurias, & hu- 
manitate etiam adverſus eos, qui nos hoſtiliter perſe. 
querentur, uti. Porro de bonorum finibus vide quid 


conſtituerit: ſummum bonum, nempe apertam Dei, 
hoc eſt, principis rerum cauſſæ agnitionem, in æternum 
ævum N ad quam tamen & purgati atque re- 


formati 1 ocietas accedet. Sed neque: hic philo. 
fophorum ſuggillationi locus eſſe potuit, A cruce iſta 


fortaſſe abhorrebunt illi: indignum aut ridiculum di- 


centes, ut qui Dei filius ſit dictus, tollatur in crucem: 
& ut hac ratione, in ſpeciem tam ignobili, contingat 


homigibus exſpectata felicitas. Obruar copia eorum, 


quæ hic reſponderi poſſunt: ſed contrahenda eſt in bre- 
yem quendam gyrum hæc immenſitas. Et ne vos pute | 
tis me fulgentibus magis quam fortibus armis præ liari, 


accipite hunc hypotheticum Syllogiſmum, cui (ut equi- 


dem arbitror) reſponſio nulla opponi poteſt. Eſt enim 


valida argumentationis forma, ut dialectici tradunt, ubi 
conſequentis negatione tollitur antecedens. Si Antonius 


eſt perfectus orator, eſt peritus philoſophiæ: Sed Antonius 
non eſt peritus philoſophiæ: Ergo non eſt perfectus orator. 
Sed hic prius prior 4as3i, hoc eſt, cenſeoutio eſt cor- 
roboranda. Sic ergo nos colligamus, Si Chriſtus falſo 


Die Antmi Tranquillitate 65 


prædicavit ſe eſſe Deum, & mendaciſſimus & deter- 


timus ille fuit omnium qui unquam ab orbe condi- 


to fuerunt hominum: Sed huſuſmodi non eſt noſter 
Chriſtus; Ergo non falſo, ſed vere prædicavit ſe eſſe 
Deum.' Prior conſecutio vel inde liquet, quod oninium 
ſcelerum, quæ excogitari poſſunt, illud maximum eſt, 
manifeſte & falſo abi aſſumere divinitatis gloriam. Si 
quis Solis ſpecie atque utilitatibus ( quæ non exiguæ aut: 
paucæ ſunt ) captus, humana quadam ĩgnoratione eum 
yelut Deum aliquem adoret;. execrabilis eſſet impietas, 


& crimen illud omuium ſummum, quod vocatur 


MNT fei. Quale ergo illud nefas eſſet, aliquem falſo 
ſeipſum commendare mortalibus ut Deum adorandum ? 
Fuerunt barbari aliquot, & Romani item Reges, qui 
impie ſibi ſtatuas erigi curaverant, & qui in diis habert 


voſuerunt: ſed fuerunt illi viri aperte impii & ridiculi, 


neque a quoquam tales, quales poſtulabant, habiti ſunt. 
Mahumetes ſe duntaxat prophetam profitebatur. Verum 
aliquem prædieare, unum eſſe duntaxat Deum, rerum 
parentem & Regem, & ſe eundem eſſe Deum, & cum 
patre ipſo 8/6 lo,, illudque aſſidue inculcare, curareque 
ut per univerfum orbem propagetur : cujus eſſet ſcele- 
ris res, cujus impietatis? Quantum in divinam maje-. 
ſtatem peccaretur, ſi aliter ſe res haberet ? Imo omnia 
mala facinora ab orbe condito nata una conjuncta cum 
hoc comparata nihil eſſent. At iſtud Chriſtus feeit, at- 
ue indies fleri curat. curabitque qiamdiu terrarum 
ſtabir orbis. Jam eundum eſt 4d deſtructionem conſe- 
quentis prioris 4t2a«93:-5 hoc eſt; oſtendendum eſt, illum 
non fuitfe deterrimum mortalium, quin potius omnium 
extra aleam optimum. Verifimilene eſt Deum cujus nu- 
tu omnis hic orbis admĩnĩſtratur, tantam' paſſurum fuiſ- 
ſe inſaniam atque impietatem? Quid dixi ,paſſurum ?. 
imo plurimis & manifeſtis infinitæ potentiæ ſuæ ſi- 
gnis cou firmaturum tam pernicioſum, qui in fe requnda · 
ret, errorem?: aut adjuturum fuiſſe tai audax & ſu- 
perbum mendacium 2 Vide nunc Chriſtum imperan- 
M m tem 


= —_— 
— — „ 


— emer i _” ”_ _ ___——_ 


266 Flor. Vol. Dialogus. 
fem ventis & mari: nunc mortuos excientem ex ſepul? | 
chris: nunc cæcis viſum, nunc morboſis ſanitatem re- 
ſtituentem. Quid dixi Chriſtum? Vide diſcipulos, ab- 
jectos in ſpeciem homunciones, quibus in ipſam rerum 
naturam fuiſſe videbatur imperium. Nonne etiam ipſa 
Petri umbra morbos depulit? Apertiores erant illæ, & 
majores res, quam ut intervenire potuerit ulla impoſtu- 
ra, aut falſa miraculi ſpecies. Al hoc autem adhibita 
fuiſſe divinitus illa teſtimonia, ut ipſa Chriſti divinitas 
declararetur, cum ex pleriſque aliis locis, tum liquet ex 
eo, ubi dictum eſt, Vt autem cognoſcati quod flio homing 
fit poteſtas remittendi peccata, dixit paralytico, ſurge. Num 
Deus voluit nos de induſtria falſa dictione teſtimonii in 
fraudem inducere, aut veritati collibitum eſt nos men- 
dacio decipere? Deinde conſidera, quanto cum ſuc- 
ceſſu illa divinitatis Chriſti prædicatio in hunc uſque 
diem floruerit: quod ſane temere in hac rerum, quas 
noſtra religio tradit, raritate, maxime cum ſummi ho- 
minum ordines reluctarentur, fieri non potuit. Non 
juviſſet ergo Deus, nec tam potenter confirmaſſet ejus 
eauſſam, ii fuiſſet ille deterrimus, & tam impudentis 
impietatis præco. Nunc ergo tollamus prioris conſecu- 
tionis antecedentem partem, & conſtituamus id, quod 
de principio propoſueramus, Chriſtum non falſo prædi- 
caſſe ſe elle Deum. Sed ut bonitas tum vitæ, tum do- 
ctrinæ Chriſtianæ nobis paullo fit apertior, familiares 
aliquot ſimilitudines, eaſque perbreves adducam. Hoc 
tamen nobis præparationis cujuſdam ſit loco, quod Ci- 
cero vere ſtatuit, eam virtutem, quæ nos gratos 25 ma. 
trem eſſe reliquarum omnium. Hinc pii ſumus in parentes, 
hinc boni cives, & de patria bene merentes, hinc ſancti 
& religionum colentes, quæ omnia ſunt grati animi fru- 
ctus & officia. Equidem ( inquit Cicero) nihil magis 
proprium hominis exiſtimo, quam non modo beneficio, ſed eti. de 
am benovolentiæ ſignificatione alligari. Nihil porro tam in. e 
humanum, tam immane, tam ferum, quam committere, ut 
) > GBeneficio non dicam indignis, ſed victis eſſe videare, Hint 


eſt 


De Animi Tranquillitate, 267 


eſt illud-Senecx, Dixeris maledicta cundta, cum ingratum 


hominem dixeris. Jam animo finge, parentem tuum pere- 


gre abiiſſe, adhuc tu dum vagires in cunis, qui tamen 


amplum providiſſet patrimonium : & etiam abſens ſum- 


mo ſtudio curaſſet, ut per omnes ætatis gradus fic ad 


excellentiam eſſes inſtitutus, ut nihil, quod ad utilita- 


tem vel gloriam pertineret, in te deſideraretur. Num 


jam grand iuſculus, cum in eam þonorum, quam patris 
cura tibi providit poſſeſſionem veniſſes, conquieſceres 
in fructu, neque ullo patris agnoſcendi, quem adhuc ſu- 
perſtitem eſſe conſtaret, deſiderio tenerere? Et non po- 


tius illi non vulgarem referres gratiam, qui tibi paren- 


tem tam benignum commonſtraſſet? Finge item, quod 
pariter exempli cauſſa poſitum fit, numeroſam eſſe tibi 
ex neceſſariis familiam, qui ex te uno pendeant, deeſſe 
tibi omnino unde alas, ſingulo tamen mane tantum au- 
ri tibi dormienti ſub pulvino reponi, quantum ſat ſit ad 
honeſte reficiendum familiam. Nonne magnopere ſci- 
re averes, unde eſſet hæc benignitas, & auctoris indi- 
cem præmio liberali pro viribus afficeres? Superſtes eſt 
noſter parens, imo immortalis eſt & æternus: unde non 
nobis tantum eſt puſillum illud auri, ſed. quicquid uſ- 
piam boni nobis eſt, Nos ingratiſſimi illum neque ag- 
novimus, neque agnoſcere ſtuduimus. Unus Chriſtus, 
ut agnoſceremus, præſtitit. Quapropter multo juſtius 
illi (etiamſi Deus non eſſet) divini exhiberentur hono- 
res, quam Cereri, Mineryz, Baccho, Apollini, Muſis, 

uibus ſuperſtitioſa, ima impia potius antiquitas, quod 

rugum, olex, vitis, medicine, & artium crederentur 
inventores, divinitatis gloriam attribuere non eſt verita. 
Nec eſt opus hic ſingulatim recenſere, qualis in nos fit 
Deus. Quot ſenſibus, quot animo voluptates colligan- 
tur, & ut nihil ſit vel oculis vel animo viſum, quod 
mallemus eſſe, quam homines. Nonne ergo grayiſſimi 
delicti culpam ſuſtinemus, ſi adverſus auctorem ingrati 
teperiamur? Hic interim dum calamus velociſſime ad 
metam feſtinat, in mentem venit gemmunis FpJuſgam 


ke 


268 ' . Flor. Pol. Dialogis. 


ſed vulgo parum animadverſz, dementiæ. Si tu gra- 


viſſima ſiti æſtuans, aut in maximis conſtitutus doloribus, 
invenires, qui liquore aliquo in os aut vulnus infuſo, aut 
ad moto pharmaco protinus omnem dolorem tolleret, 
nonne te illi immortal iter & ſumme obſtrictum putares, 
non ſolum dum præſens ſentitur beneficium, dolorque 
abit; Ted etiam cum jam abiiſſet? Dic, Demetri, eſtne 
conſentanelmm quod dico dd 
DE ME TR, Eſt profectõ: immortalem enim be- 
neficii, præſertim tanti, gratiam eſſe par eſt, . 
F LO R. Quod ſi ejus eſſet generis dolor, ut niſi illi 
perpetuo inſtillaretur, perpetuũs eſſet: Num propterea 
minus merebitur ille gratiz, quia pergit eſſe officioſus & 
miſericors, & perpetuo inſtillat ??: 
DE MET.“ Graninio contra eſt : ' nam velut præ- 
ſens aliquis Deus eſſet ille habendus. 55 
FL OR; Vide nunc, ut iniquiter apud nos beneficia 
hæc Dei, maxima; quia continua ſunt, pretium omne 
amiſerunt : nec jam beneficia ſed quædam naturæ debi- 
ta habentur? Pelectat me formoſus hic rerum decor: 
fed quia in promtu mihi eſt cum volo ea voluptate frui, 
quodammodo parvi facio. Quod fi oculi uſus eſt adem- 
tus, tum demum intelligerem, quanta fit in luminibus 
jucunditas. Vita item ſuaviflima eſt: ſed quia curſus e- 
jus eſt continuns; auctoris beneficium non ſentitur. Ita- 
que cum hoc Chriſti beneficium; quod nos gratos efficit 
ad verſus parentem noſtrum, fir tam magnum, ut nul- 
tum fit quod cum eo componatur ; tam jlluſtre, ut ne- 
gari non poſſit | fatendum planę eſt, ab improbitate tan- 
tum boni non potuiſſe profluerè: imo divinam: in illo 
ineſſe bonitatem,” cujus fol ius opera effectuitn eſt, ut nos 
grati, hoc eſt, boni, imò divini ſimus. Bene ergo Pau- 
1 de ejus doctrina dictum eſt, Exhortatio noſtra non eft 
de errore, neque de immunditia, neue in dolo. Relinqua- 
mus igitur hog pro conceſſo & probato, Chriſtum eſſe 
Deum, adeoque nihil in ejus doctrina contineri, quod 
nap ft veriſhimum. Nunc venio ad illam alteram par- 
J ͤ ĩðù -— . ood 24 08S e 


4 4 ' 
. 1 8114. = ALE EFT Ci 6s . # 
ct 235 P66 ien Faun 14h 65 hH eff its witab ii; 


— + guy — 


0 * | 


-_ 


A Hop man A ot 


* et 


— 


„ WE HE EW 


Av A AÞHM & +» 5 


1 


po 


De Animi Tranquillitate. 269 
tem argumentationis tuæ, Franciſce, ubi dixiſti, me 
certum reddi non poſſe de ſalute æterna: aut me Deo 


) o * 
tage ratum eſſe certo colligere nequire, propterea quos hoc 
adjectione quadam intelligatur, dummodo perſiſtam in 


illa fidei, quæ requiritur. flagrantia: qua de re certus 
eſſe poſſe non videor. Profecto hic cura quædam me 
» | rorquet, verentem ne indoctius aut obſcurius tantæ res 

tractentur, & ne oratio non digna ſilentio & exſpectatio- | 
ne veſtra videatur. Et quia ordinata rerum diſtinctio 

plurimum lucis affert, quinque ſententiis reſponſionem 
i meam abſol vam. Primum hoc vos fugere non debe | 
| non eam hic requiri certitudinem (liceat hac voce uti 
c gquæ eſt in mathematis, ubi ſenſus aut evidens ratio ex- 
dorquet animo aſſenſum: ut quod ignis caleat, aut quod 
-  quz ratione prædita ſunt, ſint capacia diſciplinæ. Mo- 
ralis eſt pra ſens rerum tractat io, cujus res dum proban- 
ia tur, populari & craſſiore quadam rat ione ſunt contentæ. 
e Equidem Byzantium nunquam vidi, accepi tamen & 
i- ſcriptis & fama eſſe principem Thraciæ urbem: verum- 
r: tamen cum homines illi ſint, aut fuerint, ex quibus ita 
ui, eſſe didici, fallere poterant : non tamen propterea dubi- 
n- to, fit necne ea urbs. Nulla 2745: mihi conſtat parie- : 
us tem qui imminet, me vel jam nunc non eſſe oppreſſu- $ 
& rum: attamen ea de re non ſum ſollicitus. Faciunt quo- 
a- que G6gna & exempla fadem, imo & probationes, quas 

TE vec, id eſt, inartificiales vocant. einde hic illud 
ul. Y repetendum eſt: Illos, qui divinum illud fidei donum 1 
e. accipiunt, propter internum illud ſpiritus magiſterium | | 
n- Y minime dubitare. Ipſe enim ſpiritns (at Paulus) teſtimo- 
lo nium reddit ſpiritui noſtro, quod filis Dei ſumus. Finitimum 
108 eſt illud ejuſdem. Scio cui. credidi, & certus ſum, Et forte 
au- eodem referri poteſt manna illud abſconds tum, nomen 
eſt novum in calculo, quod nemo ſeit, niſi qui accipit. Tertio & 
illud, ut equidem arbitror, intelligendum eſt, Omnes i 
quicunque legitime Chriſtiani ſunt, debere certo per. 
od | ſuadere fibi, ſe gratos & eſſe, & perpetuo fore, Deo pa- 
ar- tri, propter eum quem amplectuntur Chriſtum. Nam 
em 1635 | „5 | hæſi- 


98992 1 1494 
4 


2790 Flor. Vol. Dialogus. 


hæſitare, poſtquam legitima præceſſit pœnitentia, & in 
Chriſti fidem ac clientelam te contuleris, eſt divinæ 
diffidere bonitati, & non credere illius gratiam, quæ 
in Chriſto eſt, ſuperare indignitatem tuam, quæ ſimul 
atque Chriſtum amplecteris evaneſcit. Hujus ſententiæ 
Fuit illes cujus ſupra mentionem feci, Roffenſis Antiſtes: 
Hieronymus item Hangeſtus, vir in diſputando acutiſ- 
ſimus, quales multos profert nobiliſſima illa Parifiorum 
academia, illud ipſum pene in ſcriptis reliquit. Hic ego 
non loquor de illo gratiz habitu a caritate diſtincto. 
Nam ejuſmodi aliquid nobis eſſe omnino cognoſci non 
poteſt. Expedire item plurimum, ut illud fiat: hoc eſt, 
ut tibi certo perſuadeas, te perpetuo fore propter Chri- 
ſtum Deo gratum, duabus de cauſſis arbitror. Primum, 
quod hoc non eſt vere gratum eſſe Deo, ab eo ad pun- 
Cum temporis aliquod accepifle beneficium, quod mox 
ſis amiſſurus, unde æterna quædam calamitas conſequa- 
tur. Deinde, quod hac ratione magnopere augeatur amor 
adverſus Deum. Nam nemo unquam magnopere illum 
amabit, de cujus fide ac benevolentia erga fe dubitat; 
vel ſi timer, ne præſens gratia aliquando vertatur in odi- 
um. Quid enim mihi prodeſt Deus, niſi fuerit (ut pie 
certe ille inquit) Deus, Deus meus? Ergo cum amor fa 
grans ſit, qui parit ſolidos virtutum fructus, is ſuaden- 
dus eſt potius, quam timor. Nec eſt quod hic proferas, 
illos principium duntaxat facere a timore, qui docent 
dubitare, an grati ſimus Deo. Omnis timor ſervilis eſt 
haud dubie in eo, qui amari ſe dubitat. Quiſquis ergo 
timorem hunc docet perpetuo, amare, atque adeo for- 
titer & generoſe agerè dedocet. Unde fit, ut mirum non 
fit, ſi neque vulgus, neque Principes Chriſtiani multum 
habeant Chriſtianæ virtutis: & præ perituris rebus 
æternas illas ſpes, virtutiſque decus omne contemnant, 
cum amare Deum (utinam non vere dixerim) nunquam 
didicerint. Profuerit plurimum, ſi religionis magiſtri id 
conſilii, quod Menedemus dedit Chremeti, qui filium 
auſteritate abalienaverat, ſequantur. Quod 2 {1 
$66 164 BY: EEE ES, . 3 . 4 præſtent, 


— 


4-9 00) OV 


. © w& 


. 


onem ſui in Deum, exaugeri poſtulabant. 


De Anim? Tranguillitate. 277 
præſtent, ut ſentiamus illum Wl atrem : ut audeamus illi 
omnia credere: ab illo petere, & poſcere: ne quam aliam ſuæ- 
ramus copiam, Quum mihi dicis, hoc non in fide, hoc 
eſt, in generalibus illis ſcripturis contineri, me nun- 
quam caſurum a fide ; Tibi reſpondebo, diſputationem 
iſtam eſſe paullo curioſiorem: neque illud tibi proponĩ 
ctedendum, quod te prorſus fugiat, quæ fit pectoris met 
fides, cadit tamen in fidem meam: poſſum enim ipſe 
videre, an mihi placeat Chriſtus ; an ex animo diſ- 
pliceat omnis improbitas : quæ ubi adſunt, impium eft 
dubitare, an fis Deo gratus. Et ut certo apud te ſtatuis, 
in omnem vitam amplecti Chriſtum, & omne improbi- 
tatis genus averſari, ita certo perſuadere tibi potes, te 
perpetud Deo gratum fore. Maw deferit hoc genus ſtu- 
dia ille. Valeant itaque qui me a complexu tam falutaris 
perſuaſionis divellere conantur. Utinam mihi indie: 
ſententia hæc creſcat, ſic enim, & non aliter, me legi- 
time Chriſtianum fore credam. Fum exſurgent caritatis 
officia, & contemtus rerum hujus mundi. Falſæ opini- 
ones ſceleratos efficiunt : opinationes languidæ, & imbe- 
cillæ in religionis rebus 4 — ut caveant (ſi tamen 
cavent) a turpiſlimis facinoribus, certe perpetuo torpent, 
neque quicquam proferunt tanti, hoc eſt, Chriſtiani 
nominis profeſſione dignum. Quarto loco animad» 
vertendum eſt illud; ur in diſciplinis, ita & hic cer- 


titudinis (hujus vocis uſum mihi concedi poſtulavi) eſſe 


gradus., In philoſophorum ſcholis major eſt principio- 
rum, quam concluſionum certitudo aut evidentia. No- 
tius eſt hominem eſſe rationalis naturæ, quam felicitatis 
capacem : notius eſt, nullum eſſe ultimum rei indivi- 
duz, quam lineam non fieri punctorum commiſſura. Ita 


in hoc fidei ardore ſunt magna diſcrimina: alius longe 


fuit illa Pauli, alius noſter: omnis tamen etiam infimus, 
& tantulus, quantum eſt granum ſinapis, ſuum affert 
fructum. Hoc Chriſtus ipſe in Evangelio docet, ubi de- 
merſionĩs Petri in fluctus cauſſam in fidei exilitatem con- 
ferebat. Et Apoſtoli item fibi fidem, hoc eſt, —_ 3 

DE. 


1 


37% . . #lor.Yol:Dialogns: - 


DBMETR. Poteſtne iſta fides cum un em 
propoſito aut fine eſſe conjuncta? Et ut familiarius te- 
cum loquar: Si aurum al ienum fraudulenter detines:: {i 
illicitos puellæ amplexus exambio: ſi incommodare 
„ e qui me damno affecit: num propterea 
defino eſſe ex legitimis Chriſtiani s:? 
FL OR Maxime: imo ne homo quidem tunc es: 
nam iſta quæ commemoraſti, fere etiam fiunt vel con- 
tra Ciceronis aut Ariſtotelis officia. Vide ſis tunc qui 
poſſis Chriſto interea placere, qui amicam, hoc eſt, ani - 
mam ac mentem ſibi gratam, vult totam eſſe — 
& ſine omni macula. Hoc tamen hic addo — 
tum, quod quintæ ſententiæ loco fit : ſubducere ſe nobis 


interdum paulliſper ſolere divinum ſpiritum (quod ta- 


. 


men ſemper culpa noſtra contingit) aut certe velut in 


nobis dormitare: unde fit, ut in turpitudines interdum 


etiam inſignes viri delabantur. Sed cum ceciderint, non 
collidentur, quis Dominus (ut ait ſeriptura) ſupponit ma- 
aum ſuam: facile ad ſe redeunt, & 2 rmitatem 
ſuam. Sed ſumma ſollicitudine cavendum eft, ne fre- 
quentia defectionis a Deo nos indies reddat indignio- 
res, qui allevemur. Nunquam poſſumus nimium time- 


re, ne ſimus turpes. Cæterum illud quod tu, Franciſce, 


ex Solomone attuliſti, referendum arbitror ad caſus hu- | 
jus vitz, quod praſenti fortunæ non fit conkdendum, 
£0 quod neſciamus quid ſuperventura pariat dies, Certe abſo- 
Jute accipi vix poteſt. eo quod nemo noſtrum non novit, | 
aut ſaltem noſcere debet, ſe eſſe odio dignum. Ergo, ut 
ad plenam rerum concluſionem tandem aliquando ven- 
tum fir, Fiducia hac, quæ ex Chriſto eſt, freti; jure 
nobis gloriam fil iorum Dei vindicamus. Quod ſi filii ſu- | 
mus tanti Regis, a quo nobis timendum eſt?, Num quic- 
quam eſt in hoc regno, quod ad illius vel nutum non 
contremiſcat? Quid aliud nobis mors ipſa afferre poteſt, 
niſi ut deſerto hoc exilio regni #terni poſſeſſionem atque 
fructum capiamus? Gaude igitur ſerio anima mea, 
E exulta confidenter, ſed interea ſemper ob oculos 4 
: : — 0 


— et ˙ . . EE —˙ 


— de "4 
* r os bo Mee ng he 2 bs r 


2 4 
* 


De Animi Tranqullitats. 277 
ec Gr-tvus Chriſtus, qui unus omnibus illis & mortis & 


* conſcientiarum & inferorum terroribus te liberavit, & 


« certiſlima, propediemque ventura æternæ felicitatis 
< ſpe complevit. Interim cum ills generoſe & lætus per- 
© fer, ſi ærumnoſus {is & abjectus. Franciſce ergo, & 
Demetri, nonne vobis oſtendi facilem parandæ tranquil- 
fot k f ĩ 
FRANC, Viciſti profecto, quanquam ea magna fu? 
it, exſpectationem noftram : & communi: bonorum o- 
mnium auctori gratias agimus, qui iſtam tibi facultatem 
tribuerit, ex qua ad nos non parum ad jumenti veniſſe 
ſentimus, Et ſunt iſta tua (ut Ovidii verſum uſurpem) 
Somnia formoſo candidiora die, 1 | | 
Verum illud dic item, 2 mihi præterliſſe videris, 
Sitne aliqua ratio, qua inſtinctus ille divinus, qui fidem 
iſtam præſtat, certo parari poſſit? Quod quidem non eo 
dico, quod inde velim vindicare.aliquid laudis indu- 
ſtriæ noſtræ, ſed ſolum hoc, ut inde {qui poſſit, ut mi- 
nus indigni nos ſimus, qui afficĩiamur tanto beneficio. 
FL O R Eſt ſane, — ea ipſa de re cogitaveram, ſed 
præcipiti orationis lapſu in alias ſum abreptus cogitatio- 


nes, Et eſt ea duplex, fed quæ tamen con juncta perpe- 


tuo permanere cupiat. Altera eſt, que poſita eſt in pre. 
cibus, quibus aſſidue Deus pulfari amat. Petite, inquit 
Chriſtus, & acripietu. Quicquid petieriti patrem in nomine 
meo, dabit vob. Altera eſt ſacrarum literarum le&io 
aſſidua. Simplex eſt orationis facies, ſed incredibilem 
tum fructum, tum delicias claudit. Nemo enim unquam 
(dicere auſim) fuit, qui animo perficiendi ſeipſum eis 
ſtudiis ſe dediderit, qui non vel ex malo bonus, vel ex 
bono melior ſit effectus. Et ſane in hac rerum nocte, ſi 
libros illos excipias, nihil prorſus eſt in divinis rebus lu- 
cis: quapropter par eſt omnino cos ipſos omni ſtudio 
atque obſervantia, perinde ac theſaurum aliquem in- 
comparabilem, & conſervare, & venerari. Habent (mi- 
hi erede) neſcio quid arcanæ & velut magicæ cujuſdam 


Nn (# 


4 = 


- 
be PR 
- — —— — — — — 
_ = ha. - a =Y G — CY o 


273 Fur Pil. Dialogi. 
{ tamen ita loqui fas eſt) virtutis, in rapiendis in ce: 
um, & Deum verſus, animis. Et ſane mihi animus eſt, 

in iiſdem tabernaculum vitæ collocare. Sed me hiſce de 
rebus prolixius dicere, cum inſtituta brevitas, tum ope- 

D ee exemplum ſedulo efflagitantes pro- 
1 nr, 

FRANC, Quanquam jam adveſperaſcit, adhuc ta- 
men te non dimittemus : niſi illud prius expoſueris: An 
præterito priore illo templo liceat in editiores illas ædes 
ingredi ? Quod {1 datur, cur nos eo per ambages ducere 
voluiſti, & longos anfractus, quo compendio ire licuit ? 

FL OR. Plane licet, prioribus præteritis, hoc eſt, ci- 
tra exactam & curioſam nature indagationem, Chriſtia- 
nz tranquillitatis fructus illos ſuaviſſimos colligere: & 

ne adducor ut credam, feliciores eſſe, quibus hac tran- 

Itione uti contingit. Verum, quia idem & naturæ & re- 

ligionis auctor eſt, & raro aliud natura, aliud 2 
(ut Juvenalis verba paullum immutem) dicit, viſum eſt 
& naturæ afferre præſidia: maxime cum non deſint in- 
flata quædam ingenia, quorum ambitio ſit ipſa ratione 
(qua ſe falſo præſtare credunt) comprimenda. Quampri- 
mum ergo petamus illum religionis portum, & cum 
Paulo ſubeamus illas Chriſtianæ pietatis ædes, quæ unæ 
veram & ſempiternam præſtant tranquillitatem: prio- 
res umbratile quiddam, ac imagines ejuſdem habent, vel 
certe gradus quidam ſunt duntaxat, per quos ab imagi- 
nibus ad res ipſas ſcanditur. Et fortaſſe me clam vultis 
reprehendere, quod prolixius atque intempeſtive ſim 
philoſophatus. Agnoſco culpam. Sed hic duo cogitate : 
tum cam eſſe rerum majeſtatem, ut etiamſi ditiflimus 
& ingenĩi & orationis effem, ſemper aliquid fit deſide- 

randum: tum fortuitam fuiffe orationem, nullo ſumto 

rolixiore ad cogitandum ſpatio. Contenti itaque fitis 

Boe brevi reſponſo, ne opus {it ſermone hoc extremo, 


cum jam vela complicanda funt, novam inſtituere dif- 
putationem. 


DE. 


De Animi Tranquillitate. 275 


DE ME TR. Perfeciſti ſane tu oratione tua, ut utri- 
uſque noſtrum animus fit mirifice exhilaratus. Et con- 
venit plane, ut hæc oborta lætitia in amoenam quan- 
dam erumpat cantionem. Neſcis (video) quid velim, & 
res a gravitate noſtra alienas tibi commemorare appareo. 
Sed ſecus eſt. Vidi aliquando carmen quoddam tuum, 
quod plane ejuſdem mihi viſum eſt cum præſente diſpu- 
tatione argumenti: iſtud ſi attuleris, utrique noſtrum 
ſatis ſuperque factum erit. 

FLOR Tu præ amore non ſatis æquus ſtudiorum 
megrum judex, mihi ſuades, ut inſcitiæ meæ teſtes 
quamplurimos domeſtico quodam præconio colligam. 
Solebam interdum animi laxandi cauſla ad chelyn ver- 
ſus quoſdam Horatianos recitare: ſed cum argumenta 
mihi viſa eſſent leviora, aggreſſus ſum ipſe ad compo- 
nendum in meum ipſius uſum carmen, cujus ſenſus pabu- 
li aliquid animo ſuppeditaret. Compoſui, ſed parum fe- 
liciter : quod præcipue illis videbitur, qui profanarum 
rerum admiratione capti, nullum carmen aptum exiſti- 
mant, ſi deſint Theſpiades, Joves, Veneres, Ledæ, & 
fabuloſa id genus Græcorum commenta. Sed ne Jupiter 
quidem ipſe (ut in proverbio eſt) omnibus placet. Ergo, 
ut mihi tandem per nos abire liceat, afferam carmen 
ipſum, etſi non doctum aut cultum; gerte tamen, quod 
multo potius eſt, pium. FO” 2 


* 


UID vos, o ſuperi boni, 


7 Lum dubio procul 5 
Infelix opifex ipſe mihi ali. 


Fruſtra | querito, qui  ſciens | 


Haurire ex tenebru lucem, 8 in horri dæ 
Morts regno habitans miſer, id 


Vitam, vel Nucl delfcias 5 moror. 


1e ab/ynthia non  debiens, 
. * Uvas nec tribulws : fic mala gendia 
Pits qui ſe Juitur brevs, - 8 
*. Is fructum petit ex arbore non ſua, 


Formarum i ſe decor fugax, 
Auri qui, nitor effulget 1 72 ædi hus 
Alth, ſtemmata refunr, opes ; 
Luxus, delicias, inſuper addito : 


ge luminibus vides, 
Et quicquid manibus :tanzs amabile, 
Cunita hec pulvis & umbra ſunt, 


Et notty brevs hujus-mera . ſonnia, 


Quod jam preteriit, 8 


Eſt ventuꝶa voluptas cito tranſi ies 
Mex ad præteritum venit-: 


Et Fu, quod nibil, eſe, i tam m cupide Peg + 0 


I nunc, I miſer, & levi 
} Vento tende plazas ( quodque alins, niſi 


Nihil eſſe in hac vita requietis, preter id quod 


a ſapientia & pietate 6 


Quid rerum Genium criminor amplius 


Demens, hercule non velit ) _ 

* Umbram, que fugit, amplefere, ſi vales, 

Nolenti quod abittibi, 
d tu linguere debes etiam volens : . 


Et prudens ea quærere, ES 
Nolenti nequeant que tibi præripi, 


Quid prodeſt homini, rogo, 


Lucrum totius orby cum opibus ſus : 


Si poſt hoc breve tempor | _ 
Punctum, ſpes aniinæ nulla reliaa ſit 2 N 
Quanto nunc ſapientius f WT 


Is vitam inſtituit, qui ſtudin pin, 
Et vita innocua ſibi 


' Munit, cum migrat hinc, ad ſuperos viam ? ww ons 
Guſtum ſ interea cups , 1 
Veræ lætiti del bong tempora, PL - 
Liber ſollicito metu ; * 


Camponas modicus voti animum tuum. 


Gyrum ſi ſinis egredi | 
Hunc extra rationis, tibi quos ciet | l 
Aſtus, quos ſtrepitus parit? 

Et vives miſer & turpiter inquies. 


Si plenam requiem voles, W 


En, compendia tam difficilis viz | © IRR 


Dat ſacræ ſtudium crucis, = 


Felix eſt animi quem ſtydium hoc f uvat. ny 


Non hune divitiæ tenen. 
Curæ degeners vulgi, & amor gravis: 
Sed recti decus, & vixi⸗ | 
Que magnzs ſolet ther dare præmia. 


Quas nos appetimus, velut 
: 1 furiis, delicias fugit: 


Sane 


278 
Sane non ſecus ac cruces, | 
Et menth remoras, ſcandere dum volet, 


Que nos prima velut bona | 
. Miramur, penitus ſpernit: & omnia, 
Tanquam ſtercora, negligit 


Vnum quo valeat C RIS TUM adipiſcier, 


WW. Quod vulgus grave judicat, 
Hic perfert alacrs : nec ſolidum putat 
Ullum ( ut cetera ſuppetant ) 


Huic, cui CHRIS T US abeſt, ore gaudium. 
Tantum, CHRIS T E, crucem tuam 
Letus cogitat, in qua ſub imagine 
C Morts, conſpicit abditam 
Et vitam, & ſuperum perpetuum decus, 


Sic ¶ quod non temere ſolet 
Aut multi dare celum ) mel hic ex petra 
Ipſa ſugit, & ampliter | 
Duro ex ſaxo oleum, cum lubet, elioit. 
* Huic ſoli merito datum 
Vite tempus, & evum placide fluit, 
Clauſum peftore qui tenet, 
Cunctorum inſtar & hoc pondus habens, bonum. 
1 Extra ſe quid enim volet 
1 Quidquam, qui pretieſum illud, & omnium 
Per diſpendia quærere —_ 
Quod ſolum deceat, margaritum tenet ? 
Quanti hei mihi fluctibus 
Factantur reliqui, ſæpe quibus ſug 
Ee vota exitium afferunt, 
Et curas redivi vas fine termino? 


Summum ſæpe vocat diem 

Illum, degenern qui gener timor 

E ſt communis, & exitus 
| Ingratas lacrymans increpitat.moras, 


* 


© nine, o utinam fur 
Hic me eotripiat : fic cupiam libeny 

Illo pergere, quo, velim | 
Nolim, perbreve poſt tempus eundum erit, 


Preſens avolat, altera 

Inſtat vita: viam non aliam Pater 
Ducentem huc docuit, niſi | 

Que cari poſita eſt in cruce Filii. 
Qui nunc luminibus queas 

Sicen aſpicere hec impia vulnera, 
Autor quorum es, & e quibus 


* 


Ingrato tibi t. vata fluit ſalus ) +1. 4 
' — 


Tu, qui ſollicitus fugi 
Quod durum eſt, celer in mollia difluens : 


Qua communia premia 
Poſcu fronte, labori ſubiens nihil ? 


Si non tanta potes pati, 
Id ſaltem effice, ne diſſimilem ſui 
Prorſus eernere te queat © 
Ts, quocum pets olim fore particeps, 
Quod Phæbum propius refert 
' Frere lucidius dixerss : & nivs 
Que ſunt alba modo, locum 
Inter candida primum ſibi vindicant. 


Hec vurſus mage dulcia 


Sunt, que mella imitantur redolentia 
Et plus 1114 volucria, 


Que contendere cum auri levibus queant, 
Ergo diſpeream, nift 


Quo CHRIS TO fuers conſimilu mari, 
Hee preſtantior exeas, | 
Is princeps decorys totius eſt typus. 


Perſuaſum quibus eſt ita, 
Cum res difficiles aeriter opprimunt, 


— 


* 


add, 
Ele folemen babent zum, 
uod CHRIST 


Rart ; ſunt genus bog viri, SY 
Excellens aninti quos vi gor eximat 
Ex vulgo: quia pulc chra res . + 
Semper TATE erit, G aifficitss f wal, 


Sed nobis ftalids venit ... - 
In mentem prope nunquam pictatis, & 
Quod fine omnia vanitaæ, | 
Donec mors inepina impulerit . Dy” 


Tum primum ſapere inci pu, 95 
Damnans præteritam vitam, 8. inani. 
Sero gaudia, que qui dem "9 


Toto pectorẽ paullo ante . 
m CHRISTUM pabidus voce: 


Cufus tu, incolumi dum tibi res tuæ 
Florerent, memini ſſe via 


Dignabare, Quid hic ſit merit e 


INuc cum facias metu, © - 

Hunc nunquam ( bonitss ilius eſt es) 
Fruſtra amplecteris: : attamen - 

Id multo ſatius, quo citius fac, 


S; quavs alia ftudes 

Unda extinguere e. fi ws aut via 
Dzverſa requieſcere 

Quæras : una * amn cum oleo perit. 


uM referioi be melius 0 60 1 


* 7 1 


\ * 0 - - s — — * 
„ . 9 22 Fra C4 22 G KM CL... 


4 


