"OUT 


$24 o— oo4 po err re ee rany/ 
In 


4 A HF TL ET FS FHE ME FEE EFEFEFEFIEFEGIETE FE FEE EASE HEE SETFEECETFE FE TEDRITY! IT! 


z j 
WHHIUHHHUHHHTTHNTTTHHONTRHHTHTHOHTTHTTNWHTTTV' , 


t 
GUILIELMI | 
HARVELI | 


EXERC _ IONES 
[= 


Ge neratione 
Animalium. 


_ LoNDINT, 
Aud Octawianu mM Pr Wern JOS). 


LLLTETETG 


TIE 


Wh 


lil 


rel [| 
Ill 


Ii 


Vo 


' EXERCITATIONES 


D E 


GENERATIONE-:-. 
ANIMALIVM. 


Quibus accedunt quzdam 


De Parti : de Membranis ac humoribus 
pteri : &# de Conceptione. 


GE FF OX. -& 


CGVILIELMO HARVEO Ancro, 
in Collegio Medicorum Londinenſium 
Anatomes & Chirurgiz Profeſlore. 


AMSTELODAMI, 
Apud Ludovicum Elzevirium, 
cl3-13c Lt. 


Clariſſimis Ornatiſſimisque 
Virus, 


PRASIDI, & SOCIIS 


Collegu Medicorum Londinenfium, 


GEORGIVS ENT 


\ 


S, ÞP. D. 


425 Vm, nuperis Satur- 
$ nalibus,anxiz parum- 
que tandem profutu- 
g r# ſolicitudinis per- 
: & txſ{us , nubeculam il- 
lam ab animo meo detergere ſata- 
go ; adeo magnum Virum , Colle- 
giique noſtri ſummum decus & 
ornamentum : Haryeum dico, non 
procul, eo tempore, ab Vrbe com- 
morantem : cumque natutz rerum 

A 3 per- 


6 

perſcrutandz intentum reperio , & 
vultu hilari alacrique animo , De- 
mocritt inſtar, cuna inveſtigan- 
tem. Tum ego protinus: ſatin' ſal. 


va omnia ? 
turbarum plena Reſpublica, ego- 
que adhuc ipſcmet in alto mari? Et 
profecto (addidit) nifi ſtudiorum 


ſolamen, rerumque olim a me ob- 


ſervatarum rccordatio animum. 


mihi reficerent ; nihil eſt, cur ultra 
ſupereſle cupiam. Ita fatum, ut vi- 
x5 umbratilis , & a curis publi- 
cis vacatio , quz aliis zgritudinem 


animi afferre ſolet, mihi medicinam - 


attulerit, Ego excipiens ; hujuſce 


rei hanc caufſam reddidero , in- * 
quam; quod, dum alii plerique a- 


lorum cerebro ſapiunt, & a Vete- 
ribus tradita (addito variz diftio- 
nis, novxque methodi mangonio) 
pro ſuis venditant; tu ſemper , de 
naturzarcanis,naturam ipſam con- 
ſulere malueris. Habct autem hoc 
ſtudium, ut minus fallaciz, ita & 

yolu. 


ui poſlint, ait, ubi 


© 


yoluptatem pleniorem: ubi rem u- 
nam indaganti, aliz ſxpe occur- 
runt, quas ne quzſicris quidem. 
Ipſe enim (memini) aliquando mi- 
hi narrabas, nunquam te animalis 


| cujuſpiam difletionem inſtituiſle , 


( inſtituiſti autem ſepiſſime ) quin 
aliquid in eo inexpectatum repere- 
ris, de quo tibi antca nulla cogita- 
tio. Ita eſt, inquit ; placuit mihi 
ſemper | [ego animalium inſpe- 
ctio : indeque non modo levia na- 
turz arcana, ſed ipſius Creatoris 
ſummi imaginem quandam indi- 
piſci nos poſſe , ſum arbitratus. Et 
ut multa olim a doctis Viris re- 
perta fint, crediderim tamen longe 
plura abſcondi adhuc in imperve- 
{tigabilis naturz obſcura nocte: 
miratuſque ſum ſxpenumero , imo 
rifi cos , qui ab Ariſtorele, Galeno , 
aut alio aliquo magno nomine , 0- 
mnia conſummata adeo atque ab- 
ſoluta crederent , ut ne hilum qui- 
dem ſuperaddi poſlit. Natura equi- 

A 4 dem 


'L 
dem ipfa eſt arcanorum ſuorum fi- 
diſſima interpres : quz in uno ge- 
nere , aut preſlius, aut obſcurius 
exhibet ; ea clarius & patentius in 
alio explicuit. Nemo Gas de par- 
ris alicujus uſu five officio reRe 
determinaverit ; qui <jus , in plu- 
ribus animalibus , fabricam , 11- 
tum, annexa vaſa, aliaque acci- 


dentia non viderit , ſecumque dili- 


genter penſitaverit. Priſci illi ſa- 


pientiz conſulti, unius fere Gre- 


ciz finibus, ut regionum , ita quo-= 
que animalium , plantarum , cx- 
terarumque rcerum cognitionem 
terminabant. Nobis vero patet jam 
totus Orbis, & a peregrinantium 
{edulitate, non ſolum loca, habi- 
tus , moreſque Incolarum nobis 
innotuerunt , ſed & quibus ani- 
malibus quzlibet regio gaudeat , 
_=_ mineralia, quas plantas pro- 


ucat , jampridem cognitum ha- - 


bemus. Nulla autem gens tam 
barbara eſt, quz non aut fortui- 
tO), 


9 
to , aut inevitabili quadam neceſſi- 
tate coacta, aliquidin uſum com- 
munem adinvencrit , quod natio- 
nes alias humaniores latuit. Et 
putabimus, nihil prorſus commo- 
di, ab his auxiliis, ſcientiarum la- 
tifundiis accedere ; verum omnem 
plane ſapientiam a primis ſtatim 
ſeculis abſorptam fuiſſe ? Ignavie 
profeco hzc noſtrz, haud natu- 
rz culpa eſt. Accedit etiam aliud 
malum : quod multi ſxpe rerum 
inexperti , ex concepta pridem 0- 
pinionis alicujus veriſtmilitudine , 
de ea poſtmodum, tanquam cer- 
to cognita, audacter pronuntient : 
unde fit, ut non ipſi folum hallu- 
cinentur, ſed & alios quoque im- 
prudentes in errorem deducant. 
Hzxc, '& alia his ſimilia, cum mi- 
ra (ur ſolet ) promptitudine effun- 
derct ; egointerpellans, Quam fis 
ipſemet, inquam , immunis ab hac 
culpa, ſatis intelligunt omnes qui 
te norunt ; atque hinc eſt, quod 

A595 Viri 


T0 
Viri eruditi plurimi , quibus in- 
defeſſum tuum in excolenda Phi- 
loſophia ſtudium exploratum eſt, 
ultcriora tua experimenta avide 
exſpc&tent. Harvens ſubridens, Er- 

one autor is, ait, ut EC portus 
=o (in quo dego) tranquilli- 
tate, me dem iterum in infidum 
mare ? noſti, quantum turbarum 
priſtinz mex lucubrationes con- 
citavcrint. Preſtat ſane interdum, 
domi privatim ſapere ; quam , quz 
multo cum labore comparaveris, 
ca protinus divulgando, tempe- 
ſtates ciere, quz tibi, in poſte- 
rum, otium & quictem adimant. 
Imo vero , reſpondi, virtuti id prz- 
mium ulitatum eſt, ut bene me. 
renti male rependantur _ 
venti autem , qui turbas iſtas de- 
derunt, perinde ut Cxcias, malum 
ipſ1met f1bi accerfiverunt. Simul o- 
ſtendit mihi Exercitationes de Ge- 
neratione animahum , ingenti la- 
bore climatas, atque cgo illico, Ha- 
| beo, 


F 


Ii 
beo , inquam, quod volebam : has 
enim niſ1 publici juris feecris , di- 
cam te & nomini tuo deefle pa= 
riter, & aliorum urtilitati inyide- 
re. nec crit, quod negotium tibi 
ultcrius faceſſat ; quicquid -enim 
eſt a prelo typographico moleſtiz , 
id ego omne in me ſuſcipiam li- 
bens. Gravateille primo ; atque , 
inter alia, Tratatum hunc , omiſ(- 
fa Inſetorum generationis hiſto- 
ria,mancum fore cauſſabatur. Quid 
multa? impetro tandem ; &, con- 
cedo tibi, inquit, fcripta hxc mea 
vcl continuo edendi , vel in po- 
ſterum ſupprimendi liberam po- 


. teſtatem. Actis cam ob rem plu- 


rimis gratiis, valedixi ; abiique, ccu |. 
Iaſon altcr, vellere aureo ditatus. 
Domum autem reverſus, dum (1n- 
gula perluſtro, mirabar equidem, 
tam ingentem theſaurum tandiu 
ron, ns =" : &, dum alii 
apinas , tricaſque , & cramben bis 
(1mo centies) coctam, magno cum 

A 6 faſti- 


— 
mY 


T0 
Viri eruditi plurimi , quibus in- 
defeſlum tuum in excolenda Phi: 
loſophia ſtudium exploratum eſt, 
ultcriora tua experimenta avide 
exſpctent. Harvews ſubridens, Er- 

one autor ſis , ait, ut E portu: 
Fojus (in quo dego) tranquilli- 
tate, me dem iterum in infhdum 
mare ? noſti, quantum turbarum 
priſtinz mex lucubrationes con- 
citaycrint. Przſtat ſane interdum, 
domi privatim ſapere ; quam , quz 
multo cum labore comparaveris, 
ca protinus divulgando, tempe- 
ſtates ciere, quz tibi, in polte- 
rum, otium & quietem adimant, 
Imo vero , reſpondi, virtuti id pre. 
mium ulitatum eſt, ut bene me. 
renti male rependantur gratiz : 
venti autem , qui turbas ifs de- 
derunt, perinde ut Czcias, malum 
ipſ1met f1bi accerſiverunt. Simul o. 
ſtendit mihi Exercitationes de Ge- 


neratione animahum , _ la- 


bore climatas. atque ego illico, Ha- 
| bco, 


”% 


It 
beo, __ , quod volebam : has, 
enim niſ1 publici juris feceris , di- 
cam te & nomini tuo deefle pa= 
riter, & aliorum urilitati invide- 
re. nec erit, quod negotium tibi 
ulterius faceſſat ; quicquid enim 
eſta prelo typographico moleſtiz , 
id ego omne in me ſuſcipiam li- 
bens. Gravateille primo ; atque , 
inter alia, Tratatum hunc , omiſ- 
fa Inſetorum generationis hiſto- 
ria, mancum fore cauſſabatur. Quid 
multa? impetro tandem ; &, con- 
cedo tibi , inquit, fcripta hxc mea 
ycl continuo edendi , vel in po- 
ſterum ſupprimendi liberam po- 
teſtatem. Actis eam ob rem plu- 
rimis gratiis, valedixi ; abitque, ccu 
Jaſon altcr, vellere aureo ditatus. 
Domum autem reverſus, dum ſin- 
gula perluſtro, mirabar cquidem, 
tam ingentem theſaurum tandiu 
ont latuiſle : &, dum alii 
apinas , tricaſque , & cramben bis 
(imo centies) coctam, magno cum 


A 6 faſti- 


12 


faſtidio exhibent; Virum hunc exi-' 
mias ſuas obſervationes tam par- 
vi facere. Enimvero quotieſcun-} 
que nova inventa depromit , haud 


multorum more ſe gerit; nempe, 
tanquam loquatur quercus , aut la- 
Etis gallinacei hauſtulum proprter- 


ca mereatur : ſed quaſi fortuito, 


aut facili negotio in res illas inci- 
difſet ; quas nihilominus data o- 
pera , ſtudioque indefatigabili ri- 
matus eſt. Candoris etiam eximii 
hoc argumentum eſt , quod nul- 
lius autoris nomen laceſlat, ſed 
ſaam ubique pacate proferat ſen- 
tentiam. Dicere enim ſolet , indi- 
cium efle cauſz non bonz , pro 
eadem rixoſe acriterque conten- 


dere : veritatem autem patrono 


non indigere. Cumque facile po- 
tucrit integrum hoc opus de ſuo 
texcre ; maluit tamen (evitandz 


invidiz ergo ) Ariſtorelis & Aqua- 


> A Os 


- 


IL 


bk Ay 


-»* 
EE RIOT en TOE Ie ruin.» » uw mm + WE 


pendents dutum ſequi, tanquam | 
zpſcmet duntaxat ſubtegmen ad- . 


derct. 


{ 
| 
; 
ul 


I 
deret. De eo haud dicam eli 
( ne omni mea laude ſuperiorem 
inos laudare videar :) Vobispre- 
ſertim , quibus yirtus, candor, & 
ingenium illius optime perſpeta 
ſunt. De me ipſo autem hoc ſo- 
lum addam : me in hoc negotio 
obſtetricis duntaxat munus obiil- 
ſe: Nempe fetum hunc , quem- 
admodum videtis , conſummatum 
ac perfetum , zgre vero prodeun- 
tem foras, & forte auramaliquam 
maleficam metuentem, in lucem 
cduxi. Habui ſcilicet preli curam : 
& cum Autor noſter ita pingere 
ſolcat (idque viris doQtis apud nos 
ſolenne dicitur) ut vix quiſquam , 
nift afſuetus , facile legendo fit ; 
ſcdulo operam dedi , ut ne hanc 
ob cauſam multum a Typographo 
peccaretur : quod in libello cjus 
non ita pridem edito , minus cau- 
tum fuiſſe video. Habetis itaque , 
Viri doctiſſimi , ſcriptionis hujus 
cauſam : nempe, ut ſciatis, Har- 


"$2 A 7 yeurs 


_—.. 
-< 


—— ——— 


—— 
v 


-— SHS DADE RRg: po yp w———_—_—— on ne ont ens 


| 


14 


yeum noſtrum Reipublicz litera- 
riz commodo, Veſtrz omnium di- 

nitati , & honori ſuo litaſle. Va- 
Fete » 293 Toxin 


* 2 CmeanNn 


Wo 


A SS 


P R X&- 


” 
/ 
7 
ig 
E 
l 
/ 
[ 


Ii- 


xm 


$a »I* 
Sv As WES 


JEZ Tod multi a me petierunt , a- 
A k liqui etiam efflagitarunt;non 
ly ingratum fore ſpero ( Leffor 
yi candide ! ) fi, qua de Gene- 
ratione animalium ex diſſe- 
Aionibus anatomicis obſervare licuit, ( a- 
liter enim multo , quam ab auttoribus , 
ſive Philoſophy , F- ve Medicis tradita eft, 
rem omnem deprehendi ) exercitationibus 
hiſce, in veritatis ſtudioſorum gratiam , 
G& utilitatem , expoſuero. 

Medici omnes , Galenum ſequuti , ex 
maris (> famine ſeminibus in coitu mi. 
fſtis , ſecundum hujus vel illius predomi- 
nium , farum huic, vel illi ſimilem ; ma- 
remitem , vel feminam procreari docent. 
Et aliquando maris ſemen efficientem cau- 
ſam eſſe , famine autem materia vicem 
ſupplere; nonnunquam , contrarium profi- 
tentur. 

Ariſtoteles autem ( natira diligenti/ſi- 
mus inveſtigator ) affirmat , principia ge- 
nera- 


ws ghom ag er nb T— room wh 


16 FAMWFATCTTO 


nerationis eſſe marem, & faminam:. han, | 


materiam; illum , formam tribucre : & 4 


coituprotinus ex menſtruoſanguine in u- 


tero efformari principium vitale,primam- 
que futuri ſetus particulam ( cor nempe 
in ſanguinets ) aſſerit. 

Verum hac falſa , t temere difta eſſe, 
facile conſtabit ; e&+ wvelutt tenebrarum 
phantaſmata ( adhibita luce anatomica) 
ſubito evaneſcent , nec redargutionem 0- 
peroſam requirent, ubi per autopſiam con- 
traria, eaque rationi conſentanea , ipſe- 
met ( Lettor ! ) proprits oculu certior fa- 
Aus, deprehenderis ; ſimulque intellexeri, 
quam fit intutum , imo vero turpe , citra 
rerum ipſarum examen , ex aliorum com- 
mentariis inſtitui; preſertim, cum tam 
apertus faciliſque Nature liber ſit. 

Qua rgitur , in his mes Exercitationi- 
bus, de animalium generatione traditu- 
rus ſum , ea'publici juris eſſe volui ; non 
modo ut certam inde perſpicuamque Ve« 
ritatem Poſteri diſcernant ; ſed etiam , (5 
quidem pracipue , ut (expoſita, qua ego u- 
ſus fucrim , indagandi methodo ) novam 
ſtudioſis , & ( niſt me fallit awimus ) cer- 
tiorem ſemitam ad ſcientias adipiſcendas 
proponerem. 


 Quamvu, enim iter novum the arduum | 
' 


ft , naturam ſerutando , potins ex rebus 


ipſ6s ; 


PrRAaF ATI 0. 19 
ipſis; quam libros evolvendo , ex Philoſo- 
phorum placitis erudiri ; illud tamen ad 
naturalis Philoſophia arcana apertius, mi- 
nuſque in fraudem ducens agnoſcendum 
eft. 
Nee eft , cur jure quempiam labor de- 
terreat ; ſi modo ſecum animo reputave- 
rit, hoc ipſum , quod vivimus, ab indefa- 
tigabilt cordis noſtri agitatione proficiſcs. 
Neque profetio tam deſertum t ſolita- 
rium hoc iter foret , niſi more ( aut vitio 
potins) ſeculi in quo degimus , plurimi ad 
zgnaviam proclives, mallent cum turba 
errare , quam cum laboris ariſque impen- 
dio privatim ſapere : cum tamen Vveteres 
Philoſophi ( quorum nos etiam laudamus 
induſtriam ) contrarium prorſus iter inſti- 
terint ; atque indefeſſis laboribus aria 
rerum experimenta inquirentes, haud du- 
biam lucem ſtudius noſtris pratulerint. Ad- 
eo ut, quicquid fere hattenus in Philoſo- 
phia eximii compertiq; habemus , id ipſum 
ad nos ab antique Gracia ſedulitate pro- 
fluxerit. Eorum tamen inventis dum Aac- 
quieſcimus , credimuſque ( qua noſtra eſt 
ſecordia ) nihil ulterius reperiri poſſe ; vi- 
wvida ingenit acies langueſcit , t© lampa- 
aa, quam nobis tradiderunt, extinguimus. 
Non omnem certe veritatem & Veteribus 
occupatam eſſe , quilibet fatebitur ; niſe 

ques 


if 
; 

F | 
|: 

: 
218 
! 
4 
b 

y, 
"4 


wn ———— 


— 


| 
| 
| 


18 PRATFAT 10. 
qui multa nuper in Anatomicis ( ut alia 
nunc artes taceam ) ſcits digna inventa 
eſſe ignoraverit, Idque ab iis potiſſumum 
fatum eſt, qui vel ſedulo in rem aliquam 
intenti, in aliam fortuito inciderunt ; vel 
(quod magis landabile) propriis oculis Na- 
ture duttum ſequuti, per anſraFuoſa qui- 
dem , ſed certiſſima veſtigia , ad veritati 
tandem apicem pertigerunt. In tali profe- 
Ho opere, non fatigari ſolum , ſed etiam 


: fatiſcere ſuave eſt : ubi indagandi faſti- 


dium , ipſa intuendi voluptate abundt 
compenſatur. Solemus , rerum novarum 
cupidi, procul in ignotas terras excurrere, 
ut audita ab alits ipſimet propriis oculi 
intweamur ; ubi tamen plerunque 
——-Minuit przſentia famam. 

Pudeat itaque, in hoc Nature campo tam 
ſpacioſo, tam admirabili, promiſſiſque ma- 
jora ſemper perſolvente, aliorum ſcriptis 


credere ; incerta inde problemata cudere; 


6 ſpinoſas , captioſaſque diſputatiunculas 
neftere. Natura ipſa adeunaa eſt ; & ſe 
mita , quam nobis monſtrat , inſiſtendum: 
ita enim dum oculos noſtros conſulimus, 
(+ 4 minimus exorſi ad majora promove 
mus pedem , adintima tandem ipſtus ar- 
cana penetrabimus. 


De 


PREAFAT I 0. 19 


De modo, & ordine acquiren« 
dz cognitionis. 


(a ad ſcientiam quamlibet wia 
unica pateat , qua nempe 4 notiori- 
bus ad minus nota, th & manifeſtis ad ob- 
ſcuriorum notitiam progredimur ; atque 
univerſalia nobis precipue nota ſint ( ab 
univerſalibus enim ad particularia ratio- 
cinando, oritar ſcientia;) ipſa tamen uni- 
wverſalium in intelleftu comprehenſio, 4 
ſingularium in ſenſibus noſtris perceptions 
exſurgit. Vt veriſſumum ſit utrunque Atl- 7. 1, 
ſtotelis pronuntiatum ; tum illud in Phyſt- *: *:3: 
cis; Naturaliter conſtitura eſt via ab us quz 
ſunt nobis notiora & clariora, ad ca quz 
ſunt clariora & notiora natura. Non enim 
eadem ſunt 8& nobis nota , & ſimpliciter: 
quare necefſle eſt hoc modo progredi ; ni- 
mirum , ex lis quz natura quidem ſunt 
ob(ſcuriora , nobis tamen ſunt clariora; ad 
ea quz ſunt notiora & clariora natura. Ea 
vero ſunt nobis primum perſpicua 8& ma- 
nifeſta, quz ſunt magis confuſa. Idcirco 
ab univerſalibus ad ſingularia progredi o- 
portet : rotum enim ſecundum ſenſum no- 
tius eſt ; univerſaleautem eſt torum quid- 
dam. Tiem etiam illud in Analyticis : Sin- p,g, 4, 
gularia nobis notiora, & ſecundum ſenſum 
pri - 


= 


_—_ 


o CGH TT — nm ans. cr 


- 
_ — — = 


— — 


- —_— —— 


— » 


' 
j 
: 
5 
: 

: " 
: 
".. 
Yr 
' 

« 
"1 
| 
if 
f 
D 
| 
| 
, 
i; 


20 PRAFATIO. 

priora exiſtunt, ſiquidem nihil eſt in intel. 
leu, quod non prius fuerit in ſenſu. E 
licet ratiocivatio naturaliter prior & notior 
fit , quzperſyllogiſmuminſtituitur ; nobis 
ramen illa perſpectior eſt, que fit per in- 
ductionem: ideoque facilius definimus fin. 
gularia , quam univerſalia ; later enum ma- 
Sis Xquivocatio in univerſalibus ; quapro- 
pter a {ingularibus ad uniyerſalia tranſeun- 
dum eſt. 

Conveniunt illa, que jam diximus, li 
cet primo intuitu mter ſe pugnare videan- 
thr : quoniam univerſalia primo per ſen 
ſum a ſingularibus hauriuntur ; & eate- 
nus duntaxat nobis notiora ſunt , quate 
nus univerſale eſt totum eh indiſtinitun 
quid; totumque nobis notius eſt, ſecundun 
ſenſum. Licet enim in omni cognitione 4 
ſenſu ordiamur , quia ( ut ibidem Philt 
ſophus ) ſenſubilia ” ibs ſenſut-notiors 
ſunt ; ipſa tamen ſenſatio eſt univerſal, 
Nam ( fi bene animum adverteris ) etſ6 mn 
ſenſorio externo , dum ſentimus , ineſt ſin 
gulare; puta, color citrinus, in oculo: quoi 
inde tamen abſtrattum a ſenſorio intern 
Judicatur & intelligitur , univerſale ef. 
Vnde fit , ut plures eodem tempore , ab e- 
dem objetto , varias ſpecies abſtrahant, 
notiones diverſas concipiant. 9) uemadm- 
aum in pitoribus , eh portis videre eft: 

qui 


Pnan&Ar ATI 0. 21 

qui licet eodem tempore , & loco, cateriſ- 
ue omnibus circumſtantiis convententi- 
us , unum aliquod , idemque objeftum 
intuits fuerint ; id ipſum tamen ſinguli di- 
wverſimode referunt , th deſcribunt : prout 
nempe quiſque ſpecies differentes in phan- 
taſia efformaverit. Ita piftor quilibet,ali- 
cujus vultum delineaturus , etiamſs mil- 
lies id agat , varias ſemper depingit facies; 
eaſque non modo diſcrepantes a ſe invi- 
cem, ſed etiam a primo exemplari : tam 
exiguo tamen diſcrimine , ut ſi ſingulas 
ſeorſum intuearis , eaſdem putes ; collats 
vero , plurimum diſcrepent. Hujus autem 
rei hac cauſa eft: Yuod in ipſa viſione , 
ſroe aitu videndi, ſingulare, clarum , 
diſtinftum erat ; id ipſum mox , remoto 
wviſobili ( clauſis nimirum oculis ) in phan- 
zaſia abſtrattum, wel in memoria reſerva- 
tum, obſcurum g indiſtinttum apparet ; 
neque amplinus ut ſingulare, ſed ut commu: 
ne quiddam, & univerſale apprehenditur. 
Subtilitatem hanc Seneca , ad mentem 
Platonis, werbis diſertiſſimis explicutt. 1- 
dea , inquzt , eſt corum , quz natura fiunt , 
exemplar zxternum. Adjiciam definitiont 
interpretationem, quo tibi res apertior fiat. 
Volo imaginem tuam facere : exemplar 
picturz te habeo, ex quo capit aliquem ha- 
bitum mens , quem operi ſuo imponar, - 
illa 


"ag 


j 


| 
, 
f 
. 
l 
þ 


—— EA EERIros. 


| (A 


—_— 


22 PA MF 4ATTI0 
illa quz we docet & inſtruitfacies , a qu 
petitur imitatio, Idea eſt. Pauciſque inter. 


poſetis ait : Paulo ante pictoris imagine 


tebar : ille , cum reddere Virgilium colo 

ribus vellet, ipſum intuebatur; Idea erat Yir 

gilii facies , futuri operis exemplar : ex ha 
quod artifex trahit , & operi ſuo impoſuit 

69@- eſt. Quid interlit, quzris? Alrerun 

exemplar eſt, alterum forma ab exemplan 

ſumpta, & operi impoſita : alteram artife: 

imitatur , alteram facit. Habet aliquam fa 

ciem ſtatua ; hxc eſt Idos : Haber aliquam 
faciem exemplar ipſum , quod intuens opi- 
fex, ſtatuam figuravit; hac Idea eſt. Eriam: 
num aliam defideras diſtinctionem ? [dot 
in opereeſt ; Idea extra opus : nec tantum 

extra opus eſt , ſed ante opus. Que enin 
prius animadverſa ſunt , atque uſu , ſiu 
conſuetudine firmiter impreſſa manent in 
animo artificis , ea artem ipſam, habitunr 
que effettivum conflitunnt : ſiquidem ar: 
eſt ratio operis, in animo Artificis. Qu 
patto igitur ars nobis advenit;codem omni- 
no cognitio omnis t ſcientia acquiritur : 
nam ut ars circa facienda , ita ſcientia 
circa cognoſcenda , eſt habitus : ut illa ab 
emiatione.exemplarium; ita hc, arerum 
naturalium cognitione procedit. Vtriuſque 
origo eft ſenſus , eh experientia ; cum fieri 
nequeat , ut alterutri ( nift ſpeitatis exem- 
plart- 


At er. 
neu 
-olo 
Viv 


(uit, 


PREAFATI 0. 23 
plaribus ) refte imſit vel ars, welſcientia. 
In utriſque differt id , quod in rebus ſenſi- 
bilibus ſpeculamur ; a ſpettro ipſo, quod in 
phantaſia , vel memoria retinetur. Tllud 
exemplar , Idea, forma informans ; hoc , 
imitamentum, 1dos , ſpecies abſtratta, 11-. 
lud res naturalis , ens reale ; hoc repraſen- 
ztatio , ſwve ſumilitudo , th ens rations. 11- 
lud,circa rem ſingularem verſatur, ipſum- 
que eft ſingulare, & individuwm : hoc , 
wniverſale quid , & commune. 1llud, in 
omni artifice th ſciente , eft ſenſibile , cla- 
rius, Cp perfeftins : hoc, intelligibile &+ 
obſcurius. Quippe certiora nobis , & ma- 
nifeftiora, qua a ſenſu percipiuntur, quam 
ques ab intelletu; ſiqnidem hac ab iu pro- 
veniunt , th illuſtrantur. Denique, ſenſs- 
bilis ſunt per ſe, t$ priora : intelligibilis 
autem, poſteriors, th ab illis orta; cum 
nobis ne ineſſe quidem poſſint, citra illorum 

opem. | 
Quare , ab[que refto ſenſus adminicu- 
lo, crebris obſeruationibus , certague ex- 
perientia adhibito ; de pthanta(matis th ap- 
parentiis mente noſtra comprehenſis , per- 
peram judicabimus. In omni nempe diſci- 
plina , diligens obſervatio requiritur ; & 
ſenſus ipſe ſape conſulendus eſt. Propris , 
inquam , experientia nitendum eft , non a- 
liens ; qua ſine, nemo idonens ullius na- 
turalis 


| 


| 
z 
| 
p: 
; 
j 
1 
7 


DO nl) 4444 


* 


24 PraAFATI1 0. 

turalis diſcipline auditor ; aut de its, qu 
de generatione difturus ſum, aquus Index 
fuerit ; ſiquidem iſta citra experientiam, 
G Anatomicam peritiam , haud meliu 
intellexerit, quam 64cus natus, de colorum 
natura, th diſcrimine ; aut ſurdus, de ſ0 
nis judicaverit. . Quapropter ( cordate Le 
For !) nolo mihi, de Generatione anima- 
lium ſcribenti, quicquam credas : iþſos 0- 
culos tuos mihi teſtes , &+ judices appello, 
Quontam enim ſcientia omnis perfeita , ti 
principiis innititur , qua ex ſenſu comper. 
ris originem ducunt ; ſingulari cura eni- 
rendum , ut per frequentes animalium dif- 


ſettiones, eadem perſpetta th explorata hu. 


beas. Secus fi feceris , opinionem quidem. 
tumidam , th fluttuantem acquires ; ſoli- 
dam autem, certamque ſcientiam non aſſe 
queris. Yuemadmodum iis uſuvenit, qui 
in ſculptis piftiſoe tabulis, longinquas ter- 
ras, atque.urbes, wel corports humani par- 
tes interiores, ſub falſa imagine intuentur. 
Atque hinc fattum , ut luxuriante hoc «- 
Vo , plurimi ſint ſcriptores , &. ſophiſts; 
pauct admodum ſapientes, &+ Philoſophi. 

Atque hac , wvelut in promulſidem, pre- 


 libare placuit; ut intelligas , quibus auxi- 


lits fretus , & quo conſilio duttus, obſerwva- 


g 
c 


| ſtor, 


tiones has meas, + experimenta publici| "m 
Juris fecerim: utque ipſemit , iiſdem weſti- 


gu | 


TR | 
PAEAMPTAT EO, 25 
g:is inſiſtens., non modo inter Ariſtotelem , 


_ fo int, 
ex CO Galcnum aguum judicium feras ; ſed, 
n. relidtis argutiu , & veriſimilibus conje- 
4 furts , ipſamque autrpſiam amplettendo, 
im Ppiurima adhuc alits incognita , &> quidem 


fo praſtantiora , reperias. 


De iiſdem, ad mentem Ariftorels. 


lh, N Vila cognitio nobis innata eſt , ex ſen- 
tentia Ariſtoteits. Neque enim opi- 
nio , nec ars , nec intellectus , nec loquela, 
nec ratio ipſa , & natura , th ortu primo 
li nobus inſunt: ſed omnia hec in eorum cenſu 
p,. habenda, que extrinſecus nobis ſecunduns 
om 7aturam adveniunt , Vt etiam qualitates, 
1; G habitus illi, qui ſpontanei exiſtimantur, 
ſe G in poteſtate noſtra ſiti ſunt; ut virtutes, 
phi &$ vitia , ob que homines vel laudantur , 
a vel vituperantur , (> puniuntur. Acqui- 
renda igitur eſt cujuſiibet rei notitia. Yue- 
nam vero ſint prima hujus cognitions 
principia, noneſt hujus loct determinare. 
uu: Vade autem , + quomodo, ipſa notitea 
bi. nobis adveniat,hic premittere, non inutile 
fore arbitror ;, tum ad perfedtiorem de ge- 
neratione animalium intelligentiam , tum 
_ etiam ad tollendum dubium, quod ex A ie 
lici ſeorelis ſententia quis deduxerit. Hic enim Fane) 
fi. | Aoitrinam omnem, 5 Aianoe- i, 1.to 


* ticam , 


26 PAaAFTAT to, 
ticam , ex antecedente cognitione fiert, af. 
ſerit: Vade videathr ſequt; aut nullam eſſe 
notitiam primam , aut illam nobiſcum na- 
ſei ; quod predittis eſt diſſentaneum. 
16.1.2, Dubium hoc poſtea ab ipſomet Ariſto. _ 
<*?. teleſolvitur; ubi modum, quomodo cogni- 
tio acquiratur , docet. Nam poftquam oa 
gnitionem omnem certam, per ſyllogiſmum, , 
e+ demonſtrationem haberi docuerat ; atÞ , 
que omnem ſyllogiſmum demonſtratruum \, 
ex primis principits , veris , CG neceſſarii ,, 
conſtare , manifeſtum fecerat , tandem. 
quomodo principia nota fiant , & quisk 
notificans habitus , 1nquirit ; ſimul etian 
utrum habitus, cum non 1nfint , 1ngene 
rentur ; an, cum ineſlent , laterent ? No 
a habemus ( 5ngwit ) eos habitus ; accidite | 
nim ut eos qui habent cognitiones exqu , 
{itiores demonſtratione , Jateant. $1 vet 260 
eos accipimus, cum antea non haberemu 
quomodo notum faceremus, & diſcerem 11 ; 
ex non antecedente cggnitione ? Perſ x,. 
cuum igitur eſt, neque hxberi, nec in ign ,, - 
rantibus , ac nullo habitu praditis gig 
poſſe. Quare necelle eſt, facultatem qus quo 
dam habcri, non tamen talem , quz | yg, 
przſtantior ſit, tanquam exquilitior. Vid ,y,, 
rur autem hoc ineſle omnibus animalibv #4 ,, 
habent enim vim congenitam judicd pe;, 


vam , quam appellant ſenſum. Cym yo ſalts 
e0 


Pa Rr AT 10. 27 
- ſcnſus inlit; in aliis animalibus , res ſenſu 
ſſ percepta manet , 1n aliis, non manet, In 
1A- quibus igitur non manet; hxc aut omnino, 
aut corum quznon manent , cognitionem 
fo- non habent, extra m3 ſentire: alia vero 
m- cum ſentiunt, unum quid in anima reti- 
nent, Cumautem multa animalia hujuſ- 
am, modiſinr, jam eſt diſcrimen quoddam ; ad- 
co ut in aliis ratio flat ex hujuſmodi rerum 
um memoria ; inaliis, non fiat. Ex ſenſu igi- 
7 tur fir memoria , quemadmodum dicimus: 
em. ex memoria vero [xpe cjuſdem rei fata , 
fit experientia. ( multzx evim numero me- 
morix , ſunt una experientia. ) At vero ex 
- experientia, ſive ex omni & univerſal quie- 
No ſcente in anima ( nimirum, uno przter 
' multa, quod in omnibus illis inceſt unum 
xÞP &idem ) fit principium artis , & ſcientiz : 
artis, fi pertineat ad generationem; ( viz. a- 
mM» genda, yel efficienda; ) ſcientix, li pertineat 
eM adid quod eft ( viz. cognitionem entis. 
erp Iraque, nec inſunt definitt habitus;nec fiunc 
1% ex aliis habiribus notioribus , ſed ex ſenſu. 
5 Quibus Ariftotelis verbis clard conflat; 
qu# quo ordine cujuſiibet artis , aut ſcientia 
zZ | cognitio acquiratur. Nempe , ex ſenſu per- 
Vid manet ſonftrum : ex permanentia ſenſati, 
libs fe memoria : ex multiplici memoria , ex- 
dic# perientia : ab experientia , ratio univer- 
aus ſalts, definitiones , & maxima, ſive axio- 
ſew B 2 mata 


- 
28 PRMFA TIO, 
mata communia , cognitionis certiſſima 
principta ex. gr. Idem, eidem , ſecundum 
idem, eſſe , & non eſſe, impoſſibile. Omni 
affirmatio , vel negatio, aut vera eſt, aut 
falſa ; e> hujuſmoadt alia. 

Quare,ut ſupra diximus,nulla perfect 
cognitio, qua noſtra appellanda ſit , nobi 
ineſt ; niſt ab experientia & nobis fatta, 
ſenſu noftro, aliquo modo proficiſcatur; vel 
ſaltem ab his examinetur, comproberur, $ 
ſuper cognitionem aliquam in nobis pri- 
exiſtentem firmiſſime exſtructa appareat, 
Auippe ſine memoria,nulla fit expertentia 
que uthilaliud eſt,quam multiplicata me 
moria: ſimiliter , memoria eſſe nequit, ſin 
permanſione ſeuſati : e ſenſatum perma- 
were non poteſt, in quo nunquam fueri 


ah Elegantiſſime iterum , ad eundem ſe 
4/97» po . . . 
1.1. c.1. ſum ſummus Phileſophie Diftator: Omne 


homines natura ſcire deliderant. Signur 
autem eſt, ſenſuum dileQio : inter quos 


_ przcreris, viſum eligimus ; quia hic x: 


maxime nos cognoſcere quicquam faci 
mulraſque differentias manifeſtar. Natu 
iraque animalia ſenſum habentia fiunt: 
ſenſu vero quibuldam corum non innaſc 
tur memoria , quibuſdam autem innaſc 
tur. Er ob hoc, alia prudentia, alia diſc 
plinarum capaciora ſunt, quam illa qu 


mMemorare non pollynt.Prudentia quider 
mh n 


PaAARFTAT HE 0. 29 
abſque co quod difcayt; quacunque ſctli- 
cetauuire fonos non pollunt , ur apes , &(t 
quod anmalium genus {iimile ct. Dtſcunt 
aurem quzcunque una cum memoria hunc 
quoque ſenſum habent. Cztera 1girur p! 1an- 
raliis ac memoriis yivunt ; experientla vero 
parum participant. Humanum autem ge- 
nus arte etiam ac ratiocinationbus. 'Fie 
autem ex memoria , experientia homint- 
bus : mulrz etenim cjuidem ret memortx , 
unius cxperientia vim efficiunt. Quare ex- 
pertentia pene fimile quid ſcicntiz 2c arti 
eſle videtur. Per experieatiam autem ars & 
ſcientia hominibus efficitur. Experientia 6. 
enum ( ut re&te air Polus ) artem efficir , 
1nperitia vero caſum. 

Quibus manifcſte docet,non poſſe quers- 
pigm prudentem , aut ſcientein were dict, 
qui non propria experientia ( ex multiplics 
memoria, frequenti ſenſatione , atque cb- 
ſervations diligenti acquiſita ) rem 'tta 


prorſus ſeſe habere intellexerit. Sine illa c- 


nim , opinamur duntaxat , aut credim1ns: 
ſcientia autem talis,alior:um potins, quam 
noſtra cenſenda eft. Quare mepta prorſees, 
&> erronex eſt, uſitata a hodie weritatis in- 
dngan: is method: : dum plurimi (eduls 
nqu runt , non quid res ſint , ſed guid ab 
aliis dicantur: deduftague ex mngularibus 
premiſes nniverſali concluſcone , factoqre 
B 3 inde 


30 PRAF AT 1 0. 

ende ſepe perperam analogiſmo , veriſimi- 
lia plerunque ad nos, pro vert, tranſmit. 
runt? Hine fatum, ut ſciolt mults , & 
Sophiſte , aliorum inventa expilantes. ea- 
dem paſſim ( ordine ſolummodo , verbiſque 
immutatts, paciſque nullits moment ad- 
Jett) pro ſuis audatter venditent ; Phils- 
ſophiamqus, ( quam certam th perſpicuam 
eſſe oportuit) obſcuram,intricatam,G c0n- 
fuſam reddant. Yui enim Autorum verba 
legentes , rerum ipſarum imagines 'eorum 
verbis comprehenſa) ſenſibus proprits non 
abſtrahunt , hi non veras Ideas , ſed falſa 
Idola , 6» phantaſmata inania mente con- 
cipiunt;unde umbras quaſdam & Chime- 
ras ſibi fingunt : totaque ipſorum theorta, 
ſive contemplatio, (quam tamen ſcienti-1m 
arbitrantur'  vigilantium inſomnia, aut & 
grotantis animi deliria repreſentat. 

In uſt urro ttaque in aurem tibt, ( amice 
Lector !) ut , quacunque a nobis in hiſce 
ae Gcneratione animalium exercitationt- 
bus traltabuntur , ad exattam experientis 
erutinam penſites ; fidemque tus non aliter 
adhibeas , niſi quatenus eadem indubitato 
ſenſuum teſtimonio firmiſſims ſtabiliri de- 
prehenderis. Idem quoque ſuaſit Ariſtote- 


les, qui,cum de apibrs pluſcula egiſſet,tan- | 
m— = dem ait : Generatio apumiitaſe habere vi- 
c. 10, detur, tum ratione , tum ctiam iis que in 


carum 


” we a v win Q©o All. 


«4 Md _— — — 


FE A@T4 YT: 0 31 
earum genere evenire viſuntur.Nontamen 
ſatis athas explorata , que eveniant, habe- 
mus. Quodi quando fatis cognita habe- 
buntur , tunc ſenſui magis erit quam ratio- 


"ni credendum. Rationl etiam fides adhi- 


benda eſt ; {i, quz demonſtrantur , cum 11s 
rebus conveniunt , quz lenſu percipiuntur+, 


De Methodo in cognitione Ge- 
ncrationis adhibenda. 


Vontam tgitur in Generatione anima- 

linm (ut etiam in ceteris rebus omni- 
bus , de quibus aliquid ſcire cutims) in- 
qriſi Ftio ownis a 4 ts petenaa eſt, praſer- 
tim a material , G efficiente ; viſum eft 
mihi , ad animalia perfeita retroſpiciendo, 
(quibus nempe gradibus orta , 4 adulta 
fuerint ) tanquam a meta ad carceres , 


wveſtioia recolligere : ut tandem , cum ulte- 


ris non detur regreſſus , nos ad ipſa prin- 
cipia perveniſſe conſter.ſ# imulque appareat, 
ex qua materia prima , 4 quo efficiente 
principali, c&: quomodo ex tiſdem procedat 
Vis a : tum etiam , quos proceſſus in 
hoc opere natura faciat. Materia enim 
prior, + remotior, auferendo , vel negan- 
do, ( ranguam veſtitu exuta ) magis in- 
clareſcit; th quicquid in generatione privs 
fit , id quaſi materiale principium quod- 

4 aam 


» + + 8” © Enron Gr... - EEE nd EE ES 


OY 


22 FRAFAT 10. 

azm eft poſterioris. Ita, ex. gr. antequam 
homo vir evaderet , erat pur, (quippe ex 
pero in virum crevit : ) antequam puer 
eſſet , fuit infans ; antequam tnfans , em- 
bryo. Arerendum autem porro., quidnam 
in utero matern frerit , antequam ems 
bryo , ſive fetus ofſet : Num tres bulla? ſi 
ve rudis, imdigeſiaque moles ? ſemintmwve 
permiſtorum conceptins , ve! coagulium? ſi- 
ve alind quippiam ? prout ab Antoribus 
ftatutum eſt, 

Semiliter , antequam gallis , vel galli- 
na perficitur , ( perfetium autem animal 
dicitur , quod ſui ſunile generare poteſt ) 
pullus erat ; ante quem pariter , in 0V0, 
embryo fruve fetus cernitur : atque ante 
hunc , Rieronymus Fabricius ab Aqua- 
pendente, capitis, oculorum , 5 ſpine ru- 
aimenta ob{ervavtit. Sed cum ajjertt , ofa 
prius facta eſſe , quam muſculos, cor , je- 
cur, pulmones,omniaque pracordia; & in- 
zertora omnia, prius exterioribus aebere 
exiſtere , conteniit ; rationibus potins i- 
ztitur probabilibus, quam autopſia;eh poſt- 
habito per diſſeftiones, ſenſuum judicio; ad 
ratiunculas e mechanics petitas confiugtt : 
quod Anatomicum egrectum niaime de- 
ent. Hujus enimerat , octlorum $c;:9 fie 
de enarrare, quid in ovo quotidic mula- 


#um deprehenderit, aitequz:1n feins in co- 
Aein 


P-RkATA4A TT 1 0. 33 
dem ferſiceretur. Praſertim cum ipſeimet 
ex profeſſo de Generatione pulli ex ovo þ;- 
ftoriam ſeripſerit ; 1, quid ſingul:s diebus 
ageretur , picturis adumbraverit. Erat , 
inquam , tante diligentia conſeataneun , 
quid in ovo prius, ſimul , aut poſterius fie- 
ret , ipſo ſenſuum teſtimonio nos certiores 
facere : non autem , ad exemplum dom, 
aut n4Vis , de ordine partirim, ep forma- 
t:onis modo , opintonem , frve conjeftiram 
umbratilem proponere. 

Nos tgitur ( ſecundum methodrr a no- 
bus þropoſt tam ) primzumm in ov, deinde in 
al:s quoque 7 verſorum EP zlinm c04+ 
ceptibres , quz: 4 preus , ep quid pojtorines a 
ſummo nature numine, cum Wovid, "tia, 
&+ intelleftu inimitabill , ordtzeque a:11ns- 
rabili conſtituatur, exponemus ; ſimnulque 
tandem , de materia prima ex qua, th ef- 
facrente primo & 99 , deque 0 SENerarionis 
ordine, & 2c0n0Nta, q'18 obſerv vita a 23 
bu fuerint, enarrabimrns: ut inde, ts q4- 
wn pad auf » Cp veretantis anrie 
facultate, ex oper:5::5 inſus; de anting na- 
tura, ex a  fouve organis , eOYINGHE 
funtionibus , aliqma cert: intelligam: ts. 

Non potwuit quiem hot jeeri an 0mbs 
animalibus ; tum , quod aliquorum copia 
non ſuppeteret ; tum etiam , quod quorta- 


aam fubtilitas viſta noſtri aciem effugeret. 
B 5 Stef 


— 


| 
's 
F 


== 


-_ 


OR 


34 FRM A TIO, 

Sufficiet igitur , quod in quibuſdam gene- 
ribus , nobis notioribus , id praſtiterimus; 
ad quorum normam , reliquorum ettam 
animalium primordia reducantur. 

Ea itaque elegimus , qua fidem nobi in 
experiendo magis indubitatam redderent : 
animalia nempe majora , perfedtiora , 
que inpoteſtate noſtra ſita eſſent. In ma- 
Joribus enim , magis conſpicua ; in perfe- 
Aioribus , diſtinita magis; ( in its, que 
in poteſtate noſtra ſunt , (+ nobiſcum ver- 
ſantur, maxime obvia ſunt omnia : ut fa; 
fot , ( quoties libuerit ) eadem introſpicien- 
do , obſervationes noſtras ab incertis ha- 
ſuationibus expedire. Atque hujuſmodi 
ſunt , in oviparorum quidem genere , gal- 
lina , anſer , columba , anas , piſces , cru- 
ftata , teſtacea, mollia , ran, ſerpentes ; 
:nſetta, ut apes , veſpe , papiliones , bom- 
byces: in viviparorum autem cenſu, oves, 
capra , canes, feles , jumenta biſulca ; &, 
pre cateris , animalium omnium perfettiſ- 
femus , homo ipſe. 

Hts perſpedtis , & cognitis, naturam 4a- 
nime vegetative abſtruſam contemplari ; 
> in omnibus animalibus , generationis 
modum, ordinem , atque cauſas intelligere 
bicebit: quia catera animalia omnia, cum 
Jam dit, aut eorum nonnulls , in eadem 
ſpecie , aut genere conveninnt ; th eodem 

gere- 


PrnaAr? ATI 0. 25 
generationis modo procreantur , vel ſaltem 
ad illa per analogiam referri poſſunt : Na- 
tura enim divina , ch perfetta, m iſdem 
rebus ſemper ſubi conſona eſt. Et ſicut opera 
ejus vel conveniunt,vel diſcrepant, (nem- 
pe aut genere , aut ſpecie, aut proportione 
aliqua) ita (> operatio ejuſdem , (genera- 
tio ſeil. ſive fabricatio) in its, vel eadem, 
wel diverſa eſt. ui novum hoc, atque 
inuſttatum iter ingreditur , (ex ingents 
nature volumine , per diſſettiones anatc- 
micas , ac expertmenta , veritatem imnqut- 
rit ; ei tanta obſervatorum copia, tamque 
peregrina facie ſeſe offert ; ut a ſe inventa, 
6 obſervata explicare aliis ac deſcribere 
aifficilius poſſit , quam ipſumet eadem in- 
wvenire laborioſum fuerat : adeo multa 0c- 
currunt, que nomina deſtderant; tantaque 
eſt rerum faccunditas,e verborum egeſt as. 
Quod ſr per metaphoras ea explicare, th 
antiquis atque uſitatis vocabulis , conce- 
pris ſuos de nuper repertis exprimeret ; ea 
lettor haud melius, quam anigmata , in- 
telligeret; remque ipſam,haud viſam, neu- 
tiquam aſſequeretur. Novis autem, fictiſ- 
que appellationibus ulus, ſententis ſus non 
tam facem adhibere , quam nubem ofſun- 
dere videretur. Scilicet, ignotum,per 1gno- 
1114 exponeret : majoremque operam leftor 
verborum interpretationi , quam rerum 

3 ipſa- 


"@ 


26 PAARAFTAT 10. 
ipſarum intellefui impenderet.Ideoque re 
rum inexpertis , Ariſtoteles multes in lock 
obſcurus creditur: ( fortaſſis 0b hanc cau- 
ſam , Fabricius ab Aquapendente fabricam 
pulli in ovo pitturis potires oſtendere, quam 
verbs explicare maluit. = 

Quare, Lettor bencvole , ne agre feras, 
ſe in exornanaa ovi hiſtoria, & generativ- 
nis pulli deſcriptione, nova methodo , 
werbis aliquando inſolitts uſus fuertm: ne- 
Ve exiſtimes, me wana oloriole ſtudto po 
ti1s ir:noteſcere, nam Vers, eh ex rerium 
natura depromptis ob ſeruationibes , pro- 
deſſe , maluiſſe. 1d ne fieret, aliorum, qui 
#72 hoc negstio mihi facem pratulerunt, in- 
ſiſto veſtigits ; eorumque ( quoad licuit) u- 
tor verbs. Pre caterts autem, Ariſtotelem 
ex antiquis ; ex recentioribus vero Hier 
nymum Fabricium ab Aquapendente, /e- 
qzor ; illum , tanquam Ducem ; hunc , ut 
Pramonſtratorem. Quemadmodum enim 
qui novas terras,  peregrina litora pri 
mi repertunt, nova illis nomina imponunt, 
que apud poſteros manere ſolent; ita quoq; 
#nventoribus rerum , primiſque ſcriptori- 
bus, reous ab iis repertis impoſitio nomi- 
nuns bono jure debetur. Andioque hic Ga 
lenum moneatem , modo de rebus conſtet, 
de verbis nou cle litigandum, 


DE 


Ti, 


GENERATIONE. 


Ab ovo gallinaceo cur ducatur 
exordium. 


EXERCITATIO I. 


leronymus Fabricius ab Aqua= 
= enekins (quem mihi ut dix1, 
p premonſtratorem conſtitui)ini- 
-/ no libri ſin de Formatione out 
9 CO pulli , haec habet : Intentio 

noſtra eſt, de omni formatione 


ferns agere; mitioab ea, que ab ove procedit, 


d:jumpro. Her enim omnem aliam traftatio- 
nem precedere debet : tum quia ex hac Ariſto- 
relis opintonis intelligentia non difficulter elici- 
tr, & haberur; tum quia trattatio formatio- 
1:s fetus ex ovo ampliſeima eſt ; & altera lon- 
ge 'atior, &> difficibior. 

Nos autem ab ovi hiſtoria exordiendum 
duximus, tum ob prxdictas cauſſas ; tum et- 
zam , quia inde certiora dogmata mutuamur, 
quz (utpote notiora nob1s)quorumlibet an1- 
maluum generation:s contemplation lucem 
afferant , Qva cnim cum paryo conſtenr, 

B 7 ONN1- 


/ 


_— ——————— —_—_ Wi 


; 
Ph 
; 
| 


— 
- a 


- — 


Ariſt. 
d- ven. 
an.l.1. 
E.JS. 


33 De GENERAT. ANIMAL. 
omnique tempore, & loco in prom _u {int; 
facile ex 1s obſervatu eſt , quznam int clara 
& «iſtina generations primordia; quos in 
formatione progreſſus natura faciat; & quam 
admirabili providentia omnia un hoc opere 
guberner. 

Pergit Fabricius : Ampliſsimam nurem eſe 
formationis ſetus ex ovis contemplationem , ex 
eo patet , quod maxima animalium pars ex tis 
gignitur. Nam ut mſefla ferme onmia , Or in 
perfefliora omittam animalia,que ex ovo fier, 
Jenſui apparet ; ex perfefioribus quoque ma- 
xima pars ex ovisgignitur. Ad hunc cenſum 
refert pennata omnia ; piſces quoque ( preter 

ſola cetacea) omnes ; item cruſtacea, teſtacen, 

&- mollia omnia ; ex terreſtribus , reptilia, mul- 

ripedia, & ſerpentia omnia ; atque , inter qua- 
rupedin, omne lacertorum genus. 

Nos autem afferimus,(ut ex dicendis con- 
ſtabit) omn1ia omnino animalia , etiam vivi- 
pra, atque hominem adeo ipſum ex ovo 
progign1 ; primoſque eorum conceptus , E 

uibus foetus fiunt, ova quzdam efle ; ut & 
{emina plantarum omnuwum. Ideoque non 
ineptc ab Empedocle dicitur, Oviparum ge- 
nus arboreum. Habet itaque hiſtoria ovi fu- 
orem contemplationem ; quod ex ca gene- 
rationis cujushbet modus eluceſcar. 
uare 5 « eo primum dicemus, ubi, unde, 
& quomodo oriatur. Deinde, quo pacto , & 
ordine, quibuſque gradibus, foetus, five pul- 
lus in ovo, & ex ullo formetur, & perficiatur, 
diſpicicmus. 

Itcrum Fabricius : Animalium fetus , alius 
ex 0V0, alius ex ſemine , alius ex putri Benin ; 

unae 


ExeRcITATIO IT. 39 
mide alia ovipara, alia vivipara, alia ex putri, 
ſeu ſporite nature naſcentia , avropuere Grece 
dicuntur. : 

Mihi vero hzc divifio minus placet ; cum 
omnia animaha dici poſſint quodam modo 
ex ovo ; & quodam modo ex ſemine ori ; 
& a partn potius,quam a prima origine, OVI- 
para,vivipara, five vermipara dicantur ; quo- 
niam vel oyum, vel vermem, vel vivum ani- 
mal pariunt. Item ſponre naſcentia dicun- 
tur ; non quod ex putredine oriunda fint ; 
ſed quod caiu , naturz {ponte , & z#quivoca 
(ut aunt) generatione, a parentibus ſu difſi-: 
"ibm proveniant Quippe alia etiam an1- 
malia, oyum , aut vermem , tanquam conce- 
prum ſuum & ſemen pariunt ; ex quo _ 
foris expoſito,fatum producunt: unde ov:- 
para, aut vermipara appellantur. Vivipara 
autem dicuntur,quia conceptum, five ſemen 
tandiu intra ſe retinent & foyent, donec fae- 
tus inde vivus,& formatus in lucem prodcat. 


De generations loco. 


ExXERCITATIoO II. 

Atura (inquit Fabricius) inprimis de 
N loco fuit ſolicita ; quem aut in animali, 

aut extra animal conſtituit : atque in 
animali, uterum eſſe voluit ; extra vero,ovum : 
in utero quidem, ex ſemine, &- ſanguine ; in ovo 
vero, ex its, quiin ipſo conſiſtunt , fetus genera- 
tionem molita eſt. 

Quzcunque enim ex ſemine yecre dicto 
procreantur, ea vel in codem loco & oriun- 
tur , & perficiuntur ; vel in diverlis. 77- 

vipard 


: 


=> 


- 5-8 Crete ongys Oc a. wc 


TD 
' 


45> DE GeneraAT. ANIMAL. 
_ omnia, in ipſo utcro incunabula ſi ,. 
habent, & complementum : Ovipara autcm, diſc 
ut intra parentem prima ducunt exordia, &8 
ovum ftunt ; ita extra cam, in foetum perf} P'2 
cuuntur. Et in horum numero, alia ovun Ec" 
eouſque intra ſe {ervant, donec maturum & Nc 
perfeaum fuent ; ut genus pennatorum, &E? 
quadrupedum oviparorum , ac {erpentum ®c 
Alia vero ſemen adhuc imperfe&tum & im. T0! 
meturum excludunt ; incrementum & per. PP 
f:ctionem, five maturitatem, foris acquility 
rum.: ut plurima genera pi{ctum, ran#, item 
mollia, cruſtata, teſtacea , & cochlex : que 
rum ova primum expoſlita , ſunt veluti or- 
gines duntaxat , inceptiones , & vitelli ; qu 
poſtca albumina fib1 ipſis circumcarca un 
dunnt, tandemquealimentum 11b1attrahen- 
tes, CONcoquentes , & apponentes, in perfe- 
Etum ſemen, atque ovum evyaduat. Tal: 
quoque ſunt ram Rrning ( vermes a 44 
Arifhorele dicta)qurz initio imperfecte edit, * 
fib1 vi<tum querunt , indeque nutriuntur& 
augentur, dc cruca in aurcham ; de ovo un 
pn in perfectum ovum, & ſemen. Gal 
ina autem , & reliqua omnia ovipara, perke- 
&um ovura oe ; unde, extra utcrum, 
feetum generant. Ideoque Aquzpendens due 7 
generationis loca conftitun ; unum inter, 2 
num , nempe uterum ; alterum externum, _- - 
quem ovum dicit. Sed mchore yure , (mz 4 
quidem ſententia) nidum;ſive repoſitorium, 
externum locum appellaſſet : in quo 1cthicet 4 . 
excluſum ſemen ovctur , maturatur , & 1n a 
fxtum perficitur. Ab hujus enim loci diffe- par. 
rentia , 0V/PGro7um gencratio age" 8 
;LLCIh 


Teri 
Tun 
loce 


afy:  Extrcitatlio I. 41 
item 0iſcriminatur. Er profecto res admuratione 
1, &dignaeſt, animalcula 1lla Jocum hunc tanta 
ork providentia eligere , cundemque arte & 1n- 
vun £0310 haud imitabili fingere, fabricare , mu- 
im & Pre, & abſcondere ; adeo , ut inefſe us divi- 
a, &NXaure particulam , (quod Poeta de apibus 
tum #9erun) confiteri neceſle fit; &1ndoctam eos 
c im. Tum artem,, atque ſapientiam , mirar1 nobis 
per. POtus, quam atſequu concedatur. 


111ty- ; : : 

itn De uteri Galline parte ſuperiore, 
que ſive ovario. 

ON 

; Qu E xtnciTtTarto TIT. 

1 Us IIS $2 FRO 
hs Terus gallinz a Fabricio dividitur in 
Xe ſteperiovem & inferiorem: Superiorem, 
al: Ovarium nominat. 


, Locus ovarii poſitus eſt ſtatim infrazecur 
dir, 2d ſpinam , ſupra arteriam magnam deſcen- 
1-& Gentem, ' Quo enim loco, in _—_— ani- 
.  MaltOus fanguinels, arteria celiaca Meſen- 
| Fer: ngreditur, ad exortum nempe vena- 
of, TUM emulgentinm, vel paulo inferius ; & quo 
1m, 10co cxteris animalibus ſanguineis & vivi- 
Jy P2ris valorum praparantium, ad teſticulos 
an tendentium , exortus eſt ; & ub1 gallus {u0s 
um, 1e/ticulos gerit, 1bi ctiam galline ovarium rc- 
1. Pcritur. Quxedam enim animalia teſticulos 
: tors , alta tus ad Jumbos gerunt ; med12 
ie qual! ab Or preparantium intcrcaped:- 
| in BC Galls vero ad plum corundem exor- 
&.. £m , tuos haber : quati 1p:ius genitura prX- 
© Pnonenulla indigercr. 


wn X Mr : 
Che Avriſloteles diet , ad ſeptum ſon 


| 
| 
; 
\ 
| 


Sib My > 
ow 


T:.an. 
1,6. c.2. 


42 DE GeNERAT- ANIMAL. 
ovim inchoari. Nos autem , inquit Fabriaqy 
m reſpirationis traflatu , negavvimus pemah 
ſeptum obtinere. Solvitur duvium, pany id 
pro prorſus non deſtitui ; quia membranamiy 
bent tenuem loco ſepti poſcram, quam (pt as op 
aun, & ſeptum appellavit : a n0n habemſpe 
prium, quod muſculus fit , & ad reſpiratimmgd 
conſerat ; ut alia animalia. Ariſtoteles amq\ 
muſculum non agnovit. 3 
Ita eodem halitu, culpam , quam ſumn as 
Philoſopho afflaverat , diffat : ipſemet ve ni 
erroris haud immunis. Quippe certume gr 
Ariſtotelem muſculos agnoviſle ; (ut alhm 
nobis obſeryatum , & demonſtratum eſt) xw 
membranas 1n avibus , (non modo tranſwcy 
ſim poſttas ad cinttum corporis , ſed &flo! 
cundum ventris longitudinem protecnk cl 
vicem diaphrazmatis ſubire , & ad reipt du 
tionem conferre; ut alibi in exercitationþ eo 
de re{piratione animalium Juculenter prope 
vimus. Et, ut alia nunc taceam, avis, precin 
teris animalibus , non modo facillime reþ br 
rat, ſed vocem etiam in cantu diverſima br: 
modulatur : cum tamen ejuls pre/mones\s g7) 
nbus & coſtis adeo afhxi tint , ut par cc 
admodum dilatari , aſſurgere , & contn-tu 
poſiinr. | for 
1in etiam (quod tamen a nemine ha, /#3 
nus obleryatum mennni ) earum b6ron cu 
ſive aſperz arteriz fines in abdomen perf ali 
rantur , acremque inſpiratum intra cavits qu 
Mlarum membranarum recondunt.Quemyg&X 
modum piſces,& ſerpentes inira amplas vs £1 
cas in abdomine politas, eumdem attrahw, C% 
& relervant;coque facilius natare exiſtims 
[1 


W- ExXERCITATIO TIT. . 43 
abricatar : & ut rane,, ac buſones, cum wſtate ve- 
 pemahementius reſpirant , aeris plus ſolito in ve- 
ma taficulas numeroſiſſimas abſorbent , (unde ea- 
namixam tam ingens tumor) quocundem poſtea 
#3 coaxatione liberaliter exſpirent : Ita in 
aben)pennatis, pulmones potius rranſitus , & via 
rationad reſpirationem videntur, quam huyjus adz- 
£5 amtgquatum organum . Quod ti a Fabricio ob- 
| nas: «5 non negaſſet , membranas 1]- 
ſumths (faltem cum muſculorum ventris admu- 
act 7 niculo ) reſpirationi inſervire , & diaphra- 
tume gmaris officlum preſtare : cum hoc non ſine 
t al} muſculorum ventris admuniculoginſtrumen- 
n eſt) tum re{piratorium fit; aludque c1 munus 1n- 
ranſr-cumbar in 11s , quibus carnolum five muſcu- 
ed &floſum contigit. Nimirum , ut ventriculum 
otcnk Cibo turgidum , & inteſtina fecibus flaruque 
reſpr diſtenta deprimat ; ne cor, & pulmones ab 
tiont eorum ingrefli pattantur as , VItxque 
r pro-penetralia opprimantur. Cuyus pericul cum 
precin avibus nullus fit metus , ſeptum mem- 
ner brancum 11s donatum eſt, reſpirationts uſt- 
rfima bus valde accommodum: 1deoque diaphra- 
mesls gina habere mento dicuntur. Quinetiam li- 
; pare ct aves diuphragmate penitus deſtitueren- 
-ontn-tur , non propterca tamen reprehendendus 
foret Ariſtoteles, dum ova ad ſeprumtranſuer- 
e ha& /um inchoari {cribit : quippe hoc nomine lo- 
pron cum duntaxat defignat , ubi diaphragma in 
1 pert aliis animalibus reperiri ſolet. Quemadmo- 
-avitz dum nos etiam dicimus , ovarium efle ad 
uemgxortum vaſorum ſpermaticorum preparan- 
las ve trum ; licet gallina valis his preparantibus 
-rahw, Carcat. | 
ſtim: Perforatio pulmonum, a me inventa(cu- 
(i Jus 


* +: wt a a> EI aero PRO 


4 Bo v2 $5 Say wo 


Fj 
Wilt 
| 
[# 
' 
| 


T:7.an. 
1,6. c.2. 


42 De GEeNERAT. ANIMAL. 
ovum inchoari. Nos autem , iquit Fabriggyr : 
1 reſpirationis tratlatu , negavimus pemipern 
Jeptum obtinere. Solvitur dubium, pemaugeul 
pro prorſus non deſtitui ; quia membranamygym 
bent tenuem loco ſepti poſtram, quam _ c 
aun , & ſeptum appellavit : ſea non havemgenn 
ptuem , quod muſculus fit, & ad reſpiratingd re 
coſerat ; ut alia animalia. Ariſtoteles amguat 
muſculum non agnovit. "Jen 
Ita eodem halitu, culpam , quam ſumtas ( 
Philoſopho afflayerat , diffat : 1pſemet wmnicu 
erroris haud immunis. Quippe certumgma 
Ariſtotelem muſculos agnoviſle ; ( ut allmuſ 
nobis obſeryatum , & demonſtratum eſt 'ztum 
membranas in avibus , (non modo tranſngum 
ſim poſttas ad cinctuimn corpons , ſed &dofu; 
cundum ventris longitudinem protcnigibo 
vicem diaphrazmatis ſubire , & ad reſprgiſte 
tionem conferre; ut alibi in exercitationteoru 
de reſpiratione animalum Juculenter pmipenc 
yimus. Et, ut alta nunc taceam, av:s,precin 4 
teris animalibus , non modo facillime rþran 
rat, ſed vocem etiam in cantu diverſiny bus 
modulatur : cum tamen ejuls pre[mones ga 
nbus & coſftis adeo affixi fint , ut pan Cct : 
admodum dilatari , aſſurgere , & contnpur', 
poſſinr. foret 
vin etiam (quod tamen 2 nemine has ſu! 
nus obſeryatum mennni ) earum bron cum 
ſive aſperz arteriz fines in abdomen per 2111s 
rantur , acremque inſpiratum intra cavits Aum 
larum membranarum recondunt.QuenuX0r 
modum piſces,& ſerpentcs inira amplas rx t1un 
cas in abdomine politas, cumdem attrahuCare 
& reſervant;coque facilius natare exiſtins Þ 
tt 


Ke ExERCITATIO TIT. . 43 
gar : & ut rane, ac bufones , cum ſtate ve- 
pembh ementius reſpirant , aeris plus ſolito in ve- 
2a culiss numeroſiſimas abſorbent , (unde ea- 
zaMgam tam ingens tumor) quocundem poſtea 
';/7.q4n coaxatione hberaliter exſpirent : Ita in 
emgennatis, pulmones potius rranſitus , & via 
itingd reſpirationem videntur,quam hujus adz- 
5 aguatuin organum . nod R a Fabvicio ob- 
"Rr fer, non negaſſet , membranas 1]- 
umas (faltem cum muſculorum ventris admi- 
et kniculo ) reſpiration inſervire , & diaphra- 
um:;gmatis officlum preſtare : cum hoc non ſine 
 aldmuſculorum ventris adminiculo,ginſtrumen- 
eſt/qum re{piratorium fit; aludque ei munus in- 
anſigumbar in 11s , quibus carnotum five muſcu- 
d&Joſum contigit. Nimirum , ut ventriculum 
tcnigibo turgidum , & 1nteſtina fecibus flaruque 
-eſprgiſtenta deprimat ; ne cor, & pulmones ab 
onteorum ingreflu patiantur as , vitxeque 
prapenetralia opprimantur. Cuyus pericul cum 
ren avibus nullus fit metus , ſeptum mem- 
erdþrancum its donatum eſt, reſpirationis uſt- 
iny bus valde accommodum: ideoque diaphra- 
el ga habere mento dicuntur. Quinetiam 11- 
pan Cct aves dtuphragmate penitus deſtitueren- 
Mnwpur', non propterca tamen reprehendendus 
foret Ariſtoreles, dum ova ad ſeptumtranſuer- 
hab ſum inchoari ſcribit : quippe hoc nomine lo- 
ont cam duntaxat defignat, ubi diaphragma in 
per a115 animalibus reperiri ſolet. Quemadmo- 
vis Aum nos etiam dicimus , evarinm efle ad 
enxortum vaſorum ſpermaticorum preparan- 
srtium ; licet gallina valis his preparantibus 

zhu Careat. 
ims Perforatio pulmonum, a me inventa(cu- 
tc Jus 


| 
| 


©— 46.4 


Hift.an. 
{.G. c.2, 


44 Dr GrenrnarTt. ANIMAL. f ; 
jus modo memint) haud ob{cura,& cocaty,7,,, 
ied, in pernatis prefertim , patula adn, , 
dum ; adco ut in Srrurhiocamelo meatus p;9 0, 
r1mos repercrim , qui digitorum meon\,,,,y, 
apices facile exciperent. In galls Indico, yy. , 
gallinaceoipſo, omnibuſque fere penne gy, 
1mmiſlo in trach.emm ſtyio, traniitus ep p11 
mombus 1n cavitates abdomins apeno; gy, 
patentes invenias. Aer in eorum pulmo:*,,, 
follum opera inſpiratus, non fine 1umperv p, p; 
inferiora pertranttr. OR com 
Imo vero dubitare liceat, an non 1n hor” ,,... 
ne etiam, dum vivit, acr per dictos mex /.; 
in thoracis cavitatem penetret. Quome ® | 
enim alter, empyicorum pus , & pleuriti 41] 
rum extravenatus fangs, illac effluant! 
vulneribus pectoris (1llzfis ctiam pulmg qy 
bus ) acer per vulnus foras erumpat ? a gcj 
uores mn _cavitatem pectoris inject , « ten 
{puto reddantur ? Verum hac de re alib,, gr 
Exercitationibus noſtris , de reſpiratio gy 
cauſſis, organis , & uſu , planc, pleneque. ;q 
Cum eſt. | 
Redeo ad Ovarium, & ſuperiorem uw qu 
gallinz partem ; in qua ovorum rudume: Pa 
inchoantur ; quz initio ({ecundum Ar ha 
minutaſunt, & candida ; adaucta poſtca,. ly; 
tea, & flava conipiciuntur, ur 
Vterus Fabrici \uperior, reveranullust gz 
nift poſtquam gallina concepit , & ovo! ef 
primordia in {c habet ; qure merito cons lo 
riem papularum dixeris, 7 nana rectifir' -q1 
alt : Superior matrix nil alind eſt, w_ inf. 
propemodum witellorummrultitudo, que ms fr 
Teluri acervo conzlobata conſpicitur , rotu: 


% 
w 


ExzRCIiTaATio ITT. 45 
; feure , On cujuſvis magnitudmis , in qua 4mi- 
City imo ad maximum ea intercedit differentia , 
adn qe eſt a grano ſmapis ad fruffum fere nucis 
SP auglandis, aut meſpili. Hee vitellorum multi- 
WOnyudo ſoil guaſt racematim appoſita , colletta, 
1, &> conjuntta eſt : ob quam cauſſam ego perpe- 
ent go vitellarium , aut porits vitellorum racc- 
SCP. mum appellabo ; quia uvarumracemo quam 
ns fmillima eſt. Quod &r Ariſt. de mollibus dixit, Degen. 
lmo:",.op ait : redaunturque ova eorum glutino co- 9"; 3» 
PW perentia ad ſpeciemuve, Erenim ſicutiinra- ©" 
cemo, wee, ſeu acini ſunt tum majores, tum mi- 
| hor” mores, tm minimi, finguli ſuo pedivlo appenſs: 
nex fic in propoſito witellorum racemo videre eft. 
om Atvero in piſcibus, ranis, cruſtatis, & co- 
it chleis res aliter ie habet. Hec enim ova 
nt: guidem omni magnitudinis 1n fc conti- 
nent ; quz foras emilly, ſimul augentur, per- 
UW. ficiuntur, & foetus excludunt. In galline au- 
2 © tem ovario, rehquorumque _—_— fere 
ib, Gmnium , varia admodum vitellorum incre- 
a menta cernuntur,a quantitate propemodum 
J«& 1nviſibiliad conſummarami magnitudinem : 
Iicct ova gallinarum(non aliter,quam eorum, 
nt: qua ova tua omni fimul & concipiunt , & 
IMC parmunt) in codem nido fartus ſuos ab incu- 
Ar bationis fotu fere ſimul excludant. In co- 
ca,. lumbino tamen genere (quz bina ſolum ova 
uno nido reponunt , & 1ncubant) obſeryav1, 
lus omnia ova in ovario congeſta, uniuſmodi 
v0 efle magnitudinis , prxeter bina illa cztcris 
"0077 longe myora, &jam 2d deſcenſum in fecun- 
2: dum uterum parata. Vt in his numeroſi foe- 
/'®. tus proveniant, non partus multitudine , ſed 
-mMs frequentia; fingulis nempe menſibus. _ 
M18 £cr 


fi 
\ 
w 


46 De GeEntRAT. ANIMAL. 
liter in piſcibus cartilagincis ; ut raja,paſtag+yy; 
ca, canicula, &c. bina duntaxat ova finfapor 
maturantur , & utrinque a dextro & ſin. In 
cornu deſcendentia, in utero inferiorefprole 
ventur, excluduntque fetus vitales, (ut wpatu 
paris contingit : ) 1n ovario tamen infintger c 
pene ovorum numerus , diverſarumquenyalc: 
grutudinum reperitur; in raja ſupra centrnull: 
nwneravi. enin 
Cztrerorum autem oviparorum ova, foruter 
yel perficiuntur,ut piſcium; vel concoque nun 
tur, ut cochlearum , cruſtatorum , & aran: gnal 
rum. Et cochlez quidem ſua ova reponr yiatu 
in ſpuma; cruſtata (ut ſquillz, gammarig fnim 
ci )pinmis adherentia circumfecrunt ; ara mus 
vero, tanquam 1n ſportula ex tela ſua co cinC 
ſtructa, ſecum geſtat , & fovet.. Scarabe riwz 
ova ſua fimo ( pedibus poſterioribus obn piſci 
vendo) circumcludit,& reponut. In 11s ame hcu] 
ommbus, oyorum copia incredibilis cen & n 
tur. Piſces, duas quaſi veſicas oblongas, # auct 
folliculos nacti ſunt : ut videre eſt in cyp mil: 
no, halece, & viola, (quam noſtr.ates Sm citu 
vocant)in quibus omnibus, ut nullus cen pre 
tur uterus , pre#ter ovarium ; ita hoc ovis4 1n C 
quando adeo refertum cft, ut reliqui cory eon 
ris molem facile exſuperct. qua 
Ex hujuſmodi mugikem , & cyprizorume Ta! 
varus {ale conditis, in maſſam coactis,fumo nv 
que induratis,fit edulii genus aGrzcis &l dca 
Iis magnopere expetitum ( Botarcha ab k& | 
appellatum, a Grzcis wa rgaxe, 1d ett ,or. tax 
{alta ) quale in ventre noſtrorum heringors r111 
infumatorum,&aſtacorum intus granularis ſun 
compactum, rubrumque reperitur. Quode! tuc 

Sthrib 


. ExexciTATto ITT. 47 
paſta&+11r ionum ovis falitis fit , Caviaro dicitur , & 
a lnfaponem nigrum refert ; gulonum delitiz. 
fin. In — piſcibus ( quibus numeroſa 
oreiproles contingit ) ovorum tanta copia gene- 
Ut nratur , ut tota Ventris CaPacitas VIX Ca TECen= 
finger concepta, multo minus aucta , continere 
uenyalcat. Idcoque 1n pucibus, preter Ovarinm, 
entenulla alia pars generation dicataeſt. Horum 
enim ova foris incrementum ſumunt, nec 
>forutero ad hanc rem opus cſt. Videturque ova- 
que r1um hoc teſticulis, aut veſicis ſeminalibus 
ran: analogon : non folum , quod co in loco repe- 
one yiatur , in quo manibus reſticul; naſci ſolent ; 
ng fnimirum!, teſticul: in gallo fit ſunt , ut dixi- 
ara mus, juxtaingreſſum arteriz coehacx , prope 
a cx cinctum corpons; ibidemque in gallina ova- 
abz rin reperitur ) ted ctiam , quia 1n utroque 
)bn piſcium ſexu, generations tempore,duo $i. 
ate Lou per totum ventrem duct, fitu , hgura, 
cen & magnitudine pares infunt ; qui fimul ad- 
s,  aucti, replentur, in mare quidem , materia fi- 
yp milan, ſperiatica,lactea (unde lac piſcrum di- 
Sm citur ; ) in foemina vero, granulis innumeris, 
em pr exiguitate viſum effugientibus ; adco ut 
154 2n conceptions principio ( propter arctam 
ork eorum compaginem) corpus timulare, & tan- 
quam mans lac regulate coagulitum , appa- 
mg rcant : potlteaque tanquam minime arenule 
1me invicem intra folliculum coherentes , vi- 
© Its deantur. O 
bk In minoribus avibus (que quotannis dun- 
,0r. taxat {emel, & pauciora ova puriunt)vix 0Va- 
ma rium reperias : {ed ubi in maribus reſticuli litt 
atin ſunt, 1b1in faemunis, pro ovario, tres aut qua- 
da tuor bulle (pro numero ſcilicet oyorum,quo- 
Tit rum 


z 


we 


4% De GenreRaT. ANIMAL. 
rum ſunt primordia) nec minus 1plis mart 
teſticulis con{picux, 1nvenuuntur. »0t0, 
In ſerpentum uteri cormibus , (que ſunt: 1nd 
ſtar vaſorum ſpermaticorum in maribus)x P edi 
ma ovorum rudimenta, ceu totidem gloy ##cr 
filo adalligari , apparent : utin muherum: 
mills, vel corona precaria, ex orbibus et: ed | 
cino confectis, fieri toler. em 
Quz 1taque 1a vitellario repermwntur,n lam 
ova perfect. cealndatunt, ted horump #77 
mor4dia, ttv-rudim-nta ; qux 1n racemo,: #Ppe 
orde112 & 1:1. gnirudine dupotita funt, uy fon 
lnz fin quis dicbus ad p.rtum . prior tu: 0" 
dat aitcrum. Nulium .utem ovum 1n ovz®1t C 
ci:ctum eſt albamine, ied vitclii tolum re Ye! 
T1untur ; qui, prout e minimorum conge#46 1 
{ete extulerint, in ambitum prodeunt , wat. 
fuſltor1 {p:tio facihus amplientur. Idcor6M! 
Fabricius vere alt . Virelli in racemo majo£10 
in circuiru ſunt, minores in medio, ceu a meB't5 . 
ribus circundati, denique minimi omnibus ſu, 92 
Jefi. Dum enim augeſcentes mayorem nEcM 
lem acquirunt, a reliquis {eparantur : qu6Vs ! 
dum fit, finguli vitelli, przter tunicampr©* * 
priam, aliam ab ovario mutuantur , quz [#7 
extrinſecus amplectitur, & fundamento, v8 
de oriuntur, adnechit. Qure a F.bricin,;Þ*0 
diolus tive pedunculus nomimatur; quodg. £4 
opera, ut fructus ex arbore, lic vitei1us erB2c 
cemo nutnmentum hauriar, & cre{car. t 
enim 11:c pediolus nexus memoraneus carvarÞ ful 
qui aracemi fundamento ad vitellum proaut0c% 
{ur ; quem cum contingit, dilatatur, & (perts** * 
ae ac neruus opticus in oculo ampl:ficatus ) ** 
rellum externa tunica obaucit. Hunc forte ARE! 


Tir ExERCITATIO ITI. 49 
foreles caMev 6uQn)w8hu,1d eſt, appendiculam De gou. 
int; nbilicalem , &> weluti fiſtulam nuncupavit. 3" © 3+ 
s)y Pediolus iſte ſecum multa by in vitellum de- © © 
lol AUcit, per quem paſſim ramificantur. 
im: Hzc quidem a Fabricio vere dicta ſunt ; 
e- Ted fallitur, dum ait : Tunica hec, non 3 
dem totum witellum circundat , ſed paulo il- 
- n lumultra medietatem comprehenait; perinde 
no kt in glande operculum retro appoſitum, calix 
10, #ppellatum : quo fit , ut exterior wvitelli portio, 
ure # propoſita membrana deſtituta , conſpettui ſe/e 
luc 6-4 ſme vents , & nudata appareat. Am- 
ovzÞit enim integrum vitellum ; {ed in parte 
\rovitelli exteriore , a propria <jus tunica non 
no-facile diſtinguitur , quod ambe tenuiſſime 
\v:fint. In parte autem poſtica, qua vitellus ra- 
eoccem fundamento obvettitur, tunica hec vi- 
zajo&&1lo non adhzret, nec in cum venulas {par- 
meVÞit 3 ed, ſacculiinſtar, folum amplettitur. 
15, Singulis vitellis totidem tunicz ab co- 
1 ndem fundamento deſumuntur. Quare lo- 
yCus 1ite, communis uterus cenſendus non 
np;Ct : cum nihul hic reperiatur preter race- 
x19, five aceryum multorumdiverſz ma- 
o,ugn1tudinis ovorum ab eodem fundamento 
j,;Þrodeuntium, 
dg Funaamentum autem hoc, eſt corpus ſui 
- exgencris,ad pennati ſpinam obortum; venz,& 
t. @renx magnz adnexum); laxum , poroſum, 
-.;;& fungoſum; ut plurimos vitellos ex ſe pro- 
:4yducar,utdemque tunicas largiatur: que poſt- 
;£, adauctis vitellis, diſtenduntur ; eotque 
- ) acculi initar , cum colloanguſtiore, ventre 
; 4vtem amplo, ambiunt : quemadmodum a 
2,;,vimriaru flaty ampulle efformantur. 
C Fabri- 


Fo DEx GENERAT. ANIMAL. 

' Fabricius porro: Vitelli,ficut a parvulom 8 
tio incipiunt , ad milii ſeminis aut ſnapism pa 
gnitudinem ; & minut: ſunt ac candidigut dit fy 
Ariſior. ſic ſubinde paulatim increſcunt ; 6 tu 
ut ait Ariſtor. lutei ac flavi efficiuntur , qua me 
que ad juſtam magnitudinem omnibus now 
perveniant. Ego vero milu ſemine low © 
minores obſervay1 ; qui nempe inſtar pap yit 
larum, aut ſudaminum,vel arenularum,(qu dat 
les in piſc1um Owariis reperiri diximus)p du 
pe viium effugerent ; & illius loci membs in | 


narum veluti /cabrities viderentur. po1 
rur 

De Infundibulo. inf 

run 

ExERCiITATLIO IV. bul 

ev 


Roxima uteri galling pars Ifuna fun 

lum a Fabricionominatur.Eſt enimt: 
quam infundibulum, ſeu tuba, abo =» 
110 [Yrs undique compleCtitur ) deort 
tendens; ſenſimque latior fafta , in ſuper 
rem uterl —onem terminatur. Inf: 
dibulum hoc vitellis ( —_ -peduncul 
ex ovario in uterum ſecundum ( ita a Fu 
cio cenſetur) deſcendentibus tranfitump 
bet : eſtque ſimilis vaginal: tunice in ic 
to , membrana tenuiſſima facileque dilatt 
conſtans , ut devolutos quotidie vitellos 

cipiat, & in dictum uterum deferat. 
Cupis harum rerum ſpecimen aliquo 
Finge animo puſillam plantam , cujus rs 
ecs tuberoſx , vitellorum congeriem 
rant ; & truncus, tubulum illum vaginal 
\'r plantz illus ſtipites byeme mort 


lo m 
'5 Ms 
t dit 
; 6 
hav 
n0ta 
lon! 


pap 


ExenciTtartlio V. Is 
& evaneſcunt ; ita fimiliter , ubi gallina ova 
parere defierit, integrum ovarum , cum 1n- 
fundibulo (ceu effceta) exareſcunt,retrahun- 
tur, & abolentur ; relicto duntaxat funaa- 
mento, radicumque indic1o. 

Inf maibulum hoc , folummodo tranſitus 
oficium preſtare , vel ex co conſtat , quod 
vitellus in eo hzrcens nunquam deprehen- 
datur : ſed quemadmodum teſticul: inter- 
dum per vaginalem tunicam furſum repunt 
in inguina , & quubuſdam animalibus ( ut le- 
pori, & talpz ) intra abdomen reconduntur ; 
rurſuſque prodeunt , & deſcendunt ; it2 per 
infun ;bulum hoc, vitell: ab ovanio in ute- 
rum dclabuntur ; vicemque 1llus infund1- 
buli ſupplet (uti formam refert ) quo l1quores 
e vale in vas aliud ſtrictioris orificu trans- 
fundimus. 


De galline uteri parte exteriore. 


ExERCITATIO V. 


r1um proſequitur : adeoque inverſo or- 
dine, partis ſuperioris, produtionitye 
uter1 explicationem, ipſius uteri tractationt 
prenuttit. Nimis ettam preciſe, {ive deter- 
minate,tres 1ll1 ſpiras aſſignat,harumque cer- 
ras politiones conſtituit ; que tamen incert# 
{unt. Ifundibuli quoque ibidem detiniuo- 
nem prepoſtere repetit. 
Liceat 1gitur mihi , hic meam uteri galli- 


+ Abricius deſcriptionem uter1, poſt oya- 


. nz oblervationem , & hiſtoriam ( quam , ſe- 
, cuadum methodum anatomicam commos- 


? diorem 


52 De GENERAT. ANIMAL. 
diorem exiſtimo ) proponere , & ab extens 
ribus partibus introrſum( contraquam fea 
Aquapendens ) procederc. 

n deplumata gallina reperire eſt pod: 
cem , non (ut in c#teris animalibus ) 1n or 
bem contractum, ſed depreſſo orificio tran; 
verſim ſciſſum , & duobus labellis conns 
ventem; quorum ſuperius ,alterum infenu 
intra ſe colle&tum tegit , & occult. on 
rius iſtud labrum', teu velabrum , a radi 
Vropygii oritur ; &,ut palpebra ſuperior oct 
lum , fic hoc tria pudendt orificua contegt 
(nempe ani, uteri, & ureterum) quz fe 
hoc velabro , tanquam preputrio , retrac 
latent : quemadmodum in mulieris pude: 
do, intra cunni labra & nymphas, vuls 
urinzque foramina abſconduntur. Adeor 
citra {ectionem , aut violentiorem velar 
illius in gallina retrationem , nec fecu 
ab alvo, nec urinz cx ureteribus ,” neq. 
ov1 ab utero exitus appareat. Ac propter 
duo 1lla cxcrementa ( urina nempe , & ſte 
cus) fimul , tanquam e communi cloac. 
{ur{um elevato welabro, & nudato forun 
ne , egeruntur. Similiter in coitu , gall: 
{upervenienti gallo vulvam detegit , & a 
commodat ; ut obſervavit Fabricius in gz 
Lina Indica , gallum appetente. Vidi egon: 
Struthionem foeminam , ( cum cuſtos 
ſum <jus levi manu attrectaret, quo hbic 
nem accenderet ) {cie hum proſterner 
velabrum attollere , vulvamque oſftender 
& exporrigere ; quam intuitus Mas , 1llic 
ceſtro venerco percitus conicendit ; alters 
gue pcdcin terram defixo , alero dorfir 

{uccy 


fam 
fde 
mar 
gen! 
Olur 
mus 
enitn 
Carn 
fra < 
OP:1 
volu 


EXERCITAT10 V. F3 
ſuccubantis premente, penem ingentem v1- 
brans, (linguam bubulam crederes) ſubagt- 
tavit , multo cum utriuſque murmure , & 
ſtrepitu ; capitibus ſpe protenſis , & re- 
dugis , aliifque gaudi1 indiciis. Neque hoc 
avibus proprium eft, ſed etitam alus anima- 
bbus commune , qu# caudam {ubmoven- 
do, & genitalia exporrigendo, marium 1nt- 
ui ſeſe adaptant. Eundemque fere utum, 

uem velabrum in gallina,i: alus cauda pre- 
fr ; qua nili ſemora, vel eleyata, nec excre- 
menta prodire , nec mares foxminas mire 
queant. 

In cervis, damis, & dorcade , (ceu anima- 
libus caſtioribus ) tale pudicitiz tutamen, & 
velabrum cuticulare , vulvam , meatumque 
urinz in foemina operit ;quod attolli neceſſe 
eſt,priuſquam mas penem immittere poſit. 

In caudatis etiam animalibus , ſine caudz 
ſublevatione , partus non contingit : Imo 
vero & mulierum quoque partus, coccygem 
ungendo, eumque manu retrudendo obſte- 
trices facilitant., 

Chirurgus quidam , vir probus, mihique 
familiaris, ex lndia orientali redux , bona 
' fide mihi narravit, in Inſulze Bornee locis J 
; mart remotionibus & montoſis, naſci hodie 
genus quoddam hominum caudatum , ( uti 
_ olum alibi accidifſe, apud Parſaniam legi- 
.. Mus$) Equibus zgre captam virginem (ſunt 
enim ſylvicole ) ipſe vidit , cum cauda 
canola , crafſa , ſpithamz longitudine in- 
. tra clunes reflexa , qua anum & pudenda 
| opznebat. Vique adeo velari ea loca natura 


- yolut, 


| #8 3 J ela- 


54 Der GEeNERAT. ANIMAL. 
Pelgbriiſtius fabrica in gallina , eſt ſimi 
ſupenons palpebre : ex cute nempe , men 
brana carnoſa & muſculoſa texitur ; cums 
bris a circumferentia undigue ad centru 
ductis : cju{que interior ſuperhcies,ut py: 
brz & preputi , mollis et. Habct etiam; 
extremitate ſu1 rarſum {emicircularem, « 
modum paipebre : atque in{uper , interc 
tem & membranam carnoſam , interſtitur 
Cartilaginotum , ab wropy gi radice cum tu: 
fulcato ad angulos rectos copulatum : { 
veſpertiliones, 1atra membraneas alas qu. 
lattantem exiguam caudam habent ) quat 
brica, ceu cauda, velabrum hoc diciap 
dend!1 foramina facilius detegere , & oper 
poſhr. | 
Forz= Sublato itaque , & reſciſſo hoc velabr 
on alle foramina aliquot apparent; quorum alia co 
nx po- _ , alia obſcura ſunt. Evidentioraq 
dice. em ſunt am, & vulve ; cxitus nen: 
excrementi , & introitus in uterum. C 
ſcura autem , tum ullud , per quod un 
E renibus profluit ; rum exiguum 1lJuc 
Fabricio mventum , i quod gallus (at 
Semen ſuum immittir. Quod tamcn fo 
men, apud Alarovandum Antonius Vim 
dil:gens diſſeQor , non agnovit ; nec qu 
quam alius , quod ſciam , preter Fav 
cium. | 
Cloaca, Foramina hxc omnia adco fibi invict 
vicina ſunt, ut ferc in unam cavitatem cd 
currere videantur ; quam (utpote ſtercor, 
urinz communem ) cloacam liceat appel 
rc : quod in ca, una cumalvi fecibus , un 
c rembus deſcendens commulceatur , ys 
ut 


ExERCITATIO V. FF 
ſimul egerantur. Per hanc qnoque ovum in 
partu tranſhens, i1b1 viam parat. "= 

Hujus cavitaiis ea fabricaeſt, ac {1 1n veit- 
cam utrumque excrementum de{cenderct, 
& natura urina pro clyttere naturali abutere- 
tur. Idcoque craftior paulo & ru;zoltor,quam 
inteſtinum, cit : atque in egethone, & coitu, 
for. provolvitur, (tublato, ut dix1 , velavro, 

nod iptum tegit ) & tanquam interior intc- 
flins pars prolapiz , pro.ninet : eodemque 
terpore , ommia forumina diftincte appa- 
rent ; quz ſ{tztim in <us reductone, qua\1 in 
unam 9ur/am collecta, recon'inatur. 

Foramina mags conf{picua , ( ani feil- 
cet, & vulvz) contrarium fitum 11 penna- 
tis omnibus, atque in als ammabbus ob- 
tinent. In his enum pudendum , five ge- 
nitale foemineum , parte anteriore locatur, 
11ter inteſhnum rectum , & veſlicam : 1n 
ills autem excrement1 exitus partem an- 
tcriorem poſſidet , atque inter iptum & uro- 
pPygium , introitus 11 matricem deprehen- 
ditur. | 

Foramen autem , in quod Fabricius putat 
gallum femen ſuum 1mmuittere , inter hoc 
vulvz oſtium , & uropygium cernitur. Ego 
vero talem cjus uium non agnoſco : In pul- 
Iis enim juvenculs vix reperitur ; 1n adul- 
tis autem promicue neſt, tam gallo , quam 
gallina. Accedit, quod foramen valde exi- 

guum & obicurum fir , uttante utiliraris 
non apparcat : vix enim aciculam aut 1e- 
tam admittit, & 11 cavitatem carcam ter- 
minatur : neque unquam potui humorem 
{emmalenm 1n ea repcrire ; quanquam Fabri- 

<4 C1145 


Orifto:t 
uteri li. 
us. 


Lind 


Fora 
men 
Burſce 
Aqu..- 
pen- 
acutis. 


k 
z 


—— , 


Vrine 


'56 De GEenERAT. ANIMAL. 
ci aſſerit , ſemen ibidem , tanquam in by 
Ja, per annum integrum reſervari , omny 
ue interea ova inde foecundari : ut poſt 
Sores, | 
Inſt omnibus avibus, ſerpentibus,, qu 


meatus drupedibus oviparis , atque ctiam piſciby 


in gal- 


lina. 


(ut facile in Cyprino videre eſt) renes , & 
reteres , per quos urina profluat : quod 4 
ftotelem, alioſque hattenus Philoſophos | 
ruit. In avibus autem , & ſerpentibus , qu 
bus fungoſi pulmones ſunt , parva cerntt: 
urinz copia; quod parum admodum , &p 
tiſſando, bibant ; quare veſica urinara: 
non cſt opus ; ſed lotium ( ut diximus): 
communem alyum, ſive cloacam , cumthc 
co excremento deponunt. In Cyprino tame: 
alu{quequibuſdam piſcibus, veficam quogu 

urinariam deprehend:. 
In gallina, ureteres arenibus , (qui amy 
longique in dorfi cavitate locantur ) utn: 
que deſcendunt, & in communem cavit: 
tem, five cloacam deſfinunt. Exitus auter 
eorum adeo obſcurus eſt,& in cavitatis ipſu 
hmane delitcſcens , ut forinſecus eum inv: 
nire , & ſtylum vel tenuiſſimum immitter 
plane fit impoſſbile. Neque equidem m 
rum ; quippe 1n omnibus, vel maximis an 
malibus,inſertio urcterum prope velicz co: 
lum , adeo anfractuoſa & obſcura cſ, r 
(licet urina, & calculi aliquando per cos1! 
veſicam delabantur ) ne flatus quidem pe: 
eaſdem vias regred:, aut urinavi pelli queat 
Contra autem, tum in avibus, tum in ct- 
tcris etiam animalibus , fi ſtylus , vel {et 
dcorſum per ureteres umpellatur , fact is 
COIN* 


Exuncitartrlo V. . 57 
communem cavitatem, aut veſicam, via ape- 


riteur. | 
In Struthione hxc ommia luculenter pa- 
tent ; in quo, przter communis cavitatis ori- 
ficium exterius , quod velabrum tegebat ; a- 
liud, intra anum, orificuum rotundum , con- 
ſtrictum, & quaſi iphinctere clauſum _—_— 
Verum, his omiſſts, quod.ad propoſitum 
noſtrum {pcCtat, agamus. 


Orificium utert , ſive vulvz ; nimirum Orifi- 


linz, eſt vcluti protuberantia quzedam mo]- 
lis, laxa, rugoſa, atque orbicularts; tanquam 
preputii extrenutas clauſa, aut vulyz inte- 
rioris cuyuſdam tunmicz prolaplus. Locatur 
autem (ut dix1) inter foramen an1, & uro- 
Pygium ; atque aliquantulum ſwiftrorſum 
vergit ; idque factum putat Yes Alaro- 
wana , ad commodiorem coitum , Or faci- 
liorem membri genitalis galli incurſum. Ego 
vero {#pius oblervav1; gallinam , prout gul- 
lus eam a dcxtra aut fimiftra parte conſcen- 
derit, co verſus podicem ſuum indifferen- 
tcr flectcre. In gallo penem non invenio, 
quem nec Fabricius reperire potuit : cum 
tamen 1n anſere , atque anate manifeſtiſſi- 
me appareat. Ejus vero loco, in gallo ori- 
hcium reperio , ( haud ſecus quem 1n gallna) 
minus tamen llud, & anguſtius ; quemad- 
modum etiam 1n cygno , anſere, & anate 
idem confpicitur : anſeris autem & anatis 
mentula ( dum cocunt) ab hoc orificio pro- 

tenditur. 
In nigra anate, penem tantzlongitudinis 
v1 , utabſoluto coitu,humi pendentem in- 
Cs ſequens 


53 Der GtnrRrarT. ANIMAL. 
{equens gallina, avide cum (lumbricum, & 
do, arbitrara ) mordicaret ; faceretqueilly 
citius ſolito retractionem. 

In Strurhione mare , intra hoc pudent 
orificium , tanquam in equi preputio, 

ndem glandem , & neryvum rubicundun 

orma & magnitudine lingue cervine, a 

bubulz minoris, reperi ; quem 1n coitung 
dum & aliquantulum aduncum vibraret: 
pius yidi ; & in foemine vulvam immuſſur 
tine ſubagitatione ulla , diutius tenere : pe 


inde ac 11 clavo aliquo ambo in coitu col. 


gati eſlent : dum interca temporis , "cap 
tis collique geſticulationibus ( ut diximu 
mire perſtreperent , (quali Hymenzo a 
nuiſſent, ) ingentemque voluptatis ſenſi 
exprimerent. 

Legi apud D. d« Val, Medicum do& 
fimum Rothomagenſem , hermaphrodit 
quendam chirurgis atque obſtetricibus & 
mandatum fuiſſe, ut, num vir, an mul: 
eſſet,decernerent. Ill: , inſpeCtis genitalibi 
mulerem eſſe judicabant : juſſumque pn 
pterca eſt, ut ſequions ſexus yeſtitu uter 
tur. Interea tamen mulicrum amores ſe& 
r1 , virique offticium preſtare accuſabatu 
Hic tandem repertus eſt, erumpente ex 
tent1 preputio ( tanquam ex locis muliebn 
bus) mentula, yiri munus obuſle. 

Vid1 1pſemet alzquando viri cujuſdam pe 
riem,introrſum adeo reductum (preterquas 
cum tentigine proyocaretur ) ut nthil in co 
rugato PRn_ ſupra ſcrotum , preter ſun 
mum glandis apicem promineret. 

In equo alutque quibuſdam animabbu 

inget. 


ExXERCITATIO V. F9 
ingens iſtius membni longitudo ex occuito 
orrigitur. In talpa etiam, animal exiguo, 
inter cutem & abdominis muticulos » magna 
penis retractio confpicitur : euſque part- 
ter foemine longior & profundior vulva ob- 
tigit. . 

Gallo, ( cui penis deeſt ) 1dem, credo con- 
tingit , quod avibus minonbus ; quz celert- 
tir, & atfrictu duntaxat coitum perficiunt. 
lunctis nempe fepius utrinque (gall: & gal- 
Inz) pudendorum orificits, (que foras evcr- 
11 protuberant, rigent, glandiſque'in mo- 
rem tenduntur; precipue vero maris, quod 
fa:minam exterms duntaxat lambit , non 
autem , ut arbirror, ingrediur ; ) ceu repe= 
titis ſuavus, non uno longiore mtu, coltum 
cclebrant. 

In equorum, canum, felium, ahorumque 
coitu , faexmina mari penem obtendenti pu- 
dendum rigidum tenſumque accommodar. 
Quand ctiam nn avibus contingit ,. que cicu- 
res manum fibi imponi ſinunt, venereque 
turgentes, ornificium hoc protendunt ; idem- 
que renitens, ac duriuſculum repenes , fi di- 
gitum admovers. 

Imo vero uſque adeo libidinoſz inter- 
dum aves {int ; ut, ft dorſum earum manu 
ſolum leviter tangas , ſtatim procumbant, 
orificmmque uterinum nudent , & expor- 
rigant : quod 11 blande digito demulicns, 

vago murmure , alarumque geſticulatione, 
gratam Veneris dulcedinem exprimunt . 
Quinetiam foemellas ova inde concipere, 


& e Ariſtoteles autor cſt , & 1pſemet in tur- Pf... 
do, merula, aliiſque , expertus ſum : ng (6, 6:2. 
C6 


ohm 


— = 


* OLE CARR - Ea O90 OG 


6 Dx GrNneERAT. ANIMAL. 
ohm primum fortuito , meoque damnog 
Cic1. 

Pſirtacum nempe infignem , dodtegy 
garrulum , uxor mea diuin delitiis habur 
Erat is adeo famuliaris ut, quocunque vel. 
let, libere per xdes vagaretur ; abſenten 
Dominam 1nquireret ; inventz hilar yor 
adblandiretur; vocant: etiam reſpondere 
advolaret; veſtemque roſtro , pedibuſqu 
viciſſim comprehendens , ad fummum hy 
merum ſcanderet ; indeque per brachiur 
deſcendens, ſuper manum ſemper ſe fiſt 
ret : Iuſſus loqui, aut cantare., etiam n6 
&u, & mn tcnebris , morem geffir. Szp 


ludibundus & laſcrvus ſedentis gremin: ' 


adibat ; ubi caput fibi attrear , dorſun 
que demulceri gcſtiebar ; 'quaſſatiſque al 
& blando ſtrepitu ſummam animi ſu Iz 
titiam teſtabatur . Ego h&c omnia ab uf 
ta pridem familiaritate & obſequio prof 
ci{ct , interpretabar : marem enum ſum x: 
bitratus, ob loquelz, & cantus cximuam pre 
ſtantiam. 

Quippe, inter aves, foemellz raro car 
tillare , aur yoce invicem proyocare ſolent: 
ſed mares folum ſuavi vocis modulamue 


248.cn. foermellas delinire, & ad veneris obſequiun 


Lg.c.s. 


® «+ Þ. 


pellicere, animadyertimus. Ideoque Ar: 


' ſtoteles aut : Perdices, fiadverſe maribus fit 


terint , — inde afflet ubi mares ſtant, 
concipiunt , & maritantier. Plerumque etian 
voce mariumutero ingraveſcunt , ſi geſtiunt, 
ac lbidine rurgent. Volatu quoque ſupernt 
mgrium effici idem poreſt; videlicer dum mat 
ipfe io jaminman: fatificum ſpiritum _— 


Q 
ur 
u 


E xnnciTatrlo V. 6& 
Quod verno przſertim tempore contingit : 
unde Poeta 
Vere tument terre , Of genitalia ſemina po- Virgit. 
ſcunt. 2:Geor ge 
Tum pr omnipotens ſacundis imbribus &- 
ther 


®* Conjugis in gremium lete deſcendit,C> onnes 


Magnus alit, magno commiſtus corpore,fatus. 

Aria tum reſonant avibus virgulta canoris ; 

Et wvenerem certis repetunt armenta diebus. 
Non diu autem poſt blandas has contreCta- 
tiones, Pſittacus, qui multos jam annos {anus 
vixcrat, zgrotavit ; crebriſque tandem con- 
vulſionibus obortis , in Domine uz gremio, 


| Ubi tories luſerat, animam plurimum defide- 


ratus ex{piravit.. Diſſeto itaque cadavere, 
(ut mortis cauſam inquirerem ) oyum fere 
perfefum in utero reperio; ſed,ob defeftum 
arts, corruptum. Quemadmodum avicu- 
lis in caveis recluſts ſpe accidit , quz maris 
conlortium defiderant. 
His, ali{que cxemplis, inducorut credam, 
pou gallinaceum , & phaſianum, non ſo- 
um cantu ſuo faemellis blandin , ſed codem 
etiam ovorum conceptui conferre : nou 
enimad gall: cantum, nonnulle ex aſſhden- 
tibus I {eſe concutiunt, alas & capita 
quatientes ; quaſi horrore blando correptz, 
a coitu geſticularentur. 
Avis quzdam , yu cygnus altero tanto 
myor , non ita pridem ex 1ava Indiz orien- 
tals inſula in Hellandiam advetta eſt, quam , 
Batavi Caſſovvare nominabant. Hujus 1- Fog 
conem Hlyſſes Alarovanaus exhibet , dicit- 20. pag. 
que eam ab Indy , Eme appellari., Non eſt 5#*: 
C7 vuſulca, 


[ 


62 De GentraAnT. AnMAL. 
biſulca, ut Srruthio, ſed 1n ſingulis pediby 
tres digitos habet ; quorum unus , calcy 
adeo longo, duro, & robuſto armatur, ut 
cile tabulam dnos tranſverſos digitos cre 
ſam calcitrando penetret ; antrorſum a 
tem ferit. Corpore quidem, cruribus, &f 
more Struthionem refert; roſtrum auteml 
tum ( uthic ) non habet, ſed teres & 1 
grum. Super caput, pro criſta, cornu orb; 
culatum gerit extuberans : lingua caret 
quzlibet oblata devorat ; calculos nem: 
carbones ( ctiam ignitos ) & glacict fru 
ſine diſcrimine : plume ipſi ce fingulisca 
mis binz prodeunt, nigre, breves, & exule 
ad naturam pilorum , five lanuginis acy 
dentes. Alas habet valde cxiguas, & mut: 
las. Animal eſt aſpeCtutruculento, eiquep: 
leana rubra, & cxrulea, oblonga per collu 
deſcendunt. 

Manſit hec avis amplius annos ſepten 
in Hollandia ; camque poſtea illuſtriffim: 
Mauritius Priceps Auriacus (ereniſſimo Ry 
noſtro Incobo , inter alta munera, dono mil: 
in cus hortis ſupra quinquennium vi 
Poſtca autem, cum in eundem locum 
thiones duo , mas & formina, concedilent 
eoſque avis hxc Cafſowvare in proxim! 
clauſtris ( ub1 ſeparatim alebantyr ) ſpent 
mero cocuntes audivifſer, viduſetque ; io 
prnato prorſus (ſympathia, credo , cogni 
geners extimulata ) ova concepit . Quot 
quot enim eam viderant , marem porius , & 
arms & ornatu, quam foeminam judicabant 
Ex lus ovis, unum peperit integrum , quol 
aperul , &pcrfectum mveni ; albumen nem 


F 


| ExXERCITATIO V. 63 
diby pe luteo circumfuſum ,, cum chalazis five 
alca grandinibus utrinque annexis , & cavitate 
ut exigua in obtuſo cacumine ; aderat etiam 
cx. cicatricula , five macula albicans ; teſta erat 
1 a+ craſſa, dura, & valida, quam ( ablato ver- 
&f goes! in poculum efformarijuſh ; quemad- 
ml modum ex ſtruthionum ovis calices efhingi 
& n+ ſolent. Erat oyum hoc paulo, quam ftru- 
ors thionum, minus ; undiquaque, ut dix1, per- 
are, fectum ; procul dubio tamen ſubventa- 
mp; neum , &, ob defetum maris, infoecun- 
uſt dum. Matri vero, eodcm tempore , quo 
ca; ovum pepererat , mortem prxedix1 ; idque 
xls ex ſententia Ariſtotelis, qui at , Aves mmorbo Gen.ams 
ace liborare , Of interire , nift pariant. Quod 43: 
nut ctiam non multo poſt event ; difſectoque 
ep: cadavere', ovum imperfectum & corruptum 
plu in ſuperiore uteri parte , mortem przmatu- 

ram [26 prius1n pſittaco, aluſque avibus ob- 

Nten {ervaveram) attuliſle, compeni. 
im —Plurime 1taque aves , quanto falaciores, 
\Rg tanto etiam foecundiores ſunt ; & aliquan- 
nſlt do fine mare, (ob pabuh ubertatem, vel alia 
vixt aliqua de cauſa ) ova concipiunt : raro au- 
fm tem, citra ejus operant, ca ycl perficiunt, 
"mn ycl pariunt ; ſed morbis inde potius gra- 
tim Vioribus tenentur , tandemque intereunt . 
en+ Gallina vero non ſolum ova concipit, ſed 
ins Kparitetiam, caque perfetta ; at hypene- 
z21z Ma, &1infoecunda. Similiter , inſecta plu- 
Jug: T1ma,(in quorumcenſu bombyces , & papi- 
a hones {unt) ova concipiunt, & pariunt, abſ- s 
pant que maris congreſſu , ( ut ctiam piſces ) {cd 
uo Urrita, & ſubventanea. 
em Quaſiin hyjuſinodi animalibus, ova con- 


pt C1pCre, 


o 


64 Dr GexnERaAT. ANIMAL. 

cipere , perinde foret, ac in puella uterutme 
incaleſcere , menſtrua profluerc , fratrare x jre, 
bera , &(ut paucis dicam) viro maturam & ſet; 
ſe : quo {i privetur dutius , ſymptomu eti 
bus gravionbus (hyſtericis nempe , aute00 
rore uterino ) cornpitur; vel in cachexur rur 
aliaſque varias zgritudines delabitur. ( Ile 
mnia fiquidem animalia , cupidinis aſt gre: 
percita , ferociunt ; &n1f1 ſe invicem frux etia 
tur , plurimum tandem a conſuetis ma' me: 
bus recedunr. Ita mulieres quzdam mi ov1 
niunt prez defiderio conſueſcend1 cum r ego 
ris; & in nonnullis uſque adeo {zvit k' Eni 
malum, ut vel veneficio afflatz , vel fide 1de! 
tz, aut a cacodzmone obleſſe judicent-vel 
Idque {zpius contingeret , niſi proba cute! 
catio, bone fame reverentia, & 1nnata hr-con 
ſexui verecundia, inordinatos hoſce anr-grel 


1mpetus compelcerent. *EJUs 
'tum 

De Galline Vulya. prir 

dun 

EEERCITATLIO VEL. F 
ſem 


B orificio uterino exterior1 , 4d itt! #72 0 

A riora , & matricem , 1n qua ov. 277 t 
perficitur, tranſ{itus eſt ; quem n:'1:97 

lis animalibus vaginam uteri, five wulu gred 
nominamus ; 1n quam mas penem ſuum: 9204 
cou ad matricem uſque immittit. At ve 3077 
n gallina, traze&tus hic adeo implexus,; ſee 
intenoris ſuztunice laxitate rugoſus eſt; rot 
licet Ematrice foras facilis via pateat , at eo c 
ingens ovum illac' haud magno negov atm 
prodcat ; ingredi tamen maris penem,iſub/? 

mc 


ExencitaTtio VI 6s 
terumenque ejus interiorem uteri cavitatem ſub- 
we 1 jre, v1x fit veriſimile : nam nequeſtylo, nec 
um & ſera yiam intvs reperire potui ; nec Fabricio 
ma etiam aliquam rmvenire contigit. Imo vero, 
utfeodem teſte , ne quidem inflatus aer, in ute- 
xiar rum penetrat. Qug cauſſa, opinor, fuit, cur 
r. (allea partibusintenornbus ad extenores pro- 

oſt grediens,nteri hiſtoriam deſcripſentt. _ 
frux etiam penſitata hac uteri fabrica, negat, ie- >,,.z. 
mar' men in uteri cavitatem pertingere, aut ullam 
1 nt Ovi partem conſtituere. In qua fententia 
m 7 ego ctiam libens nomen meum profiteor . 
it & Enimvero nihil in ovo facundo ( quod 
ſide 1dem in ſubventaneo non fit ) vel additum, 
ent: vel mutatum reperias ; unde gall: ſemen 
z <6-uterum. ſubintrafſe , atque ovum tetigiſſe 
2 hr-conſtet. Quinetiam , licert fine gall: con- 
anr- greſſu ova omniairrita fint , & ſubventanea 
-£jus tamen opera (ctiam aliquandiu poſt coi- 
'tum ) ova ſubſequentia , quorum necdum 
principuum aut materia extat, faxcunda eya- 
dunr. 
Fabricius , ut modum explicet, quo gall 748-37: 
| ſemen ova feecunda reddit, hzc habet : Cum 
d itt' #2 0vo ſemen non appareat , © tamen agallo 
ove #1 UTerum POYYIgatrny ; QUEYNATY , CUP 111 Ute- 
110: 191 gall ſemen immittatur, ft in ovum non in- 
ulus greattur ? Item , ſi in ovo non adeſt , quo- 
um. 92040 ovum faecundum ex galli ſemime , quod 
t 12/071 habet , effictratur £ Mea opinio eſt , galli 
us,i ſemen m uteri principium immiſſum , efficere 
eſt; 20119 uterum , & ſimul quoque ones virellos 
at! eo cadentes , ac rotum denique ovum fecun- 
egod atm : idque facere ſua facultate , ſeu ſpiritals 
mt ſubſtantia irradiante ; eo modo , quo videmms, 
me ex 


| 66 De GenrRaATt. AniMAL. 


De zen. 
an. 1.3, 
E.l, 


Pag.zs. 


ex teſtibus, &+ ſemine alia quoque aning,,, 
Tacunda reddi. Si quis enim m memorians? 
Vocaverit bile illam tranſmus T 
mem, qua animal exefum afficitur, dm 7, 
borem, robur , & facunditarem in toto con _ 
amittit ; facile id quod dicimus uni tar, 
galling utero evenire concedet. Sed qui ,, 
mnino verum ſit , virtutem fecunaanii-” 
ova , Of quoque uterum a ſemine gallipn , 
nire, patet ex eo, quod mulieres agunt,' _ 
gallinam domi galls deſlituram habente, ,,; 
per unum atque alterum diem alibi gall ,, 
mittunt : ex hoc enim exiguo tempore ſu 
ovorum omnium facunditas per totum\ 
anni tempus. Id quod & Ariſtoteles a 7. 
mat , qui wult , quod cum ſemel aves on », 
omnia fere ova facunda habere perſev 4, 
Porro ſeminis fecundanai virtus , ne ull 
do exhalare poſit , ſed diutius in uteron c 


ſeret , ac tori impertiretur ; natura ! 1 


concluſit , repoſuitque in cavitatem , (1 
burſam , podict vicmam , & uteroappe rn 
&- ingreſſu tantum donatam , ut mib. 
zur ſemine detento , virtus ejuſdem 
conſervaretur , © univerſo communica .þ, 
nero. = 
Ego vero experimenti predicti vert: g: 
ſuſpicabar ; eoque magis , quod Phils 7 
verba mala fide recitata cernerem : i .r1 
enum 1s dixit, Aves, cum ſemel coterm tv 
mnia fere ova facunda habere perſeve. m1 
ſed , omnia fere ova habere perſeverant: .un 
Fabricius ws fecunaa , de ſuv addidit. 4.tc 
autem eſt, aves ex coitu ova conc}. g 
alud , ova ex coitu fecundari. Idqu Ci 
pr 


ge ExEtrRCITATIO VI. 67 
' pracedentibus Ariflorelis verbis clarius li- 
oſoma Ich ubi ait : O7mmnmo n avium genere , ne 24 
| quidem ova, que per coirum ormnnur , poſſunt 
» Ol 9210210 ex parte augeri , nift coitus avis conti- 
"PW wuetur. Cujus rei cauſſa eſt , quod , ut inmulie- 
wm ibus cortu maris detrahitur menſium excre- 
4 Ju mertum (trahit enim humorem uterus tepefa- 
amd g5y , ©» meatus aperiuntur) fic in avibus eve- 
mim it, dum paulatim menſtruum excrementum 
MM) accedit , quod foras decedere non poteſt , quo- 
me. niam parum eſt , & ſuperne ad cinflum conti- 
gain werur, ſed in uterum ipſum collabitur. Hoc enim 
ref. ouUuMm augerur, ficut fatus viviparorum , eo 
Mun. guod per umbilicum affluit. Nam cum ſemel 
les ® , aves coierunt , onmia fere ova ſemper habere 
es  perſeverant , ſed parva admodum &r imper- 
Jew {Ha , ideoque infeecunda ; ſiquidem per- 
ze ul "Fetio ovi eſt, foecundum efle. Si 1gitur, ſine 
er00 coitu avis continuato,ne eaquudem ova, quz 
a ! per coitum concepta ſunt , augentur , live 
m , (ut Fabricius interpretatus eſt) perficiuntur; 
app® multo minus faecunda reddentur ca ova, 
Imih quz aves citra coitum habere perſeverant. 
em" Nequsautemexiſtimet, his verbis ( tra- 
uma . hit enin uterus tepetatlus , & meatus aperiun- 

 t4z) conclud1, poſſe uterum attrahere ſemen 
verit: pallt intra cavitatem ſuam ; {ciendum, a Phi- 
Phils : opho non d1c1, uterum attraherc ſemen fo- 
n : 8 .rinſecus; ſed in mulicribus per venas & mea- 
vzerm .tus coitus calore apcrtos, E proprio corpore 
/evn., menſtruum {anguinem attrahi ; & pariter 
rant: un avibus, ſanguinem ad uterum a coutinua- 
dit. 4.to coitu tepefactum trahi, indeque ova au- 
conc}. geri ; ſicut factus viviparorum per umbili- 
Idqu .cum ſolent, 


m Que 


. 


| 
| 


”—  Omm— 


63 Dz GENERAT. ANIMAL. 


Que autem de cavitie illa, five bug _ 
adnectit, in qua, per annum integrum, 97 
men gall: hoſpitar: autumat; eajam ane 
nobis refutata ſunt ; ub, nullum femeng. © 
cacontinen, & gallo panter ac galinx 5 


ſe, aſſeruimus. _ 
Quamobrem , ut facile crediderm! ws 
per foecunmitatem , plurium & mcyorun 
vorum proventum inteiligzmus ) pauper 
mulercularum gallinas, (quibus prob&4 
clt , deeſſe pabult copiam) nifi cum gallo Ichi 
ſueverint, | mr & minora ova Pm 
ras; (fecundumillud Pluloſophi : Quodt” 
mel cum gallo coterint , tum per totum: 
num ova majora , meliora , &r numero... 
habere perſeverabunt. In quem finemy 
bul: quoque abundantia, &bonitas, plz ©. 
mum conducunt.) gallinas tamen exp; 4 
cis cum gallo coitionibus, ova omnia per, . 
tegrum ann ſpatium foecunda parere, E 
inquam minus verifimile mihi videba,, ; 
Nam f1 pauct coitus ad diuturnam adeo: 
nerationem ſufficerent; Natura(quzn & 
agit fruſtra) mares in avium genere, 5, 4, 
nus falaces effecxſet; nec gallus totics Cj, 
tice gallinas ſuas , etiam invitas, ad colttg;. - 
ſolicitarer. has: 
Novimus, gallinam, quamprimum 6-ohk 
enixa nidum deſerit, voce ſtrepera claz 
tare, gallumque ad coitum p2llicerc ;quitgyg 
riter elata & {ingultiente voce re{pondctgy,, 
eam anx1e quzritat , inventamque ſug, 
comprinut : quod {ane, nift procrcaadicu pf 
fa, fteri natur4noluiſſer. niche 
Phaſizmus mas, in aviario detentus, tus | 


re 


ExXERCITATIO VI. 69g 
anti libidine zſtuat; ut, nifi complures 
"femellas, (ad minimum ſex) ſecum habue- 
__ It, eas iterato {#pius coitu male mulcter ; 
" & faecunditatem impediat potius , quam 
* »yromoveat. Vidialiquando foemellam pha- 
.-» {lanum , a gallo fimu concluſo ( quem nec 
arur2ccultando ſeſe, neque aufugiendo, evitare 
up ,Poterat )adeo delaſſatam , dorſoque ob fre- 
rota pentiores © us inſultus deplumem, ut tan- 
"all, 90cm miſeris modisexagitata, pre marore 
> \deficerer. In eadem tamen difſeQta , ovo- 
104m ne rudimentaquidem inven1. 


K-1 
e by 


U 


. . Obſervavietiamanatem marem , conju- 
__ SSL & cum gallinis commoran- 
tem, tanta libidine zſtuare , ut gallinam ju- 
'yenculam quoquoverſum per horas aliquot 
* PnſeRaretur, roſtro vellicaret, tandemque 
fin defatigatam infilierit, ſtuprumque pati 
- cocgerit. : 5D 
oh : Gallus gore in przlo victor , non 
1, modo in {uperat1 conjuges , ſed in ipſum v1- 
£ Qum quoque libidinem ſuam exercet. 
 Simiſiter foemelle aliquz in libidinem 
-2 adco proclives ſunt , ut mares ſuos morſiun» 
* Teulis vellicent , (quaſi in aurem veneris gau- 
"dia inſuſurrarent ) ſuperſiliant, aliiſque arti- 
bus ad coitum invitent : in quonumero ſunt 
gi columbz, & paſſercs. 
= Non videturigitur yerifimile , paucas ali- 
quot cotiones , princip1o anni celebratas, 
GL en ommum , per integrum ejus decur- 
on {ubſequentium feecundirati tufficere. 
Ego tamen alquando(ut hic Fabricio pa- 
,zpocimum mos, verna tempeſtate ( de coi- 
| Tous teecundants tempore , & neceſſitate ali- 


quid 


h. 
' 

bu 
; 
' 
+ 
X 

: 


7 Dre GENERAT. ANIMAL. 
quid certi indagaturus) gallinas duas agg. 
{ecluſas [was quatriduum detinui , quzing. 
ca ſingulz tria ova pepererant, non mr” 
alus ovis prolifica. Iterumque alam g - 
nam ſecluſ , quz decimo abinde die on - 
peperit ; aliudque die viceſimo , & utn 
que faxcundum. Vt videatur, pole ur - 
atque alterum coitum , integrum n 
mum , omniaque ullius anni ova facu , 
reddere. / 
Dicam etiam , quod tunc temporis Nu. 
obſcrvaram. Cum utramque gallinam (gg... 
quandiu, ut dixi, fecluſam) gallo reſttg, ,. 
rem ; quarum altera ovo gravida, altenggn 
cens enixa erat, gallus huic ocyus occuy, © 
eamque avide ter quaterve compreſlit;g,,; 
teram vero circumbat ſzpius , pedibwg, - 
alas fiicando ſalutare viſus eſt, adventigge { 
que gratulari ; veruntamen ad prioremignir 
verſus, eam iterum, iterumque nut, A 
rumque per vim repctiit : neglectainttgag 
vida, quam nullo modo ad veneretty;c; 
icitabar. Kinder ego , quibus indicus geſt 
internoſceret, coitum huic profuturum,gor; 
ter1 vero importunum fore. Profetodzyyiur 
haud adeo pronum eſt , quomodo. ve hun 
{u , vel auditu, yel olfatu , mares (  tegr 
E longinquo ) intelligant , foemellas « xa ac 
dis ceſtro percelli , coitumque appetta, i 
Alqui, etiamfſi vocem illarum duntaxaizhid 
diant , vel locum in quo minxerint ,+rei 
veſtigia ſolum olfaciant, ſtatim libidinei cul 
cenduntur, caſdemque ad co'tum inſet & 1 
tur. Verum de hac re alibi, in tracta-( du 
animalium amore, lbidine, & coitu, Chzb 
ver. 


=  PxrerciITATIO VIL 71 
% 2Fyerſum crit dicendi locus. Jam ad propoſi- 


1Z 1004, . 
um revcrtor. 
IN Mr » 


m#" De Galline, aliarumque avium 
C utre - ventre. 


le ut - 
m n ExXERCIiTATIO VII. 


Faecu A B onificio 1gitur externo per vulyam, 


| ad gallinz uterum , five matricem 
dn pervenimus; in qua oyum perfici- 
a (xr, albumine cingitur, &teſta contcgitur : 
reſtee. cujus ſitu , & poſitura antequam dic1imus; 

Ngonnulla de ventris avium peculiar a7zatome 
ocUhuc afferenda, & prelibanda ſunt. Obſcr- 
I'yayienim in pennatis, ventriculum, inteſti- 
ina, a1:aque viicera , aliter in imo corum ven- 
/CIilkexe fita & conſtituta efſe , quam mn pedeſtr1 
rel'gnimalium genere. : 
t,. * Aves fere omnes duplicem ventriculum 
nate ſunt;quorumalter ingluvies, alter ven- 
relgriculus propric dicitur. In priori, eduha in- 
Is geſtaretervantur, & preparantur; 1n poſte- 
uM nort conficiuntur, & 1n chylum tranteunt : 
todzum noſtrates vocant, rhe crop , Or CYAUVV; 
- 7 hunc , rhegisard. In ingluvie aves grana in- 
(@tegra devorara retinent; indeque, cum cpo- 
$ 0 taaqua madefacta , macerata, atque cmolli- 
PA 4a,in ventriculum poſtea tranſmittunr ; ur 
xtizhidem molantur, & comminuantur. Cujus 
It ,+re1 gratia , pennata fere omniaarenulas , cal- 
l1ne: Culos , aliaque quzdam duriora deglutiunt, 
ſe & in ventnculo una cum cibariis ſervant; 
ta ( dum interim in ingluvie niltale reperitur ) 
1,Chzbentque hunc ventriculum ex duobus 
yew craſliſſimis 


- arque etiam in Caſſowvare. Ideoque yulg 


52 De GenEeRaAT. ANIMAL. 
craſſiſſimis & robuſtiſſimis muſculis (in mi} fe 
noribus avibus carnoſis, aut ligamentoſuf J* 
compaQtum ; ut hoc modo, ceu duobusly *** 
idibus molaribus , binis invicem cardia ® 
aw colligatis, molere cibaria , & pinſere poff '* 
fint ; vicemque dentium molarium, quiby .. 
carent, calculi ſuppleant. Hoc paQto alimeny 
ta conficiunt, & chylificant; poſteaque cony © 
preſſione fafta (quemadmodum ex herb (at 
aut fructibus contuſis ſuccum vel pultia 
lam exprimere ſolemus) pars mollor , &l 
quidior ſurſum attollitur ; eamque in pringy - 
pium inteſtinorum (quod in ilhs juxta i 
greſſum gulz, in ventricul: parte ſuperio_, | 
collocatur) transferunt. Id ita fiert, in plug 
bus avium genenbus apparet ; in quoru - 
ventniculs, fi calculi, ahave duriora & aff Se 
ra diutius permanſerint, a continuo eoru 
motu adeo attrita & lzvigata cernuntur, 
cibanorum attrition inepra fint, ac propt 
rca rejiciantur. Hinc aves cum calculose 
gunt, lingua probant ; &, {1 nihil aſperos ſe 
erint , rejiciunt. Hoc modo ferrum, arge! 
tum, &lapillos attritos, & propemodumdl 
ſumptos in ventriculo Srruthionis inven 


geſt 
proj 
do c 


ſos,' 


creditur , eos ferrum concoquere , & eode! | 't 
nutriri. eric 
Falconibus, aquilis,aluſque avibus ex pron; 
da viventibus, 11 aurem prope admoverirany 
dum ventriculus jejunus cſt ; manifeſtosifgeqy 
tus ſtrepitus , lapillorum illuc ingeſtorunſcing 
invicemque coll{orum , percipias. NeqQuun 
enim falcones refrigerii cauſa (qui vulgritamp| 
Accipitrariorum error eſt ) lapillos devo - 


ExERCITATIO VII. 73 
| fed ut eorum opera cibum comminuant : 


| quemadmodum & aliz aves, (quibus mo- 


$2} lendo victui ventriculus carnotus obtigit ) 
| 1m eundem finem, calculos, vel ſabulum, 


nad Vel quid aliud ſinule , deglutunr. q 
|  Aviumigitur ventriculus, intra abdomi- 
nis capacitatem , infra cor, pulmones , & je- 
-oms ©vr » fitus eſt, Inghevies autem extra _ 
"hi. 1 (0 lunmum) 1n infima coll: parte, ad os 
rice 198416, herer : 1n qua cibania (ut dix1) emol- 
&| buntur ſolum, & preparantur; indeque pens 
nk Nara quzdam cibum 1ta. maceratum pullis 
-} ſuis regurgitant , coſque nutriunt, (quem- 
4} .dmodum _quadrupedes , feetus fuos late 
ao alunt ;) ut videre eft in omni columbaceo 
PT] genere , atque etiam ſpermologis illis, quos 
07"Jnos Rooks nominamus.Quinetiam apes e flo- 
aff ribus colle&tum mel, & 1n ventriculo di- 
,domumredeuntes, eyvomunt, & in 
_Y riaalvearia recondunt : eodemque mo- 
om do crabrones, & vespe ſuos feetus nutriunr. 
05A Vig etiam eſt canis foemina eibos preman- 
ſer ſos, & ſemicoctos carulis {urs nutricandis re- 
S"Jromere. Vt minus mirum fit, foeminas pau- 
mi pu, victumque oftiatim quaerentes, pre 
1s inopia, infantes ſuos obia pnius in ore 


J10u 


wen 


YC 0Jluo prezparatis & un pulpam redadtis, alere. 
odell Jneeſtinain avibus, aparte ventriculh ſu- 
denore ( ut diximus) oriwuntur ; & ſecundum 
dngitudinem ſurſum deorſumque ( non 
VeIianſyerfim, ut in nobis ) replicantur. Iit- 
08 Wdemque ſtatim ſub corde , ad corporis pree- 
YUMcnturam, ubi diaph a'(quoaves deſti- 
NeqFtuuntur) in quadrupedibus titum eſt, jecur 
ulzamplum,& bipartitum, utrinque (nam ene 
70 - = carcnt) 


X Pl 


EP 


74 De GENnERAT. ANIMAL. 
carent ) collocatum , hypochondria repler 
infrajecur ventriculus poſitus eſt ; cui ſubgl{e 
cent inteſtinorum volumina, cum pluringh 
tenuibus membranis interjeCtis, acre repkſt 
tis; quippe in has, utdiximus, aſperz pugy 
monum arteriz foraminibus hiulcis ax 
untur. Renes (qui ampli in avibus viſuntymu 
oblongi, & tanquam ex globulis carnajing 
compoſiti , nullifque cavitatibus prxdingne 
utrinque ſpinz &arterie, venxque mag 
delcendenti adjacent ; &1n 2mpla atque offati 
longa offis coxendicis cavitate tepulti jacenfeq 
Ex horum parte anteniore , ſecundum long: 
tudinem, urcteres ad cloacam., & podice | 
ipſum extenduntur ; ut ſeroſum excreme 
tum luc a renibus deferant. Eſt autem 
avibus hyus ſeri ex1gua quantitas, quodi| 
parum bibant, & earum nonnulle (nin 
rum aquilz) nihil omnino. Nec ſeparatuf 
ut in alus animalibus, urina profluit ; & 
ut dixximius, in communem cloacam, 
uoque fzcibus dicatam, ex uretenbus( 
fillar; ut earum ctiam hoc pacto exm 
facilitet. Differt hoc lotium 1n avibus, 
in aliis animalibus: nam, cum urine p | 
duz int, {crofior una, & liquida; crafiafus, s 
autemaltera, quz in ſanis hypoſtaſisnonpr. ] 
natur, & in urina jam refrigerata ſublidwre 
aves (contra quam vivipara animalia) mperio! 
zorem huyus copiam obtinent ; eaque, 
altera, colore albo ſive argenteo diftingÞsau 
tur; & non modo in cloaca reperitur ("itz 
abundar) alvique fzces circunhnit, ſed ova 
1am 1n toto urcterum ductu ; quia renumPne! 
mics, hac ipla albedine Rn \ & 
DIQOUn 


! 
d 
b 


a 


L 
wiif 


. 
nn 
.* 


ExERCITATIO VIII. 75 
Glum in avibus craſhor hzc materia a reni- 
ingbus deſcendens confpicitur ; ſed in ſerpenti- 

klbus ecxam , aluſque oviparis ; preſertim 1s, 
quorum ovum duriore cortice obducitur. 
xniMaor quoque hujus , ( quam ſerofſ#, & te- 
untrnworis partis ) copia: eftque conſfiſtentiz, 
-arneSinter crafſam urinam & ſtercoraceum excre- 
-edtmentum , mediz ; adeo, ut uretercs per- 
angranſiens , lac coagulatum , five leviter | 
ue ofatum referat; foraſque czeum, cito faci- 
Jacendeque in cruſtam friabilem concreſcar. 
long? 


dic De eliquarum uteri partium, in 
em Gallina, fith, & fabrica. 


u»# 
W 
Li 


c 
{ 
a 
l 
= 
a 


atem 
ron ExXERCIiTATIO VIII. 
ara Neer ventriculum , & jecur , ad ſpinam 


it; &qJ dorſt, ubi homin1, cteriſque animali- 
m, #* bus pancreas eſt ; inter truncum Porte, 
bus & cavam deſcendentem , ad exortum emul- 
exnuſentium, & vaſorum ſpermaticorum prepa- 
as, apÞntium, ubi arteria cochaca meſentenum 
# panſſetit ; ibidem etiam in gallina , aluſque avi- 
crafipus, evarium , & vitellorum racemus naſci- 
1snonÞr. Nempe et, a parte antenore, truncus 
ſubfidorte , —_ , &ventriculi onficium; a po- 
ia) mſſeriore, vena cava, & arteria magna ad ipi- 
que, dorſi deſcendens ; ſupra , jecur ; ſub- 
iſtingÞsautem , ventriculus adjacent. Infundibu- 
tur (Þ»1taque tenuifſima membrana conſtans, 
, {ede ovano deorſum ſecundum dork longitu- 
-numFnem, inter illud & ventricilum, tendit. 
-ur. NF ab Infimdibulo, (inter ventriculum, in- 

ſoluna, renes, GL? proceſſus abs 

L 


IVC . 


26 De GENERAT. AxntMAL. Þþ; 
tive pars cjus ſupenor, cum muitis revolf 
tionibus & cellulis (ad ftiguram coli ,&rg; 
intcſtini in homane ) 1n ipſum utcrums ; 
ſcendir. Ipſe autem uterus , proceſſui huj 
continuus, infra ventriculum, inter lumbsr 
renes , & inteſhnum rectum , extremo abd n 
minis loco., ad podicem fitus eſt ; adeogn 
cum oyum albumine veſtitum in co conf p 
necur , deorſum tantopere decumbar, un 
gxtis facile, num molle, an durum , pam 
vicinum 1d ovum it , percipere Jiceat. jq 
Vierus hic, in gallina, tum magnitudy m 
tum fabrica varius confpicitur. Quippeſ dc 
gallina gravida, aut nuper effcera, pluringny 
differtab co, qui in gallina virgine , fivenſqu 
lo reperitur : hujus enim uterus carnoſutot 
& rotundus, quaſi burſa vacua; tantilley 
vitatis , ut vix fabam continendo fit ; Wres 
uidem lzvis eſt, intus autem plicis qui + 

| ſecundum longitudinem rugoſus : $2 
mo intuitu , veſicam urinanam majuſcuyg ze 
aut ventriculum alterum paryum , facily v 
dices. In przgnante autem , & jam vaſute 
matura, (quam ex rubicundo criſtz caſe; 
mulieres norunt ) uterus multo auchoro; 
carnoſior apparet ; cum plicis majoribw,Þ} 
craſſioribus ; ad magnitudinem alam F [ 
ovoexcipiendoidoneam ccrniumus ; qu 
ſum, ſecundum fpinz ductum, longe} 
tenditur, & ex multis loculimentis, Fe 
luls (tanquam inteſtinum colon, utdi 
componitur, quz ex uteri product! repſunt 
tione conſhtuuntur. Pars hujus infenor» Pl 
maxima, ita craſſiſſima & carnofiflimſque 
_ Ppluribuſque & majoribus -plicis robor 


" 
s 


F 
_ 


reve 
\& re 
"um « 
FO 

lumb 
10 ADC 
adeo! 
O Col 
It , ut 
,P4 | 
at. 

1tud 
upp 
ut y 
vet 
nous 


ExERCITATIO VIII. 
fizura ejns interna ovalis cernitur, ranquam 
ovi pro2laſma. Aſſcendentem uteri portio- 
nem, five productionem , ego proceſſitm no- 
mino : Fabricius , ſecundum uterum appcliar, 
& ex tribas ſpiris ſeu flexionibus conflare aſle- 
rit: Viyſſes Aldrovanadus, uteri *omachurn 
nuncupat. Sunt quidem, fateor, ut pluri- 
mum tres ſpirz; non eſt hoc tamen ita per- 
petuum , quin (uti coh cellulis contingit ) 
natura interdumabludar. 

Veerus ſte, prout afſcendit altius, ita quo- 
que fenſim magis attenuatur & gracileſcit, 
mmonbuſque & pauctoribus piicis conar ; 
donec tandem in membranas ( eaſque te- 
nuflimas) abiens , inſundibulum conitituat; 
quod ad cinctum corporis uſque pertingens, 
totum ovarium complectitur. 
ue Fabricius, ſccundl uteri tre 
tes conſtiruit ; principium nempe , me: 
& finem. P;incipiuminquit, in membranam 
; Ftenuem moll: um mque degenerans, orificiuin 
gf Litius efformat , quaſ? rubulum aut infimd;bu- 
bus repreſentams. Aiters pars ( quam! ego 
4 uteri proceſſum nomino ) ſpiris rribus rran;- 
off verſes conſtans , albumini ſuppeditando injer- 
$uit; & ad locum infimum & capaciſſimm 
rotenditur, quem finemejus uteri appellat , 
Wm quo chalaze (inquit) duaque membranu, 
Of cortex effo-mantur. 

Tota uter: ſubſtaaria ( preſertim circap/i- 
<cas) tam in utero iplo , quam proceſſu ejus, 
multis ampliſque venis ſcaret : plurcs tamen 

unt arteriarum ramuli, quam venarum. 
+ Plicz, quz in parte uteri interiore oblt- 
Juz, CE 520 , Carnoſz ſub- 


23 De GENERAT. ANIMAL. 
ſtantiz ſunt ; & colore albiſſimo ac lad 
preditz,aquam lentam ex{udant,; ut totaiy | 
terior ſuperficies, tum uteri, tum proceſſy t1 
ejus , multo quaſi tenui albumine madex{ 
unde vitellus deſcendens augetur, circus 
poſitoque paulatim albumine perficitur, | P 
Vterum ovis privatum Taro reperies, & f 
vel in proceſſus {piris inxrens, vel in b T7 
utero contentum invenies. Si proceſſus b 
hunc vacuum inflayeris, ceu obliquusk Q 
contortus tubulus apparebit, & ad moduy tu 
cochlee , ſive turbins in faſtigium aſſu fu 
taliſque eſt ex plicis & ſpiris uteri fabrig Pt 
qualem in vulva nuper obſervayimus; uk Q 
cet nempe deſcendenti ovo via {atis pates! fa 
tamen vix ullus retrorſum fit ( vel inflay ca 
acri ) ad ſuperiora tranſitus. nd 
Proceſſus uteri cum ſuis ſpiris, in effed tt 
gallina (ut diximus) atque etiam in pul al 
zuyenculis, adco 1imminu:tur, utin tenuſy M 
mas membranas abeat , & plane aboleat| 
nullumque cus veſtigium extet ; utinequ 
ovari, aut infundibuli ſolummodo ibider! 101 
(tanquam racemi radix ) glanduloſum qui 1s 
& ſpongioſum , quod 1n gallinis coctis FI cu 
ſapit, reperitur ; quemadmodum in vivip: dl 
ris ( przſcrtim juvenculis ) pancreas , & 
thymus ; quos 1iqco noſtrates rhe ſor; 
bread, 1d eſt, pancmdulcem nominant. | 
Vterus, una cum proceſſu , membrat 
opera dorſo alligatur; quam proptcrea Fabr| 
cir Meſometrium vocat : quod ſecundus 
rus, una cum hoc membranoſo venoſoque 
pore,concinne admodum inteſtinis,@&- ſuo meſa; 
terio comparari poſſit.Nam ut hoc,inteſting " 
c 


: lah FExERCITATIO IX. 29 
totay illud , proceſſum oblongiorema ipina exor- 
-oceſls rum firmat, & dertinet ; ne loco motus, & im- 
nadez| licatus, vitellorum tranſfitum impedaat : fed 
ircuy hber & apertus, eoſdem molliter excipiar. 
tur. | Per hoc meſometrium, plurima quoque vaſa 
es, & ſanguwe refertifſima ,in ſingulas wer: plicas 
in is ramificantur. Eſt itaque ortu, ſubſtantia, fa- 
xceſſux brica, uſu, & officio meſenterio analogon. 
quus i Qyacnam ab uter1fundo, ſecundum longi- 
nod nent, ligamentum (inſtartzniz) ad in- 
U fundibulum uſfque protenditur, quale in ſu- 
abrig periore col: regione productum cernimus. 
5; Wh ao portio quzdam extenonstunice ten- 
patee! fa& contraQta, ut rehquum proceſſus in pli- 
infla cas & cellulas corrugetur. Ita ſcilicet inteſhi- 
noaliquo exempto, filoque per longitudi- 
| effed nem unius latens traducto, & conſtricto, 
1 puly aterum <us latus in rugoſas cellulas effor- 
>nuif{ mabis, 
leau! Hujuſmod: igntur eſt conſtitutio uteri in 
1 nequ ina fetante: carnoſaſcilicet, ampla, in 
ibides longum latumque dudctilis, anfratuoſa, ſpi- 
nqui, ns &convolutionibusa podice ſurſum, ſe- 
s duls cundum dorh {pinam protenfa, atque infun- 
vivige Cibulo continuara. | 


as , | 
_ De generatione Ovi. 
brat ExXERCITATIO IX.' 


us m Itellus, inracemo, exigua duntaxar 
ue papula eſt; ſenſimque auttus, colo- 


meſe; " rem & magnitudinem vitelli adipi- 

tinad ſcitur ; indeque abruprus, per infundibulum 

ut defcendi: , & per ſpiras cellulaſque proceſ/?:s 
D 4 


devo- 


Pn:. 8. 


rumova, 


to De GrxERAT. ANIMAL. 
devolutus, albumen induit : licet nulli 


quod recte contra Ariſtorelem Fabricius o 
Tvavit ) uteroadhzxreat , nec per vaſa un 
bilicalia augeatur ; ſed, ut piſcium , vel rar 
foris ex.aqua albumina ſ1bi parar 
& cxrcumvolyune; vel, ut fabe, ciceres, cz 
teraque legumina, & frumenta, humore mz 
cerataintumeſcunt,indeque al1imentum pub 
lulant! ex ſee germini acquirunt : ita ſimil 
ter ex dictis uteri plicis (tanquem ex ubere, 
aut placenta aterina) albuginea humiditae 
promanante , vitellus ſibi( vegetativo, & ip- 
nato , quo pollet, calore , & facultare ) alby 
men quzrit, & concoquit. Ideoque in pl- 


Qs ills, & cayo uten, m___ albumanis ſaps| 


remreferens, copioſiſlime abundat. Atque 
hoc pacto vitcllus paulatim deſcendens, 4 
bumane cingitur, doncctandem, in extre- 
mo utero , membranis , teſtaque durior 
aſfumpris, ad partum perficitur. 


De Ovi incremento,, C7 exitt: 


EXERCITATIO X. 


Udizmus Fabrictum : S:cuti arcims 
(inquit ) ventriculi affionem efſe ch; 
lificationem ; Or reſtium aftionem, { 
minis generationem ; quia m ventrictlo chyi, 
in teftibus ſemen comperiatur: fic ovorumgs 
nerationem eſſe pernatorum uteri atlionen, 
omnino aſſeveramus, quod ovim inibiinvenis 
tur. Sednoneſt hec ſolauterorum ſuntho , ul 


paret ; ſed ea quoque adnotatur , & enumert, 


tur, nimirum 0vi angmentum , quod ove ft 
im 


f 


— 


EXERCITATIO X. 8r 
tim genito ſuccedit , quouſque perfelum effi- 
ciatur ,. Of juſtam magnirudinem adipiſcatur. 
Etenim gallina non prius naturaliter ovum pa 
nit , quam perfelum fatlum, & congruam- 
magnitudinem adeprum fuerit. Igitur utero- 
rum aflio , tum oVigeneratio, tum augmentum 
eſt: rum autem , nutritionem ſupponit, 
& eedir Sed cum generatio omnis & duo-- 
bus perficiatur , videlicet opifice , & materia ; 
agens in ovorum procreatione nil aliud eſt, 
quam mſtrumenta, ſeu organa propoſita , ni- 
— uterus ; materiaveronulla ala, . 
m uis. 
T Nos —__ breviratiſtadentes , (omiſſis, 


ut oportet , altercationibus ) ut facile conce- 


dimus , uteri ofſficium , & uſum procreandis 
ovis deſtinatum efle; ita eſhiciens adzqua- 
tum (ut dic1 ſolet ) & immediatum , 117 ovo- 
ij contineri aſſeveramus ; oviumque. non 

utero, ſed ab interno principio natural: , 
fibique proprio, tum generan , tum augert 
a z principumque hoc a tota gallina 
primum 1n vitellum inchoatum, primamve 
papulam profluere; quod deinde ( ceu 1n- - 
natus calor , aut natura opifex) vatello 1n- 
herens, ipſum nutrit, augetque : quemad- 
modum , 1n unaquaque corporis parte , fa- 
cultas quzdam incſt, qua ipfz fingillatim 
auntur, & creſcunt. 

Modum autem quod artinet, quo vitel-,, 
lus albumine augetur , Ariſtoreles vidctur as. 1. 3. 
credidIiſſe, in owis , dum mollibus membranis & >: 
obvolvuntur , canalem umbilicalem in acuta 


, 0vi parte eſſe, ( ubi ovi principium ſtatuit ) 


per quem augearur. Quam ſcntentiam Fabri- pag. 1+; 
D 5 CHIS 


82 De GentrarT. ANIMAL. 
cius reprehendit , negatque wilum talem 
nalem adeſſe , aut vitellum ullibi utero adhe- 
rere: atque dubium de ejetti ovi _—_— 
{a dilunt ; dicendo, ovum augeri dauplicite, 
prout duplex eſt uterus, ſuperior , &+ inferior; 
&- ovi ſubſtantia duplex , witellus , &+ alh»- 
men. Vitellus adaugetur vero augmento , ſan- 
guine nempe , qui ad ipſum per venas porrigi 
tur, dum adhuc vitellario appenditur. Albu- 
men autemalio modo adaugetur , &r accreſeit 
acvitellus: etenim non per venas, neque ji 
nutritionem, ut vitellus , incrementum ſuſcipit 
Jed yor Juxtapoſitionem witello ( dum per ſe 
cundum uterum devolvitur) adhereſcit. | 
Mea autem ſententia, ovum ubique ec- 

dem modo augetur , quo vatellus in racems;| 
a principio nempe intrinſeco concoquente; 
hoc ſolum diſcrmine , quod 1n racemoal- 
mentumill: per vaſa deferatur , in uteroau- 
tem jam paratum inveniat , quod imbiba, 
Quippe in omn1 nutntione , &accretione, 
*qualter neceſſariaeft partum juxtapofitic 
& apphcar alimenti conco<lio ac diſtnbu- 
tio: neque hzc minus, quamilla , veranw-! 
tritio cenſenda cſt: fiquidem utraque non | 
* Aimentiacceſſu, appoſitione , agglutinatic- 
ne , atque tranſmutatione contingit. Nec 
minus ſane ciceres vel fabe, attraQto pert 
nicas ſuas terre humore, (quem veluti ſpor- 
giz 1mbibunt ) vere nutrin dicuntur ; quan 
1cundem per venarum oſcula admitterent: 
& arbores corticibus ſuis rorem pluviaſque 
abſorbentes, que vcre aluntur, ac pers 
dices ſolent. Verum de nutritionis modo, 
alibi pluraannotayimus.Impreſentiarum _ 

u 


þ...4 
I 


ExERrCciTaATIo XI. 87 
alia difficultas tenet ; nimirum an vitellus, 
dum albumen acquirit , ſeparationem ejus 
aliquam , & diſtinCtionem non faciat; arque 
ita, dumaugetur, pars quzdam terreſtnor 
in vitellum , ſeu medium ovi ( tanquam ad 
centrum, ut Ariſtoreles voluit ) ſubſidar ; 
pars alialevior eundem circumambiar. Inter 
vitellum enim, qui adhuc in racemo eſt, & 
eum qui in medio perfe@ ovi reperitur, hoc 
maxime intereſt ; quod ille, quamvis luteo 
colore fit , confiſtentia tamen magis albu- 
men referat ; & coQura , hyyus inſtar, crafſe- 
ſcat, compactus, viſcrdus, & in laminas fſ- 
bs fit: vitellus vero qui in ovi perfeQi me- 


| diveſt, acoctione friabilis fiat, & conſiſten- 


tie a tcrreſtris, (non crafſz, & gluti- 
noſz, albuminis inſtar, ) apparear. 


De Op: Cortice. 


ExERCITATIO XI. 


| TT qenrtioner eſt , poſt declaratam ovi 


Rn , de qjus partibus, & 
ifferentus agere. Componituy autem 
Gum ( 1nquit Fabnicius ) ex witello, albumi- 93: 22- 
ne, chalacis auabus , tribus membranis , (wvi- 
delicet, una vitelli propria , duabus totins ovi 
communibus) &- aemum cortice. Quibus duo 
ſunt , que vere ovi partibus annume- 
rari non poſſunt , alterum eſt , quadam exigua 
eavitas m obtuſiore ovi parte intus prope puta- 
men efformata; alterum , perexiguur: , album- 
| wks gium, quaſi rotunda cicatricula vitelli 
wperficiei adnata. Quorum omnium hiſtoria 
D 6 exatTins 


Ne hiſt. 
on.d. 
C. Þ» 


b. 10. 
E. 52. 


De gen. Vaporante humorem. Idque faftum,ait ow 
an 13: 26-parentidolorem moveret,Or faciling egreds) 


& Dre GENERAT. ANIMAL. 
exatlius nobis afferenda eft, ab externis exon 


| 


retur. Quemadmodum ovum aceto.emolle| 
tum,in vas ſtrict orificu facile 1intrudi dicit, 
Fabricius quidem huwc opinion; diu adfer- 


vabatur ; quod ovum duro cortice obauttum | 


1145 reperiſſet; idemq; mulieres quotidie exper: 
antur,Aum extra abdomen digits ovi duriti 
portentant,ut cognoſcant,an gallina mox ſit ea 
tura ovum, necne.Poſteaautem, cum accepiſe 
amulieribus fide dignis,vvorum corticem mes 
itu ab aere obdurart , qui lentum quendam hr 
morem exeunti ou0 circumſuſum ewveſtigio exit 
cet, Or corticinonaum exatle duro nn & 

h 19 aryl, 


ExeRCciTATIO XI. 8&5 
induret; atque ipſe tandem experientia id com- 
aſſet : mutavit ſententiam,, putavitque, 
ovum cortice obautlum,y conſtiturionem inter” 
molle & durum adeptum, jam.in exitu ſtatim 
impenſius obdurarizconcreſcente circa putamen 
twveſtigio, propter humorss evaporationem, ( ut 
ait Ariſt.) viſcoſa ac tenaci quadam humidita-. 
te; cum qua madeſcens in tota ſuperficie ovum- 
naſcitur, & recenti cortici adhereſcens exſic- 
catur, obduraturque, frigido ambiente nonnihil 
interea conferente.Id quod facile intueberis (in- 
uit; 5 gallinam domeſticam domi habuerts , 
ovum ei in exitu dextre manu arripuerts. 

In hac Ariftorel:;s ſententia diu haſcram, 
donec me certa experientia contrarium do- 
Cut. Quippe compertum habeo, ovum in 
utero, fere ſemper duro cortice obductum 
eſſe. Etaliquando vidi ovum, Egallina viva 
exemptum,atque cetiamnum calens,fine cor-: 
nice humiditate tenaci madeſcens ; quod ta- 
men ab humiditate 1lla circa putamen con- 
creſcente, aut evaporaſcente , F ut voluit Fa- 
bricis ) nihil omnino. obduruerat, , neque 
ab acre ambiente frigido permutabatur; 
ſed mollitiem quam m utero habuerat, re- 
tinuit, 

Viſum eſt etiam a me oyum e gallina rc- 
cens prognatum , perfectoque cortice incru- 
ſtatum,cuticula tamen membranoſa,& moll 
fuper corticem induCta veſtitum; quz mem- 
branane quidem poſt ovi ortum concreſce- 
bat. Vidi preterca ovume gallina natum, 
undiquaque teſta obductum, preterquam 
mn acuti culminis apice, ubi exigua molliſ- 
que quzdam — (qualem forte rift. 

7 pro 


86 De GeneRAT. ANTMAL. 
pro umbilici veſtigio habuit ) permanf 

Fabricius itaque muhi videtur a vero re 

ceſſiſſe: neque enim ea dexteritate unquan! 
fui , ut ovum n ipſo exitu arripere, 1dque! 
inter molle , & durum reperire potuenm,! 
Et hoc fidenter aſſero, corticem intus, five 
in utero , ex materia ibidem oblata confici; 
& non aliter, quam reliquas ovi partes, 
formatrice ejus facultate plaſmari : eoque! 
magis, quod viderim ovum perexiguum 
( Fabricius centeninum vocat , & noſtrate| 
muleres gallo ad{cribunt ) cruſtatectum, in-! 
tra aliud gallinz oyum majus, perfectum, & 
cortice circumcirca obductum, continen. 
Ovum hoc Sereniſſimo Regi Carols, Domino 
meo clementiſſimo , multis alus coram,} 
ſpetandum prebm.Eodemq; anno m lime- 
ne majore difleo, lmoncm altcrum per- 
fectum, ſed perexiguum , fl:vo corrice ob 
ductum reperi. Quod jam crebro 1 1talu} 
contingere , audio. 

Communis eorum error eſt , qui hodie 
philoſophantur, quzrere varietatis partum 
cauſſas, ex diverſa materi12,unde onantur.ln 
Medici, varias corporis partes, ex diverſa mz- 
teria, vel ſanguinis , vel ſpermaris, gign& 
enutriri afſerunt ; nempe ex tenutore omte- | 
ria , partes molles , ut carnem ; ex dunore & 
craſſiore , terreſtres partes , ut offa &c. Nos ' 
autem errorem hunc nims pervulgatum,al- 
bi refutavimus. Nec minus 1]; falluntur, qu 
ex atomts omnia componunt,ut Democrits; 
aut ex elements, ut Empedocles.Quafi gene- 
ratio ni] aud foret, quam ſeparatio,aut con- 
gregatio, aut diſpoſitio rerum. Non eſt _= 

Mm 


pw ow: co 


Q 


An -. -., 0&0 = .- & oo =» ww ut 


Go 
as ws MKics &@&© 67S ra, bo. 


E 


ExERciTATIO XI. 87 
dem negandum, ut aliquid ex aliquo produ- 
catur, hxc que diQta ſunt neceſſario requiri; 
generatio tamen ipfa ab 11s omnibus diverſa 
eſt.In hac ſententia Ariſtorelem reperio:atque 


- ipſemet poſtea docebo , ex eodem albumine 


(quod omnes fatentur ſimilare efſe , non au- 
tem ex diverlis partibus _—_— 
las pulli partes, offa, ungues,plumas,carnem, 
czteraſque omnes, procrean, & nutrir..Pre- 
terea,qui hoc modo philoſophantes materia- 
lem duntaxat cauſſam aſſignant,& vel ex cle- 


.* mentis ſponte aut caſu concurrentibus, vel 


ex atoms varie diſpofitis , cauſſas rerum na- 
truralium deducunt;quod eſt in operibus na- 
turz, atque in generatione & nutritione ani- 
malium prncgonns » haud attingunt : divi- 
num nempe 1llud efhciens,& nature numen, 
(quod ſumma arte, providentia , &fapientia 
operatur, omniaque in finem aliquem , five 
boru alicujus gratia efficit ) non agnoſcunt ; 
ſed divino Architeto honorem derogant, 
uw non minore artificio, & providentia cor- 
ticeman ovi tutelam,exſtruxit;quam czteras 
omnes ov1 particulas ex eadem materia,&per 
candem facultatem formatricem compoluir. 
uam ulla, quz jam diximus, vera 
ſunt (ovum ſcilicet ctiamnum in utero exi- 
ſens,duro cortice muniri,) tantopere tamen 
apud me femper valuit e.4riſtetelis autoritas, 
ut non temere ab lla recedendum putem ; 
deoque credam (quod etiam obſcrvationes 
mez confirmant ) uic Corticis Concretiona, 
aiquid in ipſo ejus exitu ab ambicnte acre 
accedere; lentumque illum & lubricum hu- 
morem,(aquo,dum na{(citur,madet)ſtatim ab 
eus 


88 De GENERAT: ANIMAL. 
ejus excluſione indurari. Cortex enim, dur 
in uteroeſt, multo tenuior, & tranſparen 
magis, ac lzvi ſuperficie conſpicitur ; edi 
autem jam ovo, craſfior multo,minus trans 
lucidus , &ſuperficie aſpera (tanquam pok 
line albiſſimo adſperſo , &nnper accreſcer4 pre 


eur 

te) apparet. Lt | 
Liceat nobis, hic dum ſumus , aliquantyd = 
lum exſpariari. | 


In Scotie inſulis orientalibus deſertis,tans ; 
ta omnus fere generis avium marinarum cof g,, 
pia reperitur ; ut, ft, quz afide dignis accepj 
retulero ; verear ,. ne fabulzs majores n 
videar, quam quas autores vari, de anſer; 
Scoricis ex arborum quarundam fructibug, 
( quos nunquam viderunt) in mare delaben- 
tibus, prognatis, tradiderunt. Quz ipſeme 
vidi, bona fide ediſſeram; 

Eſt inſula parva, Scori Baſſe nominant, (et 
hac una Lefor noſce omnes ) non proculi 
littore 1n alto man fita,abrupto & confragoſh 
clivo editiſſima; ( verius ſaxum ingens, fir 
{copulum dixeris;)haud amplius mulle paſſt- 
um circuitn amplitudo &us clauditur. Huw 
Inſulz-ſuperficies; (menfibus Majo & Jum) 
mid1s, ovis, pullifque propemodum tota in-þ 
ſtrata eſt; adeo, ut vix uſpiam,pre eorum co 
pia,pedem hlibere ponere liceat : tantaque fi 

er-volitanti:m turba, ut (nubium inſtar all 
em, ccelumqueauferent; tantuſque vocife- | n 
rantium clangor & ftrepitus, ut propeallo-[ 
quentes vix audias. S1 fubjeSum mare,inde, þ (q, 
— ex edita turri,& altiſſimo precip} 
10) deſpexeris; 1dem quoquoverſum inhn-J g; 
us diverſorum generum ayibus natantibus} 
| pre- | 


m 


onp pg a32kRR% Ae 


ExERCITATLO XI. 3x 
| ; inhiantibus opertum videas.Quem- 
r"} admodum, verno tempore,ſtazgna alicub1 ra- 
? -- | nis refertiſſima cernuntur : & aprici colles, 
"wo | monteſq; acclves frequentiſſimus ovium ca- 
eſcen} Parumque gregibus obſeſh eminus ſpeCtan- 
' tur. $1 circumnavigando imminentem cli- 
| yum ſuſpicere hibuerit, videas inſingyuls pre- 
my rupti loct crepidinbus, & receſſibus, ayzum, 
WL cyuſlibet generis & magnitudinis ordines. 
I5,(0- innumerabiles;plures ſane,qquam illuni note, 
'} & ſereno ccelo itellz conſpicruntur: ft advo- 
{ lantes, avolanteſq; eminus adſpexeris, apum 
profeQa ingens examen credas, Haud facile 
dixcrim,,. quantus reditus quotannis ex plu- 
mis, & nidorum(foco utilium)rehquiis,0vo- 
ue cotorum commercio poſſeſſori ac- 
cedat : adeo , quod ip{e nuhi narravit , fidem 
exſuperat. Hoc unum, quod ad propoſitum 
| noſtrum propius ſpeCat , potiſumum mihi 
memorabile videtur ; eſtq; prefatz multitu- 
dmis, clarum indicjum. Tota hzc inſula ad - 
* ventantibus candido nitore micat; clivique, 
_ tanquam ex albiſſima creta,fulgent;ſax1 tame 
- J.\} nativiis color obſcurus, & niger eſt. Inſfulam 
nll! bam & ſplendentem reddit cruſtaei adhe-. 
LN-þ ens albiſſima , friabilis, eju{demq; (cum ov1. 
10} cortice)confiſtentix,coloris, & naturz: adeo 
e fi omni ejus latera integumento duro,teſtaque 
NO} alba friabili ſuperinduQaa, trulliffara ſiint.Pars 
1 | Ima,quam reciproca maris undaquotidic ab-. 
T1 luit, nativo ſuo colore conſpicua , luculenter 
| docet,albedine i!lam in ſummo fucatam efle, 
Pt &aliquidis avium excrementis(quz cum al- 
n fecibus ehdum)proficiſci;quibus,tanquam 
Wy oviteſtaalba,dura,%; friabilifaxum obtegunt 
7} & ( ac- 


oo De GEeneRAT. ANIMAL. 
mm > acris ambienttis frigore ) inc 
ant : eodemquc modo , — quoqul 
& Plintius, oviteſtam fieri voluerunt. H: Fe 
abire 
ut 


avium nullz illius loci inquilini ſunt; ſed; 
riendi cauſſa advenz, per aliquot dum: 
feptimanas ibidem , tanquam 1n diverſony hq 
morantur; donec ſcilicet pulli una avolef ®P 
offint. Tamen alba illa cruſta adeo ſola} Px 
& profundaadheret, ut genuinamil abo 
us ſol: naturam crederes. 

Excrementum hoc hquidum , album, & 
hicidum, ex avium renibus cum urinape 
ureteres 1n communem cavitatem, ſeu c 
cam, delabitur; faces alvi ibidem coopent 
atque una prodit foras: eſtque craſſior carun 
urinz pars, quam, in noſtra, ſedimentum,ſm 

oftaſin nominamus. Nonnulla de hacr 
upra diximus, atque eandem alibi pleny 
demonſtravimus. Albi hujus excremenn o- 
P1aib1 przſertim conſpicua eſt, ubi accipites jap 
fation1bus ſais conterminos muros fzcibw| ,. 
illinunt, albedine gypſea obducuut, & qual bqui 


ceruſſa depingunt. my 
In ſtrurhionis mortui cloaca, gypſei hyw = 


czmenti eam copiam reperi, quz manum #7 
integram facile impleret. Simuliterin reftud-} 
ne terreſtri,czteriſque quadrupedibus oyipe- 
ris , album hoc cxmentum abundar ; fora | -* 
queejectum, evaporatione tenuioris parti, Ink; 
cito yel in cruſtam friabilem,aur in pollinen | 
oviteſtz pulveratz fimillimum concreſcit. | 
Inter avium tam diverſa genera (quz ad 1a 
Inſulam dictam generand1 cauſa adyolant) Nb 
tamque varios nidorum modos, in quibus 
ova incubant; una muhi monſtratur av1s,quz 
ovum 


ExERCITATIO XJ. 9h 
oyum duntaxar fingulare, ſive unicum pan, 


| idemque ſuper cyjuſdam lapidis acuti faſti- 


um collocat , (nullo nido , aut conquiſita 
ſuppoſita )1dque tam firmiter, ut mater 
abire, & redirc, falvo ovo, poſit. Hoc autem 
fi quis loco dimoveat, nulla arte poſtea ſtabi- 


] knpoteſt; quin inde devolutum, preceps in 


| mareruat. Locus nempe( ut dix1 ) cxmento 


-n-f abo incruſtatur; ovumque cum naſcitur, 


lenta& viſcoſa madet humiditate , qua cito 
concreſcente , tanquam ferrumzine quodam, 


'] fubſtrato ſaxo agglutinartur. 


Tam ſubitz concretionis exemplum apud 
Statwarios videre eſt , qui ex alabaſtro calci- 
nato, —___—_ aquatemperato , camentum 
Equidum eficuunt; quo ita applicito, defun- 

m vultus, vel alterius cyyuſlibet re1,eti- 
am minutiſſime, fimulacrum & imaginem 
excipiunt ; eodemque mox once ; 
proplaſmata concinnant. 

odum 1gitur in omnibus fere 

bquonbus terren1 aliquid ineſt( ex. gr. in vi- 
no,tartarum ; in aquis, limus, aut ſabulum ; 
nhxivio, fal; qui, humido magnam partem 
exhalante ,, concreſcit & ſubſidit ) ita pariter 
{edimentum album avium, una cum urina, E 
rembus in cloacam deſcendere arbitrabar , 
ovumque 1bidem codem oblini , & incruſta- 
n; utpavimenta a fulconibus, & predicte 
Inſfulzx rotum clivum gypſari diximus : & 
perinde atque vaſa, locaque alia ub1 crebro 
may cok; flavo cortice tegi ſolent ; matcria 
1k ſcilicet concreſcente, ex qua calcul: in re- 
mbus , veſica, aliiſque corporis partibus ge- 
nerantur. Credebam , inquam, ( preſertim 
eAvriſtotelis, 


92 Dr GENERAT. ANIMAL, 

eAriſtotelis & Pliniiautoritate ductus)ex 
juſmodi albo ſedimento, quod in omniby 
oviparis,(quorum ova duro cortice integur 
tur ) copiolſe adeſt, ovi gallinace1 corticet 

er,& ab ambiente frigore(dum excludir 

conereſcere: Eandemque meam ſententian 
aliz quoque plurimz obſervationes ads 


confirmarunt ; ut vix mihitemperem , quaj tim 
credam, aliquam faltemceſtz partem indf tur 
e 


product. 

Veruntamen (ut re&e monet Fabriciu 
ratio omns conticeſcat oportet, ubi experienti 
refragatur. Vitiumque hyus ſecul: eſt nimsf Gr 
Pra on phantaſmatz, ex conjeCtura ,ley-j Na 
que ratioeinio (fine oculorum teſtimomy) Eft 
nata, pro manifeſta veritate obtruderc. 674, 

Mihi enim certo compertum eſt; oyunf 
( falrem apud nos) in ipſo utero exiſtenscor| & 
rice integ] : licet Ariſtoreles & Plinius contre} tem 
rium affirment,idque Fabricius quoque haul tt? 
ng negandum putet.Foriitan locisaf 6 

idioribus,, & robuſtioribus gallinis , ovun} - 1 
molle & fine teſt; ut plurimum. naſcitu;} mu 
apud nos vero 1d rarifſime contingit. Ita m-f utr 
hio!lun, Jenetizs cum efſem, Aramatariul ter 
Medicus clariſhunus oftzndit, inter utram-j Cot 
que faſeolilaminam, minutum folium effor-} Pl 
matum;cum tamen apud nos,in fimilivus f.-| 
{eolis, duntaxat apex parvulus naſcituri gen-| a 
minis appareat. Tantopere ad faecunditaten| Gut 
© celeriorem proventum,c#li, ſoli, acriſqu:| F< 
aenignus tepor , & clementia conducunt. | 10 


Dt ille 


- .ExXERCITATIO XII. 93 


De reliquis Ovi partibus. 
EXERCITATIlO XII. 


; Bi autem, quando, & quomodo rel+- 
que Ov partes generentur, in hiſto- 


ria utert partim jam diximus ; par- 


a} timque poſtea,ubi de carum urtilitatibus age- 


tur, dicemus. 


. eAlbumer(inquit Fabricius) ovi cDus li- Þag 12, 


, Plimio ; ovicandidum , Celſo; ovi albor, 
pulatio ; 0vi album, &- albamentum, Apicio; " 
Grece adongy; ab Ariſt. a8 Adoxopc ; ab A- 
naxagora , 9grl@- zeae , lac avium dicitur. 
Eftque ovi liquor frigiaus, lentus, albusonrius 
craſſitie, (nam ad obtuſam,acutamque ovi par 
tem liquidius, in alits partibus craſſins viſtrur;) 
Ear enim eft ad obtuſam ovipar- 
tem, minus ad acutam , & adhuc minus in c4- 
tera ovi parte ) vitellum unaique obtegens, & 
cingens. 

- Ego veroin ovo gallinaceo non modo va- 
num albumen obſervan , ſed etiam duplex ; 
utrumque propria membrana involutum:al- 
terum tenuius, liquidius , & cju{dem ferme 
confitentiz cum humore illo,quem ex uteri 
Pplicis manantem,albuminis materiam & nu- 
tmentum diximus. Alterum albumen eſt 
craſſius, & viſcoſius, pauloque magis ad albe- 


dinem vergens; in vetuſtioribus autem & 


| requietis ov1s , poſt aliquot dierum incuba- 


tionem, ſufaveſcens. Vt ſecundum hoc al- 
bumen, vitellum undique obtegit; ita liquor 
ille exterior , ipſum circumambit. Bina hec 
abumina diſtm&a eſſe, vel hinc conſtat : 
1, ablato cortice, membranam utranque 

pro- 


94 De GENERAT. ANIMAL. 
proximam penetraveris; videbis alboremly; 


uidum & exteriorem protinus efflu ds 
u{demque membranis hinc inde 1n patinay,,... 1 
reclinatis , interius tamen & craſſus albyf |, 
men, locum, & figuram ſuam globoſam { = 
vat; utpote membrana propria , tenuiquy,,,y; 


adeo, ut viſum prorſus effugiat,terminatur 
hanc autem fi {ecueris , ſecundum albumaſ £,, 
1llico huc illuc ſparſum efluit,& figuramwF,q. 
tundam amittit ; perinde atque & velſica ſed}; 
humor 1n ea ſervatus prorumpit; & di 
propria vitelli membrana , liquor crocei 
cgreditur , & globoſitas priſtina ſubſidit, |, 

Vitellus ( ait Fabricius) awvita dicitur , qui|1,, p} 


Vitellus . R . \ 
wee" eovivat pullus ; dicirur quoque a colore, ovilsh,, wm, 


' reum: Grece,zever;Hippocrati, xAwper; Ar, 
ſtotcl1, @2851,CAizvÞv: Antiqui (ut Suda] gn, 
Menon v867@v, 1. e. pullum _—_— nod 
quod — ex ea ovi parte naſe urgr 
Eſt ovi liquor molliſſimus , tenuiſſima membri| cup] 
"a obduftus, qua abrupta effiuit, — abu 
in ſe conſtans aetinetur ; in medio ovi conſiſten majc 
colore modo luteo, modo imter flavum Of pall-| oy; 
aum medio; perfefle rotundus ; magnitudm| ye 
warius,pro pematorum-magnitudinis varies | porr 

re, pony enim plus lutet, terreſtria plus alk dis, 

habere ſcribit Ariſt. Hoc eodem autore, lute} faty 
um ovorum atque albumen contrariam nate | diſta 
ram obtinent ; non ſolum colore, ſed etiam pot-| Ir 
ftate. Luteum enim & frigore denſatur;albuma}unn 
non denſatur, ſed magis liqueſcit. Contra abi-|idqu 
gni ſþ ry ow umen, luteum non ſpiſſarur, ſel] pare 
molle permanet , niſi peruratur. Et elixands,| man 

uam aſſando, plus concreſcit , atque ſiccatur. ab 1 

:t quemadmodum in mundo mayore , tern 
in 


ExXERCITATIoO XII. 95 
in centro poſita, aqua & aere circundatur ; 
ita pariter vitellus, ovi parsterreſtrior, duo- 
bus albuminibus, cr.ſ\ſhore & renuztore ambi- 


U 


nur. Imo vero, (teſte Arijtotele) 7 quis vitellos Hift. an. 


WT atue albumina multa exempta , que pati- 


T1 nam inaita commiſcuerit , atque elixarit igne an. 1. 3. 


1qu nolliore remifſioreque ; lutea tota maſſa in me- &: 1. 

wW um coit orbiculare , alba autem huic circun- 
mat £,xdiuur. Medici autem plurimi , albumen 
N'%Fefſe partem ovi frigidiorem ſtatuunt. Sed de 
n 4W his poſth#c plura. 

XU fngls the treddle)binz fingulis ovis obtige- z.. 
- \runt; altarain obtuſo, altera in acuto angu- 
qwt1o. Plus earum 1h albumine reperitur; vitello 
il-lmen validius adherent, ejuique membra- 
AMnzappenduntur. Corporaſunt longiuſcula , 
SUMconcretamagis quam albumen, & albidiora, 
#;tnodofa, luciditatis cujuſdam non expertia , 
4ftutgrando ; unde illis nomen : conſtat enim 
w _— chalaza pluribus rug dinibus 

umine ad invicem junCctis maltera 
5! myoreſt,& longius a vitello verſus obtuſum 
all-| ovi cacumen protenditur: altera minor, a 
am! yitello inferius verſus partem ovi acutam 
as porrigitur. Major ex duobus vel tribus no- 
ali} dis, quaſi grandinis granis , apy rnd con- 
ute\ fatur; qui modico intervallo a ſeinvicem 
att-} diſtant; & minor ordine majori ſuccedir. 
o- In omnibus omnium avium ovis reperi- 
mat untur; forcundis pariter, & ſubventaneis : 
t+-[idquein eorum utraque cacumine.Unde ap- 
Je paret vulgaris muliercularum error , exiſti- 
ns, | mantium,, grandines eſſe galli ſperma, atque 
rw. Jab ipſis pullum procreani. Atque ipſomer 


err Fabricius, 


Chalaze , 1. ce. dines ( Tralis galladura, c,,._ 


o6 De GeNERAT. ANIMAL. 

Pag 48. Fabricius , licet neget eas exgalli ſeminet 

fare; multisramen rationibus contend 
immediatam eſſe materiam , quam gallu 
cunditate imbuat, & ex qua pullus corpore 

Pag.57. Idque hoc levi argumento, quod in cofle 
chalaze in Je ipſes ita contrahanrur, utc 
cept, ſive pulli jam efformati ac geniti_ fomi 
tudinemreferant. Verifimile tamen none 
plura futuri foetus rudimenta in eodeme 
requiri: nec unquam quiſquam,nuſi 1n oby 
ſo angulo, pulli primordium reperut.Qu 
etiam diftz chalazz in ovis per coitumkt 
cundis, nulla ſenfibili difterentia ab iis 
_— » quz 1n ovis irritis inveniunt 
Hallucinatus itaque eſt vir clarifſimus on 

. Grandinis uſum 1n ovo; 1dque poſteacxF; 

cendis clarius conſtabar. | 

Etiam in minimarum avicularum oviz 
nue filum, aut nervulus , chalaze veſtigu 
exhibet.In ovorumSrruthions,& Caſſovn 
utroque cacumine,idi chalazas crafſiſim 
longiſſimas , & albiſſimas , ex pluribusg 
bults-magnitudine invicem cedentibusc 
flatas. 

Cavite, Cavitas quedam exigua in obtuſiore ( 
purte,intus prope utamen conſpicitur; 
interdum in 1pio faſtigio fita eſt , interdi 
nonn1hil ad latus inchnat, ſubzectz chak 
fere EdireCo reſpondens. Figura, ut pl 
mum, circular eſt; in anate autem & ank 
exacte circulum non refert. Hanc evidet 
tanquam maculam obſ{curam cernere lic 
polito ex adverſo lumine,1mpoſitaquet 
verfim manu , in obſcyro intuitus fuens. 
ovo recentiſhmo exigua eſt, oculi hum 


EXERCITATIO XTIIT. 9” 

illz magnitudinem referens. Quotidie 
mcreſcit, prout ovum requietum mags fue- 
rit, &ambiens aercalidior. A prima ſtatin 
incubationis die valde ampliatur : tanquam, 
aliqua exteriors & hquidioris albumi- 

nis exhalante, rel1qua contraheretur,& ſpari- 

| umamplius relinqueret: fit enim cavitas it- 
hec-interteſtam,membrana ſuccingente ibi 
loc deftituram.,, & membranam cxterrorem 
univerſos ovi liquores amplecentem. Q- 
mnibus ovis ineſt : imo vero in utero adhuc 

\ remanente ovo, quamprimum cortice-obte- 
gitur, inven ; Ajunt harum rerum curioſi, 1 

a cavitas hzc in ſummo faſtigio fuerit, ex ejui- 
q modi ovo naſciturum marem ; foeminam 
Fautem, fi verſus latus deflexerit. Hoc ſane 
| compertumeſt ; cavitatem minimam , ſigni- 
ff ficare, ovum jam recens editum ; contra ve- 
ro, requietum eſſe, f1 grandiuſcula fuerir. 
Enitautem uberior poſtea de hac re dicendi 


Circulus albus, & perexiguus;vitelli turfi- cicay;i- 
c(tanquam cicatricula quzdam inuſta) ad- ca. 
naſcitur: quam ideo Fabricius Cicatriculam 
nominavit ; ſed parvi fecit, &potius ovi af- 
kHionem,quam partem ejus aliquam exiſti- 

S mart. Macula hc perpulilla eſt, lenticulz 
feremagnitudine,aviculz pupillam referens, 
aba, plana,, & circularis. Omnibusquoque 

J oris aneſt; etiam a primacorum ongine in 

cn neellario. Quare fallitur Fabricizs ; dum pu- 
4 rat, hanc maculam efſe duntaxat abrupt pe- 
veſtigium;quo,in ovario,ipſi racemo 
ppendebarur. Pedunculus enim ( ut ipſe a- 

A gaoſcit). cavus eſt , + vitello appropinguans 


dila- 


h11.an. 


L1.c.5. 


D- zen. 


an.l. 1. 
2 


Pag.19. 


os8 De GEXERAT. ANIMAL. 
dilatatur,ut ipſum totum ambiat,& tanqu 
in facculo contineat ; non autem 1lli (ut 


dioli pomorum, aliorumque fructuum )iaf ©! 
gitur,ut it2abruprus veſtigium ſui relinquſ '® 
Qugd fi aliquando in magno vitello (ut x} 97: 
bricius refert) duplicem maculam conſpeyt 
ris : cauſſa monſtri forſitan fuerit, & du o 
cati foerus , (ut poſteadicetur z) non aute Uh 
duplicis pedunculi indicturn. Plurimum 

ro hallucinatur , dum cicatriculam hanc nul rig; 


uſui inſervire credit : eſt enim Precipuat | 
tius ovi pars, cujus gratia reliquz omnesd] ©* 
formantur, & ex qua pullus originem ſi plur 


ducit. Pariſanuquidem perperam hance no 


galli ſemen contendir. I 
; fi bl; 

De Ovorum differentis, | natu 

yerte 

ExERCITATIO XIII. quar 

n 


Vum generaliter bifariam ſumiturg - 
'©; propree vel improprie. Ovvum | Fes 


drxtlum appello , cut ovi definitioab! 
riſt. rradita, comperit : Ovum A cnjtu pe __ 


animal gignetar, reliquum cibu ci, quod gig cc 
ter, fi. Improprie vero diflum ovum appal 
quod femiliter Ariſt.eodem loco definivir,es peri 

toro animal naſcitur; ut ſunt ova formicaral 1 4: 
muſcarum,aranearum,quorendan papilins ,. ſap 
Or alia in genus perpuſilia aamodum ova; w- co, 
Ant. fere perperuo verirus eft ovivoce nal go; 
pare, ſed vermiculi nemine ipſa donavit. Hl p, 4 


quidem Fabricius: nobis autem, ( qui dec 
gallinacei generatione precipue agil tuſum 
omnium oyorum differentias hic univenlſ yy, g. 


QA RB © =o 


ExtrciTarTlo XIIT. 99 
tradere, non eſt animus ; ſed gallinaceorum 


duntaxat diſfimulitudines proponere. Ova 0vorum 


igitur gallinacea, alia, ſunt recentia; alia, re- 
quieta; illa, quam hc, albidiora ſunt ; ztate 
quippe offuſcantur, & preſertim ab incuba- re. 


N none: uſdem etiam cavitas in obtuſo angu- 


lo exigua eſt: &, {1 valde recentia fuerint, ab 


Þ 2dhzrente polline aliquantulum ſcabra ſunt: 
I requieta vero, ut cortice obſcunore,ita & lx- 


vigata magis conſtant. Recentia(modo inte- 


1 grafuerint ) prope ignem poſita ſudant ; &, 
7 pre c#teris , jucundo fapore predita ſunt, 


plurimumque in delitus habentur.Imo vero, 


{ ova, poſt duorum aut trnum dierum incuba- 


rionem, ſuavius ſfapiunt,quam requieta: qua- 
f blando gallinz tepore denuo refocillata,ad 
naturam atque integritatem recentium rc- 
verterentur.Quinet1am,poſt diem decimum 
quartum ;{ cumyam pullus plumeſcere inci- 


pit, medtumque on poſſider, & vitellus fere 


] nteger ſupereſt) ovum in aquaebulliente ad 


duntiem cox1,ut pull: fitum exquiſfitius dig- 


] noſcerem ; cujus poſituram, inſtar propla- 
7 fmatis, albuminis cavitas expreſſit : <juique 
| ntellum grati plane ſaporis, ſimilifque ſua- 
3 natis cum recenti ovo midem indurato, re- 


pen. Vitellus vivente adhuc gallina, a race- 
modiremptus, ſtatimque commeſtus, dulci- 
ws fapit crudus , quan coQtus. 


Ovorum etiam a figura diſcrimen eſt: alia 4 55- 

J cumalnslongioraſunt, & acuminata magis.£-: 

'. "1 Ex oblongis & acutis ovis ( autore Ariſtorele ) "4 ao 
generantny : ex ts, fue mucronem ob- 1. 10. 

tuſtm habent mares. Plininus autem contrari- *- 5 ty 

" ] un ftatuit ; Farminam edunt , inquit , que rc- ;vj.c. 5 
LL E . 


2 tundio- 


' giſſima queque , &r acutiſſma ova ſubjind -y, 


100 De GENERAT. ANIMAL. 


tundiora gignuntur , reliqua marem. Ou X 
. .eo ettamelt Columella: Cum quis voler, it tg 
quit , quamplurimos mares excluai , (1 


at: &- rurſus, cum faminas , quam rom 
aiſſma. Avriſtotelis ſententia hanc cauſly 

habet.: quoniam calidiora ſunt rotund a 
ora: eſt enim caloris congregare & ca ,1;- 
ſituere; pluſque 1s calor pateſt, qui ply : 
operatur. A validiore igitur.& perfection} 7 


principio , robuſtius & perfeCtius an _ 
mal exſurget. Tale eſt mas, foeminz (pr: _ 
ſcruum gallus gallinz) comparatus. Ca P ; 
tra autem, minora ova inter 1mpe y plu 
recemſentur , -& minima-omnino 1mprol gul 
fica habentur. Ideoque Ariſtoreles ad lu 

dabilem oyorum proventum , frequenten tin 
gall: coitum laudavit. Steriha autem , @ 1: 


{nbventanea ova, minora eſle aſſeruit, m noi 
nuſque fapida; quod talia ſint humida, & nn 
1mperfeCta. Difta autem differentia ute ge 

ligenda eſt, de ovis<u{dem gallinz: naj 54: 
cum galinaquzlibet {t1milia ſemper .ovap ,q, 
rat ; mares inde omnes, vel foeminas pn grati 
duceret. Alter f1 intellexeris, incerta val 
fuerit, ex predictis fignts , de mare, a pur 
fo:mana. conjectura. Quippe variz gallinz ye er 
ova edunt tum magnitudine , tum figuq* ( 

diſimilia: aliz nempe oblonga, alizrowy 
diora , parumque a ſe invicem diſcrepsy ,;, 
tia. Licet enim aliquando in ejuſdem gulp 1. £: 
nz ovis diſcrimen aliquod invenerim; « ungu 
tamen hoc adeo exiguum, ut, niſi v ſtingy 
Exercitatis , non innoteſcat. Cum enim 
codem utero, (in quo cortex adnaſun 


EXERCITATIO- X TI. 101 
ven proplaſmare, fingula ejuidem gallinz 
ova  wc.95. ſuam pene candem acquuirant ; 
(quemadmodum 1m coli cellulis excremen- 
torum ſcybala ) neceſſe eſt, ut magna inter 
fla reperiatur ſimilitudo ; adeo , utipſemet 
non multo negotio, 1n parva | vm with 
terva,quodnam-cyuſlibet gallinz ovum c{- 
fer , facile intcrnoſcere potueriny. Idque 
a1 promptius preſterint, poſtquam huic 
rel S—— ac ſedulam operam impen- 
derint. ProfeCto admiratione longe digni- 
us eſt , quod 1n venatoribus quotidie cx- 
perimur. Vivariorum cuſtodes diligentio- 
res , qui cervorum , vel damarum com- 
plurium curam habent; fi-forte cornua fin- 
gulis annis decidua, in ſylvis aut falribus 
repererint; quorumnam cervorum ea fue- 
rint ,. centiſhime dignoſcunt. Erat ' paſtor 
Rolidus plane & infrunitus , qui ovium nti- 
meroſum gregem curabat; 1s ſingulas adeo 
nternoverat , ut, 1: quzpiam abefſera gre- 
g, (licet numerare neſciret) nominatim 
mdicaretquznam eflet,, a quo empta, aut 
unde veniſſet. Aliquando etiam-, tentand!1 
gratia , inter quadraginta agnos ſimul in 


ovih. concluſos , quem Dominus vellcr, 


] prrticulatim (eligebat, & ad matrem in gre- 


"] pe crrantem deferebat. Yenatores novimus, 


uw, fi cervum aliquem, aut <us cornua, 
mel duntaxat con{picati efſent , aut veſti- 
gia ejus in luto vidiſſent ; eundem poſtea , 
per eadem cornua,aut veſtigia, (tanquam «cx 
ungue leonem ) a c#tcr:s omnibus certo d1- 
nguerent,atque internoſcerent: quinetiam 
ex veſtigis jam ny viſts,de 1gnoti c2rvi 
3 ma- 


ro2 Dr GENERAT. ANIMAL. 
magnitudine,obeſitate, & vigore judicaren, 
nempe , utrum vinbus validus, an curſu ds 
fatigatus eſſer ; fimul, utrum mas, an fcems 
na, diſcernercnt. Nicam adhuc ampluy; 


_ citer canes feram inſequuntur, omneſqueh- 
mul elatis vocibus perſtrepunt , ſingulosts 
men (ctiam eminus)internoſcant, atquea- 
ditu ſolo intelligant,quis eorum primus,quy 
poſtcrior ſit ; quis recto tramite 1ncedat,quy 
avius aberrct : num fugiat fera, an adſtet, & 
cornibus repugnet: utrum longe prezcurn, 
an recens E cubili ſuſcitata fucrit. Atque ha: 
omnia, in medio canum, hominum, corn 
umque ſtrepiru, & fragore; »dque in ignoty 
& obſcura ſylva. Haud 616.7 0 taque 
mirabunur, { diutius exercitati, {ingula ops 
a quanam gallina edita fint, _ Us 
nam profeo #que in promptu e 
ho cognoſcere genuinum patrem. 

= Prezcipua autem ovorum differentaeſ, 
« * quodalia, fint foxcunda; alia, infoecunds; 
:9::. quzetiam dicunturimprolifica, irrita, hype 
nemaa, five ſubventanea, & Zephyna. Hy 
emia dicuntur, que ſine maris coitu e 
ad pullationem inepta ſunt ; quaſi a vento 
prognata forent : quemadmodum Yarrote- 
{tatur, equas in Luſitania vento concipere. EU 
enim Zephyr aura faecundiſſima, indeque 
ill: nomen , quaſi &@nPop@- vitam ferens. I 
enum YVirgilins : 
—Zephyrique tepentibus auris 
Laxant arva ſmus, ſuperat tener omni 
humor, 
Parturit omnis ager, &c. 


2 Dexre 
»1.f.c. I .*" 


Hinc 


ſunt, qui in venatione, ubi quadragintacr|_ 


et, exb| 


EXERCITAT1O IX. 103 
Hinc antiqui, cum verno tempore,, flante 
hoc vento, vidercnt gallinas,citra maris ope- 
ram, ova parere ; Zephyrum eorundem pro- 
creationis autorem crediderunt. Sunt etiam 


- ova urina & cynoſura (que fiunt incubatio- 


ne derebQa ) tic dicta , quod diebus canicu- 
laribus ova ſpe putreſcant, quia ob zſtus n1- 
mios ab incubantibus gallinis deſeruntur; 
yeletiam, quia ea anni tempeſtate crebro to- x;p. x. 
nat. eriftorteles erum aſſeruit , ova perire, ſe 1.6. 
gallina incumbante tonuerit. I 
. Ova 1lla foecunda cenſentur, que, (ablatis 21x. 
impedimentis extraneis ) fotu blando de ſe /- 10. 
os producunt.Quod non ſolum fit a gal- © 57” 
nx, five matris incubatione; ſed & cyuſyis 
alerius avis, (modo juſtz magnitudinis fue- 
rt, ut openiendo foveat, & protegat) aut alio 
uocunque blando calore. Nihilo enim ſecins 
may Ariſtoteles) ſponte ſua in terra, quam 
aUIMM INC ws iunur. Quemadmodum Td 
in &gypto defodiumt in fimo terra obruto. Et 
acufis prodidere potatorem quendam, ovis 
FA orea humo ſtratis tandiu porare ſolitum eſ> 
ſe, dum ova excluderentur. Livia imperatrix 
quoque fertur ovum tandiu in gremio fo- 
vile, donec ex eo foetus redderetur. Hodie- 
que in Zgyproalibique,in chbanis five hypo- 
cauſtis, pulli ex ge 7 mn Owum itaq; 
(ut Fabricius vere aſlerit) non mode pulliute- py. 1g 


ri, Or locus eſt; ſed id etiam a quo tota pulli ge- 
neratio pendet ; quam ovum perficit , ut agens, 
ut materia , ut inſlrumentum , ut locus, & ut 
alia , fi que concurrunt. 

m enim eſt, pullum ab internqo 1n 
ovo principio efformar ; nihilque ovo = 


ecto 


io. DE GENERAT. ANIMAL. 

fecto ab incubatione accederc , preter 
tum & tutclam ; quemadmodum nce g; 
lina, pullis jam excluſis quicquam ampln 
tribuit , prater benignum calorem & © 
ram, quibus a frigore;,. & externis iny 
ri1s eos pon: victumque facilem ſup 
peditat. Defideratur 1gitur potiſl1mum ga 
linz incubatio, utexcluios jam pullos hu 


luc deducat , victum idoneum quaraff 


& preparet-, alarumque tepore foven 
Quod alus artibus haud facile preftitens 
Capones, & hybndz apud nos 1n vivani 
ex Phaſiano & gallina genit1, ova quiden 
incubant , &excludunt:; pullos ramen cony 
mode deducere ,. curamque educationis {6 
dulam preſtare neſciunt, 

Lubert hic mirari ( de eadem re poſt 
ubcnus diſceptaturi ) quanta ſcdulitate & 
patientia, aves feeminz fere omnes , dies 
noCteſque totas nidis ſuis infideant , ſcſeque 
macerent, ac prx fame propemodum ene 
cent ; quantiſque periculs ſeſe exponan, 
nt ova tueantur; quz fi,aliquando coat 
tantillum reliquerint » hem ! quanto ar 
dore , & feſtinatione cadem repetunt, & 
operiunt? Anates, & anſercs , interea dum 

' paulifpcr abfucrint, ova ſtramine tegunt, & 
occultant. Qua vero magnanimitate , un- 
belles ſzpe matres.ova ſua proteguat ? gw 
ramen fortaſlis ſubventanca, aut urma fur- 
rint, aut ettam nan ſua; 1mo vero artih- 
cialia interdum ova, ex creta aut. ebore >< 
ficta , part animi fortitudine defendunt. 
Stupendus profecto avium amor crga ovun 
mers, & vita privatum ; quod tautz fol: 

Citi- 


"_— 


citu 
mb 


ExEtRCITATIO XIII. 10F 
citudini nihil commodi, aut yoluptatis re- 
tribuar. Quis non admuiretur, affectum 11- 
lum , aut furorem potius , glocientis gal- 
lnz ; qui.extingui nequit , nift aqua fri- 
ida obruatur ? Durante hoc aninu umpetu , 
cundta negligit ; &ceu furibunda,. alas di- 

mittit , dum hiſpide ſurriguntur plume ; 
( inquieta, & quzrula obambular; alias gal- 
2} nas nido deturbat ; ova paſſhim querit, 
ven} quz incubet; nec quieſcit, donec aut illa 
ens} nactafuerit, aut pullos quos deducat ; quos 
ani} ane miro zelo, & ardore convocat ,- fovet, 
den} paſcit , & tuetur. Quam lepide riſum mo- 
on-| vet gallina, dum ſuppoſityios anatis pullos 
${+} (quos, pro ſuis, exclufit ) in aquanatantes 

{equitur , locumque ſepe ambiens, cum pe- 
te} riculo vadum tentat , miriſque artibus ad ſe 


e & pellicere —_ ? 
dies} Ora ſteriha pullos non excludunr, (au- 
que} tore Aviſtorele | quia humor eorum ab in- 
ne} cubatione non craſſeſcit , neque aut lure- 
nt, um, autcandidum a priſtina naturaimmu- 
tz} tatur.. Verum dc hac re poſtea in univerſal: 
a- generations contempletione traftabimns. 

Muhieres apud nos, ut ova cynoſura &ir- 
um{ mita, afoecundis (que pullos intus forma- 
,&| tos habent) internoſcant ; poſt decimum 
1n-f quartum, aut decimum ſextuma primo in- 
jw | cubatu diem, ovain aquam tepentem mol- 
ue- | liter demittunt : quz fundum petunt, irrita 
habentur ; Punk, » quz innatant. S1 foetus 


S> 


&-} novograndior factus ſe alacrius moverit, 
nt. | ovum non modo huc illuc volutatur, ſed & 
um | {altus edit. Et fi aurem propius admoveris 
ol: | peraliquot dics ante 0» oing pullum 

- E s | intus: 


| 


Hhift.an.: 
* VAA 


tos De GENERAT. ANIMAL, 

intus calcitrare, obſtrepere,8 pippire audi 

Sinules turbas ubi gallina incubans in ni 

{enſerit , ova revolvit, & accommodat, 

ſedulz matres inquietos & plorantes ink 

tes in cunis {olent) donec pull: , debitamy 
fituram na&i, quieverint. 

Gallinarum ova numero preterea diſh 
guuntur. Alique enim galline (ait Phil 
pune roro anno pariunt,preter menſes 

s duos.Genero/e queadam , ante mcubatin 
tempus, etiam ſexagena pariunt. Nuangu 
he minus funt fecunde, quam plebeje. Adri 
nice galline parve ſunt : quotidie pariunt-: 

roſe tamen ſunt; & pullos interimunt Jepe t 

ac ſunt verſi colores. E domeſticis nonnulleeti 

bis die pariunt. Iam vero etiam quedam obi 
entem ſecunditatem brevi interiere. 

In Angla, aliquz gallinz quotidie on 
pariunt: fed fertiliores ut plurimum bid 
continue pariunt; primum nempe on 
matutinotempore, ſecundum poſtridie | 
veſperam ; tertio autem die fenantur. Not 
null:squoque galhnis, ova ſua rumpere, th 
doſque deſcrere confuetudo eſt. Morbones 
fiat, an vitio, necdum conſtat. 

: Ab incubatione etiam differentiz a 
© queunt : fiquidem alz ſemel, ali bis, t 
Iz multoties incubant. Florentinus autore 

in Alexandriailla, quz ad Zgyprum ipet 

gallinas quaſdam Monoffras dict, ex q 

pugnaces oriantur galli, quz bis aut teri 

cubent, poſt abſolutionem ſalicer pulls ul 
ſubtra&is, ſeorſumque enurnitis. Ira contiy 
git,ut una gallinaquadraginta,aut etiam ſex 
g1nta,.& plures unico incubatu ry” | 


ExERCITATILO XIII. 107 


nf hodie (ut & ohm) a gallo edita, & Baſliſcos 
ny uctura fabulantur. Yielgus , ( inquit Fa- 
| brics) putat exiguum hoc ovum efſe ultimum. 
iſtn} gallimarum,cum jam centum eva gatiina pepe- 
NW rerir; (unde centeninum vVecant ) quod fine Vi- 
1 tele eft ; habet tamen cateragut chalazas,albu- 
men, membranas, Or corticem.Veriſimile enim 
quit ef, rune generari, cum vitelli omnes jam in ova 
larit| migrarunt , neque amplius in virellario aliquis 
fupereſt vitellus , qui in ovum evadere poſſit ; 
| exakera tamen parte, albuminis nahuc modi- 
1} cum ſupereſt : ex hoc enim modico credibile eſt, 
0H eoukem propoffitem creari. Mihi autem hoc 
minus venifimile videtur; quia certum eft, 
only 2bſumpto toto ovario , uterum quoque ſe- 
bidef cundum (ita ab eo dictum) paritere xtenua- 
ol n,& in membranam flacceſcere; nec quid- 
1 Wi quam albuminas, vel hamuditans in ſe conti- 
Not] nere. Addit Fabricius: Ovam centeninum du- 
et} plexreperitur,alterum fone virello, (> hoc were 
| cemeninum dicirur) quod eft ultimum 2 gallina 
emiſſum , cum quo gallina omnino ceſſat eo anni 
e ab ovis pariendis. Ahterum eff frmiliter 
ovum,quod witellum habet, © non þ 
mum a gallina editum, ſed intermedium, 
"ll yoft iFud gallina adbuc ſequirtur ova parere 
le magnitudinis, ficuti antea: ſed deficit in 
ca] negnitudine , propter diminutam facultatem 
"] vegeralem ; f cnti acciait perfico,Or aliis plan- 
115 9ue uidem pherima juſte magnitu- 
n ſex dous , a autem perpuſilla efficiuntur. 
Gar JPoruiſſer his acocnſere inclemention ceeli, 


Sunt etiam quzdam ova, major; alia, mi- 44+ 
nora; aliqua,etiam minima,que vulgo in 7ra- -— "a 
lia centenina dicuntur , & mulieres noſtre ,,, @, 


108 DE GenerAT: ANIMAL. 
& {ol1,, atque alimenti penuriam , & pray 
ratem., Vitimaaautem ova ſemper perpuſi 
eſſe, non libenter conceſlerim. 

Nec deſunt ovis ſua monſtra: -e Aug: 
elle” enim { ate Ariſloreles) pro oftento habeba 
ernithol, quando ova tota lurea naſcuntnr ; wel 
1. 14. Aiſciſſa gallina , talia ova ſub ſepro traj 
$4g:260. torſo, ubi famins ova adherent , inven 

ſunt magnitudine ovi perfetli. 

Huc quoque referr: poſſunt ova geme 
lifica , quz duobus vaitellis predita ſunt 
quale nuper 1n- utero gallinz perfectun 
teſtaque obtectum repert, cum vatellis, « 
catriculs, atque albuminibus craſhorby 
omnibus geminis ; aderant etiam .quatug 
chalazz;. albumen autem tenuius unicuf 
duntaxat prezdicta -omnia circumambiet 
quod item membranz duz communes k 
lum inveſtiebant ; , & ſingulari cortice int 
gebatur.  Enimvero.licet e Ariſtoteles dicx 

inas aliquas cjuſmodi ſemper ova purer 
1ſtuc tamen preter nature inſtiturum n 
Contingee , viz crediderim. .Et quamvie 
iſtiuſmodi ovis gemini pull naſcantur, (t 
nobis compertum eſt, contra quam at 
tratur Fabriciz, qui ait, ex. tali ovo pu 
lum procrear: cum quatuor cruribus , dwf 
buſque capitibus, aut quatuor alis: quad 
re infra aliquid dicetur) non ſunt ramen 
tales, ſed plerunque cito. pereunt ; id 
vel ob loci atqueaeris in cortice. defedtun 
vel quod alter alteri impedimento fit , &nx 
cumentnmadferat : neque enim fier1 pote 
ut uterque excluſioni xque paratus fit; 
non alter corum abortus har. 


F 


I 6 Ce 


hy © tt Aa, Ht Wy wy ao 


—_——_ ET ET EY. TC 


— == @ 'O wy 


S 


ExEercCITaTIO XITI. 109 

Ve breviter & ſummatim dicam : dife- 
rentiz ovorum {ſunt potiſſimum trium ge- 
nerum: alia nempe } mma ſunt, alia w- 
rita; alia marem, alia foeminam productu- 
ra: aliaex cognati generts parentibus , alia 
ex. diverſis orruntur , & hybridas pullos 
pariunt; qualiaa gallina, & phaſiano con- 
cipiuntur ; & vel priorem ,. vel poſterio- 
rem ineuntem marem referunt:; 

Quppe, auctore e Ariſtorele,. ovum quod y g6vs | 
per coirum conſtiturum eft , tranſit e ſuo ge- 
nere, ingents aliud ; fiprins coeat (quevel 
fubventaneum', wel ſemine mars diverſi 
conceptum fert ) quam luteum in candidum 
mutetur. e Arque ita & hypenemia fiunt {@- 
eunda , &+ facunda ſuſcipiunt maris for- 
mam, qui poſterior inierit. Quod fi jam in 
album fafia ſit mutatio , fieri non poteſt ,. ut 
wel ſubventanea in fecunda mutentur , vel 


| que per coitum — ,- tranſeant 


in genns mars ,. qui ecunaus coierit. Eſt 
enum ſemen gall: ( ut facete Scahger) qua- tn 1 
þ teſtamentum ,  cujus ultima voiuntas va- © 


. His forſan addere liceat, Ovaquzdam , 
pre c#teris, efſe robuſta, vegeta, &( 1 fas di- 
cere) animoſa: inovisenim ut anima incſt, 
Ka etiam par virtus nidulatur. Quemadmo- 
dumenim in aliis animalium generibus,foe- 
minz quzdam libidine adeo turgent, vene- 
riſque plenz ſunt, utabomni (etiamlevi ) 
contu,codemque ſemel duntaxat & ab imbe- 
cilhiore quoq; mare,peracto; protinus tamen 


concipiant, plureſque foetus ex eodem coitu 


producant ; aliz vero tam torpidz & 1gnavz 
EK 7 ſunt, 


. + 6.24. 


110 DE GENERAT. ANIMAL. 
ſunt , ut, nift amare generofiore, cupid:- 
niſque ſpiritu accenſo, comprimantur , (id- 
que repetito ſzpius, & continuato coy) 
rorſus infoecundz maneant. Idem quoque 
Eonilicer in ovis contingit ; quorum aliqu 
licet a coitu concepta fuerint, mprckly 
tamen ſunt, niſi a repetito & continuato coj- 
ru perficiantur. Inde fit, ut nonnulla ova ce- 
leriter mutentur, & tertio ab incubationedie 
foetus primordia exhibeant ; alia vero vel 
corrumpantur , vel tarde admodum in pul. 
lum proficiant , & ad ſeptimum uſque diem 
nullum futuri pulli ſpecimen edant. _= 
admodum poſtea, in generatione pulli ex 
ovo, dicetur. | 

Arque hatenus 1e gallinz utero , ejuſque 
officio ; de generatione ovi gallinace1 , hu- 
zuſque differentus, &accidentibus, ex 
tradidimus : quorum exemplo , de lo 
etiam oviparis judicare hceat. 

Supereſt, utde generatione & formano- 
ne foetus ex ovo hiſtorigm proſequamur, 
Siquidem ( ut ſupra monwi ) tota gallinacei 
generis contemplatio in his duobus fitaeſt: 
quomodo ſcilicet ex mare & farmina ovum 
procreetur ; & quo pacto ex ovo, gallus & 
gallina proveniant; zftoque circuitry, ullorum 
genus #ternitatem , Naturz munere , cog- 
lequatur. 


De 


23828 


eGoon SpPSoianacgcſ SERSgYTOx 


EXERCITATIO XIV. Itl 


- De generatione ſatus ex Ovo 
gallinaceo. 


E XERCITATIO XIV. 


-E Ovi gallinacei formatione,&gene- 

D ratione ,jam dictum eſt. Sequitur, ut 
de pulli ex ovo procreatione obſerva- 

tiones noſtras enarremus. Opus profecto #- 
que arduum,ac proficuum,& jucundum.La- 
tent enim plerunque,veluti in alta nocte.pri- 
maNature ſtamina;& ſubtilitate ſua,non mi- 
nus ingeni, quam oculorum aciem eludunr. 

Neque enim minore fere negotio , intrma 
generationis arcana , & obſcura principia; 
quem mundi totius compagem, & creationis 
modum invenens. Durat reciproco hoc ge- 
neration1s, & corruptionis'ordine, rerum #- 
ternitas : Et quemadmoduin Sol oriens , oc- 
ciden{que , perpetuis ſuis circumgyrationi- 
bus evum complet : ita fimiliter caducz res 
mortahum , alternis individuorum viciſſitu- 
dmibus,- redintegrata ſemper eadem ſpecie 
perennant. 

Auflores , qui hac dere quicquam traCta- 
runt, fere omnes diverſum ter ingreſfh ſunt : 
quod nempe privatis opinionibus, pridem 
receptis , occupata mens , ad conſimula ex- 
ſtruenda dogmatainclinaret. 


Ariſtoteles olum,nuperque Hieronymus Fa- nip. as. 
bricis,de generatione & formartione pulli ex /. 6. c. 
ovo, accurate adeo ſcnpſerunt, ut pauca ad- }' 3”. 


modum defiderari videantur. Vlyſſes Aldro- j. 4. 


vandu ramen ovi prllulationem ex _ ob- 
IVa- 


m2 De GENERAT. ANIMAL. 

ſervationibus deſcripfit ; qua in re, v 
e Ariorelts. autoritatem potius , quam ex. 
perientiam ipſam collimaſſevidetur. Quy. 


pe eodem tempore Yolcherus Coiter Bononi | 
degens , .cquſdem 7ſſis , preceptoris fu, 


(ut ait) hortatu, quotidie ova zncubataz 
peruit , plurimaque vere clucidavit, ſecy 
quam ab Aldrovanadotactum cit; quz tamn 
hunc latere non poterant. Amilius Pariſany 
quoque (Medicus . Venetus ) exploſis al 
rum opinionibus, novam pull: ex ovo pro 
creationem commentus eſt. 
Quonum.tamen, (ſecundum ea quz i 
nobis obſervata ſunt) nonnulla magni mv 
ment1aluterlonge ſe habent, atque a11 hacte- 


nus tradiderunt ; quid quotidie in ovo age | 


cur, &quz partes tranſmutentur ,, referam 
preſertim prenus incubations diebus; quo 
tempore maxime omnia obſcura, confuſa, 
obſervatuque ardua3 ſunt; & aurorzs potiſl- 
mum pro {us obſervationibus digladianwy 
quas nempe preconceptis ſuis opinioniby 
(de cauſſis generationis anumalium materu- 
li, &cfficiente ) magis, quam veritat! iph 
accommodant. , 
Quz Ariſtoteles de procreatione pull nay 
rat, veriſſhma ſunt. Nihilominus , quaſi iple- 
met eanon vidiſſet , ſed ab experto quod 

accepiſſet , temporibus queque ſuis haud 
recte diſtinguit : plurimumque falliturcua 
locum, in quo primum ovi principium lit 
quem 1n acuta cus parte ſtatuit : .coque no 
mine a Fabricio merito reprehenditur. Nec 
videtur principum pull in ovo obſerva 
{e; autibidem reperire potulle ea, quzun 
OunN! 


EXERCITATIO VIII. 113 
omni- generatione dixcrat neceſſaria. Ma- 


| teriam nimirum conſtitutivam ( cum ex ni- 


hilo quicquam naturaliter fieri , impoſſtbi= 
le fr albumen efſe voluin. Et quomodo 
 efficiens cauſſa ( galli ſemen nempe) citra 
tatum agat; aut ovum ipſum ſponte ſua, 
finc ulla inhzrente maris genitura, foetum 
ciciat , haud fatis mtellexit: 

Aldrovandus ejuidem crroris cum Ariſto- 
ele affinis ; ait pretcrea, (quod null: oculi, 
niſrcaect , conceſſerint ) wirellum primss [ta- 

| timdiebus ad acutum ovi angulum aſſurgere : 
putatque grandines eſſe ſemen galli, atque ab 
plis pullum conſtitut ; nutrir1 autem tum a 
vitello , tum ab albumine. Plane contra 4ri- 
 forelss (ententiam , qui: grandines nihil ad 
ori fecunditatem facere arbitratur. 

Venora multo, & autopſiz magis conſona 
Valcherus Coiter De tribustamen globuly que 
narrat, abulz ſunt. Nec principum , undc 
fetus in evo oriatur, reCte perſpexit. 

Hieronymwus Fabricius, quidem contendir, 
grandines non eſſe galli ſemen; ex ipſis tamen 
galli ſemine ſacundatis pullum ( tanquam ex 
materia) cor porari voluit. Vidit ettam princi- 
pumpull: in ovo ; maculam-nempe, live c:- 
carriculam vitelli tunice adnatam : ſed eam 
duntaxat pedunculi abrupti veſtigium eſſe , 
Coviaffectionem quandam,non autem par- 
tem principalem , judicavir. 

roy {ententiam Fabricii de chalaz1s 
abunde refutavit ; ipſemet tamen in crcnlis 
quibuſaam,&partium principalium foetus(c- 
cons nempe,&cordis)puntis,manifeſtc hallu- 
cnatur, Videtur ctizan obſcrvaſlc _——_ 

tus 


114 De GENERAT. ANIMAL, 
feerus ; ſed, quid efler, ignoraſſe ; cumg (exh 
Punflum album in circulorum medio galli ff jenui 
men eſſe , ex quo fit pullus. Fade 
Ira contig:t, ut ſinguli, dum ad przcnf gyi l 
ceptas dudum opiniones, formationispilf gitur 
cling 

Ce 

ſcatu 

Al 


in ovo rationes exigunt,a vero {copo aben 
rent. Ali nimirum {anguinem aut ſeme 
materi2m eſſe cenſent, unde pullus con 
tuatur : als ſemen videtur opifex, ſeu caul 
efficiens, quz cundem fabncet. Cum tang fram 
accuratius rem omnem perpendenti cer Pr 
fit, nullam ibidem paratam eſſe materia} pxsfl 
nec ſanguinem menſtruum adefle, quemby temp 
-Mnen maris, coitus tempore,coaguler, (utrw} Gr 
luit Ariftoreles; ) nec pullum cx {eminem & co 
ris, aut foeminz , aut utriſque commulty,y reper 
ovo onundun eſle. quan 


Prima Ovi inſpettio : five, quid pram telus 
incubationis dies in Ovo pro- | 


/ R Sunt 
duxerit. ive; 
EXERCITATIO XV. _ 


T clarius innoteſcat , quid primal trem 

\/ incubatu dies in ovo produxent; i} quay 
endum primo eft, quznam ſpont he 
mutationes in eo contingant; quibus onull krz, 
requietum , A recent! , (citra incubationenſ fueri 
diſtinguitur; ut ita, ou ab ipſo incubw} rant 
proficiſcatur , ſit manifeſtum. jrum 
Cavitas igitur ( ut diximus ) in obtuſao| conf 
parte, omnibus quidem adeſt ; ſed quo vets| pars, 
{tus oyum fuerit, co major indies reddit] nem 
prefertim locis & temporibus —_— d v 
ev . 


ExERCITATIO XV. 115 
| (exhalante nimirum parte aliqua albuminis 
renuiore 3 ut in hiſtoria ovi dictum eft.) 
Eademque,dum amplatur,magis ſecundum 
ovi longitudinem,quam latitudinem expan- 
| ditur; & figuram demum ab orbicular: de- 
# clnantem obtiner. 

4 Cortex oviminus jam tranſparens, offu- 
I ſcatur. 
4 Albumen craſſius redditur, & viſcidius;ad 
q ftramineum , five ſpiceum colorem vergens. 
my Propria vitelli tunica laxior reddita, in ru- 
nan] eas flacceſcit. Nam & hujus — in aliquid 
my trmpore diſſipari, veriſimile eſt. 


ut Grandines codem ſemper loco , poſitura , 
ew & conſiſtentia, in utraque ov1i extremitate 
Us, reperiuntur ; ( idque tam in ovis recentibus, 
quam requietis ; tam per coitum CCncepris , 
quam ſubventane1s)quarum firma copula vi- 

my tellus cum albumine conneCtitur, & uterque 
lquor debitam mvicem poſitionem fervar. 

Sunt enim duo mutuo oppoſita ſtabilimenta, 

ive pol; & cardines hujus Microcoſmi; ea arte 
fbrefatti , quaſi albuminum eflſent numero- 

{z tunicz, forentq; hinc inde in utroque cx- 

12 3] tremo ſimul contortz in chordam nodoſam, 
; a9 quavitello adnectuntur. Indeque fit, ut vitel- 
0m] lus #gre ab albumine fecedat, nifi prius cha- 
wa kzz, aut cultello reſciſſe, aut manu abruptz 
nj fuerint; quo fato,protinus ab invicem ſepa- 
1m rantur.Scilicet horum cardinum ope,vitcllus 
| tum in ovi centro firmatur, tum in debita {ut 
201 confiſtentia conſervatur. Adeo, ut przcipua 
et] pars, cicatricula nempe , eandem ovi reg1o- 
m,j nem( ceu altitudinem ) reſpiciat, & 1n media 
bf + utroque cacumine diſtantia perinancar. 


Quippe 


De hiſt. 
an. 1.6. 


C. 3. 


«>(d, 
i 3. 6d. 


116 De GENERAT. ANIMAL. 
Quippe macula hec, five cicatricula,tz 
in requicto 0Vo, quam recentt, eadem 
ſiſtentia, magnitudine , & colore, coder 
que ſitu. exſtructa cernitur. Quamprinu 
autem a-gallinz incubantis fotu, vel alt fared 
us cujuſpiam blandi caloris acceſflſu , om 
ad ———— murzr1 inclpit; macula 
dilatatur illico , oculique pupillz inſtze : 
licatur ; indeque (ceu przcipuo ov1 centnſ P'® 

atitans plaſtica vis-prorumpat , .& germ ; - 


Hzxc tamen prima pulli origo a nemine h ay 
Ctenus ( _ {ciam) obſervata eſt. "ow 
Secundo itaque incubationis dic , pol —_ 


quam ovum horas viginti quatuor {ub gal Kan 
na tepuit; ut Cavitas ejus-in obtuſo cacuminſ '2 
multum amphatur & deſcendit , 1t2 1nteng 6 
quoque ovi conſtitutio permutan. incipa] ®* 
Vitellus nempe,qui prius in albumanisce 
tro hzrebgt., verius cacumen obtuſum aſl ry" 

git; ejuſque pars media,cui macula infixact] *:** 
attollitur, & membranz cavitatem ambic oe 
{eſe applicat ; adeo, ut vitellus cavitati per® ws 
catriculam conjungi videatur.Et proutVit N 
Jus aſcendit , albuminis pars craflior tan] * p 
dem in acurum, imumve angulum detrub fard 
tur. Vnde apparer, ( ut rete Fabricius obſer ſaper 
vavit,) velerraſſe Ariſtotelem,vel mendums a 
codice eſſe, cum dicitur : £ffertur per id ta 
pres (nempe intra dies tres tatidemque no 
ctes) luterus humor ad cacumen,qua ov! privi 

pium eft, atque ovum detegitur ea parte, (ict 4 
cet ob cavitatem dilatatam. ) Appellat autea| **** 
Arift. principium oviacutam ejus partemu 
poſtering exit. At certum eſt, vitellum ado 
tuſun ov1 parte aſſurgere., cayitareaey 
19100k 


ExEeRCITATIO XV. 117 
ibidem dilatari. -Certe crravit Aldrovanas, 
qui (tanquamez:pertus ) afſerit , vitcllum ad 
| autam ovi parrem efferri. Vidi aliquando, 


1... fateorſecundo &tertio die, cicatriculam di- 
__ leah, pullique Jam:politum exordium, 
io} necdum tamen aicendente vatelto : Raro 
vol aem 1d contingit ; & ab ov1 imbecillitate 
nnd profectum arbitrabar. 

| Secundo ineubationis , five primo in- 
eh ſpectionis die, dicta macula dilatatur ad piſi , 


rellentis magnitudinem ; & 1n circulos (cu 
circinio circumductos) di{pertitur ; qui prii- 
'{ dem album perexiguum habent pro centro. 
1 Hanc maculam e Adrovandum quoque ob- 
| fervaſſe., verifimile eſt; ſ1quidem att, in 29e- 
ci a0 lutei que Jubalbiaum quid apparnuiſſe., 
_ w Ariſtoteles non memimit : & Coiterum, 
fla] 8b1 at, ſecunan die in vitelli medio pars can- 

didior reliqua : arque etiam Pariſanum, cum 


4 . . + - . . £ 
al Wt» Jecunda die albrn corpus mediocris gran 


| lntw magnitudmem &- figuram repreſentans 
Far conſpict : effque illud _ ) galli ſemen 


imp] 4Þa Of tenujſſima tunica obautium, quod fub- 
rub] far duabus communibius tori evo membrans ; 
vr} {perſtat vero proprie vitelli unice. Credide- 
nntamen , neminem hactenus cicatriculam 


| fancin omni ovo reperir!,, pullique origi- 
-no| 2m eſſe agnoville. 


Interea Chalazas five grandines, hinc at- 
7þ| Pealinc ab utroque ov1 cacumine, verſus 
teal ftera cus declinaſle videas.: idque ob per- 
mutatum llum-(quem drximus ) hquorum 
fitum. Adeo, ut 4 was chalaza ex obtuſo.ar- 
gulo aliquantulum deſcendar , altera vero 
& acuto cacumine tantundem _ 

Cra- 


118 Dr GENERAT. ANIMAL. 
feratur: quemadmodum 1n obliqua ſphar 
uantum alter polus ſupra horizZontem aſc 
dir , tantundem alter deprimitur. 
Vitellusetiam ( pe wa ubi cicatnay 
eſt ) paululum colliqueſcere incipi , p 
promgn ſuam tunicam (quam ante ino P 


ationem in ovis requietis laxiorem & 
goſam diximus ) in tumorem attolht ;' ni 
turque eundem colorem , confiſtentiam, anul 
{aponis bonitatem , quam in recenti ovoh 
bun, recuperaſle. 

Eſt hic prime die1 proceſſus ovi ad " 
lem, primumqueadvenientis pull: veſy: prot 
um. e Mlarovanaus addit, albumen nec} © V! 
alterari; quod veritati confonum eſt, Dunj B0r 
autemaſhrmat , galli ſemen in eodem dee] 
hendi , manifeſto fallitur. Leviſhmo nent led j 
argumento innixus , putavit chalazas | 
ſemen galli , quia ſcilicet ova tis deftinu] * 
infacunda ſunt. Ita ſane ; &ne ovaquiden] PP! 
ſiquidem urritis pariter ac faecundis, gra ul 
dines ſemper ad1unt. Ille vero, forfan ame Ir 
lierculis deceptus, (quz illas in Italiagale} 2 
duram vocant )) communem errorem 
quutus eſt. Nec minors 1mprudentiz Hs 
ronymus Fabricius tenetur, qui, ſculpris ps 
ribus 1maginibus, formationem pull: ext] '?/* 
bet; eumqueex chalazis corporari contet dam 
dit : non animadvertens , grandines ustet 
poribus integras utrinque , & immutas My 
(ſed loco motas) reperin; pullique exo] 
diumalibi, remotca chalazis, quzrendui} 2 
eſſe. = 

| turb 
$ coQ 


dive 


ndit 


ExXERCITAT1IO XVI. 1:9 


ne: A . 
Gor Secunda Ovi inſpedio. 
mou EXERCITATIO XVI. 


Bib 


& circuli conſpectiores , atque ampliores 
; fiunt, ad magnitudinem unguis digiti 
mt anularis,& interdum medi; quibus tota ma- 
70 bel culain duas regiones, (aliquando tres)eaſque 
dverſis ſpe coloribus obſcure diſtinctas di- 
1 ol mditur ; oculi figuram plane referens, tum 
F.5 protuberantiaaliqua, quahls in corneatuni- 
dal ca viſitur ;tum nitudine; tum etiam hu- 
Mol more tranſparente & lucidiſſimo intus con- 
dep rent 3 cujus centrum pupillam repreſenter, 
eng kd punto quodam albo 1n centro exiſtente, 
s eel tanquam avicule alicuyjus ocellas ſuffuſio- 
nem, five cataraCtam (ut vocant )in medio 
pupillz pateretur : ob quam ſimilitudinem, 
gray «ulam 0vVinominavimus. ; 
:m-4 lntrahos circulos (1nquam )liquor conti- 
gale hetur clanſſime refulgens , _m_ cryſtalli- 
n &| 20 humore purior ; quem f1 tranſverhim ad 
+ He| Jumen intucaris , tota jam mitula potius in 
5 pl abumine locata,quam vitelli tunicz (ut pri- 
ext B) impreſſa conſpicitur; &(ceu porn quz- 
ntes-| d@amalbuminis colliquefaQta & clanficata)in- 
ten-| Tatunicam propriam tenuiſſimam concluſa 


P Rzterito die ſecundo, dicti cicatriculez 


Itat .Ideoque liquorem hunc, oculum,five 
exor| 909 um candidum appello: quaſi ni- 
dun rs albuminis, a calore fuſa & coll- 


mirum 

quata, ſeparatim fulgeret , (nifi concuſſione 

turbetur ) & veluti ſpinntuoſa, magiſque 

5] co, a reliquo albumine tunica ors 
iftin- 


12) De GENERAT. ANIMAL. 
diſtinguerctur, & intcr utrumque liquor 
( vitellum ſcilicet& albumen ) pofita e 
Differt a rel1quo albumine , claritate & try 
parentia ; quemadmodum aqua fontis li 
idiſſhma, a ſtagnante turpidiore. Tuni 
as — ambiens, adeocxilis, fra 
liqueeſt; ut (nifi ſumma curaadhubean 
facile diffiliat , fontemque hunc confuſic 
11quorum turber. 
Atq; hic anceps animi diu heſitabam,qu 
de candido hoc colliquamento ſtatue 


utrum nempe calidum imatun dicerem; 
humidum radicale; vel materiam preparauſ 
futuro foetui ; five alimentum erſte ” Row 
ctum, quale Ros cenſetur inter humores - 
cundarios? Namque certum erat, ( ut poly *** 
dicetur ) in 1p{tus medio, prima foetus rud - 


menta jaci , huncque illo nutrir primunj ** 
auctumgq; poſtca in eodem liquore hoſpits Fr 
( 


ny 91a itur hoc brevi(code ( 
nempe die) augetur; | 09008 wx 
cunda Fabrieit figura inte 


umbratur) preſenu bri 
interior ejus regio ; que, dum expandit 


exteriorem repellit, & oblitcrat. Perindesf 7" 
que in eorum animalium oculis cernereet} * 
quibus latiſſime pupille contigerunt,no N 
que melius vident, quam interdiu : (cyg 49 
generis ſunt bubones , feles , & hujuſmoc ; 4 
quorum pupilla in tenebris atque umbnl Tb 
riffime patet, in luce vero plurimum cal | ] 
ſtringitur)nam fitalem oculum e luce ſub 7 | 
in tenebras tranſtuleris, videbis manifely 
pupillzem amplari adeo, ut reliquam carcut teri] 
Circa regionem(iridem ditam) valde 1m! Fans 


nuat, & propemodum abolear. 


ExERCtTATIO XVI. nox 
In has regiones incidens Pariſanns , e- 
egie hallucinatur, dum circulos ſuos , me- 
my , album , + gilvum, aliumque denus 
album corminiicitur ; fatumque ex albo me» 
dio punflo (quod revera hactenus in iſtarum 
onum centro apparet)fier1 ait , ſemenque 
et; eſe, fabulatur. Porro, ut nobiliore ſub- 
ulitate ſuperbiret , priv/quam ( inquit )-74- 
bor aliquis in fatus corpore appareat , due 
extant im eo mmime bullule ; mitio tamen, 
ql 5 
"'} rubore earum nulla predita eſt : carumaue al- 
J teram, procorde;alteram, pro jecore ob- 
'J trudit. At vero, nec bullula al1qua conſpi- 
tec) Cuaelt , antequam rubor {anguincus appa- 
(1 reat; nec foetus unquam primuis ſtatim die- 
bus rubeſcit ; neque ulla carum bullularum , 
nobis hepatis veſtigium exhibet; ſed ambz 
binos cordis ventriculos , & auriculas refe- 
runt; & micando, (ut poſtea dicemus) ſy- 
ſtole & diaſtole fibi invicem reſpondenr. 


_ Colliquamentum hoc Ariftoreles videtur 11i4.as. 


ſer ntellexifſe , cum ait : Membrana- etiam , fi- 4:6. 643, 


Fx pay ne Janguineis , jam album liquorem 
deaf £f7 14 tempres (tertio {cilicet die) circundat , & 
meatibrs lis venarum oriens. 
oh) Neque enim Philoſophus per album li- 
cy Porem, totum albumen intelligere potuit ; 
Ic | qa co tempore, albuminis tunica ncc- 
lum verus diſtincta eſt;{ed ſola colliquamen- 
= uhuus runica,cum venularu ramuhs huc il- 
(ub luc ſparſis,cernitur. Et propterea dixit,791e74= 
iſh 97014 etiam : quaſi alam intelligeret, pree- 
rout terillas,quas albumen & vitcllum ante incu- 
- od Pati2nem ambire dixerat ; cum hanc poſt 
teruum demum diem 4 meatibus Venarum 
F ori 


De Pb. 
an.t. 6, 


122 De GENERAT. ANIMAL. 
oriri affirmet. Coiterus etiam colliquamen. 
tum hoc videtur agnoviſſe, cum ait , Al. 
minis quedam pars ad candorem accede, 
quedam crafſior. Dictum enim colliquamer 
tum propria membrana cingitur, & a reliquo 
albumine ſeparatur & diſtinguitur , ante 
quam quippiam ſanguinis appareat. 
\ De ſfummahwyus utilitate erga omniun 
animalium foetus, poſthec erit dicend: | 
CUs. Quippe in eo dum natant, ab omn 
conculilione, five contuſione,, alu{que exter 
nis injuriis 1immunes ſunt; & eodem inſu 
nutriuntur. Foetumjampridem magnitudine 
[Re , ex utero cerve exemptui , omit 
uſque ſuis membris perfectum , (adeo, u 
marem eſſe, ex genitalibus facile diſceme- 
remus) Regi noſtro ſereniſſimo, Reginaqu 
intuendum exhibui. Gratum profecto n+ 
turz ſpectaculum ! Natabat politus & cot- 
ſummatus foetus in ejuſmodi candido, luc 
diſſimo , & cryſtallino liquore , (tanquam 
vaſe vitreo puriſhmo) qui oyum columb: 
num magnitudine #quabat & propria tunia 
pellucida inveſtiebatur. 


Tertia Oyi inſþethio. 


ExXERCITATIO XVII 


Idimus ſecundum proceſſum , fit 
\ preparationem ov1 ad fcetum , qut 


die tertio obſervanda venit. Sequr 
tur, ut tertium <jus apparatum intucamu 
; poſt tres dies totidemque notes conh 


erandus eſt. De eo Ariſtoteles : Generation 
mn: 


= = r= 


"=. 


Z89q9q2 


ExERCITATIO XVIT. 12g 
indicia extare incipiunt in gallinis,poſt tres dies 
rotidemque nofles. ”m , die Lunz mane, ſi 
die Veneris przcedent1, in aurora, ova gal- 
lnz incubiture ſuppolita fucrint)eſtque ter- 
tiz figure , apud Fabricium, facies. 

Quaro itaque dief1 inſpexeris , occurret 
jam major metamorphoſis , & permutatio ad- 
mirabilior ; quz ſingulis fere 1llius diet horis 
manifeſtior fit ; quo tempore 1n ovo , de vita 
plantz, ad animalis vitam fit tranfitus. Iam 
enim colliquamenti limbus linea exili fan- 
guinea pu. puraſcensrutilat : ejuique in cen- 
tro fere, punctum ſanguineum ſahens cm1- 
cat; exiguum adeo, ut inſua diaftole, ceu 
minima 1gnis ſcintillula, effulgeat; & mox , 
in ſyſtole, viſum prorſus cffugiat, & diſpar- 
eat. Tantillum nempe eſt vitz animalis ex- 
ordium , quod tam inconſpicuis inituis mo- 
litur plaſtica vis Nature ! 

ſervationem hanc, f ſub fincm tertu 

diet experiri libuerit; adhibita ſumma dili- 
entia,, & clara , magnaque luce , velradus 
folanbus adaptatis, aut perſpicil} ope, dif- 
cernere poter1s. Alias autem itatenuis eſt & 
exilis purpuriſſata linea, punctique ſalientis 
adeo imperceptibilis marus , ut plane fruſtra 
fis. Quarri vero diei principio evidenter, & 
lub finem cjus evidentiſſime apparet pun- 
um ſanguineum ſaliens, quod jam movetur 
(ut Ariſt.) ur animal in candido l:quore: (quem 
eg0 colliquamentum nomino ) > eoque pun- 
omeatus venarum ſpecie duo ſangume plent , 
flexuoſiferuntur ad circulum purpuriſlatum , 
& turicam ambientem colliquamentum. 
$parſis interea per iplius _—_— {pa- 
2 tia 


Ornie 
zhcl. I. 
14. pag. 
217, 


124 DE GENERAT. ANIMAL. 

tia plurimis fibrotis propagimbus , quz 6 
mnes ab uno principio (utarborum virgul 
ab eodem trunco) profluunt. In huyus rad; 
cis angulo inflexo , colizquamentique me- 
dio, punctum rubrum tulcns ponitur, quod 
in pultu ſuo r/yrbmum & ordinem, exiy- 
ſtole & dialtole compolitum {ervat. la 
diaſtole quidem, quaſi majorem ſanguin 
quantitatem imbiberet , ampliatum apparez, 
atque emicat : in ſyſtole vero confeltim ſub- 
fſidens, tanquam ictu 1]1lo convelleretur, & 
ſanguinem dimutterct, deliteſcir. 

Punctum hoc Fabricires 1n tertia ſua figun 
depinxit , & (quod nureris) pro corpore fa- 
tus accepit : quaſi aut ipſum falens pul- 
lanſve non oblervaſſet, aut e Ariſtorelss lv- 
cum perperam intellexiſTer, aut cjus omnino 
non meminifſet. Mirandum vero mags, 
cum toto hoc tempore de chalazis ſuis nihu 
fuiſſe ſollicitum, ex quibus tamen pull: ex- 
ordia deducit, 

Vlyſſes Aldrovanaus , eodem fere tempe- 
re Bononie ſcribens, ait : Apparebat in alot 
mine exiguum wvelut punfum ſaliens , eſiqu 
illud quod Philoſophy cor ſtatuir. Ex eo ven 

videnrer videbam enaſci vene trunculumn, 
+ ab hoc duos alios ramulos proficiſei , qu 
ments ili urn ngeſerts quos ad utrat- 
one tunicam ambientem wvitellum & album 
prorenal ille dixerat. Sum autem 01m1no eu 


ſententie , ut ejuſmoai vias credam efſe Ve 
fas, ac pulſatiles, ſrmguinemane 11 11s cont 


ri purioreimnt , principalium membrorum gt 
neration!, i2coris nempe , Ex pulmonis , ſit: 
Vumaque idoeuwm. Non tunt autem ambz 

Yell 


_— 


| 


_ 


ExerciTaTIO XVII. 125 
venz , neque utraque puliart : {ed aitera, ar- 
teria; altera, vena eſt; ut poſtea dicemus : 
fimulque, meatus hos foetui vala umbilic4- 
la fier1 , docebimus. 

Volcherus Coiter haec habet : PrurAf:is /7- 
we globulns ſanguineus , m witelio antes ns 
wventns , jam in album'ine 50us repert's , ma- 
nifeſte pulſabat. Mile wt , in wite!% ane 
mventius ; punctus enim in viteilo inven- 
tus , abus , non /z/:ens er2t ; neci{ecundo 
poſt incubitum <d1e, punctus aut globulus 
languineus faiens apparet. Sed punctus 1- 
le (quem in medio circult , qual centrum, 
diximus, & vitello adnexum ) evaneſc1: , 
pnuſquam punctus, qui ab :Arifforele fa- 
hens d&1c1tur, ditcern queat z vel jn rubrum 
(ut opinor ) convertus , pultlat. Iam uter- 
que punctus, in centro col!:1quament1 , & 
juxta radicem venarum 1:de exorienttunn 
litus eſt: nunquum autem {mul ayparent, 
{ed1n alb1 locum tuccedin ruver puncrus iz- 
liens. 

Id quidem P9lcerrrs veritiime : Pruntiis 
ſaliens jam in albumine potir;s reperitur , 
quam in virello. Quibus vyerbis permotus , 
queſty1 diligenter, numnam punctus ulle al- 
bus,in ſanguineum punctum tran{mutare- 
tur; quoniam ambo cuidem pene magn1- 
tudinis, & eodem 1n loco videbantur. Ec 
aiquando quidem invent rutilantem & pur- 
punſſutum circulum extmum , dehnen- 
tem juxta horizontem minatum colliqua- 
mento circundatum ; in cuyus centro pun- 
ctus albus , non autcm ruber aut ene 
repeniebatur ; nunquem vero i1mul utroſque 

3 illos 


126 De GENERAT. ANIMAL. 
los punctos conſpicatus ſum. Magnt cer- 
te moment! eſt hxc diſquiſitio : utrum ſci- 
licer ſanguis inſit , ante pulſum ? & , num 
punctus, ex venis; an venz, ex puncto 6- 

riundz fint ? 

uzntum mihi obſcrvare licuit, videtur 
{angus efle ante pulſum: cuyus ſementie 
hanc cauſam dicam. Die Mercur:t , ſub ve- 
{peram , tria ova gallinz ſuppoſut ; dieque 
Saturni paulo ante eandem horam reverſus, 
invent hec ova frigida , utpote a gallina de- 
relicta : aperto nihilominus eorum uno, 
ulli exordium repert ; hneam nempe m- 
Ch & 1anguineam in ambitu ; 1n centro 
autem , pro puncto ſaliente , punctum al 
bum, exſ{angue. Quo indic1o percep1 gu 
li.am haud multo prius incubationem de- 
{-ruifſe. Quare vi captam, & in ciſta con- 
cluſam, per integram noctem ibidem det: 
nu1; poſtquam ſcilicet ova duo rehiqua, cum 
aliis novis il: ſuppoluiſſem. Quid fit ? Po- 
ſtridic , ſummo mane, ambo ova rediviya e- 
rant : appzruitque 1n centro ipſum punctum 
micans , albo puncto multo minus ; e quo, 
(albo nimurum) ſcintilla , tanquam e nube 
proſiliens , yt diaftole duntaxat comparutt. 
Adeo, ut videretur mihi, ex albo punto, 
rubrum pun&tum emicare ; utcunque in 1l- 
lo punctum ſaliens generan : idque, cxiſten- 
te jam ſanguine, aut naſc1, aut fſaltem mo- 
ven. Imo ſzpiſſhme compen, punctum ti 
hens , cum(ceuplane intermortuum) ab 0 
mn1 motu quieſceret, anovo fotu motum 
denuo & alfianen recuperaſſe. Quarein 
ordine generationis, punctum & tanguinen 
Re 


EXERCITATIO XVII. 127 
primum exiſtere arbitror; pulſationem vero 
non niſi poſtea accedere. 

Hoc certo conſtat , futuri foetus nihil 0- 
mnino hoc die apparere, przeter {anguineas 
lineas, & punctum faliens, venafque Ullas, 

uz omnes ab uno trunco (quemadmodum 
iſte a punCto ſahente )propagantur, & per 
totum colliquamentum plurimis fibrarum 
ncaa ſparguntur ; que poſtmo- 
dum vaſa umbilicalia conſtituunt : quibus 
longe lateque difleminatis, foetus demum 
(prout augetur) ex albumine & vitello , f1b1 

mentum haunt. Harum venarum , ea- 
rumque propaginum vivum exemplar vi- 
deas1n arborum foliis, quorum fibrz omnes 
apedunculo oriuntur, &ab uno trunco per 
totum folium diffunduntur. 

Totum hoc colliquamentum , ſanguineis 
fibris diſtin&tum, ambarum papilionis ala- 
rum magnitudinem & formem refert. Eſt- 
queilla Ariſtotelis membrana , jon fibras ſag- 
guineas habens, eo tempore album liquorem 
continet , a meatibrs illis venarum oriens. 

Sub finem quart diet, &initium quinti, 
puntum ſanguineum jam adauctum , in 
veſiculam exiguam, & tenuiſhimam, ſangu- 
nemin ſe continentem, tranſuſſe cernatur; 

vem fingulis contractionibus propellit, fa- 
Qaque diaſtole recipit denuo. 
actenusnullum vaſorum diſcrimen de- 
prehendere potui : neque enim arteriza ve- 
ns , vel tunica , vel pulſu diſtinguuntur. 


Ideoque vaſa omnia indiſcriminatim venas 1614. 


nominanda cenſeo ; vel , cum Ariſtotelc , 


meatus yenales. 
F 4 Pun- 


128 De GEentRAT. ANIMAL. 

Punftum hoc (aut Arilt.) mover jam ſeſe, n 
animal. Quippe , animal a non animal, 
motu diſtinguztur , & ſenſu. Cum itaque 
punctum hocjam primum ſeſe moveat, me. 
rito animals naturam induifſe dicimus; & 
ovum anima vegetativa pridem imbutum, 
Jam motiva , & ſenſitiva potentia inſuper 
donari ; &a planta in animal tranfuſle; eo- 
demque tempore animam pull ingredi,que 
ex ovo pulltm format, eumque poſteain- 
format. Quippe ex operationibus , ineſk 
facultates; & ex his, vitz cauſſam & princt- 
pum ( animam ſcilicet ) 1dque aCtu (cum 6 
perationes acta fint) Philoſophus demon- 
ltrative concludit. 

Ego vero plunbus experimentis certus 
ſum , non motum ſolummodo puncto fi- 
lienti inefſe, (quod nemo negaventt ) ſed 
ſenſum etiam. Nam ad quemlibet vel mi- 
nimum tactum, videbis pun*tum hoc v- 
ric commover1, & quatt irritant ; (perinde- 
mnino ac {enfitiva corpora, ſenius ſui - 
dicia propriis motibus exhibere ſolent) & 
ad iteratam ſxpe inuriamextimulart, 2tque 
in pulſuumrhythmo , &ordine conturban. 
Ita nempe in herba, ſenſi; dicta, & Zoo- 
phyrtis, ſenſum ineſſe concludimus; qun, 
cum. tanguntur, ſeſe contrahunt, quaſi #- 
gre ferant. 

V1d1, inquam, ſzpiſſime ; aluque » qui u- 
na mecum aderant, ab acus , ſtyl, aut digi- 
t1 contactu, imo vero a calore aut frigore 
vehementiore admoto , aut cuyjuſliber rel 
moleſtantis occurſu , pun&tum hoc var 
ſen{usimdicia, pulluum nempe varias per- 

mul4- 


ws -@ oo mi 


ma ot Wd pg FS any modn, 


| ne Lan. 4 


Hs © £©9.,.o0n -«- o@ 


P— 


As @ + © i as -A -& 5, & © 


ExERCITATIO XVIT. 1: 
mutationes, ituſque validiores, ac frequen- 
tiores edidifle. Vi dubitandum non ſit, 
quin punctum hoc(animalis inſtar) vivat , 
moveatur , & ſentiat. 

Ovo inſuper aert frigidior diutius expo- 
ſito, puntum ſalens rarius pulſar & lan- 
udius agitatur : admoto autem digito ca- 
nte, aut alio blando fotu, vires ſtatim vi- 
goremque recuperat. Quinetiam poſtquam 
punum hoc tenſim elanguit, & finguine 
plenum a motu omni ceſlans, nullumque 
vite ſpecimen exhibens , mort1 penitus 
ſuccubuiſſe viſum eſt: 1mpoſito digito meo 
tepente , ſpatio vigintt arterie me pul- 
ſuum , ecce corculum denuo revivucit, cri- 
gitur; & tanquam poſtlminio ab Orco re- 
dux, priſtinam. choream redintegravit. Id- 
que aloquoliber lent calore, 1gnis nempe, 
aut aquz _—_ , terum iterumque ame, 
atque aliis actitatum eſt ; ut , pro hbito, 
miſcllam an1mam vel mort tradere, vel 1 
lucemrevocare , in noſtra poteſtate fuerit. 
Quzx diximus, quarto a prima incuba- 
tione dic, five tertia inſpechone, plerun- 
queeveniunt. Plerunque ,1nquam; non eſt 
enim hoc perpetuum , cum magna fit in 
ovorum maturitate diverſitas, aliaque ali1s 
citius perficiantur. Quemadmodum 1n ar- 
boris cyyuſcunque fructibus uſu vent , _ 
rum ali prxcoces, & decidu ſunt , dum 
ali crud1 & immaturiores ramis tenaciter 
adherent. Adeco , ut quzdam ova quinto 
die minus provecta fint, quamalia tert1o ur 
plurimum ſolent. Idque , (ut certi aliquid 
&explorati haberem)1n plurinus ovis , per 
; Fs dem 


129 De GENERAT. ANIMAL. 
idem tempus incubatis , eodemque die 2 
pertis, compert. Vt neque ſexum ſequio- 
rem , nec aens inclementiam , neque incu- 
bandi negligentiam , aut aliud quippiam 
cauſari poſſem , przter infitam oviiumbect- 
litatem , calidive innati pauperiem. 

Ova hypenemaa, five infoecunda, hoc 
ipſo tempore, (quaſi die critico) mutariin- 
cipiunt , atque indoſem ſuam oftendere. 
Nam ut ova foecunda in coll:quamentum 
(quod exe in ſanguinem trantit ) ab inſita 
v1 plaſtica mutantur; ita ſubventanea ova 
eodem tempore corrumpuntur , & putre- 
dinem 1nd:uuunt. Obſervavitamen al:quando 
maculam , ſive cicatriculam , in ovis etiam 
infeecundis latius explican ; nunquam ta- 
men ad cacumen afſurgere, nec circulis or- 
dine diſpoſitis circumſcnbi. V:idi quoque in- 
terdum vitellum alicubi clareſcerc, & lique- 
her, ſed inzquahter; parteſque coagulatio- 
ne quaſi temeraria concretas , inſtar nubium 
iparſim volitantium, innatare. Er licet ova 
hzc nondum rancida, putrida, & faetida di- 
cantur ; ſunt tamen ad putredinem prona , & 
ad eam tandem continuato incubantis calo- 
re pertingunt : idque eodem 1llo loco du- 

tz coruptionis onigine, quo ova prolifica 
ger.erationem auſpicantur. 

PerfeCtiora 1taque ova , jam ſub finem 
quart1 die1, duphcem, vel bipartitam habent 
veſtculam args wa , duplict iCtu alteram 
alter vicifſim reſpondentem ; eo nempe 
modo, atque ordine, ut una ſeſe contrahen- 
K ,altcra C_ diſtenta, & rutilans appa- 
reat ; quz mox pariter contracta, ſangumem 


þquis 


- 


ExXERCITATIO XVII. rgr 
liquido exprimit ; momentoque inteyjeQto , 
ordenuo reſurgit,pulſumque repetit. Cla- 
ue videas , actionem harum velicularum, 
eſle contractionem; a qua ſangws impelli- 
tur, &1n vaſa protruditur. 


Quarta die (inquit e Marovandus) bing Paz. 


videbantur punfa , & ”__ eorum ſeſe *"7- 
movebat : que haud dubio cor, Or jecur ſue- 


rint ; que viſcera in ovis triduo incubatis Ari- peges, 
floteles dixit. I. 3.6.4» 


Philoſophus vero 1d nuſpuam dixit : ne- 
ue ea viſcera (ut plurimum)ante decimum 
Tom conſpicua ſunt. Mirorque Aldrovar- 
dum pulfantium punctorum alterum, jecur 
exiſtmaſle : quati vero hoc unquam ad eum 
modum agitarctur. 

Satius fuerit credere , punctorum f{alien- 
num alterum (adauto foeru ) in auriculas, 
alterum 1n ventriculos cordis abire. Enim- 
vero, in adultis, ventricul cordis ad eum 
modum ab auriculis implentur , factaque 
contractione deplentur denuo ; quemad- 
modum in traCtatu noſtro de moru cordis 
ſanguints obſervavimus. 

In provectioribus quoque ovis, aliquan- 
do ſub finemquart1 Hei? neſci10 quid tur- 
bidi veſiculas pulſfantes adumbrabat , vi- 
ſumque( offuſke nubeculz inſtar) impedie- 
bet ,quo minus clare puntta falientia intue- 
r1 potuerim. Clarion tamen luce , peripi- 
cilli{que adhibitis , collatifqque una ſubic- 
quentium dicrum obſervationibus; conſti- 
nit cſſe corporis rudimentum, ceu nebulam 
excolliquamenti parte concoctam , vel cir- 
ca venarum principium concreſcens eff:c- 

pF 6 ViuUm: 


132 Dre GEXERAT. ANIMAL. 
vium: ut mox amplius de die quinto dicetyr, 
Aldrovanausquoque videtur 1d obſeryi. 
ſe: Quinta die(mquit ) non amplins puntlm 
ilud, quod cor eſſe diximus , extra videbaty 
mover ; ſed obtegi, ac cooperiri ; Or duo ili 
meatus venoſe evidentiores conſpiciebantu , 
alter vero major altero. Fallitur autem vir 
dottiſhmus : multo enim poſt tempore, (ubi 
domicihum fere perfecte fabricatum fueri) 
lar iſte familiaris, des 1ngredttur, ſeſeque 
in intima earum penetralia abfcondit. Errat- 
que etiam, ubi ait, venarum infita vi, rel 
quam albumin portionem quaſi in palearen 
colorem mmzzzari. Reperitur enim ſte color 
in albumine craffiore cujuſcunque oyi re- 
quieti ,indieſque magis intenditur , (prout 
nempe ovyum vetuſtius fuerit, ut pridem di- 
x1mus ;)1idque fine ulla yenarum opera, por- 

tione ſolum tenutore exhalante. 

Creſcente autem fcetu , (ut infra dicemus) 
ſurculiſque meatuum venalium longe late- 
que 1n vitellam & albumuna ſparſis, colli- 
quantur utriuſque lquoris portiones , non 
quidem (ut Marovanats voluit) ab infita ve- 
narum v1, ſed a ſanguinis inibi hoſpitantis 
calore. In quemcunque enim utriuſlibet l- 
quons parteny,dictz venz porriguntur;ſubr 
to, locis conterminis coll1quatio apparct; 
1deoque vitellus codem tempore quaſi du- 
p:ex conſpicitur : quod nempe ſuperior eus 
pars , (quz ſupra, ad obtuſum Cacumen , Ca- 
vitatijungitur)lquidiorjam reddita, ad re- 
liquum vitelli ; inſtar cer flayz liquefactz, 
ad eandem frigidam & denſam comparatz; 
apparcat. Eoque nonune (ut ful —_— 
ent 


ExencitaTIO XVII. 139 
lent)laxiore ſpatio continetur. Quinetiam 
iſta ſuperior , tepore genitali liquefaCta, 
areliquis liquonibus ( ſed preſertim albumi- 
ne) propria tunica tenuiſhma diſterminatur. 
uo fit, ut, rupta hactenui, fragili, atque 
inviſibili membrana, confeſtim accidat al- 
buminis & vitell: confuſio, qua omnia per- 
turbantur. Eſtque hc ſepe cauſla fruſtrate 
generationis (cum hiquores 1ſh diverſz ,1mo 
contraniz naturz fint) ſecundum illud 4ri- 


fotelis , loco ſepius citato , Depravantur Mg 
oa, Or funt , que urina appellanrur , tempo- ©, © 5 


re potius calido; iaque ratione. Vt enim vina 
temporibus calidss coaceſcunt , fece ſubverſa , 
(hoc enim cauſſe eſt , ut depraventur) fc ova 
pereunt witello corrupto : 1d enim in utriſque 
terrena portio eſt. Quamobrem & vinum 0b- 
twrbatur face permiſta , &+ ovumwitello diffu- 
fe. Arque huc etiam non 1mmerito retuleris 


ud <uſdem : Calo ronante que foventur 0- nif. ax. 
va, corrumpuntur. S1quidem membrana te- 7:6. c.z. 


nuiſſima a tanto ay levi negotio diſ- 
rumpitur. Ideoque fortaſſis ova confuſa & 
putida, Cynoſura dicuntur, quod nimirum 
(utdiximus) diebus caniculanibus crebrins 
tonet. Ny i ng Columella quoque recte r. 8. 
monuit , pleroſque ab £ſtivo ſolſtitionon puta- #5: 
re bonam pullationem. 

Hoc certo conſtat , ova facile quaſſari , 
concut1, & diſperdi ; fi quis avibus incuban- 
bus moleſtus fuerit , quo tempore dicti 11- 
quores colliquantur , &turgent , membra- | 
pzque eos ambicntes dilatantur , & tcne- 
ralcunt, 


F 7 On ye 


Hiſt.an. 
4.6. c.3- 


tum quzrit. Vita,que 1lli ante quartum -w) 


134 DE GENERAT. ANIMAL. 


Quarta Oviinſpedhio. 


EXERCITATIO XVIII 


Vinto demum ab incubatione de, 
Q diſcernitur primum (1nquit Ariſt.) cor- 
pus pulli valde exiguum , & cand- 
dum ; capite conſpicuo, & in eo oculis maxime 
rturgids, qui diu fic permanent. Serg enim tat 
dem parvi fiunt , ac conſidunt. Tn parte aut 
corports inferiore , nullum extat membrum pn 
mitia , qe _—_ pores, Mean 
autem itli qui a corde prodeunt, alter ad cir- 
cundantem membranam tenait , alter ad ls 
reum, officio umbilici. Pulli igitur origo ex alts 
mine eſt ; alitur enim Iuteo per umbilicum. 
Quibus verbis, e Aiſtoreles videturtotan 
pull: generationem , in tres claſſes ſive or 
dines diſtnbuere : -nempe a primo incubz 
tions die , ad quintum bo ak : inde ad 
diem decunum, vel decimum quartum: at 
que hinc, ad vicefimum. Quai eadunty 
xat ,quz his tribus temporibus percecpit, 10 
hiſtoriam retuliſſer. Contingunt ſane bs 
temporibus maximx in ovo permutationes 
quaſi diebus hiſce decrerorics, ceu tribui 
gradibus , proceſſus ab oyo perfecto ad put 
I excluſionem diſtingueretur. Quartoenin 
dic prima feetus particula, pun&tum ſabe 
nempe , & ſanguis apparent ; ons Xe fa- 
tus corporatur. Seprimo, pullus membrisd 
ſtinguitur, & {eſe mover. Decimo, plumeſct 
Circa viceſ{mum , reſpirat, pipit, atque ex 


in 


ExEROCITATIO XVIII. 135 
meſt, plantzrum zmula videtur,atque anima 
vegerativa duntaxat cenſendaeſt. Inde vero 
ad decimum, animalis inſtar, ſenfitiva atque 
motiva anima fruitur , qua adoleſcit : poſtea- 

ve ſenſim perficitur ; ornatur plumis; &ro- 
fro, unguibus,rchquiſque inſtruCtus, ad exi- 
tum jam properat , ut tandem emancipatus 
ſu; juris frat. 

Que itaque poſt quartum diemeveniunt, 
Ariftoteles tra potiſſimum enumerat ; nempe 

ons fabricam : venarum ductus, quizam 
mabic officium & naturam ſubeunt : ma- 
teriamque, unde foetus primum oritur, con- 
ſhtuitur, & nutnitur. 

De corporis fabrica, quatuor recenſet : ſci- 
licet, quz fit ejus magnitudo ; quis color; 
que partes maxime conſpicuz int ; (caput 
nmirum , & ocul: ) & quznam fit membro- 
rum diſtinctio., 

Eſt reveracorpus valde exiguum, forma- 
que galbam vulgarem referens, ex qua muſca 
ontur ; colore ctiam candido preditum eſt, 
perinde ac muſcz vermiculus , quem in car- 
ne putreſcente fovendum atque enutrien- 
dum deponit. Eleganter etiam addidit, con- 
ſfricuum maxime py pig & oculis. Quod 
enim primo apparet, ſimilare eſt, &indiſtin- 

Im ; tanquam concretum & congelatum 
quid ipftus colliquamenti forert ; (qualis ge- 

ina apparet , quz ex cornu cervini coctu- 
nefhcitur) nempetranſparens nubecula, & 
vix conſpicua, niſi in duas quaſi partes diviſa 
diſtngueretur. Quarum altera conglobata, 
longe altera mayor eſt ; capitis ſcilicet rudi- 
mcntum , quod dic quinto primum conſpi- 

CItUT : 


136 Dre GENERAT. ANIMAL. 
citur : in eoque mox ocul: manifeſte diſt, 
romnmy qui per initia ſtatim maximi, v4 

eque inflati prominent , & a reliquo capix, 
atque etiam corpore, circumfuſa quadamy; 
edine diſcriminantur. Horum quilibetye 
quo toto capite major eſt ; quemac{modur 
& caput ipſum , corpus rehquum magni 
dine excedit. Durat al1quandiu luc corps 
ns candor,& oculorum intumeſcentn; (a 
perinde ac cerebrum, aqua intus limpidih 
ma implentur, foris autem nigricand) ad 6 
cimum nempe diem , atque etiam ampli: 
ſero enim (inquit) decreſcunt oculi , &+ ſeſed 
ratam A 5% pero Imo verg 
me obſcrvatore , oculi avium nunquam fer 
ad ratam 1llam proportionem contrahun, 
que eſt inter oculum & caput animalis viv- 
pari. Gallinz enim, aluſque avibus, fi & 
tem oculos integentem detraxeris , horun 
quilibet totam cerebri molem facile zqur 
verit : in beccagine autem , & fimihibus, 
teruter oculus toto reliquo capite (fi roſtun 
dempſeris ) major eſt. Omnibus vero an 
bus 1d commune eſt, ut orbita ſive cavity 
quz oculum amplectitur , cerebrum ipſun 
exſupecret, ut in ipſarum craniis videreel 
Fit autem ut earum oculus minor videatu, 
quia totus preter pupillam , cute & plums 
obtegitur ; neque orbiculari figura predits 
eſt ,*( qua promineat ) ſed depreſſiore; utpr 
{cibus contingir. 

In parte corporis inferiore ( inquit Philo 
phus ) nullum extat membrum per init1a qus 
reſpondent ſuperioribus. Ita profecto fe 
habct : corpus ab initio ut yix, li o__ 

oc 


ExERCITATIO XVIII. 137 
oculis , conſpicuum eſt ;'1ta, quoad inferio- 
ra, nec membro aliquo, alis ſcilicet, pedibus, 
ſerno, uropygIo , nec viſcere ullo diſtingui- 
tur ; imo vero neque formam quidem cor- 

ns ullam obtinct : ſed , quantum nobis 
videre licuit , eft exiguum quid venulz ad- 
jacens , tenquam carina naviculz circum- 
flexa, & quaſi galba , vel termes, abſque ullo 
coſtarum , pedum, alarumve veſtigio ; cui 
corpuſculum conglobatum , mulroque con- 
ſpechus appenditur , ſcilicet capitis rudi- 
mentum , 1n tres velut1 bullas diviſum , ( ab 
aterutra ſcilicet parte intuent ; ) revera ta- 
men in quatuor diſpeſcitur ; quarum duz 
amphſſimz, & nigricantes , oculorum pri- 
mordia ſunt ; reliquarnm altera cerebrum, 
atera cerebellum conſhtuir. Omnes aqua 
lmpidiſſima plenz repermntur : in medio 
vero oculorum nigredinis , ( tanquam in 
centro ) pupilla cernitur , inſtar ſcintille 
tranſparentis , aut cryſtall:, effulgens. Hinc 
fatum arbitror , ut tres ſolum conſpicuz 
bule , male rem obſervantibus impoſuc- 
nnt. Cum enim ex veteri Scholarum diſct- 
plina , triplicem in corpore animals do- 
minatum didiciſſent , parteſque tres prin- 
cipales , ( cerebrum nempe , cor , & je- 
wy przcipuis muneribus fungi crederent; 
facile , tres dictas bullas , partium harum 
fundamenta atque initia efle, fibi perſuaſe- 
runt. Corterus autem , ut peritum diſleSto- 
rem decuit, multo verius athrmat ; ſe, die ab 
ncubatione ſeptimo , roſtrum arque oculos 
ndiſſe; nullum vero ex viſceribus potuiſſe 


rnere, : 
of | Plu- 


133 De GENERAT. ANIMAL. 
Philoſophum porro audiamus : Meay| mode 
#ll: , qui @ corde prodeunt , alter ad ambienal diam 
membranam tendit,alter ad luteum,officiem| Pre 
bilici. Nimirum corporato ſtatim fortu, wi ſtituit 
nz iſtz umbilici ofic1um preſtant ; cars tam 
que alterius rami ſeu propagines in tunicaſ fitaſt 
extimam albumen ambientem diſſeming leinf 
tur ; alterius vero rami , vitelli tunicam4l quod 
cunt,& per huyjus hquorem {parguntur.Vngſ am, 
clare conſtat , utrumque pariter 11quore —_ 
nutriendo pullo dicatum cflc. Et licet Af Eta 
dicat , Originem pulli ex albumine eſſe , aq] ngy 
ali luteo per umbilicum : non ait tamen, je que « 

lum ex albumine fieri. Quippe cx cand 
allo Iiquore,quem nos colliquamentumnons| wpe 
navimus, fit feetus: & totum illud , quodng nuci 
oculum ovi nuncu pavimus,in albumune cot tudur 
tinetur. Neque ait , victum pullo ſolun a] tz, 
luteo per ao accedere : fed verk| bon 
Jus (ex obſcrvationibus meis) hoc ſenſuw| mm 
terpretor ; licet pullus in albumine originen| majc 
ſuam habeat , non tamen inde ſolum altw,| fusc 
ſed etiam ex luteo, (ad quem mcatuum un-| pt 
bilicalium alter pertingit)fibi victum quent; pat 
1mo vero ex hoc mn ; eſt enimalbv| dca 
men (ex ſ{ententia Ariſtorelis) concoctus me] Otig 
g1s & purior ov1 liquor ; vitellus autemter-| Mus 
reſtior, & ſolidior, 1deoque robuſtionjaa| co 
fatto pullo nutriendo idoneus : ac propters| duli 
(ut infradicetur) vicem lactis ſupplet, ul cul 
moque abſumitur ; quippe pars cus reſiqu | fun 
(poſtquam jam natus eſt pullus , & cum m#| ur 
tre obambulat,)in ventre ipſius continetur. | Ve 
Quz dix1, a quarto dic ad decimumu | If 
que eveniunt. Quando autem fſingula, ind 
" moQ 


ExtrciTaTIOo XVIII. 139 
modo , & quo ordine fant , jam expe- 


ienal diam. 

ciom| Proxima inſpetione , que die quinto 1n- 
u, I fituitur, circa venam brevem ab angulo du- 
-arun{ &am ( ubi duo puncta alternatum micantia 
nicaf fita ſunt) craſſius al1quid & albidius , nubecu- 
nine] le inſtar, (tranſparens tamen ) apparet : per 
una] quod prazdiCta vena obſcure, ceu per nebu- 
.Vagh lam, con{picitur. Idem aliquando, in ovis 
wore] provetioribus , quarto die ſum conſpicatus. 


yo 
ate 


20m 
dd ng 
> COM 
vn a 
very 
ſu ws 
1nen 
Litas, 
| Um- 
nt; 


Sin ſos 


Etautem corporis rudimentum ; quod jam 
fngulis hors concretum magis compactum- 
cernitur ; venamque prxdictam & am- 
peQitur fimul, & 111: , globul: alicuyus inſtar, 

nditur. Rudimentum 1d globoſum,ver- 
micul: hujus ( ut fic dicam ) carinam magni- 
dine longe ſuperat : eſtque figure trique- 
rz, in tres nempe partes ( protuberantis ar- 
bons gemmulz more) obſcure diviſum. Ea- 
rum una orbicularis eſt, & reliquis duabus 
major ; ductiſque mox 2 circumferentia ver- 
fus centrum tenuiſſimis filamentis, nigricat ; 
kptique ciliaris exordium apparet , indeque 
particulam hanc in oculum mutatum ur1 1n- 
dat. In huyus medio _ pupita admodum 
exigua, & punCti lucidiſſim inſtar (ut dix1- 
mus) conſpicua eſt: coque potiſhmum indi- 
co conjecturam fect, integrum hunc glo- 
bulum futuri capitis rudimentum efle ; cir- 
culumqueillum nigrum , ex oculis akerum 
fururum , cui ex adverſa parte alter opponi- 
tur : quippe ita fiti ſunt, ut ambos ſimul 1n- 
tverinequeas , cum ſuperior inferiorem ob- 
tepat, & occultet. 


Primum hoc futuri corporis rudimentum, 
quod 


149 DE GENERAT. ANIMAL. 
quod circa venam concreſcere diximus, | Mar 
guram ſolum oblongam , & aliquantula conder 
(Carinz inſtar)inflexam obtinet: cſtque co] 19 4® 
liſtentia ejus mucoſa, inſtar ſitus candidige] #1» 
rebus humidis ar&eque conclufis innaſe | 9 
let. Venula autem, cui mucorem illum «| Fa 
creſcere jam dixi, eſt cava de{cendens pr rom 1 
ſpinam dorfi ; uti ſubſequutz obſervationg Ear 
dem fecerunt. Duarum quoque veficul **% 
rum pulſantium ordinem f1 dil:genter int puncta 
tus fueris , quz poſterius ſe contrahit, eaſ\* ve 
ſanguinem in hyjus venz principium impe | 
lere, eamque diſtendere conſpicies. ruque 
Ita duarum veſicularum ſeſe moventun 2M 
atque invicem pulſantium , duz manifel lum il 
contractiones , duzque finuliter dilarations mw 1 
cernuntur ; priorque unius contractio, a-| ad 
rus Ciſtentionem efficit : ſanguis enima 
cavitate prions veliculz coarctata , elſusn tus a 
ſecundam; hanc implet, diſtendit, pulſun-|4 dor 
queedit : quz mox etiam ſe conſtringen, _ 
{anguinem(quemyama priore veſiculaac«| 
perat ) in predictz ven principium protn- qual 
dit,camque ſimul dilatat. Venam autemat nc 
huc appello, quam ex pulſu aortam cle cur: Eac 
{eo : artcriz enim a venis, tunicarum craſ-| mn 
tic,nondum diſtinguuntur. ma c 
Hzc cum fepius in plurimis ovis dilige-| an 
ter wo mars contemplatus cfſem , at 

quandiu pendebam animi,quamnam enter 
tiam amplecterer . Vtrum {ſcilicet conc] © ML 
mentum hoc, globuluſque appenſus , excor rm 4 
liquamento (in quo natabant) tanquam «| # fa 
materia compacta & coagulata provemant; "van 
quemadmodum ex vaporibus (dum furſun| 'u 
mein, 


EXERCITATIO XVIIL 141 
meant, imperceptibilibus ) in acre ſuperiore 
ha condenfaris nubes fiunt : An potius a cfflu- 
| 10 quodam EC {anguineo iſto meatu exha- 
| ante, vel per diapedeſin tranſudante , exo- 
| | nantur 3 mutuaroque inde nutrimento au- 
geantur ; Sunt enum max1imarum quoque re- 
rum initia perpulilla ; & , pre exiguitate ſui, 
obſcura admodum. 

wu Hoc ſane exploratum me habere arbitror, 
puncta falientia , & meatus venales, iplam- 
ex qe venam cavam primum exiſtere , eique 
nel poſtea corpulentiam dictam accreſcere. Cer- 


6 


ruſque ſum , ſanguinem e puncto ſaliente in 
renam hanc impelli ; ex eaque corpuſcu- 
{41m iud nutrir1 , & creſcere. Nempe pri- 
mus ille fitus & mucor, ex effluvio ven, 
he | © adnaſcitur)primum ontur,ndeque poſt- 
1 |@nutntur , atque augetur; quemadmodum 
iz | tus alibi ſolet, in locis humudis, inter opa- 
'n-| a domus, quz dw non repurgatur; & ut 
ex; | amphora ſuper tabulas cedn ; & muſcus ſu- 
perſaxa , & arborum cortices ; aut denique, 
n-| (alter erucis quubu{dam tenuis lanugo 1n- 
a4. | dafcitur. 

2n-| Eadem quoque occaſione dubitabam , 
| umnam , facta colliquamenti coagulatione, 
una cum ſanguine & punQto ſalente, hoc 
er-| fam corporis capriſque rudimentum ſta- 
aj | am exiſterct ; ſed renue adeo & pcllucidum, 
e-| &vifum prorſus effugeret ; donec in fitum. 
1e-| ©mucorem craſleſcens,, albedincm {piſſio- 
o-| em induat , qua percipiatur : dum inter- 
| @ fanguis craſſior & rutilans in colliqua- 
nt; | Mento tam diaphano facile conſpicitur. 
in | Verur-enim-vero cum preſſius rem ipſam 
cogito 


142 Dre GENERAT. ANIMAL. : 

cogito, in ea ſententia ſum ; ſanguinemdai ® © * 
antequam quicquam corporis relqui exif £4c 
eſſeque eum , pre cxteris omnibus fem] 8*2e? 
a imagania— : & ab ipfo, tummy] _ 1" 
teriam , ex qua corporatur foetus ; tumny| PIE 
trimentum, quo augetur,procedere: efſeds| #7 
nique (i modo ulla fuerit ) primam parig| 244! 
lam genitalem. Id autem ut credam , quibyſ #4! 
' argumentis adducar , poſtea fuſius dicetw;] 8 
ub1 de parte genitali prima, de calido innay] 1 
& humido radical: diſceptabimus ; & fin boru 
etiam , quid deanima ſentiendum fit, ple] MS »* 
ribus collatis obſervationibus , determins| i <« 
bimus. quere 

Circa hoc tempus, fſingulis pene horss kra rc 
mnia majora, manifeſtiora , magi{que diſty dus c 
Cta & cxplicata apparent ; fitque in ovow| 98% 
lox mutatio, plurimaque confeſtim aliaaly| 81 
{uperveniunt. Cavitas ovi jam multo a 
ior , totamque ejus partem ſuperioremn- wb 
cuam relinquit , tanquam qrznta pars ovid 
ſumpta forer. 

Venarum ramuli longius protelanturyly tenaſ 
reſque numero non lum in collquamer t rore 
rum , (ut antea ) ſed hinc in albumina, illne 
in luteum diſtribuuntur ; amboque adeol- 
quores paſſim fibris ſanguineis ſcatent. V: 
tell: pars ſuperior plurimum colliqueſcts 
funditur , ut ab inferiore plane diverſa appr 
reat, jamque duo quaſi vitelli videantur;dun Miftha 
{uperior, cerz liquefuctz inſtar, (ut dixim 
imflatus & pellucidus emicat ; inferior autef 
& denfior, una cum albuminis parte craſſ-| 4wr. 
re, adacutum oviangulum ſubtidit. Eſtqu tande 
adeo tenuis vitelli ſuperioris tunica propn| 9! 

h 


tiy 


Me 


ee 


: ExerciTaTIOo XVIII. 143 


\ | gt 3 minima concuſſione facile rumpatur ; 
4.1 unde liquorum commixtio , ut diximus , & 


onis fruſtratio. 


"| Iamprimum feetusrudimentum ſeſe con- 
2 ſepta exhibet,(quemadmodum in Fa- 
| ricwigura 


quanta & ſexta videre eſt ) eoque 

naquam limpidam immiſſo , quid corporis 
ftum ſit, quid etiamnum defideretur, co- 
ru facile fuerit. Apparet nempe forma 
rermiculi, five galbe ; ſficut in frondibus ar- 
borum, corticum puſtulis , fructibus, flori- 


| bus, alibique vernuum & erucarum primor- 


6a conſpicimus ; prezſertim vero 1n gallis 
quercinis , quarum in centro, intra cruſtu- 
km rotundam ( ceu nucleum ) liquor limpi- 
dus continetur , qui ſenſim crafſeſcens & 
coagulatus , ſubtilifſimis lineamentis diſttn- 
guitur, galbzque formam induit : manet au- 
em aliquanti{per immobilis, poſteaque mo- 
w& ſenſu preditus, fit animal , tandemque 
muſca avolat. 


Simulem generationem corum, quz ſpon- Fif.an. 
enaſcuntur, Ariſtoreles deſcripfit : Quedam "5: © 


i rore gignuntur , qui ſuper folia deciderit .'* 


Fuloque poſt, Funt papiliones ex erucis. Hec 


;.| 4utem ex folius virentibus ; poriſſimum rapha- 


# ils, quam braſſicam vocant aliqui. Pri- 
mum milo minor eſt , deinde minut vermes : 
tum creſcentes intra triduum eruce puſille : 
poſthec aufle amoru ceſſant , &> formam mu- 
rant, vocanturque chry ſallides, cruſtaque dura 
continentur ; atque ft attingantur, morum e- 
t. Cruſtz multo pol tempore abrumpitur 
tandem, unde alata animalia evolant,quos no- 

mmant papiliones. 
Nos 


De gen. 
an.l.3, 


£.9. 


Hiſt.an. 
I.$.. 


I9. 


144 DE GENERAT. ANIMAL. 
Nos vero quorumlibet animalium gens 
rationem codem modo fien infra docehy 
mus : omnia nimirum animal , ctiam per 
feta, fimiliter ex vermuculo gigni. 
Quod ctiam Ari/toreles videtur; annuiſt, 


.ubi aut ; In ommibus autem vel its qua perj. 


Aum pariunt ovum, conceptus primius indiſcre 
145 adhuc recipit incrementum : quali natun 
etiam wverms eſt. Hoc nempe inter vermy 
aliorumque animalium generationem inter 
eſt ; quod ulle prius augeatur , quam figure 
tur, aut 1n partes diſtinguatur ; tecundumi. 
lud Philoſophi : E verme ita fit animal,utm 
ex ejus parte , ſicut ex ovo, ſed torus creſeath 
dearticulatum animal evaaat : \(cilicet, ws 
gmento di{cretus. 

Eſt equidem quod miremur , animalun 
ompuum, preſertim ſanguineorum (puta 
n1s, equi, cervi, bovis, gallinz, ſcerpentishe- 
minis denique - pune} rimordia, tam plane 
galbz figuram & con ion referre, ut6 
culisinternaſcere nequeas. 

Sub finem quinti diei, vel initio ſexti, 
pur 1n tres veliculas diſtinguitur : quan 
prima, maxima, rotunda , & nigricans, ef 
ocul: ; in cujus centro pupilla , velut jpur- 
ctum cryſtallinum , conſpicitur. Sub hu 
manor veſicula (quz cerebrum refert)ex par 
te deliteſcens cernitur : cut tertia , tanquan 
appolita criſta, ſive apex rotundus , ſupere- 
nunet; ex qua tandem cerebellum effingitur 
In ommbus vero , pretcr aquam Lmpidiſl 
mam, nihil reperias. | 
+ Iamrudimentum corporis , ( carinamd 
ximus ) ipinam dork luculentius _ cl 

ater: 


rub 


o . . 
ma adeft, quam quz in c#teris omn1 


ExERCITATIO XIX. nag 
ltera exſtrutta aſſurgereincipiunt : alz ni- 
-mirum & pedes e galba aliquantulum pro- 
tuberant. Venarum mecatus nunc plane um- 
bilicum referunt. 


Quinta Ov: inſþeftio. 
ExetzncIlTatTio XIX, 


Te ſexto, capitis tres bulla evidentius 
D —"_ , oculorumque tunicz jam 
ittinz ſunt: ſimul etzam pedes, at- 
ve alz expullulant : yu—_— um , ſub 
em Iunu1, gyrinis (Italis ranabortoli dicun- 
tur, Anglis raapoles) pedes adnaſci ſolent , 
cum jam aquas deſerunt, caudam amuttunr, 
& ranulz formam induunr. 
Pullo autem non alia adhuc uropygu for- 
oo ani- 
malibus , 1pſiſque ſerpentibus , conſpicitur 
cauda nempe teres , & exigua. Parenchyma 
cordis pulſanti veſiculz obnaſcitur : paulo- 
que poſt jecons , & pulmonum cernuntur 
rudimenta ; roſtrumque ſimul apparet : al- 
biſima omnia ; preſertim roſtrum . Circa 
hoc tempus etiam viſcera omnia, & inteſti- 
nz conſpicua ſunt. Cor vero ante rehqua ſe 
ndendum exhibet : pulmones etiam ante 
fecur, aut cerebrum. Omnium tamen primi 
ocul videntur, propter amplitudinem ipſo- 
rum, & nigredinem. 
lam quoque foetus ſeſe moyet, & leniter 
comorquet , caputque exporrigit : licet nihul 
etamnum cerebri , preter aquam limpidam 
reliculz incluſam , comperiatur. Eſt deni- 
G que 


146 De GENERAT. ANIMAL. 
que perfeCta galba ; hoc ſolum ab erucis di- 
Crepans , _ hi vermes emancipati cun 
ſint, huc illuc ſerpant , victumque {1b1 aliue 
de quzrant: lle vero vermaculus loco ſtabs 
lis, proprioque pabulo innatans , cibum yer 
vaſa umbilicalia mutuetur. 

Exſtructis jam viſcenibus , atque inteſt- 
nis , foxtuque motum exercente ; pars tx 
men corporis anterior , thorace & abdomt- 
ne privata, planc aperta cernitur ; corque 
pſum, jecur , &inteſtina foris pendula cor- 
ſpiciuntur, 

Sub finem huyus diet, & principium ſept- 
m1 , digiti pedum diſtinguuntur ; fcetulque 
jam oulli elfgion induit, roſtrum aperit,& 
calcitrat : omnes denique partes adumbra- 
rur , pre czteris vero oculi. Viiſcera adeo 
obſcure patent, ut Cozrerwus vere afhirmet, 
oculos quidem & roſtrum percepiſſe,nullu 
vero viicus potuiſſe diſcernere vel abſcond- 
tum, vel confuſum. 

ue ſequuntur ab mitio ſexti , ad ſeptiny, 
diei finem, ut plurimum in aliis ovis cit 
in alus paulo tardius contingunt . Ocule- 
rum tunicz jam videntur, licet humoren 
{olum liquidum & limpidum in ſe contine 
ant. Ipfi oculi extra orbitas ſuas prominul 
{unt; eorumque finguli non minus cerebrut 
amplitudine excedunt , quam caput , cut 
naſcuntur, totum reliquum corpus mole et 
ſuperart. 

Bullula quedam , inſtar criſtz, extract 
rebr1 ambitum expanſa, cerebelli vicem fup 


plet ; ipfaque fimliter aqua limpida refer |; 


ta eſt. 
Cert 


-ExERCcIlTATlIO XIX. 147 
Cerebrum obſcure bifidum apparet ; mi- 
nuſque, yu cerebellum, fulger ; magis ta- 
men candicat. Et quemadmodum cor foris 
extra petoris penetralia conſpicitur, ita pa- 
nter cerebellum extra cerebri fincs protu- 


berat. 

Abſciſſo capite , apparwut ( perſpicillis u- 
tenti ) in cervice, venz ad cerebrum aſſcen- 
dentis quaſi punctum ſanguineum. Spine 
quoque veſtigium jam primum a reliqua 
pulpadiſcernitur , colore quidem lacteo, ted 
confiſtentia irmuore. Ira fimiliter , quaſi te- 
nues aranearum tele , exiles linez lactzz 
per corpuſcul: pulpam vagantes , coſtarum, 
aorumque offium ſpecimen exhibent : 
idemque luculentius in majorum animalium 
nviparorum formatione apparet. Cor, pul- 
mones , jecur, & inteſtinorum loco tenuiſ- 
ima filamenta , omnia alba. Iecoris paren- 
<yma venz umbilical , qua parte ingredi- 
tur, ſuper exilia ſtamina fibrota adnalcitur : 
mul prorfus modo, quo rudimentum cor- 

s, venz acorde deſcendent!, vel veſicu- 

pulfanti accreſcere diximus . Quemad- 
nodum enum uv#, racemo ;z germina, vir- 
pil z incipienſ{que ſpica, gramini accre- 

t : ita quoque hepar , venz umbilicali 
azrer, indeque oritur , ut fungi ex arbori- 
bus, & ſupercreſcens in ulceribus caro, vel 
lacoſes morboſt arteriarum ramulis con- 
temunz , E quibus nutriuntur, & in max1- 
tam interdum molem excreſcunt. 

Adhoc arteriarum officium, five ſangui- 
ws ciculationem reſpiciens , ingentes al- 
qundo hernias carnoſas , preter omnem 

G 2 ſpem, 
: | 


148 De GENERAT. ANIMAL. 
{pem , pcrfecte curavi ; 1d ſolum agens, x 
precita vel ligata arteriola,, nihil nutrimeng 
{piritutve ad partem laborantem accedere;, 
quo faftum , ut tumor morticinus fk 
porn vel ferro, vel igne exſtirparetur, He 

u.t quidam pre cxteris (idque compluriuz 
hide Janorom teſtimonio confirmare pol 
{um)ſarcoſin in {croto , five herniam cars 
iam humano capite majorem , genuumts 
nus deorſum penqdulam : indeque furſur 
carnoſa moles, ad carpi magnitudinem,( 
funis nauticus ) abdomen ingrediebatur 
adeoque malum 1ncrevit , ut nemo ſeng 
vel aliter , curam aggredi auderet. Hancte 
men ingentem excreicentiam , {crotumta- 
topere diſtendentem , tcſticulumque inms 
dio &jus obvolventem , quo dix1 mod 
Plane abſtul; , & curatione perfecte defur 
ectus ſum ; relicto 1nterea teſti vaſe fw 
prxparente , & deferente ; reliquiſquer 
icroto , per vaginalem tunicam deſcendet- 
tibus, falvis & intaftis. Verum hujuſmod, 
al1a{que curationes, przter vulgi {ententun 
& methodum feliciter peractas , in obſer 
vationibus noſtris medicinalibus ( fi De 
nobis vitam largitus fuerit) copioſe enane 
bimus. 

Hzxc eo fine potiſſimum a nobis difaſun 
ut luculenter conſter, hepar valis accreſcer 
& aliquandiu poſt natum ſanguinem & 
mum generar1 ; eju{que parenchymaexr 
reri1s, (unde materia affunditur ) procrea 
& aliquantiſper ſanguine privatum albe 
re ; quod & reliquis noſtri corporis partibu 
commune eſt. Quemadmodum enum pe 
wu 


poſt { 
tibuz 
go, 1 
A la 
iquo 
detu1 
kia f\l 


EXERCITATIO XIX. 149 
lm ex ovo naic: diximus, eodem omnino 
modo, atque ordine , hominis, aliorumque 
animalium gencratio contingir. 

Vnde conſtar , abſonam prorſus efJe eo- 
rum {ententiam (quanquam olim hodicque 
paſſim obtinuit ) qui zecur ſanguinis offict- 
nam , & autorem eſſe ad{truunt ; .coque no- 
mine ipſum inter pr&ecipuas , primoque gc- 
nitas corporis partes recenſent. Quinetiam 
tanto viicus hoc honore dignati ſunt, ut ſta- 
tim ab initio, una cum corde, e matris ſe- 
mine ortundum dicerent ; fabulamque ae 
ribs capellis, veſiculis nempe fictitus, acri- 
ter ninus defenderent. E quorum numero 
Pariſanus nuper , magno quidem, {ed 1im- 
prudenti aniumo , veterem cantilenam occ1- 
nit. Non animadverterunt ſcilcet hi bont 
vin, veficulas in ovo movert, cor micare, 
anguinemque jam pertecte coctum adeſle, 
antequam hepatis vola aut veſtigtum con- 
fpiciatur. Profecto ſanguis —_— ipſtus hc- 
patis efficiens , (quam hoc illius autor) cen- 
ſendus eſt. Nam poſt ſanguinem , & ab 
plo, hepar generatur, vaſi{que ſanguineis ad- 

citur, 

Sed neque Ariftorelics afſentiri auſim, 
cor ſanguinis autorem reputantibus. Nam 
ſubſtantia ezus , ſive parenchyma, aliquanto 
polt ſanguinem naſcitur , & veliculis pulſan- 
tibus ſuperadditur. Plurimum autem ambi- 
go, utrum velicula, five punctum tahens ; 
an fanguis 1ple fit antiquior : num f{cilicet 
liquor contentus, an vata continentia. Vi- 
deturautem , quod continet , Contenti gra- 
katubrefactum eflt ; 1ideoque poſterius effor- 

G-3 mar, 


i150 DE GenetRAT. ANIMAL. 
mari. Id quidem oculorum fidelium teſ. 
mono certum eſt , ap corpons ſt. 
na, primumque cjus fundamentum conſp. 
cuum , venas efle ; quibus reliquz omne 
partes ſuperadditz , & poſtgenitz ſunt. Ve. 
rum hac de re poſteaamplus. 

Interea ridere hbet fictam illam pariun 
diviſionem, 1n ſpermaticas , & tanguines: 
uu vero aliquz ex {emine 1mmedaate naz 
int , & non omnes ab eadem origine probs 
ci{cantur: 

Ad propoſitum revertor. Colliquamen 
ambitus jam ſupra dimidium ovi occupz 
Cor foris pendulum , a corpore nonnihile- 
motum cit. Et, f1 attente in{pexeris, vw 
quzdam umbilical pulſare cry comp 


Inſpeftio ſexta. 


ExXERCITATIO- XN .X 


viſunturque fingularum partium pn- 
mordia: nempe alz , pedes, genital, 

edum digit1 diviſt , femora , clunes, & 
am ſe mover fetus , & calcitrat, perfedub 
que pullus conſpicitur ; cui nihil poſteaſ 
peradditur, fed partes tenellz duntaxat t- 
crementum {umunt : quz quanto, magisa- 
gentur , tanto quoque magis albumen 
ſumitur ; membranezque exteniores un, 
ſecundinz naturam referunt , quemadme 
dum & venz, umbilici efigiem magis1t- 
dics reprzſ{cntant. Quapropter a de lept: 
mo .Qd decimum trantihendum cenſeo; cun 
unter: 


D Ie feptimo omnia manifeſhora ſure, 


ExERCITATIO XX. If1 
interea temports nihil obſeryatu dignum oc- 
currat , quod non Jour apud autores altos, 
preſertim Ariſtorelem, reperias. 

Fit tamen , ut plura ſimul ova inſpictenti, 
quedam prezcocia, & provectior2 , omnia- 
que explicata magis habentia : alta tardio- 
ra, membriique minus diftincta appareant. 
Quanquam alas non parum ad hanc rem 
ficuunt , anni tempus , locus , exteraa fo- 
menta , diligens incubatio , & {1 que ſunt 
gia hujuſmodi. Memini , me aliquando die 
ſeptimo 1n ovo 1gnaviore vidiſſe cavitatem 

uidem 1n obtuſo cacumine dilutatam , col- 
hquamentum vens conſperlum, in ejus me- 
<o vermiculum , ocul: etitam rudimentum, 
czteraque quz 1n aliis ovis quarto aut quin- 
to die fie ſolent : veſiculz tamen pulſan- 
tes non aderant ; nec venarum truncum, 
autradicem ( ex qua ipſas orin diximus ) re- 
re licuit. Quapropter merito ovum 1m- 
llius judicabam , & quaſi a tergo reli- 
aum, facultateque generativa effceta pre- 
ditum , jamque internecion1 proxiumun . 
Preſertim, cum eus colliquamentum minus 
folto pelluc1dum & fulgens, venaſque pa- 
rumrutilantes cerncrem. Evaneiſcente nem- 
pe ſpinitu vital , pars que 1n genecratione 
prima efficitur , & ſub obtutum cadit ; in 
corruptione quoquz prior deficit , & cva- 
netcir. 


CG 4 In - 


De bjP. 


an. 1.6. 


6-3- 


152 Dre GENERAT. ANIMAL, 


Inſpettio poit diem dectmum. 


ExEenrcitaTio XXI. 


Ve decimo die confſpicienda veni- 
Q unt,tam accurate ab —_— enar- 
rantur,ut vix quicquam ſuperſit,quod 
a nobis add1 poſſit. Sententia autem ejus,me 
paraphraſte , eſt hujuſmod1 : Decimo jamdir 
pullizs torus conſpicuns eſt;atque ctiam pelluci- 
dus, & albus, przter oculos, & venarumr- 
mos. Capur etiam toto reliquo corpore maj 
efl; &- oculi capite grandiores herent , ſeu po- 
trus adherent,& quaſi appenduntur,nul/1ad- 
huc pupilla preain; ((cil. perfecte formarta: tu- 
nicas tamenyam difcretas deprehendere,non 
eſt arduum ) Quippe tunc ſi eximas , inven 
fabis granatores, & nigros. A quibus detrafla 
ente humor exit candidus , ac frigid , veht- 
menter ad lucem refulgens,preterea vero nihil 
(in toto capite nempe ) preter diCtam aquam 
Iimpidam continetur. Ita nimnumdſeres ha 
bet a die {eptimo ad decimum uſfque , ut fu- 
pra diximus. 

Eodem tempore, inquit , viſcera _ jam 
apparent , &# que ad ventr inteſtinorumqu 
pertinent naturam : cordis nempe parenchy- 
ma, pulmones , jzecur, &c. omnia vero alba, 
mucilaginofa, & flaccida, nihilque firmitudi- 
nis1n ſe habentia. en £que etiam que & corde 
tendunt,jam umbilico applicantur. Ab umbil- 
co autem tenditur vena una ad membranam 
qua vitellus continetur : qui eo tempore liqui- 
ior jam O& fuſror eff, quam qui natura jus 


C001* 


ExXERCITATIO XXT. 153 
eonflare ſolet. Altera autem ad membranc, 
qua &+ tota membrana (nerape colliquamen- 
ti tunica) feetum ambiens & virellum, inter- 
jacenſque humor continetur. Creſcente enim 
paulatim pullo, vitelli pars ſupra,pars mfraes#t ; 
albumen autem in medio liquiaum. Sed & (ib 
mmferiore vitelli parte illa, albumen item ef ; 

uemaamodium CF antex ſuberct. Hactenus 
Ariſtoteles. 

.Venas autem jam perſpicne videre eſt ar- 
terias comitari ; tam has, que 2d album1i- 
na tendunt ; quam 2llas , quz ad vitellum. 
Vitelius etiam hoc tempore j11queſcit , & fu- 
fior eſt ; non totus quudem , fed 1s qui {t- 
pernatat ; ( ut pridem diximus) nceque ct- 
jam venarum ramul: im totum vitellum ex- 
currunt ; ſed in partern 1llam duntaxar , 
quam liquatz cerz inſtar fuſam diximus. 
Simliter venz , quz ad albumcn tendunt, 
wterias 11b1 conites habent. Ipſaque albu- 
minis mor pars , in humorem candidum 
(colliquamentum {cuicet) abit , qui pulium 
nnatantem amplectitur ; intemacetque u- 
tramque vitel} portionem.{uperiorem nem=- 
pe, & inferiorem ; cu in 1mo (angulo nem- 
pe acuto ) pars albuminis craſſior & viſc1- 
dior ſubjacet. Vitelh pars fupenor , 11qut- 
dior jam & fuſtor apparet , quam inferior; 
quocunque enim venarum fibre diftundun- 
tur, partes 1]lz ſubito intumeſcunt & I1qui- 
Gorcs fiunt. 

ecimo vero die , inquit , albumen ſubſtdit, 
exiguem 10m, Viſcidum , craſſum, &+ ſubla- 
ten. Quod nimruem in collLquamentum 

Bon abut, 
CG 5 Em 


154 Dz GENERAT. ANIMAL. 

lam maxima albuminis pars in collique 
mentum,, indeque in foetum abſumpra eſ; 
rotum nemPpe + bin tenu1us ; craſſionſ- 
que pars major. Vitellus autem amplior, 

uam initio erat, conſ{picitur. Vnde man; 
Lite conitat , vitellum nondum nutrition; 
inſervire, ſed poſtea huic officio dicatum 
eſſe. Etquantum ex venarum ductu ac dit- 
tnbutione conjeCtura conſ{cqui potui, fetus 
ab initio ſtarum ex colliquamento nutntur; 
quippe in plum duntaxat venz primum dif: 
{eminantur ; deinde 1n tenuioris albuminis 
membranam ; poſteaque in craſhus albu- 
men, & vitel!lum. Similiter & craſſius mox 
albumen , pro nutricatu cſt ; ultimoque tar- 
acem vitellus. 

Ita nempe tenerrimus foetus, dum adhuc 
vermiculus eſt, tenuiſſimo,optimeque cotto 
victu alitur ; colliquamento,inquam, & albu- 
mine tenuiore. Poſtquam autem adolevit,ci- 
bo utitur tat, viribuſque fuis conſentaneo. 

Proximis verbis Ariſtoreles fingulorumn 
ovo {itum deſcribit : Prima poſtremaque par- 
re membrana ovi ſub certice, non corticis meme 
brana,ſed ſub ea : atque in hac liquor ineſt can- 
didus : (coliquamentum ſcilicer ) Deinae pur 
ius ; Or eum continens membrana, atque itat- 

parans, ut ne in tiquore illo fit ferns ipſe. 

Vbi mendum an textu efſc fuipicor, Nam 
ut res 1pſa mdicat,ita potius dicendum foret: 
Deinde pullus membrana obvolutus, neo 
candido liquore manet,five natat : que qui- 
dem membrana, non eſt extcrior illa totam 
teſtum unmediate ſuccingens, ſed altera huc 
tubjccta;, quzabſumpto yam primo albumane 

Extc- 


EXERCITATIO XXIT. rys 
exteriore,reliquoque albumine craflo in acu- 
tum angulum depreſſo; ex duabus membra- 
nis, (aimirum albumunis tenuioris , & colli- 
quamenti propria ) una tunica fit, quz tan- 
quam ſecundina, c/orion dicta, jam apparere 
incipit. Apteque ait Ariſtoteles , hquor in ea 
candidas ineft , quibus verbis, albumen non 
intelligit , ſed factum ex albumine colliqua- 
mentum, 1n quo fcaxtus natut; albumen enim 
quod ſupereſt,in acutum angulum ſubſidit. 


Inſpedio poſt diem decimum 
quartum. 


EXERCITATIO XXII. 


Die ſeptimo ad quartum & deci- 
A mum , omnia aucta mags ( ut dixi- 
mus) & con{peChora fiunt. Cor,alia- 
ve viſcera omnia,, intra pull: ventres jam 
ſcondita latent ; & quz nudaprius , fori{- 
que prominentia cernebantur,nunc nift aper- 
tothorace,atque abdominc,neutiquam con = 
— Pullus nunc primum plumis ve- 
tur; quarum radices, ceu puncta nigra, Vi- 
ſuntur. Oculi pupilla jam diftingurur ; pal- 
pebrz apparent ; atque etzam membrana ni- 
Ratoria, in majore oculi cntho , {ele con{pi- 
ciendam dat ; quz avibus omnibus eſt pecu- 
laris , qua oculos ſuos derergere ſolent. Ce- 
rebri gyri quoque diftinguuntur , & ceredel- 
lum calvaria occluditur; cauda etiam uropy- 
g1fguram adipiſcitur, 
Poit diem decimum quartum,vi{cera(prius 
alba ) carneum five rubicundum colorem 
G 6 pau- 


156 De GEeENERaAT. ANIMAL. 
aulatim induunt. Cor jam thoracis latebry 
ingreſſum , ſtcrnoque opertum , edificium 
ropria opera exſtructum inhabitat. Cere- 
rum & cerebellum intra cranu fornicem 
folideſcit. Inteſtina autem , & ventriculus 
nondum abdomine concluduntur, fed inte- 
rioribus anncxa, foris propendent. 

Duarum venarum juxta anum e ventre in 
umbilicum dervatarum ; altcra eſt arrerie, 
(ut pulſus1ndicat,)ab arteria magna onunda; 
altera, ven, a vitello per inteſtinorumlzten 
mn venam Portam , ſfima hepatis parte, decu- 
Eta: alter enim vatorum umbilicalium trun- 
cus, ramul:s cx albumine collects, tranſit 
jecons .gibbam , & in venam cavam uxta 
cordis baſin perforatur. 

Hzc ut indies luculentius apparent , ita 
mor quoque albuminis portio quotidie ab- 
{umitur ; quod vitello non contingit,qui pe- 
ne intcger etiamnum permanet , eademque 
mole,qua primo die couſpiciebatur. 

Dicbus {cquentibus, quinque vaſa umbi- 
licalia videre eſt ; quorum unum , cit vena 
maxima, E cavaſuprazecur oriunda, ramof- 
qu? 1n albumen difpertiens : aliz duz ve- 
nx a Porta proficiſcentes ( cjuidem ambe 
originis ) in binas vitelli partes (quas mo- 
do deſcnplimus ) diftribuuntur ; & utran- 
que hanc arenolz, ex lumbaribus natz , co- 
mitantur. 

Iam pullus majorem ov1 partem; occupat, 
quam reliqua omnia quz 1h co continentur; 
plumiſque veſtiri incipit : quantoque plus 
focus , tanto minus albuminis reperitur. 
Notatu quoque dignum elt , —_ 

colit- 


ExERrRciTATIO XXII. 1F7 
colliquamenti (quam diximus)cum exterio- 
retunica conjung! , & ſecundinam five cho- 
ron conſtituere , jam vitellum totum una 

comprehendere,& contractiorem redditam, 
retlum ſimul cum inteſtinis ad foetum ad- 
ducere, e1que conjungere, & ceu facculo 
conſtriCto hs Quzque ante ſubtilis & 
manſparens fuerat, prout jam magis magi(- 
ve contrahitur , ita pariter craſſe{cit magis , 
| ever” evadit: poſteaque 2d fimilitu- 
dinem herniz1nteſhnalis, m ſcroto dilatato 
mteſtina ſimul cum vitello recondit, & {u- 
 ſtinet; tandemque quotidiana contractone 
adduQtior , abdomen pull: conſtituit. Vi- 
tcllum hoc modo, circa diem decimum o- 
tavum, intra inteſtina lax1ore alvo collo- 
catum reperias ; non tamen ita firmitey po- 
ftum, quin inteſtina levi momento (ut in 
hernia inteſtinal: fit ) vel intra ventrem rec- 
pulſa, vel foras in ſcrotum delapſa , una 
cum vitcllo huc illuc pellantur. Vid al:- 
uando columbz, xi{tivotempore feſtinan- 
tws excluſz, vitclluin ad hunc modum ex 
alvo prolapſum. 

Sub hoc tempus , pullus ventricoſus cer- 
nitur,quaſi herniam (ut d1x1) pateretur. Iam- 
que colliquamentum paulatim turbatur, 1m- 
mutatur, & abſumutur, (cujus pridem m- 
gna copia erat) foetuſque ſupra vitellam de- 
cumbit. Ii{dem dicbus, antequam hepar 
colorem ſanguineum nanciſcitur , ſecun- 
damque ( ut ajunt) concoCtionem anſtituit ; 
fel (quod in eadem, utpote excrementum , 
vintute jecoris ſeparart vulgo credunt ) vi- 
relcens jam intra hepatis lobos invenuas . 

G 7 In 


158 De GenenrAT. ANIMAL. 

In ventricul cavitate liquor lmpidus repe- 
ritur, eju{dem plane confiſtentiz, coloris, & 
ſaporis cum colliquamento, in quo feetus 
natabat ; qui per inteſtina dilabens, colorem 
ſenſim mutar, & in chylum vertitur; tan- 
demque in inteſtinis inferionbus ſimile ex- 
crementum occurmit ,quale cadem in pullis 
Jam excluſis continent. Vb1 proveCtiores 
fuerint pull: , in eorum ventriculo liquorem 
hunc coQum videas, & coagulatum : quem- 
admodumain 11s qui lacte veſcuntur , /chiſim 
fir, in ſerum nempe & coloſtron permuts- 
tum. 

Abſumpto fere albumine, & ex1igua jm 
colliquamenti rehiCtaquanritate, per aliquot 
ante excluſionem dies , pullus non amplius 
natat, {ed (ut dixi)ſupra vitellum decumbn; 
totuique conglobatus , capite ut plurimum 
inter femurdextrum &alam pofito , roſtro 
et1am , unguibus, & plumis, c#teri{que 0- 
mnibus 1n{tructus conſpicitur. Modo dor- 
mit, modo vigilat ; movenſque ele, reipt- 
rat, & pipit. $1 oyumn aur) admoveris, tu- 
multuantem intus foetum, calcitrantem , re- 
ſpicientem etiam autore Ariſtotele , atque pi- 
picntem manifeſte audies. Idem, 11 1n aquam 
caldam pedetentim dimiſeris , innatabit , 
pulluſque intus a calore ambiente experge- 
factus , faltus edet, ovumque ( ut diximus) 
huc illuc volutabit. Quo experimento mu- 
heres ova feecunda diſtinguunt a ſubvents- 
neis, quz aquz1impoſita ſubfidunt. 

Albumine jam penitus confecto , paulo 
ante excluſionem, umbilicus alter (quem 1n 


atbumina derivatum dixamus ) obhteratur; ' 


five, 


ExERCITATIO XXII. ng59 
fve, ut Ariſtoreles at , umbilicus is, = ad p.m. 
ſecundinas exteriores tendit , ſobvitur ab ani- 16. c.3. 


mali, & cadit. Qui vero ad luteum fertur , 
cum pulli tenut inteſtino connefitur. 

Excrementa, que primum in inteſtinis 
reperiuntur, alba ſtunt, &cznofa, teſtz ovi 
emolltz fimilia. Quinetiam <juſmodi extra 
foetum intra ſecundinas repenre eſt. Adſti- 
pulatur Philoſophus: Eodem tempore etiam 
multum emittit excrementi ad extremam 
membranam. Quin album quoque excremen- 
tum tam intra alvum, quam extra habet. 

Tempore vero procedente , paulo ante 
fetus excluſionem , feces ſubyirides cer- 
nuntur ,quales exclu{os pullos ejicere , mo- 
do diximus. Viſitur etiam in ingluvie por- 
no quzdam collquament1 degra &n 
ventriculo ſchiſton , five coagulum. 

Nec haGtenus quidem jecoris color pur- 
pureus , aut ſanguineuseſt, ſed ab albore in 
flavedinem vergens : quali piſcium jecora 
cernuntnr. Pulmones tamen fanguinolenti 
rubeſcunt. 

Vitellus nunc in abdomine inter inteſtina 
concluditur: 1dque non ſolum dum foetus 
in ovo fuerit, ſed poſt excluſionem etiam , 
cum obambulat, matremque inſequens vi- 
Qum quzritat. Vt verum videatur, quod 
Ariſtoteles multories affirmat ; vitellumnem- 
pe, pullo pro cibo contigiſſe : eodem enim in- 
tus contento, pullus primis ab excluſione 
diebus (donec roſtrum firmitudinem acqui- 
liverit , quo cibaria frangat , & preparet ; ac 
ventriculus robur, quo eadem conficiat) pro 
nutrimento utitur ; eſtque adeo lact analo- 

gs. 


De Hift. 
ax. 1. 6. 
6. 3. 


160 De GeneERAT. ANIMAL. 

gos. Arifloteles huic ſententiz calculum 
{uum adjicit, loco a nobis {zpius citato: lam 
& pullum ipſum multum humorts lutei ſubi: 
qui demura decreſcit , procedenteque tempor 
rotum abſumitur in ipſum pullum, cus in core 
pore comprehenditur , ita ut decimo poſt die; 
quam excluſus eft pullus , fi diſſecerur , etm- 
num ad imteflinum paulum witelli reliqum 
inveniatur . Quinetiam poſt trice{rmum 
ciem ,, vitell reaquias idom deprehendi, 
Er, f1 valet argumentum a ductu venarum 
umbilicalium , (quas ad jecoris portam un 
aut alrero trunco terminari d1x1mus ) pullys 
Jam ceodem prorius modo nutritur, aimens 
ro cx vitello per vaia umbilicalia attracto; 
quo poſtea chylo ex inteſtinis per venas me- 
{entenicas traducto alitur. Vaſa enim utro- 
bique ad jecoris portam terminantur , ad 
quam nutrimentum pariter attractum dvfe- 
runt. Vtad wvenas [afters 11 metentcrio (que 
1npermats nullbi repermntur) confugere 
non ſit opus. 

Lubet hic annectere , qu2d ſpe expontus 
fum. Vr foetus, & l1quorum potituram apr 
tius diſcernerem, polt diem decumum qu1r- 
tum ad excluſioncm uique , (albuminis ma 
ore parte jam ablumpta, & divito vatello) 
ovum integrum ad duritzem decox1 ; rupto- 
que cornice, ac pull: collocatione peripecta; 
inven! tum albuminis reliquum, tumam- 
bas vitelh partes (quas facta per lenem calo- 
rem collquatione diyitas diximus) eadem 
confiltentia, colore, tapore, alufque acct 
dentibus,quibus ova requieta& {1muliter co- 
Ctadotar! tolent. Plurimun itaque mecum 

2Pls 


ExERCITATIO XXIITI. 161 
ipſe repurav1 , qui fieret, utova improlifica 


gallinz ſuppoſit2, ab eodem calore extraneo 


corrumpantur , putreſcant , & foetida eva- 
dant ; ovis autem foecundis idem non con- 
tingat. Sed in his liquores ambo( licet foe- 
tus Un4 cum excrement! pauxillo adfit ) fa- 
ni, ſalubres, & immutati permanecant ; ad- 
eo, ut ſi quis coctos eos1n tenebris come= 
dat, nequeata requieto ovo fimiliter cocto 


diſtinguere. 
De pulli exclufione ; five partu 
ex Ovo. 


ExERCITATIO XXIIT. 


poſirus ; & locus in quo foetus forma- 

tur: matricis enim munus obit, pul- 
lumque ad debitum naſcend1 tempus am- 
ple&itur ; qui perfeCtus jam inde paritur. C- 
viparantaque non difcrimunantura vivipa- 
1; quod hzc foetus fuos vivos pariant, illa 
nog 1tem ; (pullus enim intra ovum non 1o- 
lum vivit , & movetur; ſed reſpirart etiam, 
ac yocem edit, vitaque zam natus perfectio- 
re fruitur ; quam reliquorum animalium foe- 
tus ,) ſed differunt potiſſimum generationis 
modo ; quod nempe in vivipanis, uterus five 
locus in quo foetus formatur, fit intra an- 
mal , cujus calore fovetur, & perficitur: in 
oviparis Vero OVUmM , Ceu uterus, extra ani- 
mal exponitur , quod tamen illud non m1- 
nus incubando foyet, quam 1 intra corpus 
ſuum awplecteretur. 


FE St Ovum( ut diximus) quaſi uterus ex- 


Nan 


162 De GentegraAT. ANIMAL, 

Nam licet mater 1nterdum varias ob car. 
ſas ova ſua tantiſper deſerat ; eadem tamen 
uſque amat, breviquerediens ſinu ſuo con- 
plectitur, fovet , ac diligenter tuetur. 

Cum vero pullus acrem jam liberiorem 
quzrit , rupto cortice prodit 1n lucem, cir- 
cadiem viceſimum primunn, aut viccſimun 
ſecundum. 

De hac pulli excluſione, ſive nativitate, 
non eſt pretereundus Fabricii, aliorumque 
fere omnium vulgans error. Audiamus F4 

P4459: bricium ipſum : Citins , inquit , indiget exter- 
no aere , quam cito, cum alimenti adhuc al- 
quid intus ſuperſit : in quo caſic jam pullus, ou 
aurum corticem, pre roſtri mollitie , Or corti- 
ci5 areſtro diſftantia , eoque intra alam adfiri- 
Ho, rumpere non valet ; jam gum matri dat | bau« 
rumpend; neceſſitatis : id quod per vocen eff- | tum 
cit emiſſam. Etenim pullus tunc ita robuſiuc ef, | wen 
Or cavitas tam ampla fafla ; & aer ita copu- | um 

ſus comtentus, ut jam adautia impenſins reſp | moe 
tyros. ng" quoque &> vocem emit | cal 
tat , naturalem quidem pull , forteque quid- | tar? 
piam perentss fignificatricem : que etiam extt- plc 
rins audiri facile a quolibet poteſt: preterquan fo 

L. 10. quod Plinius &- Ariſtoteles id ipſum 

de bp, mant: Qua pulli voce protinus audita,quaſint o 

an. 1.6. ceſſitatem rumpendi corticem cognoſcens, ut m- | Tar 

E.3- mirum pullus externo fruatur aere pro ſui con- | WW 

ſervatione, aut ſi mavvis, dicas , pulli dileflique | Wc 

filii conſpiciendi defiderio fatans affefa, jan pul 

roſtro corticem rumpit : qui 191 difficulter ab- | Pro 

rumpitur , cum ibi loci proprer cavitatem jam | me 

diu humoribrs deſtitutam , & a contento aert, | Ut 

&- calore exſiccatam fragilior , friabiliorqut | i 
eV4- 


ExegRcITATIO XXITI. 163 
ruaſerit.Vox igitur pulli primum &> maximum 
ſyn oft ejuſdem exitum querentts , externo- 

aere maigentss : quam ita exatte gallina 
percipit , ut fi forte fortuna fatans pulli vocem 
mernam, infernamque eſſe dignoſcat, tum ſur- 
ſum pedibus ovum revoluat ; ut ea duntaxat 
perre qua Vox venit , fine ulla pulli noxa corti- 
a Aaddit & alterum fignum Hip- 


L. de 
nar. 


pocrates prelli ex ove exire petentss, videlicet pur, 


quod pullus , ubi alimento deſftituitur , fortiter 
mverur, uberius alimentum querens; & pel- 
leule circum difrumpuntur,; & ubi mater ſen- 
tit pullum vehementer motum , putamen ex- 
ſealpens ipſum excludir. 

Hzc a Fabriciofeſtive quidem & concin- 
ne dicta ſunt ; ſolidis tamen argumentis 
baud innituntur. Experientia enum comper- 
tum habeo, pullum 1pſum (non autem ma- 
rem) corticem frangere : 1dque ration et- 
um quam maxime elt conſentaneum. Quo- 
modo enim alias ovain fimetis, furnitqque 
clidis (ut in Egyp'o, alibique fit) rumpan- 
tur? ub1 mater nulla adeſt , quz vocem ſup- 
plicantis pull: , opemque implorantis audire 

eat. Teſtudinum marinarum & terre- 

um , piſctum quoque , bombycum, ſer- 
tum ,, & ſtruthionum ova , quomodo 
gantur? cum feetibus ilhs vel vox defit, 
quaexitum petant , vel ſub terra ſepulti ex- 
audir1 nequeant. Sponte igitur naſcuntur 
pulli, atque ex ovis ſuis proprio molimine 
profiliunt. Idque ita fieri, certifſimis argu- 
ments liquet. QuPpe in prima ovi perfo- 
rtione, binn iſte multo minor eſt , quam 
ut matris roſtro convenaat : ſed pulli __— 
| A 


164 De GExEnraT. AniMAL. 
directe reſpondet; circa quod (in modum 
corone) corticem quali ſemper a cacumi- 
ne diſtantia ruptum vidcas, parteſque con- 
fractas (preſcrtim primis ictibus) foras ſem- 
per prominere. Quemadmodum autem ry- 
ptis vitres feneſtris , facile quis j udicavert, 
intuine 1cCtus an forts advenerit ; {1 moco 
fruſtorum adhxrentium apices quo ten- 
dant , diligenter intuitus fuerit : Ira pariter 
rupto ovo, cx fragmentorum per totum co- 
ronz ductum eminentia , ab intcraa cauſh 
id proficiici manifeftum eft. Quin egomet, 
aluque mecum complures, fimul ac pul- 
lum audivimus corticem unguibus {calpere, 
vid:mus quoque ilico eu Ton roltro per- 
tundere , rupturamque in circulum, corone 
inſtar, deducere. Quineti2m vidi foetum cx 
pate ſuo corticis cacumen attollere , & amo- 
VETreE, 

Pluribus quidem hec deduximus , quod 
haud ſpernendze utilitatis fit ipeculatio: ut 
inferius conſtabit. Fabricii vero arguments 
re{ponſu facile eſt. Fateor enim, pullumin- 
tra ovum vocem cdere, & fortaſlis aliqud 
perentes ſignificatricem : Non inde tamen {- 
quitur corticema matre frangi. Neque pull 
roſtrum adeo molle, aut a cortice remotum 
eſt, ut hunc perforare non poſſit ; preſertim 
cortice jam ( ob cauſſas ab co allatas ) v.iv 
friabili reddito.Nec ſemper caput intra:uum 
reconditum tenct , ut idco corticemroltro 
frangere nequeat, {ed {)1ummodo cum do:- 
nut, aut vita defungitur. Interdum enun 
(iplomer quoque fatente ) vigilat, calcitrat 
(calpir, radir, diſtringit cornicem , lucratur, 

niem- 


quur 


ExercitaATio XXIII. ry 
membranas involventcs rumpit, vocem e- 
dt, (candemque,opem umplorantis efſe,non 
nvitus conceſſero :) hecque omniaa quoli- 
ber facile audir1 poſlunt.Quare gallinaſedulo 
auſcultans,quamprimum vocem ab 1ma par- 
teattolii perc1pit,ovum quidem non rumpit, 
ſed pedibus tus furtum revolvit, commo- 
doremque fitum pullo intus incluio preber. 
Non conſtar autem , pullum voce tua rum- 
pend1 corticis necefſ{itarem matrn indicare , 
aut exirum ab ea perere. Nam {zpe per bi- 
duum ante excluſionem , pullum in ovo p1- 
pientem audias. Nec mater, dum ova revol- 
vt, rumpendiea locum quarit; ted, ut in- 
fins , cum in cunis te male habet, 1nquieta- 
tur, plorar , <jular ; marerque 1hus amans, 
huculluc fedulo ab uno latere in alhud remo- 
vet, agitarque, donec 1lle placarus fuernt : ita 
fmiliter gallina, ubi pullum rumultuuntem, 
ppientemque tn ovo {enterit,, vel jan ex 0- 
vo exclutum in nido {etc inordinate come 
moventem; protinus {e attollir, cavetque,ne 
corporis {u1 pondere , vel calore numio eum 
ledat, roftroque pedibutque ultro __—_ 
rolvit : donec foetu quierem, arque 1ndue 
lntiam comparavent. 


De Ovyts gemellificss. 
ExXErRCl Tattoo NXNALV. 


Einellinca ova tunt, e quibus gemel- 
'© i prodeunt pull: ; eaque {ait Arr/?.) 
bints viteilts predira ſunt ; qu m al 
quibr45 remut album. diſedimenta /eparans 


V's 


De #i/#. 


an. * . 


- 3» 


Ibid. 


166 Dx GenerArT. ANIMAL. 
eur, quo minus inter /e confuſs [int : in aliunul- 
lum eſt, ſed ſe muruo conrmgunt. 

Vidi ſzpe ova gemellifica, quorum fingy- 
los vitellos bina albumina ambiebant, cum 
membranis communibus, proprutque {in- 
gillatim obvolventibus. Alia quoque oya yi- 
dimus cum bins vitellis quaſi connaſceny- 
bus, quibus utriſque unicum albumen com- 
mune circumfundebartur. 

Galling nonnull e ſunt (1nquit Ariſt.) ques 
mnia gemellifera pariunt; in quibus, quod eve- 
nire vitello diximus, perſpefum eſt. Nuedan 
enim duodeviginti cum peperiſſet , excluſtt gt- 
mms ; nift que irrita fuerunt. Verumiaft, 
ut ex gemellu, alter major ſit , alter minor; pt- 

ſtremus autem etiam monſtroſus. 

Apudnos interdum gemellifica ova n+ 
ſcunrur, & gemelli quoque aliquando (licet 
ranſhme) excluduntur. Ipſemer'autem am- 
bos eu{modi foetus vivos nunquam vid; 
quod vel in ovoipto, velin excluſione alter 
perear. Idque etiam muhi ex Ar:/?. verbis fi 
verifimule , dum alrerum majorem , alterum 
minorem ait: illum nempe robuſtiorem, & 
#tate provectiorem ; hunc autem imbecil- 
lorem, magiſque ad exitum imparatum z 
f1quudem (ut opinior) bin1 iſt vitelli , difpx- 
r1s ortus, & maturitatis ſunt. Fiert 1raque V!x 
poteſt, quin robuſtior & excluſion jam pa 
rator, {1 oyum aperiat, ipteque prodeat 1n 
lucem, alter: abortum afferat. Si autem ule 
ovum non ruperit, przſens iptfi peniculum 
(ob defectum aeris) imminet. Adeo alterv- 
er1 faltem, in excluſione, 6 non utnque, 
certa mors unpendet, : 

Us 


ELEZY GS, 


<I> 


ExEnciTaT1Io XXIV. r6y 


Fabricins ifta Ariſtorelis verba vel non vi- >, 19, 


dens, vel negligens , ait : Quod /i interdum 9- 
vm duos obtin ens vitellos,:ntra e pullum cum 

cruribus , vel als, dauobnſque capiti- 
1 Of id genus monſtra pariat ; nunquam ta- 
men duo nvicem aces (ur duo dici poſſint) 
pl ſunt : ſed unus auntaxat corporys truncus 
ef, qui duo capita, quaruor crura aliaque hu- 

tannexa habet. 


| Vnde conſtat, eum nunquam vidiſſe, aur 


& expertis audiviſſe, eju{modi ova binos 
pullos parere: ac proinde una mecum crede- 
re, talia ova rare contingere; neque unquam 
acludere binos fetus vitales. 

Mirror autem , (vita hac 4r:ſtorelss anton- 
ze)eum dicere ; duos invicem diſtinfos pul- 
lex ov1s ejuſmodi nunquam provenire : ied 
nonſtrum ſemper product. Preſertum cum 
plemer credar, foxtum e chalazis,tanquam &E 
materia, fabricari; & in gemell:iico ovo qua- 
mor chalazas non videre non potuent. 

Crediderim pot1us,cum in ovo gemellifi- 
cduo vitelli eodem albumine concludun- 
nur,invicemque adeo conjunct ſunt, ut eo- 
mm cicatniculz , dum fimul aperiuntur , u- 
wm oculum ( colliquamentum 2 nobis d1- 
tum)conſtituant; monſtroſum faerum pro- 
tean poſſe , cum quatuor pedibus, duobus 
aptibus &c. quippe nthil video , quod 1m- 
fediar: talemque ex ovo Fabric prognatum 
editor, 

 Veruntamen ub1 duo vitell: diſtincti fue- 
nt,duabus tunicis proprus difſepti,& gran- 
Unbus ſuis, albuminibus, cxteriique ad for- 
ws generationem necefſarus inſtruct: : _ 

r= 


168 Ds GENERAT. ANIMAL. 
Ariſtotele concludendum cenſeo, tale orm, 
ut partes omnes (przter corticem) duorun 
ovorum habet, ita & potentias quoque oh- 
tinere; ac, niſi infoecundum auturinumfue 
rit , duos plerunque foetus produQturum, 
" Taro autem monſtrum ſingularc. 


— ow — - —— 


FF OHSS MAT 4 
quadam ex prediita Ovi 


hiſtoria deſampta. 


EXERCITATIO XXYV. 


Iſtoria __ ovi gallinacet itak 
habet. In quaquomodo iplumge 


neretur , & achone ſua (propage 

tione nempe) pullum efformet, e: 

narravimus.Prolixe forſitan nimy, 
eorum arbitratu , quibus quorſum tanta mo- 
litzo, tamque accurata obſervatio ſpettet, 
nondum conſtat. Quare , quem fructumds- 
ligentiz noſtrz conſequuti fimus, hic ad 
jungere conſentaneum arbitror : atque(ut 
doctiſhimi Yerulamit noſtri verbis utar)vn- 
demiatio ſecunda inſtituenda eſt. Theorems 
ta itaque nonnulla, ex enarrata hiſtoria col 
ligenda veniunt ; quorum aliqua, certiſſim 
ſunt; nonnulla , ancipitis «&, & ulterus 


ventilanda: quzdam, par2doxa, & populi- 
ribus placitis contraria : horum quoqueal 
ad gallum, five marem pertinent; alia, adfa- 
minam ; quzdam, ad ovum ipſum ; fv 


dam denique, ad pulli formationem. 


ws 
bus 


B2T 


E5CSS 


EXERCITATIO XXVI. 169 
busaliquando accurate perſpeCtis, de reli- 


quorum quoque omnum aniumalium gene- 


ntione fecilius , certiuſque judicabimus. 
Quid fit Oyum. 
EXERCITATIO XXVI. 


- Heoremata , que circa ovi contem- 
FT plationem vertantur, alia, quid o- 
yum fit, docent ; alia, generationem 
qus; alla , partes conſtituentes perpendunt. 
Conſtat primo, uns pull unicum efle yaivs 
orum. Et quamvis fit velutt uterus quidam Plli, 
forisexpoſitus , rariſſune tamen plures gi- 
gut foetus ; ſed ſingularem pullum, ut plu- 
amum , producit. Et licet binos interdum 
pgnat, ovum tamen cjuimod: haud ſimplex 
cnſendum eſt, {ed duplex ; utpote naturam 
Qorum , partc{que obtinens. 
Etenim ovum, conceptus aliquis a ma- Ovum ' 
re & foxmina proficiſcens, utriuique pari- «it 


ſervirtute preditus , ex quo uno unum fit a- Tee” 


ptus. 


Neque eſt principium duntaxat , ſed fru- Princi- 
us quoque , & finis : principium {cilicet pium 
frolis generandz ; fructus autem utriuſque _ 
faentis, puta galli, & gallinz opus, (ceu finis Rus. 
geman generatione f1bi proponunt) & ori- 
pfeetus futuri : Semen autem &+ ſrufirs (au- 
ure Ar3/?.) inter ſe differunt prioris poſterioriſ- De gen. 
Wratione ; frutius enim , quod ex alio eft : ſe- 9” "3s 
nn, ex quo aliud. Nam tas ambo idem ſunt. © © 

Videtur etiam ovum medium quid eſſe, Z* 

1am 
ka modo quatenus principium & finis eſt ; mediun, 
{ed Jud- 


170 DE GExERAT. AniMAL. 
{ed tanquam opus utnuſique ſexus commu- 
ne, &ex utroque compolitum : quod mx 
. teriam , & facultatem opificem in ſe conti- 
nens, utriuſque virtutem habet, qua alter- 
utri firulem foetum producat. Eſt quoque 
medium inter animatum & inanimatum ; 
ncque emm vita prorſus donatum eft, ne- 
que eadem omnino privatur. Inter paren- 
tes, &liberos ; inter eos qui fuerunt , & qu 
futuri ſunt ; media yaa, five tranſitus eſt : ca- 
doque , & centrum; circa quod generatio 
totius gallinacei generis vertitur. ; 
Terminus eſt , ex quo omnes galli & gal 
linz orzuntur; & ad quem , ceu finema nx 
tura ſbi po , tota vita nituntur. It: 
fit, ut individua quzque, dum ſpecici grata 
ſui ſimilia procreant, in zyum perdurent. | pedi: 
Eſt, inquam , ovum huyjus zterniratis peno- = 
dus : nam haud facile dixeris,, utrumoyum 
pull, ex eo natt gratia; an hic illus cauſh 
factus fuerit. Quodnam autem horum pnus 
five tempore , five natura fit , oyum nempe, 
an gallina? poſtea, cum de animal quorum- 
liber generatione univerſim dicemus, ube- 
rus tractabimus. 
atque Oyum preterea (quod precipue notat- 
exec dum ) proportione reſpondet ſeminbw 
' plantarum,ca{demque omnes cum iſtis cot- 
ditiones obtinet: ut non immerito 
rum ſemen , ſive ſperma cenſendum fit, 
(quemadmodum & iemina plantarum, on 
dici jure poſſunt) non ſolum ex quo, 
materia; ied & a quo, tanquam efficiente, 
pullus oritur. In quoetiam nulla pars future 
prolis atueſt, omnes vero inſunt powers 


SE ESTRgE SE ky 


= 
Q. 


SBREBASPREFrT” STE7TESTTTT 


ExERCITATIO XXVI. 177 
: Differt autem ſemen proprie dictum, age- 1;q, 
xer4: quippe (definitore Ariſtorele) genitura Sper- 
id vocatur, quod a generante proveniens cauſ- _—_ or 
faeft, que prima obtineat prmcipium genera- pv 
tions ; nempe in 115 que coive natura voluit. rentia. 
Semen autem eft , quod ex ambobres illis coeun- 
ti originem trahit ; quale ſemen plantarum 
mnium eſt, &* animalium nonnullorum , in 
quibus ſexus diſtinfins non eſt : velut id quod 
tx mare Or famina primum miſcetur , quaſt 
emceprus quidam promiſcuus,aur rr hec 
mim jam habent quod ex ambobus requiritur. 
Ovum itaque eſt corpus naturale , virtute 
aimali przditum ; principto nempe motus, 
ran{mutationis , quietis , & conſervationis : 
Itdenique <juſmod:, ut, ablato omni 1m- 
imento, in formam animals abiturum 
: nec mag1s naturaliter gravia omnia , re- 
mots obſtaculis, deorium tendunt; aut levia 
fwrſum moventur ; quam ſemen , & ovum, 
nplantam, aut animal , inſitaa natura pro- 
penfione feruntur. Eſtque ſemen (atque et- 
uniovum) guidem fructus & finis, cuyus eft 
pancipium, atque cfhciens. 
Vnius pulli unum eſt ovum : ita Ariſtote- ;;, ,,. 
ts, Ex uno ſemine unm gignitur corpus; Ver- 1. 1. 
Igratia , ex 170 tritici grano , unum fundum ; © *** 
amo 0U0 , 11111 animal; geminum enim 0- 
mw au eſt ova. 
Vere Fabricius: Ovum non modo uterus CX- Pog. 47. 
ns eft, & locus generationis; ſed id etiam 
qu tora pulli generatio penaet ; = ouum 
ut agens, ut materia, ut inſtrumentum, 
#lcs, Or ut alia, fiqua concurrunt ad gene- 
Wonem neceſlana. Organum quidem eſſe 
2 pro- 


172 DE GENERAT. ANIMAL. 
probat, quod ex mulris partibrus conſter; (1dque 
cx {ententia Galeni , qui de ratione organi eſe 
voluit, ut ex pluribus componatur particuly, 
que ad unam attionem omnes ny re , the 
werſ1 tamen ratione, Of utilitate. Namalie 
precipuum inſtrumentum attionis ſunt : ale 
ponuntur , tauguam ſine quibrs atlio fieri nn 
poteſt : ali , ut melines attio fiat : alie deniqu 
ad horum omnium tutelam,, &- conſervatis 
nemcreate ſit. Agens quoque efle docet, 
cum cx Ariſt. & Galeno duas ovi actiones 
proponit ; pulli nempe generationem, ejuſ 
aemque augmentum , &- nutritionem. Deny |, 
que przclare loquitur, cum at : [ natures 
> ave! ah conjuntta ſiinul, & unum ſunt , art- 
fex , inſtrumentum , & materia : ſic jecur , 
_ opifex , &# inſtrumentum gignendi ſanguin 
eſt: ſic quegue corpory pars ; ut refle prom h- 
De cen. lt; dixerit ;) moventes ab inſtrumentalinu 
«s. 1. baud facile diſtingui. In artefatt1s vero, arte 
wk fex , er inſtrumentum ſunt ſeparata ; ut faber, 
L. te Or malleus; piflor, & penicillus. Ratioqueaf 
mm. fertar a Galens; quia in artefaflis,opifex fort 
fet. ſors attingitz in natieralibus , opifex cauſſ | q! 
inſtruments indita eſt, & per organa i jor... 
permeavit. Quibus addo perſpicua Ariſta | an 
?hrſ. 1. lis verba: Eorum que ſunt , alia natura cn-| od } 
1.6.1. ſtant, aliaper alias cauſſas. Natura quiden fant, 
conſtant &» animalia, & eorum partes, 0 quod;t 
plante,O corpora ſimplicia, ut terra,& igns, | He 
&-aer,& aqua. Hec enim & ejuſmodialia 6 torr 
cimw uatura conſtare. Hec autem due ij &cor 
ſunt, onnia differre videntur ab its que nath 
ra non conſtant. Nam quecunque natura tr 
ſtant,uidentar in ſeipſis habere principium _ 


ExXERCITATIO XXVI. 173. 
tw Or quierss; alia ſecundum locum,alia fjecun- 
dum accretionem &# diminutionem,alia ſecun- 
dum alterartionem. Leflica vero, © veſtimen- 
tum, Oi 8 ws aliud ejufmnod: genss ejt, [ecun- 
dym quod ſingulis his appellationibus [ignifi- 
cantur , &- quatenns ab avre ſunt , ni!lum mu- 
tationis impetum inſirum habent. Quatens 
vero 115 acciait , ut fiut lapiden, vel terren, vel 
ex his mix: a; eatenus id havent.1:i:quam na- 
tra fir principium quoddam &+ cauſſe cur id 
meveatur &- quieſcat,in quo ineſt primumzyper 
ſe, non ex accrdenti. Dico autem, non ex acci- 

denti;quia fieri poteſt ut aliquis ſibiipf ſit cauſ- 
ſaſamtarts cum ſit medicus ; vernntamen, non 
quatenus ſanatur, medicinam habet ; ſed acci- 
Steundem efſe meaicum , & ſamari. Idcirco 
bec al:quando a ſe invicem ſeparantur. Simi- 
lter vero ſe habet unumquodque aliorum, que 
funt : nullum enim eorum habet in ſe princi- 


| = effeAionis ; ſed quedam in aliis &> extra 


nt, ut domns , & unumquodque aliorum 
r——_ efficiuntur : quedam m ſe ipfis qui- 
habent, 0% tamen per ſe ; nimirum que- 
awnque ex accidenti fibi ip/rs cauſe fieri poſ- 
jor. Natura igitrr ef, quod diflum fruit. Na- 
wam vero habent, quecunque habent ejuſ- 
wad principium. Arque hec omnia ſunt ſuv- 
ta. Natura namque ſemper eft ſjubjetlum 


6] fddam , &> in ſubjetlo. bn, 
Hecquidem propterea fuſius, & diſertis Gene- 


atorum verbis a nobis recitata finr ; urin- wang 
opitex 


&coniter, qua ovo tribuimus , oraniaill ; 
neſſe; nempe mareriam, orgagum, cfficien- 
em cauflum , locum, & tiqua aita ad gonera- 
onem pull: requiruntur. Maxime autem , 

0-3 ut 


1i] OYO, 


174 De GENERAT. ANIMAL. 

ot difficilimarum quzſtionum yeritas hine 
eluceſcat: nimurum, quidnam, & qualeſit 
prnincipium 1llud , unde motus, & gener 
uo ? Qua virtute ſemen agat , "ing A 
riſtlotelem ? Quid denique ſemen ipſum fr- 
cundum reddat? (Vult enim Philoiophus, 
naturam in omnibus corporibus naturahibus 
eſſe principium motus & quietis innatum, 
non autem tecundum accidens.) Vtrumad, 
quod in ovo eſt c2uſſa, opitex , & princ- 
pram generations, omniumque operatio- 
num vegetativarum & yitahum , (nimirum 


conſ{cervationts, nutritionis, & accretionis) 


{it innatum, an inditum? Et an primoanſit, 
ac perſe, ut naturaquzdam ; an ſecundum 
accidens, ut Medicus in {anatione ? Num 
infitum , an acquiſitum fit , quod ovum un 
pullum transformar ; aut jam 1n ovano c#- 
ptum nutrit, auget , perficit : quodque oyum 
requetum conſervar ? 

Przterea, quod facit, ut ovum foecun- 
dum fit, utrum appellandum ſit anima? a 
pars anime ? aut quid anime? aut ing war ba 
bens animam? aur incellefis ? aut denque 
numen £ quia in finem agit, omniaque ofd 
nat cum providentia, & arte inimitabul, 
modoque incomprehenſibili ; ſemperque 
procurat quod ns eſt, rum ad efle, tum 
ad bene efle ; ad tutelam etiam, atque om 
tum. Idquenon ſolum in ovo perfecto,quod 
faeecundat; {ed etiam in ſubventaneo, q 
nutrit , auget, & conſervar. Imo vero quo 
non modo vitellum in vitellario, ſed & mr 
nimam papulam (unde is naſcitur )ad fem! 
nis milit vel ſinapios duntaxat magnitud- 

nem, 


BE SSSoGSHf9or9eakyY ms - 


2 


TE=2 


BI. $8 


A. 
= 
= 


FE28g39.5 


ExERCIiTATIO XXVI. 17 
nem , nutrit, auget ; albumine demum, cha- 
lzis, membranis , & cortice 1nveſht. Qup- 

2 probabile eſt , ovum etitam umprolthcum 
bycſterile , ab interno & 1nnato 11b1 princt- 
pio,(licet intra gallinam contineatur , etque 
adbzreat) ſemen iplum nutnre , conierva- 
re, augere , & alterare, (haud aliter quam 
ova puc1um , & ranarum foris expoſita cre- 
kuat, & perficiuntur ) de papula 1a vitel- 
lum transformare , ex ovario 1n uterum 
transferre , ( quamvis nullam cum utero 
connex1ionem habcart ) albumina 1bidem 1n - 
duere; denique membranis , chalazis , & 
cortice perfic1. 

Quicquid autem 1d fuerit, quod in ovo 
{ubventaneo pariter ac faecundo , eodem 
modq, ab 11{demque cauſlis ſeu principus 
eoldem effectus producit; utrum eadem ant- 
ma, five pars anime eadem, aut aliud quip- 
pam, utrivis infit, inquiſitione dignum v1- 
derur. Quandoquidem, eadem ab utdem 
cauſſis provenire , verifimile eſt 
Quanquam ovum, dum hr, intra galli- 


nam (ur d1x1)continetur; & 1:1 viteUario ma- 1 


tn per pedunculum adnaſcitur, atque ex C- matris? 


dem venis nutritur; non eſt tamen dicen- 
dum pars matris, neque hujus anima vive- 
re, aut vegetart ; {ed propna tua virtute, ac 
ncipio interno : quemadmodum ex ar- 
bus fungi , viicus querceimus , & mulſco- 
rum genera na{cuntur ,quz (licet plante ad- 
tzreant , & ex ii{dem {uccis, cum 1llius ger- 
minibus , & foliis alanrur ) tzmen partes ar- 


m non ſunt, neque a pellantur. Ari- Degen. 


Bneles , ut difficultatibus hiſce occurrat , * 
H- 4 Con- 


De gon. 
an.1l.z. 


F. 4+ 


thid. 


176 De GENERAT. ANIMAL. 
concedit animam vegetativam 1n ovo, etiam 
ſubventaneo , ineſle : dum ait, Yegeralem a- 
nime virtutem obtinent & famine , Or omnia 
uy vivunt, ut ſepins diflum ef: quamobrem 
oc ovum (de ſubventaneo loquitur) ut plan- 
1 concepins, perfetins efl ; ut animalis , im- 
perfefins. Alibique idem docet, dum quz- 
rit : Qnonam moao ovalubventanca dicuntur 
wivere 2nec enimitaiut ova facunada peſſunt: 
fic enim ati animatum ex tis efficeretur. Ne- 
que #ta ſe habent iſla , ut lignm , autlapis; 
quippe que corruptione aliqua pereant , u 
que vitam quodammodo ante participarent. 
Conſtat igitur, hec aliquam habere potentia 
animam: ſed quam ? iſtam ultimam prorſi 
habeant animam tkeceſſe efl, que vezetabils 
efl: hec enim eque in omnibus tam animalibu 
quam plantis ineft. 
* Noneademtamen anima 1n ſubventancis 
Ov1s, atquein foecundis reperitur. Alas c- 
nim pulius ex utriſque pariter cfhceretur. 
Quomodo autem eorum animz , & quibus 
diſcrepent; haud ſatis explicat Ariſtoreler, 
dum 1nquuit, cur omes partes ovi fiant 
ſubventaneo, nec tamen animal ex eodemgt- 
neretur ? Qua ( inquit) ſenſttivam animan 
habere oportet. Quaſi in ovis faecundss , 
prezter animam vegetativam , ctiam ſenſit- 
vainſit. Niſt intelligas , in ovo faecundo + 
nimam vegetativam aCtu inefſe , que po- 
tentia in {ec contineat ſenſitivam ; unde + 
nimal, parteſque animalis ſenſitive poſt 
modum producantur. Sed neque hc no- 
dum {atis ſolyunt , animumque difficultz 
tum laqucis urctitum expediunt. Vadetur 
enum 


lt 


ExXERCITATIOXXVI, 177 
enim ovum efle verum {perma animalium : 


ſkcundum 1illud Plulofophi : 1n quibrzs wi- Degen. 
1 preditis ſexs maris ac famine diſtinfins 9; "* 


wnefl, iniis ſemen veluti concepts jam el. 
Coceptum appello ( qui ſcilicer ef analogs 
ſemini ) primam ex mare &> famina m1/- 
furam. Quamotrem exuno ſemine unitm gi- 
gnitur corpus ; Vernigratia , ex uno 09 num 
antmal. 

Videtur 1gitur uns ovi una efit anima. 
Num autem eadem eſt , quze marris? an pa- 
ts ? an utriuſque nuſta ? Dubitatio- erm 
maxime oritur de 11s Ovis , que cx diver- 
is animalium generibus procreantur : ut 
putaex gallina, & phaſ11no. Eftne, inquam, 
n tali ovo, anima galline? an phaſtam? 
1 ex utraque compolita ? Quomodo a1t- 
tem anime mi{ceantur ? f1 (ſecundum Ari- 


forelem ) anima , ( utpote forma ) fit a<tus, 


&ſ{ubſtantia. Nemo enim negavcrit, quic- 
uid demum 1d fucrit , quod in ovo faecun- 
b eſt principum & cauſla eftectuum quos 
confpicamur, efle illud ſubſtantiam diver- 
{rum potentiarum , virum , five faculta- 
wm ſuſceptivam : atque cttam conditio- 
mum , virtutum , vitiorum , {anitatis , aut 
zritudinis; Quxdam cnim ova longiorts 
w,quedam brevioris dicuntur: ala, pullos 


prenturn virtutibus, corporitque falubritate 


reditos ; alia , morbis obnox10s procreant. 
Nec dicendum,, 1d matcriz vitio continge- 
R:cum maris etiam, five patris mordl 11 
pullos transferantur; a quo tamen nthil ma- 
en ovo acceſſit. Quipp- a mare proce- 
 duntuxat vis procrcativa, five plattica, 

. H s que 


Qu 


11. Ov 


aluina? 


OOTY >” Ws. HEE. re” 


| 
| 


——_ 


Ovum 
nou vis 
Vit ani- 
ma ma- 
Ul is. 


178 Drs GexeERaAT. ANIMAL. 
quz ovum feecundum reddit; nullam yero 
ejus partem conihtuit. Nam genitura,, quz 
a mare 1n coitu cmittitur, matricem (i 
qua oyum perficitur) nequaquam ingred- 
tur; nec ſane ( ut pridem diximus, nobif- 
que Fabricius ſuffragatur) in iſta penetraly 
ullo pacto ſubire poteſt : multoque minusd 
ovarium ,juxta corporis precincturam, af 
{cendit ; ut plurimis 1bidem ovorum pr- 
morqus , preter virtutem ſuam , mater 
quoque partem 1mpentat. Certa enim expe- 
rientia compertum eſt, ab uno eodemque 
coitu plura ſimul ova faxcundan; nec eaio- 
lum ,quz in utero, atque ovario reperiug- 
rur ; ſed illaetiam , quz nondum inchoat 
ſunt: ut inferius dicemus, & jampndem in 
hiſtoria enarravimus. 

Si itaque ovyum a propria anima foecun- 
dum redditur , five proprio principio fe 
cundante infito preditumeſt ; unde autpul 
_— , aut hybrida ex gallina & 
phahano natus oritur ; 1{que aut mas, aut 
foemina ; patr, aut matri ſimilis ; ſanus ,aut 
morbolus : certe concludendum eſt, oyun 
(<tiam in ovano dum eſt ) matris anima non 
vivere; ſed eſſe inſtar filu emancipati , apn- 
ma ſtatin origine : ficut arborum glandes, 
& ſeminaa plantis ablata, haud ulterius ex 
rundem partes zſtimanda ſunt ; ſed ſu y- 
ris fafta ; que propna infitaque potentia ve 
getativa, jam vitam degant. h 

Quod fi oyo farxcundo animam inefle d- 
xerimus, ſubibit dubitatio ; utrum eadem 
anima oyojam , & mox futuro pullo infi, 


an vero diverſa. Necellc enim el Fatcamts 
inclle 


NA => = ==, oy =y way wy nnd bb on Jew mc 


EER9 


5 
2, 


= 


3-3-T 


ExEnciTaTlIo XXVI. 1759 
meſſe principum aliquod , quod ovum 
conſtituit , &auxit; quodqueetiam pullum 
jam gignit , & auget. Qurzritur itaque, nun 
ovi, & pull: principium, five anima, una 
eademque fit ; an plures , & diverſe? Nam it 
plures anime fuerint, (ahanempe ovi, alia 
pull ;) quzritur porro, unde, & quotem- 
pore, pulli anuma iph acceſſerit? & quid- 
nam fit in ovo , quod ante anime adven- 
wm cicatriculam dilatat ; vitellum attollir 
furſum ; oculum (anobws dictum ) & colliqua- 
mentum efficit ; liquorum conſtitutionem 
permutat ; omniaque ad futuri pulli fabri- 
cam przordinat, cum ne hilum quidem pul- 
h adhuc exiſtat? Aut unde dicemusalimen- 
wm pullo accedere idoneum , quo nutria- 
tur, & creſcat; cum pullus nondum fit? Vi- 
dentur enim hc opera vegetativz pull: ani- 
mzeſſe, quz pullum reſpicit, _ nu- 
rritiont, atque augmento conſulit, Art ve- 
r0, inchoatojam , aut ſerifacto pullo; quid 
fetum cum l1quoribus unum, continuum, 
& connaſcentem reddit? Quid pullum nu-: 
mit, auget ; ac liquores c1 alendo 1doneos, a 
putredine vindicat , prezparat , colliquat , & 
concoquit ? 

Cum anima fit aus corporus organici vi- 
tam habentis in potentia , mncredibile eſt 
eam pullo inefle, antequam quicquim cor- 
poris ejus organiſatum fuerit. Nec magis 
edible cents eſſe ovi,pullique animam: 
hquidem anima cſt conſervativa <zus dunt2- 
xat, cujus eſt: pullus autem,& ovum, {unr 
rs diwerſz ; variz{que opzrationes vitales 
edunt, imo vero contrarius ; adeo ut alte- 

H 6 rum 


180 DE Genenart. ANIMAL. 
rum exalterius corruptione naſci videatur 
An forte dicendum ? 1dem efle principium, 
& cauſſam vitz in utroque; nempe in pullo 
ſemifacto, & rel1quo ovo ; tenquam cjuidem 
corporis unus ſimplexque actus foret; aut 
—_ cx partibus unum corpus naturale pro- 
ucentibus , una quoque anima profiliret , 
que tora 1n toto efſet, ( ut vulgo dicitur )& 
rota in unaquahbet parte. Quemadmodum 
in arboris trunco, foliis, aut tructibus vide- 
re eſt : ubiſeparatione five diviſione fact, 
(quocunque demum 1d feceris loco )dic- 
mus , 1dem efle huyyus , & totius principium, 
five caufſam primam : eſt hyjus ramen quali 
forma &finis , 11[1us vero ut principium. It 
etitamin linea , quocunque 1n puncto divi- 
f1o facta fuernt ; erit 1llud anterions partis f- 
mis, five terminus ; poſterioris autem princt- 
pum , five exordium. Idemque videatur 
contingere n qualitate , & motu ; ninurum 
in traninautatione qualibet , ac gencratione. 
Er hzc quidem hactenus : poitea vero fu- 
fius & accuratius de his agemus, cum denz- 
tura anime foetus quorumhbet animalum, 
univerim difſce dns ; & quid ea fit? 
unde , & quando advenaat ? cu parti Þn- 
mun infideat? & quomodo tora in toto, 
& tota in qualibet parte; cadem ala, atque 
alia fit? ex plurinus obſcrvationibus deter- 
mynabimus. 


ExEnRCiliTATIO XXVII. 1x8 


Oyum non efſe opus uteri, ſed anime. 
EXERCITATIO XXVII. 


culi nflionem, eſſe chylificationem ; Or te- 
ſlinm atlionem , ſemimis generationem ; 
quia in venriculo chylus , in teſtibus ſemen 
comperitur ; ſic ovorum generationem eſſe pevi- 
natorum uteri aftionem , omnino aſſeveramnus, 
quod ovVim mibi inveniatur . Itaque inſtru- 
mentum C# locus generations ovorum nobis 
munmo cognita ſunt & perſpetia. Prererea 
vero,cum duo int uteri in pennato; ſuperior, 
iferior,tique inter ſe admoaum aiſſimiles, ideo- 
ue aiſſumilem inter ſe aftionem habentes; ſfmi- 
bo clarum efl, quanam ſit utrique peculiaris 
atlio' concredita. Etenim ſuperior ad witelli, 
mferior ad albummis , & reliquarum partium, 
ſeu totines ovigenerationem as 8 
parer: In ſuperno enim nil aliud , quam witello- 
rum multitudo,in inferno vero torum perfetlum 
wum continetur. Sed none#l hec ſolr utero- 
rum funtlio, ut patet ; ſed ea quoque adnotatur, 
enumeratur; nimirtum ovi aurmentum, 1d 
0v0 flatrmgenito ſuccedit , quouſque perfetinm 
eficiatur , &> juſtrm magnitudinem adipiſca- 
twr. Erenim gallina non prins naturaliter o- 
vm parit , quam perſetium fattum , & con- 
gruam magnitudinem adepinm. Igitter ntero- 
rum atlio , tum ovigeneratio , tum augment 
tl, aurmentum autem nutritionem ſupponit,C 
mcludit , ut pater. Sed cum generatio omnis 
0b 145 rf opifice;&- materia; 
17 


» 
arens 


g Icuti dicimrs ( quit Fibricins ) wentri- 


Pas © 9. 


De gen. 
ax. d.t. 
8. bo 


122 Dt GENERAT. ANIMAL. 
agens in ovorum procreatione nil aliud ef, 
quam inſtrumenta, ſeu organa propoſita , nimi- 
rum duplex uterus : materia vero itulla aliy, 
quam angus. 

Nos autem quanqvam faremur,uter: attio- 
nem alquo modo efle , ut ovum generet; 
hoc tamen ab eo nutrin , & auger , nullo pa- 
cto concedimus. Idque,tum ob rationes nu- 
per anobisallatas, cum de ovianima, quz 
1pium nutrit, ageremus ; tum et1am, quod ah 
agente externo(qualis uterus eſt re{pectu oy1) 
omnia ov1 interiora, & {ecundum omnes di- 
menſiones, nutrri, augeri,ac formari, minus 
probabile fit ; 1mo vero,cx Ariſtore/us tenten- 
tia, impoſlſibile. Nam quod extrintecum eſt, 
quomodo ( precor) perinteniora movett al- 
unde adveniens almentum , &1n locum de- 
perdin {ſecundum omnes dtmenſiones reſti- 
ruat? aut quomodo aliquid ab eo,quod iplum 
non tangit, aſhciatur , aur moveatur ? Quyre 
proculdubio in ov1 generatione idem utu 
venit, quod in omnmun viventium exordio; 
ut nempe ab externo, & prxexiſtente con- 
{tiruantur ; mox autem ſemetipia (quampri- 
mum vita donantur ) nutriant , arque adau- 
geant ; 1dque proprus intitifque viribus 4 
principio jam innato, & implantato. 

Que de anuna nuper d:iximus , videntur 
Clare evincere , ovum neque uter opus efle, 
nec ab eodem gubernari : manifettum enim 
eſt, animanm vegerativam ovo ertui fubven- 
Fanco inefle 3 quonum tuimoyu ovum nu- 
trirl,COnervariaugert, & Vegerari CErnunus3 
quz dictz animz certiſima indicia tunt. A 
LQALTC AULENL, vel MALICE , Ea proficitcl ne- 

(UCUT 


ExErciTaTlo XXVII. r83 
neunt , cum qua oyum nullam cohzren- 
nam, ſive unionem haber ; ſed liberum & ſe- 
juntum ( tanquam filius emmncipatis ) 1n ca- 
vitate £jus volutatur, & perhicitur, ut planta- 
rum ſemina 1n terrz gremio ; ab interno 
nempe princ1p1o vegetante: quod nthilahud 
eſſe 4 ey quam anima vegertativa. 
ulro vero mags conitabit , animam e1 
meſſe ; confiderant1, quo pacto , quove mo- 
tore, vitellus rotundus, & amplus , a vitellar:t 
racemo abruptus , per infundibulum (ex1- 
guum nempe tubulum tenuiſſhma membra- 
na contextum , nulli{que fibris motorus 1n- 
ructum ) de{cendat, viamque fib1 aperien- 
do, uterum per tantas anguthas adeat ; 1b1- 
demque {ee nutriat , augeat , albumune cin- 
gar. Cum interea nullum organum moto- 
num 1n vitellanio reperiatur, quod expellat ; 
atin infundibulo , quod tran{mutar ; aut in 
mero, quod attrahart : neque ovum utero = 
yenas jungatur, ut in ovario ; nec per umbi- 
Lcum ab co dependeat ; ut Fabricius vere 
afſeruit , & clare ad oculum liquet. Quid ſu- 
pereſt igitur tam ingentia opera cernentibus, 
nit ut cum Poera dicamus, 


Spiritus mtu alit, toramque infuſa per artts 6.E- 
nei 


Mens agitat molem. 

Er licer ovorum primordia (quz papulas eſſe 
diximus, & ſemen mili1 referre) vnellario per 
yenas, & arterias cohzreant ; (quemadmo- 
dum plantis ſua ſemina adnaſcuntur ) 1deo- 
que partes gallinz eſſe videantur ; &,rel1qua- 
rum partum more, vivere , & nutrir! : mant- 
feſtum tamen eſt, ut ſeminaa plantis teparat: 
avon amplius carum partes cententur , ita nee 

OV4 


: 
| 
| 
| 


Hift.an. 
'# 7 


32. 


184 Dre GEeneERAT. ANIMAL. 
ovaad maturitatem jam perducta, forcunda 
reddita, & a vitellario abrupra, gallinz pants 
haud ulterws ez{timanda eſle ; {cd , inſtar fili 
emancipati {uique juris fact, propria anima 
gubernar1, & vegetar1. 

Verum hac de re poſtea uberius dicetur, 
cum de anima embryonis generatim diſpu- 
tabumus ; & de vegetative animrz preſtan- 
tia, & numane, ex admirand1s ipſ1us (non 
fine providentia,, arte , & mrtelleeru divine) 
op:n1bus agemus : quz profecto intcilectum 
noitrum non minus , quam du homincs, fu- 
perant; adcoque(ommum conſentu) admi- 
rabiles funt , ut obſcura mentis noſtrw aces, 
lumen tam 1mpervettigabile nulio modo pe- 
netrare queat. 

Quid dicemus de animalculis in corpore 
noſtro natis , quz propria animiy gubcrnan, 
& vegetart nemo dubitat ? Huus gencns 
{unt lumbric1, aſcarides, pedrcuh, lcndes, 
{yrones , acart, &c, Aut quid ſtatuemus de 
vernuculis , qui E plantis , earumque fruct- 
bus oriuntur ? a 11 gallis fat wo » COC- 
co baphico, enmhedo , plurimiſque alus 
repertas. (Quippe 7 omnibus fere wel ſiccis 
humeſceniibus , vel humidis ficceſcentions, 
creari and@7l porcfl.) Certe fieri non potct!, 
ut anima quercus vivant anumulia que nm 
gallis naſcuntur, licet quercui athxa vivant, 
& ex 11hus ſucco ſibi alimentum petant. Si- 
muiliter credibile eſt, ovorum primordiain 
vitellarii racemo propria anima vivere , nol 
autem matns , hicet huic per venas & ar- 
teris cohzreant, & tubmuniſtrato ab cadem 
aluncuto nutriantur : quonzam ( ut ia luſto- 

ria 


EXERCITATIO XXVIIT. 185 
na narravimus ) papulz non omnes ſimul 
creſcunt , ( quemadmodum uvz 1n racemo, 
& grana in ſpicis ) quaſ1 ab cad:m facul- 
tate , five cauſa communi concoquente, 
ac formante agcrentur ; ſed alia __ altam 
(ranquam propria energia ) augetur ; quz- 
que primum {ele a rehquis ſeparat , colo- 
rem mutat , & conſiſtentiam , ac de pa- 
pula alba fit vitellus 3 certoque ordine prio- 
rem poſterior ſequitur : Quodque in co- 
lumbis , aluſque nonnullis avibus eſt ad- 
mirabilius , binz duntaxar fimul e racemo 
excreſcunt in unum partum ; carumque, 
utplurimum, altera in marem , altera 4 
minam evadit. Dum interim in ovario 
aquz papulz codem tenore permanent, 
donec binz aliz in novum partum ſuccre- 
ſcant; utpote quz a coitu mars repetito foe- 
cunditatem acceperint , ambzque ſimul 
ama preditz fucrint . Qu ſemel accc- 
pt2,, augent jam ſeſe , & gubernant ; ſuo- 
que (non matns ) jure vivunt. Enimvero 
— aliud diſponens, ſehget; evocans, 

perficiens has (non autcm ullas) papulas, 
reperias, przter animam propriam ? Ac licet 
amatre nutrimentum ſib1 hauriant ; non ali- 
trtamen 4 agunt, quam plantz eterra, aut 
fetus ex albumine, & vitello, alimentum 

prolicunt. 
Denique , quoniam papula in ovario ex1- 
ſens, a commu faecunditatem accipit , cam- 
vetalem, ut mox 4n formam cocuntis ma- 
ns(five is gallus , five phaſianus fuent ) abi- 
tura fit ; tantaque contingat papulis differen- 
ta, quanta maribus diverſorum generum / 
quic 


De gen. 
an. 1.3. 
e.11. 


CeI0, 


186 DE GENERAT. ANIMAL. 
quid dicemus papulis iplis inefle , cujus vir. 


tute aſe invicem, & amatrediſtinguantur? | 


Certe anima fuerit, qua & inter ſe, & a marr 
diſciminantur. 

Ad hunc partter modum vivunt fungi a- 
borum , & plante ſupercreſcentes. Quin- 
ettam experimur ſzpius in corporibus no- 
ſtris cancros, ſarcoles , melicerides, alio{que 
1d genus tumores , quaſi propria anima ve- 
gtativa nutrirt,, & creſcere : dum interea 
pms partes extenuantur , & marceſcunt. 

dque 1deo, quia tumores iſh nutrimentum 
omne ad ſe arripiunt, reliquumque corpus 


nutritio ſucco (ceu genio tuo) defraudant. | 
Vnde phagedznis,lupiſque inditum nomen. | 


Et fortaſſis Hippocrates per 7s Jie» intellext, 
morbos eos , qui ex Veneno aut contagio 0- 
riuntur ; quaſi 1]lis vita quzdam infit, princi- 
piumque divinum,quo leſe adaugcant, aliol- 
que fibi fimiles morbos, etiam in alicno cor- 
pore, per contagium gencrent. Adeo (ait 
Ariſt.) anime plena ſunt omnia. Alibique, #- 


16:d.1.4. jam flatibus em atque ortum, 6 


interitum ineſſe , arbitratur. Vutcllus autem 
cumjam abrumpitur, omnique cum gallina 
connexu privatur ; haud dubium eſt, qui, 
(ut fabz, aliaque legumina humorem cterra 
iua ſponte ſugunt, abſorbent , & digerunt ) 
alle per infundibulum tranſiens , & 1m uten 
cavo exiſtens, lentam (ut diximus) humid: 
tatem attrahat , in ſe recipiat , eademque ſelec 
nutriat, augcat, albumine cingat, nembranis 
& cortice munaat, tandemque perficiat. Qu: 
bus rite penſitaris, propriam 1lli inefle ant- 
mam, concludimus. 

Ouum 


—O=o ce ©, R=>Sqy025 


| 4 


IS Vit | 
ntur? 
matre 


21 a7 
Quin» 
IS N0- 
olque 
a Ve 
terea 
cunt, 
ntum 
Irpus 
= 
men. 
ext, 
10 0- 
INCI- 
liol- 
Cor- 
(air 
, 0t- 
1,0 
tem 
Ilina 
un, 
era 
nt) 
ter 
1d1- 
{ele 
201s 
ui- 


aNI- 


Mm 


ExERCITATIO XXVIII. 187 


Oyum non fieri abſque Gallina . 
EXERCITAT1O XXVIII. 
R Elictis autem , quz dubia ſunt ; & diſ-. 


ceptationibus ad univerſalem de hac 

re contemplationem Gilatis ; ad cer- 

tiora nunc, magi{que obvia accingimur. 
Et primoquidem, oyum faecundum fier1 
non poſſe citra gall: & gallinz opcram,mani- 
feſtum. Nempe abſque gallina , non fit 0- 
yumznec faecundum evyadit,fine gallo.Quod 
opinion illi adverſatur, quz primum ani- 
malium ortum E h1mo terre deducit. Enim- 
yero, cum partes plurime genitales (teſticuli 
ſcilicer & vaſa deferentia in gallo) tam infi- 
gn1 arte atque induſtria, tantaque cum ra- 
uone fabrefactz ſint ; & ſimiliter in gallina 
ovarium, & uterus, 11{que inſervientes vene, 
atque arteriz, tam affabre concinnatze ; & 1n 
fingulis eorum,fitus, figura, &remperies mi- 
ro ordine conſtituta reperiantur ; caque 0- 
mnia ad ovi generationem ac faecundita- 
ter aliquo modo requirantur : certum eſt 
(iquidem natura nihil fruſtra agit ; nec per 
ambages operatur , quoties compendio uti 
licuerit )ovum, ſive naturz ſponte , five alio 
aiquo modo , quam quo nunc fit, (agallo 
nempe , & gallna) produci non poſſe: nec 
pariter gallum aut gallinam , aliter , quam ab 
ovo , procreari unquam poruifſe, Atque ita 
| ane mann, ovi gratia ſunt; ovumque 
militer eorum cauſſa eſt,dubiteſque merito, 


cum Plurarcho, quodnam corum fit prius, 
oOyums=- 


188 DE GEenreRAT. ANIMAL. 

ovumne,, an gallina ? Quippe hec nat 
prior exſtitit, 11]ud autem tempore. Quic- 
quid enim preſtantius eſt, 1d quoque naru- 
ra prius eſt ; unde vero aliud producitur, id 
tempore prius rcputandum eſt. Vel dica- 
mus ; 111ud ovum, hac gallina ( quz ſcilicer 
cx £0 g1gnitur ) antiquius efſe : & viciſim, 
illam gallinam hoc ovo (quod illa pepertt) 
tempore preexiſtere. Facit namque hic cir 
cuitus gallinaceum genus ſempiternum ; 


. dum modo pullus, modo oyum, continuxt 


perpetuo ſerie , ex individius caducis & per- 
cuntibus 1immortalem {peciem!' producunr. 
Atque ad hunc ſimilem modum mult infe- 
riora {uperiorum perpetuitatem zmulari cer- 
nimus. 

Et five amimam ovo inefle dicimus, five 
non dicimus ; ex hoc tamen circuitu clare 
patet, aliquod principium eſle iſtius revolu- 
tionis a gallina ad ovum, & ab ovo denuoad 
gallinam , quod ſempiternitatem us imper- 


. tiat. Eſtque 1d ipſum (autore Ar:/torele ) ana- 
' logum elemento ſtellarum ; facitque ut parcn- 


tes gencrent, eorumque {emina, ſive ova foe- 
cunda fint : 1demque , Prorei inſtar, tam pa- 
rentibus , quam ovis, {ub diverſis formis, 
ſemper 6+ Quemadmodum cnn mens, 
five ſpiritus, qui ingentem hanc molem con- 
tinuo agitat , eundem ſolem oricntem atque 
occidentem per diverſas terrarum plagas 
perpetuo circumagit z ita pariter in genere 
gallinaceo, vzs enthea , ſive principum divi- 
num , modo virtus.plaſtica , modo nutritva, 
modoauctiva dicitur ; conſcrvativa autem, 
& vegctativa ſemper habetur ; modo _ 

gal- 


ExERCITATIO XXVIII. 189 
gallinz , modo ovi formam refert : perma- 
net tamen eadem 1lla virtus in zvum. Er 
quanquam aha animaliu,ſponte oriuntur,five 
( ut vulgo dicitur ) ex putredine : alia, fo- 


wt 171 erythinis » © chanis : omnes enim ovis 
gavide capimmtur.) Quxcunque tamen cx 
oyo perfecto naicuntur , non nif1 a mare 


| quis ſlatuerit marem & jeminam. Duo ita- 
ve prima ov1 princip1a ſunt, gallus , & gal- 
lna ; quorum amborum fructus, five con- 
ceptus communis, elt oyum; parentis utri- 
uque viitutem referens. Vt non magis ab(- 
que maris & foemunz opera ovum cthcia- 
tur, quam fructus abſque arbore. Videntur- 
ue individua fingularia , tam marcs , quam 
 krvary ovorum cudendorum gratia exi- 
ſere, ur ipectes cadem , pereuntibus licer 
atonibus, perennet. Idcoque palam eſt, pa- 
renteshau«! duwtius adoleſcere, ornart, per- 
fici, lzramque vitam agere ; nif1 quandiu ova 
vel generare , vel foxcundare queunt ; {u1- 
que ſimules, eorum interventu,parcre. Quod 
nature munus ub1 primum expleverint, 
| quaſi ſummamyam vartutis &x xy adept! fue- 
nat, fnemque ultimum , ob quem nan e | 

| rat,attigerimt;protinus effceti,vietique mar- 
| celcunt ; &, ceu anatura atque numine de- 
reli&; & abdicati forent, conſeneicunt 1l11- 
co, vitxque pertzf1 ad interitum properant: 
Contra autem mares, cum {eſe ad coitum 
accingunt , hbidineque turgentes , celtro 
Vene- 


um a famina producuntur : (Ita Plmins : £6. 9. 
in quodam genere omnino non ſunt mares ; fic- © .6. 


ſimul & foemina proveniunt. Idcoque Ari- peger. 
foteles aut : Generarnonis procipia poriſſimumn 4%. 7. 1. 


De gen. 
an.l.1, 
C-2, 


ritus, fatiſcit : & gallinz quoque , plantarum 
inſtar,cffoetx fiunt,tandemque exhaununtur. 


r9o0 Dre GENERAT. ANIMAL. 
venereo ſtimulantur; mirum difu, quants | ft; 
illos ſpiritu inflatos intus regnans Cupido &- & ge 
ferat ; quam ornamentis illuſtres, & gloriz |9##? 
bundi ſele oftentent ; quantis viribus pol- No 
leant, animiſque in pugnam prochives tint, |yerm 
Finito autem 1emel hoc vitz officio, hui! Jualog 
uam ſubito collpſis viribus, ſedatoque pri- Jen! 
flino fervore, tumida vela contrahunt , ani- _ 
mumque nuper ferocientem deſpondent? Ja: 1 
Quinetiam durante ctiamnum jucundo hoc | Sup 
Veneris choragio , mares ſtatim a coitu tn- 
ſtantur , ſubmiſſique , & puſillanimes cer- Jr; V 
nuntur ; quaſi memores, dum aliis yitaim [ma 
largiuntur , ſeſe propere ad interitumruere, [| 
Solus gallus noſter,ſemine {pirituque plenug, 
ſe contra erigit alacrior ; alarnmque plauſu; Juat. 
& voce triumphans, ipſemet propriis nuptis [#ifte 
canit Hymenewm. Hic tamen etiam diutur- [WOr 
niore veneris uſu languidus, ceu mules eme- favem 
wntry 


= 2 


Quomnodo oyum perfettum , & facun- 
dum fiat a mare & famina , ſt- 
cundum Ariſtotelem?  J*# 


ExXERCITATIO XXX. bs c 
D Iximus modo, oyum , preſertim fce- A 


cundum, haud ſponte naſci ; neque 

alunde quam a gallina procedere : 

nec hanc quidem ,' oyum, fine gallo, foecun- 

dum reddere. Secundum illud Ariflorels : [er | 

Generationss principia poriſſimum quis ſtatues #87. 
rity 


ExERCITATIO XXIX. rgfx 
tg | 1marem O&- faminam : marem , quod morus' 
£. |& generationis originem teneat ; faminam, 
> [ud materie. 
|- | Nobis autem, oyum foecundum eft yere 
i, [herma, & ſemen genatale, plantarum ſemint 
i! Inalogon,conceptuſque primus,ex ambobus 
i- [yuentibus ortundus , & utriuſque frutus 
is _ cuus. Nam ut ovum non fit,finc gal- 
t2 Jina: ita nec foecundum fit, fine gallo. 
Supereſt igitur diſquiramus, quomodo a 
gllina fiat ovum, 1demque a gallo faecunde- 
wr; Videmus enim ova ſubventanea , eaque 
gimara, a gallina gigni ; non tamen, abtque 
_—_ prolifica. Ideoque tum mas, tum 
na, ovo faecundo ſua ſymbola confe- 
mat. Non eo tamen modo (ut arbitror) quo 
tifleteles voluit : nempe ut mas folum mo- 1;4. 
O generations originem teneat ; femina 
avem materiam duntaxat prebeat. Quippe 
natrarium in ovis ſubventaneis liquet. Et 
quanquam verum eſt, quod ait : Mas & {@- 
ne mter ſe ratione differunt , quod facultas 
e arverſa efl : ſenſu autem partibus 
ng opti diſcrepant. Rationis diſcrimen ita 
mitat, ut mas ſit, quod in alterogenerare 
wefl ; famina, quod in ſe ipſo, &+ ex quo fit 
generatur, contentum in eo quod generat. 
bd, cum facultate & munere quodam hec di- 
muvantur ; ad omnem autem officii funtlie- 
wn inſtrumento opts ſit ; inſtrumentaque fa- 
ultatibus partes corports accommodentur ; 
a procreationem quoque Cr coitum partes 
efſe accommodatas neceſſe efl ; eaſque 
wer ſe diverſas , quibus mas a famina dif- 


mar 
Non 


Bras sOv9Y S37TTT2 


54 


” 
i 
. 


0 


192 De GENERAT. ANIMAL. 
Non inde tamen ſequitur, quod yidetur 
voluiſſe inde deducere ; ub1 at : Mas efl effi. 
ciens, &* motu ſue geniture creat quod inſt- 
tuitur , ex materia contenta in fem:na: femi- 
naque _ materiam prebet : mas, vim 
creandi, idque efl,quo alterum m.s,alterumfe- 


beri a femina neceſſe efl : a mare n'lil talene- 
ceſſario. deſideratur. Nec enim inſtrumenta in 
115 que efficiuntur,imeſſe : neque ipſum efficiens, 
neceſſe etl. Corpus igitur ex f@minn, animaex 
Mare. Subſtantia enim corports alicujus aning 
ef. Quippe ovum, 1dque anunatum, a gal 
lina _— gall: ope, gignitur. Vnde appa- 
ret, gallinam quoque , five foeminam, eth- 
cientem cauſlam eſlc ; nec omnem creandi 
vim, five animam, a mare ſolo proficiſci. Vi- 
7: ++», deturque hoc ipſum exemplo ab ri/tor. ad- 
1x 7,» ducto comprobari. Ait enum : ve 101 wii 
6.4. gena coeunt ( quod ea ſaciunt , quorum tempus 
par, & uteri geſtatio proxima, & corporis ma- 
gnitudo non multo diſcrepans ) hec primos pare 
7145 ſemiles ſibi edunt commun generis utriuſque 
ſpecie : quales ex vulpe & cane generantur,aut 
ex perdice O gallinaceo ; ſed 49g cons 
» demediverſi ex aiverſis provementes , demum 
forma femine inſtituti evadunt , quomodeſe- 
mina peregrina ad poſtremum pro terre natu- 
ra redduntur. Hec enim mater ium corpuſque 
Jeminibus preſiar. 
Quibus apparet, in perdicis & gallinz ge- 
a neratione, non marem {olum, {ed & foenu- 
nam quoque efficientem efle : quonam non 
mans tous , {ed communis tpecies atque 
forma producitur; corpore pariter,atque alt- 
ma, 


mina ſit. Itaque corpus & magnituadinem pre- | 


FREE EtTz ta 


= 


BESESESESIEFEBLFRZESETESHE 


ExERCITATIO XXIX 193 
ma, tam foemin&#,quam mar! conſinulis. Et 
autem anima, forma & ſpecies animahs. 
Quinctiam faemina potiorejure cfficiens 
nideatur : ſiquidem ait :. rempore procedente, 
drverſi ex druerſis provenientes , demum for- 
ma femine inſtituti evadunt. Qu2ſi ſemen 
five virtus maris 1mbecillior foret ; {peciem- 


que a ſe impreſſam tempore amutteret ; tan- 


uam 2 potentiore efficiente expelleretur . 
[aque etiam exemplum a tcrra deductum, 
is confirmat : peregrina enim ſemina ad 
emum pro terre naturareddauntur. Vnde 
nderetur probabile , foeminam plus in ge- 


neratione efficere,quam marem: nam 772 #7i- De gex, 


verſo quoque , naturam terre , quaſi feminam *® 
narremque ſiatuunt ; calum autem & ſolem, 
& reliqua generis ejuſdem, nomine genitoris 
perriſque appellant . Arque ctiam terra ſua 
honte plurima generet fine ſemine: & inter 
wmaba, foerunz nonnulle ſole ſine mare 
procreant ; (ta gallina ovum ſubventaneum 
Fnerat ) mares vero ab{que faxmina_nun- 
quam quicquam gignunt. 

| Imoveroiiſdem argumentis , quibus mas 


generations principium & efhciens prima- 
num arguitur ; videtur etiam foeminz cvig- 
ws, five efficientia confirmari poſſe. Nem- 
, 1d primum cfhciens cenſendum eſt, in 
qofcetus ratio, operiſque forma elucet ; & 
agus manifeſta ſimilitudo in fatu depre- 
tenditur , quodque prius exiſtens mover . 
(um itaque forma, ratio, & fimilitudo , foe- 
mnz non minus (imo magis) quam mart 
Mt ; atque illa prius exiſtat , ut moyens 
Mmarium ; concludemus certe , foeminam 
I #Xque 


A 


G-n.an. 
0.2. £4. 


ls:d. 


194 Dr GENERAT. ANIMAL. 
#que cfhcientem efle generations , ac ma- 
rem. 

Er licet A_ vere dicat , conceprum, 
aut ovum , nullam corporis ſui partem amare 
accipere , ſed ſolummoao formam, ſpeciem , at- 
que animam : % a femina corpus auntaxat,G 
magnitudinem preberi : Non ſatis tamen 
conſtat , quin foxmina ( preter materiam) 
formam quoque, ſpeciem , atque animam 
aliquo modo tribuat. Vt in gallina videre 
eſt , quz ova ſine mare gignlt, ( quemad- 
modum arbores ſuos fructus , & herbz {e- 
mina , abſque ſexus diſcrimine. ) Ipſeque 
Ariſtoteles fatetur , ovyo , etiam ſubyentanco, |. 
anumam inefſe. Erit itaque foxmina cauſla 
ov1 efficiens. 

Quanquam autem ovo ſubventaneoani« 
ma quzdam inefſt , talis tamen non eſt proli- 
fica; ac proinde fatendum eſt, gallinam per- 
fe&i ov1 efficientem proprie non efle; ſed 
talem fieri, autoritare ( ut fic dicam) five po- 
teſtate a gallo demandata. Ovum enim, ni dar 
prolificum fuerit, perfeum merito dicinon [$4 
poteſt. Hujuſmodi autem a mare tantum- fel 

fetu 
ne 


QED EP2kK>5v> =». 


modo producitur ; vel potius a formina, 
tanquam ex precepro maris ; quaſi ab h.yus 
coitu, foxmina artem, rationem , formam, ac 
legem futuri fetus acciperet. Ira ſane fe- 
mana ( ceu arbor fertilis ) facta poſt coitum 
foecunda, fit ovipara, ovaque perfeCta & pro- 
lifica procreat. Nam quamv1s gallina inn- 
tellarzo nulla ovorum. primord1a jam parat 
habear, ramen poſt coitum foecunda redait: 
paulo poſt, ovatum in ovario generat , tumg 
in lucem profert ; eaque ctiam __—_ , 


ALL 


Huc 


ExtrciTatTlo XXX, ngg 

Huc facit experimentum muliercularum , 

que gallinam domi gallo deſhtutam habentes, rabr, 
cam per unum atque alter diem alibigallo 2-37- 
commitrunt : ex hoc enim exiguo tempore , ſuc- 

redit ovorum omnium facunditas , per torum 

ilud a7ni temps. Scilicet , non modo illo- 

rum ovorum, que adhuc vitelli duntaxav 
ſunt, & albumine carent ; aut quz minima 

jam primordia in ovano cxiſtunt:{ed ea quo- 

que ova ab cadem virtute faeecunda reddun- 

tur, quz nondum inchoata, diu poſtea con- 
apienda ſunt. | 


Difquifitionis hujus,de fecundi- 
tate, utilitas. 


ExXEncCITATIO XXX. 


Vbruilis pariter ac difficilis, maximxzque 
) utilitatis eſt diſquititio ; quid nempc lir 

in ovo , quod iplum reddat foecun- 
dam ? quidve in conceptu, quud in ſemane, 
&quid in gallina fit, quod i1s faecunditatem 
reſtet ? quid ctiam 1n gallo, quo a iteril 
dfferat ? Eſtne eadem 1 ho quam 1n 
ſetu animam diximus ? —_—_ aliquaani- 
me vegetative ? Quippe perfectam ge- 
erationis ſcrientiam plurimum conducit, ut 


auſſa prima intclligatur : {cientia enim ex 


pro-{auſſis cognitis , preſertim prinus , oritur . 
1 yi-JNec minus ad naturam aniinz intelligen- 

inn | _ 
Gm, facit hec indagatio. Quinimo veri- 
e hac rite perſpeCta , non modo Ari/to- 
de generations cauſſis ſententia refel- 
ltur, aut _caſtigatur ; ſed, & quez a Medi- 
I 2 C18 


| 


TW eo EE FI SY 


196 Deg GENERAT. ANIMAL. 
cis contra eum fſcripta ſunt , facile fol- 
vuntur. 

—_— Hue, utrum 1n ovo, vitello, 
papula , gallo, gallina, ejuive utero, 1dem fit, 
quod foecunditatem preſtat, an diverſum? 
Simi1liter, qua ratione conveniant,aut diſcre- 
ou ? Tum ctiam, an ſubſtantia fit, unde 

xc vutus profluit ? fulceptivum enim vyide- 
rur potentiarum, facultatum, atque acciden- 
tium. An '*corporeum quoque fit ? miſtum 
cnim videtur, quod miſtum generat; fimuli- 
tudinem nempe , mari & foemin#z commu- 
nem 3 qualis anceps ſpecies ex phaſiano& 
gallina producitur. Id etiam corporeum v1i- 
dctur , quod alunde patitur ; adco , ut non 
modo fcerus imbecilles procrect , {ed defor- 
mes etiam , ac morboſos, parentumque vir- 
rutibus, aut vitiis obnoxios. 

Przterea de ſ{ingulis dubitare licet ; num 
id, quod foecundum facit, ingeneretur, an 
aliunde accedat ? nempe utrum ab ovo, in 
pullum traductum fir ; a gallina, in orum; 
a gallo,in gallinam?Videtur enim aliquideſle 
ex traduce ; quod a gallo ſci]. traducatur in 
gallinam ; ab hac , in ovum, uterum , & ova- 
rum: de ſemine in plantam , & ce plantarur- 
{us 1n ſemen , quod faecunditatem 1mpent. 
Quippe omnibus, que generatione perpe- 
tuantur, hoc commune eſt, ut ex {emine 0r- 
tum ſuum ducant. Semen autem , conce- 
ptus , atque ovum, ejuſ{dem generis ſunt ;& 
quod foecundum facit, in iis omnibus 1dem, 
aut confimilis nature eſt ; 1dque divinum, 
analogon ccelo,ani,intellectui, ac providen- 
Liz. Quod ex admirandis eorum operibus, 
altl» 


EXERCITATIO XXXI. 197 
mificio, & conſfilio facile viderc eſt ; ubi n1- 
hil fruſtra, temerc, aut fortuito; ſed alicujus 
boni, finiſque gratia omni inſtituuntur. De 
amyerſal: pr huyus rei ſpeculatione , ac 
fentia , poſthzc tuo loco fulins agemus : 
as —_— autcm de ea obiter diſlerendi occa- 
,ex ovo gallinaceo, oblata eſt, jam dixi- 

Je. $=us. Nempe, quot rebus infir,quod feecun- 
dtatem apportat ? & nn" lit? an tan- 
accidens, ut aftectus,, habirus, poten- 

;. $84 aut facultas? an ut forma, & ſubſtantia? 
aut contentum ? an tanquam 1n parte? quo- 
\& mam certo conſtat , ovum {ubyentaneum 
dfercntits omnibus ſenſibilibus perfeftum 
eſe, & tamen infaecundum. Vterum ſimili- 
er, & gallinam perfectam efle ; ut & gallum ; 
knlem tamen ; utpote eo carentem , quod 
fecunditatem affert. Quz omnianobis enar- 
aada veniunt; poſtquam, quid, & quomo- 
&, duo principia, mas & foemina, ovo, ac 
pneration1 conferant ; & quo patto ambo 
m; [{ficientes cauſſz, ovique parentes dicantur, 


ſe Jepoſucrimus, 


va- | Oyum non eo modo 4 Gallo & Gal- 


xd lina provenire, quo voluit 
pe- Ariſtoteles. 

or 

Ce- EXERCITATIO XXXI. 
;& 

, 


dum non nit a gallo & gallina heri : 
non tamen eo modo, quo Aſt, arbi- 
us, Jus eft ; ut gallus nempe 1olus cfhiciens 
m- | I 3 prt- 


m, $ Ertum eſt, ut diximus,ovum faecun- 


De gen. 


a7, 1.3. 
64+ 


108 Dr GeneRAT. ANIMAL. 
primum fit , & gallina materiam duntaxar 
przbeat. Neque enim cum eo ſentio, ub1 att: 
Cum ſemen de mare acceſſit in famine uterum, 
artem puriſſimam excrementi conſtitutt. Pau- 
que poſt: Cum aurem excrementum femme 
in utero conſtiterit , a mari genitura fit tan- 
quam latlis coagulum : coagulum enim lac eff, 
continens calorem wvitalem , qui partes ſimiles 
ducit eodem, &r unit, atque conſittuit : Or ge- 
mrura ita ſe habet ad menſtruorum naturam. 
Eadem enim natura laflis, &- menfilruomum 
eff. Irtaque coaflis jam partibus, corpulentu 
humor excernitur , obqucunturque circum par- 
re reſicceſcente terrena membrang ; tum ne- 
ceſſario,tum etiam alicujrs gratia. Hecque pa- 
ri modo in omnibus, tam ovipars, quam viu- 
pars habentur. 

Res antem in generatione ov1, longe ali- 
ter ſe habet : neque enim ſemen, (aut genitu- 
ra potius) a mare in coitu proveniens , ullo 
modo uterum ingreditur : nec gallina, poſt 
quam concept , 1n uteri ſu1 cavitate , excre- 
mentum five puriſſimam eus particulam, 
aut quicquam ſanguinis habet , quodame 
ris genitura perficiatur. Neque ov1 partes, 
(membrane icilic. & es) coagularione 
aliqua efficiuntur;nec quicquam fimile lactis 
coagulo ibidetn reperitur ; uti ex jampridem 
dictis clare conſtar. Indeque fequitur , nec 
conceptum ( unde animal tanquam e ſemune 


foecundo oritur) eo modo {ſe habere, quo | 


Ariſtoteles eſt arbitratus; cum hic pari modo 
in vivipanis contingat, quo ovum 1n ovipt 
ris efformatur: uti ipſemet fatetur,poſteaque 
obſeryationibus aliquot noſtris palam et. 


Quip 


a 


ExERCITATIO XXXII 199 
Quppe certum eſt, ovum tam prolificum, 
quam improhficuma gallina ſola fieri & for- 
mari ; forcunditatem vero duntaxat ei agallo 
xccedere. Gallus, inquam, nec materiam, 
nec formam ovo affert ; ſed id ſolum, quo 
ovum fecrndum fit, gignendoque pullo ido- 
neum. Facultaremque hanc gallus genitura 
ſua per coitum enuſſa,, non modo ovo in- 
choato,aut jam facto;ſed utero etiam,& ova- 
no,gallinzque ipfi impertit:1dque adeo,ut o- 
_ ue poſtmodum inchoanda, (quoram 
nulla adhuc extat 1n ovario, aliave corporis 
parte materia ) faxcunda inde generentur, 


Neque eo modo , quo Medici ar- 
bitrantur. 


EXERCITATIO XXXI1I. 


Onceptus, ex Medicor:um ſententia, 
'S hoc modo perficitur : In coitu , mas 

{mul & foemina voluptate ſolvuntur; 
genituramque ſuam, ſeu t{emen, in uter1 ca- 
vitatem cffundunt ; ibidemque , quod uter- 
que confert , miſcetur ; habens pariter ab u- 
troque & vim eſhiciend1 , & materiz poten- 
tam. Contingit autem, ſecundum huyus vel 
lus geniturz prxedominium, ut conceptus, 
mas, vel fxmina cvadat. Putantque, proti- 
nus a coitu , ( activis & paſſvis pariter invi- 


| cem coopcrantibus ) aliquid conceptus in u- 


tero inchoatum eſſe. Quin contra Ariſtore- 
lices aſſerunt , marem non magis efficientem 
encrationis cauſſam eſſe , quam fueminam ; 


&d aliquid ex ambobus miitum : nec ſangu- 


I 4 nem 


200 Dr GEnERAT. ANIMAL. 
nem menſtruum , aut partem eus puniſſi.- 
man, efſe primam conceptus materiam ſed 
ſperma : indeque partes primas , five prima 
earum rudimenta,/permatica appellant; quz 
fanguine poſtea nutriantur, & creſcant. 

Manifeſtum vero eſt, neque hoc pacto 0- 
yum a gdlo & gallina.procedere. Quippe 
gallina nullum ſemen in coitu emitrit,ex quo 
ovum fiat : Imo vero nunquam quicquam 

{eminis ejus uſpiam obſervatum ele: : f1qui- 
dem partibus generando ſemini neceſlarus 
deſtituitur ; mtliculis nempe,& vaſis ſperma- 
tics. Licet autem gallina vim cthcicndi una 
cum gallo habear (ut ex predictis liquet) & 
quodammodo miſtum "4 , quod ovum fce- 
cundum reddit ; hoc tamen non contingit 
ſecundum geniturarum przdominium , aut 
earundem muſturz modum : nam certum eſt 
(& Fabricius fatetur ) ſemen galli cavitatem 
uteri non ingredi : Nec aliquid ov1 protinus 
a coitu in utero factum cernitur , quamyis 
Ariſtoteles 1d iplum ( aliquid nempe conceptw 
protins fieri) paſſim afhrmet. Quinetiamn- 
ferius demonſtrabo, neque hanc ſeminum 
miſturam in ullo ho contingere ; nec 
protinus a coitu [0 faecundante ) quic- 
quam vel ſeminis, vel ſanguinis, vel conce- 
ptus inchoat1 1n utero omnino ineſle, aut re- 

eniri. Nihil profecto in conceptu , aut ovo 
inventas, quod ſemen maris ibidem conten- 
rum, aut permiſtum arguat. Vulgus quidem 
falſo arbitratux , chalazas cſle gall: temen : 
muirorque , cum binzx {int ( utrolibet {cilicet 
ovi extremo altera ) neminem hanc gallt, 
illam gallinz ſemen efle, aſſermifſe. Error 
autem 


EXERCITATIO XXXIITI., 201 
gtem iſte popularis facile diluitur ; fiqui- 
&m chalazz in quolibet ovo , tam fub- 
rntaneo, quam faecundo, codem modo re- 
je Aeur. 


Marem , & faminam, pariter effi- 
cientes eſſe Generations. 


ExERCITATIO XXXIII. 
R Ecte Medici contra Ariſtorelicos aſſe- 


runt, utrumque ſexum cfficiendi po- 
teſtatem habere ; quoniam quod ge- 
wratur ex utroque miſtum eſt: miſta nempe 
& ſimilitndine corporis, miſtaque ſpe- 
ae,ut puta inter perdicem & gallinam.Quip- 
rrationi congruum videtur, ea putare con-= 
ceptus efficientia , quorum miſturam refert, 
wod ex utriſque producitur, : 
Ad hanc mentem Ariſtotcles : hr quibuſ- 
lam, inquit, 9anifeſtum efl,quod generans ta- : 
tefl, quale quod generatur : non tamen idem, 
Ke 11 numero, fed unm ſpecie , ut in natu- 
alibus. Homo namque hominem generat , niſs 
mid preter naturam fiat ; ut equus , mulum : 
18 hec quoque fimiliter. Qu1d enim eſt com- 
mne equo, C aſmognen eft nominatum propin- 
wſimum genus : fuerint autem ambo fortaſſis, 
ximulus. Tbidemque mt: Generans ſifficiens 
al, ut faciat , & cauſſa ſit ſpeciei eſſe in mate- 
Ina: rota vero jam tals ſpecies in his carnbus, 
GFoſſibus, Callias ef, &F Socrates. 
Quire cum talis forma tota, ſeil. mult, fir 
ex ambobus , equo nempe & alina 
vn {ufficit cquus , ut hanc mul formam in 
: LF mate- 


| 


Ale 
1ph. 
7. c 3. 


202 Dr GENERAT. ANIMAL. 
materia producat; _—_— forma tota mi- 
ſta eſt, ita ab aſina cauſla 

ratur , exque adjungatur. Quod itaque mu- 
lum efhcit ex ambobus miſtum, adzquatum 
ſit oportet , & miſtum, 11 modo univocum. 
Ex. gr. vir iſte,& hec foemina,hunc generant 
Socratem; non quatenus ambo homanes ſunt, 
& ſpecie unum ac 1dem ; fed quatenus is vir, 
& hec foemina,in his offibus & carnibus for- 
ma humana conſtant ; quorum amborum 
cum Socrates miſtura quzdam lit, & ex utro- 
que miſtus ; z]lud aquofhit, ex ambobus quali 
compoſitum univocum miſtum eſſe opor- 
ret ; nempe efficiens miſtum effecti miſh, 
Ideoque mas & foemina {ſeparatim non ſunt 
generativi, ſed unit in coitu', & quaſi unum 
animal facti ; unde ab utroque,tanquam uno, 
fit & educitur,quod vere cauſla cfhciens pro- 
x1ma conceptus erit. 

Medici etiam, dum ad ea ſolum attenti 
quz humano gener contingunt , de genera- 
tione univerſim pronunciant ; & yenſimile 
1s videtur , genituram a parentibus in coitu 
profluentem, eſſe verum {perma ſive ſemen, 
plantarum ſemini analogum ; non fine ra- 
tione miſtum illud proximum fururz prolis 
efficiens , ex utriuſque ſeminis muſtura con- 
ſtixuunt : atque adco miſtum guſmodi pro- 
tinus a coitu 1n utero contineri, Conceptum- 
que primum eſſe, afſerunt. Rem autem un 
ovo (quod vere concepris eſt) longe aliter {c 
_— , ex precedente noſtra hiſtoria con- 

Ut. 


Dt 


alia efficiens confe. 


— 
LS 


— 


| 


- 


ExERCITATIO XXXIV. 293 


De Ovi materia, contra Medicos 
& Ariſtotelicos. 


ExERCITATIO XXXIV. 


Qu Medici contra Ariftorelicos ne- 


gant , ſanguinem efle prmam conce- 
ptus materiam , 1d quidem ex ovi ge- 
neratione luculenter contin Neque enim 
' yelin coaty, vel ante , aut poſt ipſum, quic- 
quam {anguins in gallinz utero continetur z 
eovi pnmordi {anguinca,ſed alba ſunt. 
edn animalia concipiunt , quibus ne 
ous quidem fangumis1n genitalibus (fi ſu- 
to difſecueris) apparet. 0 
Sed dum contendunt ,'fanguinem mater- 
numefle foetus in utero alimentum , preſcr- 
tim partium eus ſanguinearum (ut appel- 
lant; ) foerumque ab initio ceu partem matris 
eſe, Ylius anguine nutrin, & creſcere, ſpiri- 
tuque ejus vegetari:adeo ut ne cor pulſet,nec 
jecur ſanguificet, nec pars ulla foetus publi- 
cum ahquod munus excquatur, ſed omnes 
ab opere {uo ferientur ; eos quidem falfi au- 
topha redarguit. Pullus enim in ovo, pro- 
prio ſuo ſanguine, ex liquoribus intra ovum 
contentis nato , gaudet; corque ipſius ſtatim 
ab initio pulſare cernitur: non autem facien- 


dis partibus ſanguineis , aut plumis , quic- 


{ quam ſanguinus aut ſpintus a gallina mutua- 


tur ; ut rem probe animadvertentibus clare 
liquet . Imo vero ex obſervationibus poſt 
dicendis, abunde me demonſtraturum arbi- 
wor , Viviparorum quoque foerum, dum ad- 


huc 


204 DE GENERAT. ANIMAL, 

huc in utero continetur , non matris ſangui- 
ne nutrin, fpirituve ejus vegctari ; ſed ani- 
ma, viribuſque {ins fru1, (ut pullus in ovo ſo- 
ler,) proprioque {anguine gaudere. 

Ad foetus autem materiam a mare & fee- 
mina, quod attinet, & generations modum 
an {cholis vulgo decantatum ( nempe conce- 
ptum fteri prolificum a geniturarum miſtio- 
nc,carumque mutua acione& paſſone; )ad 
foeminarum quoque ſemen quod ſpectat, & 
partes {permaticas diCtas,ac > mn Ha ; plu- 
rime , exdemque praclarz obſcrvationes, 
poſtea recen{ende, me , in contrariam ab us 
tententiam ut 1rem , compulerunt. Id nunc 
tolum dicam, mirari me plurimum, cur Me- 
dici(prefertimn in anatomicis verſat1) duobus 
argumentis , ceu validiſſimis , opintonem 
{uam tueantur; cum eadem tamen,rite intel- 
leCta, contrarium potius eyincant. 

Nempe , ex concuſhone 1lla, & ſolutione, 
humoriique profuſfione (quz muleribus ſz- 
pe in coitu cum voluptate accidit) arguunt, 
toeminas omnes in coitu ſemen profundere, 
idemque ad generationem neceſfarium eſſe. 

Vt verojam preteream , non omnes quo- 
rumlibet animaluum foeminas , nec muheres 
quidem omnes, talem humorem emutrere 
nec citra ejuſmodi emiſſionem conceptum 
neceſſario truſtran ; (novi enim plurimas, 
quz citra talem ejectionem foecunde fats 
eflent ; & a. ctitam , quz, poſtquam 
emiſſionem <juſmodt expertz ſunt , maore 
quidem voluptate in coitu delectarentur, 
ſed de foecunditate ſolita plurrmum amut- 
terent . Infinita etiam exempla ſunt for- 

mrs 


me da. as. 6. 


—_— 


ab OS ES 


A ww a MA _ Bin tw 89x =o oo oo. ct, ww - ry ww © A Su as 


Sw - a. 


Py 


ond OS OB 


ExXeERCITATIO XX XIV. 205 
minarum , quz, licer in coitu voluptatem 
ſentiant , nihil tamen emittunt, & nihilo- 
minus concipiunt. ) Miror maxime, cos, 
qui emitfionem hanc ad generationem ne- 


ceſſariam putant , non amtmadyertifle, hu- 


morem llum foras ejict, & circaclitoridem. 
yulvzque orificium ut plurimum profundi; 
raro intra vulvam , nunquam vero intra ute- 
rum, ut cum maris {permate miſceatur; ef- 
ſeque conliſtentia ſcroſum five ichoroſum , 
ad modum urinz; non autem , geniturx 1n- 
ſtar , lentum atque unCtuoſum; ut tactu fa- 
cile innoteſcit. Quorſum autum foras ejicia- 
tur, cuajus uſus neceſſario intus requifitur ? 
Debuitne humorille , cen utero valedictu- 
rus, ad limen yulvz amandari; ut majore 
cum gratia ab utero retraherctur denuo ? 
Ahud argumentum ducunt a partibus 
mulicrum genitalibus, teſticul1s nempe , & 
valis ſpermaticis preparantibus & deferenti- 
bus, que generation ſpermatis inſervire ar- 
bitrantur. Ego vero miror plurimum ; cre- 
dere cos, a partibus tam imperfectis & ob- 
{curis, ſemen adeoelaboratum, concoctum, 
& vitale provenire poſſe; ut( cum ad certa- 
men de przdominio ventum fucrit; utrum 
ſcil. maris an foeminz ſemen 1mperio pot- 
turum, fir, & quodnam corum tuturum fit, 
vel efficiens & agens , vel materia & pat1- 
ens) yiribus, {piritu, & generativa potentia, 
maris ſemen exſuperet; ipilumque tam ve- 
geto calore coctum, tot vaſis elaboratum ; 
tantoque fſpiritu cxfthens , materiz vicem 
aliquando tubire cogat,ſuoque domimio fub- 
pciat. Verum dc his in poſterum plura. : 
Ne 


206 DE GENERAT. ANIMAL. 

[nterea ccrtum eſt, —_ ovum ex hu- 

juſmodi in coitu profuſtone non naſci:quan- 

vis 11la mox a coitu (ceu blanda dulcedine 
delibuta) pre lxtitia ſeſe excutiat ; & tan- 
quam acceptojam ſummo munere, feſtuca 
{emet luſtret ; quaſi multiplicandi benedi- 
Gon) a loveſummo ſarore donatz gratula- 
retur. Columba (preſertim ca, quz ad nos 
ex Africa advehitur)gaudium a coitu mirum 
in modum exprimt : faltat , caudam ditten- 
dit, eaque imam verrit humum, roſtro ſe 
pectit, & ornat ; quaſi foecunditatis donum 
tummam 1n glonam duceret. 

Diximus, materiam primam ovinon con- 
ſtare ex ſanguine , ut Ari#. voluit ; neque (ut 
Medici cenſent ) a ſeminum maris & toemi- 
nx permiſtione profhciici. Unde autem cam 
ſtatuamus fieri, partim in hiſtoria jam di- 
ctum eft, partum poſt uberius dicemus, cum 
unverſiim de matcria., ex qua omnis Conce- 
ptus prumus oritur,, tractabimus. 


Quatenus Gallina fit efficiens tm gene- 
ratione ovi, ex ſententia Ariltotc- 
lis ? & cur mari auxilio opus fit. 


EXERCITATIO XXXV. 
EC Allum & gallinam duo generations 


ovi principia efle, jam diftum eſt; 
licet de modo, quo 1d eyenaat , ſeor- 
ſum ab Ariforele & Medicis ſentiam. Quip- 
pe. ex ov1 generatione palam fecimus, tam 


joemunam , quam marem , cfficientem _ 
& ha- 


wo 1, 7,,y = = mm, =; 32 wy 


Hy eo” yy tt = Mk, ac 


oo -—_—_ XR Tux wy —w= A wy wt 4 +a, 


7” © @- 


\ 

FExernciTAaAtlo XXXV. 297 
&habere in ſe principum, unde motus , & 
facultatem conſhtuend1: quamvis in coitu, 
nec mas ovo materiam conferat ; nec faoemi- 
na ſemen profundat, unde oyum oriatur. 
Manifeſtum itaque eſt , naturam ( in qui- 
buſdam faltem animalibus ) non propterea 
marem & foeminam inſhtuiſſe; uralter (tan- 
quam agens) formam; altera (ceu patiens) 
materiam conferat ; veluti Ariſtorel: viſum 
eſt : neque ut 1in coitu ſemen ab utroque 
proveniat; quo ex utriuſque miſtura conce- 
ptus , aut ovum fiat ; quemadmodum Medi- 
cis placer. 

Cumque in his duabus opiniomibus con- 
tineatur , quicquid de generationis cauſſis ac 
principus ab omni antiquitate traditum fuit : 
videtur hactenus omnes ratio latuifſe , tum 
cur foemina per ſe non generet ( plante in- 
ſtar, ) ſed fociatam maris operam requirat ; 
tum etiam quomodo conceptus, aut oyum 
a marc ſimul & foemina procreetur ; aut quid 
utervis ad eam rem conferat; & quemian fi- 
nem coitus inſtituatur. 

Ariſtoteles, contra univerſalem ſuam hy- 
pothelin (quod mas, ut agens ; famina, dunta- 
xat ut materia fit ;) quia ovum a foemina ſine 
maris auxilio procreart videt, fateri cogitur , 
foeminam quoque eſhcientem efle : & fimi- 


| ter ovum, etiam foras excluſum , ſeſe con- 


ſeryare , nutrire, augere, foetumque ex ſe 
producere( ut piſcium ovis contingit ) non 
ignoravit: ac propterea ovo , etiam ſubycn- 
taneo, animam ineſſe voluit. Quatenus vero 
foemina efficiens fit, & ovum ſubyentaneum 
anima donetur , conatur rg ait, 

x _ 


203 De GenenraAT. ANIMAL. 


Degen. Subventanea recipiunt generationem, quoad 


an. 1.3. 
6. 7 


freri poref; perfici nanque ad animalis uſque 
fecunditatem, impoſſibile efl; ſenfibus enim 0- 
pres eff. Arwegeralem anime virtutem obti- 
went Or farming, &# omnia que vivent , ar ad 
pius diflum efl.Quamobrem hoc ovumyut plan- 
12 conceptus, perfetins ef; ut animals, imper- 
feflws. Quibus videturinnucre, animam ve- 
getativam ovo quoque {ubventanco inefſe; 
quod hzc cunctis viventibus intit; ovum au- 
tem vivat. Gallinz pariter vim creand1, vege- 
ral-mque animam inferend1 tribuit : quippe 
ralem virtutem omncs foeminz obtinent 2 
1deoque ovum ſubventaneum quatenus v1i- 
vit, ut planta, conceptus pertectus; quatenus 
ut animal, 1mperfectus dicitur. Qui mas 
non requiratur , ut fat conceptus , aut 0- 
vum, 1idque perfectum ; ſed, ut ex eodem o- 
vo fiat animal. Non, inquem, ut oyum pro- 
ducatur omnibus modis perfectum , (qualis 
eſt plantarum conceptus; ) ſed ut animai 
principio imbuatur. Fit itaque a gallina 0- 
yum, a mare vero redditur prolihcum. 

Addit ibidem : In omni avium genere , 
alterum mas , alterum femina efl. Itaque fit, 
*t qua planta efl, perficiat ; quod nondum mu- 
retur u coitu: qua non planta , non perf.ciat 3 
nec alud quicquam proveniat ex eo, quod ge- 
nur. Neque enim ut plante ſimpliciter , neque 
ut animalis per coitum proventres efl. Loqui- 
tur de ovo ſubyentaneo; dicitque porro: Qua 
aturem ova coitu concepta, diſcreta jam ſunt i 
albuminis poreionem ; hac pro eo mare , qui 
primu corverit , evadunt ; jam enim utrut- 
que principiuan obiinent. 

o Qu)- 


Pn 


_— 


"—__ 


— - 


ExERnCITATIO XXXV. 209 
Quibus viderur fateri , foeminam quoque 
mgeneratione eſſe efficientem,, five Ms be- 
bere generand1 ; quiain omni foemina ineſt 
anima vegetativa, cujus facultas cſt genera- 
re. Et proinde ubi diſcrimen inter marem 
& faeminam propolſuit , utrumque tamen 
gencrativum agnovit: ait enim, Marem id 
animal dicinins, quod in alio gignit ; feminam, 
quod in /e ip/o. Itaque ex <jus ſententia, & 
erat uterque, & in utroque, ut pariter 
neft anima vegerativa , ita & facultas ejus 
generundi. Quomodo autem differant , ſu- 
pra ex ov1 hiſtoria innotuit. Gallina nempe 
per ie , citra gall: operam , _ ovum 
lubyentaneum , (quemadmodum planta ex 


| e fructum fert ; ) non gignit tamen ovum 


_— 


 fecundum , ſine coitu maris vel antece- 


dente , vel ſubſequente . Generat ſcil. for- 
mina, ſed aliquatenus; & maris coitus re- 
quiritur , ut facultasiſtzc generanc1 in foar- 
mina perfhciatur ; nempe , ut non modo o- 
yum procreet, {ed <uimodi etiam , unde 
pullus naſci poſit. Ob hunc enim foemine 
ngenerando defectum , mas videtur a na- 
tura inſtitu (uti infer1us clare conſtabit ;) ut 


quod foxmina per ſe efficere nequit (ſemen 


nempe , five ovum foecundum ) 1d mas ſuo 
coitu {uppleat , & perficiat ; virtutem 1llam 


eallinz , aut ovo 1mpertiendo. 


Ovuum 


210 De GeneERaTt. AniMar. 


Ovum Galliaceum perfettum , 
eſt bicolor. 


ExXERCITAT1IO XXXVI. 


On omnaa gitur ova perfecta ſunt; 

N {ed quzdam imperfecta cenſentur, 

yu nondum juſtam magnitudinem 

adepta ſunt , quam deinde foris accipiunt ; 

alia , quia adhuc improlifica ſunt, & poſtea 

foecundandi vim forinſecus mutuantur ; 

quala ſunt ova piſctum. Alia, quia unius 

tantum colorisfant imperfeCta ab Ariſftore- 

Je xſtimaptur ; perfeCta autem , que bicolo- 

ra, luteo nempe & albuminc conſtant : tan- 

quam magi1s diſtina , melius concodta, & 

majore calore predita. Ideoque ova, que 

Pag.19. centenina appcllantur, & que Fabricins cx 

reliquus ſolum albuminis generari voluit, 

unius coloris ſunt ; &, ob defetum calons, 

zmbecilltatemque , 1mperfea habentur. 

Inter omma vero ova, nullum gallinaceo 

perfeCtius eſt, quod liquoribus & munimen- 

tis neceſſariis inſtrutum, juſtzque magn- 
tudinis, foecundum paritur. 

Cur autemaliquaova bicolora, alia uns 

Pe:*%: tantum coloris ſint, Ariſtoreles hanc cauſſun 


= 4 attulit , Ny  wanK calidioribus animalibu 
aA 


ſeorſumiſ 


pullus ex albumine ortum ducerct , &a v1- 
tcllo folum alerctur. Ibidemque ait : Pars e- 


J: que calida eſt, propins ad formamin _ 
5 


ibentur diſtinfa , ex quo princi- * 
pium orts , Or ex quo alimentum : atque alte- | 
rum candidum , alterum luteum eſt. Quail * 


ExERciTaTIO XXXVI. 2rr 
brs inſliruendis accedit : que autem terre- 
frris magis efl, carporis inſtitut1onem prebet , 
& remotior el. Quamobremin bicoloribus o- 
vis animal :nitium ſue generationis & can- 
tido ſumit. Intium enim animale in candi- 
de efl , cibum aluteo capit. Putatque ideo di- 
Qos hos liquores diſtinCos eſſe , & ova na- 
{1 bicolora. 

Que partim vera, partim falſa ſunt. Non 
eſtenim verum , pullum ex albumine con- 
ſtitut , & nutriri vitello. Enimvero ex hiſto- 
na fabricationis pulli , dutuque venarum 
umbilicahum, & propaginum illarum dif- 
tnbu@ne , quz proculdubio alimento hau- 


; nendo inſerviunt , manifeſto conſtat , ma- 


' tertam conſtitutivam & alimentum, a pri- 


ma ſtatim origine, tama vitcllo quam ab al- 
bumine nutriendo pullo ſuppeditari: & col/i- 
entamanobis dictum, videturnon mi- 
nus & vitello, quam albumine conflari ; u- 
truſque enim humorts aliquid colliqueſcit. 
Quinetiam macula , ex qua primum dilatata 
fit colliquamentum, quzque oculusa nobis 
dicitur, vitelli tunicz 1mpreſſa cernitur. 
Videtur tamen diſtincho 1lla in luteum , 
& albumen , neceſlana: quod liquores iſh , 
cum ſint proculdubio diverſe nature , di- 
verſo quoque uſu1 inſervire videantur. Ideo- 


que 1n ovo perfecto diſtincti ſunt,eſtque eo- 


| rumalterum , allmentum propinquuus; alte- 
; rum,remotius:illo foetus ſtatim ab initio nu- 


| 


tntur ; hoc, poſterius. Certum enim eft (ut 


| Fabricitg vere aflerit, & nos poſtea docebi- 


mus) utrumqueeſſe alimentum; tam albu- 
men ſci]. quam vitelum; &albumen prius 
Vi- 


212 Dre GENERAT. ANIMAL. 
vitello abſumi. Quiare cum 4-i/torele ſen- 
tio (contra Meaicos ) albumen eſſe partem 
ovi finceriorem ; magitque concoctam, & 
elaboratam ; ac propterea, cum oyum in u- 
tero perhcitur tanquam pars calidior , in 
ambitum circunfunditur, dum vitellus ceu 
pars terreſtrior, in centrum ſubſidit. Vide- 
turetiam albumen calorem animalem ube- 
riorem 1n ſe continere, & proinde alimen- 
tum eſle Sropun uius. Sinuliter, ob can- 
dem cauſlam , albumen exterius imteriore 
ſincerius, magi{que concoctum efle, yeri- 
ſimile eſt. 

Quod Medici affirmant, vitellum gfff par- 
tem ovicalidiorem, & magis nutritiam; id 
antellgendum cenſeo , quatcnus nobis cibus 
eſt; non, quod pullo in oyo alimentum ma- 

is 1doneum ſ{uppeditct. Idque conſtat ex 
Fifboria fabricationis pulli : aquo, tenueal- 
bumen pnus , quam craſſum , abſumutur. 
uaſ1 propius alimentum fit , &tran{muta- 
tu facihus 1n ſubſtantiam futuri foetus. Jdeo- 
que vitellus videtur effe alimentum remo- 
tius, & poſterius, quam albumen : quippe 
totum albumen prius abſumitur, quam vi- 
tell: notabilis portio defecerit. Imo vero 
vitellus in pull abdomine reperitur, poſt- 
quam hic excluſus fuerit ; tanquam novello 

pullo pro lace, quo nutriatur, in{erviat. 
 Suntitaqueova bicolora magis perfecta, 
utpote diſhncta magis, & a majore calore Cc- 
laborata. Quoniam enim in ovo non modo 
pull: matcriam, ſed primum quoque alumen- 
tum contineri oportuit ; quod perfecto ani- 
mal perfectum & elaboratum maxune - 
de- 


3 82 R-P &. 2 


ExERCITATIO XXXVII. 21 
n- | debuit;quale illud eſt quod partes diſtinas 
Mm | obtinet, quarum alia (ut diximus ) prior & 
& | fncerior , adeoque facilioris digeſtionis eſt ; 
> | alapoſterior ſive remotior, ac propterea in 
ni 1 ſubſtantiamitranſmuraru difficilior ; (vi- 
tellus autem & albumina tal: diſcrimine 1n- 


> 
= 


rer ſe difterunt) ideo ova perfecta ſunt bico- 
| lora,ex vitellonempe & albumine compo- 
- | fita; utpote quz , pro diverſafoctus ztate, ac 
i - 


| robore, diverlos hos liquores, facilioris & 
me | difficilis magis concoctonis fomites, in ſe 
15 | contineant. | 


Quomodo Ovum albumine 
us auUgcarur. 


ex | ExXERCITATIO XXXVII. 
J- Fs hiſtoria conſtitit, ovorum in ovario 


primordia perexigua admodum efle 
inſtar papularum,& mil11 ſemine mino- 
ra alba atque aquea humiditate referta: mox 
papulas iſtas in vitellos evadere ; & hos deni- 
P* [ quealbumine circuncingj. 
Ariſtoteles videtur opinari, albumen gene- 


Ru 


by | ra ex vitello per modum ſeparations. Lu- 

lo bet <jus verba appingere : Sex , inquit , P* pews 
wn eff cauſſa duplicis coloris, ut candidum a7; 3 

1, \mare, luteum a famina ſit ; ſed ambo afemina 


* | proficiſtuntur. Verum alterum frigidum , alte- 
1, | remcalidum eſt. In quibus multum caloris eſt , 
| dftinguuntur ; in quibus parum , diſtingu non 


Nn- 
T poſſunt. Er ob eam rem concepts eorum ſunt 
nz | Picolores , ut diflum etl: Semen autem ma- 


"1s conſtiruit tantum: ideo primum exiguns , 


lee al- 


214 De GENERAT. ANIMAL. 
albuſque conceptus avium cernirur ; mox tem- 
pore' procedente , luteus totus , cum jam. plu 
ſanguints A : poſtremo , ſecedente ca- 
lore, pars candida circum infiſtit, quaſi hume- 
re £que fervente quoquoverſis. Candida t- 
nim pars ovi ſua natura humiaa efl , cale- 
remque animalem intra ſe continet : quam- 
obrem circum ipſa diſcernitur , lutea Ex terre- 
a intus manet. 

Pag.12, Fabricius autem putat, albumen duntaxat 
per juxta poſetionem vitello aahereſcere. Dum 
enim (1nquit ) witellus per ſecundum ute- 
rum devolvitur, ac ſenſim volutarur , ſenſm 
quoque ſubinde ſuſcipit albuminis portionem 
ibigenitam paratamque ut circavitellum ap- 
ponatur ; donec medias ſpiras vitellus preter- 
greſſus, &+ ad ultimam devolutus una cum ovi 
albumine circundufo, etiam membranis ob- 
volvitur , &+ corticem aſſumit . Vult itaque 
oyum duplici modo incrementum ſumere; 
partim vero', per venas , ut in vitello ; Or pare 
tim appoſitivo augmento , ut in albumine. E- 
zuſque opinionis , hoc ill: forte inter alia ar 
gumentum fuit ; quod albumen ad duritiem 
cottum , facile in laminas ſeſe inyicem am- 
bientes findarur. Verum iſtuc 1dem quoque 
vitello in ovario etiamnum herenti, &ad 
duritiem cocto contingtt. 

Quapropter experientia edoCtus , accedo 
potius in ſententiam Ariſtorelis : nam albu- 
men non ſolum (ut Fabr:cizvs voluit ) adjun- 
um cernitur, ſed formatum etiam , & cha- 
lazis,ac membranis diſtintum,inque duph- 
cem liquorem candidum diviſum : idqueab 


eadem anima vegetativa, aquaovum in Þi- 
nos 


——— 


ExERCITATIO XXXVII. 21F 
nos liquores ( albumen {c1l. & vitellum) di- 
ftingutur. Nempe aqua facultate ovum in- 

m, ab cadem quoque fingulz <us par- 
tes formantur. Nec ſane verum eſt, vitellum 
pnius fieri, & albumen ei adjungi poſtea. 
Quod enim 1n ovano confpicitur,non eſt o- 
ni vitellus, ſed aliquid potius compoſitum , 
quod ambos [1quores permixtos in ſe conti- 
neat.Colore quidem vitellum refert,ſed con- 
fiſtentia ſua propius ad albumen accedit: co- 
Gum enim ad duriticm, non (ut vitellus ) 
frabile eſt ; ſed , albuminis inſtar, concre- 
tum, glutinoſum , & tenuibus lamellis con- 
fructum cernitur. Habctque albam .quaſt 


; papulamin medio ſui. 
Ariftoteles videtur ſeparationem huyul- 1514, 


modi a diverſa vitell; &albuminis natura 
deducere. Ait enim, Si plura ova conjeHa in 
patinam, aut tale aliquod vas, igng coquas, ita 
ne motres caloris citatior fit , quam ovorum 
tiſtinfio ; idem in univerſts ovis , quod in ſin- 
gulis evenit , ut lutea cunfla in medio conſti- 
tuantur ; candida circiter ambiant. 

Rem yu frequent1 experientia com- 
pertam habeo ; & culbet experirt Iicct,mo- 
do vitellos una cum albuminibus ſimul con- 
—_ in clibano, vel inter duas patinas 
uper focum , addito butyro, leniter coxenit 
In placentam; videbit enum albumina vitel- 


| los1n imo politos ſuperne ampleti. 


Quid 


, 
| 
| 


eAriſt. 
Phy/. 
4.1. c-1. 


216 De GrnztRrAT. ANIMAL. - 


Quid Gallus & Gallina generando 
' Ovo confer ant. 


EXERCITATIO XXXVTIII. 


Terque, tam gallus , quam gallina, 
\ pull: parens dicendus cf? : ſunt enim 
ambo pom__ ovineceſiaria; & u- 
trunque pariter efficientem <us probayi- 
mus. Gallina nempe ovum facit; gallus, ut 
foecundum fit, efficit. Sunt itaque ambo plz- 
ſticx virtutis inſtrument2, quibus iſta ſpecies 
(py wars 
um autemin nonnullis animalium ſpe- 
cicbus (quaſi mare nihil efſet opus , ſed fce- 
mina ſola ad ſpeciei perennitatem ſufficeret 
nulli mares reperiantur, ſed omnes fint fa- 
minz ,quz intra ſe primordia ovorum fce- 
cunda continent : in nonnullis vero , ma- 
res duntaxat, nullzque foeminz appareant; 
quia omncs aliquid extra fe in limum, ter- 
ram, aut aquam cmittendo, progenerant, 
ſpeciemque ſu1 conſervant : videtur natu- 
rain his talibus unoſexu contenta eſle , quo 
(ceu inſtrumento )utatur ad procreationem 
idoneo. | 
Aliquibus ctiam, ſine ullo ſexus diſcrimi- 
ne, quaſi fortuito, ſemen contingit; quorum 
nempe principium eſt ſpontaneum. _ 
admodum cnim quedam ab arte fiunt, & ea- 
dem quoque caſu, ut ſanitas: ta pariter anima- 
lum ſemen aliquod, non fit ſimpliciter ab u- 
nivoco, (ut ex homine, homo; ) ſedquo- 
dammodo ſolum univoco (quorum ſci. pn- 
mor- 


— 


EXERCITATIO XXXVIII. 217 
mordium & materia caſu facts, a ſe ipfa mo- 


fitunt , quali inſefla, que vermem generant. * 
Nam ut artifices quzdam ſuis manibus ope- 
rantur , quzdam autem non niſi ope aliorum 
nftrumentorum ; arteſque preſtantiores, va- 
nz formz & magnitudinis inſtrumentis u- 
tuntur , ad diverlis, & curioſas praeſertim , 
ſubileſque operationes peragendas : (pra- 
ſantiora quippe, &laborioſa magis opera , 
pluribus plerunque fiunt motibus, plureſ- 
queſubordinatos fines requirunt : eaque in 


| re, ut & alis omnibus, ars naturam 1mita- 


| 


tur )ita ſimiliter natura, ad perfeCtiora & 
ntiora animalia procreanda , pluri- 

$, & diverſarum facultarum vittumque 
nſtrumentis neceſlario utitur. Sol enim , 
wt ceelum, ( aut quicquid aliud genito- 
ns, communiſque patris nomine in anima- 
lum generatione intelligitur) quzdam per 
|, caſu , & , quaſy abſque, inſtrumento, #- 
quivoce procreat : quzdam autem non nut 
mvoce generat; quz nempe ab aliquo <qul- 
&m generis producuntur, quod & mate- 
nam& formam genito tribuat . Atque hoc 
nodo, in perfectiſhmorum animalum ge- 


& hzc animalum {emina diviſa ſunt ; non 
'ufi ex mare & foemina , tanquam duobus 
oftrumentis requiſitis , procreantur. Et fi- 
militer ovum noſtrum gallinaceum neceſ- 
{no a gallo & gallina producitur. Gallina 
n ſe generat, 1deoque conceptu1 locum , 
& materiam , nutrimentum ac fomentum 

K Cone 


[thee n ub1 principia iſtzc diſtinguuntur, 


rent eo motu poteſt, quo ſemen) que non Deg en. 
per coitum , ſed ſponte oria, ex tali origine con- 9&3: 


De cen. 


an.l.z. 
8.3. 


213 De Gexnerart. ANIMAL. 
confert: gallus autem fxcunditatem tribuir, 
Mas enim (inquit Ariſtoteles) ſemper perficit 
generationem , facitque ut ſenſitrua anima m- 
fit , &> ex ovo animal gignatur. 

Ideoque tam gallo, quam gallinz, orga- 
na utru{que facultati 1donea conceſſa ſunt. 
Nempe in gallina partes omnes genitales ad 
recipiendum,& continendum accommodsz; 
utin gro ad dandum, five ummuttendum, 
vel ad preperationem llius , quod foecundi- 
ratem 1n foxminam transferat , (tanquamin 
alio generaret) 1donez reperiuntur. 

PerſpeQis itaque , per diflectionem ana- 


tomicam , partibus generation dicatis ; quid ' 


uteryis , mas ſc1l. & foxmina, ad eam confe- 
rat , facile dignoſcimus. Inſtrumentorum 
quippe notitia, ad eorundem aCctiones, & 
ulus , recta ſemita deduct, 


De Gallo quedam notatu digna. 
EXERCITATIO RXRXXIX, 


Allus eſt (ut diximus) primarium ef- 

'E ficiens ovi gallinacei perfe&ti ſeu far- 

cundi , & pracipua geunerationis 

cauſſa. Abſque mare enim fuerit , nunquam 

ex ovo naſceretur pullus; & in multis ovipa- 

ris , ne ovumquidem. De galli itaque acho- 

ne ,& utilitatibus, nempe quid ovo , & pul- 

lo,tam in coitu , quam aliis officus conferat, 
penitius introſpiciendum eſt. 

Gallum in coitu (licet pene, ut arbitror, 
Careat ) genituram, vulgo ſemen dictum , e- 
muittere , Ex partibus cus genitalibus _ 

at 3 


ky, a, Ba a oa my Gu ts os A om Ot AK% a .. ca. ac 


Dor DC OH CRnMmY =» oc = oy 


ExxrcIiTaTiIo XXXIX. 219 
ſtat ; quippe teſticuli eadem ſcatenrt , &in va- 
fis deferentibus longis' ampliſque , pluri- 
mum = repcritur. Num vero ſubſultim, 
vique ſpiritus ſpumoſum , & repertitis ictibus 
(utin calidioribus animalibus vivipanis) pro- 
deat , necne; muihi profecto haud compers- 
tum eſt. Quia autem veſiculas genituram 
continentes non reper1o, Equibus fermenta- 
ta, ſpirituque in ſpumam elata profiliat foras; 
nec penem invenio , per cujus tubulum an- 
guſtiorem protruſa cum faltu'c)iciatur, galli- 
nzque interiora verberet ; przſertim cum 
coitus inter eos celeriter adeo peragatur; cre- 


'T diderim, levem folum efſe humoris ſemina- 


lis 1litum , qualis per pudendorum oſculum 
duntaxat tur , {emenque citra faltum 
ſubito emanare : ut, quod aliaanimalia uno * 
eodemque anutu iteratis ictibus ejaculantur , 
id eaten complexui venerco non immo- 
rantur) repetitis {xpe coitionibus expediant. 
Ranius enim coitum repetunt, quz diutius 


.1n complexu venereo herent : quales in a- 


vwum numero ſunt cygntis, & ſtruthio.Qug- 
nam gallus igitur diu in venerca copula hex- 
rere nequit; quod ab alus, pluribus 1mpul- 
fibus fir , id ipſe repetitis vicibus preſtat : ac 
licet nec penem, neque glandem habeat, va- 
forum tamen deferentium extremutas ſpir1- 
ru(dum coit) inflara, glandis more turgeſcit; 
qua uteri gallinz orificium aperto podice re- 
tecum comprimit, humoreque ſuo genital: 
oblinit, adeoque pene ad geniturz unmu(- 
honem non indiger. 
Diximus autem, galli ſemen tantz virtu- 
us eſſe, ut non uterum _ led &ovum 
2 n 


220 Dr GENERAT. ANIMAL. 

11 utero , in ovario papulam, totam denique 
gallinam ipſam , papulas & ovorum primor- 
dia partimjam habentem , partim mox pro- 
Sk , foecundam ac prolificam reddar. 

Idcoque a Fabricio recte obſervatum , gal- 
lo geniturz copiam in teſticulis , & vaſis de- 
ferentibus abundare ; non quod gallina plu- 
rimum <us {ingulis ſuis ovis foecundandis 
requirat ; ſed ut gallus pluribus gallinis , cre- 
broque repetitis congreſſibus ſufficiar. 

Facit etiam ad celeriorem ſemanas egre(- 
ſum, vaſorum ſpermaticorum in gallo breyi- 
ras & rectitudo : quod enim per longos &re- 
flexos mzandros permeat , tardius elabitur, 
& copiolo ſpiritu umpuliore opus habet. 
Inter mares, nemo gallo eſt alacrior , nec 
{uperbior, aut erectior incedens , ciboque 
concoquendo potentior , cujus magna pars 
1n genituram abit ; ac proinde pluribus cum 
fru1 uxonbus oportet, nempe decem, vel 
duodccim. Sunt enim animalum quezdam 
{pecies, quarum mas {ingularis plurimis fee- 
minis {tfhciat , ut in*cervis , danns , & peco- 
rum generibus viderc cit: funt etiam , qua- 
rum fcoeminz hbidine prurientes vix plur- 
bus manibus contentz fint ; ut canis, & lu- 
pa; unde etiam Meretrices lupe dicuntur, 
quz corpora ſua vulgant ; & lupanaria, in 
quibus proſtant. Sunt etiam nonnulla ani- 
mala quaſi caſta magis, & conjugalem vi- 
tam degunt ; naut mas unus uni maritetur 
faoeminz, amboque prol: enutriende ſocias 
operas przſtent. Cum cnum anatura requi-- 
ratur , ut mas ,1in prolis generatione , foemi- 
nz defecumiuppleat; atque hxc ſola faetum 

gh 04 nu* 


EXERCITATIO XXXIX. 221 
nutrire , fovere , ac defendere nequeat ; mas 
ipſi conjux additur; qui partem oneris in 
generanda & educanda prole ſufcipiat. Sic 
perdices vita conjugal: gaudent , quia earum 
foemine tot ſimul ova incubare nequeunt 
(ideoque binos nidos extrucre dicuntur )nec 
prognatos inde pullos tollere. Colunba 
quoque mas incuband1 vices, nidum com- 
ponend1, pulloſque nutriend1 ſuppler. St= 
militer aha complura conjugalis vitze exem- 

lainter animal repenas: de quibus plura 
in dicendis. | 
Qui autem mares , (ut gallus) plurimis 
femins inſerviunt , eorum teſticuh copio- 
ſo humore ſeminal ſcatent , vaſaque defe- 
rentia longa & ampla obtinent. Et quo tem- 
pore, quave tate, papularum racemi 1n 
galinis maturantur, & foecunditatem cx- 


poſcunt , ut in ova perfictantur ; maribus 
l 


ſemen abundat, & teſticul: turgeſcunt, eo- 
demque loco(circa precordia FRilicer) Con- 
ſpiciuntur, in quem tecunditatem transfe- 
runt. Patet id in piſcibus , avibus, relquiſ- 
que oviparis ommibus ; quorum mares {em1- 
ne replentureodem tempore, ac loco, quo 

fominz ova concipiunt. 
Quexcunque itaque gallinz partes a natura 
PRI deſtinantur,ovarnum nempe, 1n- 
undibulum, uteri proceſſus, uteruſque 1pſe, 
& pudenda; eorumque fitus, fabrica, quan- 
ritas, & temperies, quzque hanc coniequun- 
tur; ea omnia , inquam , vel ovo procrean- 
do, & augendo in{erviunt , velad coitum, & 
foecunditatem a mare recipiendam, aut par- 
tus gratia ecfformantur ; ad quam rem ea vel 
3 ne- 


222 Dr GENERAT. ANIMAL. 
neceſſario , & principaliter ; vel tanquam 
cauſſa fine quanon; velad melius efle quo+ 
dammodo conducunt. Nihil enim fruſtra 
aut temerec 1n naturz operibus inſtituitur. 
Similiter, partes omnes genatales in gallo, 
geniturz preparandz , & concoquenade, at- 
= in gallinam tranſmittendz gratia fabre- 
actz ſunt. 

Quibus autem maribus 1s vigor eſt, ut 
plurimis foeminis ſufficiant ; hi corporis ma- 
gnitudine, & ornatu, animique robore & 
armis, foeminas ſuas longius ſuperant; quam 
1111, qui conjugales ſunt. Neque enim tanto- 
pere perdix mas, corvyus , aut columba, a 
conſortibus ſuis diftinguuntur ; quantum 
gallus , a gallina; vel cervus afuis foemunis 
diſcrepat. 

Gallus itaque ut armis , plumiſque orna- 
rior, ſuperbus, glorioſas , magnanimus, & 
bellator infignis incedn; 1ta pariter ſemine 
abundat , & frequentiſfime coitum peragit, 
adeoque hbidine ferox zſtuar, ur (niſi com- 
plures gallinz ipſi ſuppetant ) foxminas ſuas 
{zpius invitando & cogendo fartigert, &( uti 
in phaſtano,gallo Indico,alifque obſervavi- 
mus) intempeſtiye fuperfilendo, dorſum- 
que pedibus atterendo (ctiam cum in nidis 
ova incubant Jeas male mul&er, Vidimus 
aliquando gallinas a ferocientis galli injuria 
adeo laceras & detritas, ut dorſum totum 
implume, & ad ofla ipſa perquam miſeris 
modis nudum habentes , brevi exſpirave- 
rint. 


De 


ExERCITATIO XL. 227 


De Gallina. 


ExXERCITATIO XL. 


que prime cauſſz ſunt ; mas , & foe- 

mina. Gallina enim v:idetur autor 
ovi, ut gallus fecunditatis. Horum igitur 
coitu, a mare in faeeminam traducitur, vel 1n 
gallina per coitum ingeneratur , 1d , quod 0- 
yum reddit faoecundum. Quid autem ilhud 
fit, non minus cognitu difhcile eft, quam 
CU11 bor communicetur: ſ{cilicet, utrum 
toti gallinz, an <jus utero folum, aut ovo 
fato , veletiam ovis omnibus in ovariojam 
inchoatis, & poitmodum inchoandis? Ve- 


D Vo generationis inſtrumenta, duz- 


riſimile enimeſt ex ſupra dictis, & Fabricii Pag.31, 


ue experiments, pauculas coitiones, 
&palline er dies aliquot cum gallo conſor- 
tium, ſufhcienter cam , aut <us ſaltem ute- 
rum , per annum integrum foecundare. Id- 
que egometetiam , experientia edoctus, ex 
parte affirmare poſſum : nempe viceſimum 
ovum a gallina(poft hujus a gallo divortium) 
proveniens , fuifle foecundum & prolifi- 
cum. Vrquemadmodum apiſctum mafcu- 
lorum geniturain aquam ſparſa, magnam 0- 
vorum congeriem foecundari certum eft ; & 
in canibus, porcts, aliſque animalibus , coi- 
tiones aliquot pluribus foetibus procrean- 
dis ſufficiunt : (adeo ut aliqui compertum 
fibi —_ canis foemina ſepus quam 
ter quaterve ineatur , 1d foecanditati Jus 


obeſle , plurc{que forminas quam mares 1n- 
K 4 de 


224 DE GeENERAT. ANIMAL. 
de procudt) ita quoque gallus 2liquot ſuis 
compreſſionibus, non modo ovum in ute- 
ro , ſed totum etiam ovarium, gallinamque 
ipſam (ut ſpec dictum eſt ) prolificam red- 
at. Imo vero, quod amplius ct, & inpri- 
mis mirabile , Terre Perſice parte quadum 
Ran (1nquit Ariſtoteles ) mure famina reſciſa, fe- 
6. 37. 14s faeminei pregnantes videntur : nempe ma- 
tres fiunt, antequam naſcantur : quaſi mas 
non {olum faxminam faecundam , ſed & 
conceptos quoque in ea foetus praegnantes 
redderct ; quemadmodum gallus noſter non 
ſolum gallinam, ſed ova etiem ab 1lla pro- 
creanda foecundar. 

Id autem Medici confidenter negant, qui 
ex ſemine utrmſque ſexus miſto, conceptum 
in amimalbus produci afſerunt. Ac proinde 
Fabricius , licct gall: ſemen in coitu proje- 
ctum , nunquam uteri cayum (uhi ovum fit, 
vel augetur)ingredi, aut ingredi poſſe afhr- 
met ; & manifeſte videat, ovaprimum 1n 0- 
varioinchoata, non minus 11s , qux in utero 
exiltunt ,ab codem coitu foecundari ; quo- 
rum nulla pars a galli ſemine orir: potuit; 
hoc tamen (quaſi neceſſario adeſſe, & pcr- 
manere debeat)per integrum annum in bur- 
ſa gallinz ellkcs continer1 , cxcoque fo- 
ramine reſeryari voluit. Quam ſententiam 
nos antea rezecimus, tum quia cavitas ulla 
perinde in mare, ac in foemina reperitur 
tum etiam, quia necin 1lla, necalib1 uſpiam 
in gallina genituram galli ſtagnantem anve- 
nire potumus ; ſed quamprimum hxc mu- 
nus {uum expleyerit, vututemque foemine 
prolficam unpreſlerit , vel foras non, = 

1 = 


ap. 
IB, 39. 


—_— 


Ennncitarlo XL. 2: 
diffolvitur , & in ſpiritum verſa evaneſcit. Et 


quanquam Galenus, ac cum co Medici o- 44. 
mnes, hanc geniturz diſſolutionem pluribus 4 g-»- 


0 ant; peripecta tamen ex anatomica; 


iniſtratione partium genitalium fabrica , 
fimulque penſitatis alus firmiſſimis argu- 
mentis , fateantur neceſſe eſt, Semen mars 
prout ateſtibus per vaſadeferentia deriva- 
cur, & in veſiculis ſpermaticis continetur , 

lficum non efle; nifi coitus, vel cupi- 
dinis ceſtro ſpiritale reddatur, & in naturam 


an. ſo 


+ J, 


ſpumoſam efferveſcar. Neque cnim (telte A- 13:2. 


rtotele) quod ſemen facunaum reddit, eſt ejr's 
rorpulentia , aut ignis, ant talis farultas a- 
liqua , ſed ſpirits qui in ſemine ſpumoſo- 
que corpore continetur , C7 natura que in eo 
ſpiritu eſt , proportione reſpondens elemento 
ftelarum. Quare, licet Fabricio concedere- 
mus, ſemen 1n burſailla reſervar1; poſtquam 
tamen prolifica efferveſcentia, five {piritus 
iſt deferbuerint, inurtile prorſus foret & 1n- 
fecundum. Vnde Medici quoque intelli- 
pant, maris genituram non 1deo efle prolis 
opificem , quia primus conceptus cx 1lla cor- 
poratur, {ed quia {piritoſa eſt, & eftcrve- 
ſcens, tanquam foecundo {piritu , & numi- 
ne rurgeſcens. Alias enim e Averrors fabu- 
h de mulieris conceptione 1n balneo , ve- 
ritatis ſpeciem przx te ferret. Verum de his 
luo loco plura. 

Qu2madmodum itaque a gallina fit 0- 
yum, ita veriſimile eſt,zab aliisquoque foemi- 
nis (ut poſtea docebitur) primos conceptus 
tum materiam , tum formam recipere : 1d- 
que aliquandiu poſtquam "2A genitura 

5 Tom 


226 De GeneraAT. ANIMAL. 
inmiſſa fuit, & evanuit. Neque enim gal 
lus per ſimplicem geniturz emuſhonem, fce- 
cunditatem aliquam gallinz aut ovis ejus ad- 
fert; ſed quatenus genitura iſtzc prolifica 
eſt, & vi plaſtica imbura; ſpiritoſa nempe, 
effeCtiva, & analoga elemento ftellarum, 
Mas itaque non maggs cenſendus eft primum 
principum, a quo conceptus & fcetus o- 
riuntur, quod ſemen ſuum cancoquere & 
excernere poſſit, quam foemina, quzovum 
fine mare procreat. Sed eo pots nomine, 
przrogativam meretur , quod genituram 
luam fpiritu, divinique opificis virtute im- 
butum inferat :qualis puncto tempons off- 
cium ſuum exequitur , & faxcunditatem a 
portat. Sicut enim ſcintilla ec filice excul, 
aut fulgure E nubealiqua emicante, res {ub- 
no accend1, &fiderari cernimus ; ita pariter 
genitura maris , foeminam, quam tetigerit, 
— protinus afficit , eidemque vun 
prolificam transfert; qua non modo oya, 
{ed uterum etiam, & gallinam ipſam, mo- 
mento temporis faxcunda reddit. Haud ci- 
tius enim inflammabile quid a contatui- 
gnis accenditur, quam gallina a galli coitu 

regnans efficitur. Quid autem ab hocin 1l- 
am transferatur, poſtea erit dicendi locus, 
cumde hacre generatim & perſ{picuo magis 
determinabimus. 

Obſervandum interca eſt, {i ab anima 1d 
proficiſcatur (quicquid enim foecundum eſt, 
id idem quoque animatum efle veriſimile 
eſt: &jam ſupradiximus, ovum ex ſenten- 
tia Ariſtorelis anima vegetativa preditum 
efle , ut & ſemen one plantarum) oportere 

ne- 


£m = «A .N-4 @a}Q. 


Soo. | an. do ab _ dn a. . - a SY. OLE Io  oIYS,. 7 wy — TW or Wy WR" 


"EEE 


ExERCITATIO XL. #327 
hecefſario animam illam (faltem vegetati- 
yam) ex traduce eſſce,&a mare, in foeminam; 
de faemina, in ovum ; ab ovo, in fatum 
transfern; vel ſingulis eorum ſucceſſive, per 
coitus contagium, ingenerart. 

. Videtur nihilominus ambiguitans plena 
diſquiſitio : 1deoque, hcer 4rftoreles farca- 
eur, genituram mans tantz virtutts effe, ur 
femel emuſſa plurimis fimul ovis feecundan- 
dis ſufficrar ; tamen ne repetitaſwpius coitio 


fruſtra videatur, In avimm genere inquit, ne De ger; 
taquidem ova ,que per coitum oviuntir , poſ- 3" {:3- 
ſunt magna ex parte augeri, nift coitus avis 


continuetur. Cujus rei cauſſa eft,quod ut in mu- 
heribus coiru mars detrahitur Aenſium ex- 
erementum (trahit enim humorem uterns tepe- 
faflus , &» meatus apertuntur) ſic m avibus 6 - 
venit, dum paulatim menſtyuum excremen- 
nm accedit , quod foras decedere non potefl, 
quoniam parvum eft,g&r fuperne ad cimflum con- 
tmetur, ſed in mterum ipſum collavitur. Hoe e« 
nim vUum augerny, ſicut fats viviparorum , 
4 quod per umbilicum affluit. Nam cum femel 
ves corerunt, omnia fere ova ſemper habere 
ferſeverant, ſed parua admodiem. Eatenus 
autem forſitan vera fuerit Ari/oreles ſerten- 
na; plura nempe & majora oyaarepetiis (#- 
pe coitionibus contingere; quod fc]. ube- 
rior materia ad uterum{( coitus calore tepe- 
fatum ) affluat. Non tamen _—_ cre- 
bro coitu necefſari9 opus efſe ut ova fiant 
prolifica: Nam & experientia( ut diximus ) 
contrarium docet , & ratio, quam affert , 
non videtur ſuffragari : quippe ovyorum pri- 


mordianon fiunt in utero cx ſanguine men- 
K 6 ſtruo, 


22:38 DE GEnERAT. ANIMAL. 
ſtruo,(quiin gallina neutiquam reperitur ) 
{edin ovario(ubinullus fanguis preexiſti ) 
ova tam citra galli coitum, quam cum illo 
progenerantur. 

 Gallina (ut &aliz foeminz omnes)conce- 
ptui materiam, nutrimentum, &locum ſup- 
peditat. Materia , unde cunCcta oyorum pri- 
mordia in ovario naſcuntur, & creſcunt, yi- 
detur eadem illa , ex qua relique gallinz 
partes, carnoſz nempe, nervolz , & oſlex; 
Caput item, ac Cc#tera membra nutriuntur & 
augentur. Quippe fingulis papulis & vitellis 
in ovanto hzrentibus (eodem prorſus modo, 
quo reliquis gallinz partibus)alimentumper 
vala accedit. Locus autem in quo oyum 
membranis diſtinguitur, grandimibus & cor- 
tice perhcitur; eſt uterus. 

. At vero gallinam nec ſemen in coitu e- 
mittere , nec ſanguinem in uteri cavitatem 
eotempore effundere : neque ovum eo mo- 
do fier1 , quo Ariſtoreles conceptum fieri vo- 
luit ; neque (ut Medici arbitrantur) ex com- 
mixtione ſeminum ; nec ſemen galli in uteri 
cavurn penetrare, aut attrahi ; una hac obſer- 
vatione manifeſtiſſime liquet; nempe quodm 
utero nihilo plus poſt coitum , quam ante ipſum 
reperiatur. Quz res ubi poſtea l1quido con- 
ſuterit , & demonſtraverimus eam veram 
quoque eſſe de omni animalium genere, quz 
utcro concipuunt; clare ſimul apparebit,quz 
hactenus ab omn1 antiquitate, circa anima- 
lum generationem, nobis tradita fuerunt, 
erronea eſſe; foetumque, nec ex {permate 
maris,aut foeminz; nec ex utri{que {imul mi- 
ftis ; neque ex tanguine menſtruo _—— ; 

c 


_* _— ___ — — ron —_. 


ExerciTaTio XL. 229 
ſed in omnibus, tum in concepru prolifico, 
rum poſt ipſum , codem modo ſe rem habe- 
re, quo fit in generatione pull: ex ovo , & 
perinde ac plantz ex ſui generis ſeminibus 
oriuntur. Neque enim conſtat, marem re- 
quir1 , ut ranquam agens , opifex, & cfficiens 

rſe fit; nec foeminam, tanquam materiam 
luppeditet : ſed uterque, tam mas, quam foe- 
muna, opifex quodammodo, &parens dicen- 
dus eſt ; foetuſquec, tanquam ex utriſque 7-2;- 
ſu, miſta fimilitudo & ſpecies procreatur, 
Nec verum eſt, quod Ariſtoreles {zpius athr- 
mat, Medicique etiam pro confeſlo habent ; 
nempe, ſtatim a coitu , in utcro-reperir ah- 
quid vel foetus, (ut puta cor, auttres bullas, 
aut aliam quandam partem principalem ) vel 
conceptus ; vel aliquid faltem in uteri cavo, 
ut coagulum, aut ſpermaticum quid miſtum, 
aut aliud hujuſmod1. Sed E contra, diu poſt 
coitum contingit primur, & ova, & conce- 
p_ in pluribus & - 06 a EN animali- 
us enaſc;; {i modo foemina fecunda & pre- 
ans evaſerit. Et foeminam quidem proli- 
cam efſe, antequam quicquam conceptus 


1n utero contineatur , multa ſunt que ind1i- 


cium faciunt , ut poſtea in viviparorum hi- 
ſtoriadicetur: nempe cre{cuntubera, uterus 
turgeſcit, aluſque ſymptomatibus totwus cor- 

poris mutatio dignoſcitur. 
Gallina vero,quanquam,ante coitum,ovo- 
rum in fe primordia ut plurimum haber,qux 
ſea a coitu fuecunda redduntur, 1deoque 
Il ftatim a coitu aliquid ineſt ; tamen cum 
& ipla4, reliquorum animalium more , ni- 
lil adhuc corum wm _ovario paratum habue- 
7 rt, 


Lib.9. 
cap.50- 


230 De GEnERAT. ANIMAL. 
rit , autquz habuitjam excluſerit ; ex coituy 
poitea,(aliquo etiam temporis inteyeQo ſpa- 
tio ) tanquam utrunque principtum , ſive u- 
triuſque {exus virtutem poſſideat, plantarum 
more per ſe ova generat,caque(loquor exper- 
tus) non ſubventanca, ſed prolifica. 
Enimvero f1 deſubtus gallina ſemel fa- 
cunda reddita, oviſque incubante (poſtquam 
Jam omnaa ſua ova peperit,& nullum in ova- 
rio ſupereſt ) omn1a1lla ova abſtulenss; plura 
denuo pariet , eaque genitiva, five proliica, 
& utrunque principumin ſe habenta. 


Quomodo Gallina dicatur efficiens 
primum : deque efus partu. 


ExERCITATIO X LI. 


Allinam efſe cauſſam generations 

'E efficientem,ſive nature um hoc opere 
inſtrumentum; (non quidem abſolu- 

te,& per ſe ; ſed ex mandato, ac vi maris pro- 
Lfcam redditam)jam dictum eft. Quemad- 
modum autem mas,tuo merito, primum ge- 
nerationis principium ab Arifforele habetur, 
quod primus ad generationem motus ab co 
provenaat ; ita quoque gallinaaliquo modo 
prima generations cauſla ſtatui poteſt : qua- 
tenus nimurum mas, prexſente foemina, ccu 
furiis exſtimulatus , ad venerem accenditur. 
Famina piſcis , nquit Plinius , coitus tempore 
marem ſequetur , ventrem efus roſtro pulſans : 
Jnb partum mares faminam ſemiliter ' Vidi 
iplemet alquando piſces mares foemellam 
Jam parituram ( canum more ) m—_—_— 
| Ctarl, 


ExEnciTAaTIOo XLI. 23x 
Qant, = ova recens ow lacte ſuo , five ſe- 
mine aftpergerent. Id vero 1cuum mas 
xime in petulcis ac laſcivis nals quz ſo- 
pitos & 1gnavos cupidinis igniculos ſuſci- 
tant,amoremque tacitum inſpirant. Indeque 
fit,ut gallus galnaceus , quamprimum galli- 
nam ſuam d1utule abſentem , vel aliam ali- 


_ quamadvenam,conſpicatus fuerit,ceſtro ſta- 


em amoris percitus eam comprimat. Quin- 
etiam 1in' prelio victor , quanquam a pugna 
leſus & laſſus, victi tamen conjuges omnes 
ſubagitare continuo geſtit. Et ut lammulam 
hanc amoris in precordus ſemel accenſam 
uſque foveat, varus geſticulationibus, irnta- 
mentis, ac blanditiis, (dum ſzpius canit, gal- 
linas advocat,eaſque aggreſſus circumambu- 
lat, atque alas pedibus vibriſffat) foxminas ad 
coitum , ceu faſcino quodam , pellicit. Sunt 
illx quidem mans artes : ſed & foemine 1n- 
terdum moroſitzs coitum in ſpeciemrecu- 
fantis, non parumad maris furorem , & lan- 
guentem cupidinem excitandam facirt ; ut ci- 
tius , & copioſiore ſpiritu eandem 1mplear. 
De hujuſmodi autcm blandimentis,quarenus 
c_—_ promovendo inſerviunt , inferius 
plura dicentur. Naturz enim opera, f1 dili- 
genter perpenderis,nihil in us fruſtra factum 
eſſe,ſed cuncta in finem & bon alicuyus gra- 
tia ordinata reperies. 

Foeminz fere omnes cum voluprate qui- 
dem coeunt & implentur,ſed in partu plerz- 
que dolent. Gallinz autem contrarwum eve- 
nit,quz in coitu querula perſtrepit , & reni- 
titur ; 1n partu vero, licct ovum pro corporis 
& uteruu orificu proportione pregrande - 

» 


23z2 Dr GentrAT. ANIMAL. 
fir, quodque nihil adqjumentri ( ut foetus vivi- 
parorum ſolent ) ad exitum conferat , citra 
dolorem tamen facile parit , & a partu conti- 
nuo exultat, ſublatoque cachinno , gallum 

quaſi in partem Izritiz adyocat. 
- Quanquam autem in gallinz vitellans 
multa ovorum primordia reperiuntur, vane 
magnitudinis , & ordinis, ita. ut aliud alio 
prius augeatur , & niaturetur ;z omnia tamen 
videntur a gall: congretſu fimul pariterque 
faxcundar, ſeu virtutem prolificam accipe- 
re.Ethicet pluſculum temporis(trigint nem- 
pe aut amphus dierum ) excurrat, priutquam 
gallina, aut perdix ova omnia, qu concepit, 
pariat ; tamen ubi primum mater 11s1incubire 
ccepit, ſtato tempore ( vigint1 ſci]. aut duo- 
rum & viginti dierum curriculo )omnes fce- 
tus una fere cxcluduntur ; 1ique non minus 
perfect: , quam 1 fimul (ut in canibus, catul:) 
ab ejuſdem temporis coitu initium habuil- 

ſent. 

Arque hic dum ſumus , cogitanti mihy, 
= exigua fint prolifica oyorum primor- 
1a, papulz nempe,& ſudamina mili1 ſemine 
manora, conſiderantique galli inde nati am- 
plitudinem, magnanimititem , atque orna- 
tum ; mirart ſubit, tantas vires a natura re- 
rum1n tantillis exordits reponi, & Creatorem 
omnipotentem apparere voluifſe maximum 
c minimns initns. Oriturnempe ex minim2 
& vix perceptibili papula , gallina, aut gallus 
animal ſuperbum & magnificum. Naſcitur 
ex parvulaglande, arbor ingens. Imo vero 
ex minima glandis gemmula five apice, 
guan lata tandem brachia expandit annola 
quecr- 


— 


— 


ExERciTaATIO XLI. 233 
cos ? quam alta ad coelum tollit faſtigia? 
quam profundas demuttit radices ? [gens 


profetio nature miraculum (1nquit Plining ) Lib. 17. 
tam exigits principins reſpuentem ſecures ma- © 0- 
nao 


teriam naſci , indomita ponderibus immenſis 
prela, arbores velis , turribus read impel- 
lemmas avietes. Hec efl nature vs, hec poten- 
tia. Ineſt autem omnibus plantarum ſemi- 
nibus talis gemmula, cuyus 11 ſummitas dun- 
taxat, mand inſtar , abrafa fuerit , tollitur 11- 
lico ſpes generations ; quaſi in tantillo pun- 
ao virtus omnis plaſtica futurz arboris ho- 
ſptaretur. Ideoque provida formica, parti- 
culam hanc prerodens, frumenti grana & 
ſemina 1n horreo {uo ſubterraneo tuto re- 
condit , eorumque progenerationem inge- 
noſe precavet. Cupreſſus (adjungit 1bidem 
Plinins ) fert ſemen formicis mire expetitum ; 


 ampliato etiam miraculo, tantuli animal cibo 


abſumi natalem tantarum arborum. {ed de 
tis quoque generatim plura dicemus , cum 
multa animal, prezſertim inſeCta, abincon- 
ſpicuis pre exiguitate principiis & ſemin1- 
bus (quafi atoms 1n aere voltantibus)a ven- 
tis huc 11luc ſparſis ac diſſeminatis , orin ac 
progigni doccbimus; que tamen ſponte,ſive 
ex putredine orta judicantur,qu1ia eorum {e- 
mina nujpiam comparent. Eſt autem hxc 
ſpeculatio non inutilis ad 1llam philoſo- 
phiam , quz omnia ex nihilo producta do- 
cet, fiquidem inter primordium , & «xp» 
cyjuslibet animantis,yix ulla eſt commentſi- 

nbilis proport10. Ro 
Nec tantopere admirari oportet , quid in 
gallo exiſtat , quod animal tam pe _ 
00 


* 
——_— ww — I_ wv - 


P 


134 De GenenAT. ANIMAL. 
& eximium conſervet , & gubernet , c5u{que 
exiſtentiz prima cauſla ſit,quam animam di- 
cimus ; ſed multo magis,quid ftin ovo, imo 
n papula tantz virtutis , ut tale animal pro- 
ducat , & in excelſum adeogloriz faſtigium 
attollat. Nec ſolum murari convenit quantus 
artifex tanto oper aſſiſtat & tangat ; ied po- 
tiſhmum coitus tam momentanei conta- 
gum.Quid nempe & mare in foeminam pro- 
veniat ; & foemina, in oyum ; ab ovo, in pul- 
lum ? Quid fit hoc traducis , quod nec ma- 
nens , nec tangens , nec contentum ſenſibile 
inveniatur ; operctur tamen ſummo cum in- 
tellectu,& providentia,ſupra omnem artem: 
quodque etiam poſtquam abut , & evanut, 
non quia _ tangit, ſed quia olm tetigit, 
ovum prolificum reddit : nec folum ovum 
perfectum & abſolutum , ſed imperfetum 
etiam & inchoatum , cum papula duntaxat 
fuerit : imo vero gallinam ipſam foecundam 
facit, antequam adhuc papulas produxent; 
zdque tam ſubito, quaſi ab omnipotente dt- 
—— progenites, & facta ft. 

ant itaque Medici mirari , ouod non 
ſine ſtupore experiuntur , quomodso ſcilicet 
morb!1 epidemici,contagioſi,& peſtilentiales, 


ſeminaria ſua eminus per acrem,aut fomitem 


aliquem ſpargant, ac propagent ; morboſque | 


ſu1 fimules in alienis corporibus producant, 
atque abſcondito modo per generationem 
quandam fe tacite multiplicent ; adeoque 
interdum ingraveſcant, ut (divino fic vo- 
lente numine ) per homines & pecora late 
ftragem edant : quoniam majora longe in 
animalium generatione quotidic CE On 

ura 


s we => CTY os GB ww WW =&©.+s» 


—_— > _we ww  @& me 


a—  .., 


Exuncitatrio XLI. -13F 
Plura enim & efficaciora fabricando anima- - 
h,exdemque conſeryando requiruntur,quam 
ad ejus perniciem : quippe zgre, longoque 
tempore creſcunt ; que facile, citoque cor- 


ruunt. Eleganter Seneca, ut ſolet : Quam j,;..: 


longo tempore opus efl , ut conceptius ad puerpe- c.27. 


rium perducatur ? infans quantis laboribus te- 
nere educarur ? quum diligenti alimento 0b- 
noxium noviſſime corpus adoleſcit ? at quam 
nulo negotio diſſobvirur ? urbes conſtituit etas, 
bora aiſſokvit. Magna tutela ſtant &- wigent 
onnia, cito & repente diffiliunt. Diu que cre- 
ſeendo fit ſylua,, cito mmimoque momento &# 
ſeimtilla # cinis. Tmo vero ne ſcintilla qui- 
dem; quippe radiis ſolaribus per exiguum 
vitrum tranſmiſſis , & in conum untis , igne 
confefhm excitato , maximarum rerum fit 
con 10. Adeo naturz majeſtati nihil 
et arduum , quz ad originem rerum viri- 
bus ſu1s parce utitur , & cum providentia 
caute diſpenſat, incrementis fallentibus : ſu- 
bito autem ad ruinam , plenoque impetu 
properat. Cernitur in generatione rerum, 
optimus , xternus, & omnipotens Deus , ſeu 
naturz numen| ſuſpiciendum ; mille autem 
modis mortalia cunQa ad perniciem ſua 


ſponte ruunt. 
Quomodo fiat generatio Pulli ex Ovo. 


ExERCITATlO XLIIJ. 


Vum haRenus,ceu fructum,& finem 

'® conſideravimus. Superefſt, ut de eo, 
tanquam ſemune , & princip1o , aga- 

mus. 


236 De GENERAT. ANIMAL. 
P«;28, mus. Jam (inquit Fabricius) quomodo ex oy 
ulli generatio ſequatur, inquirendum el; ah eg 
Ariſtotelis &-Galeni principio , quod etiam ah 
omnibus concedirur,exordientes; videlicet,quod 
o17nia, que in hac vita fiunt,ab his tribus fieri 
conſpiciantur, artificibus,inſtrumentts, &> ma- 
reria. Quoniam vero in naturalibus , opifex 
forinſecusnon eſt , ſed vel materiz,, vel in- 
ſtrumentis inditus; concludit, ae agente tan- 

rum & materia conſiderandum eſſe. . 
Cum autem modus, quo pullus ex ovo 
fiat, hic docendus fit ; non inurlle fore arbi- 
tror, 1 quot modis aliquid ex alio fiert dica- 
tur, prxmonſtravero. Ita enim clarius,& di- 
flinite magis conſtabit , quam multifariam 
generatio ex ovo proccdat , & quid de ma- 
teria, inſtrumennts, atque cfhiciente ſtatuen- 

dum fit. | 
De gen. CAriſtoteles quatuor modis, aliud ex aho 
—_ fieri docuit : primo, cum ex die noftem fieri 
"*  Aicimus, aut ex puero virum ;quoniam hoc po 

hoc : alio, cum ex ere ſtatuam , aut ex ligno le- 
lim , aut quecunque ex materia fieri aicinits, 
ut ex aliquo , quod inſit & formetur, totum fit. 
Tertio, cum ex muſico immuſicum , aut ex ano 
egrum, C&* omnino contrariem ex contrar . 
Quarto, ut Epicharmrs facit ſuam exazgera- 
ttonem, ex calumnits maledifa , ex maledifits 
pugna. Que onnia eoreferuntur , unde priv- 


ciprum morns, pars enim quedam totits diſcor- 
die calummia ef. Cum itaque tot modis aliud 
ex alio fiat , ſemen in altero de duob:44 his eſe 
apertim eff. Aut enim exeo, tt materia ; at 
wt ex primo quod moverit , eſt quod gignitr. 
Non enim ut hoc poſt hoc , quomodo ex Pana- 

| theneis 


iESRAECES 


S 


— — 


2 Fh+ bs 13-M 


þ eq 


Nas 


ExEnciTATIO XLII 237 
then1 navigatio; nequeut ex contrario con- 
narium : gignttur enim contrarium ex contra- 
ne quod corrumpitur : & aliud quippiam ſub- 
ji oporter, ex quo primo immanente ſit. 

Quibus Ar:ftoreles rete infert , Semen a 
mare proveniens,cfle foetus cauſſam efficien- 
em , vel inſtrumentalem ; quandoquidem 
nulla pars eſt geniti1, nec primo modo, nec 

| ertio (Nempe, aut ut hoc poſt hoc, aut ut ex 
qcontrario ; ) neque ut materia ſubjicitur. 

At vero ( ut ibidem ait ) id quoda mare in 

!coitu provenit, non vere & proprie ſemen di- 
arur, ſed genitura potius, & a ſemine proprie 
ao diſcrepat. Genitura enim id wvocatur, 
qud 2 generante proveniens, cauſſa eſt que 
frim.t obtineat principium generations ; vide- 
beet in 115 que coire natura voluit : ſemen au- 
tem efl,quod ex ambobrs coeuntibrs illis (nem- 

pe mare,& foemina) originem trahit, quale ſe- 
men plantarum omnium ef,gy animalium non- 
mllorum in quibus ſexns diſtinfins non eſt: vel- 

id, quod ex mare ac femina primum miſce- 

» Quaſi concepiins promiſcurs quidam ; & 
e oyum efle, ſupra in hiſtoria declaravi- - 

mus, quod tum fructus , tum ſemen dicitur. 
temen enim Cx frufins inter ſe differunt, prioris 
erkery] ue ratione ; nam frufius , auod ex 

veſt; ſemen , ex quo aliud: alias ambo idem 


ſort. 
| Supereſt igitur inquiramus , quot modis 
predictis, non quidem a genitura manis , ſed 
ex vero {emine,, ſive ex ovo, aut conceptu 
(quz vere animalium ſemina ſunt ) furtus 
onatur. 


Auer 


£338 De GEnERAT. ANIMAL. 


Quot modis pulls ex Oyo fieri 
dicatur. 


ExenciTaTlio XLIIIL. 


Ro confeſlo itaque eſt, fartum fieri ex 

P ovo prolifico , tanquam ex materia, & 
1 ab opifice; 1demque ovum utran- 

que pulli cauſſam cexiſtere. Prout en ori- 


feri cr 
contra 
human 
cliqu, 

iter 

la! 
gutriu 
quamn, 
milatc 


ginem agallina trahit, & fructus habetur,ma-| & aſi 
teria eſt ; quatenus vero prolifican; plaſt-' muſic 
camque facultatem a mare infuſam perto-| Cu 


tum ſui continer , efficiens pulli dicitur., 


Quinetiam non ſolum (ut Fabricius voluit) 
in uno eodemque ovo hzc inſeparabiliter 
conjunca ſunt, nempe opifex, & inſtrumen- 
tum , {ed etiam neceſle eſt, ut codemloco 
alimentum quo adfit, quo augeatur. Imo 
vero in ovo prolifico hxc quatuor ſimul re- 
periuntur, opifex ſcilicet, inſtrumentum, 
materia, & alimentum ; uti in hiſtoria palam 
fecimus. 
uare ex ovo prolifico , omnibus modis 

predictis pullum fier: dicimus : numirum 
tanquam ex materia,efhiciente,& inſtrumen- 
to ; ac preterea ut ex puero fit vir, atque ex 
parte totum;& tanquam ex alimento; & quaſi 
E contrano contrarum. 

 Quamprimum enim ab incubartu, (a prin- 
cipio motivo interno) quippiam clareicens 
colliquatur, (nos illud ov; oculum appellavi- 
mus) 1d ipſum tanquam ex contrario fien di- 
cimus : quemadmodum chylum, per conco- 
ctionem,ex contrariis (crudis nempe _— 

cri 


ExEtrciTatio XLIII. 239 
feri credimus : eodemque ſenſu, quo nos ex 
contrarius nutrin dicimur. Similiter , ex al- 
bumane fit, & augetur 1d, quod nos oculum & 
wliquamentum candidum nominavimus”: ac 


=_ ex candido ullo 1:quore ſanguis, & ve- 
la pulſans, (prime pull particule) fiunr, 


1exautriuntur, atque augentur : nutrimento,in- 
» &|quam,a facultate infiti innatique caloris (ran- 
an-[quam ex contrano ) per concochonem afſ1- 


MN 


o. Crudum enim & incoctum, cotto 


na-| & aſſimulato contraria ſunt ; ut immuſicus, 
ſt-' nuſico ; & zger, ano. 


to-| Cumque ex candido colliquamento , fir 


Ur, 
it) 
ter 


Ne 


fnguis; vel ex albumane, aut vitcllo, candi- 
dus vs generatur ; hujus generatio dici- 
wr, illius corruptio : fatta ſcilicet e termuno 
cntrar1io in contranium tranſ{mutatione,ma=- 
nentc interea eadem ſubjecta materia. Cor- 
wpta nempe priore albuminis forma, fit col- 
= gy nam : & ab hyyus _ uamenti 

cet ) form privatione , {uccedit forma 
_— : non aliter, quamcum alimentum 
in fubſtantiam aliti convertitur. 

Hoc iraque modo, pullus ex ovo,tanquam 
ex contrario , fieri dicitur. Enutrito enim 
gullo in ovo , atque adaucto, albumen pari- 
ter ac vitellus corrumpuntur & abſumunrur, 
totaque deinceps ovitubſtantia. Manifeſtum 
eſt igitur, ex ovo, tanquam Econtrario, vide- 
licet alimento ; & tanquam ex privatione , & 
non ente , pullum fieri. Conſtat enim prima 
pou particula (nempe ſangus, aut punctum 

ens) ex non {anguine , & omnino ex con- 
trario ; dyrante ſemper cadem (uppoſita ma- 
Feng, 

; Fit 


240 Dr GEenERAT. ANIMAL. 

Fit etiam pullus cx ovo, ficut vir ex pue- 
ro. Quemadmodum enim ex plantis ſemina 
oriuntur,ex ſeminibus gemme,germina,yvir- 

ta, flores , & fructus: itaquoque cx ovo 
(alinarum ſemane) fit maculz diiatatio, col- 

quamentum, ſanguis, & cor , {eu prima fee- 
tus ( vel fructus) particula. Idque tanquam 
ex nocte, dies; ex vere, zſtas ; ex puero,yvir; 
hoc, poſt hoc. Vt quemadmodum fructus 

oft flores , in eodem ſtemmate oriuntur; 
ita pariter poſt oyum, colliquamentum ; poſt 
hoc, tanquam cx humore primigento , {an- 
guis ; poſt ſanguinem, & cx llo, pullus hat; 
veluti totum, ex parte. Sicut, per Epicharmi 
exaggerationem, ex calunmia y wc maleditla, 
ex maledifits pugna. Sanguis enim unacum 
punto faliente primum exiſt:t ; ſimulque & 
pars pull: videtur, & cfficiens quoddam, five 
inſtrumentum generationis jus , ab opifice 
(ut Fabricius exiſtimat ) inſeparabile. Quo- 
modo autem ovyum, efficiens atque inſtru- 
mentum generations dicatur, p.utim jam 
antea dictum eſt,partim etiam uberius ex d1i- 
cendis conſtabit. 

Ex hiſtoria 1d certum eſt , puntum pul- 
fans, atque ſanguinem, (dum augentur) fibi 
reliquum corporis,aliaque omnia pull: mem- 
bra aſciſcere : quemadmodum virtellus in u- 
tero, ex ovanio provolutus, albumine ſe cin- 
git; 1dque non fine concoctione;ac nutriti9- 
ne. CunCtarum vero operationum vegetabi- 
hum inſtrumentum commune , calor inter- 
nus,aut calidum innatum,vel ſpiritus per to- 
tum diffuſus, & in eo ſpiritu anima, five ani- 
mz facultas, ab ommbus cenſetur, Haber 

; 1g1ur 


—__ —_— ——__ 


wie O24 A I NT SOS @a a0 1" Pow. 


ExXERCITATIO XLIV; 24:5 
igitur oyum,, procul omni dubio, animam 
am opificem, quz totain tot9, & tota in 
unaqualibet parte infit ; {piritumque ſeu ca- 
lorem animalem 1n te conttnet, ummedia- 
tum illivs anime inſtrumentum. 
Interroganti itaque, Quomodo ex ovo fit 
pullus? relpondemus, omnibus modis , & 
ab eAriſtorele recitatis , & ab alius excogita- 
ts, quibus aliud ex alio fiert contingit. 


Fallitur Fabricius , circa materiam 
generationis Pulls in Ovo. 


EXERCITATIO XLIV. 


Uod mihi ab initio propoſui, Fabrici- 
um prxmonſtratorem ſequar ; & de 
tribus 1]lis, quz in generatione pulli 
indaganda ait , cumallo conſiderabimus; a- 
gente nempe, materia, & alimento pulli. 

uz omni in ovoeſſe oportet, de quibus 
dubia aliqua proponit, opinioneſque gravit- 
fmorum autorum diverſa ſentientium. Pri- 
ma difficultas ad pull: matennam, &alimen- 
tum ſpeQat. Hippocrates quidem , eMa- ,.. 
*>» Liv. de 

wagoras , eAlcemeon , Menander , & priſci,. 

Philoſophi omnes, pullum ex vitello genera- pucr. 
ti, ex albumine vero nutriri, exiſtunarunr. 1.» 


54 . © . . 
Contra hanc-opinionem , e Ariſtoreles, & - wh, 


Pag. 2, 


| cumeo Plinins, pullum ex albumine corpora gen. ar. 
 ri,ex luteonutrirt, crediderunt. Ipſe autem #3: <-'- 


Fabricius, nec vitellum , nec albumen, mate- 7 7 
riam pull: efſe voluit; prediCtaſq; ambas opi- c. 53. 
nzones conatur refellere,& docere , albumen 

IN L pari= 


Pog. 34- 


242 DE GENERAT. ANIMAL. 
ariter ac vitellum alendo pullo duntaxat 
inſervire. Idque,preter aliaarguimenta(qui- 
bus minus acquieſcendum puto ) hoc uno 
fic ſatis firmo : =_ {ci}1cet propagines 
vaſorum umbilicalium ( per quas pullus, 
fine dubio, nutrimentum havurit ) in albu- 
men pariter ac 1n vitellum diſſeminentur, 
amboque 1ſt liquores ( prout pullus auge- 


tur , & mgorem alimenti copiam poſtu- 


lat) abſumantur. Ac propterea Fabricius in 
ſententiz ſuz confirmationem,, ait : Ex cor- 
poribus ovum —_— , Or pulli genera- 
rtioni idoness , ſolum tria ſunt, albumen, vi- 
telus, er chalaze : albumen , &+ witellus 
nutrimentum pulli ſunt ; ergo ſole chalaze 
materia erunt, ex qua fit pullus. Errare ta- 
men excellentiſſimum Fabricium , ſupra in 
hiſtoria demonſtravimus. Poſtquam enim 
pullus jam prope conſummatus eft, caput- 
que & ocul: dittincte conſpicwuntur, chala- 
zas in ovolonge a feetu diſſitas, integraſque 
a cacuminibus ad latera remotas reperare eft: 
PER—_—_ (utipſequoque fatetur) uſum 
igamentorum , quibus vitellus intra albu- 
men in debita ſua poſitione retineatur. Nec 
verumeſt, quod Fabricius in opinionis ſuz 
ſtabilimentum, addidit ; chalazas nempe 
obtuſe ovi parti, tdireflo ſuppoſitas eſſe. Nam 
poſt primz diei incubationem , mutatur l- 
quorum fitus ; vitellus attollitur , & grandi- 
mes utrinque de cacuminibus removentur; 
ut jam pridem diximus. 
Fallituretiam preterea , cum chalazas ovi 
partes eſſe ſtatuit. Ovum enim revera ex 


albo & luteo humonbus ſolum _—_— 
cha- 


—_— 


BSSTEEREASHEFEEESHEYTEQTQSESSSD =Mantes 


ExXERCITATIO XLIV. 24; 
chalazz autem , ut & membran#, albumi- 
gis quzdam appendiculz ſunt, & membra- 
narum duntaxat extremitates colligatz & 
contortz ( ſicut filamenta in funem compli- 
cari ſolent) utliquores, firmiore nexu, in 
debito ſuo loco conſerventur. 

Male igitur ratiocinatur , dum ait : Chala- 
L4in 0V0 bi reperiuntur, ubi pullus generatuy; 
go hic ex ills conſtituitur. Nara ne ſecun- 
dum ipſum quidem Fabricium, 1d fieri ullo 
modo poteſt ; qui fatetur,chalazas in utroque 
ovi extremo pariter reperiri ; & tamen negar, 
pullum alibi quam in obtuſa ejus parte pro- 
crear1; 1n qua profecto, ſub prumum genera- 
onus exordium , nulla omnino chalaza de- 
prehenditur. Quinetiam, fi inovyo recenri 
periculum feceris,videbis chalazamſuperio- 
xm haud directe fub obtuſo cacumune , aut 
cavitate ejus collocatam, ſed ad latus nonni- 
hildeclinare ; nec illo verſum, quo cavitas 
tendit, ſed potius1n latus oppoſitum. Pre- 
terea, ex ſupradictis innotuit , lquorum po- 
ituram ſtatim ab incubatione permutari : 
quia oculz4s a colliquamento adauctus , ad ca- 
ntatem in parte obtuſa attollitur , unde h- 
quores,& grandines utrinque ad latus remo- 
rentur. Macula cnim,quzante incubationem 
medio loco inter ambo cacumina collocaba- 


| tram 1n oculum antta,cavitati in obtuſo an», 
| pul adjungitur;grandinumg;alteraab obtu- 


cacumine deprimitur,altera vero tantun- 
dem ab acuto angulo aſſurgit; (qualis nempe 
polorum mund1, in obliquo hemiſphzno,ſi- 
ws eſt) ſimulq; albuminis, preſertim craſſio- 
ns,pars maximain w_— Ccacumen ay 
2 ec 


wa 


nr 


244 DE GENERAT. ANIMAL. 

Nec verum eſt,chalazas primam pull: for- 
mationem longitudine & figura imitari; 
partiumque principalium numerum , toti- 
dem ſuis noduls referre : ut inde a conſi- 
ſtentiz fimiltudine, de pull materia argu- 
mentum probabile adduceret. Neque cor- 


- pus rubrum (quod etiam pro jecore habu- 


it) in grandinibus, ve] prope eas cermitur; 
{ed in medio colliquamento candidoreperi- 
tur; eſtque cordis ſfohus principum. Nec 
ctiam ranabottolorum cxemplum , ab eo ad- 
ductum quadrat; quorum, inquit, 201 ef? conn 


ſpicere nift caput & caudam , hoc eſt caput ty 


ſpinam, ommino ſine cruribus & brachins. Ad-. 
ditque, qui chalazam viderit, & hujuſmodi 
conceptum, quod ad corpus attinet, ſevidiſſe 
credat. Ego vero ſepilſime 1lorum anato- 


men inſbruz, vidique alvum ſatis amplam, & | 


m eadem inteſtina, jecur, & cor pulians; ca- 
put ctiam , atque aculosdeprehendi. Quod 
Fabricius autem pro capite habet , eſt figura 
ranabottolirotunda, eoque nomine gyrinus 
dicitur; quod nempe forma <jus in gyrum 
vertatur, Candam habet, qua natat, fed crv- 
ribus caret. Circa ſolititium autem, caudam 
amittit , quo tempore crura & brachia pri- 
mum pullulare incipiunt. At nihil huic fini- 
le, in prima pull in caput ac {pinam diviſio- 
ne, accidit; quod, ad gyrini modum, pullum 
Cx chalazis fri perſuadeat. 

Vlterius autem hec refellere , Fabyicii, 
( viri Anatomes peritiſſimi ) dignitasnon fi- 
nit. Nec ſane opus eſt, cum res ipla ex h1iſto- 
ria luculenter patear. 


Tandem concludit, hanc ſuam ſententi- 
am 


ExERCITATLIO XLIV, 2g 
am perantiquam efle , & Ariſtorelis quoque 
remporibus cclebratam. £30 vero potius 
ſententiam YTſſlis Adrovanai antiquam cre- 
diderim ; qua cxiſtimar, chalazas eſſe ſperma 
galli, ex quo & a quo pariter pullus oriatur. 

Neutra tamen ſententia vera eſt, ſed po- 
laris omnium temporum error: quippe 


- grandines ( galladwram Italivocant, noſtra- 


tes the treddle) a gallo provenire, ejuique 


 ſpermaeſſe; olim, hodicque mulerculz cre» 


idcrunt. 

. Grandines ( inquit e Aldrovanaus ) ſunt 
ſperma galli , quia nullum ovum facundum 
ellis caret. Atenim, necinfoecundum ullum 
us deſtituitur , quod ille autneſcivir, aut diſ- 
fimulavit. Id Fabricins quidem fatetur ; ſed 
dum negat, gall: ſperma in urerum penetra- 
re, aut uſpiam in ovo reperi ; chalazas ta- 


' men ſolas, pre reliquis omnibus ov1 part1- 


bus , maſculi ſeminis virtute foecundart, 
vimque JE ſuſcipere contendit: licct 
in ovis faecundis: acinfaoecundis, chalaza- 
rum diſcrimen nullum animadvertere po- 
tuerit.. Cumque concefſent, ipſa ovorum in 
vitellario primordia, perinde ac ovaalbunu- 
ne circundataa galli coitu foecundari; erro- 
ns 1n tanto viro cauſſam, hanc eſle arbitror : 
Fuit hattenus ( ut jam ſepe diximus) Philo- 
ſophorum , & Medicorum omnuum vulgata 


'opinio, materiam foetus ingeneratione ani- 


malum,eſſe aut mars, aut foemine, aut utri- 
uſque ſimul genituram; cx qua(poſt coitum) 
in utero ſuperſtite, animalia ( ſimiliter ac 
plantz, ex ſeminibus 1n terram projectis)ge- 
nerentur. Nec Ariſtoreles quidem ab eadem 

L 3  ſ(en- 


246 Drs GenterAT. ANIMAL. 
ſententia multum abfuit , cum ſanguinem 
menftruum foeminz femen eſle volui, 
quod maris genitura coagulet , conceptum- 
que inde conſtituat. 

Suppoſito itaque jampridem ab omnibus 
(ceu certo fundamento )errore, quem dixi- 
mus; haud mirum ſane, fi poſtea (pro varia 
cyjuſq; conje&ura) plurime faliz opiniones 
{ubſequutz fuerint. Errantenim toto calo, 

(ur dici foler) qui exiſtmant, poſt coitum 
neceſſario remanere materiam aliquam in 
utero paratam & idoneam , ex qua aut foetus 
fiat , aut conceptus primus conſtituatur , aut 
aliud quid prorinus in cavitate uteri fabrice- 
tur, quod plantarum ſemini 1n terrz gremi- 
um injecto reſpondeat. Quippe certumeſt, 
In gallinz utero ( 1dque ctiam poſtea de 
vninibus foeminis conſtabit ) ſtatim a coity, ' 
nihilo plus conſpici , quam ante ipſum cot- 
rum reperiebatur. 

?44-35- Errafſeitaque Fabricium, liquet, cum ait: 
Sicuti viviparum animal ex pauca ſeminal 
materia corporatur; quod vero ad alimentum 
e-nutritionem ſuggeritur , copioſyſſimum eſt : 

fic pro pulli generatione exigua chalaza ſuffi- 
ctet; cateraautem in ovocontenta, alimento 
duntaxat puilo erunt.Quibus apertum eſt,cum 
ralem aliquam materiam in ovo paratam 
quzſiviſſe, unde pullus corporctur : idque, 
ne quid contra definitionem ovi, ab Ar:ſto- 

4:31. an, tele traditam , videatur ſtatuere : nempe, 0- 

t.3. 8. viem eſt , cujus ex parte animal gignitur : reli- 
quum, cibus ei, quod gignitur, eſt. Validum 1g1- 

ve 3%": tur hoc Fabricio videtur argumentum : Cum 


an. l.y. a F . 
<1. tres ſolumpartes ſit in ovo,ſcil.albumen,vitel- 


Iu, 


lut ex traduce ( ut fic dicam ) phi 
'tur ; haud melius ſapiunt, quam eorum libri 


_ExrxrciTATIO XLV. 247 
hu, & chalaze ; Or priores due nutrimentum 
duntaxat pullo ſuppeditent ; neceſſe eſt ut ſole 


chalaz.e materia ſint,ex qua pullus conſlituitur. 


Ita factumi , ut peritiſimus Anatomicus 
(dum materiam aliquam creando pullo ido- 
neam, & a c#teris diſtintam, in ovoquerit) 
errore populari occcecatus, ceſpitaverit. I- 
demque {1militer alus contingit, dum lucem 


Allam deſerunt , quam frequens corporum 


diſectio, & familiaris cum natura pla con- 
verſatio exhibent ; atque ex conyectura, ſup- 
poſitiſque probabilibus argumentis, aut Scri- 
ptorum autoritatibus, rem eam intelligere 
{perant; quam ſpeCtare ipſi, & ſenſu perc1pe- 
re debinſſent. Quare haud mirum eſt, plur1- 


mos errores, abultima antiquitate unanimi 


, conſen{u traditos, ad noſtra uſque tempora 


deſcendifle : viroſque, alias ingemoſos,cgre- 
gic hallucinatos eſle ; dum fib1 abunde fatis- 
fictum arbitrantur, fi ex aliorumlibris ſapt- 
ant, & doctorum virorum ſententias in mc- 


mori habeant. Equidem, qui hoc 25 Lan 
olophan- 


quos penes ſe ſervant. 


' Inovoirgitur (ut diximus ) nulla pars di- 


ſtina, aut materia preparata adeſt, ex qua 
fetus efformetur : ſed quemadmodum in 
plantarum ſeminibus, apex aut gemmula 
protruditur ; ita pariter in oyo,cicatricula,ſt- 
ve macula ineſt,quz v1 plaſtica imbura, in 0- 
culum & colliquamentum creſcit; ex quo, & 
in quo pulli primordia, (fanguis ſcilicet & 
punctum ſalens) generantur , nutruntur, 
& augentur in pullum perfectum. Neque 

L 4 Ariſt-- 


248 DE GrenenaTt. ANIMAL. 
- . Ariſtotelis definitio ovi vera eſt; ut ſit, ex cu- 
res parte pullus oritur , & areliquo nutritur: 
nift Philoſophus hoc modo Shar "advey li 
Ovum eſſe , ex cujus parte pulls oritur , non 
rtanquam ex materia, ſed ut vir, ex puero: vel, 
ouum eſſe conceptum perfetlum , ex quo pull 
partiim conftitut dicitur, partim nutriri; vel de- 
nique, ovum efſe , cujus liquores pro partium 
tum materia, tum nutrimento inſerviunt. E0- 
De gn, que ſenſu Ariftoreles docet , materiam fartus 
#n. 1.2. 1n foeminis eſſe ſanguinem menſtruum, quo 
*+ (dum pervenas in uterum funditur ) natura 
abutitur ; ſcilicet generationis cauſſa , ut qua» 
le erat ſuturum, tale alterum oriatur ; jam 
enim tale porentia eſt, quale eſt corpus , cujus 

ſecrerio <, nempe , matris. 


Quenam fit Pulli materia, C# quo- 
modo fiat in Ovo. 


ExXERCITATIO XLV. 


Uoniam itaque ex aliorum placitis, 
(five nudaautoritate, five probabili- 
bus etiam argumentis ea confirmata 
fucrint) veritatem 'obtineri non poſſe arbi- 
tramur, niſi diligens quoque experientia aC- 
ceſſerit ; ex natur# "any ical obſer- 
vationibus, quznam fit faxtus materia, & 
quomodo1s inde oriatur, declarabimus. 
Duplici modo aliquid cx aliquo (tanquam 
ex materia )fieri, 1dque tam arte,quam natu- 
ra, ac przcipue in generatione animalum, 
obſervavimus. Altereſt, cum ab al1quo pre- 
exiſtcnte fit ; veluta cx ligno , 1:£tus ; = 
pide 


oa ae #thr &. i, <4 wy we or gy we ey 


. Exercitatio XLV. 249 
pide,ſtatua: cum nempe tota futuri opificii 
materiajam extiterit , antequam in formam 
producatur, aut operisaliquid inchoetur. Al- 
ter autem modus eſt, cum materia ſimul & 
formatur, & fit. Quemadmodum igitur ope - 
ra duplici modo ab arte perficiuntur ; altero 
nempe , cum materiam jam paratam artifex 
ſecat,dividit,& detrahendo quod ſuperfluum 
eſt, 1maginem relinquit, ut ſtatuarusKcere 
{olet:altcro autem, cum figulus eandem 1ma- 
ginem ex luto, addendo, tive augendo, & fi- 
gurando format; ſimulque materiam parat, 
preparat  aptat , &applicat (atque hoc pacto 
1mago potius facta , quam ficta dicitur:.) ita 
pariter in generatione animalium ; quzdam 
ex materia prius cocta & auQa formantur, & 
transfigurantur ; omneſque partes ſimul per 
metamorphoſin orvuntur, ac diſtinguuntur, 
perfectumque animal enaſcitur : quzdam 
vero, facta parte una pre altera, ex eadem 
materia poſtea ſimul nutriuntur, augentur, 
&formantur : habent ſcilicer partes alias a- 
his priores ac poſteriores, eudemque tem- 

ore & augentur , & formantur. Horum fa- 


 brica a parte aliqua, tanquamab grigine, in- 


cipit; <juſque ope reliqua membra adſci- 


{cuntur : atque hc per epigene/#n fieri di- 


cimus; ſenſim nempe , partem poſt partem; 


eltque iſtzc , pr# altera, proprie diCta ge- 


neratio. 


Priori modo fit inſectorum generatio, ubi 


.vermis per metamorphoſin ex ovo naſcitur;vel 


ex materia putreſcente ( humido ficceſcente, 
vel ſicco humeſcente) primordia procrean- 
tr,cquibus (tanquain ex erucaad perfectam 

Ls ma=- 


250 DE GentraATt. ANIMAL. 
magnitudinem auca, vel ex aurcha) per me- 
tamorphoſin papilio vel muſca oritur juſta 
magnitudine , neca primo ortu quicquam 
auctior fir. Perfeftiora autem animalia fan» 
guinea, per epigeneſin, ſive partium ſuperad- 
ditionem fiunt ; ac poſtquam narta ſunt, ado- 
leſcunt, & ad «exem pertingunt. In illis, ca- 
ſus ſeu fortuna videtur maxime generatio- 
nem promovere ; 1n quibus forma oritur 
ex potentia materiz preexiſtentis, cauſſa- 
que prima generations eſt materia potius, 
quam efficiens externum ; unde etiam ani- 
malia hzc 1mperfe&iora ſunt, 8& genus ſuum 
minus ſeryantia, minuſve perpetua , quam 
ſanguinea terreſtria, vel aquatiha, quzab 
univoco principio (nempe ab eadem ſpecie ) 
xtcrnitatem conſequuntur : hujuſque re1 
cauſſam primam nature , & virtuti vegeta- 

nv# afſignamus. 

| Cualins igitur animalia ſua ſponte na- 
FIG 5 ſcuntur, ex materiaſponte, vel caſu concota; 
"*9- ut Ariſtoreles videtur afſerere. Quorum (cili- 
cet materia poreſt & ſe ipſa moveri , eo morui 
calu , quo ſemen mover 1n generatione alio- 
cum animalum. Idemque in animalium ge- 
neratione contingit , quod in arte: quezdam 
enim ab arte fiunt, atque cadem a calu, ut ſa- 
nitas: quzdam nunquam fine arte,ut domus. 
Apes, crabrones , papiliones , & quzcun- 
que ex cruca per metamorphoſin generantur , 
caſu orta, ideoque genus ſuum haud ſcrvan- 
tia dicuntur : leo vero, aut gallus, nun- 
quam caſu , autſponte ; ſed tanquam a natu- 
a, ſive opifice facultate diviniore exiſtunt ; 
& potius, quod ſpecie ſibi fimile generet, 
quam. 


ExERCiTATIO X LV. 251 
quam quod materiam ſuppeditet idoneam , 
requirunt. 
In generationeper mertamorphoſm,quaſi ſi- 
gllo impreſſo, vel proplaſmate concinnata 
guntur; materia ſcilicet tota transformata. 
Animal autem, quod per epigeneſm procrea- 
tur , materiam ſ{imulatrrahut, parat, conco- 
quit, & eadem utitur : formatur ſimul &au- 


getur. In 1]lis, plaſtica vis eandem fimilarem 


materiam ſecat, ſeqamque diſponit , &1n 
membra redigit;facitque ex ſimilari materia, 
diſſimularem); five ex ſubje&a materia ſimi- 


Jari, organa diffinularia. In his vero, dum 


partes alias, aliterque diſpoſitas ordine pro- 
creat ;aliam quoque , atquealiter diſpoſitam 
materiam requunit, ac facit ; his nempe, vel 
111is partibus generandis magis idoneam.Cu- 
Jus re1 gratia , ovum gallinaceum ecum - 


'ex varits partibus conſhtutum credimus. 


Liquido itaque ex hiſtoria noſtra conſtar, 
pulli generationem ex ovo, fieri potius per 
epigeneſin , quam per a er if 1 z neque 
omnes ejus partes ſimul fabricari, ſed ſucceſ- 
five, atque ordine emergere ; eundemque fi- 
mul, dum augetur , forman ; & auger1, dum 


- formatur; parteſque alias aliis prioribus ſu- 


pergenerari, & diſtingui; principumque,au- 
gmentum & perfectionem procedere per 
modum creſcent, tandemque exorin for- 
tum.Facultas enim pulli formatr1x,materiam 
potius {ib1 acquirit , & parat; quam paratam 
invenit: videturque pullus haud ab alio fie- 


71, vel augeri, quama ſe ipſo. Et quemadmo- 


dum omnia, ex quo fiunt, ab eodem augen- 
tur: ita ſimiliter , aquo pullus confervatur , 
L 6 £c 


af2 Dre GENERAT. ANIMAL, 
& augetur ab initio (five id anima, ſive fa- 
cultas anime fuerit) ab eodem quoque ( ut 
ſupra diximus )eum hier: credibile eſt. Idem 
enun reperitur tum 1n ovo, tum 1n pullo, ef- 
ficiens, ac conſervans ; & exqua materia pri- 
mam pull: particulam conſtituit , ex eadem 
gutrit, auget., & ſuperaddit reliquas omnes. 
Denique, in generatione ny metamorpho- 
in, totum in partes diſtribuitur & diſcer- 
nitur ; per epigeneſin vero, totum ex parti- 
bus certo ordine componitur, ac conſtitui- 
eur. 

Quare Fabricius, materiam pulli, ( ceu di- 
ſtinCtam ov1 partem,ex qua corporetur) per- 
peram quzſivit : tanquam pull generatio per 

 metamorphoſm , five materiz congelſtz trans- 
rationem, fieret ; & partes omnescorpo- 
ns, vel faltem principales, ex cadem mate- 
na ſimul orirentur, & ( ut ipſe loquitur) cor- 
porzrentur : non autem per epigene/im, in qua 
ordo obſervatur ſecundum partum dignuta- 
tem,& uſum ; ubi primo exiguum quaſi ja- 
citur fundamentum , quod ſimul dum augec- 
tur, diſtinguitur quoque, & formarur ; par- 
tclque deinceps, ordine quaſque ſuo , ſuper- 
genitas & adnaſcentes obtinct. 

wy 204 nempe apcx ex glande 
protuberans, ſumpto incremento, 1m rad1- 
cem, lignuum, medullam, corticem, virgulta, 
turiones, frondes, florcs , ac fructus diſtin- 
itur, & formatur, tandemque arbor eva- 

t : itapanier ſe haber pull: in ovo procrea- 
tio ; cicatricula , five parya macula, futuri #- 
dificu fundamentum , augetur in oculum, ſi- 
mulque diſtinguitur in colliquamentum , in 
x cujus 


— 
—C___ EEE EI I A —_— 


POT” OP UOOT” Ou” Rs. OY ce SS ac. p "MN 


naſci; quod 


Exercitatlio XLV. 2g; 
emjus centro puntum ſanguineum pulſans 
enaſcitur , una cum venarum ramificatione ; 
tis mox ſuperoritur zebula, ac primum fu- 
turi corporis concrementum ; quod etiam, 
prout augetur, dividitur ſenfim & diſtin- 

iturin partes, non ſimul omnes, ſed a- 
has poſt alias natas, & ordine quaſque ſug 
emergentes. 

Vt concludamus igitur: In eorum anima- 
lium generatione, quz per epigene/#m procre- 
antur, & partite formantur (qualiter pullus 
inovo) non quzrenda eſt materia alia, ex 
qua foetus corporetur ; & alia, unde pri- 
mum nutriatur, atque augeatur ; nam ca- 
dem materia, exquafit , nutritur etiam ac 
augetur ; & vice verſa , qua nutritur prumum 
& augetur, ex eadem quoque pullus in ovo 
conſtituitur, Idemque eſt potentia animal , 

uod alibile, & augmentatiyum, (ur poſt 
.docebimus ) differuntque duntaxat (ut A- 
riſtoteles ait ) ipſo efſe ; cxtera vero idem 
unt. Quatenus enim hoc aliquid eſt, & in 
ſubftantiam convertibile, xutritium eſt; qua- 
tenus quantum, eſ# augmentativum : qua- 
tenus in ſubſtantiz deperditz locum ſub- 


ſtituitur , nurrimentum appellatur ; quate- 


nus non deperditz additur , incrementum 
dicitur. Idemque tum generatione, tum nu- 
tritione, tum augmentatione; pull: mate- 
ria, alimentum, &incrementum exiſtman- 
dum eft. Generari vero ſimpliciter dicitur , 
cujus nondum eſt aliquid preexiſtens ; nu- 
tri autem , & creſcere, quod prius ex- 
titit. Foetus quod primum fit, gign1 , aur 
fabſiiruirur, vel ſuperadditur, 

T 7 ads 


154 DE GENERAT. ANIMAL. 
adnaſci, aut _—_— dicitur. In omnibus 
ab codem in idem,, eadem tranſmutatio, & 
gcneratio: ſecundum partem quidem , nu- 
tritione & augmento; ſecundum totum au- 
tem , generatione fimplic1 : alias dem utro- 
bique contingir. Quyppe unde materia pri- 
mum exiſtens fit,inde quoque nutrimentum 
1111, atque incrementum accedit. 
uinetiam ex dicendis conſtabit, omnes 
corporis partes, abeodem communi ſucco 
alibil: , aliter aliterque cambiato , nutnin. 
Nam ut plantz omnes ex eodem communi 
nutrimento (five rore, ſeu terrz humore) 
diverſimode alterato , coctoque oriuntur, 
nutriuntur, atque augentur ; ita pariter cx 
iiſfdem oviliquoribus (albuminibus nempe, 
& vitello) totus pullus , f:ngulzeque <us 
partes procreantur, & creſcunt. 
Explicabimus etiam, quorum animalum 
fir per metamorphoſm generatio : qualiſque 
inſetorum, ex verme , vel eruca ormundo- 
rum, fit preexiftens matena ; ex qua, per ſo- 
lam tranſmutationem , omnes parres fimul 
conſtituantur, corporentur,& perfetum de- 
mum enaſcatur animal : tum etiam , quibus 
animalibus aliquis generationis ordo infit, 
parteſque corum aliz poſt alias naſcantur; 
qualia ſunt,que aperkects primum naſcun- 
tur, poſtea vero adoleſcunt, & perficiuntur; 
uti omnia ex ovo prognata. Hzc ut ſimul fi- 
unt, &augentur ; creſcunt, & transforman- 
rur; ordineque obſervato , in partes diſtin- 
guuntur:1ta nulla 1is immediata mareria pre- 
exiſtens adeſt, (qualis ſtatui ſoler ſeminum 


maris & foeminz muxtio, vel ſanguis men- 
ſtruus, 


ExERCITATIO XL V. 255 
ſtruus, vel aliqua ovi portiuncula) ex qua foe- 
tus corporetur:ſed ſimul ac fit & paratur ma- 
teria, augetur etiam & formatur aliquid ; 
quamprimum nutrimentum adeſt, adeſt 
quoque 1d quod coalatur. Fitque hyyuſmod!: 


- generatio potius per epigeneſmn, (tanquam ex 


puero, vir) nempeex punctofſaliente, ceu 
fundamento, corporis #dificium ; quemad- 
modum ex carina fit navis: & potius, ut figu- 
lus ftatuam , abſ{que preexiſtente mater ; 
_ ex materia aliqua, ut faber ex hgno 
camnum , aut ſtatuariusE marmore ſtatuam 
efformant. Nam ex qua materia pars prima 
pull, five minima qus portiuncula oritur ; 
ex eadem quoque totus pullus naſcitur; un- 
de prima ſanguinis guttula, inde etiam tota 
ejus maſla per generationem in ovo prove- 
nit: a quo membra five organa corpors con- 
fiſtunt & fiunt,ab eodem etiam partes eorum 
omnes ſimilares, nempe cutis, caro , vena, 
membrana, nervus , cartilago, & os, ongi- 
nem trahunt. Pars enim,quz prius erat mo]- 
lis& carnoſa, poſtea,dum augetur,ab eodem 
wimento fit nervus,ligamentum, tendo; quz 
membrana erat , fit tunica; & que cartilago 
facrat, poſtea ſpina, yel os evadit : ex eadem 
nempe materia ſimulari diverfimode altera- 
ta. Neque enim corpus fimilare miſtum 
(quod exelementis conſtare vulgo creditur) 


ex elementis ſeorſum primo exiſtentibus , 


dein compoſitis, uniris , & alteratis gignitur; 
nec compoſitum, ex componentibus ; ſed ex 
hoc miſto transmutato, aliud miſtum gigni- 
tur, & efformatur. Nimirum ex colliqua- 
mento, fit ſanguis ; ex ſangwane, ops 

moles 


256 De GenenRAT..AnNIMAL. 
moles exſurgit ; que ſtmularis ab initio, & 
tanquam gluten ſpermaticum cernitur: inde 
autem partes per diviſionem obſcuram dcli- 
neantur primo, polteaque organa fiunt, & 
diſtinguuntur. 

Partes, inquam, iſtz ſimilares, non ftunt 
ab elementis diſſfinularibus, arque hetero- 
genes, invicem unitis; fed ex fimilari ma- 
teria per generationem oriuntur, & diſcri- 
minantur, difſimilareſque fabricantur. Per- 
inde ac 1 divini opificis juſſu , ſeu effato 

uodam , totus pullus crearetur: ſcilicet, 
= maſla ſimilaris alba, ac dividaturin par- 
res, & augeatur ; atque interim dum au- 
tur, fiat partum ſecretio, &delineatio; 
atque hec pars durior, & ſimul crafhor, 
atque albidior; la mollior, & fimul colo- 
ratior ; atque ita factum eſt. S1c nempe quo- 
tidie pull: fabrica in ovo procedit ; ex ea- 
dem materia, fiunt, nutriuntur, & augen- 
tur omnia, E {pina primum oriuntur latera, 
offaque minuns lineis albiſſimus a carne di- 
ſtinguuntur : in capite tres bulle viſuntur, 
ua cryſtallina plenz; quz cerebrum, ce- 
AL , & oculum alterum offuſa nigred:- 
ne conſpicuum referunt : ſubſtantia, que 
initio coagulum lateum apparet , poltea 
ſenfim cartilaginoſa , ſpinoſa, ac demum 
olſea evadit ; quz mucoſa primum , & alba 
erat; tandem in carnem rubicundiorem ,& 
rs An abit ; que prius erat limpida, 
ws 1ma aqua ; mox 1n cerebrum , cerc- 
bellum , & oculos mutatur. Majus enim, 

& divinius ineſt in generatione animal 
myſterium , quam ſf1mplex congregatio ,al- 
tcIa- 


 ExenrciTaTio XLVI. 257 
teratio , & totius ex partibus compoſino : 
quippe totum, ſuis partibus przus conſtitut- 
tur, & decernitur ; miſtum prius, quam 
elementa. Verum de hacre plura alb1i ; ubi 
etiam cauſſz <zus, & principia aſſignanda 
veniunt, 


De cauſſa efficiente generations 
Pulli, & fetus. 


ExXtaciTatlo XLVI. 


Acenus de materia, ex qua pullus in 
H ovyo naſcitur, dictum Ty Supereſt, 
| ut deefficiente pulli cauſſa, aliquid 
cum Fabricio diſquiramus. Quoniam autem 
plurimis hec res difficultatibus obnoxia eſt; 
nec autores in alia magis acriter & verboſe 
diſputant; ipſeque eAriſtoreles in ea expli- 
canda_ mire intricatus, ac perplexus cernt- 
tur ; plurima etiam dubia, nec ſpernenda, 
ſeſe offerunt ; operz pretium me faturum 
arbitror, {i (quod in materiz diſquiſitione 
a, nobis fatum eſt ) primo loco ſtatuam, 
quot modis aliquid efficiens, vel effeti- 
vum dicatur ; ut inde certius & diſtintte 
magis conſtet, tum quid efficientis nomine 
quzrendum fit; tum etiam quid de auto- 
rum circa hanc rem ſententus ſtatuendum 
yeniat ; fimulque ex noſtris obſervationi- 
bus appareat, quid vere ac proprie cfficiens 
dicendum fir. 

eAriſtoteles eſficientem cauſſam definit 


Vude principium mutationts primum , aut 
quietts: 


Metaph. 
FE AP IS, 
& Phyſ. 
1.2.1.28. 


258 Dx GentraT. ANIMAL. 

ietis: ut conſultor ; pater 3 & ſempliciter, 
f recon , ejus, quod falum eſt; tranſmutat:- 
wvum, tranſmutati. Quare 1n generatione a- 
nimalium , multa & varia cauſſarum genera 
afferuntur,unde morus: aliquando accideng, 
five qualitas aſſignatur ; atque ita calor ani- 
malis, & formatrix facultas , eficiens dicun- 
tur. Alquando, ſubſtantraexterna prius ex- 
iſtens , cui vis plaſtica ſeu formatrix faculrzs 
ineſt ; ut pater, velejus ſemen , cujus effica- 
cia pullus ex ovo procreatur. Aliquando in- 
tcrna quzdam ſubſtantia per ſe exiſtens ; ut 
_ , ſive caliduminnatum. Aliquando 
ubſtantiaquezdam alia, ut forma , vel natu- 
ra, vel anima, vel pars quzdam animz ve- 
getative, pro efficiente habetur : quale prin- 

cipum ovo inefſe, jamdudum diximus. 
Przterea, quoniam aliud aho prius, &re- 
mot1us, unde motus; aliquando media inter 
primum efficiens,& ultimo factum;& inſtru- 
menta, tanquam efficientia zſtimantur: ſub- 
ordinati quoque fines, ceu ſubſequentium 
principua, inter cauſſas efficientes recenſen- 
tur ; ac proinde ipſz partes —_ genita- 
les dicuntur; veluti cor, unde reliquas _ 
ortum ducere, Ariſtoteles afflrmare ex hiſto- 
ria noſtra liquet.Cor,inquam, aut faltem <5us 
rimordium,veſicula nempe & punCctum a- 
iens, reliquum corpus,tanquam futurum fi- 
bi Comictiineg, fabricat ; jamque exſtructum 
ingreditur, in eo ſerecondit, vivificatillud, 
& gubernat, ſuperpoſitiſque coſtis ac ſterno, 
ceu munimento, circumvallat : eſtque velu- 
ti lar quidam familiaris, prima anime ſe- 
des, calidi innati primum receptaculum , 
focus 


ExERCITATIO XLVI. 259 
focus animalis perennis; facultatum omn1- 
um fons & origo , unicuique in adverſis ſo- 
latium. 

Porro, quoniam efficiens 1n relatione ad ef- 


feflum dicitur ; cum per epigene/in partes ah 


alizs ordine poſtertores tint, & a pnoribus 
diverſz; ut effeCta , ita & efficientiaquoque 
yariart, verifimule eſt; quz diverſa opera pro- 
ducant, a quibus motus etiam diverh prove- 
niant. Ita Medici, in phyfiologicis , quzdam 
organa chylificationas , alia ſanguificationis, 
generationis alia aſtruunt : & Anatomic: 
udam , offificam , carnificam , nervificam 
cultates nominant ; quas offa, carnem , & 
nervos efficere ſtatuunt. 

In pulli autem generatione, ex plunibus 
actionibus non parum inter ſe differentibus, 
cauſſas quoque efficientes diſcrepare certum 
eſt: quz licet per accidens efficientes genera- 
tionus videantur, neceſſario tamen requirun- 
eur; cum,niſi ſociata eorum opera, nihil effi- 
ciatur. Nempe, dum externa impedimenta 
prohibent, vel conceptum fovent , aut ex- 
citant, & de potentia in actum deducunt,ef- 
ficientia menito cenſentur.Atque hoc nomi- 
ne ovorum incubatio, aeris locique tepor , 
verna tempeſtas , foliſque per Zodiacum ac- 
cetſus ; ſimiliter cauſſz preparantes , que fa- 
cunt ut vitellus aſcendat, macula dilaterur, 
humoreſque in ovo colliquentur , pro effici- 
entibus habeantur. 

Deinde cauſfſis cfficientibus annumeran- 
dx ſunt generative & architetonice po- 
tentiz partes a Fabricio recenfitz, nimirum 
faculrtas immuratrix, concottrix , Es, 


260 De GentRAT ANIMAL. 

& auctrix : accidentium quoque quiorun- 
dam effectrices cauſſe ; nempe, unde pul- 
lus ſit mas, aut foemina; patris, aut ma- 
tris ſimilitudine; 1dquead prioris, aut po- 
ſterioris manis cocuntis formam ; unde eti- 
am proles fit animal; atque integrum, non 
mutilum ; robuſtum , & ſanum, non mor- 
boſum; longioris quoque vi; ſpecicemque 
retinens, aut degenerans; monſtrum , aut 
maſh generis evadar. 

Denique, cum circa effhicientem foetus 
cauſſam verſantes, animo perpendimus in- 
ſignem <us fabricam, atque omnium par- 
tum, membrorumque aCtiones, functiones, 
uſus, &utilitates ; quantaque providentia, 
arte, &intelletu ; quam divino numane af- 
flara omnia concinnentur , affabreque com- 
pong in uſum vitz: non ſolum, quis 
it eficiens, architetus, & conſultor , am- 
bigere non licet ; verum etiam omnipoten- 
tem adeo tanti operis (quod microcoſm ti- 
tulo infignir1 meretur ) fabricatorem , & 
przxſervatorem jure ſuſpicimus , & venera- 
mur. Quzrimus ctiam, unde veniat;. & 
—_— ; arque ubi ſubſiſtat in ovo divinum 
illud, elemento ſtellarum analogon , art & 
intellectui proportione reſpondens, Creato- 
r15 0mnipotentis vicarium? 

Ex dictis igitur apparet, quam fit arduuin, 
cauſſas omnes pull: efficientes enumerare; 
& neceſle eſſe, pleniorem hujus re1 diſqui- 
ſitionem ad univerſfalem trutinam referri; 
neque enim poſſe ex pulli ſolius generatione 
( {ine clariore luce per experientiam ab alus 
animalibus allata) commode pleneque ca 

tractary, 


— 


Oorun- 
e pul. 
Ma» 
t po- 
e Cti- 

non 
mor- 
Nque 
3 Aut 


ſpiritus nempe, 


ExXERCITATIO XLVI. 261 

eraCtari, que generatim omnibus conveni- 
unt. Eoque mags, quod ipſemet e Ariſto- 
reles principia animalium cfhcientia tam va- 
narecentuerit ; ab eoenim aliquando (a) mas 4) "a4 
ſatuitur cauſſa efficiens principalis , utpote 3. & 
m quo ratio fect: pulli fit; ſecundum illud, 4: 2: 
b) fieri omnia ab eodem univoco: interdum, = _ 
er ſemen ; aut (d ) natura maris ſemen 10. 
emittentis : nonnunquam, (e) id in ſe- (<) 2e 

NY” : : Par. an. 
mine ineſt , quod facit ut facunda ” = ſeminas\\, | 
naturain eo ſpiritu propor- (d) De 
rione reſpondens elemento ſtellarum : alibi (f)8** «n- 
calor ; ( g) moderatus calor; (h) certus & 401k 1 
proportionatus caloris grains; (1 )caloy in ſan: 2. c.3. 
guime ; alicubi calor aeris ambientis ; tern _(k) C) £15: 
venti; ſol; calum ; Tupiter ; anima; & uni- () Fu 
verſim , Ny PO motus Or quietts, 4 c.2. 
ab co dicitur.Eademque licentia, Stoicorum (®) 16. 
aliquis , qui animam efſe ignem arbitratur , Ig 
hunc cauſſam animalium efficientem ſtatu- pur. ax. 
at; quod jgnis ſeipſum nutriat, augeat , pro- (k) De 


' priaque poteſtate quodammodo vivere VI: g.x. ax, 


deatur : non ille quidem noſter culinaris, & 4: >. 
deſtruftivus ; ſed naturalis, coleſtis , ve- 
getativus , generativus, &ſalutaris ; quem, 
I-vs nomane, Ethnici colebant, rerumque, 
bominumque Patrem nuncupabant ; non, 
1nquam, claudus eus frater Yulcanus ( cu- 
us tamen opera ac benchcio quotidie mul- 
tifariam magno noſtro commodo utimur ) 
{ed ſpiritus animalis, divinus, animalium- _ _ 
que opifex. De gen. 
. Idewcoe Ariſtoreles queſtionem hanc de j,;.,., 
cauſla efficiente, valdae dubiam elle ait ; U- De ger. 
trum ſci. fit exrrinſecum quid, an ingenitura, ©": "3. 
| aut 


De gen. 


an. l.1. 


E. 20. 


262 De GEnERAT. ANIMAL. 
' aut ſemine inſitum: &- num ft pars aliqua ani- 
mea, aut anima, aut habens ammam? 

uare ut in hacefficientis pulli difquifi- 
tione, a multiphcium cauffarum Labyrintho 
tuto nos expediamus ; opus eſt Ariadnzo fi- 
lo, ex omnium fere animalium obſervyatio- 
mibus rite contexto : ac propterea res hac ad 
univerſalem magis indaginem differeada 
eſt. Interea temporis, que circa privatam 
pull ex ovo gencrationem, vel manifeſte 
apparent , vel a communi ſententia aliena 
ſunt, vel ultenorem inquiſitionem poſtu- 
lant, recenſebimus. 


Efficiens canſſa Pulli,quomodo opere- 
tur, ſecundum Ariſtotelem. 


ExERCIiTATIO XLVII. 
Arem effe cauſſam efficientem pri- 
IVF mann in generatione , omnes 
confitentur; utpote 1n quo ſpect- 
es, five forma reſideat: afſeruntque por- 
ro, genituram eJus coitu emiſſam! facere , 


ut & ovum fit, & fiat foecundum. Quo- | 


modo autem gall: ſemen pullum ex ovo 
producat, Philoſophi atque Medici omnes 


olim hodieque haud fatis explicarunt . | 
nec quzſtionem ab e 4riftorele propoſitam | 


ſolverunt. Imo nec ipſe quidem e Friftore- 
les , ubi ait; marem non conferre ad quanti- 
tatem , ſed ad qualitatem ; eſſeque principium 
morus ; faminam vero materiam preſtare. 
Pauloque poſt : Non omnis mas ſemen emit- 
tit, & qui emittunt , nulla pars fatus 

eſt 


EXERCITATIO XLVII. 263 
et: ficut nec a ſabro quicquam ſecedit ad li- 

orum materiam ; neque pars ulla artis fa- 
Til in eo, quod efficitur , eſt; ſed forma & 
ſpecies ab illo per motum in materia exiſtit. 
Aque anima , in qua forma &+ ſcientia eſt, 
mover manis , aut aliud membrum, motu cer- 
te qualitatis ; veldiverſo, & quibus efficitur 
arverſum ; vel eodem , a quibus idem. Manns 
autem, inſtrumentaque materiam movent. Ita 
natura etiam maris ſemen emittentis, utitur 
eo ſemine, quaſiinſtrumento, &> aflu haben- 
temorum : ut in myo artium inſtrumenta 
moventur , in illis enim quodammoao motio 
artis eſt. 

Quabus videtur innuere, generationem 
fiert motu certz qualitatis. Quemadmodum 
inarte, licet prima cauſla (nempe ratio ope- 
nis)ſit in anima artificis ; poſtea tamen opus 
efficitur motu manuum, velaliorum inſtru- 
mentorum ; &licet prima cauſſa remota fit , 
( ut in automatis )quodammodo tamen mo- 
veredicitur quod jam non tangit, ſedolim 
tetigit, dummodo morus in inſtruments 
perleveret. 

Idem libro ſequenti fic ait : Semen maris 
eum acceſſit in famine uterum , partem puriſ- 

excrementi (nempe menſtrui ſangui- 

nis in utero exiſtentis) conſtiruit, &- coagu- 
lat , materiamque in utero paratam tali moru 
tranſmutat, donec pulli aliquid fiat : quod po- 
ſtea, licet ſemen peraflo moru evaneſcat , pars 
uedam exiſtit fetus, eademque animata, 
[ quale cor ) que ſe ipſamjam auget, & guber- 
uat, perinde ac filius apatre emancipatus, ſeor- 
fumque collocatus. Itaque principmum haberi 
 opor= 


Lib. 
C. 4. 


264 De GENERAT. ANIMAL. 

oporter, que poſtea ordo membrorum deſcriba- 
mr, & quecunque ad abſobvendum animal 
pertinent,diſponantur; ex quo incrementum, 
&- mots ceteris partibus contingat ; omnium- 
que ſmilarium ac diſſimilarium partium prin- 
eripium, Of ultimi earum alimenti autor fit. 
od enim jam animal eſt, augetur : alimen- 
rum autem ultimum nt th Yay is eft , aut 
od ſanguini proportione reſponaet; cujus Va- 
a Or concepraculavens ſunt. Quamobrem ve- 
narum quoque principium Cor eſt.Yene autem, 
quafs radices , pertingunt ad uterum, per quas 
alimentum haurit fetus. Cor etiam toting na- 
ture principium , & finis continens , primum 
feri debet, ranquam pars ſua natura genitalis; 
que prior ſit oporter, que/e principium reliqua- 
rum, totinſque animalis, &- ſenſus : cujus cale- 
re (quia partes omnes potentia in materia it- 
ſunt ) cum principium motionis aff uit , perinde 
«t in ſpontmis illis miraculis, quod Jubinde ſe- 
quitur, excitatur;@ partes moventur yon mu 
tantes locum, ſed alteraſcentes mollitie, duritie, 
calore,&> reliquis partium ſimilarium differen- 

tiis, ſale jam alu, que ante erant potentia. 
Hzc totidem fere verbis e &riſtotelis ſen- 
rentia eſt, qua foetum ex ſemine per motum 
conſtitu1 cenſet; licet jam non maneat tan- 
gens, ſedantea ſolum tetigerit. Subtilis pro- 
fecto & accurate contexta opinio z atque ex 
1s, que 1n ordine generationis partium con- 
{pictuntur, non improbabilis.Cor enim,cum 
venarum ductu, primo cernitur; tanquam 
principium animatum, in quo& motus, & 
tentus; & tanquam filius emancipatus, par{- 
que genitahs, unde membrorum wag} 
CTl- 


Hs B< asf prope ws So. - .£ gz v ao cToac co .o. 


ron - 


ExerciTaTIOo XLVII. 26s 
deſcribitur , &, quzcunque ad abſolvendum 
animal pertinent, diſponuntur;& cui reliqua 
conveniunt ab Ariſtorele artributa. 

- At vero cor in ovo a ſemine maris fieri, 
impoſſible videtur; cum nec ſemen illud in 
ovo inſit, nec ovum tangat , aut unquam te- 
rigerit ; quia neque uterum ingreditur, (in 
quo ovum fit) ut Fabricius fatctur, nec ab co 
ullo modo attrahitur; imo nec maternus qui- 
dem fanguis in ovo eſt, aut materia aliqua 
preparata, unde ſemen maris primam hanc 
partem genitalem, c#terarum autorem, effi- 
clat. Neque ctiam protinus a coitu , ( dum 
ſemen adhucintus maner , & tangens eſt ) 
quicquam pull: in ovoexiſtit , ſed poſt mul- 
tos demum dies, cum incubatur.Quinetiam 
in piſcibus, ubi maris genitura ova folum fo- 
r15 tangit, ea vero non ingreditur, haud pro- 
babile eſt quicquam amplius ab illa preſta- 
ri, (cum externum fit agens) quam fit a ſe- 
mine gall: in 'gallinarum ovis jam effor- 
matis. 

Przterea, cum ſtatim a coitu nullum ad- 
huc ov1weſtigium exter , ſed poſtea a gallina 
per ſe generetur,idque prolificum, poltquam 
Jam ſemen gall: abut, atque evanut ; veritt- 
mile non eſt, foxtum ab eo ſemine 1n 111o 0- 
vo, per motum, aut motus ſucceſſivos,fieri. 

Neque ſane ova prolifica ab improlificts 
& {ubventaneis diffterunt, quod 1lla maris {e- 
men contineant , ut voluit Alarovanars ; 
nec quicquam a ſemine maris factum, & co- 
agulatum in ovo cernitur ; vel ullo modo 
ſenſibiliter tranſmutatum reperitur : (quip- 
peoyum foxcundum a —_—_— _ la 

cn- 


266 De GENERAT. ANIMAL. 


ſenſibil: differentia diſcriminatur) & tamen 
ovum prolificum , 
concipitur, habetin 
tem, atque ipſum poſle fier1 , & poſſe facere 
pullum ; tanquam ex ambobus coeuntibus, 
& in unum conſpirantibus , or1ginem traxiſ- 


De gen. ſet, ut Ariſtoteles volut ; eaque neceſſitate 


uod diu poſt coitum 
e utriuique {exus virtu- 


"* coactus, (ut ſupra de generatione ovi dixi- 
mus ) animam in ovo conſtituit. Que fi infir, 
proculdubio corum omnmum , que naturali- | 
ter in ovo reperiuntur , principum & effici- | 
enserit. Certum enim eſt, quicquid demum 

fuerir, quod pullum ex ovo procreat, (in cu- 

Jus fabrica, tanta arte , tam divino intellectu, 

ac providentia opus eft ; nempe dum ocu- 

los, viſion ; roſtrum, ſumendo cibo;z pedes, | 
ambularion: ; alas, volatuiz & reliquatimili- | 
ter in finem aliquem inſtitu) eſſe id, vel 
animam, vel partem anime , vel quid ha- 
bens animam,, velaliquid prius & preftan- 
tius anima , cum intellectu & providentia 


operans. 


ne pull manifcſtum 


Ex generatione 
eſt, quodcunque 
tz, {cu prima cauſſa vegetativa; hanc 1- 
pam prius in corde fuiſſe, Quare fi ea fit ani- 
ma pull: . ipſam prius in puncto faliente, & 
{anguine fuiſſe pariter conſtat ; utpote in 
quo motum, ſenſumque deprehendimus: 
moyetur enim, & falit, ut animal. Quod 
$1 in punctoſaliente exiſtat anima, quere- | 
liquum corporis (ut in hiſtoria docuimus) 
fibi fabricet, nutraat, & augeat ; Ecorde cer- 
te, ceu fonte, 18 univerlum corpus pro- 


manar. 


erit principium vi- 


- ED —— CE ———_— ——C——_— 


ExFRCITATIO XLVII. 267 
Similiter, 1 ovum ideo prolificum eſt, 


quia ei anima ineſt, five ( ut and voluir ) De gen. 


pars anim& vegetativa ; clare conitat , pun-#* 
&um aliens, partemve genitalem amima- * _ 
tam , ab ovi anima proficiſci ; (nihil enim 
ſui ipſius autor eſt) animamque ab ovo, in 
punctum aliens; mox, in cor ; & deinde, 1n 
pullum traductam efle, 
Adhzc, fi ovum vim prolificam,animam- 

ue vegetativam habeat , quibus pullum ex- 
> node ; eaſdemque (ut manifeſtum eſt, & 
omnes fatentur ) galli ſemini acceptas refe- 
rat; certum eſt, ſemen hoc etiam animatum 
eſſe : iranempe Ariſtoteles : Habeatne ſemen 16i4. 


animam, necne; ratio eadem atque de pour L. 2. 6s 


reddendn eſt. Nec enim animaulla efſe poteſt, 
nift in eo cujus eſt; neque pars ulla eſſe poteſt, 
que particeps anime non fit ; niſi equivoce , ut 
mortui oculus Semen igitnr &- habere animam, 
Or eſſe potentia palameſt. 


Sequitur igitur ex premiſns , marem eſſe 


 efficientem primarium , in quo ratio, & for- 


ma qui ſemen, five genituram potius proli- 
ficam gignit, camque vegetativa anima im- 
butam (qua & reliquz <zus partcs preditz 
ſuut) foemine immurtir. Genitura hec intro- 
iſa, materiam in gullina movet, ut ovum 
fiat animatum ; inde etiam prima pulli parti- 
cula animatur , & deanceps totus pullus. A- 
deoque, ad mentem Ariſtorelis, de gallo, in 
genituram &3us; de genitura, in foeminz ma- 
teriam; deinde, in ovum ; de ovo, in pullum, 
vel'anima eadem traducitur per merempſy- 
choſin quandam ; vel a priore , in ſubſequen- 
tibus ſaſcitatur; nempea mare, in ſemine 
M 2 pro- 


—_ CC _— — 


( 


Ihid. 


268 De GeneRaTt. AniMar. 
proprio; a ſemine, in ovo ; ab ovo de- 
mun , 10 pullo ; tanquam lumen de lu- 
mine. 

Efliciens itaque quod in ovyo qurritur, 
unde pullus naicatur, eſt anima ; ideoque 
anima ov1: nam, ſecundum Ariſtorelem, ani- 
anon eſt, niſiin eo, cujrus eſt. 

At erum manifcſtum eſt , ſemen: marig 
non eſſe pulli efficiens, neque ut inſtry- 
mentum, cuyjus motu pullus formetur , (ut 
Ariſt. voluit ; ) neque ut animatum , ut il- 
lius fit anima. Nam in ovo nullum ſemen 
ineſt, aut tangens oyum , aut quod illud un- 
quam tetigerit , ( fieri autem 101 poreſt , ut 
moveat, quod non tangit ; aut quicquam ah 
eo, quod non moveat , afficiatur ) nec anima 
ſeminis 1gitur dici deber e1ineffe. Et ut ani- 
ma in ovo efficiens fit, non yidetur tamen 
a gallo, aut ejus ſemine magis provenire, 


quam a | on 
Nec ſane a gallo,& illus ſemine, traduci- 
tur per metemphychoſin , five tran{lationem 
quandam anime in ovum , indeque in pul- 
lum. Quogmodo enim in ova futura, & poſt 
coitum .concipienda? Nift vel ſemen anima- 
tum alicubi in gallina interea permanſert ; 
vel anima ſola abſque ſemine traducta fue- 
rit , ut ovo poſtmodum naſcituro indatur. 
Vtrumque autem falſum.Quippe ſemen nul- 
libi in gallina reperitur : nec poſlibile eſt, ue 
rum , poſt coitum, duplic1 anima predita 
t; ſua nempe, & futurorum ovorum,ac pul- 
lorum; fiquidem anima nwlibi fc aicirurnft 
71 eo, cujus eft: multo minus eadem , plurel- 


ve awmg in gallina /atere potJunt , nt futu- 
ris 


A —p 


| 


| 


TT — _ CC... 


ExERCITATIO XLVIE. 269 
ris poſtea ovis, pulliſque ordine ſubſequen- 
tibus inſerviant. 

Hzc quidem ex 4riftotele attulimus , ut 
inde innoteſceret , quomodo , ſecundum 
g3us ſententiam, gall: ſemen ex ovo pullum 
efficiat , arduzque huic contemplation: lux 
falrem aliqua affulgeret. Ea vero cum ret 
hujus modum non explicent ; nec dubia ab 
i propoſita ſolvant ; patct, nos in 
codem luto hzrere , 1i{demque difficultati- 
bus (circa cauſſam efficientem foetus, in ge- 
neratione animalum ) irretir! : umo vero 
tantum abeſt , ut diſquiſitio hac ex us (que 
ab Ariftotele proferuntur) reddatur perip- 
cua , ut pluribus inde potius & major:bus 
dubas involvatur. Quare mirum non eſt, 


preſtannſhmum Philolophum , hac de fe 


ambegiſſe , ramque varias generationis ant- 
malum efficientes cauſfas introduxiſſe ; ac 
modo ad exempla automatum , coagul,, ar- 
tis,inftrumentorum, & morus, ſubterfugiſle; 
modo, ad amimam in ovo, & in ſemine ma=- 
ns (quo remilluſtraret ) divertifle. kno ve- 
ro, ub certo ſtatuere , & determinare vi- 
detur , quid fit in quolibet ſenune (five plan- 
tarum, five animalium) quod ipſum for- 
cundum reddat ; calorem , & 1gnent, tan- 
uam opifices inidoneos , repudiat ; nec 
cultatem aliquam conſimilem agnoſcit ; 
nec quicquam in ſemine reperit , quod e1 
muneri convyeniat; ſed incorporeum quid, 
& extrinſ{ecus advyer'ens admittere cogitur: 
quod (ut ars, vel mens) cum intelleCtu, & 
porn foetum former, omniaque 11- 
in finem , & ad meclins eſſe inftituat , 

M 3 atque 


2570 Dre GrnxrarT. ANIMAL. 
atque ordinet. Confugit, inquam, ad obſcu- 
rum , nobiſque incognitum ; nempe , ad ſþj- 
rirum in ſemine & ſpumoſo corpore contentum; 
atque ad naturam in eo ſpiritu proportione re- 
JSpondemem elemento flellarum, Tllud autem 
quid fit , nuſpiam nos docuir. 


Sententia Fabricii , de cauſſa Pulli 
efficiente , refellitur. 


EXERCITATlIO XLVIII. 


Uoniam duces mihi,prz c#teris,pro- 

p2ſu1 e Hriſlorelem , inter Antiquos 

Pluloſophorum preſtantrfſimum ; & 
Hieronymum Fabricium ab Aquapendente, in- 
ter Neotericos Anatomicum eximium ; a 
quibus potifimum de generatione animali- 
um lucem mutuarer: cumque ab Ariſtorele 
cam mihi przlatam non videam ; Fabricium 
acre ſtatu1, utquid ille de cauſſa efficiente 
(entiat , intelligam. 

Is autem tribus circaeam rem dubiis cona- 
tur ſatisfaccre. Nempe 19.Quid fit pulli effi- 
ciens? Idque ait, efſe ſemen maris. 240, Quo- 
modo, hoc ita efſe , appareat in ovo ; &quo 
pacto ſemen gall: ovum fcecundet ? ultimo, 
quonam ordine pull: partes procreentur? 

Primum quod attinet; ex obſcryationibus 
noſtris conſtat , gallum , ezu{que ſemen , cſle 
quidem genecrationis cauſſam eficientem, 
non autem adzquatam; '*d gallinam quoque 
in hunc cenſum venire. Hoc itaque loco 1d 
prezcipue inquirendum, quomodo nempe 
gall {emen ovum, alias ſubyentancum & 

Og 


— 


-qF 


—z 


a 


—z 


ExetrciTatrlIo XLVIILI. 271 
improlificum, foecundet, & ex co pullum 
rocreet? | 

Verum audiamus Fabricium. Differunt , 
inquit, que ex 0v0, ab iis que ex ſemine fiunt ; 
exeo, quod ovipara materiam , ex qua corpo- 
ratur pullus , diſtinflam &- ſeparatam habent 
ab agente ; vivipara autem ſimul &- cauſſam 
rome Or marerialem habent adjuntlam, 

concorporatam. Agens enim in oviparis, ſe- 
men galli eft in pennato, quod in ovo neque eſt, 
neque eſſe poteſt : materiaveroeſt chalaza, ex 

ua corporatur farus. Ambo he: invicem di- 
| per mulrum ſpatium : nam -halazavitel- 
lo jam formato, &# in ſecundum uterum ca- 
denti accedit, & ovo interno adjungitur ; con- 
tra, galli ſemen prope __ conſiſtit , &>- per 
longiſſmum ſpatium achalaza aiſtat Tn ta- 
men facuhate irradiante, & uterum, Cr torum 
ovum facundat. eAt ſemen in viviparo, 
materia eſt, &- agens, & in uno corpore utrum= 
que ſimul conſiſtit. 

Differentiam hanc inter ovipara , & vivi- 
para, videtur introduxiſſe ; ut Medicorum , 
de generatione hominis, tucretur ſententi- 
am ; vel faltem eandem ne labefactaret ; qua 


 exiſtimant, utriuſque ſexus ſemina, ſimul in 


coity projecta, miſceri; &, prout alterum al- 
teri przpolluerit, fieri , ut hoc cfficiens ſit, 
illud autem materiz vicem ſuppleat; ex 11> 
demque in unum conſpirantibus , conce- 
ptum 1n viviparis conflari. 

Verum , cum in ovo obſervet, nihil ſem1= 
nis, aut ſanguinis , ity uterum gallinza coitu 
attrahi, 1bidemve continer1 ; nec credat, fier 
poſſe ut quicquama mare, dum coit, emittas 

M 4 eur, 


272 Dr GrnenrAr. ANIMAL. 
tur,quod utericavitatem ſubeat; neque quic= 
quam 1n ovo reperiat, quod ſemini maris ad- 
zungatur : dubitare coattus eſt, quomodo 
ſemen (quod nuſpiam adeft, nec miſcetur 
cum genitura famine , neque adjungitur, 
neque tangit) pullum conſtituat , aut ovum 
forcundet? Preſertim _ tradidiſſer, 
a premuiſhts aliquot coitionibus , omnia ova 
eodem anno naſcitura, prolifica reddi.Quid- 
m cnim 1mpoſſibile videatur, ex gall: ſemi- 
Ne , verno tempore aCcepto (jam autem ab- 
ſente, deperdito, ſeu abſumpto) ova poſt ge- 
nata, (zſtate nempe, vel autumno) faxcunda 
fieri, & pullos excludere ? 

Huic tantz difficultati ut obviam iret,dif- 
ferentiam pradiftam cudit; & ſententiz ſux 
confirmande gratia, tria porro aditruit. Pri- 
mo, licet ſemen galli, nec in ovo ſit, nec 
unquam in utero ' ch nec material: cauſſz 
adjungatur, (utin vivipanis ; ) dem tamen 
in palin er annum integrum permanere 
voluit. Deinde, ad feminis huyyus conſerva- 
tionem, cxcum foramen invenit, prope ute- 
rn ingreſſum,in quad gallus ſemen ſuum de- 
ponat , & in quo (ranquam in burſa) idem 
reſervetyr ; ut inde ova omnia fatura foe- 
cundentur. Denique , quanquam ſemen in 
burſailla, necuterum , nec ovum , 'nec ova- 
rium tangit , ut i]lo pacto vel ovum faecun- 
det, vel pullum inde effictut; ait tamen, 11- 
Jud ſpirital ſubſtantia & irrad1atione qua- 
dam, in ovum uſque penetrare, <uſque cha- 
lazas foecundare, atque inde pullum cftinge- 
re. Qua nihilominus affirmatione videtur 
Ariſtotel;s ſententiam (forminam ſc. mate- 

riam 


ne” TR mn 


ExERCETATLO XLVITI. 273 
riam generation! conferre , narem autem 
vim efficiendi) afſerere ; contra Medicorunm 
phcitum de ſeminum mnuſtura; cujus tamen 
rei cauſſa , viſus eſt dictum jam diſcrimen, 
inter ovipara & vivipara, poſtifſe.Et quo ve- 
nſ{imilior hc ejus ſententia videatur , _= 
in animalibus mutariones , ſemen nondum 
emiſſum, ſed m teſtibus, & veticults ſemina- 
riis reſervatum, preſtet, commemorar. 

Sed, preterquam quod hzc minus faciant 
ad propoſitum , (neque enim precipue quz- 
ritur , quomodo ſemen gall: oyum faecun- 
dum reddat; ſed pots, quomodo idem ex 
ovo pullum effingat, & fabricet?) videntur 
fere omnn, quz1n ſementiz ſure turelam ar- 
rulit, falfa, aut ſifpecta; ut1 ex obſervationt- 
bus in hiſtoria relatis, conſtat. Nam neque 
czca Ula cavitas in radice uropygu (_ 
burſam vocat) galli ſemini reſervando deſti- 
natur; nec ſemen unquam (ut diximus)1n 11- 
lareperitur; ſed vacua in gallo pariter,& gal- 
Ina cernitur. 

Quid autem per ſpiritalem ſubſtantiam,& 
irradiationem, velit, non explicuit: nec ma- 
gs, quamnam ſubſtantiam intclligat, quam 
oyum virute ſuj vivificare affirmat : utrum 
ſcil. ſubſtantiam corpoream , an formalem, 
que a ſeminis (1n burſanidulantis) irradia- 
tione proveniat, & (quod potiſhhmum requi- 
nur) ex ovo pullum fabricer. . 

Denique , nihilo plus agit , mca quidem 
{:ntentia, quam h diceret; Facir pullum , quiz 
irradiat ovum; & formar, quia vivificat: ats 
que omnino obſcurum formationis modum, 
per ob{curiorem —_— ſaragit, Qu ppe 

b] 


3GCHOk 


274 Dz GEenEeRAT. ANIMAL, 
idem dubium manet integrum: quomods 
nempe gall: ſemen, non tangens , & exter- 
num efficiens , locoque ſqjunctum, in burſa 
exiſtens , interiora foxtus in ovo (nimirum 
cor, jecur, pulmones, inteſtina &c. ) ex cha- 
lazis per irradiationem efficiat? Niſi effato 

uodam, ſedens in ſolio,creatoris inſtar,ſolo 
hoc verbo, fiant: 5 nempe ofla, ad ſuſtenta- 
culum ; muſculi, ad motum ; organa, ad ſen- 
ſum; membra, ad attionem; viſcera, ad 
concoCtionem ; & fimil.)radis ſuis omnia in 
finem aliquem, cum providentaa , intelleQu, 
& arte inſtituere,atque ordinare velit. Neque 
enim Fabricius modum exponit; aut ſemen 
rantz virtutis cfſe demonſtrat, ut (etiamnon 
rangens) poflit hzc omniz praſtare; pre- 
ſerum , dum ovum ab alterius avis incubatu, 
aut alio aliquo fomento ( ut diximus ) in fi- 
mo , ſtorea, aut furno, longiſſime a foetantis 
gallinz bur/a diffito, excitatur , foxtumque 
producit. 

Remanet itaque eadem difficultas , quo- 
modo fcilicert ſemen galli fit pulli cfficiens? 
nec tollitur,ab irradiatione ſpinitalis ſubſtan- 
tiz. Nam quamvis concederemus, ſemen 1n 
burſa ſervan, 1dque ex chalazas per meramor- 
phoſm , & urradiationem , pullum corporare: 
non minus tamen aqua nobis hererer, quo- 
modo nempe interioraomnia pulli effingan- 
tur. Verum hc anobis jampridem retuta- 
ta ſunt. 

Quapropter, cum pull efficientem cauſ- 
ſam inveſtigamus, oportet cam in ovo, non 
autem 1n burſa latitantem quzrere,talemque, 
quz, lcet ovum requietum foris a allina 

pcr 


ExERCITATIO XLIX. 275. 

per aliquot forſan milliaria abfit,& ſub aliena 

ina ( utpote Indica , aut Africana) mncu- 
dum reponatur; vel(utin Zgypro) ſub- 
ter pulyerem, fimumye calentem,aut in fur- ' 
no, ad eamrem idoneo, foveatur; ſemper 
ramen pullum efformet , <uſdem ſpeciet 
cum generante, & patri fimilimum ; aur, 
(L= gener1s =m_ fuerit) prolemmi- 

ſpeciei , &ſinulitudinis procreet. 
Supereſt igitur adhuc nodus expedien- 
dus, quem neque eAriftoreles, nec Fabri- 
cixs ſolyverunt : nempe , quomodo ſemen 
maris, fivegall:, ex ovo pullum faciat, fi- 
ve pulli efficiens dicendum fit; preſertim, 
cum nec preſens, nectangens, nec adjun- 
um ovo fit? Etlicert omnes fere aſlerant , 
marem, <uſque ſemen, cauſſam foetus ef- 
ficientem eſſe; anemine tamen hattenus , 
uomodo id fiat, ſatis explicatum eſt : pree- 
rtun 1n ovo noſtro gallinaceo. 


Cauſſa Pulli efficiens , inquiſitu 
ardua. 


 ExErciTATlo XLIX. 
D Ifficilis eſt admodum ( ut diximus} 


cauſſz efficientis diſquiſitio ; eoque 
magis, quod tam varia i] nomina 
attribuantur. Vnde e Ariſtoreles, cauſſas ani- 
malium efficientes complures recenſuar ; 
multzque ortz ſunt apud Antores contro- 
verſiz: przcipue inter Medicos & Ariſtote- 
lices , reperti ſunt, qui animoſe ſuper hac 
re digladientur; yaruſque ſententls , _ 
6 ciiz- 


276 De GrenegraT. ANIMAL, 
efficientem cauſſam , tum modum efficiendi 
exponere fatagant. 

eque ſane uſpiam altbi , quam inant« 
malis fabrica, —_— Creator in ope- 
nbus ſuis aut manifcſtius conſpicitur, aur 
preſentius cjus numen adeſt. Er quamyis 
notum fit, omneſque fateantur, prolem a 
mare & faxmina ortum ſuum ducere, & pro- 
inde ovum a galio & gallina procreari, & 
EX ovo pullum : Modum tamen , quo gal- 
lus, aut cus ſemen, ex ovo pullum cudat; 
nec Meaicorum \{chola nos docuit , neque 
eAriſtotelis ſagax ingenium aperuit. Nam 
ex iis (que de oviparorum altorumque ani- 
malium generatione diximus ) ſatis con- 
ſtat ; nec ſententiam Medicorum, genera- 
tionem ex ſeminum utriuſque ſexus mix- 
tione deducentium; neque eAri/torelis , ſe- 
men maris pro efficiente , & ſanguinem 


menſtruum pro canufſa materiali habentis, 


ampleendam efle : quia neque in cou, 
nec protinusa coitu, aliquid de foeminain 
uter cavitatem dilabitur, ex quo, ceu ma- 


teria, ſubito aliquid foetus conſtituatur : ne- * 


que ctiam genitura, a mare 11 coitu prove- 
niens, (fiveea animata fit, five inſtrumen- 
tum 1nanimatum ) uterum ingreditur , aut 
in cum attrahitur, vel uſpiam intra foemi- 
nam reſcryatur; ſed vel evaneſcit, vel cla- 
bitur; nec quippiam, ſtatim poſt coitum, 
an utero reperitur; quod aut a mare, aut a 
feemina, vel ab utriſque proficiſcens ; fu- 
tur foetus materia, aut principium exiſt- 
mari poſſit. Neque gall: ſemen, in bur{a 
Fabricii , alibive in gallina ſuperſtes ct; 


vt 


 S . S 8 GS 38 . NB AG. 


9: o©SZ CD ws 


38 ow 


$I* 2 


i, we 


ExXERCITATIOXLIX. 2757 
utinde, vel ſpintalis ſubſtantiz irradiatio- 
ne , vel contactu ovum fat , aut ex ovo 
pullus conſtituatur. Nec gallina ulluim ali- 
ud ſemen confert , preter papulas, vitel- 
lum, & ovum. Quare diſhcilior multo, ab 
bis noſtris obſervationibus , redditur ge- 
nerationis contemplatio ; quandoquidem 
ſuppoſitiones omnes, quibus utraque opi- 
nio innititur, ab uſdem funditus evertun- 
tur. Maxime vero, ubi poſtea demonſtra- 
verimus, cuncta pariter animalia ex ovo 
procreari ; & in coitu ( five viviparorum 
quadrupedum , five hominis ) nihul ſper- 
matis , aut ſanguinis, a mare aut foemina- 
proveniens , un uteri cayum intromitt1, 
aut ab eo attrahi : nec quicquam. vel antc 
coitum, vel 1n ipſo coitu, aut ſtatim poſt 
coitum , 1n utero reperiri; quod futuri foe- 
tus materia, aut effciens, aut principium 


| haberipoſſit. 


Nuper Daniel Sennertus , vir dottus , 

& diligens nature indagator , penſitatis 
pnus multorum rationibus , rem tandem 
deternunare efſus eſt ; nempe , ani- 
mam eſle in ſemine , eandemque prorſus 
cum ea , quz futurz prol ineſt. Adeo, 
vt animam hominis rationalem in ſemi- 
ne <jus preſentem cle , non vereatur aſf- 
ſcrere : ac proptcrea ovum habere animam 
ulli ; animamque cum ſemine in uterum 

eminz tranſvehi; atque ex iſto utriuſ- 

que ſemine ( ut flamma flammez ) con- 
zunQto (non miſto; mixtio enim, 1nquit, 
eſt rerum divercfarum ſpecierum) anima- 
que predito, perfectum animal emergere. 
M 7 Idco- 


278 De GeneRrAT. ANIMAL. 
Keoque , ait, ſemen ex utroque parente re- 
quiritur, tum ad foerum, tum etiam ad oyum 
conſtituendum. Et hoc pacto(velut ſuperatis 
omnibus iRcukaibus) pore ſe certam,per- 
fpicuamque veritatem tradidifle. - 
Verum, ut concedamus,in ovo ineſſe ani- 
mam , eamque ex parentum anumis unitam z 
& a parentibus interdum diverſorum gene- 
rum proficiſc1 ; velut ab equa & afino, a galli- 
na& phaſiano ; nec tamen miſtam eſle,led u- 
nitam duntaxat ; fierique pullum (ad exem- 
plum ſeminum plantarum ) ab eadem effi- 
ciente anima , aqua poſtea per totam vitam 
conſervatur:adeo,ut abſurdum fit dicere,for- 
tum ab alia anima extra uterum, ſive ovum ; 
atque ab alia intra uterum,aut ovum, augen : 
Hec,inquam,omnia ut concedamus(licet in- 
valida ſint,& ſubleſtz fidei)trotius tamen do- 
&rinz cus fundamentum (cu1 innititur) hi- 
ſtoria noſtra de generatione ex ovo, penitus 
ſubyernt, &falfi redarguit. Nimirum, ovum 
fieri , ex ſemine gall: , & gallinz: aut, ſemen 
ab utriſque intra urerum tranſmutt1 : aut, ex 
ſemine 1n uterum admiſlo, vel immiſſo, far- 
tum, ejuſve partem aliquam conſhtu1 : vel, 
ſemen galli (ceu cauſſam efhictentem , & opi- 
ficem) uſpiam 1n gallina reſervani , quod ma- 
teriam (ut putat) & nutrimentum ab ea in 
uterum trahat, unde foetus, quem fecerit, 
augeatur.Deerunt quippe conditiones , quas 
ple , ſecundum e Friforelis ſententiam , pu- 
rat neceſſarias: ſci]. ut foetus fiat ab eo , quod 
actu eſt, & preexiſtir; pulluſque ab eo, quod 
przſens eſt, & bi loct exiſtens, ub1 pullus 
primum fit, & augetur: preterea, ut ab -» 


5 w ;F 5 = ww WS 3 75 


w# 0} 


=_ ww OO R iu els þF O32 w 


ExeRcITATIO XLIX. 279 
fiat , quod immedaate & conjunQtim opera- 
tur; idemque fit, quo pullus per totam vi- 
tam conſervatur, & creſcit. Quippe ſemen 
galli (five animatum, five inanimum fuer, 
nihil refert) non eſt omnino in ovo,, neque 
in utero, preſens & conjunfum ; nequein 
materia, ex qua fit pullus; ut nequem ipſo 

ullo inchoato, ut eum vel efficiat, vel per- 
ciat. 

Hallucinaturctiam, cum, ab exemplo ſe- 

minum plantarum & glandium, ſententiam 


ſuam de {emine animato illuſtratum it : quia Pe ge. 
differentiam ab Ariſtorele allatam, inter geni- "; * ** 


turam in coitu provenientem, & conceptum 
primum ex utriſque factum , non agnovit; 
neque ovum prnus (citraullam genituram a 
mare aut foxmina in uterum tranſlatam ) in 
vitellary racemo conceptum obſeryavit. Ne- 
que intellexit, uterum efie, aliquandiu etiam 
poſt coitum , ab omni materia vacuum ; five 
eaa parentibus tranſmiſla , five a coitu facta, 
five aliquo modo tranſmurata credatur. Nec 
denique legit, aut falrem animadvernt expe- 
ruimentum Fabriciiz nempe, ab aliquot gall 
coitionibus,gallinam faecundari adeo, ut de- 
inde per annum integrum omnia ova proli- 
ficagignat : licert interea temporis , gall: ſe- 
men Gnguala ovis foecundandis non acce- 
perit; neque acceptum olim , tanduu reti- 

nuent. x 
Id quidem,nemine refragante,certum eſt; 
animalia, quzcunque a mare & foxmina 0- 
riuntur, utriuſque {exus coitu generarl ; ad- 
eoque velut per contagium aliquod procrean. 
Quemadmodum medici obſervant , morbos 
con- 


Hift.an. 
3. 6. 
g, I 3. 


280 Dre Generart. AntMAL. 
contagioſos ( utpote lepram , luem vene- 
ream , peſtem, phthiſin ) ſerperc in ſtragem 
mortalum, affeQtuſque fibi fimiles in alic- 
ms corporibus, ſolo extrinſeco contaCtu , 
CXcitarc :.1mo vero interdum ſolo aMatu, & 
per para; 1dque eminus, oo medium 
manumatum , nihilque ſenſibiliter altera- 
tum. Nunirum , quod primum tetigit , ge- 
nerat f1b1 ſimile univocum , non tangens, 
neque actu exiſtens, nec przſens, aut con- 
junctum ; ſed duntaxar quia olim tetigir. 
Tantz virtutis atque efficaciz contagium re- 
peritur. Idemque forſitan in generatione a- 
nimalium contingit.Ova enim piſctum, que 
foris incrementum ſua ſponte, abſque ullo 
mans ſemine, acquirunt , (ideoque procul 0- 
mni dubio fine 1llo viyunt) lacte maris pro- 
lficoaſperſa,& forinſecus ſolum tacta , piſci- 
culos generant. Non intromittitur, inquam, 
maris ſemen , quod in fingulis ovis, opificis 
munus preſtet, aut corpora fabricet, aut ani- 
mam inferat ; ſed contagio duntaxat quo- 
dam foecundantur. Vnde e Ariftoreles , ac 
maris, ſemenve genitale in aquam effuſum, 
modo liquorem genitalem , & fcetificantem 
vocat; modo , virus vitale. Aitenum : Piſcis 
mas , ſemen ovis aſpergit genitale ; &- que 
ova vitale id virus contigerit, ex iis piſcicu- 
k enaſcuntur. 

Poſito itaque, ceu certo fundamento, foe 
tum hieri per contagium ; maxima hinc ori- 
turdifhicuktas : Quomodo nempe contagium 
rant1 operis autor fit? & quo pacto per 11lud, 
parentes fibi ſimiles generent ; aut ſemen 
maris {imile uruyocum el, a quo effluxit, 

pro- 


- 9 


bY wo 


FExtrciTatTIO XLIX. 28x 
producat? cum poſt tatum abierit ; nec ul- 
cerius au ſit, aut tangens, aut preſens ; ſed 
corruptum, & non ens. Quomodo,nquam, 
non ensagat? autnon tangens , fabricet fibt 
fimile? aut mortuum quod eft, vitam alten 


impertiat ? idque ſolum , quia olim teti- 


r. 
E Falfa enim videtur, fri/torelis argumenta- 
tio, vel faltem manca, ubi contendit, Genera- 
rionem, ſine agente &- patiente , fieri non poſſe; 
nec agere Of pati ea poſſe, que ſe mutno tange- 
re nequeunt : ea vero ſe mutuo tangere, que 
cum diſcretas magnitudines ſirumque habeant, 
extrema ſimul habent. 

Cumautem luculenter ————__ 
(5.008 ntibus , neque extrema {1mul 

dentibus ) perniciem animalibus afferre ; 
quidn1 panter ad animalum vitam , five ge- 
nerationem,, tantundem prafſtet ? Efficiens 
fane in ovo , virtute plaſhica (quia mas tetigit 
ſolum, licetjam nec tangat , nec extrema f1- 
mul habeat ) foetum ad ſpeciem & fimilitudi- 
nem ſui effingit & fabricat. Et per tot me- 
dia, five inſtrumenta , poteſtas hec, foecun- 
ditatis opifex, tranſmittitur, aut demanda- 
tur; utnec motu inſtrumentorum , (velutin 
at1s operibus ) neque exemplo automatum 
eAriſterelis, five noſtrorum horologiorum 
aut regni, in quo Regis mandatum ubuque 
vakt; nec introducendo animam in ſemen, 
aut genituram ; przfaram doctrinam tuer1 
queas. h 
Atque hinc natz plurime controverſz, 
& problemata, de attratione magnetis , & 
fuccini : de ſympathia , & antipathia : de 

Vcnc- 


De gew. 
& cor. 
.1, c.& 


282 Dr GenERAT. ANIMAL. 

venenis, & morborum peſtilentium conta- 
go: de alexipharmacis, & medicamentis ab 
occulta (vel ignota potius)proprietatejuvan- 


tibus, aut nocentibus: quz omnia videntur . 


citrataCtum operari. Et potifſimum , quid fit 
in generatione , quod tau momentane9 
(imo ne tangens quidem,, nifi per plunima 
media) partes pull: in ovo, certo ordine per 
epigene/en efficiat, univocumque, ac ſibi fimi- 
le producat? idque ſolum , quiaolim tetigt, 
Quomodo , inquam, 1d ,quod non adeſt, & 
extrinſecus duntaxat tetigit , ommia pull 
membra, in ovo foris expoſito, longeque 1n- 
terdum ſqjuncto , confhituar, ordincque dif- 
ponat , ac fabricet? aur vitam , five animam, 
{peciemqueex utriſque generantibus miſtam 
attribuat ? Siquidem nihul videtur ſe-1pſum, 
ad alterius finulitudinem, gencrare poſle. 


Que. fit animalium cauſa efficiens ; 
ejuſque conditiones. 


EXERCITAT1HO L. 


T igitur aliquatenus (quantum nem- 

pe ad przſentem contemplationem 

attinet ) in cauſe efficientis notitiam 
penetremus; obſervandum prius , quznam 
inſtrumenta, five media, ad cauſſzm efficien- 
tem five formatricem pertineapt : In hunc 
autem cenſum veniunt , mas & taxmina, ge- 
nitura etiam , atque oyum, ejuſque primor- 
dium. Sunt enim mares aliqui , (pariter ac 
foemine) ſteriles, aut minus faxcundi. Maris 
quoque genitura aliquando magis, aliquando 


minus 


—— 


= ai. a a 5» A; A wa —__ a ——_ co. tn Rs Pn Sd 


EXERCITATIO L. 23g 
minus foecunda eſt: quippe ſemen virile, ut 
in veſiculis ſeminarus continetur (niſi in ſpu- 
man aſpiritibus turgeat,& cum 1mpetu pro- 
filiat ) infoecundum habetur. Imo ne hoe 

uidem forfitan ſemper faoecundum fuer. 

eque etiam papulz, aut vitell in ovarii ra- 
cemo nat1, vel ova in utero, ſtatim omnia 
foecunda ſunt. 

Fecundum autem appello, quod niſi ali- 
cunde 1mpediatur) a vi efficiente infita ad 
deſtinatum finem pertinget; 1dque, cujus 
gratia inſtituitur , aſſequetur. Ita gallus foe- 
cundus dicitur, qui ſ#pius certiuſque galli- 
nas ſuas prxgnantes, earumque ova genitiva 
reddit. 

Gallina fimiliter foecunda habetur , que 
gignendis ovis, aut vi prolificz a gallo con- 
cipiendz., diutiſque retinendz idonea eft. 
Papularum racemus, & ovarium ipſum foe 
cundazfſtimantur, cum pluribus primordiis, 
uſque maturis, ſcatent. Ovwun ſimiliter foe- 
cundum eſt, quod a ſubventaneo fave irrito 
longius abeſt, & quocunque in loco vel in- 
cubatum , vel aliter forum, in producendo 
pullo minus deficit. 

Tale itaque pull: efficiens requiritur,quod 
fingulis his virtutem eam impertiat , propter 
quam ifta foecunda fint, & potentiam effic1- 
endi obtineant. Quippe idem, vel faltem 
analogon, omnibus ineſt, ob quod foecun- 
daevadunt. Eademque inquiſitioeſt , quid 
fir in ovo, quod illud foecundum reddit, & 
a ſubventaneo diſcriminar ; quid, in papula, 
& ovario ; quid in foemina quid denique 
in ſemine, &gallo ipſo: &, Quid fit in ſan- 


g:une, 


294 De GEenegRAT. ANIMAL. 
fume, punctoque faliente, five prima pul- 
particula genital , unde poſtea reliqua- 
rum partium ortus, fabrica, & ordo pro- 
manent : Quid in pullo ipſo, unde robu- 
ſhor, &agihor fiat, citius adoleſcat, zta- 
tem falubnter degat , vitamque diuturnio- 
rem protrahat. 
Neque abſimulis inquiſitio eft , quid u- 
terque , mas ſcilicet & foemina (ſeu gallus 
& gallina) ovo faxcundo conferat ; quidye 
ad pull: perfetionem, aut fimilitudinem, 
ab utroque proveniat; Ninurum, utruma 
femina ovum , conceptus, materia, & nu» 
rrimentum:; a mare autem virtus opifex; 
An potius, contagium aliquod protunus acot- 
tu zimmiſſum, aut abco fatum, vel rece- 
prum fit ; quod in gallina, vel ovis per- 
manens , materiam ovorum moveat z aut 
ad illorum incrementum , pullique tan- 
dem productionem , nutrimentum a fce- 
mina attrahat , concoquat , & diſtnibuat; 
An deniquea mare procedat , quodcunque 
ad formam, animam, & faecunditatem ſpe- 
Eat: a foemina autem quicquid ad materi- 
am, conſtitutionem, locum , & nutriumen- 
tum attinet ? Animahbus enim ( quibus 
fexus diſtintus obrigit ) ita comparatum 
eſt, ut cum femina ſola fortum generare, 
nutrire, & protegere nequeat; 1]: mas (tan- 
quam progenitor ſuperior, & excellentior ) 
anatura 1n operis conſortium adjungatur, 
ejuſ{que defectum ſuppleat; adeoque conta- 
gone ſua oyorum {ubyentaneorum infirm- 
tatem corrigat , & foxcunda reddat. Nam ut 
pullus ex ovo prognatus, corpus ſuum, & 
anl- 


ExgnrcIiTaTIOL. 285 
animam , partemque principalem , ſcu ge- 
nitalem, ovo accepta refert : ita pariter 0- 
yum, quicquid in coeſt, a foeminaaccipit; 
& foxmina fimuhter foecunditatem ſuam I 
mare in coitu mutuatur. 

Vtrum autem mas fit prima, & principa- 
hs cauſſa gignendz prohs ; an vero mas , una 
cum foermna , ſint cauſſz mediz & inſtru- 
mentalesipſtus nature, five primi & ſupre- 
m1 Genitoris ; hic datur inquirend occaſio: 
eſtque pulchra admodum , & neceſſaria diſ- 
quiſitio ; quia ſcientia quelibert perfecta, 
ex cauſſarum omnium cognitione depen- 
det : 1deoque ad abſolutam generationis 
comprehenfionem, ab ultimo efficiente ad 
primum & ſupremum aſlcendere, eaque 0- 
mnia perſpecta habere oportet. 

wodnam vero lit primum illud ac ſupre- 
mum pull effictens, poſtea ( ubi de retiquo- 
rum omnum animalum efhciente agetur ) 
definiemus. Nwale autcm id fit, nunc vi- 
debimus. 

Prima 1gitur efficientis proprie dit & 
primari conditio, (ut Sininnus eſt, ut ſit 
faecundans primum & principale, unde me- 
dia omnia foecunditatem traducem accipi- 
ant. Ex. gr. Pullustraducitur ex puncto ta- 
liente in oyo, non modoſecundum corpus , 
ſed etiam (&quidem potiſſimum ) _ 
animam : punctum aliens , five cor, ab oys 
traducitur; ovum, a foemina: foeminz au- 
cem foecundiras a mare derivatur. 

Altera efficicntis primarii conditio,cx 9pe- 
refactodignoſcitur; nempe ex pullo. = p- 
peillud cfficiens primum eſt, in quo effect 

ratio 


236 De GENERAT. ANIMAL, 

ratio potiſſimum elucet. Quoniam autem 
efficiens omne generatiyum , ſab ſimile gj- 
gnit ; proleſque miſtz nature elt: efficiens 


primum quoque miſtum quid efſe , oportet. | 


Prolem vero eſſe miſtz naturzx aſſero,quod 
in ea utriuſque parentis miſtura appareat, 
ram in figura & lineamentis corporis, fingu- 
larumque cjus partium ; quam 1n coloribus, 
nzvis,morbis, alusq; corporas accidentibus. 
Quinetiam in animaquoque , ejuſ{que acio» 
nibus, &funionibus ( ut moribus , docili- 
tate, inceſſu, ac voce) talis quzdam tempe- 
ratura cernitur. Quemadmodum enim mi- 
ſtum ſinulare ex elementis factum dicimus, 
guia horum vurutes, calor {cilicet frigus,hu- 
miditas, &ficcitas,in uno dry pat. cor- 
pore compolitz reperiuntur : ita fimiliter 
paterna,maternaque opera, in pulli rum cor- 
pore, tum anuma, tum ceteris _ tempe- 
nem ſequuntur, aut cidem accidunt) difcer- 
nuntur. Nimirum 1n »3«6, utriuſque paren- 
tis (equznempe, & aſin1) anima , corpus, 
mores, & vox miſcentur. Idem etiam in 
pullis, ex gallina & phafiano prognaris, vi- 
dereeſt; atquein lyciſca, quz ex lupo & ca- 
ne cocuntibus gignitur. | 

Cum itaque pullus fimilitudine fſut vu- 
trumque parentem referat, miſtumque fit 
effectum; cauſſa quoque generans primaria 
( cui ipſe fimulis eſt) miſta 1t oportet. Quare 
quod in ovo pullum efficit, miſtz nature, 
(ranquam aliquid ex ambobus vel unitum, 
vel compoſitum ) & utnuſque parentis opus 
eſt. Erf1 contagium aliquod protinus a cor- 
cu (in quo nuſcentur, & all unum _ 

unt 


| 


——— 


E XERCITAT10 L. 287 
fiunt in foemina alicubi vel maneat, vel o- 
riatur ; id etiam miſtz nature, aut potentiz 
erit, unde poſtea ovum faecundum fiat, ha- 
beat que plaſticam vim , miſt nature opi- 
ficem, vel inſtrumentum efficiens miſtum, 
a -quo pullus etiam miſtx nature produ- 
catur. 

Contagium, dix1 : quia, quod eAriſtoteles 
cenſuit , experientiz omnino refragatur : 
nempe , partem aliquam fetus protinus 4 coi- 
ts fieri. Nec verum eſt, quod Neoterici qui- 
dam afſerunt, in ovo inefſe pulli ſuturi ani- 
mam :non eſt enim anima pull, quzin par- 
te aliqua corporis <jus non infit. Neque ani- 
ma, ſtatima coitu vel relicta, vel orta dici 

teſt: aliter enim in przgnante foemina 
duz ſimul inefſent anime. Quare, donec 
detcrminatum fuerit , quodnam fit efficiens 
ov1, quod miſtz nature protinus a coitu ma- 
nere debeat; liceat 1d nobis contagium ap- 


Vbinam autem contagium hocin faxmina, 
poſt coitum, lateat; & quomodoidem ovo 
communicetur , ac traducatur ; dligentio- 
rem omnino diſquifitionem requirit: & de 
care poſthzc agemus ,. ubi de foeminarum 
conceptione generatim diſceptabimus. Suf- 
fecerit, interea annoraſle , efficientis prim1 
(cui ratio futurz prolis ineſt)eam legem eſſe, 
ut, cum proles miſta appareat, id ipſum quo- 
que miſtz nature fit; & , vel ab utroque pa- 
rente pariter proveniat; vel ab alio aliquo, 
quod utriſque (ceu inſtrumentis animans , 

mul EY coituque in unum 


coalits) utitur 
Eſt- 


288 Dre GeneRraAT. ANIMAL. 
Eſtque hec terria efficientis primarii condj- | 
tio,ut inſtrumentis omnibus intermediis ſuc- 
ceſſive aut motum impertiat, aut aliter us v- 
tatur, ipſum vero null inſerviat. . Vnde ſubo- 
ritur dubitatio, utrum gallus , in generatione 
pulli, fit cauſſa efficiens primaria; an vero |. 
aliam priorem , & ſuperiorem habeat. Vide- 
turenim rerum omnium —_ ccelitus 
originem ducere , atque Solis , — mo- 
rum ſequi. Verum cerrius aliquid de hacre | 
conſtabit ; ubi prius quid , & quotuplex 1in- 
ſtrumentum toe cauſſa efticiens 1 TY 
talis fit, expoſuerimus. | 
Efficientia 1taque inſtrumentalia ſunt di- 
verſorum generum: alia enum (autore Ariſts- 
tele) ſunt faEtiva, alia vero aCtiva: alia non | 
agunt , niſi cum priore efficiente conjunRa, | 
ut manus , pes, parteſque corporis genitales ; 
alia, operantur, ctiam ſcpararta, ut genitura, | 
& ovum : quorundam inſtrumentorum nul- 
lus eſt motus, aut a&tio, niſt quz 11s a primo 
efficiente tribuitur; alia vero propria in { 
habent agendi principia interna, quibus na- 
tura quidem in generatione motum nullum 
tnbuit , eorum tamen facultatibus utitur, uf- 
demque operandi normam przxſcribit : non 
aliter, quam coquus, igne ; & Medicus her- 
barum, ac medicaminum poteſtatzbus utitur, | 
ad ſ{anitatem. | 
Sennertus, ut conceptam opinionem at | 
anima in ſemine , &+- formatrice pulli facul- 
rate in ovo, tucatur; non ovum modo, fed! 
& galli ſemen , futuri pulli anima przdr; 
tum eſſe aflerit : nec eilſe agens inſtrumen- | 
tale ſed principale , profitetur. C__ 
pl. 


pn —_— 


” 


—_  — 


t di- | 
riſte- 
non | 
10a, 
ales; 


cUra, ' 


nul- 
r1m0 
in { 
1sna- 
lum 
r, uf 
\ non 


; her- | 


titur, 


/ 

ExzrciTtTaTl1o L. 229 
plane negat , cfhiciens ullum ſeparatum, efle 
zinſtrumentale : ſed 1d folum inftrumentum 
dict oportere , ait , quod efficienti primo 
conjungitur ; 1dque folummodo efficiens 
inſtrumentale , quod nulium alium motum , 
aut ationem habet, quamque ab efficiente 
primo immuttitur, aut continue & ſucceſſive 
recipitur , cujus virtute agat. Eoque argu- 
mento rejicit exemplum projeQorum , que 
v1 2 projiciente accepta , & ab eo ſeparata, 
nihilominus agunt . Quaſi vero entis , & 
haſta , inſtrumenta bellica dicenda eſſent ; 
miſſiles autem ſagittz, & glandes, non item : 
Rejicit quoque excmplum a Republica de- 
lumptum ; negatque, magiſtratum, conſilia- 
rium, aut miniftrum, eſſe regai inſirumenta. 


Cum tamen Ariſtoteles conſultorem pro ef - The. 
ficiente habeat , miniſtrumque, diſertis ver--1- 5.44 


bis, inſtrumentum nominet. Automarum i- 
muliter exempla reſpuit: pluraque alia at, 
a_ » quibus ſemen = ovum) animatum 
eſſe, agen{que non inſtrumentrale , ſed prin- 
cipale eſſe, confirmer. Idem tamen (ccu veri- 
tate coactus ) conditiones agentis principa- 
lis eas proponit, que ſententiz modo com- 
memoratz plane contrarium ſuadeant: nem- 
pe,Quicquid opus, ſive effeum ſe ipſo nobilius 
efficit ; aut effelum ſibi aiſſmmile producit ; no 
eſt cauſſa efficiens principalis, ſed inflrumenta- 

5: Quibus conceſhs, quis non inde colligat, 
Semen, & ovum, efſe milrumenta? cum pul- 
lus fiteffe&tum ovo nobilius ; idemque huic, 


+ | oi ſpermati nequaquam fimilis fit. Quapro- 
| 


er ubi Vir doctiſſimus negat , ſemen , aut 
oyun , eſſe organum ; quia ſeparata ſunt ab 
N agen- 


290 Dr GENERAT. ANIMAL. 
agente primano, falſo innititur fundaments. 
Quippe , cum generans primum per varia 
media prolem procreect ; ſive medium ali- 
quod ith conjuncum fit, ut manus , opifici; 
{ive abeo ſeparetur,ut ſagitta,ab arcu emiſſa; 
utrumque tamen inſtrumentum dicitur. 

Ex dictis his cauſſz inſtrumentals con- 
ditionibus, videatur ſequi; efficiens primum 
ene pulli, eſſe gallum, vel faltem 
gallum cum gallina : quippe pullus us eſt fi 
milis ; nec efhicientibus ſuis primis, five ge- 
nitoribus, nobihor cenſer1 poteſt. Ego itaque 
alam etiamnum primi cthcientis conditio- 
nem annectam, unde fortaſſe conſtet,marem 
non eſſe primam, ſed inſtrumentalem dun- 
raxat cauſſam. Nempe, ut primum efhiciens 
in pull: fabrica arrificio utatur, & providen- 
ria, {apientia item, bonatate, & intelleCtu, ra- 
tionalis anime noſtrz captum longe ſupe- 
rantibus. Vtpote , in quo tit futur1 operis ra- 
tio, quodque in deſtinatum finem agat , di{- 
ponat , & perficiat omnia ; parteſque pull, 
ctiam minimas , alicujus utus & actionis 
gratia efformet ; & non modo opens fabri- 
c#, {edetiam faluti, ornatui, ac defenſion 
ejus proſpiciat. Mas vero, aut illus ſemen, 
in coity, vel poſt eum , ejuſmodi non eſt, ut 
111 ars, intellectus , ac providentia attribui 
poſſinr. 

Quibus rite perpenſis , mas videtur efh- 
ciens inftrumentale, zque ac ipfius ſemen; 
& formina,non minus quam ovum ab eage- 
nitum. Quare ad pnorem, ſuperiorem , ac 
prezſtantiorem caufſam confugiendum eſt ; 
Cui merito attribuantur providentia , intelle- 


Ctus; | 


| 


- Awol mA foot JAE 


to, 
ria 
als 
cl; 
fla; 


ON» 


um » 


rem 
| f1- 
ge- 
que 
iti0- 
rem 
lun- 
1ens 
den- 
,Ta- 
upe- 
STa- 
, dif 
ulli, 
10N1S 
abri- 
fion 
men, 
t, ut 
r1but 


| 


FxerciTATIO TL. 298 
Aus, ars, & bonitas ; quzque effeo,opereve 
ſuo tanto excellentior ſit, quanto archite&ug 
operiſuo preſtat ; quantoque Rex,miniſtris ; 
aut opifex, ſuis manibus precellit. 

Ent igitur uterque , mas & foemina , effi- 
ciens duntaxatinſtrumentale,rcrum omnium 
Creator , five progenitor: ſummo ſubler- 
viens. Eoqueſenſurecte dicitur , Sol & ho- 
mo generant hominem:quia ſolem acceden- 
tem, &recedentem , ſequuntur ver & autu- 
manus ; quibus plerunque temponibus,anima- 
hum generatio, & corruptio contingunt. Ita 


quidem ſummus Philotophus : Prima latio ?)*5**: 
ortus ac interitus cauſſa non ef, ſed obliqui cir- j;1,,. 
culi latio : ea namque Ef continua efl, & duo- c. 10. 


bus —_—_ z nam ſigeneratio, corruptiove 
ſutura ſit ſemper continua , ſemper quippiam 
quidem moveri neceſſt efl;ut ne mutationes iſt 
deficiant ; ſed duobns , ut ne altera duntaxat 
evemat. Continuitatis igitur cauſſa' eft , Iatio 
untverſt : acceſſus vero Or receſſus , ipſa de- 
clivitas. Accedit enim, ut interdum procul, 
interdum prope exiſtat (nempe Sol. ) Arque 
cum intervallum ſit inequale , motus erit ne 
equalis. Quare , fiex eogenerat, quia accedit 
Or prope efl; + quia abſcedit &+ procul exiſtit, 

oc idem corrumpit. Atque, ſi, quia ſxpenume- 
ro accedit, generat ; & quia plerunque recedit, 
corrumpit . Contrariorum enim cauſſe ſunt 
contrarie. 

Ideoque Vere vigent, vernantque omnia ; 
(appropinquante {cilicet Sole,qui communis 
pater elt, & genitor ; vel talrtem ſummu Crea- 
toris in generatione immediatum & univer- 
kleinſtrumentum) non ſolum plantz , ſed 
| N 2 cuam 


292 Dre GENERAT. ANIMAL. 

etiam animalia : nec minus illa, que ſponte 
provenuunt , quam que maris foeminzque 
mutua opera progcnerantur. Tanquam ad- 
venicnte nobil: hoc aſtro, de ccelo delabere- 
tur alma Venus , Cupidints Charitumque choro 
ſtipata ; cunttaque viventia, blando amoris 
ceſtro ad pcrennitatem ſui exſ{timularet. Vel, 
(ur eſt in fabulis) quaſi eo tempore Saturni 
genitalia in mare projecta , ſpumam excita- 


— 


rent, indeque naſceretur Aphrodite. Nempe, | 


in generatione animalium , ſuperat ( ut Pocta 
K's os omnibus humor,\pumant,turgentque 
{emine genitalia. 

Gallus igitur & gallina, Vere potiſhmum 
foecundi fiunt : tanquam Sol, vel caelum, vel 
natura, vel anima mund1, vel Deus omnipo- 


tens (nam eodem hecredeunt) us caufla fu- , 


perior ac divinior in generatione foret. Ita 
Sol, & homo (id eſt, Sol per hominem , ceu 
inſtrumentum)hominem generant. Eodem- 
que modo, Sator omnium , & gallus, ovum 
omen , & ex ovo pullum: acceſſu nempe, 


receſſu Solis perpetuo ; qui ex divint Nu- | 


nunis voluntate , vel fato, gignendis rebus | 


omnibus 1nſervir. 

Concludimus igitur, marem( licet ſit efh- 
ciens _ & preſtantius , quam foemina) 
eſle {0 


um efficiens inſtrumentale : eundem- 


que, non minus quam foeminam,faecundits- ' 


tem ſuam,ſive generandi virtutem,appropin- 
quanti Sol acceptam referre: proindequear- 
rificium, & providentiam (quam in operibus 
_ cernimus ) non ab ipſo,ſed a Deo proce- 

ere. Quippe 1nas,in generando, nec conſi- 


lio, nec intellectu utitur: neque homo pane 


anime 


I" SS KH< "—_ [ WY ads a2 4 


wy wy =, A RVXQﬀFx a 


ExERCITATLIO L. 293 
anime ſuz rational, ſed facultate vegetariva 
nerat; quz non primaria & divinior anime 
umanz facultas, ſed infima cenſetur. 
Quonaam 1gitur in pulli fabrica,ars & pro- 
videntia non minus eluceſcunt, quam'in ho- 
minis ac totius mundi creatione ; neceſle eſt 
fateamur, in generatione hominis , cauſſam 
efticientem ipio homine ſuperiorem & pre - 
ſtantuorem dari : vel facultatem vegetati- 
yam, five eam anime partem,quz hominem 
fabnicat, & conſcrvat, multo excellentiorem, 
& divimorem efle, magiſque ſfimilitudinem 
Dei referre , quam par:em ejus rationalem ; 
cujus tamen cxcellentiam miris laudibus ſu- 
pra omnes omnium animalium facultates 
extollimus ; tanquam quz jus & impcrium 
1n 1llas obtineat, cuique cuntta creata famu- 
lentur. Vel faltem fatendum eſt, in naturz 
operibus , nec prudentiam , nec artificium, 
neque intellectum incfſe : {cd ita ſolum vi- 
deri conceptui noſtro, qui ſecundum artes 
noſtras & facultates (ceu exemplaria a no- 
biſmet ipſis mutuata ) de rebus nature divi- 
nis judicamus : quaſi principia naturz actt- 
va, effeftus ſuos eo modo producerent, quo 
nos opera noſtra artificiala ſolemus, cont1110 
nempe , & di{ciplina ab intellectu ſive mente 
acquiſita. | 
At vero Natura,principium motus & quie- 
tis in omnibus, in quibus eſt; &anima vege- 
tativa , prima cujuslbet generations cauſla 
efficiens; movent, nulla facultate acquiſita, 
(licut nos) quam velartis, vel prudentiz no- 
mine indigitemus ; ſed tanquam fato , ſeu 
mandato quodam ſecundum leges operante : 
N'3z'. : - fanuhl 


294 DE GEeneRaAT. ANIMAL, 
fmili nempe impetu , modoque , quolevia, | 
ſ{urſum ; gravia, deorſum feruntur. Scilicet, ! 
facultas parentum vegetativa eodem modo | 
generat, temenque tandem ad formam feeruz | 
pertingit ; quo aranea, retia ſua neChit ; ayi- 
culz , nidos exſtruunt,ovis incubant, eaque 
tuentur ; apes , & formic habitacula parant, 
& alimoniam in futuros uſus recondunt. Na- 
turaliter nempe , & connato ingento ; non 
autem providentia, diſciplina , aut conſfilio, 
quicquam agunt. Nam quod in nobis opera- 
tionum artificialum principium eſt, dicitur- 
que ars, intclleEtus , aut providentia ; 1din 
naturalibus il:s operibus, eſt Natura: ( quz 
eurrod\dx\@- eſt , & a nemine edotta) quod- 
que illis connatum & infitum, 1d nobisac- 
quifitum. Ideoque , ad artificialia qui reſpi- 
cunt, haud zqui rerum naturahum zſtima- 
tores habend1 ſunt : ſfiquidem potius , vice 
verſa, ſumpto a natura exemplar , de rebus 
arte-factis judicandum eſt. Artes enim 0- 
mines 1mitatione quadam natur#z comparate ' 
ſunr; noſtraque ratio, five intelleCtus, ab in- 
tellectu divino, in openibus ſuis agente, pro- 
fAluxit. Qui , cum habitu | in nobis 
exiſtir,quai1 altera animaadventitia & acqui- 
fita, ſummui ac diviniſſimi agentis 1imaginem 
ſuſcipiens, operationes , five effectus fimules 
producit. 
Quapropter , remrecte pieque (meaqui- 
dem {ententia ) reputaverit , qui rerum 0- 
mnium generationes, ab codem illo zxterno 
2rque omnpotente Numine deduxerit , a cu- 
jus nutu rerum ipfarum univerſitas depen- 
det.Nec magnopere ltigandum cenſeo , quo 
Nom! | 


levia, 


ulicet, 


modo 
foetus 
; AVI 


eaque 


arant, . 


t. Na- 
: NON 
1ſ111o, 
Pera- 
citur- 
1din 
( quz 
jd: 
1s ” 
reſpi- 
tma- 
- vice 
rebus 
m 0- 


[| 
' 


aratz 


ab 1n- 
, pro- 
nobis 
Cqui- 
1nem 
mules 


a qu1- 
m 0- 
terno 
A cu- 
-pen- 
» quo 


ExERCITAT1oO L. 295 
nomine pnmum hoc Agens compellandum, 
aut yenerandum veniat , ( cui nomen omne 
venerabile debetur ) ſive Dews;, five natura 
naturans, ſive anima mundi appelletur. 1d 
enim omnes intelligunt,quod cunctarum re- 
rum principium fit , & finis; quod #ternum, 
& omn1potens exaſtat ; omniumque autor & 
creator , per varias generationum viciſſitu- 
dines, caducas res mortalium conſervet, ac 
perpetuet; quod ubique preſecns, ſingulis re- 
rum naturalium operibus non minus adit, 
quam tot1 univerſo ; quod numine ſuo, five 
providentia, arte, ac mentedivina, cuna 
animal procreet. Quorum quzdam ſpon- 
te naſcuntur, ſine aliquo efficiente univoco 
quzdam , maris foeminzque ſimul ſociatis 
operis ; quzdam, ab alterutro duntaxat ſexu ; 
quzdam, per alia inſtrumenta intermedia 
caque interdum plura, interdum pauciora; 
quzdam, inſtrumentis univocis ; quzdam, 
#quivocis & ex accidente , generantur. O- 
mnia vero corporanaturalia,ſummi jus Nu- 
minis & opera ſunt , &1nſtrumenta: tuntque 
hec vel naturalia folum, ut calor, ſpiritus,ae- 
ris putrediniſve tepor, &c. vel ſimul etzam 
animata: quippe animalium quoque vel mo- 
tu, vel facultate, vel anima, aliquo modo ut1- 
tur ad perfetionem univerſt , & animalum 
procreationem. 

Exdictis itaque aliquatenus conſtat,quod- 
nam a mare in generatione affcratur _ 
lum. Nempe, gallus idem ovo confert , ut 
ex ſubvenraneo prolificum evadat; quod vc- 

bilum fructibus tribuitur ab zſtivo So- 
fervore , ut maturitatem conſequantur, 


N 4 & le- 


2906 Dre GEneRAT. ANIMAL. 
& ſemina eorum foecunda fiant : idemque, 
uod ſponte naſcentibus foecunditatem af- 


ert; & ex vernubus , erucas ; ex his, aure- | 
has ; ex aureliis, papiliones, mulcas, apes &c. | 


progenerat. 

Ad hunc modum Sol, acceſſu ſuo, & prin- 
cipium motus ac tranſmutationis,in proven- 
ru fructuum eſt; & finis etiam , dum ſemi- 
nibus eorum foecunditatis autor exiſtit. Vt- 

ne 1s Vere novo, foliorum, florum , & fru- 


uum ecfficiens primumeſt; ita, adulta jam | 


zſtate , maturitatis & fertilitatis ſeminum, 
eſt ultimum perficiens. Cui rei confirman- 
dz, inter alias obſcrvationes plunmas, hanc 
unam anneCttam : Arantiorum arbores qui- 
dam apud nos multa ſolicitudine, & man- 
gonio colunt ; earumque mala, que primo 
anno ad pollicis magnitudinem excreverc, 
ſequenri zſtate ad maturitatem pertingunt, 
c#tcraque perficiuntur , preterquam quod 
ſeminibus carcanr. 

Hanc rem accuratius penſitanti mih1, vi- 
debatur oblatum ovi ſubventanei ſpecimen, 
quod a gallina, citra maris operam, [-o-iny 
tur; &ſenfibilia omnia in ſe compleCtitur, 
quz 1n ovo prolifico deprehendas ; ſemine 
autem foecundo deſtiturur. Tanquam 1- 
dema galloconferatur, quo ſubyentaneum 
. ovum, foecundum fiat; quod a calidarum 
regionum Sole provenit, quo illarum -arbo- 
rum poma cum ſeminibus naſcantur. Er 

uaſi zſtas e Avglicana, procreando tfolum 
uctm, (ut gallina, ovo)ſufficeret ; efſetque, 
ſtar foemine , zxmpotens generatrix ; in lo- 
cis autem beneficio Solis uberiori —_— 
ti1ous, 


| ExERCIiTATIO L. 297 
tibus, mas evaderet, & generationem perti- 
ceret. 

Verum de his haQtenus a nohis obiter a- 
&um eſt, ut ab oviexemplo conſtet,quzenam 
primi efficientis in generatione animalium 
condittones requirantur. Quippe certum eſt, 
inefſe in ovo opificem (& fimuliter in omn1 
conceptu, ac primordio ) qui non modo ei a 
matre inditur, ſed prius ctiam a patre in co1- 
tu per genituram communicatur ; omnium- 

ue primo a ccolo', & Sole, five Creatore 
ummo , eidem tribuitur. Manifeſtum pant- 
tereſt, opificem hunc in ovo,& ſemine quo- 
vis exiſtentem , parentum virtute adeo 1m- 
butum eſſe , ut pullum ad ylorum , non au- 
tem ad ſimilitudinem ſu, fabricet ; camque 
miſtam etram, tanquam ab utniſque , in coitu 
unitis, provenientem ; cumque omnia ſum- 
ma proyidentia & intclleCtu peragantur , 
divini Numimis preſentiam clare compro- 
bans. 

Alibi antem uberius de hac re agetur ; ub 
conabimur docere , quid ſtatim a coitu in 
faoemina remancat , & ubinam ſuperſit ; ſi- 
mulque explicabimus ( quoniam nihil pro- 
tinus poſt coitum in cavitate uteri reperitur) 
quidnam fit contagium illud prolificum , aut 
conceptus primus ? num corporeum quid, 
alicub1 in foemina reſeryvatum ; an incorpo- 
reum ? Et num uteri conceptio , fimilis fit 
conceptioni cerebn ; adeoque foecunditas 
eo modo acquiratur, quo ſcicentia? (quemad- 
modum non deſunt argumenta, quz 1d per- 
ſuadeant ) &, veluti motus , atque operatio- 
nes anumales , a cerebri conceptione (quam 

Ns appeti- 


De gen. 
na.l.t. 
F, 43, 


298 De GEnERaT. ANIMAL. 

appetitum dicimus) originem ducunt ; ita 
pariter motus naturales , facultatiſque vege- 
rativ& operationes (ac preſertim generatio) 
ab uteri conceptione dependeant ? Porro, 
quomodo contagium hoc prolficum miſtz 


OO O—— Ry 


nature fit ; & a mare, in foeminam; indeque | 
2 ovum traducatur ? Ac denique, morbo- | 


rum , affctuumque omnium preternatura- 
lum contagium quomodo {erpat, & inſcnſi- 
biliter propagetur ? 


De Generationis ordine : & primum, 
de particula genitali prima. 


ExERCITATIO LI. 


Vid igitur unmedaarte a coitu prolifi- 
co in foemina fiat , aut manear , quod 


dhuc ſub contagii nomine 1ntelligt- 
mus , quo (tanquam inteCtu) foemina a mare 
foecunda reddita, faoerrum you ſua ſponte 
gcnerat ; inferius ſuoloco dicetur, ubi ea de 
xe pleniore examine, & diſquiſitione accu- 
ratiore tractabimus. Interca temporis , quz 
circa partium generandarum ordinem mani- 
feſte apparent, obſervatuque digna ſunt , 11- 
dicabimus. 

Et primo quidem, quoniam per epigeneſin, 
five partium ſuperexorienttum addiramen- 
rum , pullum fabricari certum eſt; quznam 
pars ante alias omnes exſtruatur , & quid de 
1a, ejuique generandi modo obſervandum 
veniat, diſp1ciemus. 

Ratum ſane eſt, & in ovo manifeſte appa- 
rct , quod Aritoreles de perfectorum anima- 

hum 


W— 


— 


ExerCciTaTlio LI. 299 

.lium generatione enunnat : nimirum , non 
omnes partes ſimul fieri, ſed ordine aham 
poſt aliam ; primumque exiſtere particulam 
genitalem , cujus virtute poſtea (tanquam ex 
principio quodam /) reliquz omnes partes 
rofilant. Qualem, in plantarum ſeminibus, 
fabis puta, aut glandibus, ) gemmam, five 


apicem protuberantem cernimus , totius fu- 


turz arboris principuum. Eftque hec parti- 1. c. 1, 


cula,velut filius emancipatus,ſeor ſumque collo- 
catus,Or principmm per ſd vivens ; unde poſter 
membrorum ordo deſcribitur; & , quecunque 
ad abſolvendum animal pertinent , diſponun- 


tur. Quoniam enim nulla pars ſe ip/amge- 13.c. 


nerat ; ſed, poſtquam generata efl, ſe ipſymjam 
auget ; ideo eam primum oririneceſſe eff , que 
principium augendat: contineat, ( ſve enim ow 
tas oe animal efl , aque omnibus ineſt quod 
wim habeat vegetanai, frue nutrienai ) fimul- 
_ reliquas omnes partes ſto quamque or- 
ine diftinguat,& formet: proindeque 1n ea- 
dem primogenita particula , anima primanio 
ineſt, ſenſus, motuſque , & totius vitz autor, 
& principium. 
Ea igitur principalis particula eſt, unde 
{pintus vitalis, calorque nativus ceteris 0- 
mnibus advenit ; in qua Medicorum cah- 
dum innatum,ſtive implantatum, primo emi- 
cat ; & lar familiaris, ſeu focus perennis ho- 
ſpitatur ; unde perpetuo in univerſum cor- 
pus, ſingulaſque ejus partes , vita promanat ; 
nutritio , incrementum, auxilum , & ſola- 
-men proveniunt : denique , ub1 vita naſcen- 
tibus primum incipit, & morientibus ultimo 
termunatur, | 
N 6 Hxc 


300 De GEntenarT. ANIMAL. 

Hzc certe omnia de parte prima genitah 
yeraſunt, & in generatione pull: manifeſte 
apparent. —_ , ut Medicorum quorun- 

male philoſophantium opinionem(que 
res partes principales , ac primogenitas , ce» 


rebrum, cor, &jecur, extribus veſiculis, ſive | 


bullis , ſimul exorwi aftruit) plurimis obſer- 
vationibus motus , rejciendam arbitror; ita 
neque Ariſtoreli iph aſſenturi poſſum, qui Coy 
efle particulam hanc primam genitalem & a- 
nimatam ſtatuit. Nam revera ſanguini ſoli 
privilegium hoc deberi exiſtmo : 1s enim 


eſt, quiprumus 1n generatione conſpicitus, | 


_ 


Idque non ſolum in ovo, fed in omni foetu, | 
animalumque conceptu primo contingere, - 


mox palam hier. 

Apparet, inquam , ab initio , puntum ru- 
brum aliens, veſicula pulſans, fibrzque in- 
de dedudtz, fanguinemin ſe compled 
Et, quantum ex accurata in{pectione diſcer- 


nere licuit, fit ſanguis, antequam punQum | 


falens efformatur ; idemque calore vitali 
preditus eſt, priuſquam per pulſum cictur: 
atque ut inillo, & ab illo pullatio inciput; ita 
tandera, in ultimo mortis articulo, in eodem 
definit. Quippe plurimis experimentis,tum 


an ovo, tum albi factis, compertum habeo; | 


fanguinem 1d eſſe, in quo quand1u calor vi- 
talis non prorſus evanuu (potentia redeundi 
1n vitam contunuatur. 

Ertquoman velicula pulſans,indeque pro- 
ductz fibrx ſanguinex, ante alia coni{piciun- 
tur ; crediderim rationt conſentaneum , ut 
ſanguis ſuis receptaculis prior fit; contentum 
nempec, {uo continente ; fiquigem hoe fa 

wn 


entes., | 


ea muy »y » & on 


mw wy > A &t 2 ww 


OO a Ae «a to coww: A © oa ty as tw oy @ AF 


ExERCciTATIO LT. 30or 
Aumeſt, ut<jus uſu inſerviat. Ideoque fi- 
bras, & venas , poſteaque veſiculam, & de- 
mum cor, utpote organa recipiendo ac ret1* 
nendo ſanguini deſtinata, hiyus ſohus tranl- 
mittendi , & diſtribuendi gratia exſtruta ef- 
ſe, veriſinule eſt ; ſanguinemque efle parti- 
culam corporis principalem. 

Idque cx multis obſervationibus liquet ; 

ertim , cum quzdam animalia ( caque 
Mor ns. abſque pultu vivant; & non- 
nulla totam hyemem lateant, & tamen in v1- 
vis ſuperſint, licet interea eorum corda ab 
omni motu ceſſent, & pulmones a reſpira- 
tione ferientur ; eoruminſtar, quiin ſynco- 
pe, lpothymia, aut affectibus hyſtericis , ſe- 
mimortw jacent cum aſphyxia. 

Factus itaque certior ex us quz m ovo, & 
viva animalium diſſechone obſervavi; ſta- 
tuo, (contra e{riſtotelem) ſanguinem ele 
primam particulam genitalem : & cor efle 
whus organum , circumlationt <jus deſti- 
natum. Quippe funio cords, eſt ſangui- 
nis propuliatio; ut in animalibus omnibus 
fangmneisluculenter patet : idemque (1n ge- 
neratione pull: ) eſt othcium pullantis velt- 
culz ,quam in primis animahum concepti- 
bus (non minus, quamin ovo ) ſzxpenume- 
ro nidendam exhibui ſcintilla minorem, mi- 
cantem, &in aCtione ſua ſeſe conſtringen- 
tem, fanguinemque in ea contentum una 
exprimentem , eundemque relaxatione {ut 
reciprentem denuo. LI 

Hinc quoque apparet {anguinis principa- 


tas, _ pulſus cx eoortum ducat. Cum 


cum duz{int a (diſtentio 
7 


Rcnm- 


302 Dr GEXERAT. ANIMAL. 

nempe, & contract, five diaſtole , & ſyſto- 
le) horumque motuum, diſtentio prior fit; 
manifeſtum eſt, actionem 1llam ſanguin 
competere: conſtrictionem vero , a velicula 


pulſante in ovo ,(uta corde, in pullo)pro- | 


prus fibris inſtitui; tanquam ab inſtrumen- 
to ci uſui deſtinato. Certumque et , veſi- 
culam diftam, ut & cordis auriculam poſt- 
ea,(unde pulſatio primum incipit ) a ditten- 
dente ſ{anguine , ad conſtrictions motum 
Imitari. Fit, inquam , diaſtole, a ſanguineab 
anterno quaſi ſpiritu intumeſcente : adeoque 


—— 


=_—y 


Ariſtotelis ſententia, de pulfatione cordis | 


( fieri eam ſcil. ad modum ebullitionts) aliqua» 
renus vera eſt. Quod cnim an latte ab igne 
calefaito, & cervitiz noſtrz fermentatione 
quotidie cernimus; 1dem etiam in pulſu cor- 
Ni uſu venit ; in quo {angus , quatii fermen- 
ratione aliquaturgeſcens, diſtenditur, & tub- 
{idit : quodque 1nllis per accidens , ab agen 
re externo kw ſci]. alicunde adventitio) 
contingit; 1d in ſanguine, ab interno calo- 
re, {ive ſpiritu innato cfhcitur; 1dque etiam 
ſecundum naturam ab anima regulatur , & 
in falutem viventium continuatur. 

Pulſus 1raque a duplici agente peragitur: 
nempe a ſanguine hit diſtentio, ſeu dilatatio; 
a veſiculz vero membrana 1n ovo , (in nato 
autem fcetu , a cordis auriculs , & ventricu- 
his)fir conftn@io,five {yfole : atque hac mu- 
tua opere ſocietate alternatim initituta, ſan- 
gus pertotum corpus 1mpellitur,vitaque in- 
de animalibus perpetuatur. 

Nec {anguis ſolum pars primigcna & prin- 
cipals dicendus eſt, quod in co, Kab co 
mo- 


—  _ nm Ml 0, =. *y © ay 


Lo» Se i 


—_ wr" 


.EXERCITATLO LI. 303 
motus, pulſuſque principium oriatur ; ſed 
etiam, quia in eo primum calor animalis in- 
naſcitur, ſpiritus vitalis ingeneratur , & ani- 
ma ipſa confiſit. Vbicunque enim primo 
immediatum & principale vegetative fa- 
cultatis inſtrumentum reperitur; ibi quo- 

ueanimam primo ineſſe, indeque originem 
Lo , veriſimile eſt; quoniamullaaſpuritu, 
& calido innato ſeparari nequir. 


Vecunque enim in artificialibus (ut rete >,,.8, 


Fabricius monuit) artifex &+ inſtrumentum , 
ſunt ſeparata ; in nature tamen operibus , 
conjunita ſimul, &# unum ſunt. Sic ventricu- 
lus , opifex &- inſtrumentum chyloſews eſt. Pa- 
ri quoque modo , anima cum fſpinitu ( in- 
ſtrumento ſuo) immediate conjungitur. Id- 
eoque, 1n quacunque corporis parte , calor , 
motuſque initium ſumunt; in eadem quo- 
que vita primum oritur, ultimoque extin- 
guitur: 1ibidemque intimos Penates, atque 
ammanm ipſam, ſedem ſuam poſuiſſe , nemo 
dubitaverit. 


Vitaigiturin ſanguine conſiſtit, (uti etiam 7-5. 
in /acrss noſtris legimus) quippe in ipſo vita '7- '*: 
atque anima primum elucet , ultimoque de- 


ficit. Crebra enim ( ut dixi ) vivorum diſſe- 
hone expertus ſum, moriente jam animal: , 
necamplus ſpirante, cor tamen aliquandn 
pullare, vitamque in ſe retinere. Quicſcen- 
te autem corde, motum videas in auricu- 
ls ſuperſtitem, ac poſtremo in auricula dex- 
tra; ibique tandem cefſante omni puliatio- 
ne, 1n ipſo ſanguine undulationem quan- 
dam, & obſcuram trepidationem , five pal- 
pitationem (extremum vitz indicium) repe- 
F12S, 


14 


2304 Dn GenrtRaT. AniMAL. 
rias. Et cuilibet cernere eſt, ſanguinem ul- 
timo calorem ( pulſus vitzque autorem) in 
ſe retinere : qo ſemel prorſus extino, ut 
jam non amplus —_— eſt, ſed cruor; tn 


nulla poſtliminio ad vitam revertendi ſpes 


reliqua. At vero , tum in ovo, ( ut dixi-} 
mus) tum in moribundis animalibus, poſt- | 
gauam omnis pulſatio diſparuit ; it vel pun-| 

o ſalienti, vel dextrz cords aunculz le- 
vem fomitem admoveris ; videbis 1llico, 
motum , pulſationem, ac vitam a ſanguine, 
redintegrari : modo 1s calorem omnem in- | 
natum , ſpirtumque vitalem haud penitus | 
amuſent. 

Quibus clare conſtat, ſanguinem eſſe par- 
ecm genitalem, fontem vitze, primum vi- 
vens & ultimo moriens, ſedemque anime 
primaniam ; 1n quo (tanquam in fonte ) calot 
primo, & przcipue abundat, vigetque ; &4 
quo rel1quz omnes totius corponts partes Ca- 
lore influente foventur , & vitam obtinent. | 
Quippe calor ſanguinem comitatus, totum 
corpus urigat, foyet, & conlervat:; quem- 
admodumyjampndem, hbello de moru fan- 
guinis , demonſtravimus. | 

Propterea ſanguis ubique in corpore repe- 
ritur; nec uſpiamid acu pungere, vel mini- 
mum iſcalpere queas , quin fanguis ocyus 
pom__ ranquam, abſque eo forct, nec ca- 

r partibus, nec vita {upereſſet. Ideoque, 
concentrato , fixoque leviter ſanguine (Hip: | 
pocrates, amanyav F Þatoar, nominavit) 
velut1in lipothymia, ttmore , frigore extcr- 
no,& februm mnſultu contingit; videas xlico 
totem corpus frigeſcere , torpere , & pes 

| VQ- 


nw we ev» $3 = 


aan ea ana IE ea oa. oa cn et oo ac... vtccn9z=z: oc. fx fu annan oo: MN a a wmwmao3]t 


- pa» 
N VI- 
um ' 
calot 
; &a 
$ Ca- 
nent. | 
zum 
Lem- 
{an- | 


epe- 
1N- 
:yus 
Ca» 
Jue, 
79 
vit) 
ter- 
lico 
lore 
y0- 


ExenciTATIoO LI. 305 
lvoreque ſum langueſcere : evocato. 
autcm rurſus ſanguine, per adhibina fomen- 
ta, exercitia, aut anim1 paſſiones, (gaudium 
nempe, iramve) hui ! quam ſubito omn1a ca- 
lent denuo, florent, vigent, ſplendentque ? 

Quinetiani partes rubre & ſ{anguinez fo- 
lz,dicuntur calidz, ut carnes; albz autem 
&exlangues , ut nerv1, ac ligamenta, frigidz 
appellantur. Atque ut animaha ſanguinea , 
exfanguibus prepollent ; ita quoque in par- 
cium cenſu, quz calore nativo, & ſanguine 
liberalius perfunduntur, ceteris omnibus 
preftantiores habentur. Imo verojecur, lien, 
rencs, pulmo, & cor ipſum (1 ſanguinem 
inde omnem expreſſerts , cujus prezcipue 

awiſcera dicuntur) expalleſcunt 1llico, 
paribus frigidis accenſenda yeniunt. Cor, 
inquam , ipſum, per arterias coronarias , 1n- 
fluentem una cum ſanguine caliditatem , vi- 
tamque accipit : quas catenus duntaxat ob- 
tinet , quatenus 1llo proluitur. Nec jecur 
munus ſuum publicum exſequitur, fine in- 
fluentia ſanguinis & caloris per arteriam coe- 
liacam. Quippe nullibi cſt caloris affluen- 
tia, citra fatzgumnis influxum per arterias. 
Ideoque in prima partium fingularum con- 
formatione , priuiquam publico munen ſe- 
{e accingunt , omnes ex(angues , palldzque 
conſpicuuntur; indeque olm a Medicis & 
Anatomicis , ſpermatice cxiſtimabantur ; &, 
in generatione : aliquot in latle dies ablu- 
mi, dict ſolitum. Iptum jecur, pulmones , 
corditque ſubſtantia , cum primum appa- 
rent, albiſſima ſunt. Imo vero conus cordis, 
& veatriculorum <jug parictes ,. adhuc albt 
: Vis 


306 DE GENERAT. ANIMAL. 
viſuntur, cum auriculz purpureo {anguine 
repletz colorantur , venaque coronaria ruti-| 
lans diſcernitur. Similiter, jecoris parenchy. | 
maalbum eſt, cum venarum cus rami, & 
propagines, ſanguine rubeſcunt : nec munu 
publicum exercet, priuſquam ſanguinein- 
fluente perfunditur. | 
Sanguis denique totum corpus adeo cir- 
cunfluit, & penetrat, omnubutque cus part- 
bus calorem & vitamyugiter unperrit; ut 4- 
nima primo & principaliter in ipto refidens,, 


illus gratia, zora in toro, CH tota in qualibe \ 


parre (ut vulgo dicitur) ineſſe , merito cen- 
ſcarur. 

Tantum vero abeſt (quod ramen Ariſtore- 
les, & Medici oranes athrmant ) ut jecur, aut 
cor, fit autor & opifex ſanguinis ; ut contre 
num plane, ex pulli fabrica in ovo , aperte 
conſtet : nimurum, ſanguinem ipſum potius 
efle autorem cordis, & hepatis. Quod Medt- 
Cl _ inopinato videntur conftert, dum 
parenchyma jecoris, quandam ſanguinis at- 
fuſionem eſſe ſtatuunt : quaſi nil alud efſer, 
quam ſanguis inibi coagulatus. Exiſtere it- 


que cum, —_— vel affundatur, vel coa-' 


guletur , neceſle eſt: remque ita ſe habere, 
experientia 1pla luculenre + oa" ; cum 
ſanguis in ovo aliquandiu appareat , priut 
uam corporis, aut viiceris alicuyus vel ve- 
g1um exiter. Vbitamen nihil {anguanss 2 
matre (quod in viviparis fier, vulgo arbi- 
trantur) ad fortum pertingit. 


lecur picium ſemper albicans cernitur, | 


dum corum ven purpuraſcunt , & nigr- 


-— 


my, AqqqQ i. 


aA mw +aA2t © =» =» VB © 


= 


cant. Noltrzque galin&,quo pinguiores fuc- | 
FLING, 


ExzxRCITATIoO LI. 30? 
rint, eo jecora minora, & pall:diora habenr. 
Virginibus cachecticis, febrique alba labo- 
rantibus, ut reliquo earum corport, ita jeco- 
ri etiam pallidus inhzret color; penunz ſan- 
guinis in corpore manifeſtum indicium. 
Quarejecur , & calorem , & colorem ſuum a 
ſanguine mutuartur ; non autem ſanguis aje- 
Core. 

Ex dichs itaque apparet, Sanguinem eſſe 
partem primam genitalem , unde anima pri- 
mario emicat, & ex qua cfformatur prima 
pars fetus anumata,, principium reliquarum 
omnum,tum fimilarium,tum diſſimulariumz 
quz inde calorem yitalem nanc1ſcuntur, ili- 
que ſubleryiunt : Cor autem 1n eum dunta- 
xat finem exſtructum eſſe, ur perpetua pul- 
farione, (venarum arteriarumque muniſterio) 
ſanguinem hunc accipiat , eundemque quo- 


quoverſum per totum corpus propellat. 


Patetque hoc idem Juculentius, quia nec in 
omnibus animalibus, neque omni tempore 
cor pulſans reperitur; cum {anguis tamen,aut 
gus analogon, in nullis unquam defideretur. 


De Sanguine , prout eft pars 
principali. 
ExErciTATIo LIIT. 


Ertum itaque eſt, & ad oculum h- 

( quer , {anguinem efſe partem pull 
primigeniam, ac proinde genitalem : 

uc omnia 111i competere, quz capite pre- 
_—_ attribuumus. Nempe , ut fit corporis 
tum autor, tum conſervator , & pars po 
PW s 


z08 Deg Genenart. ANIMAL. 
pals, in qua animez ſedes. Quippe ( ut mo- 
do diximus) priuſquam corporis quippiam 
viſu diſcermitur, ſanguis jam genitus &au- 
De hift. Ctus eſt, palpitatque {= Ariſtoteles aut ) intr 
_ - '3- venas, pulſuque ſumul quoquoverſum moverur, 
* ſoluſque omnium'humorum ſparſus per torun 
corpus animalium eſt. Er ſemper , quandiu vi- 
ta ſervartur, ſanguis uns animatur, Ox ferve. 
Quinimo ex vario zpfius motu, in celeri- 


rate aut tarditate , vehementia aut debilitate| 


&c. eum & irritantis injuriam , & foventis 
commodum perſentiſcerc, marufeſtum eſt, 


Ideoque concludimus, ſanguinem per f: vi- ! 
vere, &nutriri; nulloque modo ab alia aliquz | 


corporis parte, vel priore vel preſtantiore de- 

ndere. An vero totum corpus ab ipſo de- 
pendeatr, cuiillud poſtgenitum , adjunctum, 
& quaſi ——_—_— appenſum cernimus ; 


- 


non eſt hyjus loci determinare. Addam fo- | 
Depert. lum, þ no Ariſtoteles farctur : Profefo, 1n- 


* 5s &#s 


6.4 quit, ſanguints natura cauſſa eſt, cur permul- 
ta animalibus , tum per mores, tum etiam ftt 
Jenſum obveniant. Adeo, ut hinc cauſſasper- 


ſpicere liceat, non modo vitz, in genere, 


(quippe nullum aliud caliduminnatum, aut 


nfluens reperias , quod it immediatum ani- 


mz inſtrumentum, preter ſanguinem ) ſed '- 


longioris euuam, aut breyioris v1; lomni, vi- 
gilarum, ingenit, roboris &c. Nanque 9» 
zenuitate (at 1bid. Ariſt.)&» munditie, anima- 


lia japientiora ſunt , ſenſumque mobiliorem ob- | 


— , ey -—- - a » 


C—_ 


ELEC gen Www Www FF *' 


tinent : Similiter , vel timidiora , wel animoſa; | 


iracunaa , & furioſa evadunt ; prout ſcil. ſar 

gius eorum vel dilutus , vel fibris multis craf- 

ſiſque refertua fuerit. - 
ec 


ExEnciTATIO LIT. $09 
' Nec vitz folum ſanguis autor eſt ; (cd, 
pro <jus vario diſcrimine, fanitatis etiam , 
morborumque cauſſz contingunt. Quin- 
etiam venena, quz forinſecus nobis adve- 
niunt (ut i&tus venenati)nifi ſanguinem infi- 
cerent, damnum nullum afferrent. Adeo no- 
bis ex eodem fonte, vita & {anitas profluunr. 


Si ſanguis nimis eliqueſcat (inquit Ariſt.) £- ni. au, 
grotant. Nanque in cruorem ſeroſum abit ad- #36. 


#0, ut quidam ſudorem cruentum exſudarint. '* 
Si ejus nimium effluat , obeunt. ProteQto , ob 
fanguirus carentiam, non ſolum partes o- 
mnes 1llico torpent , {ed & animal ipſum 
ſubito extinguitur. Experimenta, in ſenten»- 
tix hyjus confirmationem , hic addenda non 
cenſu1; peculiarem enim tractatum poſtu- 
lant. 

 Circuitum ſanguines admirabilem, a me 
jampridem inventum, video propemodum 
omnibus placuiſſe : necab aliquo quippiam 
haQtenus objectum efle , quod reſponſum 
magnopere mereatur : Quaproprer fi cir- 
cuitus iNivs cauſſas, & urtilitates addidero 
alaque ſanguinis arcana expoſuero; (quan- 
topere {cil. mortalium felicitatis interfit, an1- 
mxque pariter ac corpori conducat , ut pro- 


- bavitusratione ſanguinem purum ac mt1- 


dum conſervent) crediderim ſane, me non 
magis novam, quam utilem,gratamque ope- 
ram Philoſophis Medici{que preftiturum ; 
nec ſententiam hanc tam improbabilein & 


| . abſurdam cuiquam(atqueolim Ariſtorel:) vi- 
ſum iri : Sanguinem , nempe , inftar laris fa- ap 


miliaris ; eſſe animam ipſamin corpore ; ye- ' 
luti Critias olim, alizque arbitrabagtur; ex:ſf- 
mantes, 


gro Dre Gtxgrat, ANIMAL. 
mantes , ſentire maxime proprium eſſe animg, 
atque hoc ineſſe propter ſanguinis naturam, 
Alu vero id animam efle ſtatuebant, quod fu 
natura vim movendi obrineret ; ut Thales,D 
genes, Heraclitus, Alcmeon, alique. 
Vrrunque autem, ſen/um ſcilicet,8 motum, 
ſanguini inefle ; plurimis indiciis fit conſpi 


De kif. cuum:etiamſi Ariſtoreles id = ory Enim 
ar 


en.1.19. Vero, 11 1s veritate coactus 


& de 
pare. 
«n.l.y. 


£-J+ 


eatur , 1n 

ovo, etiam ſubyentaneo, animam : & in g 

nitura, ac {anguine, repcriri divinum quid, 
reſpondens elemento ſtellarum ; eſſeque omni 
potentis Creatoris vicarium : 11 Neotena 
quidam vere dicant, animalium ſemen coity 
emiſſum,eſle animatum : quidni pari ratione 
affirmemus, animam efle in ſanguine ; cum- 
que hic primo generetur, nutriatur, & mo- 
veatur, ex eodem quoque animam primum 
excitari,& igneſcere? Certe ſanguiselit,in quo 
vegetative, & ſenſinve operationes primo 
elucent : cui calor, primarium & immedu- 
tum animz inſtrumentum , innaſcitur : qu 
corporis,animzque commune vinculum et: 


& quo vehiculo, anima omnibus totius cor- 


poris partibus influir. 

Preterea, cum tam ardua fit ( ut nuper 
vidimus ) geniturz contemplatio , (quomo- 
do, nempe, abilla, cum providenti, arte, 
& intelleQtu divino , corporis fabrica ex- 
ſtruatur? ) cur non xquo ure, ſanguinis na- 
ruram eximiam ſuſpiciamus ; idemque de 
eo , quod de ſemine, cogitemus ? preſer- 


trim, cum genitura, ipſa (ut de ovo confſtat) | 


a fanguine fiat ; totumque corpus inde, 
(ranquam a parte genital ) non modo or- 
ginem 


If 
-7 


4 


qu 


ExEenrciTatIo LIT. gtir 
nime,| ginem ſuam ducere , ſed etiam conſervari 
ram { videatur. 
d ſua} Atque hzc quidem obiter ſuper eare di- 
Died ximus ; de eadem alibi uberivs, & accuratius 
'iſceptaturi. Neque hic diſputandum cen- 
otwn,{ .co, utrum partis definitio {anguini proprie 
nipi} conveniat ? quod quidam negant, his maxi- 
nim{ meargumentis perſuaſi ; quianon ſentit, & 
neſſef quiain fingulas corporis partes influit, ut ali- 
n ge-{ mentum us preſtet idoneum. Ego veronon 
quid, = circagenerationis modum inven1i,qui- 
mni- dus motus,us (quez Philoſophi & Medici vul- 
ena go vel unt,vel negant) contrarium ſtatuam. 
d nunc ſolum dicam : licet concedamus, 
tonef ſanguinem non ſentire; inde tamen non ſe- 
:um-| quitur , eum non efle corporns ſenſitiyi par- 
mo-| tem, camque prezcipuam. Neque enim ce- 
nun] rebrum, medulla ſpinalis, aut Cryſtallinus, 
 quoſf vitreuſque oculi humor quicquam ſentiunt, 
1mo| eas tamen corporis partes efle, Philoſopht 
dia-f Medicique omnes hodie uno ore confiten- 
; qui} tur. Ar1ſtoreles autem ſanguinem inter par- 
 elt:} resfimilares recenſuit-: & Hippocrates etiam, 
cor-j dum corpus animale ex partibus continenti- 
| bus, contentis, &impetum facientibus, con- 
uper| ftiruit ; ſanguinem neceſſario inter conten- 
mo- | tas agnovirt. 
arte, } Verum hac de re plenius agetur, cum de 
ex- | parte, quid fit , & quot modis dicatur, diſce- 
na- | ptabimus., Interea temporis, experimentum 
de | hoc admirabile _ cor ipſum, membrum 
ſer- | ſcilicet principaliſſimum, 1nſenſile appareat) 
tat) } non reticebimus. 
de, Nobilifſimus Adoleſcens , & illuſtriſſimi 
or> | Vicecomitis de Montegomero nn Hibernia filius 
em primo- 


g1i2 Dx Ge [- mph Laponnge 
mogenuitus , cum uc puer eflet, u 
wn ex inſperato lapſu naCtus eſt inforn 
nium; coſtarum nempe ſiniſtri lateris fre 
&uram. Abſceſſus ſuppuratus, magnam 
bi quantitatem profudut ; ſanie{que diu 6 
vitate ampliſſimamanavit: uti ipſe mihi, ; 
Lique (qui aderant) fide digni narrarunt. I 
circaannum #tatis ſuz decumum oftavum 
aut decimum nonum, per Gallzam & Ital 
ay ————. indeque Londinum appr 
it: Interea vero peramplum hiatum 1n 
ore apertum geſtabat ; adeo, ut pulmone 
(uti creditum eſt) 1n eo ccrnere , ac tangen 
liceret. Id cum ſereniſſimo Regi Carole, ca 
miraculum , nunciaretur ; me ſtatim, ut 
quid ret eflet perſpicerem, ad Adoleſcer 
tem muſt. Quad fatum? Cum primum ac- 
cederem, videremque juvenem vegetum| 


& aſpeQuquoque, habituque corporis lat 
FF penn on. ; nid hows , arque opors 
ruit, nunciatumarbitrabar. Przmiſla auter 
ut mos eſt, ſalutatione debita, expoſitaque 
ex mandato Regis eum adeundi cauſla; 
mniaiillico patefecit , nudamque lateris fin 
{tri partem mihi aperuirt ; ablara ſci]. lam 

la, quam tutelz gratia adverſus icus , al 
que injurias externas, geſtabat. Vad1 prot 
nus ingentem pectoris cavit2tem , in quan 
facile tres mcos priores digitos , una cul 
pollice immutterem : ſimulque in primo) 

1ngreſſu partem quandam carnoſam pro 

berantem, reciprocoque extrorſum 1ntror 
ſumque motu agitatam deprehend: , man 

que caute traGtavi. Attonitus rei novitae 
1terum iterumque exploro omma: &, a 


Po Go »y =wwwa+u «ma. 


Ia Oo own nn =—m=uyu.sq 


SY 


EY 8 


þ Cn 
= 


SYTHaEr 


þ 
= 
oo 


S 


o83F ©82 


p oo 
q ! 
j 


oe) 
Io 
ntror 
nan 
ritate 


ExXERCITAT1IO LIT. 313 
diligenter ſatis inveſtigata eſſent; certum e- 
rat , ulcus antiquum & peramplum (citra 
Medici peritt auxilium ) miraculi inſtar, ad 
fanitatem perduQum eſſe , parteque interio- 
re membrana veſtitum , & per marginis am- 
bitum firma cute munitum. Partem autem 
camoſam (quam ego primo intuitu, car- 
nem aliquam luxunantem credideram, alii- 
que omnes pulmonis partemyudicabant ) ex 

u, ejuſque drfferentus , ſeu rhythmo, 
utnſque manibus carpo & cord ſimul ad- 
motis) & ex reſpirationis collatione plane 
perſpexi , non pulmonis lobum aliquem, ſed 
cordis conum a __ caro fungoſa ex- 
creſcens (ut in ſordidis nlceribus fieri ſolet ) 
exterius , muniminis inſtar, obtegebat.Con- 
camerationem iſtam, a ſubnaſcenribus ſor- 
dibus Adoleſcentis famulus injetionibus 
tepidis quotidie liberabat, lamunamque im- 
rus : quo facto, herus ſanus , & ad quz- 
bet exercitia ac itinera promptus , tuto & 


q jucunde vitam degebart. 


Reſponſi vice igitur, Adoleſcentem ipſum 
ad Sereniſfimum Regem deduxi; ut rem ad- 
mirabilem & ſingularem, propriis ipſe mani- 
bus tractaret, atque oculis intueretur: nem- 
pe, in hominevivente & vegeto, citra ullam 
offenſam, cor ſeſe vibrans, ventriculoſque e- 


m jus pulſantes videret, ac manu tangeret. Fa- 


Gumque eſt, ut ſeremiſſimusRex , una me- 
cum, cor {enſu tactus privatum efſe agno- 

t. Quippe adoleſcens, nos ipſum; tan- 
gre (nit viſu, aut cutis exterions ſenſatio- 
ne) neutiquam intelligebat. 


, a Simul,cordis zplius motu obſervavimus;ne- 


O pe, 


314 De GENERAT. ANIMAL. 
pe » illud indiaſtole introrſum ſubduci, & 


retrahi ; in ſyſtole vero, emergere denuo,& | 
protrudi : _—_ in corde {yſtolen , quo | 
tempore diaſtole in carpo percipiebatur: at- | 
que proprium cordis motum & funCtionem, | 


cſle1yſtolen : denique, cor tunc pectus feri- 
re, & prominulum eſſe; cum erigitur ſur- 
{um , &1n ſe contrahitur. 

Nec de altera controverſia (num ſanguis 
ſcil. nutriendo ſolum corpori inſerviat?) hic 


anxie diſputand1 locus eſt. Ariſtoreles qui- | 


| 
£ 


F 


dem , pluribus locis , ſanguinem eſle ultt- | 
mum alimentum contendit ; exdemque to- | 


ta Medicorum ſchola ce waar Plurima 
tamen cxplicatu ardua, maleque cohzren- 
tia, hancullorum ſententiam conſequuntur. 
Cumenim Medic, in phyfiologicis ſuis, 'a 


nt de fanguine; atque hunc ſolum c<usu- | 


{um & finem docent, ut alihmentum corpon ! 
ſuppeditet ; eum ex quatuor ſuccis, five hu- | 
moribus componunt; argumentum <us rei! 
a quatuor primarum qualitatum combine 
tionibus deducentes ; ac proinde afſerunt, 

maſſam ſanguinis , ex utraque bile, (flava 

nempe , & atra) pituita, & ſanguine proprie| 
dicto, compon . Ideoque quatuor humo-| 
rum genera recenſent : quorum, frigidus & 
humidus , pituita dicitur : frigidus & ficcus, 

melanchola: calidus & ficcus, bilis: deni- 

que, calidus & humidus, fanguis nomunatur. 
Porro, ex fingulis eorum generibus, als 
nutritios, (unde totum corpus conſter;) ex 
crementitios alios ſtatuunt. Preterea, ex ni-| 
rritiis 1]hs , (ceu partibus heterogencas ) {an- 


gninem conſtare autumant. Ita tamen, ut p1 
cuts 


- 


on, Wo TT 2 


Com 


. ExeErciTaATIio LII. 315 
tuita ſit pars crudior , quam calor nativus va- 
lidior poſſit in ſanguinem laudabilem con- 
vertere. Bilem vero ſimiliter in ſanguinem 
tranfire poſle, negant ; licet, ſanguinem faci- 
le in bilem; atque hanc , in melancholiam 
(nempe a caloris concoquentis exceſſu ) my- 
tar! , affirment. 

Quz fi veraſunt,nulluſque in iis regreſſus 
conceditur ; {cilicer , de melancholia, in bi- 
lem; de bile, in ſanguinem: oportet fatean- 
tur, dictos omnes {uccos efle in ordine ad 
melancholiam; atque hanc efle principale, & 
maxime concotum nutrimentum. Quin- 
etiam duplicem ſanguinem agnoſcant, ne- 
ceſle eſt : nempe totam ſimul in venis malſ- 
ſam, ex quatuor ills humoribus compoſi- 
tam; & partem eJus puriorem , florentiorem, 
magi{que ſpiritalem , quam ftrictiore {enſu 
Janguinemnominant ; quamque aliqui in ar- 
ters ſeparatim continer1 contendunt, ac 
proinde alus ufibus a reliquo ſeparatum de- 
putant. Ideoque, ex corum {ſcntentia, ſan- 
guis purus non eſt alimentum, {ed commix- 
tſucci, five potius melancholia, ad quam 
tandem reliqui humorcs pertenduntr. 


Ariſtoteles quoque, ut ſanguinem alendi ne par? 
gratia inſtitutum putavit ; 1ta eundem et- 9*: /. 2 
1am, velutic partibus, compoſitum cenſuit. © 3 


Nempe ex crafſiore , & atra, que in fun- 
dum pelvis , inter concreſcendum , ſubi- 


dit : eaque pars illi deterior habetur : Sanguis De hip. 
enm, 1nquit , ſcinteger eff, rubet , + dulcus 9": (3+ 


ſaporis eſt ; ſed, fi vel natura, vel morbo ft © 
vitiarus , atrior cernitur. Ex parte etiam fi- 
brokg, fave fibris, conſtare voluit: ii/que dem- 

Q 2 P16, 


#14, 


316 De GEntRrarT. ANIMAL. 


Pris , (aut ) /anguis neque concreſcit , neque ſpiſ- 


Jatur. In ſanguine preterea /aniem agnovit: 
Sanies , 1nquit , ſangurs incotius eſt; aut quia 
noudum percotflus , aut quod in ſeri modum ai- 
luts fuerit. Atque hunc frigidiorem eſle, ait; 
fobras autem partem ſanguin terrenam elle 
ſtaruir. | 

an 


uapropter (ex <us ſententia) ſanguis | 
—_— varie diſcrepat : adeo ut quibuf: 


damis fit ſerofjor, tenuior, & quaſi 1anies, 
{cu ichor ; ut inſeCtis, & frigidioribus atque 


umperfectioribus animalibus:quibuſdam ve- | 


ro craſſior , fibroſior , & terreſtrior ; ut apro, 
tauro, aſino &c. nonnullis (vitiati ſcil. tem- 
perament1) ſanguis atrior : alus autem mun- 
dus , fincerus , & floridus, qualis in avibus, 
& homane precipue conſpicitur. 


Vnde conſtat, tum Medicos, tum Ariſto- | 
ztelem, ſanguinem ex partibus & differentiis ' 


quadantenus fimilibus conſtituere . Medict 
quidem humanum duntaxat ſanguinem, 


eundemque per phlebotomiam in pelyim | 


effuſum , & coagulatum obſervant. Ariſtore- 
tes vero cunctorum animalium ſanguinem, 
aut ©jus analogon, contemplatur. Ego au- 
tem, ſepoſita omni controverſia, omiſſiſque 
incommodis , quz eorum ſententiam fe- 
quuntur ; ea ſolum, quz apud utroſque in 
confeſlo ſunt, & ſenſu ipſo evidenter digno- 
ſcuntur , atque in rem noſtram luculenter 
faciunt , paucis expediam ; prolixius de ut- 
demalibi tractaturus. 

Quanquam ſanguis (ut monut ) pars cor- 
poris dicitur, eaque primogenita & princt- 


palis ; tamen {1 ſecundum totam cus 
| ut 


—— _ 


” 0 


—_— ——— 


ExEnRciTtTATIO LIN. 317 
(utin venis ſe habet)conſiderctur ; nil vetar, 
quo minus alumentum 1n ſe continere , & 
concoquere , partibuſque ommbus appone- 
re dicamus : eandemque rem ita ſumptam 
tum alere, tumal: ; mater1am etiam corporis, 
& efhicientem cauſſam effec intelligamus : ha- 
bereque eandem naturaliter conſhtutionem, 
uam Ariſtoreles in parte primogenita cen- 
fair neceſſariam ; nempe , ut fanguis partim 
{imilanis conſtitutions fit, partim diffimila- 
ns: utenum , Cum propter ſenſum neceſſario 
uy , ut fiant membra ſemilaria in antmal;- 
u# ; > cum wvis ſentiend:, vis movendi, & vis 
nutriendi in eodem membro contineantur ; ((cil. 
primogenito ) fit neceſſario,ut membrum(quod 
primum principia ejuſmoadi tenet) & ſimplex 
exiftar,ut omnium [enftilues fit capax; & diſ- 
ſmilare , ut moveat Or agat. 5 th 4 
inquit, 7 ſ{mguineo genere , cor tale habetur 
membrum , in exſangui autem, proportionale. 
$1 1g1tur per Cor, intelligit 1d,quod primum 


- in ovo con{picitur ; nempe, ſanguinem,cum 


gus concepraculis , (veſiculis pultantibus, & 
vents) tanquam unum idemque organumzid 
veriſſhime ab co dictum arbitror : {anguis e- 
num, ut in oyo & veſicula cernitur, eſt par- 
tim ſimilaris , & partim diſſimilaris. Sin ali- 
ter intelſexerit ; quod in ovo viſitur , eum fa- 
cile redarguit : 11quidem cordis ſubſtantia , 
abique ſanguine confiderata (nimirum , co- 
nus ens, & ventriculorum parietes ) multo 
polt g1gnitur ; & tantiſper alba manet, citra 
languinis perfulionem , donec cor in for- 
mam organi fabricatum fucrit, quo ſanguis 
per totumn corpus diſtribuatur.Neque eoqui- 

O- 3 dem 


31? Dre GenERAT. ANIMAL, 

dem tempore, cor ſimilaris ſimpliciſye con- 
ſtitutzonis apparet =_—_— partem primoge- 
nitam deceret)ſed fibroſum , carnoſum, > 
nuſculoſum confpicitur; & quidem /ut Hip- 
pocrartes voluit) plane muſculus , five inſtru- 
mentum motivum eſt. Sanguim vero (ut pri- 
mum confpicitur , & veſicula comprehentus 
pulſar) conſtitutio illa, quam Ari/toreles parti 
principali neceſſariam judicavit, manifeſte 
ineſt. Quippe ſanguis , dum in corpore na- 


turaliterie habet , ſimilaris ubique conſtitu- 


tions apparet. Quamprimum autem extra- | 


vaſatur, caloremque nativum exuit ; proti- 
nus, (ceu ditſinulare quiddam) in diverſas 
Partes abit. ” 

Ar vero, ſ{iſanguis (ex naturz inſtituto) 
corpor1 ſolum nutriendo deſtinaretur ; non 
nift fimilaris conſtitutionis exiſteret ; inſtar 


——— 


_ 


chyl:, vel albuminis ovi; aut faltem ex di- | 


&is partibus, five ſuccis, miſtum quid ef- 


ſet, & vere unum : quemadmodum reliqui 


humores , (bilis nempe utraque, & patuita) 
qui tales poſt obitum, etiam extra concepta- 
cula ſua, permanent; quales 1n vivo corpo- 
re conſpiciebantur: non autem adeo ſubito 
tran{mutaretur. 

Quamobrem , quod Ariſtoreles parti prin- 
cipal: attribuit, 1llud idem quoque ſanguin 
propeomen eſt. Hic enim, ut eſt naturale quid; 

etcrogeneum , ſive diſfimilare exiſtens, ex 
ſuccis aut partibus illis componitur. Prout 
autem vivit, parſque animalis precipua eſt, 
ex ſuccis iis ſimul miſtis conſtans ; eſt pars 
fimilaris animata, ex anima & corpore com- 


polita. Evaneſcente aurem (ob cxtinctum 
Ca 


0 — 


— — 


ExXERCITATIoO LII. 319 
calorem nativum ) 1lla ſanguinis anima, ſub- 
ſtantia hujus nativa 1llico corrumpitur , & 
diffolvitur in ea, ex quibus olim conſtitue- 
batur : primo ſcil. in cruorem , poltea in par- 
tes rubras, & albas ; parteſque rubre ſuperio- 
res, ſunt Aoridiores ; inferiws autem fitz ni- 

icant. Partes porro aliz fibrolz ſunt , & 

Cl (reliquarum vinculum:)aliz icho- 
roſx, & {erolz , quibus coagulatus thrombus 
innatare ſolet. Arque in hoc ſerum ſanguis 
tandem fere totus degenerat. Partes autem 
iſtz non inſunt vivo ſanguini,ſed a morte 1o- 
lum corrupto, & jam difſoluto. 

Prezter jam diCtas vero partes, in calidio- 
nibus & robuſts animalibus, veluri equis, 
bobus , & hominibus quoque vivida conſti- 
tutione preditis, alia {anguinis pars cerni- 
tyr, quz in eo foras educto & grumcſccn- 
te, ſuperiorem rubrarum partium locum oc- 
cupans, condenſatur ; & gelatinam cx cor- 
nu cervino , ſeu mucaginem quandam,, aut 
albumen ovi craſſus plane refert. Vulgus 
cam pituitam efle , exiſtimat : e Ariſtoteles 
autem, partem f{anguinis crudam & inco- 

nominavir. 

Obſervayi partem hanc, tum a rel1quis 
diſcrepare, tum ab ipſa ſeroſa portione (cut 
innatare cruor in pelvi coagulatus ſolet ; ) 
tum etiam ab urina, quz per renes c ſangu1- 
ne tranſcolatur. Neque enim crudior, & fr1- 
gidior pars ſanguinis xſtimandacſt, fed ma- 
is ſpiritalis ; uti arbitror , duplici precipue 
experimento motus: Primo, quod floride 
& rutilanti parti (quam ſanguinem arterio- 
lum cfle, yulgo cxiſtimant ) ranquam cali- 


O 4 dior , 


329 De GeneRAT. ANIMAL. 

dior , & ſpiritu plenior, ſupernatet ; locum- 
que ſupremum in ſanguinis diſgregatione 
obtinear. 

Deinde in venzſeQione, ſanguis hujuſ- 
modi profiliens (qui plurimus abundat ho- 
minibus calidz temperaturz, robuſtis, &to- 
roſis) longiore filo impetuque vehementio- 
re (tanquam e {iphone eliſus) exfilit: 1deoque 
eum calidiorem, & ſpiritalem mags judica- 
mus ; {qo um & genitura foecun- 
dior , {piritibuſque plemor #{timatur ; quz 
longe , validequeejicitur. 

Differre quoque plurimum hanc mucag:- 
nem, ab ichoroſa & aquoſa lla ſanguinis Par- 
te ,quz(ceu rel vis Gigidior) in1mam pel- 
vim ſubtidit;duphci pariter argumento con- 
ſtat. Nam aquoſa & fſanioſa pars , crudior 
magiſque incoCtus eſt, quam ut in puriorem 
& pertectiorem ſanguinem tranfire poſlit. 


Simul etzam cruſſior & fbroſtor my £1 


pl ſanguinis grumo ſupernatans , eodem 
1s cocta & elaborata apparet. Adeoque 


_— 


| 


—— - 


— 


in ſolutione five partitione ſanguinis event, | 


ut mucago hec locum ſupremum ; ſames, 
infimum ; grumus autem , parteſque rubre, 
(tam rutilantior, quam nigrior)ſpatium me- 
dium occupent. 


Quan certum eſt, non modo partem llam, 


ſed & univerſum ſanguinem, imo vero car- 
nemipſam (ut in 11s, qui E patibulo pendent, 
obſcrvyare licet ) in ſaniem ichorolam cor- 
rump poſſe. Reſolvuntur nempe in mate- 
nam, unde primo componebantur, ut ſal m' 
lixivium, unde ortus eſt. Similiter in omni 
cachex1a, {anguis emuſſus copiolo ſcro _ 


— 


mw 4a wy oo”. 


ExtRciTaTlIo LIT. 321 
dat: adeo , ut interdum vix quicquam gru- 
moſi appareat, ſed omnis fanguis una ſanies 
videatur: ſicut 1n Icucophlegmatia expecri- 
mur, & animalibus ex{anguibus naturale eſt. 

Si etzam , paulo poſt ſumptum cibum , ac 
otum ; (antequam ſecunda coctio abſoluta 
erit , & ſerum per renes deicendertt )aut 
ſub primos febrium intermittentium 1nſul- 
tus, ſanguinem eduxeris; ſaniolum eum , 
incotum, plurimoque ſero ſcatentem repe- 
ries. Contraautem, f1poſtzejunium, aut u- 


rinz profluyium, vel ſudorcm copioſum , 


yenam aperueris; ſanguinem craſium (utpo- 
te ſero privatum) totumque fere in grumum 
condenſatum cernes. 

Erquemadmodum, crudeſcente ſangui- 
ne, parumadmodum iſtiuſmod1 mucaginis 
fupernarantis reperitur: ita , ſiſaniemillam a 
grumo ſeparatam , & effuſam leni foco de- 
coxeris; eandem brevi in mucaginem hanc 
mutatum iri conſpicies. Indicio manifeſto , 
aquam illam , five ſfanicm aſanguine 1n pelv1 
ſeparatam , urinz fortan materiam aliquam , 
non autem urinam ipſam eſle ; licet colore 
& conliſtentiaralis videatur. Quippe urina 
cottione non denſatur in fibroſam muca- 
ginem, ſed potius in I1x1y1um: aquoſa au- 
tem, five ſanioſahec pars alquandiu levitcr 
cocta,in mucaginem innatantem abit:quem- 
admodum, vice verſa, mucago iltzc cor- 
ruptione recrudeſcens, in ſaniem colliqua- 
tione revertitur, | 

Atque hactenus quudem hanc ſanguinis 
pantem,a me obſervatamgin {cenam produxi; 
de eadem poſtea (ut & aliis us partibus ad 

8; {en- 


an.l. 2. 


{ 
222 DE GrNEenATt. ANIMAL. 
{enſum apparentibus, Ariſtoreliſque & Me- 
dicorum autoritate confirmatis) uberius dis 
Qurus. 

Hic, nea propoſito longius aberrem, fan- 

rom (cum Ariftotele) accipiendum cen- 

eo; non ut ſimpliciter inteligitur , & crugr 
, dicitur ; ſed ut corporisanimalis pars vivens 
' eſt : Ita enim Philoſophus : Sangurs eſt cali- 
dns , quaſi aquam ferventem nomine uno ſigni- 
ficemus ; non vero ut ſubjeflum calidum. Ca- 
liditas enim in ejus ratione ineft , quemadme 
dum albedo in albi hominis ratione. At eo, qua 
ſanguis per affeclionem ſroe paſſionem eſt, nm 
per ſe caliaus eſt. Pari modo de ficco & humid 
ſtatuendum eſt. Quaproprer in ejuſmodi rerum 
natura, partim cal:aa & Dumida ſunt ; ſed ſt- 
parata congelaſcunt , & frigida eſſe videntur; 
quali eſt ſanguts. 

Sangus 1gitur, prout eſt corporis pars vi- 
vens , ambiguz nature eſt, & dquobus modis 
contilennces venit. Adeoque marerialiter, 
& perſe, nutrimentum dicitur : formaliter 
vero , &quatenus calore , & {piritibus (im- 
mediatis anime initrumentis ) pſaque ani- 
ma przditus eſt ; corporis lar, ac conſerva- 
tor, pars principalis, primogenita , & geni- 
talis zftimandus eſt. Er quemadmodum 0- 
vum prolificum , materia , inſtrumentum, 
atque opifex pull: exiſtit; Medicique omnes, 
utriuſque ſexus genituram protinus 4 coltu 
in utero miſtum , cauſſam foctus tum mate- 
rtalem, tum efficientem exiſtimant : ita me- 
liorejure quis affirmaverit , ſanguinem cſle 


corporis matenam pariter & conſcrvatorem, | 


non autcm folum alimentum. Quippe no- 
tum 


ExEtRciTaTlIo LIT. 323 
cum eſt, in animalibus, fame enectis ; & ho- 
minibus quoque, qui tabid1 intercunt; pluri- 
mum ſanguinis etiam poſt obitum , in vaſis 
ſupereſſe. Quinetiam adoleſcentes qui au- 
gentur; & ſenes , quizam decreſcunt , & mi- 
nuuntur ; proportionalem {anguinis quanti- 
tatem obtinent : prout nempe caro 1llis vel 
aucta, vel diminuta fuerit. Quaſi ſanguis pars 
corports fit , non autem huic nutriendo fo- 
lum deftinetur. En1mvero, 1: huic duntaxat 
uſu inſerviret , nemo fame periret , quandiu 
anguinis quicquam an vents rehquum habe- 
ret : quemadmodum & lucerne flammula 
non extinguitur, quandiu inflaimmabilis ole1 
incavel minimum ſuppetit. 

Dum autem aflero, animam primo ac 
Ex acc in mp—_ refidere : nollem 
nc perperam conclud1 , omnem phleboto- 
miam eſſe periculoſam, aut noxtam : vel, 
cum vulgo, cred ; quantum ſanguinis detra- 
hitur, tantundem ſimul vitzx decedere; quod 
ſacrz paginz, vitamin ſanguine conſtitue- 
rint. Quotidiana enim expenentia notum 
eſt, ſanguinis miſſionem cſle plurimorum 
morborum ſalutare auxthum, &1nter reme- 
daumverſalia precipnum : utpote cujus vi- 
tum, velabundantia, maximam morborum 


catervam conſtituat ; & opportuna evacua- . 
t10, a morbis periculoſiſſimis, morteque ad- . 


coipfa ſpe liberetr Quantum enim tangui- 
cis ex arte detrahitur, tantundera vite ac {a- 
lutis additur. 

Id ipſum nos Natura docuit, quam Med1- 
cl fibi imitandam proponunt : hzc enim, 
larga& critica evacuatione per, nares, men- 

O 6 ſtrua, 


. 


324 De GENERAT. ANIMAL. 

ftrua, aut hxmorrhoidas , affeCtus ſzpe gre- 
viſſimos tollit . Ideoque adoleſcentes , qui 
pleniore victu utuntur , vitamque in otio 
rranſigunt , nift circa decimum octayum, 
aut viceſimum ztatis annum (quo tempore 
{anguinis copia , una cum corporis incre- 
mento accumular folet ) aut {pontaneo per 
nares, vel loca inferiora efluvio; aut*aper- 
ta vena, a ſanguinis onere hberentur; ple- 
runque febribus, various, capitis doloribus, 
alu{que morbis & fymptomaris gravioribus 
periculoſiſhme zgrotant. Quod reſpicien- 
res Yerermarii, omnem fere jumentorum 
medelam a venz {cchone auſpicantur. 


Quenam colligenda veniant , ex 
duftuvenarum umbilica- 
lium in Ovo. 


ExERCITATIO LIIT. 


alia factum cermmus: eodemque fere 

rempore , receptacula ejus, venz ſci]. & 
yeſicula pulſans , manifeſte apparent. Id- 
eoque 11 punttum ſaliens, una cum fangui- 
ne & venis, tanquam unum idemque inſtru- 
mentum, in pnmo fxtus exordio conſpi- 
cuum, pro corde accipiamus , (cujus paren- 
chyma poſtmodum, in formatione | wa 
velicuias {uperonitur ) manifeſtum eſt, corn 
animalibus hoc modo acceptum, (nempe or- 
ganum ex parenchymate, ventriculis, aun- 


cubs , valis, anguneque compoſitum ) efle 
It» 


= Anguinem in ovo, & conceptu, ante 


_ 


Exx:RCITaTIO LITI. gg 
revera(ut Ariſt. voluit) partem corporis prin- 
cipalem & primogenitam : cujus tamen pars 
prima & przcipua fit ſanguis ; idque tum na- 
tura, tum generationis ordine. 

Partes 1n | ear us ſangum proxime, 
ſunt venz : ſanguis enim neceſlano in vaſis 
continetur. Ac propterea (ut ri/t. obſerva- 
vit ) meats duo venales (ftatim ab initto repe- 
nuntur ; qui poſtca (ut in h;ſtoriadocuimus) 
umbilicalia vaſa conſtituunr. 

Ex horum itaque ſitu, ductuque, quzdam 
animadvertenda venunt. Ac primo quidem, 
Venas & arterias omnesa cordec ortum (u- 
cere : ſunt enim quaſi cordis appendices, aut 
partes quzedam . S1 1gitur faetum (huma- 
num, aut alium aliquem ) nuperrime natum 
diligenter inſpexeris, diſſeaque vena cava 
nter auriculam dextram cordis & diaphra- 
gma, deorſum verſus contemplatus fueris : 
comperies tria foramina ; quorum max1- 
mum, & poſterius ad ſpinam tendens,cſt ve- 
nx cayz de{cendentis ; anterius, & minus,n 
radicem ac truncum vaſorum umbilicahum 
fertur; tertium, & minunum, jecuringredi- 
tur, eſtque ramulorum omn1um in gibbumn 
hepatis ſparſorum origo , & truncus. Vnde 
aperte conſtat, venas ejecore (ut plurim vo- 
ſunt) tanquam princip1o , nequaquam profi- 
cſc1; ſed a corde : ni quis obſtinate afhrma- 
re velit , truncum venz ab aliquo ſuo ramu- 
lo, non autem ramos a trunco ortum du- 
cere. 

Porro, cum dicta vaſa in ovo, in albumen 
pariter ac vitcllum ſpargantur, (non aliter, 
quam plantz radices 1n terram folent; ) 

| O 7 conſtar, 


226 DE GrneRaT. ANIMAL. 
conſtar, utrunque hunc lquorem, pro nutn- 
mento feoetui eſſe ; eundemque per vaſa ill 
De hit. ad hunc defern : Idque contra Ariſtorelem, 
—y 6. qui-paſſim aſlerit , pulkon ex luteo ſolum per 
De gen. umbilicum cibum perere, conſtituivero ex albu- 
en.l.3. mine. Abſumitur equidem primo albumen; 
61-03: & vitellus ſero des wo pro cibo eſt , laciſ- 
que vicem an jam natisanimalibus ſuppler. 
Nempe ut, quale allmentum Natura in vivi- 
paris animalibus ou ubera pornigt ; tale in 
ovipanis per vitellum exhibeat. Quare acci- 
dit, ut omni albumine abſumpto , vitellus 
fere integer in ovo ſuperſit, perfecto jam & 
conſummato pullo ; diuque ctiam poſt qus 
excluſionem. 

Ariſtoteles quidem decimo poſt nativiratem 
ate, alzquid vitelli ſupereſle reperit : nos au- 
tem, etiam poſt ſex ſeptimanas, nonnihil cus, 
in ventre pull, inteſtino affixum vidimus. 

Tamen ex vitello intra pull: abdomen re- 
cepto, (qui, dum foetus formatur & augetur, 
non #que, ac albumen,decreſcit ; ſed fere1n- 
teger permanet , abſumro jam utroque albu- 
mine) & venarum per iptius vitelli ſubſtan- 
tram diſtributione ; que omnes in unum 
truncum colle&z, in venam Portz perfo- 
rantur ; pleniori{que in jecore coctionis gra- 
t1a, partem vitelli, quam abſorbent, eo defe- 


runt : his, inquam , aluſque ſimilibus argu- | 


mentis ductus; non poſſum, non cum Art | 


ſtorele fateri, vitellum pullo in cibum cedere, 
lachque analogon eſe. 

Non integerquidem vitellus poſt conſum- 
matum foerum ſupereſt ; nam portio illus 
quzdam 4n prima pulli conformatione el- 

quatur, 


— 


ExERCITATIO LIIT. 9327 
quatur , venarumque propagines (non mi- 
nus, quam albumen ) recipit , perquas, Jam 
preparatus , foetui in nutrimentum cedit : 
certum tamen eſt, maximam illius partem 
abſumpto jam albumini ſuperſtitem efle ; 
eamque 1n ventrem pulli modo excluſi rece- 
;& a ramulis venz Portz attrattam,tan- 

dem in jecur deferr1. 

Manifeſtum igitur eſt, pullumyjam exclu- 
ſum, (dum adhuc tenellus cſt ) vitello nutriri. 
Erquemadmodum 1s mitra oyum , partim ab 
albumine, partim ex vatello alitur ; precipue 
yero ab albuminibus, quz & majore copia 
adſunt, & citius abſumuntur : ita ſfimuliter 
jamexcluſus (cu omne adveniens alimen- 
tumjecur pertranſit, &ibidem ulterius pre- 
paratur) partim vatello, partim chylo ex in- 
teſtinis hauſto , nutritur ; preſertim autem 
chylo, quem plurcs venarum meſaraicarum 
ramuli ad ſe rapiunt ; cum in vitellum una 
folum Porte propago diſtribuatur » & jam 
parya cus copia {uperſit. Facit ſcilicet natu- 
ra,quod nutrices ſolent ; quz ſenſim infantes 
ſuos ablataturez , cibaria 11s interdum exhi- 
bent ; quo lactis poſtea indigentiam facilius 
tolerent. Ita ſfimiliter pulus, abalmento fa- 
cilionis digeſtionis,ad 1d,quod concoctu ma- 
gis difficile eſt (nempe a vitello, ad chylum ) 
paulatim deducitur. 

Quapropter ſumma ratione fit, quod ex 
yenarum ductu in ovo percipimus. Quam- 
Runs enim pullus inchoatur , venz ſo- 

ummodo in colliguamentum diſtnbuuntur : 
quo ſanguis enutritus & auCtus , corpus ſtbt 
educandum adjungit. Poſtcaaurem in albu- 

men 


De gen. 
en. l.3. 
C.b. 


323 De GEentRaAT. ANIMAL. 

men tenuius extenduntur;unde pullus (dum 
adhuc gelatinam, five mucaginem, & gal- 
bam refert )incrementum ſumut : deinde, in 
albumen craſſius : mox etiam in vitellum 
venarum ramulli porriguntur,uteo etiam nu- 
triatur foetus ; qui denique, tenellus etiam- 
num exiſtens, partim vitello (ceu lacte) intra 
abdomen recondito; partim pabulo, matris 
operacomparato , preparatoque alitur ; do- 
nec ipſemet cibum 1doneum quezrere , & 
concoquere valeat. Adeo per totam genera 
tions {eriem, naſcituro faetur, vano alumen- 
to , varus digeſtive facultatis viribus re- 
ſpondente , Natura fapientiſſime contulu, 
Teneriori nempe pullo, almentum delics 
tius pr#paratur : grandiorijam facto, firmior 
victus conceditur : mox autem , cum {oh- 
diort pabulo conficiendo ſufficit , duriorac! 
cibaria offeruntur . Ideoque factum arbi- 


tror , ut perfecta ova non modo bicols- | 
ra , {ed etiam duplict albumine nſtruck, | 


{1nt. 

ugd nos per re1ipfius experientiam in- 
venimus, 1d etiam Ariſtorelis {ententiz col- 
gruit, ubi ait : Pars ejus que calida efl, pro 
pius ad formam in membris inſtituenais acce- 
dit ; que autem terreſtrior etl, corporis confit- 
tu4t1onem prebet, &- remotior efl. Quamobrem 
in bicoloribus ovis , animal initium ſue genera* 
tionis acaudido ſiemit , ( initium enim animale 
in cal:ao efl )cibum a luteo capir. Calidioribw 
1taque animalibrus ſeorſum iſta habentur a:ſtn- 
#la. Nempe, ex quo priucipium ortus , Of ts 
quo alimentum ; atque alterum candidum,alte- 
ram luteum eff. _ 


ExrRciTaATIOo LIINI. 329 

Ex didtis paret, pullum , (1dque poſtea de 
omni pariter conceptu demonſtrabimus ) ur 
abinfito ov1 principio, five anima , oritur & 
efformatur ; ira quoque victum fib1 in ovo 
quzrere. Quare matre 1ll: non eſt opus ; ut 
plantis, terra. Nec magis verum eſt,cum ma- 
temo ſanguine nutriri, aut ſpiritibus matris 
vivere,& cor pulli interea feriari ; quam,eun- 
dem maternis organis ſentire, ac mover; aut 
ejus anima vegetari, & adoleſcere. Sed ma- 
nifeſto liquet, & ab omnibus conceditur, foe- 
tumal per vaſa umbilicalia ; mearuſque ve- 
nales in albumen & vitellum diſſeminatos, 
ex his nutrimentum haurire,quod foetui im- 
pertiant. Conſtat etitam, pullo jam excluſo 
aimentum ſuppeditari , partim a vitello, & 
partim achylo ; & utrunque per eandem ve- 
nam Portz 1n jecurtranfire ; licet per diver- 
ſos 5us ramulos 1d contingat. 

Apertum itaque eſt, (ut1d nunc obiter di- 
em) chylum,gos cuncta animalia nutriun- 
tur, ex inteſtinis per venas meſaraicas defer- 
n ; nec opus eſſe, ut noyum iter (venas la- 
fleas ſcilicet ) inquiramus, alumve tranſi- 
tum in adultis comminiſcamur, prexter eum, 
quem 1n ovyo & pullo compertum habemus. 
Opinionis autem huyjus incommoda, alibi u- 
ber1us indicavimus. 

Denique, ex conſtitutione vaſorum umbi- 
licalium 1n oyo, (quorumalia, venas ; alia, 
arterias eſſe ; 1n hiſtoria diximus ) colhgere 
licet, dari morum ſanguins circularem , ( qua- 
lemjampridem,in libellonoſtro,de morr ſan- 
guimnis in animalikus,demonitrayumus:)1dque 
vegetandi , nutriend1, atque augend! gratia : 

ac 


330 De GentRaAT. ANIMAL. 
ac propterea, venas quidem umbilicales in 
utrunque ov1 lquorem diſfſeminari, ut inde 
foetui alimoniam apportent ; arterias vero 
etiam ad eoſdem pertendere, ut caloris jug 
affluentia alimentum concoquant,colliquent, 
& nutrition 1doneum reddant. 

Atque inde evenit ; ut, quocunque venz 
(codem nomane, arrerie quoque hic intel 
gendz ſunt )1n albumen, aut vitellum pert 

erint; partes illz colliquatz,diverſaque are 
1quis facie appareant. Quamprimum enin 
venarum ramul: expullulant , pars albumuny 

ſuperior ſive exterior (cu 1umplantantur ) u 
colliquamentum abiens 1147 0pm ; Pars al- 
tem inferior, craſla & compacta manens, it 
1mum ovi angulum detruditur. Similiter v- 
tell quaſi binz partes ( ſuperior, & inferior) 
apparent; nec minus ab invicem diſcrepant, 
quam cera liquata, anon liquata, five ea, quz| 
conſiſtentiam priſtinam ſervat ; nimurum,} 

ars 1lla , quz venas accepit ; ab altera , quz 
nullis adhuc fruitur. | 

Hinc porro de animalis exordio , prime 

ue inhzrente ovi principio,facti ſumus cer- 
tiores. Quippe manifeſte conſtat, cicatrica 
lam, ſive maculam, particulam efſe ovi prin- 
cipalem, ad quam reliquz omnes referendz 
ſiar ; cuique (fi ulli, pre c#teris ) debeatur, 
quicquid demum id fuerit, quod oyum ft 
cundum reddit ; pullique generationem #| 
eadem primum inchoari. Ideoque , ( ut di- | 
ximus)ſtatim a gallinz incubation , c:catri- 
cla primo omnium dilatatur , augetur, & 
colliquamentum conſtituit ; in quo protinus 

{anguis emicat, venz ſparguntur, caloris ni 

iv1 


my} + «a> ww wh _2_o=. ov 


cales in 
ut inde 
as vero 
ls Jug 
liquent, 


Ie venz 
intelly 
n pert 
ue are- 
1 enim 
umn 
tur ) i0 
Ars all- 
ens, in 
iter y- 
ferior) 


repant 


4, ue 
urum, | 


|» que 


rim 
1S CeT- 
trick 
prit- 
rend? 
eatur, 
n fce- 


m ab} 
ut di- | 
catri- 
Ir, & 
t10us 
$ Na- 

evl 


ExeRcITATIO LIV. 331 
tivi effetus , formantiſque opificis opera 
eluceſcunt : quantoque altius venarum illa- 
rum ramuſcul: diffunduntur, tanto quoque 
latius vitalis facultatis indicia propagantur, 
animxque _—_— prezſentia dignoſcitur. 
Enimyero effectus omnis, efficientis ſui cla- 
rumindicium eſt. 

Verbo dicam : ex cicatricula ( in qua pri- 
mum caloris nativi veſtigium cernitur )' tota 
generatio; ex corde, totus pullus ; & ex waſis 
wnbilicalibus, membranz omnes foetum in- 
yolyentes 3 ev ſecundinas nominamus) de- 
pendent. Ideoque concludimus,Fatus par- 
tes inyicem ſubordinatas eſſe, vitamque pri- 
mum a corde mutuari. 


De ordine partium in generatione ex 
Ovo, ſecundum Fabricium. 


ExEerRciTATlIO LIV. 


Onſtituto jam , quenan pars prima 
$ habenda fit , ſanguis ſcilicer, cum re- 
ceptaculis ſuns, corde, venis , & arte- 
rus ; ſequitur ; de reliquis corpons parti- 
bus, quo ordine quzque generetur , jam di- 
camus. 
Fabricius ( cuus veſtigia , in generatione 
pulli, ſequi inſtituimus ) priuſquam partium 
ordinem aggreditur, actiones, quz in ovo 
conſpiciuntur,& quarum opera partes provec- 
nunt, recenſet ; earundemque facultates or- 
dne commemorat : quaſi ex illis, de par- 
tum quoque generationss ordine clarius 
conſtet. Tres , inquit , primum attiones ſimt, 745-41 
que 


' rione, Or nutritione , autlum Or nutritum 


332 De GreneRaAT. ANIMAL. 
gue in ovo aviſuppoſito apparent, Primal} art 
pulli generatio ; Td » ejuuſaem accrein] pul 
tertia, nutritio nuncupatur. Prima, id efl gd ver 
neratio, propria eft ovi aflio: ſecunda, O14 &) 
ria, (viaelicet accretio & nutritio ) majore o dlte 
parte extra vvum ſuccedunt ; tamen in ov mf duc 
choantur , &+ quoque perficiuntur. Que o que 
FHiones , ſicuti a tribus facultatibrs aimanaw] que 
generatrice , aufrice , CF nutritoria ; ſic ud ts 
tria opera fafa conſequuntur. Ex generan 
ne enim omnes pulli partes reſultant ; ex ac 


corpus. De pulli generatione prius agentesya 
re licet , ope generatricis facultatis , pulli | 
res, (que prius non erant ) product, atquen 
ovum in pulli corpus migrare . Dum aut 
quevus pars in alteram commigrat , illam} 
prie eſſentie commutationem ſubire neceſ, 
rium efl; (alioquin eadem ſubſtantia manere]q 
ſimulque eandem , in aptam &r conveniemayſes 
nature ſue fguram, ſitum , &* magnitude 
conformari eft neceſſe : hiſque Fog: > abſoluq qua 
tur procreatio ſubſtantie , commutatione , («tt 
conformatione. Immutatrix igitur , Ox fe 
trix ſacultas , harum fſunttionum cauſſ# erm nt 
Vua , unamquanque corports partem , qual | 
cernimus , ex ovi chalaza produxit ; alterqnec 
figuramilli, compagemque , & frum propriſear 
ufrbus 1doneum contulit . Prima, que immuta Qu 
trix , ſive alteratrix appellatur facultas , ten 
naturalis efl , &+ ſine ulla cegnitione agit ; OP 
calido, frigido, humido, & ſicco aſſumto , torn pol 
per toram chalaze ſubſtantiam alterat, & «mc 
rerando im pulli partes immutat ; hoc e#, 
carnem,oſſa, cartilaginem 4 ligamenta , ven al 

art 


ExenciTaTIo LIV. 333 
mal arterias, nerves , cereraſque in animali , aut 
crete] pulle partes ommes ſimilares , ac ſimplices con- 
flood wertit 3 __ ex proprio, ingenitoque calore, 
Ota] Er ſpiritugalli ſemen ex ovo, (idefl, chalaza) 
jore o dlterando, & commutanao generat, creat, pro- 
0V0 nl ducitque ; propriam ſubſtantiam , ſubſtantie= 
We of que proprietatem cuique impertiens. Altera, 
141 que formarrix dicitur , queque ſimilares par- 
ſic uh tes diſimilares efficit (its ſcilicet ornatum ex 
cram apta figura, juſta magnitudine, idoneo ſitu, + 
acer congruo numero an ) jam propoſeta longe 
mM thor efl, e&&- ſumma ſapientia predita , non 
1125, fol naturaliter , ſed cum eleflione , &- cognitio- 
li pay ne, arque intellefu agit. Videtur fiquidem for- 
que in matrix facultas exaflam habere cognitionem, 
| aud & providentiam , tum future attionss , tum u- 
1m pl fue cujuſque partis & organi. Artque hec de 
veceſuprima ovi attione , que ef pulli generatio; ad 
neret{ quam celebrandam , & galli ſemen agens , &# 
iente dans, &- chalaza , tanquam materia, 
udinaſubftiruta efl. Secundo loco accretio reſet 


bſohvique nutritione expletur ; cujus facultares ſunt, 
me , Catrafirix, retentrix, concoftrix, & expultrix ; 
fornadenique, que apponit, agglutinat , Of tandem 
e erm mutrimentum aſſimilat. 
qualms Hanc autem a&tionum diſtributionem , 
alterqnecrectam, nec utilem , neque huic loco ac- 
dropracommodam cenſeo. Non refam quidem ; 
mu qua ationes ill , quas videtur ſpecie , ac 
5, taqtempore diſtinctas voluiſſe, (nempe,ut partes 
7it ; Opnimofiant ſimilares, ab alteratrice facultare; 
, torpoſtea formentur , & organizentur a forma- 
, x aqmnce;deinde augeantur ab auctrice) in gene- 
ef1, qrnone pulli , nuſpiam comparent : partes 
venaqeum omnes fimnl generantur, diſtinguun- 
art in, 


334 De GENnERAT. ANIMAL, 
tur, & augentur. Nam licet aliter fiat , ine 
rum animalium generatione, quz per 
morphoſmn conſtituuntur;ubi ex materia pnuj gw 
exiſtente, ſatiſque aucta, & preparata, pant} 
omnes per transformationem diſcernunta] tes 
& delineantur ( veluti, cum ex erucafity| pof 
Pilio; ex necydalo, bombyx : ) 1n generats| tes. 


E.2 


ne tamen per epigeneſin, res longe aliter po 
habet ; neque 1dem fit, quod in nutritd 

ne ; que diverſarum partium , operx {oc bo 
tate invicem opitulantium , diverlis action| cyn 
bus peragitur : ubi nempe, alumentumpny} und 
attrahitur, & retinetur ; poſtea concoquruy tur 
mox diſtribuitur ; tandemque agglutinatu} opi 
Nec fimilarss conſtitutio fit a facultate imms| crer 
ratrice,citra omnem providentiam (ut Fairs fhn 
cis cenſuit ; ) organica autem , a formarria} mu 
quz cognitione & providentia utatur. Qup| fur 
pe generatio, & accretio , non fiunt abiqu org; 
nutritione ; nec nutritio , aut augmentata| aq 
fine generatione. Nutrire enim , eſt ſublty &g 
tuere in locum deperditi, quantum & quit} ve ; 


amiſſum eſt: nimirum carnem, aut nervuny ſd 
in locum illus carnis , aut nervi, qui pent\ min 
rit. Quid autem 1d aliud eſt, quam carnen} I, 
aut nervum facere ? Simuliter , accretio nol| reb1 
contingit ſine generatione : corpora enilt} bug 
omnia naturalia , accedentibus novater 
n— augentur ; E quibus antea conltt opif 
ant : idque fit ſecundum omnes dimenhe| reir 
nes; adcoque ſimul ac creſcunt, diſtinguut| tes 
tur una, &'organizantur. nen 
At vero generare pullum , nil aliud >| run 
quam ſingulas ejus partes,membra, atque or] ſeq 
gana fabricare : que licet ordine Produce dolu 
cup - 


v 


bd he LIV. 335 
tur, aliaquealiis ( organa ſcil. minus princi- 
palia, magis princ1 nw poſtgenita int ; 


w dum ipfa tamen organa diſtinguuntur , non 
panty eo ordine generatio illorum procedit,ut par- 
tw} tes fimilares primum fiant, atque organice 
ftp} poſteaex iiſdem componantur ; ſive, ut par- 
rate tes componentes prius extent , quam com- 
ter} poſitum ex 11s exſtruatur. Quanquam enim 
71004 pull caput, & —_ cjus corporatura ({imi- 
oy fans prmum conſtitutionis cum fint ) mu- 
tone| cum, five gluten quoddam molle referunt, 
Pn unde poſtea fingulz ordine partes efforman- 
utir} tur : eadem tamen opcra, atque ab eodem 
utw{ opifice, fiunt fimul , & augentur; &, prout 
my creverit illud glutini fimile, partes pariter di- 
ſinguuntur. Simul nempe generantur, im- 
mutantur, & formantur ; ſimilares una cx1- 
ſunt, & diſſimilares ; & ex parvo fimilan , fir 
organum magnum. Non alio ſane modo, 
aque ordine , quam ex culmo , ſpica, ariſte, 
&granula or1untur,& diſtinguuntur: quam- 
| ve arbores , dum gemmulas protrudunt, ex 
vu} {dem flores, frondes, fructus, ac tandem ſe- 

ent) minaexplicant, & producunt. 
men! Id nos docuit diligens ov1 obſervatio , ex 
Not] rebus in eo conſpicus; Siquidem ex operi- 
un bus , actiones five operationes ipſz- digno- 
cr W ſcuntur;ex operacicet ben ex his, 
nitz] opifex ſive generans nobis innoteſcunt.Qua- 
rein'generatione pulli, actiones five faculta- 
uut| tes generantis , (quas Fabricius memorat ; 
nempe, immutatrix, & formatrix) non diffe- 
| ef] runt ſpecie,aur ſecundum prius & poſterius ; 
cor} fed (ut 4rift. loquilſolet) ip/o eſſe, & ratione 
cat folum; non ur, poſt ortum, nutritive facul- 
; ratis 


D 


336 Dr Genenart. ANIMAL. 

tatis actionibus contingit, ( attraCtioni nimj. 
rum, coctioni , diſtributiona , & appofitionj) 
quz variis locis, & temporibus munia ſuz 
exequuntur. Alias enim generatnix ipſad- 
verſts quoque inſtrumentis uti,ad varias ſug 
operationes obeundas, cogeretur. 

Quare perperam Fabricius aſſerit, Immuz- 
tricem facultatem , virtutibus elementorum, 
calido nempe, frigido, humido,$ ficco (ta 
quam inſtrumentis, ) operar: : formatricen 
vero fine his, ac diviniore quudam modo# 
gere; quaſi ſci]. Ione ec pro- 
videntiapenſum ſuumabſolveret.Remenim 
fi penitius introſpexiſſer;vidifler,tam forme 
tricem, m_ alteratricem facultatem,calido, 
frigido, humido, & ficco , (tanquam inſtru- 
mentis)ut1 : nec minus divini numinis,atque 
artificii, 1n nutritione & immutatione depre- 
hendiſſet , quam 1n ipſius formatricis = 
tionibus. Quippe Natura omnes iftas facul- 
tates in finem - on inſtituir ; & ubiq; cum 
providentia & intelle&tu operatur. yoo! 
eſt in ſemine plantarum, quod ipſum farcun- 
dum reddit, & plaſticam vim in eo exercet; 
quodque m' ovo peritiſſimi opificis vicem 
ſeri; pull: partes producit, & fabricat ; cale- 

aciendo, refrigerando,humeCtando, ficcan- 
do,concoquendo, condenfſando, indurands, 
emolliendo, colliquando, ſimul fingit, & au- 
get ; figura, ſitu, conſtitutione, tempenie,nu- 
mero , atque ordinediſtinguit ; eadem 
providentia, cleCtione , & intelligentia (non 
minus immutanqo,quam nutriendo, augeſ- 
do, & formando) omniadiſponit , &exe- 
quitur. 


Facul 


ExerciTaATIO LIV. $47 

Faculeates, inquam, coQrix, & immu- 
tatrix ; nutrix , & audrix; (quas Fabricius, 
calido , frigido, humido , & ficcoduntaxart, 
fine ulla cognitione agere voluit ) non mi- 
nore artificio,, nec minus in deſtinatum fi- 
nem operantur , quam formatrix facultas ; 
quam ille furure ationis, uſuſque cujuſlibet 

artis & organi , cognitionem ©» providenti- 
en habere aſlerit. Quemadmodui ars me- 
dica, piſtoria, & coquinaria ( quo calidis, 
fgidis, humidis, & ficcis ; ſimilibuſque na- 
euralibus inſtrumentis utuntur) non minus 
rations uſum lant ; quam artes mecha- 
nice, quz vel manibuslaborant, (utfabri- 
ks, ſtatuania, & figularis) vel inſtrumentis 
alis artificialibus opcrantur. Quinetiam, ut 
m mundo majore , /ovis omnia plena nobis 
dicuntur ; ita pariter in pulli corpuſculo , 
finguliſque <us ationibus & operationi- 
bus, digitus Dci, five Natur numen clus» 
eeſcit. | 

Quamobrem , f1 ex operationibus fas eſt 
de facultatibus yudicium ferre ; vegetative 
operationes potius videnturarte, eleQtione, 
& providentia inſtitu; quamanine ratio- 
nals, mentiſve actiones : 1dque etiam in 
homine perfe&tiſſimo; cuyus {cientiz atque 
ntelletus ſumma perfe&tio, in eo potiſſi- 
mum (eFollinis judicio ) confiſtit, ut o- 
ſect ſe ipſum. 

Super1or itaque , ut dixzmus, & divinior 
opifex(quam eſt homo)videtur hominem fa- 
bricareAc conſervare:& nobilior artifex (qua 
gulls) pullum ex ovo producere. Nempe, 
w2noſcimus Deum , creatorem ſummum 

atque 


333 De GENERAT. ANIMAL. 
atque oimnipotentem, in cunctorum anime 
lum fabrica _— preſentem eſſe; & in 
peribus ſuis quaſi digito monſtrari : cujus, in 
procreatione pulli inſtrumenta fine, gullack 
| paagem Con! guip 10 generatione pul. 

ex Ovo, omniaſingulari providentia, taps 
entiadivina, artificioque admirabili, & n- 
comprchenſibil, exſtructa ac efformarta efle 
Nec cuiquam fane hec attributa convens 


unt, nifi omn1potent1 rerum principio; quo- 
cunque demum nomine 1d ipſum app 
libuerit: five, mentem divinam, cumeA 
riſtorele ; five, cum Platone, animam mund; 
aut, cumalus, naturam naturantem ; vel, 
cum Ethnicas, Saturnum, aut Tovem ; vel po- 
tius ( ut nos decet ) Creatorem, ac Patremo 
mnium quz 1n celis &terris ; aquo anim:- 
ha , eorumque origines dependent ; c 
zuſque nutu, fave ettato , fiunt & genera 
tur omni. 
Porro (ut monu1 )hanc actionem fivefs 
cultatem anime diſtr1butionem ( quam F+ 


bricius generations partium ordin1 pram 
fit ). utz haud reflam, ita neque wrilem, a 
negotio huic noſtro convenientem arbitrot 
Neque-entm ex actionum aut facultatw 
notitia, ad operum carum cognitionemd 
venunys: ſed vice verſa potius, ab operibt 
ad facyltatum ſcientiam aſcendimus ; oper 
enim notiora nobis ſunt , quam facultats 
unde provemunt: & partes (quas jam k 
ctas cernimus.) in generatione facilius I 
noteſcunt,quam actiones,a quibus uriuntu 
Nec commode etiam, in particularip 
ex-0vo generatione , ca peniitanda aut « 


ExEncliTATlio LIV. 339 
terminanda veniunt ; quz univerſalem cun- 
Forum animalium generationis obſervatio- 
nem poſtulant. De hac re autem poſtea plu- 
ſculum dicetur. 

Interca vero , ut ad partium generatio- 
nis ordinem-accedamus , ſupereſt (ait Fa- pog.qz. 
bricius ) contemplemur, & perpenaamus, quo 
ordme , hoc eſt , que prius , queve poſterius 
partes & _ in 0v0 gignantur. In cujud 
indagine , auo ponenda amenta ſunt: al- 
terum, & corpore; alterum, & re incorporea 
deſurmptum: ut puta, a natura, & ab anima. 
Corporeum fundamentum > (inquat ) 
quod 2natura corporis depenaet, Or fluit : + 
ab arte-faflus facile exemplum deſumitur:Sicu- 
ti enim quodcunque edificium, prinus funda- 
menta requirit, ſuper que univerſum edifi- 
cum ponatur , ut ſuſtentetur : inde parietes 

wuntur , a quibus & pavimenta , Or iefla 

meantur ; tum vero ſupellex, & cetera 
ornamenta ius appenduntur , ac ſtabi- 
luntur ; ita profefio natura fabricam anima- 
o (s molirur. Offa enim, tanquam fundamen 
: ia, primum conſlituit', us 148 omnes corports 
| ou adnaſcantur , appendantur, ac ſtabi- 
. Nug etiam alio nomine poten? 
tur, &- conſtiruuntur. Nam cum ofſa ex mol- 
bſima &+ membranea ſubſtantia , primam 
amhabeant originem, Or paulo poſt duriſſuma 
fant ; ideo multum temporis pom oportet in 
generatione ofſis , ut 05 auriſſimum efficiatur ; 
ideoque prins gignitur. Hinc Galenus non cui- 
cunque artificio animalus {abricam comparat , 
| Jed maxime navigio. Inquit enim, ficutinavi- 
ul gi fundamentum PIE carina eſt , 
2 ex 


340 De GENERAT. ANIMAL. 

ex qa coſte hinc inde in circulam recurvate, 
O+- mſtar cratis modice inter ſe diſtanies por- 
riguntur , ut uiverſa navigu fabrica ex ca- 
#1124, tanquam ex congruo Juppeſir prmcipio, 
poſtea conſummetur; ſic in animalis ſabricaua- 
tura per ſpinam porreflam , &+ coſts circun- 
dutlas , quaſi carinam, &> fabrice principi- 
um congruum conftirutum , totam deinde com- 
ponit , &+ perficit molem. | 

Verum, hc aliter longe ſe habere, ex- 
perientia docet ; qua conſtat, offa portius ul- 
timo tandem fieri. Quyzppe artuum ofla, cal 
varia, & dentes, non prius naſcuntur , quam 
cerebrum , & uſcrk  axque partes car- 
noſe : ſed poſt nativitatem, tenellis, & per- 
feftis alias foetibus , cartilagines duntaxat, 
aut membranz ſunt; quz poſtea, tempons 
tractu, in offa evadunt: uti ex infantium cal- 
yaria apparcet , & embryonum coſtis, acjun- 
Cturis. 

Et licet verum fit, primum corporisrudi- 
mentum , inſtar carinz recurve, cern1 ; mol- 
listamen , mucoſa, & glutinoſa ſubſtantu 
eſt; nulloque modo offis naturam, conſtitu- 
tionem , aut officium refert. Quemadmo- 
dum & globul inde pendul: (capms part- 
bus deſtinati) nihilin ſe habent {olidi ; ſed 
ſunt duntaxat veſiculz aqua limpida plene, 
quz poſtca in cerebrum, cerebellum,& ocu- 
los efformantur ; tandemque calvariam in- 


duunt: poſtquam ſcil.roſtrum,atque ungues, 


ſoliditztem ac duntiem acquiſiverint. 
Quare ſupina, & iniqua eſt hzc Fabricu 
contemplatio ; dura non penſitar, quida ne- 
tura in generationis ordine factum fit; ſed 
poti- 


ExERCIiTATIO. LIV. 341 

ws, quid, ad mentem ipſ1us, a naturs 
fer debuerit : allata ad eam rem, ab xdificto 
are-facto ſimilitudine. Quaſi vero natura 
artem imitetur, & non potius ars naturam. 


Cuyus rei memor, ipſemet poſteaait : Sarinus Pag 44. 


it dicere, artem ab ipſa natura didiciſſe, 
& ipſam fuiſſe imitatam: quoniam, uti dicit 
whique Galenus, natura & antiquior, CF in 0- 
peribus ſuis magis ſapiens, quam ars. 
Erquanquam offa,totius corporis funda- 
menta {unt, ſine quibus nec ſtare,nec move- 
ni ipſum poſſit:; {ufficittamen , f1 ſimul cum: 
us partibusexſtent , quz ipſis innituntur. II- 
hs enim (quz ſtabilienda ſunt) nondum ext- 
ſtentibus, fruſtra parantur ſtabilimina.Natu- 
raautem nihil agittemere; nec partes conſh- 
tuit, antequam earum uſus ullus fit. Sed ani- 
maliaomnia partes ſuas obtinent, ſumul ac 
earum actiones, &uſusrequiruntur. Ideo- 
queprimum hoc Fabriciifundamentum,ob- 
{crvationibus ipſius in ovo , & Gale; ftunuli- 
tudmeinnixum , plane evertitur. 
Videtur propius ad veritatcm collimaſle, 


ubi ait : e Mrerum fundamentum partium 1614. 


privs Hr poſterinus generandarum , ſumitur 
natura, hoc eſt, ab anima; a qua animalis 
corpus regitur, ac gubernatur. Si enim duo ſuns 
gradus anime, vegetalis, & ſenſitious ; vege- 
wy Gr eft tempore , &- natura prior, cum 
ſis plantis fit communis : omnino organa Ve-= 
getali deſervientia, pris generanada confor- 
mandaque funt , quam que ſenſitive &* mo- 
te facultati accomodantur; precipue autens 
prmcipalia , &> que rationem ovtinent guber- 
nents. Sunt autem hec organd potiſſimum aus, 

EN Jecuy, 


342 Dr GrexnzrArmT. AnMAL. 

Jecur, Of cor : jecur quidem, tanquam ſed 
eoncupiſcibilis , ſeuvegetalis, ſeunutritoria; 
cor autem , tanquam organum , quod fu caly 
re, O- vegetalem , Or quamcunque aliam ja 
cultatem wegerat , & perficit ; ideoque eum 
vegetal; ſocietatem, t nexum validum ha 
ber. Vndeſtin ſuppoſito ovo , poſt tres dies vi- 
deas ea parte, qua pullus gignitur , cor palyi- 
tare, (ut Anſtoteles quoque teftatur ;) nm 
mireris, ſed dicas, Cor ad vegetalem pertiners, 
O- proprerea primum generari. Rationi que 
que conſentaneum eſt, &- jecur ſcmiliter una 
cum corde gigni, ſed latere, quia non palpitat, 
wr cor. Nam Oipſe Ariſt. jecur, &+ cor pari 
ratione in animali corpore conſtitui, aſſeverat; 
ita ut , fi coreſt, fit &+ jecur. Siigitur jecur & 
cor primo generantur; conſonum quoque eſt ,& 
cetera organa his duobus deſervientia, cum 
his femiliter generari ; ut ratione cordis , pul- 
mones ; Of ratione jecoris,omnia fere membra, 
quein infimo ventre conſiſtunt. 

Hzc vcro longe aberrant ab ordine illo, 
quem in ovo conſpicimus. Neque enim ve- 
rum eſt, jecrr una cum corde gigni. Nec vi- 
tet plaſma, quod allinit : Iatere jecur, quia 
#01 palpitat. Nam & ocul, & vena cara, 
& carina, ab initio cernuntur , licet non 
palpitent. Quidni igitur jecur quoque, & 
pulmones (#11 tunc temporis adfint, ) citr 

irationem conſpiciantur ? Quinetiam 


ipſemet , in figura _ diet , punctum | 


exiguum in medio depinxit; cujus tamen 
palpitationem nullam indicavit ; nec pro 
corde quidem agnovit, fed corporis rudi- 
mentum eſſe credidir. Quamobrem ex _ 

jectu- 


TOW TT V TT OY Vo W- 


oo” SV ST ST Ir et. C* 


ns 


ER LAG... AY AS . a As 


ExERCITATio LIV. 343 
jeaura ſolum , & my.” opinione, de 
jecoris principatu loquutus eſt : quemadmo- 
dum& alii(Aldrovanars icilicet & Pariſanus) 
quicum forte in bina punca incidiflent,nec 
utrunque ſimul pulſare cernerent; alteruin 
eorum pro corde, alterum pro jecore habue- 
runt. Quaſi verojecurpulſetunquam ! nam 
binaiſta punCta, veſicule pulſantes ſunt ; 11- 
bique invicem alternis contrationibus re- 
ſpondent : velut in þ;ftoriaindicavimus. 

Quare fallitur Fabricius, aut fallit; dum 
ait, in prima ſtatim pulli generatione, jecur , 
cor, venas, arterias, pulnones, & omnia 
membra in infimo ventre contenta generari ; 
tem carinam, hoc eft, caput cum oculis , ac to- 
ta ſpina, & thorace conſormari. Nam cor , 
venz, & arteriz, aliquandiu ante carinam, 

ae difhnguuntur ; & carina, ante ocu- 

z oculique , roſtrum , & latera, ante mem- 
bra in 1mo ventre contenta : ventriculus 
quoque, & inteſtina, prius, quam jecur, 
aut pulmones diſcernuntur: aliaque timuli- 
ter in generatione , ordine eveniunt ; de 
quibus mox dicemus. 

Fallitur etzam , cum vegetalem anime 
partem , & tempore , & natura, priorem ſen- 
fitiva ac motiva ſtatuir. Quod enim natura 
prius eſt, 1d fere in generationis ordine po- 
ſterwus exiſht. Tempore quidem, vegeta- 
tivaanima prioreſt: quippe ſine illa, fenti- 
tiva anima eſſe non poteſt. Nequit enim 
attuexiſtere, ſine organis ; cum fit ar cor- 
ports organici : {enfitiva autem, & motiva or- 

ana, vegetative operaſunt : eſtque anima 
infajve fainega actu exiſht, ) tanquam 
P 4 tri- 


344 De Grenenart. ANIMAL. 

t1g0nus in tetragono. Natura vero,quod prit- 
cipale & nobiliſſimum eſt,id primario inten (it 
dit : ideoque vegetativa potentia, natur# or | ,, 
cane, poſtenoreſt; utpore ſenſitivz ac mote | 


ve facultatibus ſubſerviens. pil 

: hs 

De ordine partium in gener.tione, | w 

ex ſententia Ariltotelis, | 

mM 

ExERCITATIO LV. fe 

Uzad generationis ordinem ſpear a 

De gen, videntur, exe Ariſtorele quidem hac| 1, 
= ſunt : Cum conceptus inflitutus eft, fi | [,, 


cit ſomule iis , que ſeruntur. Principium enim qu 
primum ſemina quoque intra ſe continent: pot 

quod potentia primo contentum, ubi ſecretun | 

mox eſt, germen mittit , &* radicem , qua al:- dif 

mentum aſſumitur : incrementum enim aeſide- K 

ratur. Sic in conceptu quodammodo , cum par- | jj, 

res corporis omnes potentia inſimt, principium | fe, 

maxime promptum habetur. ids 

Principwum hoc in ovo(plantarum germi- | yy 

n1 analogon) maculam , five cicatriculam | aj 

cum Fabricio nominavimus; eamque eflc | yy, 

particulam principalem diximus , utpotein | gy, 

1n quo partes reliquz omnes potentia infint, | qy; 

& unde poſtea ſuoquzque ordine oriantur. by 
In illa nempe continetur id, (quicquid de- | gy, 

mum fuerit) quod ovum "A gray an red- | , 


dit : 1bique facultatis formatricis operatio, | gy 

& caloris vegetalis eftectus primum cer- | gf; 

a= < ON = —_— (pe 

Maculaiſtzc (ut diximus) ſtatim ab incu- | yy, 

batione dilatatur, &in circulos duſpertitur; | gy, 
w 


ExERCITATIO LV. 345 
WF mquorum centro punctum exiguum album 
a} (inſtar cicatriculz, 1n pupilla ocul,) ſelec 
o-} exerit; ubi mox punctum rubrum pulſans 
de} cernitur, cum venarum ſanguifcrarum ca- 
pillamentis :1dque il1co, quamprimum colli- 
quamentum anobis dictum, ex ea conſtitu- 
'” tum fuerit. 
Quamobrem ( addit —_— cor pri- bid. 
mum atlu ſecernitur ; quod non modo ſenſu ita 
fer: conftat , verum etiam ratione. Cum enim 
quod gignitur ,* de ambobns abjunflum jam 
tae] 2s ; ſe ipſum gerere, gubernare, CF diſpenſgre 
nc | Jeber; perinde quaſi  flins & patre emancipatrs, 
fas ſeorſumque collocatns. Ttaque principirem , 1d- 
mm | queintrinſecum haber oportet; a quo etiam 
* | poflea ordo membrorum deſcribatur , & qua- 
"ws | cunque ad abſovendum animal pertinent , 
al —_—_ Nam, ff extrmſecus aliquando 
t» Or poſt ineſſe incipiet ; non ſolum du- 

Mare} bitaveris, &- quonamtempore accedat que- 
wm \ fieris ; ſed etiam cum pars quevis aiflinguitur, 
idprimum ſubſlare neceſſe eſt, ex quo & incre- 
mentum, O- morus ceteris partibus contingat. 
lam Alibique aſſerit, principium illud primum, eſſe De gee. 
partem totins ; Or non abjunfum quippiam, "© 
quod ſeorſum ab eo contineatur. Etenim, in- 
unt, = generato jam animali, corrumpaturne 

Mud, an maneat ? e At nihil inefſe videtur, 
quod non toting pars ſit , aut plants, aut ani- 
ed- walis, rs corrump1 5 poſtquam wel 

mes, vel aliquot partes effecit, cbſurdum 
| ef; quid enim efficiat reliquas © Quamobrem 
( porro ait) qui ita,rrr Democritus,dicuns exte- 


mo rora primum animalis diſcerni, tum interiora; 
uri | quaft lapideum aur ligneum animal condent , 
W |S U0h 


345 Dre GrneraArT. AniMaAL. 
non refle dicunt: res enim talis nullum in þ 
principium habet. At animalia omnia haben, 
atque intra ſe continent. Quapropter cor pr. 
mum diſtinflum in omnibus inſpicitur animah- 
bus , que ſanguinem habent. Id enim princ- 
pium eſt &- ſimilarium, &+ diſſimilarium par. 
tium. Iam enim principium id accepiſſe anima- 
bis, conſtitutique fatus decet, cum aliment 
deſiderat. 

Quibus clare patet, Ariſtorelem, in anims 
hum generatione, ordinem quendam ſtaty 
fe, & principum ; cor nempe, quod (inſte 
fil emancipati) fit pars animalis primogen:- 
ta,& animata,in ipſo contenta,& permanens 
unde non ſolum ordo membrorum deſcr- 
batur , ſed animal ipſum conſervetur, & de- 
pendeat; victumque ac vitam continue ac: 
cipiat; indeque, quicquid perficiendoan- 
mali eſt neceſfarium, derivetur. Nam (utat 

War. au, Seneca) in ſemine onmis futuri ratio homins 

2.3.c.29. comprehenſa eſt. Et legem barbe,& canon, 
nondum narus infans habet.Totins enim corps 
ru , & ſequentus &tatis ,in parvo , occulion 
bneamenta ſunt. 

Num cor autem fit hzc pars primogens 
ta, necne; ſupenus a nobis determinatun 
eſt. Nimirum, fie Ariforelus dictum deilk 
parte intelligatur , quz ( in diſſe&ionibu 
animalium )pre czteris, {cnſu conſtare per 
cipitur; ( ſ{cilicet de punto ſaliente , uni 
cum venulis ſanguine refertis: ) nos qu 
libenter amplexamur ſententiam. Credimw 
enim, ſanguinem una cum vaſis, & organ 
venis nempe umbilicalibus , (quibus, ce 


radicibus, alimentum attrahitur, ) mm 


| 


4 © as Ja > MDD©c 


Mao Ye x i. eo a6” An at} 2 AA» aw 


POR Tone oO COTA Ee MY yr So We "© OE On OLE 


EXERCITATIO LV. « 347 
lis pulſantibus, (quibus ad vitam, & incre- 
mentum paruum diſtribuitur; ) ante alia 
omnia conſtitui. Quippe ( ut e Ariſtoreles De g-x. 
ait) eadem materia eff, ex qua augetur ali- *" {-*- 
quid , & ex qua conflituitur primum. - 
Plurimum vero hallucinantur, qui diver- 
fas corporis partes diverſa pariter materia 
nutrir1 autumant.Quaſi nutritio nil aliud ef+ 
{ct, quam aliment1 1done!1 ſeleCho & attra- 
@g: nulla autem requireretur in 1bus 
fingulis nutriendis concoctio , aſhmulatio, 
appoſitio, & tran{mutatio. Qux ohm erat 


ſententia e Anaxagore, 
Principium rerum qui dixit homeaomeriam: Lncrer. 
Oſſa videlicet e pawxillis atque minutis b. 1. 


Offibus ; fic & de pauxillis atque minutis 
Viſceribus, viſcus gigni ; ſanguenque creari, 
Sanguinis inter ſe multis coeuntibu? guttis. 
Veriſſime autem e Arifloteles : Diflinfiio Loce 
partium non, ut quidam opinantur , proprterea CS» 
fit, quia ſemile y ans natura ad ſomile - eta 
nam preter als multas , quas ratio iſta habet 
difficultates, accid2t, ut quevis pars ſmilaris 
ſeorſum creetur. Verbigratia, ofa per ſe, &+ 
nervi, &+ carnes; ſiquis eam cauſſam approber. 
At vero, alimentum omnium partium com- 
mune eſt, & fimilare, qualein ovoalbumen 
cernitur ; non autem heterogeneum , & ex 
diverſis partibus compoſitum. Ideoq;, quod 
diximus de matena partwum, ex quatiunt ; 
dem quoque deilla ſtatuendum eft, ex qua 
augentur : nempe, exilla nutnmentum ſu- 
mere ; 1n qua partes omnes potentia quidem 
inſunt, aftu vero nullz. Quemadmodum ex 
eadem pluvia incrementum capiunt omnis 


ge- 


343 De GenerarT. ANIMAL. 
genens plantz : quia aqua , quz potentia f- 
mulis erat omnibus, fit jam aQtu ſimilis, poſt. 
quam in earum ſubſtantiam tran{mutata fu- 
1t. Tum vero amareſcit in ruta , acreſcit in 
finapt, dulceſcit in glycyrrhiza, & ſimiliter 
inreliquis. 

Explicat porro, quznam partes pre als 

enerentur: 1dque, ratione a ſecundo F4 
Trici fundamento non aliena. 1d, inquit, 
cujus cauſſa , &r quod ejus cauſſa, differunt 
alterum generatione , alterum eſſentia pri- 
w eſt. Nempe , finis you eſt natura & eſ- 
ſentia, quam id quod finis gratia fit ; quod 
autem finis gratia fit , generatione prius fi 
' oportet. Eoque argumento, Fabricius rete 
infert , Partes illas omnes pnus generan, 
que vegetative anime inſcrviunt , quam 
quz ſenſitive : quoniam illa huic ſubordina- 
ra eſt. 

Poſtea, difterentiam-eorum, quz alicujus 
gratiafieri dicuntur,ſubjungit;Quzdam cl. 
a natura finis gratia inſhtuta eſſe , quia ca f- 
nis conſequitur: quzdam vero, quia 10- 
ſtrumenta ſunt, quibus finis utitur. Ula, &- 
nitalia appellat ; hacautem, or ana 
Finu enm, nquit, quorundam poſterior , que- 
rundam prior 11s, quz eorum cauſlz ſunt. 
Nam & generans ipſum , &1d , quo ad gene- 
rationem utitur,prius exiſtant oportet,quam 
id,quod ex us generatur.[deoque partes, ve- 
gerativz anime inſervientes, priores ſunt 
partibus ſenſi ac motm miniftns. Partes 
autem motui & ſenſfibus dicatez , ſenfſitiva 
' & motiva facultatibus poſteriores ſunt ; ut- 
pote inſtrumentales , quibus facultas ſenſi- 


*1va 


<C wow == >a nA =>: CGc$6Uc Rn cvawUg7Jny man © -o 


a — a = -@. =» 


rg =» wo, ow ny 


ExgnciTaATLo LV. 349 
tiva& motiva ntitur.Quippe ex nature lege 
eſt, ur nulle partes aut inſ{trumenta conſtitu- 
antur, I eorum fit aliquis uſus ; & 
facultas prezſens adſit, quz 1s utatur. Ita 
nec oculus, nec motiva organa exſtruuntur ; 
nifi fabricato prius cerebro , aut facultate 
preexiſtente , quz videat, aut moveat. 

Similiter , quoniam veſiculz pulſantes 
(tanquam inſtrumenta) ſanguints motui m1- 
niſtrant ; fimulque tota cordis conſtitutio. 
& fabrica ( quemadmodum in libello de 
motu ſanguinis , diximus ) inftrumentalis 
eſt; (fcilicer ut ſanguis per omnia corporis 
locaingyrum perpetuum agatur; ) videtur 
fanguis, tum generatione , tum natura & 
eſſentia, corde prius exiſtere. Hoc enim 11- 
lkeutitur, cen inſtrumento; idemque inſu- 
per genuit , & per artenam coronalcm et- 


jamnum nutrit, illique calorem, ſpiritum, ac 
vitam elargitur. 

Quomodo autem , ex obſervationibus a- 
natomicis , univerſalis hac Ariſtorelis regula, 
de partium prioritate, vere appareat; poſteri- 
us dicemus. Interea temporis, quo pacto, {e- 
cundum hanc regulam,ipſemet cauſſas prio- 
ntatis (ut ita loquar) in generatione, ſuſfici- 
enter deducat, jam videbimus. 

Gignuntur, inquit , poſt principium (nem- 
pe, polt cor ) interior prius, quam exteriora; 

periora prius, quam infer:ora ; partium enim 
ſuperiorum gratia , inferiora ſunt , ut inſtru- 
menta ; exemplo ſeminum plantarum , qu# 
privs mittunt radices, quam ramos. 

Natura autem, 1n generatione, co ordine 
non utitur; neque _— plumillud eſt perpe- 

7 rux 


4 

$50 DE GENERAT. ANIMAL. 
tuz veritatis. Nam in fabis, ciceribus, cxte- 
riſque leguminibus; in glandibus item, & 
frumento; perſpicue conſtat, ſimul caulem 
ſurſum, & radices deorſum, ex eodemger- 
mine pullulaſcere. Et cepz quidem, alizque 
bulboiz plantz , ſurſum pris , quam deor- 
ſum, progerminant. 
\ Porroaliam ordinis huyus cauſſam adne. 
Cit : ſil. Cum natura nihil ſupervacaneum, 
nihil fruſtra facere ſoleat ; conſtat , nec priu, 
neque poſterius , quam uſris exigat, ab ea ef 
gquicquam. Nimurum, partes illz prius gene 
rantur , quarum uſus ſive funo rius re- 
quiritur: nonnullz ctiam prins inchoanty, 
uod longiore tempore 11s perhiciendis opus 
fn ut ita ſimul cum alus, que citius matu- 
rantur, ad partum paratz ſint. Quemadmo- 
dum nempe coquus fercula in caenam pre- 
peraturus,que(pre duritie ſu1) cottionis ſunt 
dificthons , aut ſuavem tardamque magise- 
bullitionem defiderant ; ea foco prins adme- 
vet : quzautem cit1us, & minore calore pre- 
parantur,poſterius aggreditur: illa etiamgue 
1n prima menſa apponenda ſunt, primo p- 
parat; quz in ſecunda, ultimo. Ita fimulter 
natura, if generatione animalium, partes hv- 
midas, molles, & carnofas (utpote quz bren 
coquantur, & formentur ) ſero diſtingut: 
duras autem, & concretas , (ut offa)quia lar 
gam evaporationem , & exſiccationem pv 
ftulant, diuque earum materia incoQtamr 
net, initio ſtatim adoritur. Nam &r in cn 
bro,inquit, eodem evenit modo,ut frimum pre 

humidum, multumque fit ; mox humore 


concofloque , corporatur magis , ſubſid;tque & 
[OLY 


> vi. w Ah. , 


EXERCITATIO LV. 351 
eerebrum , © magnituao oculorum. Principio 
gitar caput AERO COrporis re- 
Toa ,quod mole ſua longe exſuperat) proprer 
cerebrum ; oculi grandes , propter humorem in 
ihfis contentum, apparent. Vitimi vero perfi- 
cumtur , quoniam cerebrum gon £e7re con- 
fitit. Sero enim a frigiditate , humiattateque 
wvendicatur , in omnibus quidem , ſed precipue 
m homine. Nam Or ſmciput mter ofſaultimum 
confirmatur ; jam enim, cum partus inlucem 
venit, molle hoc infant os eſt. 

Aliam inſuper rationem addit ; quod par- 
tes nempe ex diverſa materia eftinganrur. 
Nobiliffima queque pars , mnquit, &» potiſſim: 
principii po—_ ex concoflo, finceriſſimo,pri- 
_— mento gignitur: relique neceſſarie , 
acilarumgratia inſtitxende , ex deteriore , & 
reliquits , excrementiſque. Perinde enim natu- 
ra, atque paterfamilias prudens , nihil amitte- 
re ſolet , ex quo facere aliquid commoai poſit. 
Diſpenſatur autem m cura rei familiaris ita, 
wt cibus oprimus detur liberss , deterior ſervis ; 
wiliſunus ſociis antmalibus. Vt igitur incre- 
mento jam adaito, mens advena focit hec,(id 
eſt, ut ego quidem interpretor , quz homo 
adultus, acquifita mente , & prudenna, facit) 
ſic nortu ipſo , natura ({cil. mente & pruden- 
ttainnata)ex materia ſmceriſima, carnem , & 
caterorum ſenſoriorum corpora conficit. Ex ex- 
erementus (nempe analectis, five reliquus , 
quaſi fragmentis ) ofa , nervos piles, Ungues , 
wngulas, & reliqua generss ejuſdem conſtituit. 
Nuamobrem hec ultima efficuumrur , cum jam 
fſuppetir excrementum nature. Ac proinde 
duplicem alimenti rationem ſtatuit ; akeram , 

Nutr i- 


352 DE GENEnAT. ANIMAL. 
nutriend:; alteram, augendi : nutriens(inqui) 
eſt, quod eſſe prebeat &+ toti, & partibus; aw 
gens,quod acceſſionem ad magnitudinem faciat. 
Secundum 1d, quod in ovo reperimus; 
ubi albumen (tanquam almentum finceris) 
ad primam pulli nutritionem facit ; vitellug, 
eidem augendocibus eſt. Et tenuius quidem 
albumen ( ut diximus) partibus primis & 
reſtantioribus efformandis ; albumen vero 
craſtius, & vitellus, partibus dignioribus au- 
gendis, minoriſque preſtantiz corporandiz, 
inſeryiunt. Ait enim: Nerwui etiam eo mod, 
quo ofſa , inſtituuntur , &+ ex eodem, videlicer 
ex ſeminali excremento & nutritivo. Sed un- 
gues , pili, cornua, roſtra auium , calcaria, & 
ff quid ejuſmoai aliud eft , ex cibo gignmintur 
adventitio, & auflivo ; quem tum a faming, 
tum deforis ſibi acquirunt. Indeque tandem 
cauſlam reddit, cur homo (cum czteraani- 
malia integumentis, & armisa natura dona- 
ta {int } nudus & inerrms proveniat : nempe, 
quod partes - — ex excrementis five 
reliquins conſtent, hominis vero fincenor 
materia ſit , minimumque in eo excrementum 
terrenum, frue incoflum, reperiatur. 

Atque hec quidem de generations ordi* 
Ne, ex Ariſtotels recenſuimus. Que omnu 
un! fundamento innixa videntur; Naturz 
{cilicet perfection : quz in operibus ſuis, 
nihil mancum , nil ſuperfluum admitrit ; ſed 
ſemper, quod melius fuerit, operatur. Id- 
eoque nullz partes in generatione , vel ante- 
cedunt , vel ſubſequuntur ; fi eas ſimul gi- 

n1 przſtiterit. Nempe, quoties libere,& ele- 
cuve agit. Interdum enim, quaſi coatta, & 
preter 


ExERCITATIO LV. 353 
preterinſtitutum , ſecus operatur ; idque fi, 
yel materiz defectu aut abundantia, vel in- 
ſtrumentorum vitio, velab externis 1njurius 
impedita, fine ſuo fruſtrata fuerit. Arque 
hinc aliquandoevenit , ut partes finales, 1n- 
frumentalibus prius generentur : finales 
appello , quz c#teris ( ceu inftrumentis ) u- 
tuntur. 

Erquoniam partes aliz genitales ſant,qu1- 
bus natura ad aliarum generationem utitur 
aut ad tollenda impedimenta , quibus ma- 
nentibus, generatio recte rn_y nequit'; 
gizque aham rationem obtinent: ideo ac- 
cidit, ut pro materi difpofitione , reliquis- 
querequiſitis , partes diverſimode aliz als 
pnus gignantur: & earumaliz quidem,prius 
inchoentur, ſed ayes > wow aliz 

us &inchoentur,& perhciantur; aliz vero 

ulinchoentur, ſed ſerius perficiantur. Ac 
propterca, in generatione quorundam an1- 
um, non idem ſemper ordo eſt; ſed 


aus ,aliufque; in quibuſdamquoque, nul- 


lus; ſed omnes partes fimul &1ncipiunt, & 
perficiuntur ; nempe per metamorphoſin , ut 
pndem diximus. 

Hinc denique accidit, ut pars primogenita 
fit uſmodi, in qua tum principium inſit, 
tum finis; tum id cujus gratia omnia filunt 
_ anima; ) tum 1d, quod eſt e3us cau{- 

potifſimum , & genitale. Cor itaque (five, 
noſtro arbitratu , ſanguis ) eſt prima anime 
ſedes , fons vitz & focus perennis , calor 
genitalts , ipſumque adeo calidum inna- 
tum; primum partium ſuarum omnium 1n- 
ſrumentalium cfficiens , animamque ' 

nc 


354 Dsr GentRAT. ANIMAL. 
fine ſortitum, quz illis omnibus, ceu inſtnf euſſ 
mentis, utatur. Cor, inquam, eſt,(ex ſenten- 
tia Ariftotelis ) cujus cauſſa partes cunfzuſ quam 
animalibus fabricantur; 1demque earum 6 Oy; 
mnium principium ſimul , & opifex exiſtit. | jemfo 
fervare 
De ordine partium in generatione, u| fedtior 
ex obſervationibus conſtat. nn 
Exzacitatio LVI. Þ: 
10 0vo 


T tandem ſententiam noſtram , &| aque 
Y partum ordine ——_—_— » ficw) Prit 
eum ex variis noſtris obſervationibuf &gen! 
collegimus; viſum eſt, totum generationyſ ceptac 
negotium( idquein omnibus animalibus)u} Atq 
duas fabricas x7 wy aw _ 
Quarum prima eſt ov;; conceptus nempy u, qu 
& ſemunuis, vel <5us , quicquid fit, quo (u| witur 
ſponte naſcentibus ) ſemimi proportione re| ndent 
{pondet ; /ive calidi nativi celeſtis in humi 
primogenms, cum Fernelio; five,cum Ariſteteky quam 
witalis caloris in humore comprehenſi , nom-| tum fu 
ne veniat : Conceptus enim (ut diximus)i In h 
viviparis , analogus eſt ſemini &- frufuipla | 
tarum; quemadmodum & oyumn, in ovipans 
in ſponte naſcentibus, vermis ; vel bulla a| omnes 
qua concluſe humidiatis calore vitali pre &veſi 
gnantis. Quibus omnibus idem ineſt, und] denm 
vereſeminadicantur: nempe, ex quo, &i| leq 
quo (tanquam matena, opifice, & 0 natura 
prius exiſtente ) omne animal primo fit, & ls, ve 
naſcitur. & fab 
Altera vero fabrica, eſt ſer ex ſemine,| bs, & 
ſeu conceptu geniti. Quippe, & materia on 
| ca 


ExERCITATIO LVI. 355 
n+f cauſa movens atque efficiens , inſtrumenta- 
ee que operation! neceſſaria . peoms fint oportct, 
en] quam operis quicquaminchoatum fuerit. 

6] Ovitabricamjampridem vidimus: iſta au- 

i. | tem foetus, (quatenus ex difſectionibus ob- 

fervare licuit, ) m animalibus preſertim per- 

of fetionbus & ſanguineis , quatuor potiſſt- 

mum gradibus , ſive proceſſibus perficitur : 

quos, pro Vario generationis tempore, in to- 

tdem ordines redigemus; idemque , quod 

novo conſpicitur, in omn 7 ry conceptu 
ſemine inefſe demonſtrabimus. 

ca} Primus proceſſus , eſt partis primogenitz , 
2 &genitalis; ſanguinis ſcilicet cum ſuis con- 
wh ceptaculis, ſive mavis, cordis cum ſuis venis. 
Ju} Atque hzc pars, duobus precipue cauſſis, 

ou gignitur; tum quiaeſt pars principa- 

8, que czteris omnibus , ceuinſtrumentis, 
(n] atitur; cujuſque gratia reliquz partes fate 
re| ndentur: tum etzam , quia eft pars przcipua 
il griutalis, czterarum orgo, &autor. Pars, in- 
eþ} quam , in qua tum principum unde motus, 
n-| tum finis ſit; idem, parer, &- rex. 

Jo} In huyus prime partis generatione (que 
_ ie 1n OVO —_ quanquam or- 
| aliquem obſcrvare non potui; quod 

| omnes ejus particulz (ſanguis nempe, venz, 

&veſicula pulſans ) ſimul appareant; credi- 

&| derim tamen (ut dix1) ſanguinem prius in- 
x2] eſe, quam pullum ; & eundem propterea, ex 

no] nature lege , priorem eſſe ſu1s conceptacu- 

&| bs, venis ſcilicet. Cordis enim ſubſtantia 

c fabrica, (nempe conus, cum ventricu- 

el lis, & auriculis) ut diu poſtea cum viſce- 

& nbus aliis generatur; ita quoque in corun- 

in dem 


356 DE GENERAT. ANIMAL. 
dem claſſe ( tertia ſcilicet ) recenſeri dely 
In hac conſtructione , venz prius, quij $ 
arterix,ſfunt conſpicuz : ſaltem,quantumng cor] 
b3 obſeryare hcuit. cot 
Proceſſus ſecund#s, qui poſt quartum diem guis 
clpit, eſt primi cujuſd2m concrement!, qu rans 
ego vernuculum , ſeu galbam dixerim;(r}ni)l 
tam enim, & motum galbe obſcurum pref] dy 
fert :)1dque, prout in mucoſam ſubſtantug att 
coaleſcit, in duas partes dividitur ; quanyreſl 
mayor & ſuperior, conglobata, atque inm{peri 
veltouies diſtin&a conſpicitur, cerebri ne} C 
pe, cerebelli, &alterutnus oculi : minor a{pon 
tem (carinam referens ) venz cavz ſuperaſred 
tur, & ſecundum illus duftum protendingmu! 
In capitis fabrica, oculi primum diſaydun 
nuntur; mox apex albus, pro roſtro, emingſum 
&,circumficceſcente uligine, membranagdon 
ducitur. qui 
Reliqui quoque corporis adumbratioeqlunt 
dem tempore {fuccedit. Primo, ſuper canfpro! 
nam, quaſi navis latera aſjurgere videntwgga 
ſimilari quidem ab initio contrſtentia, poſtyceu 
vero linez albifſhmz coſtarum dugumind 1 
cant. Deinde , membra motoria , pedes ſaþcon 
& alz cxoriuntur : tandemque, carina, att pe 
w 

bul: 


artus el adnaſcentes, in muſculos, oſla, &: 
ticulos diſtinguuntur. 

Duo iſta capitis, corporiſque rudimens| | 
ſimul apparent & diſtinguuntur ; at ven|f"ic 
poſtea, cum creſcunt,, & perficiuntur, cr|{q| 
pus citius multo augetur , & — 
quam caput; adeo ut hoc, quod ab ini Wi 
totum reliquum corpus magnitudine ſup] 
rabat, codem jam longe minus fit. Ideny 
que 


b, ExXERCITATIO LVT. 357 
i debey que pariter in fortu humano uſu venir. 
, que Similis quoque diſparitas contingit inter 
umn corpus & artus. Nam in faetu humano, (ab 
eotempore ,quo embryo longitudinem un- 
iemy] guis digiti auncularis non excedit ; donec ad 
/, qued rang, aut muris magnitudinem auctus fue- 
m;(r}rit)brachia breviora ſunt , quam ut extrema 
1 Pref dintorum ſu er pectus extenſa,ſcſe invicem 
ti attingere-poſſint ; & nunora crura, quam ut 
quan] reflexa ſuper abdomen, ad umbilicum uſque 
c inn peryenuant. =, | | 
ri nel} Quinetiam 1n recens-natis,proportio cor- 
nor a{pons ad artus, tantiſper major eſt, donec ſta- 
peroſre &incedere valeant. Ideoque infantcs pri- 
-ndi{mum pomuliones ſunt,& inſtar quadrupe- 
diff dum repunt, cunCtiſque artubus innix1,greſ(- 
emine{ ſum quaſi tentant; incedere autem nequcunt, 
anacdonec tibiarum crurumque prohxitas reli- 
qui corporis longitudinem exceſſerit. Atque 
tioeoJhunc fit , ut, cum primum ingred1 nituntur, 
er can{prono corpore (tanquam animal quadrupes ) 
[entu{gadiantur ; & vix , quantum gallus gallina- 
 poſtaſceus, ſele erigere colin 
nind4 Ideoque inter homines adultos quoque 
les ſacontingit, ut longuriones , (quibus crura , & 
, atquyprelertim femora longtora ſunt) facihus ac 
, & urs, quam quadrati &troſſul,ſtare, am- 
, Currere, aut fſaltarc queant. 
men} In proceſs hoc ſecundo, plurime forma- 
© ven{tricisfacultatis actiones,ordine invicem t{ub- 
r, cor-{{equentes, obſervantur; (quemadmodum in- 
natur,| wtomaris, five ultroneis machinis cernimus; 
| nap rota rotam movet ſequentem : )omnes- 
 ſups| Pepartes ex eadem mucoſa & fimilari ma- 
Idens ena orvuntur, Non quidem , wt nonnulli 
que Phy- 


358 Dr GEnEeRAT. ANIMAL. 
De gen, Phy ſaci exponunt , cum dicunt, ſimile ſeri 
an. fimle: verum dicendum , partes moveri, 
02:64: 2nutantes locum , ſed manentes, Or alteraſe 
tes mollitie, duritte, colore, &+ reliquis part 
fimilarium differentiis ; fafle jam ati, 
ante erant potentia. Nempe artus, ſpina, re 
quumque corpus,augentur ſimul,& form 
tur; delineantur una, & colorantur : me 
brorumitem ofla, carnes, nervi, &can 
gines, quz fingulz in ortu primo ſimil 
crant , & uniuſmodi ; 1n progreſſu poſtead 
ſtinguuntur, juntzque inter ſe organacw 
ſtiruunt, ex quibus, continuatzone mutu 
corpus integrum fabricatur. Ita in capt 
circuncreſcente membrana, cx aqua ling 
diſhhma, cerebrum concinnatur, atque oa 
expoliuntur. | 
Natura nempe ex eodemillo nutrimer 
{ non autem, ut multi volunt , cx diverſo, 
cuique particulz ſuo fimih ) partes omne 
alit, augetque, ex quo conſttuit ab init 
Scilicet , dum eandem mucaginem , fi 
galbam auger; inſtar figul: , materiam dd 
primo ; mox trunco , capiti, atque artubt 
ſuas cuique partes deſignat : more pitlon 
prius delinear, deinde colores allinit : & ta 
quan naupegis , carinam primum pro fut 
amento {ubſtituit ; 0—_ coſtas, & ſternu 
(ceu teftum ) ſuperitruit : atque, ut ille n 
vim; ita natura, corporis truncum fat 
cat, & artus appendit. In coque oper 
partes omnes ſimilares ( puta oth, c 
gines, membranas, carnem, hervos &c. ) e 
codem primitivo glutine, five mucaginee 
ditur. Initio enim , craſſz fibra eſeomas 
CZ j 


3 CSEFRSTEEReSSEAZRSR 


SP 


TT? 22S3.3%F2ESFF2E8ST9 


' 


ExERCiTaTlo LVTI. 359 
ue mox neryoſz, poſtea cartilagi- 
. | nex, &ſpinoſt redduntur; ac tandem in 
off indurantur , & concreſcunt. Simuliter, 
'| membrana crafſior cerebrum inveſtiens, pris 
gum cartilaginoſa , deinde offea evadit ; 
;] dum tenuis, in tunicam, atque cutem craſle- 
ſeit, Eodemque ordine, caro , &nervus, ex 
| mollimucagine, 1n muſculos, tendines, ac 
gamenta excoquuntur: cerebrum , & cere- 
. 1 bellum, ex limpidiſſima aqua in coagulum 
if calloſum denſantur ; quippe cerebrum in- 
\| fantium (priuſquam fincipitis offa firman- 
| tur)molle , ac difluens apparet;z nec magis 
capie coheret, quam lactis coagulum. 
- Tertis proceſſius,eſt viſcerum; quorum ge- 
{ neratio, poſt corporis delineationem ( nem- 
arcaſextum, aut ſeptimum diem) in pul- 
od 10 diſcernitur ; c_— fere w__ 0- 
__— icet jecur, pulmones, re-. 
] nes, cordis conus & remetonis, ſimulquein- 
' inixel ſting. Oriuntur autem initio E venis, uſque 
| {| Knaſcuntur, ( — fungi arbo- 
FX tum corticibus ; ) primumque, ut dix1, ap- 
| parent alba, cxſangua, & mucilaginoſa ; do- 
| nec munert publico accinguntur. Inteſtina, 
& ta cum ventriculo, uy , ceufilamenta alba 
| &tortuoſa, per longitudinem alvi porrecta 
emud FPcriuntur ; & una cum us os fabrefactum 
en (muturz a quo ad anum uſque, continuo 
duQtu, ſumma imis copulantur. Genitala 
quoque, circaidem tempus apparent. 
HaQtenus autem viſceraomma, & inteſti- 
c.)e ta, intra corporis cayum non reconduntur, 
kd foris pendula, & quali venulis attexta, 
2ntu} ProMnent ; umo vero & cor ipſum. Truncus 
enim 


460 DE GeNEnRAT. ANIMAL. 
enim corporis etiamnum inſtar ſcaphz, nk 
edifici1 fine teCto, con{picitur : quippe ne 
dum partibus anterioribus , ( petore nem 
Rd occludirur. 

Quamprimum vero ſternum apponitwy 
eor in pectus, ceu #dificium a ſe exitrutua] | 
fibique preparatym, ingreditur ; in eoquf , 
abſconditur; & , tanquam lar familiaris, an | 
bientis jam domus patrocinium ſuſcip 
eandemque , cum f2mulantibus fibi pr 
monibus, inhabitat. Iccur poſtea, & vent 
culus , .intra hypochondna reconduntur 
tandemque , inteſtina -alyus ampleQin 
Propterca in ovo gallinaceo , poſt incubatk 
nis diem decimum, non amplius (citra dif 
Chonem) cor pulſans cernitur. 

Sub hzctempora, roſtri apex , & ungus 
albiſſimi emergunt : ſimulque, in ventricu 
cavitate , materia chyloſa; 1n inteſtinis, ex 
crementum quoddam conſpicitur, & hepa 
jam inchoato fel viride adnectitur. Quibt 
clare patet, alam aliquam concodtionem,h 
mentique przparationem ( quarum hze luntf ( 
excrementa ) & nutritionem fieri , quam pet p 

tir 
ap 


venarum 'umbilicalium propagines : ſub 
ue merito dubitatio, quomodo bilis (ſecut 
* coCctionis excrementum ) jecoris open 
reliquis humoribus ſecerni queat; cumyp 
met codem temporc una cum jeccore | py 
{catur? ſec 
Ordine jam dicto, partcs interiores utt| 
verl{um generantur: quippe, in omnibus (que ce; 
diſſecu1 ) animalibus, codem modo, atque} yn 
ordine procreantur ; preſertim in perfedty| 
nbus , quadrupedibus, atque ipſo adeoho| &, 
mune. 


ExenciTarlo LVI. 361 
mine. In quibus , ſecundo, tertio, & quarto 
menſibus, cor , jecur, pulmones, renes, lien, 
mx &inteſtina, inchoara atque aucta apparent , 
| fimulquecolorealbo pradita, quemadmo- 
uty dum & totum corpus albicat. Quzpropter 
Guaf non immerito primi illi dicuntur in lafe 
Ay dies: viſcera enim, reliquzque partes omnes, 
SW tanquam ſpermaricz viſuntur; preter venas, 
precipue umbilicales. 
| Pm Arteriasumbilicales, poſt yenas cognomi- 
7c nes orir arbitror: quod 1llz primis menſibus 
ny yixreperiantur , & Eramis ad utrunque crus 
ty deſcendentibus ortum ducant. Ideoq; haud 
1029) privs, quam pars Corporis ow way ortuntur ) 


y3 iv 
BC 


a dil} conftitura fit, exiſtere crediderim. Venz au- 
tem umbilicales multo ante conſpicuz ſunt, 
angel quamquippiam corporis inchoatur. 


Unc Quxjam dixi,ex plurinus, cyyuſlibet fere 
1s, £1 (> wg embryonum humanorum diſ- 
; hepa nibus , rata habeo: quippea magnitu- 
: —_— ad ſeptem vel octo digitorum 
emu verſorum longitudinem , diligentiffime 
Xc 1} obſeryavi ; indeque uſquead partum, Preci- 


lam Xi pue vero, ſecundo, tertio , & quarto menſi- 
; ſudit} bus; quo tempore murationes plurimz con- 
(ſecuty tingunt, & generationis ordo luculentius 
open | 


Inembryone igitur humano , #tatis duo- 
ore 1 rum menfium; eadem,quz ſupra n proceſſu 
| ſecundo diximus, inchoata conſpiciuntur. 

res uit] Quippe primo menſe, vix quicquam con- 
us (QUt] ceptus in utero exſtare arbitror ; faltem nihil 
> , UF} unquam reperi.Labente vero eodem menſc, 
rc} conceptum rejeum fepius vidi ( fimilem 
deoh&} &, quem & tibicina excuſſum Hippocrares 
mune. me-= 


362 DE GENERAT. ANIMAL. 
 memorat) ovi phaſtani magnitudine, aut co- 
lumbini: _ inſtar ovi excorticati, for- 
manempe ovali: membrana autem craſlicr 
(chorion dicta )eum ambiens , foris ceumu- 
core albo obſita conſpiciebatur, (praſertim 
parte obtufiore;) intus vero lubrica apps 
rut , aqua limpida, lentaque plena: pretcre: 
nhil inerat. 

Secundo menſe, oyum ejuſmodi (ſed mp 
us) ſepe conſ{pexi cumabortus indiciisre- 
zectum , lochus ſcihcet ichoroſis : idemque, 
aliquando integrum ; aliquando ruptum, 
thrombis ſanguineis opertum. Intuslzvee- 
rat, & lubricum ; ſanguine foris adhzrente: 
cademque forma, qua prior, comparuit. li 
horum rejeorum quibuſdam, faetuminye- 
ni; inaliquibus, nullum. Foetus ulle long- 
tudine quidem unguem digiti minuni, for 
ma vero ranulam referebat , przterquan 


quod magno capite, & pedibus breyiflims| 


ciſert; inſtar gyrinorum, menſe Junio, cu 
artus primum pullulant, caudam amuttunt, 
& ranz imaginem indunnt. Tota cus ſub- 
{tantia alba , adeoque molhs & mucilaginob 


> «a _ vac __ 


apparuit; ut, niſi aquz limpidz inditam,mwr 

nibus tractare non potuerim. Facics eaden 

erat, que aliorum anumalium , canis nempe, 

vel phe: fine labiis, largoque oris riCuad 

aures uſque patente. 

. Plerzque muheres, quarum conce 

( inſtar ov1 ſubventanei ) urritus & fine fan)! 

elit ,tertio menſe abortiunr. | 
Ejus#tatis aborſum ſpe diſſecui (adoii 

anſerini magnitudinem ) cui inerat feetus, 


omnibus ſuis partibus diſtinEtus; rudi tame 
form 


ExtrcitTaTlo LVI. 36; 
forma. Apparebant quidem caput , ocul:, 
arque artus ; muſculi vero indiffin&i erant ; 

a nulla, ſed eorum loco lineamenta quz- 
dam alba , & veluti carulagines molhores ; 
cordis ſubſtantia albiſſhima , cum duobus pa- 
ris magnitudins & craſſitiet ventriculis , & 
bicipiti cono ; ( parvos nucleos gemellos di- 
ceres: ) = valde exiguum , atque idem 
album. Toto hoc temporis {patio oo 
ſcilicet ) vix quicquam placentz, {ive hepa- 
tis uterin1 , conſpicicur. 

In omnibus huyjuſmodi conceptibus, (quos 
quidem viderim ) membranam ambicntem 
ingenti __ ſubſtantiz copia repletam 
deprehend1: in qua natans embryo, tam ex1- 
| way. r 0s mole eſt, ratione loci in quo 
gau 


; adeoque longo ac flexuoſo umbilico 
det ; ut aquamillam, nullo modo ſudo- 
rem,vel urinam,dici oportere; ſed potius (in- 
ſtar colliquamenti, in ovo) pro nutrimento a 
natura conſtitutam eſle, fit verifimile. Nul- 
lum enim indicium reperre licuit, quo con- 
ceptum illum, ſive oyum, utero adhuc con- 
nexum fuiſſe , crederem: ſolummodo parte 
on1 hyyus obtufiore , externa ſuperficies ru- 
golior, craſſiorque apparuit; tanquam pla- 
centz jam futurz rudimentum. 
Porro, conceptus iſti mihi videbantur, 
ovaquzdam , quzintrauterum ſolum 
verentur , propriaque indole( inſtar ovi in 


| utero gallinaceo )augerentur. 


uarto autem menſe,mirum dictu quan- 
tum foetus accreverit! jam enim a pollicis 
tudine , ad fpithame amplitucinem 

atus eſt; membra quoque omnia diſtincta 
Q 2 appa- 


364 DE GentrAT. ANIMAL. 
apparent, ſanguine tinguntur;artuum muſ- 
; = &oſla diſcernuntur;unguium etiam ye- 
ſtigia conſpicua ſunt ; ſeq; ipſum valide mo- 
vere embryo 1ncipit. Caput tamen 
de eſt;facies,fine labus, buccis,& nao; tus 
oris ingens , cujus medium lingua occupa; 
pcul parvy,fine palpebris; membrana,frontis 
medium, totumq; vertice operiens , nondum 
cartilaginca,nedum oflca evadit; occiput ve- 
ro dunuſculum, & quaſi cartilaginoſum, ca 
variz {oliditatem jam inceptam indicar. 
Genitalia quidem comparebant,verum te- 
ſticul intra abdomen ( ubi foemellis uterus) 
locabantur, manente ſcroto inani.Muliebru 
im Ra viſebantur ; uteruſq; cum ſuis tv- 
bulis,formam uteri agnini bicorne refercbar. 
Placenta nunc auctior , uteroque affxa, 
conceptus fere medium comprehendebat; 


mihique videbatur , quaſi carnoſa uteri ex- 
ereſcentia,ſeu fungus : adeo, in toto ambity, 
poo ibba, utero jam craſſiori reddito 

irmiter adnaſcebatur. In hanc ramuli umbi- 
licales ( ceu radices in terram ) ſpargebantur: 
eaque mediante,conceptus Nunc primul u- 
tero adneQtebarur. 

Cerebrum amplum & fluidum, coagulum 
refcrebat, venis mgjuſculis refertum. Cordis 
ventricul ambo e<zuſdem magnitudinis, eo- 
rumque parietes xqualiter craſſi. In pectons 
regione intra coſtas , tria loca concava, nec 
multum inzqualia viſa ſunt; quorum inh- 
mum , pulmones ſanguinolent1, ſimilique 
cum jecore&renibus colore, poſſidebant: 
medium, . cor & pericardium occupabant: 

{ uperitorem vero partem glandula ( rm 
t * 


. ExExcITATIoO LVI. 365 
_m_ dicimus ) pregrandis complebar. 
ventriculo,chylus reperiebatur;non ab- 
fimil ſubſtantia, ab aqua,in qua natar. Inerat 
uoque coagulum album, fimile ſtri ) 
ths albis & mucofis, que obſtetrix in recens 
natis (E cutis preſertim plicis ) ſtatim a partu 
abluit. In ſuperioribus inteſtiais, excremen- 
ti, yel chyli aliquid: in inferioribus, papaver- 
culum. In vefica, urina reperiebatur ; ficurt & 
bils, in veſiculae1 deſtinata. Inteſtinum cx- 
cum(perinde ac in adultis )quaſi coli appen- 
vacuumerat, & ſuperfluum ; non 
antem, ut in alus animalibus (nempe, porco, 
equo , lepore) tanquam alter ventriculus. 
Omentum , ceu velamentum ,aut nebula te- 
nuiſſima ac tranſparens , ſuper 1nteſtina 0- 
mnia fluitabar. 

Renes co tempore non formantur in gib- 
bum, utin adults; ſed ex multis quaſi glo- 
bulis compinguntur ; (quales in vitulo con- 
fpicimus, &turſione ) tanquam _ u- 
reterum divaricationibus , ad earundem ort- 
ficiatotidem globuli aut papille apponeren- 
tur, equibus urinam emulgerent. Supra re- 
nes glandulz binz reperiuntur (ab Eufachis 
pnmum obſeryarz)plurimo ſanguine ſcaten- 
tes; earumque vena , quam adipoſam Anato- 
mict yocant,non multo minor ipſaemulgen- 
teapparet. Tecur, & lien ( ſecundum propor- 
tonem)uterque ſanguine #que plenus. 

— ic — _ —_ huma- 
no vegeto &X lano,lac 1m repe- 
nn; eodemque mans thymum glandulam 
abundare.Reperitur etiam in pancreate,&per 
wtum meſenterium,in quibuſdam quaſtve7e 

Q 3 lafle- 


$66 Ds Grnrnrart. ANIMAL. 
laflers, glandulifque inter divaricationesye 
naruni mefaraicarum poſitis. Quinetiam ex 
infantium recens natorum uberibus aliquan- 
do exprimtur, imo ſponte efluit: 1dquead 
fGnitatem facere, obſtetrices aliquz op- 
nantur. 

Er, utclare conſtet , aquam illam (quzu 
conceptu abundat) non eſſe embryons ex 
crementum aliquod, ſudorem nempe, ve 
urinam ; eadem, minore copia ( pro propor« 
_— cernitur prope partum (quando fe 
tus eſt grandior, eoque nomine excrement 
plus accumulat, cum alimento copiofiore 
utatur) quam primis przgnationis menſibus 
Ade inſuper,veficam eo tempore urinaples 
nam & diſtentam efle. ProfeQto tranfitumil 
lum (quem wrachum Anatomuci appellant) 
urinam , ut putant , E veſica per umbilicum, 
educentem , nunquam invenire potw: {#- 
pe vero obſervavi, veſicam manu comprel- 
iam, urinam foras per penem, non autem 
per urachum profundere. 

Atque hezc quidem de humano fcetua me 
obſervata, quatenus ad ordinis partiumin 
generatione notitiam faciunt, dicta ſunto. 

In quarto ultimoque proceſſu , infime con- 
ditionis atque ordinis partes efformantur: 
— quz non ſimpliciter ad ipſum eſſe,aut 
conſ{ervationem animalis ſpeant ; ſed fo- 
lummodo ad rutelam contra mjurias exter* 
nas, vel ad ornatum, vel pugnam. | 
Ad tutelam ezu{mod!, pars extima (cutis 
ſcihcet ) oiffoman inſtituitur, omniaque 
quz cx 1[la oriunda ſunt : nempe cuticula, 
pili, lana, plume , ſquame, cruſta, teſts, 

ungucs 


SSSEBS3E5T5D 


2 E 


 -— 


&/ 


ZE EQEScy 


SE => 


ExERCITATIO LVIT, 365 
etiam, ungulz, & {1 quid huyjuſinodt, 
in hunc cenſum vemuunt. Et prudenter fane 
a Natura (quz nihil unquam fruſtra molitur) 
infbtutum eſt, ut partes illz ultimo generen- 
tur, quarum uſus non niſi poſt ortum,contra 
mala forinſecus advenientia,requiritur. Idco- 
o pullus gallinaceus lanugine ſolum , nec- 
um plums veſtitus prodit (ut al1z aves,que 
ad yolandum quamprimum paratz ſunt ; ) 
quia ultro citroque obambulando, pedum 
potius, quam alarum uſu victum quzritat. 
Simuliter, anatum atque anſerum (qui natan- 
do cibantur) plume & alz tardius perficiun- 
tur, quam pedes: contra, quam hirundinibus 
event, quz volare prius quam pedibus uti 
norunt, quod yolando pabulentur. 
eratur itaque lanugo in pullo gallina- 
ceo, poſt decimumquartum diem; perfetto 
jam foetu, omnibuſque partibus inſtruCto. In 
plumarum autem exortu primo , quaſi pun- 
a quedam in cute cernuntur ; poſtea vero 
plyumulz (veluri E terra,herbe ) excreſcunt, 
tandemque explicantur,& totum corpus cir- 
cumveſtiunt , contraque aeris inclementiam 
tutantur. 
Differunt plume a pennis , forma, uſu, & 
naſcendi loco, atque ordine.Pulli enim prius 
ſunt plumigeri,quam pennigeri:quippe pen- 
nz in dlis tantum, & uropygio reperiuntur ; 
ac profundius ex ima cunts parte , vel ex ipſo 
penoftio enaſcuntur, motuique inſeryiunt ; 
fron autem E ſumma cute oriuntur , &u - 
que munimenti gratia adſunt. _ 
Vagues,pili,cornua,C@y femilia (inquit Ariſto- mn : 


reles)gignuntuy ex cure: quo fit, ut ipſa colorem-.,. 4. 


Q 4 pari- 


368 Dez Genenart. ANIMAL. 
pariter cum cute immutent : alba enim & 
gra , > vario modo diverſa » ro colore cuts; 
redduntur. Hacautem in pulio noſtrolonge 
aliter ſe habent : cuyyuſcunque enim colons 
plume fuennt, ſubjea cutis non niſi unum 
exhibet. Quinetiam una eademque penna, 
variis interdum colonbus , miroque ordine 
tingitur, & ad pompam exornatur. 

n hutnano feetu fimiliter, cutis, parteſque 
omnes cutanez, ultimo loco perficiuntur, 
Ideoque inter initia,neclabia,nec buccx,nec 
auriculz, nec palpebrz,nec naſus diſcernun- 
tur: ultimoque omnium coaleſcit lineall, 
qua labia ſuperiora committuntur. 
| Naſciturcerte homo nudus pariter, & in- 
ermis; utpote quem natura animal ſociale, 
politicum,ac pacificum voluerit; rationeque 
duci maluent, quam vi trahi. Ideoque mani- 
bus & 1ngemio eum dotavit, ut acquiſitis ne- 
ceſſarus, ſemer ipſe veſtiret , & defenderet. 
_— enim animalibus natura robur con- 
ceſſit, usarma quoque viribus conſentanea 
attibuit : quibus autem iJlud denegavit, hus 
ingenium, ſolertiam, miramque 1njuriasevi- 
randi dexteritatem largita eſt. 


Ornamenta,ut apex,criſta, palearja,% fimi- | 


La, quibus faſtuoſa animalia fuperbiunt ; ma- 
nbus potius ut plurimum tnbuuntur, quam 
foeminas: uti etiam arma;puta dentes,cornua, 


calcaria, &c. quibus ad prelia utantur. Sunt- | 


que hec in maribus eo potiſſimum rempore 
conſpicua,quo faemellarum yenuſtas , gene- 
randique deſiderwum eos primum urit. Iv- 
venculis quidem deſunt; Canibus autem (ut- 
poteinutilia) exoleſcunt, 

Gallus 


PESBESERSRESRETRE 


-SEES-C EZ. 


FS2a5% 


ExrxciTaTIoO LVT, 369 
Gallas noſter gallinaceus (bellator egregi- 


hs un mum viribus, generandique fa- 
P 


rate ; calcaribus in{1gnitur; & criſta, 
ue decorarur; quibus foeminas ſuas 
ad veneris obſequium pelliciat ; & cum aliis 
maribus , non Un inanis _m_ aucu- 
pioſed pro generis ſu1 tate decertet: 
nempe 4 ut qui ſe fuokine defendere melius 
poſlit, idem quoque c#terisad ſpeciei pro- 
zonem preferatur. S1quidem cunCta a- 
nunalia, quz armis inſtruta,& belligera prz 
ctens obſervamus, vel ob feetustutelam,aur 
latibula, aut victum , ſed potiſſimum foemi- 
nas poſſhdendl ns 1 generations er- 
go) dighadiantur : eademque victa ut pom- 
panfaſtumque dimittunt, ita fimul de foe- 
minarum poſſeſhone decedunt ; abjetoque 
imo , prz mcerore torpent: victor autem, 
foeminarum przda potitus exſultat,vitorie 
glona jatabundus. 

Neque eſt adſcititius, aut paucorum die- 
rum hic ornatus; ſed perennis,& nature mu- 
ner! deberur : quz non modo animalibus(& 
preſertim —_— pingendis ſtudioſa cerni- 
tur, ſed &1p1os flores herbaſque miracolo+ 


L | rum varietate exornat. 


Paradoxa quedam, & problemata, 
circa hanc rem penſitanda. 


ExERCiTATIO LVII. 


Attenus de generations ordine , a 
H nobis diftum eſt : unde apparuit dit- 
ferentia eorum , que per metamer- 

. 5 pho- 


Ex 570. Dr GEnERAT. ANIMAL. 
phoſmn,ab iis, que per epigeneſim procreantar 
Hem corum, quz ex verme orir: dicunturh | fy, 

iis, quz ex ovo. hzcenim ex materiz pre-| eq 
paratz parte corporantur, nutriuntur yerok| in, 
augentur ex reliqua; illa autem corporantur| jn » 

ex tota materia: hc ſimul augentur & for-| fiye 
mantur,ac poſt ortum quoque incrementun| ein! 

ſumunt & adoleſcuntyilla primum augentu,] 
& ex eruca creſcunt in aureliam,deinde for- (qu 
mantur & conſummara naſcuntur animaliy 
ut papiliones, bombyces,& 1d genus alia.ld- 
7:g.46. eoque rift, (annotante Fabricto) ut duplicen 
/ ammodo Vi _ oUumn 

oc genere conſtituit ; ita yk 

nem, genitumque animal duplex. Etenim(un- 


quod m putamine,ſeu folliculo, ſeu ovo, comine 

tr &r concluditur, abruptoque folliculo exit;u 

De hift. de locuſtarum ovs Ariſtoteles prodit. Den 
an. 1.5. que,hec ſuccefſione partium perficiuntur,1 
25. Javero (nempe quz per metamorphoſen fiun; 
ſimul integra formantur. Eodemque mod 
generantur, tam ea , quz ſponte oriri dicut 

tur, & materiam ſuam primam, primave ex-| calo! 

ordia a putredine, Cceno, rore, excrements|' Ideo 

vel partibus ſtirpium, aut animalium, cli pori 
fortuitove nanciſcuntur ; quam illa , quze] taler 
{emine animalium congenerum provemutt] Cui; 
Nuippe ommbus viycntibus 1d _— elle 

el: | 


ExtEnciTATlIo LVITI. 377* 
et, ut ex ſemine, ceu ovo,originem ducant: 
five ſemen illud ex aliis uſdem ſpeciei pro- 
cedat,five caſu aliunde advemuat.Quod enim 
in errealiquando uſu venit, 1d i1dem quoque 
in 141174 CONtINgIt : nempe , ut eadem caſir 
five fortuito evenuant , alias ab arte efh- 
ciuntur : cyyusre1 (apud rift.) exemplum, 2rraph, 
eſt ſanitas. S1muliterque fe haber generatio #7: <-9- 
(quatenus ex ſemine) quorumlibet animali- 
um; five ſemen eorum caſu adfit, five ab a- 
gente univoco ejuſ{demque generis proveni- 
at. Quippe etiam in ſemine fortuito, ineſt 
principum generationis motivum, quod ex 
= {e & per ſeipſim procreet; idemque,quod in 
=-| animalium congenerum ſemine reperitur ; 
| porens ſci]. animal efformare. Verum de his 
1a} poſtea uberins. 

Ex dictis autem , paradoxa quedam ex- 
pm veniunt.Cum enim in ovo mact- 
ve Mpnusdilatetur ; colliquamentum _—_— 
li- tur,&preparetur; plurimaque alia (non {i 


= ESEAESTSrYT S575 


ine 
ilk} providentia) ad pulli formationem & incre- 
m-j mentum inſtituantur; antequam quippiam 
38 pull, vel ipfa primogenita <us particulaap- 
my pareat: quidn1 utique cfedamus calorem 1n- 
; i « natum, anzmamque pulli vegetativam , ante 
nl pullum ipſum exiſtere? Quid enim aliud cf- 
ectus, atque operationes vitz producat , 
quam 1llarum cauſla & principium efficien®? 
x] calor nempe, & facultas anime vegetative. 
ts Ideoque , non videtur anima efle aCtus cor- 
ali poris organici vitam habentis in potentia : 
«a ralemenim atum, formam pulli cenſemus. 
on! Cuiautem alii, quamipſi pullo , formam in- 
Fx elle putemus aut animam ? niſi formas /epa- 

| VAIS 


372 Dex Grntnrar Aninar. 
ratas efſe dicamus , aut merempſychoſin th 
quam concedamus. _ 

Hoc autem manifeſtiſſime apparet, ui 
1dem animal ſucceſſione formarum ( ut at 
Arift.) vivit: ex. gr. eruca, chryſalis, papilo, 
Idem enim eſſe principium cfheiens , nutr- 
ens, & conſervans,in ſingulis his (licet fub 
diverlis formus) neceſſceſt : nifi aliaman> 
mamin puero , 1n adoleſcente aliam, alian- 
que 1n {ene conſtituamus: aut eandem for 
mam eruc# & necydal: , ac papilionis & 

Rift. en. bombycis , affirmemus. Qua de re e Arif 

L. 5-<- teles accurate {cripfit ; & nos poſtea plenn 
—_— dicemus. 

an. 1.3, Videtur preterea paradoxon , Sanguinen 

6.9 fien& mover; ſpirituque vitali imbuz; ante- 

uam ulla organa ſanguifica , vel motivaer- 

Gcerine. Nec minus noyum , atque inaud:- 

tum, ineſſe ſenſum ac motum in foetu, priul- 

quam cerebrum exſ{truchum fuerit: Movetur 

enim foetus , contrahit & explicat ſeſe , cum 

' procerebroadhuc nihilconſpicuum eſt,pre- 

—_— limpidam. 

Adhec, corpus nutritur & augetur , ante- 
quam organa coction1 dicara { venaricela 
nempe, & viſcera) formantur. Sanguificatu 
etiam (que ſecunda coo appellatur,) perf- 
citurante primam (in ventriculo,)que cb 

Fcatiodicitur. Prime & ſecunde cochions 
excrementa, (nempe in inteſtinis, atque ur- 
nz ac fellis reficuls) ipſis concoquentibu 
organis ſunt coztanea. ſawique, non modo 
1n vegetativa anime parte, ſcd &ante av 
mam ipſam,ineſt mens,providentia;& inte! 
tectus ; qui cunRaſtatima prima origine, 


SES THT BB ©S=TRrY9 FS SE 5ST F* 


wo mY OS TY ST TT SST 


ExenciTatiIo LVII 9373 
pulli efſe & bene eſſe , diſponunt, ordinant, 
acprocurant ; adque formam & ſimilitudi- 
nem generantium, arte cffingunt. 

yy gm prolis fimilitudinem quod atti- 
net, dubitare licet, quid cauſſz ſit, cur ali- 
| feetus ſimilior patri,aliquando matri 

quando etiam progenitoribus, uſque vel 
paternis, vel maternis reperiatur ? prezſertim, 
cum uno initu , eodemque momento , plura 
o_— ——_— Eſt ex hoc _ 

yirtutes & vitia, morbos quoque,ſtigmata, 
& nzvos ,a genitoribus in i transfer- 
n;idquein aliquos duntaxat foetus,non au- 
temin omnes. In genere gallinaceo, quidam 
generoſi ſunt, & ad pm nati ; qui mori 
malunt , quam fugiendo adverſarns cedere : 
eorum tamen nepotes , nifi parentibus ſimu- 
hbus geniti fuerint, vartutem illam paula- 
tim exuunt; ſecundum ullud : fortes crean- 
tur fortibus. In pleriſque alius quoque ani- 
wm ſpeciebus (&preſertim hominibus) 
obſervatur generis nobilitas ; multzque iis 
animi & corporis dotes ex traduce adve- 
nzunt. 

Illud fzpe miratus ſum ; quare , cum pro- 
km (ut plurimum ) miſtam quandam fabri- 
cam, five compoſitionem ab utroque paren- 
teobtinere yideamus, idque in c#teris omni- 
bus partibus; 1dem tamen in genitalibus non 
eveniat: ſed plerunque aut mas , aut foemina 
naſcatur, rariſſime vero hermaphroditus £ 

Denique multainſunt , antequam appare- 
ant; & quzdama inter prima inchoantur,que 
poſtremo perficiyntuz ; ut ocul, genitalia, 
wltruca. 


Q7 Dubia 


374 Ds GeneEnarT. ANIMAL. 

Dubia quoque hinc , & difficultates que. 
dam, circa membrorum principatum, par- 
tiumve dignitatem oriuntur; in quibus ſeſe 
mgenia harum rerum ſtudioſorum exerce- 
ant. Scilicet, num corvitam & virtutem fap- 
guini tribuat; an potius, ſanguis cordi. V- 
trum ſanguis corportis gratia fit, tanquan 
materia, nutrimentum , aut inſtrumentum: 
an vero corpus , omneſque partes cus, fan- 
ins cauſla, wry ow mo ac principt- 
ter in eo exiſtentis, fabricentur. Similiter, 
utrum ventriculi cordis , an auriculz us 
preſtantiores ſint. Quippe has pulſare pn- 
mo, & vivere, ultimoqueemor1,compertun 
eſt. Przterea, num ventnculus /niſter, quiin 
homine produ@ioreſt, paricte etiam crak 
fiore & carnoſiore obyallatur , R—_— 
origo creditur; fit preſtantior, calidior , ip- 
rituoſior, ac vivacior: an dexter, qui poſtre- 
mo 1n morte enervatur& labaſcit, majorem- 
que {anguinis quantitatem intra ſe conrtinet; 
& 1n quo ſanguis morientium ultimo cons 
creſcit, ſpirituque ac vita deſtituitur ; ad 
quem etiam ( ceu principium ) venz prim? 
umbilicales ſanguinem deferunt, exdemque 

originem ſuam acceptam referunt. 
xc ſcilicet ex obſervatione ordinis ge- 
nerandarum partium occurrunt: atquezl1 
etiam,qua ex 1 no deduacuntur, receptamque 
vulgo phyſfiologiam haud parum turbant. 
Nempe (cum motum & ſ{enſum, ante natum 
cerebrum adeſſe liquido cernamus ) manife- 
ſtum eſt, non omnem motum atque ſenſum 
a cerebro proficiſci : ſiquidem cx hiſtona 
conſtitit , 1n prima ſtatim ſanguinis guttula 
IT _ 


5 3. 


.-) 
> 


TS PBESIHEA SS Sg =5S c 


. +ExgRciTaATIO LVIT. ”75 
in 00, antequam quicquam corporis effor- 
matur , yn — ue gn) ek 
Prima quoque corporis fabrica, ſive conſti- 
wutio (quam mucilaginoſam diximus ) priuſs 
quam membra ulla diſcernuntur ; cumque 
cerebrum nil aliud , quam aqua limpidaeſt 
6 modo leviter pungatur, inſtar yermis vel 
erucz , {ele obicure movet, contralut, & 
contorquet z- ut {entire 1pſam , evidenter pax 


teat. | 
Sunt & alia a motu ſenſuque deduQa ar- 
gumenta; unde, non tam cerebrum (cum 
Medicts ,) quam (ex Ariſtorelss ſentenrtia) cor 
wlum, eſſe primum principium, judicemus. 
Motus, & aftiones, quas Medici appellanc 
narerales, quod illz nobis,ctiam nolentibus, 
contingant ; neque eas moderani, accelerare, 
retardare , aut inhibere, pro arbitno noſtro 
_ ; ideoque a cerebro non depen- 
:1]lz tamen prorſus citra ſenſum non 
fiunt, ſed eundem ſubeſſe indicant ; utpote a 
quoexcitentur , irritentur , & permutentur. 
Nempe, in corde ipſo, palpitationem , tre- 
morem, lipothymuam, ſyncopen , pulſuſque 
omnes alterationes, in magnitudine, celeri- 
tate, ordine, five rhythmo, & fimilibus, a 
morbificis cauſſis alterantibus , ſenſimque 
ledentibus, fieri arbitramur. Quicquid enim 
contra 1rritamenta & moleſtias, motibus ſuis 
_ nititur, id ſenſu preditum firneceſ- 


Ventriculus, & inteſtina a pravis humort- 
bus laceſſita , nauſeam ſpe, ructum, rugi- 
tum, vomitum , & fluorem alv1i concitant : 


eolque motus ut nec ſiſtere, nec provocare , 
in 


376 Dr GeneRAT. ANIMAL. 

in poteſtate noſtra fitum eſt ; 1a nec ſenſum 
aliquem a cerebro dependentem noyimus, 
qui partcs 1llas ad actiones ejuſmodi exfti- 
mulet. 

Mirum profeQo eſt, quod, ab infuſione 

antimonu epota, uſu venit ; quam nec guſty 
diftinguimus, nec deglutitione aut rejeCtio- 
ne moleſtam ſentimus ; ventriculo tamen 
ſenſus quidam neſt, quo noxium ab util dif 
cernat, indeque ad vomitum provocetur. 
. Quan caroetiamipſa, itum venenatum, 
a non venenato facile diſtinguit ; 1deoque 
conſtringit ſeſe , & denfatur; unde tumores 
phlegmonodes exctantur: ut videre eſt, in 
:1Qibus apum, culicis, & arane1. 

Ipſemet aliquando,experiendi cauſia,ma- 
num acu pupugi ; mox candem acum ar- 
nei dente confricans, manumalio loco per- 
forav1 : nec potui quicquam diſcriminzs in- 
ter duas has punCtiunculas internoſcere. E- 
rat tamen in cute, quod diſcerneret ; quippe 
eodem loco, ubi venenata punGio contige- 
rat, ſubitoſeſe in tuberculum contraxat , 1n- 
duitque mox ruborem , calorem , atque in- 

mationem; tanquam ad pugnam, & no- 
centis mal: expugnationem, ſe roboraret, & 
eccingeret. 

Matricss lefiones , nempe contorſio, de- 
cubitus, prolapſus, aſcenſus, & ſuffocatio, 
aliaque incommoda & irritamenta, a cere- 
bro, five ſenſu communi non dependent; 
nec tamen citra omnem ſ{enſum evenireea, 
exiſtimandum eſt. Quicquid enim ſenſus 
Plane cxpers eſt, non videtur ullo modo im- 
tari,aut ad motumactioneſque aliquas _ 

35 


 ExzxcriTaATIo LVII. 377 


das, excitari poſſe. Nec certe alio indicio, 


animatum quid & ſentiens, a mortuo, ſenſu- 
que carente internoſcimus » quam per mo- 
wmare alqua uritante excitatum , qui ſen- 
ſum continuo & ſequitur, & arguit. 

Verum de hac re amplius, ub1 de aftioni- 
bus & uſu cerebri agitur , diſputare xquum 
et. Prſcorum autem virorum, & antiquita- 
tis ipius reverentia nos monet, ut, quantum 
ventas patitur, illorum dogmata tueamur. 
Neque enim decet eorum opera & ftatuta te- 
mere deſpicere , aut floccifacere; quorum 
prelata face ,ad phones adyta pertingi- 
mnus. Quare ita cenſendum arbitror: Expe- 
rimur in nobis ſenſus potiſſimum quinque 
eſſe, quibus de rebus externis judicamus : 
quoniam autem haud codem ſenſu ſentimus, 
any ſentire percipimus; (oculis enim vi- 

us, i1s tamen non intelgimus nos vide- 
re) ſed alio ſenſu, organove {enfſitivo, (nem- 


= communi interno )quo ea, quz per 


ngula ſenſoria externa nobis advenerunt, 
djudicamus, albumque a dulci , & duro di- 
finguimus ; ſenſorium hoc commune ( cui 
dexternis omnibus ſenſoris ſpecies refe- 
rantur) cerebrum eſſe, manifeſtum eſt : quod 
una cum omnibus ſuis nervis , organique 
externis , 11{dem annex1s , adzquatum ſenſa- 
torus inſtrumentum cenſetur. Eſtque inſtar 
radicis ſenſitive, cui fibre plurime contige- 
runt ,quarum una videt, altera audit, tangit 

tertia, aliiſque olfacit , & guſtar. 
Quemadmodum tamen aCtiones & mo- 
wsquidam fint, quorum regimen five mo- 
na cerebro non pendet, atque 1deo 
natu- 


378 Ds GxznERAT. ANIMAL. 


naturales appellantur : ita quoque ſtatuey| aibus, 


dum eſt, dari ſenſum quendam taQus, qu] - 
non referatur ad ſenſum communem, ne 
cerebro ullo modo communicetur ; ac pro- 
pterca in eu{modi ſenſu, non percipimy 
nos ſentire ; ſed, veluti us evenit , quiby 
mens #grotzt, aut paſſione aliquaanimi ye 
hement1 agitantur , ut dolorem nullum ſe 
tiant, neque ea , quz ſenſibus occurrun, 
atimadvertant ita pariter in hoc ſenſu cov 
tingere credendum eſt : quem propterey 
ſenſu animali diſtinguimus. Talem ſenſi 
in Zoophytis, ſive plantanimalibus (ut hey 
ba ſenſitiva,, ſpongus , & ſinulibus) obſe 
Vamus, | 
Quare, ut multaanimalia tum moty, tux 


ſenſu predita ſunt , fine ſenſu communi] ſenare 


aut cerebro ; uti lumbrict, eruc#, necyd+ 
li, chryſalides, & alia: ita quoque aQtione 
quzdam naturales in embryone , nobiſq 
euam contingunt citra opem cerebn ; | 
ſenſano quedam fit, fine ſenſu. Atque 
Medici docent , afiones naturales, 
malibus , diſcrepare: ita pari ratione, tat 
une natural, videtur differre a ſenſut 
us animali, aliamque tactus ſpeciem cc 
ſtituere : adeo ur iſte, ſenſui communi, fi 
cerebro communicetur ; ille vero, nequr 
quam. | 
Preterea, aliud eſt, muſculum movenat 
contrahi ; aliud vero, eundem, variis contre 
Etionibus & relaxationibus regulatis , av 
nem aliquam perhicere, utpote, pr 
nem, vel apprehenfionem. Certe muſcul, 


vel organa motoria., in ſpaſino & A 
n10Bb 


ExenciTtatlo LVII. 379 
gibus, a cauſſa aliquairritante non aliter mo- 
yentur,quam gallus aut gallina, que detrun- 
cato protinus capite , multis quidem pedum 
dgumque convulſivis motibus agitatur, ſed 
confuſis omnino & urritis; quoniam pote- 
fas cerebri ablata eſt, & ſenſus communis 
evanuit , _ antea — : —_ 
chythmo & harmonia, motus 1lli ad progreſ- 
mm regulabantur, _ 
Dicendum itaque arbitramur , motus 0- 
2] mnes nartrales, a virtute cordis profluere, & 
| il dependere: ſpontaneos _ > 
| aemque aliquam perficientes, ( quos Medici 
animales ——_ ) fine cerebro de fenſu com- 
| muniregulante, nonfieri, Quemadmodum 
a] enim, ſenſu hoc communi , ſentimus nos 
| fenvre ; ita pariter ſentimus nos movere ; 
+| xdque ordinate, vel ſecus. | 
Vrnuſque hujus motus exemplum in re- 
| =7 clare cernimus. Pulmones enim 


PE ESET HEY 


| inſtar) motu naturali continuo ſur- 
acdeorſum feruntur ; ad tuſſim etiam , 
4 & frequenciorem agitationem irritantur : 
| vocem tamen proferre & moderart, five ca- 
| dere , nequeunt ; ſine ſenſus communis au- 
4 abo, & quaſi juſſu. 
| Verumiſtzc uberius (ubi de ationubus & 
| thu cerebri, animezque contemplatione age- 
tur) tratanda veniunt. Hxc autem hic obi- 
| ter difta ſunt , ut: reverentiam clariſſimis 
| Praceptoribus debitam ſervandi ſtudium, & 
| Toluntarem noſtram ſignificaremus. 


DE 


3%0 Deg GzntrarT. ANIMAL j 
DE NYTRITI0 nl 


ExXxtERCiITATIO LVIII. m—_ 


Vam non fit temere negligeng| pore me 
Veterum autoritas , ay » Fabr 
paret: fuit olim cclebris opimy| tates ad 


(quam tamen, tanquam errow 
» plerique hodie rejiciunt; k fs 
Fabricius , ceu deliramentum, ; op6| cile ac p 

Pe fer. Nionem,impugnatum it) Embryonem in utm| new mo 
eng, Materno fugere : habuitque Democritum, b| tertie c 
& 136 curum , atque etiam Hippocratem m__ v| ſom ac 
£.de res. Et Hippocratis quidem ratio duobuspo| lm. £ 
a2 & tiſſimum nititur argumentis; 1am , inquit| qui inte 
pueri, Tift ſuxiſſet , 0 excrementa ſaceret: ax ſts 
protinus & partu ſugere noviſſer ? 

' Atque hujus quidem perantiqui & cels| pofitar: 
berrimi Virt in nuda verba alias jurare {| neis & 

lent, ſufficitque in aliis rebus, «725 51: lu fit, tutc 
vero(quod receptz vulgo ſententiz diſler| cant, ap 

tanea afferat ) Fabricius non modo affirmay| gtur, 
teny,ſed &argumenta producentem aſperne| tu mate 

cur. Hanc igitur _—_— ſententiam,nun] taretin; 
obſervationes noſtrz,de generatione anims| iſte circ 

lium, neceſſariam , nedum probabilemfac-| mu ex 

avt, peritiſſimorum Anatomicorum & de-| aoaute 
Qiffimorum Medicorum judiciisreliquimus| ta luc 
Omnes profeCcto fatentur, foxtum,dumin| ratione 

utero eſt, copioſam aquam innatare, (n9%, it | lum, qu 

ov1 hiſtoria , 1quorem hunc, colliquamentun {e,cert 
nomnavimus;) eandemque {udorem, &hv | comm 

mo” 


Exencitarro LVIII, 39i 

morem excrementitium fcerus eſſe, Neoce- 

| nciafſerunt ; huncque uſum preſtare ajunt, 
utin ea natans foetus, ( interea dum mater 
currit, faltat , aut alio al:quo violento motu 
agitatur ) uterum non offenderet, vel ipſc- 
met ad circumpoſita offa allifus , aut foris 
percuſſus lzderetur; przſertim,cum eotem- 

Mi germ tcnella & infirma finrt. 

p| Fabricius, 


madefaceret , ac lubricas redderet,col- 
O matricis ad maximam dilatationem ja- 
»| cile ac promprum efficeret;eaque omnia,inquit, 
m| new mus efficit craſſum illud ei reſpondens 


y - coflionis == excrementum , _— 
»| jam ac pingue oleoſumque, antiquitus 1 

Hum © aka ud aſs ,”e feder, 
t| qui interdum acris ac falfgne ſegregari 
x] prteft, tenellum fartus corpus eroaar. 

oſco libenter utilitatem ab omnibus 

»| poitam ; ſcilicet, ut tenellus foetus a ſubita- 
+» nets & violentis matris motibus indemnis 
| fit, tuto adeo in alis veſpertilionum , uti vo- 
þ| cant, appenditur , & copioſa aqua circuncin- 
þf gitur, ut facile quovis(etiam violento ) mo- 
+| tu materna latera (propter utrinque colloca- 
{j taretinacula)tangere nequeat; faltem, liquor 
| iſe ircumambiens in mediolibratum ad o- 
»| miexterno nocumento protegat. A Fabri- 
»| cautem , quemadmodum in alus plurimis, 
x] ita lic quoque vt ſeorſum ſentiam, obſcr- 
n 
0 
; 
. 


riones mez faciunt: quippe liquorem at- 
quem diximus, foetus fudorem non ef- 
e,certus ſum. Nec crediderim, aquam iſtam 
cmmodailla preſtare in partu,quz ipſe me- 
- morat. 


preterea iſtus aquz utili- Pe. 
taesadneCt ; nempe, ut Vias omnes circums- 37: 


4%2 DE GenzgRrAT. ANIMAL. 
morat: multo vero minus , liquorem hue per 
acrem & {alſuginoſum etle adeo, ut unguy 
{o munimento feetui opus fit ; preſertima| Fabric 
qui lana, pilis, vel plumis induitur. Et enin eum 
probi faporis, & fimilis lacti aquoſo; acpw| wequ 
inde ſtatim a partu, omnia fere vivipara un vm) | 
abſorbent, jamque natos foetus lambend| ſent 
detcrgunt ; | 55s. lion quem auferun,| & coc 
avide devorant ; cum foetuum excremem| cado 
ne attingant quidem. um, 
Fabricins , aquam hanc acrem & (alſug| noſas 
noſam dixit , quod 1llam ſudorem eſſe coccy 
ret. Atquid, obſecro, incommodi pulloja| que, 
plumis veſtito ſudor afferat ? fi modo {| peri 
dantem pullum unquam viderit. Neque,6 
pinor, d1xerit , uſum allus aquz in ovo ek] £m 2 
ut ſua humiditate ac lubricitate , pulli ps| Pubs, 
tum accelerer. __ enim ſiccior , & w| dturut 


tuſtior ovi cortex fuerit, tanto etiam fray wy 
lior, ac friabilior evadir. Denique , fi ſuda {en 

pulli eſſer , is prope exclufionem abundan] #"it;! 
magis ; quo enimgrandior eſt foetus, & ubeq ine ui 


riori almento utitur, eo plus ſudorisquoquy iz 2 
excernat neceſſe eſt. Ar vero pauloanteey ks, 
dufionem pulli ex ovo (nempe circa diet 9,0r 
decimum nonum, aut viceſimum )nihul of Mx 1n 
mnino ejuſmod: humoris cernitur ; quipx Jum: 
paulatim, creſcente pullo, abſumutur ; ut Juzp 
de alimentum potius , quam excrement Ps) 
eſſe, (fi modorem recte perpendiſſer)exi} 4jcen 
mare debuert : preſertim, cum dixerit,pu quod 
lumin ovo reſpirare, vocem edere, five pip| Stun 
pire; quod certe aqua circundatus neute| &laxu 
quam preſtiterit. tam 
Sed neque in facilitando , lubricandor Vatur, 


ExexciTatio LVIII. 383 
bune ut1 obſtetrices expertz probe norunt) 
Que bumiditates 1ſtz aquoiz in {ecundinis, vr 
mal Fabriciss voluit, magnopere protunt. Partes 
enin| enim vicinZ circa 1d tempus , quaſi matur- 
-pe taequadam ſui , ( citra 1llius aquz profuſio- 
eunſ nem) laxantur ; preſertimillz, quz maxino 
endy] fulent eſſe 1mpedimento; nempe, ofla pubis, 
run | & coccygis ; CIrca que precipua in expedi- 
ew] endo partu obſtetricis cura verſatur: minus 

eum, unguentis emollientibus partes car- 
ſugs| nofas oblinere ſtudct, ne lacerentur ; quam 
+ cccygi extrudendo ſedulo operam navat ; 
jan que, fi manu non poſſit, /peculo matricis 
) {| peri chirurg] manu a ; hujus enim 
c,0| aſtrumenti triplicis latere uno ad coccy- 
&| gem applicato , reliquifque duobus ad oiſa 
»| pubis, per vim loca illa diitendit. Nam pro- 
; 16] turus infans, cum ſe vertit, caputque deor- 
uo fum precipitat, os uteri laxat & aperit ; de- 
dr lcendens vero , fi ad coccygisapicem impe- 
aq gent, heret, xgreque prodit foras ; non ſane 
be une ſw1-ipſius , foetantiſque diſcrimine. Na- 
qu fir autem inſtituto laxari & emollin partes 
<< \s, manifeſtum eſt. Nam fi immiſſo digi- 
eq 9,onficium matricis molle & laxum obite- 
| o nx invenerit , appropinquantis partus fi- 
px gnum #ſtimat certiſſimum, etiam antequam 
1 4uz proruperint. Imo vero (cxperta prodi- 
x ms) 1 quicquam vel poſt partum remanet 
&4 qjcendum, vel alio quovis tempore ineſt 
u| quod uterus expellere conetur, orificium e- 
pl Js tum inferius prolabitur, tum etiam molle 
&| &laxum reperitur: fin autemillud poſt par- 
tum ſurſum retractum, & duriutculum imve- 

R| Witur, falubritatis hoc cit indicuum. 
wu S1m1- 


324 oY GrnErAT. at yak 
Simuli quoque experientia e tes 
ofla pubi ſepe ab loom in partu hs _ 
emollito corum cartilaginoſo connexu,t 
tamque hy 11 regionem ad muracu 
uſque amphan ; non quidem ab aquoſt{ 
ſtantiz profuſione , ſed ſua ſponte, ut frud 
maturi excludendis ſuis ſeminibus folex 
hiſcere. Quantopere vero coccyx part 
remorarl ſoleat, patet in quadrupedibusgy 
bus cauda appenditur: tales enim neque 
yel fortum excludere , vel ani excreme 
emittere, niſi caudam ſuſtulerint; quani 
manu prehenſam depretleris , ſtercorises| 
tum prohibebis. 

Quinetiam partus naturaliſſimus hab 
eur, cum foetus & ſecundine una cumaq 
C— oyum integrum) prodet 
Nam fi iſtz illzſ fucrint, & aqua non j 
fAluxerit, contingit partes circumyacentes 
parturientis nixibus mags diſtendi, ac diby metity 
tart; tenfione ſcilicet membranarum: quf ſeadu! 
fit, ut foetus minore conamine, cituſquee Ver 
labatur, ac prorepat, licet id majore matn Hippo, 
cum dolore eveniat. Quo caſu noyimuwy tomic, 
parturientes interdum ab ingenti diſtenio| haben 
nis moleſtia, membranarum ruptura, (in Credi, 
obſtetricis unguibus , ſive forcipis operaa| aguan 
contingat) effluente ſubito aqua , plurimut] inſery 
levari. noren 

Norunt quoque harum rerum gnarz0>| moge! 
ſtetrices, ſi quando, ante debitam nter1 apet| re; ex 
tionem, omnis aqua ſimul efluxerit, fatar| yer 
tem in partu diutius morari, ac difficilius8#| five c 
ri puerperium, quod contra tamen even] opera 
fi modo (ut Fabricius voluit) pracedents| n, & 

aqua| 


ExERCItTATLIO LVIIL 385 
tes 2que, emolliendo & lubricandotantope= 
rr erent. 

., Porrohumoremullum, quem nos colligua- 
were appecllavimus , fortus ſudorem non 
ee, liquido conſtar, tum in ovo, tum czte- 
ns ctiam anumahlibus : quippe adeſt , priuſ- 

| quam quippiam foetus conttituitur,aur veſti- 

pos ullum exitat. Imo vero quampri- 
mum foetus con{picitur , & ettamnum totus 
mucilaginoſus ac perexiguus eſt; tam ingens 

a] amen aquz huyus copia cernitur ; ut rantil- 

ui] h corporis tantum excrementum dari, plane 

»| impoſſible videatur. 

Accedit przterca, quod venarum umbili- 
b6| calum fibrz, in iſtius aquz ample&entem 
»| tunicam ſpargantur & terminentur ; perinde 
«| aque in ovi albumina, & vitellum : ut inde 

care conſtet, (modo rem 1iptam, prout cſt, 
$4 vere #ſtimaverimus) humorem illum , ali- 

I menitum potius, quam excrementum , Cen- 

ju ſendum efle. 

eq Veriſimilioritaque mihi videtur ſententia 

ny Hippocratis , quam Fabricii& aliorum Ana- 

wy tomicorum, qui liquorem 1llum , pro ſudore 

9 tabent, noxamque -foetui afferre ſtatuunt. 

Im Crediderim, inquam, colliquamentum hoc, 

1a) qquzmye,in qua natat foetns;e1 pro alimento 

alervire ; partemq; ejus tenutorem & fince- 
norem,intra venas umbilicales hauſtam,pri- 
mogenitas foetus partes conſtituere & auge- 
re; exreliquo autem,ceu lacte,per ſuctionem 
nventriculum deglutito, ibidemque coco, 
ire chylificato , & venarum meſaraicarum 
opera attrato, novellum embryonem nutr1- 

n, &crelcere. Idque ut credam libentius , 

| R faciunr 


Ob 
et 
ar 
he 
ret, 
tre 
12, 


$6 Dr GENERAT. ANIMAL. 
ciunt argumenta quzdam non invalid, | ory 

quz nunc dicam. bus 

Quamprimum foetus perfectionem als | 1, xe 
vs nanciſcitur , membra protinus mover | qr, 

organorum motui deſtinatorum aCtiones uliiſe 
auſpicatur. Videmus autem pullum inowg | . C; 
intra aquam os aperire; quare neceſle eſt,w-| þg, | 
morem in fauces lapſum deglutiat.Quicqui quin 
enim intra fauces, ultra lingue radicem, a 
gulz ſummitatem pertigerit ;1d nullum an - 
mal (citra vomitum ) regerere poſſe cerun| yieus 
eſt. Idcoque veterinarn, qui potiones med- Qu 
catas, ut morſellos,p1lulaſve jumentis exhs| jn ute 
bent,prehenſa eorum lingua,ultra huyus pr-| cum | 
tubcrantiam,ad radicem ipſam ingerunt;qu| mm x 
fit, ut, eaſdem quin devorent, evitare neque-| Prg 
ant. Erfi quis noſtrum, pilulam aliquam d-| que, þ 
gito ſuo ad radicem uſque linguz intromiſe| excrer 
rit , experiecturſubito ad deglutitionem gu 
ſe compelli,nift eandem vomnnutus 1impetu re 
pulerit. Quamobrem {1 embryo 1in humor] py} 
dicto natans , os ſuum aperit ; neceſle po] fygie, | 
fetoeſt, aquam fauces ingredi; & ſabe} ym ab 
muſculos movet, quidni credamus, eunden p 
paritcr & faucium organis uſum , lquoret ky 
illum abſorbere. nupero: 

Quinetiam certum eſt, intra pull: ingl-| hm f 
viem (taliſque prorſus in omnum embry&| memby: 
num ventriculis cernitur) ſubſtantiam quat'| ferry , 
dam colore, fapore, & conſiſtentia dictojat 
I;quori perſumilem reperiri ; eandemque ) qumy; 
ventriculo aliquantulum coctam, lac coagt| priufqy; 
latum referre ; quam etiam, chyli ſpeci, ] wero ja, 
primis inteſtinis deprehendimus , inferion| mug * @ 
avtem inteſtina excrementis a—_ qulre | 


=n"IBSiiGCTERqYYTCTT 


Exzacitatio LVIII. 387 
fea ſunt. Sinuliter in viviparorum feeti- 
bus, inteſtina craſſiora conſfimili excremen- 
to replentur, quali cadem,cum late veſcun- 
tur, abundare cernimus. In ovibus etiam ; 
aiiſque biſulcis , manifeſta inſunt ſcybala. 
| Circa diem decimum ſeptimum , in pul- 
þ, prope anum , ſtercora evidenter reperi 
quin eadem quoque foras intra ſecundinas 


Feng paulo ante partum conſpicatus ſum. 
yang, 


e Volcherus Cotter diligens & pe- 
ſſeQor, a ſe obſervatum meminur. 

Quid dubitemus igitur affirmare , faer»m 
n utero ſugere ; & in co fier1 chylificationem: 
cum cus manifeſta adfint , tum principia , 
tum rejectamenta ? 

Preterea, cum co tempore veſicam utran- 
que, bile , & urina (qu ſecundz codtionis 
excrementa ſunt) plenas videamus ; quidnt 
panter cotionem primam, chylificationem 
nempe, przceſſiſſe judicemus ? 

Embryo itaque per os victum quzrit , & 
fogit Mus facile deprehenderis , fi ei ſta- 
tim ab utero exectodigitum in os immiſeris. 
Quod, teſte Hippocrate, nequaquam faceret, 

pnius in utero ſuxifſet. Videmus enim 
nuperos foetus, tentando primum, & pericu- 
hm faciendo res omnes aggredi: nempe , 
membra movyere , incedere , & voccm pro- 
ferre: quz poſtea diutina aſſuetudine edoRi, 
prompte & accurate peragunt. Fcetus autem 
qumprimum in lucem editur, imo vero 
piuſquam natus eſt , ſugit : tanquam 1d in 
ero jampridem egiſſet. Quippe expern ſu- 
mus, eum 1n partu herentem , antequam 
» aut reſpirare _ » digitum ot 

2 - 


388 De GENERAT. ANIMAL, 
admodum apprehendere , & ſugere. | 4ym 
Quinimo recens-natus , {uctionem accy poſt 
ratius molitur, quam adultus , aut ipſemet| qollj 
per aliquot dies defuetus, queat.Nequeenin ther; 
anfans papillam labus comprimens 1ugit, un{ confi 
nos, abtorbendo ; ſed quaſi deglutire vel-| proye 
let, totam in fauces nſ{que attrahit , lingue- _ 
que & palati auxilio, tanquam manducandg 
lac emulget ; majore prote&to conatu, atque rm 
arte, quam adultus poſſe. Didicifſe ig} Ac 
longa conſuetudine videtur , antequamns gluvic 
ruseſlet ; quod defuetudine tam brevi dedr| 1dem 
{cere polt nativitatem experimur. | coagy 
His, aluſque 1d genus obſcrvationibw,| anteq 
verifimile fit, pullum 1n ovo m__s mod quidat 
nutriri; per venas nempe umbilicales,& meſe| trayer 
raicas. perillas,alimentum probe confectun| rriculc 
haurit, unde ſanguis , & partes primogenit| ft, ad 
conſtituantur, & creſcant ; per has, chyluy &finc; 
trahit, inreliquarum partzum fabricam, i cipales 
augmentum. | | deteric 
Quomodo autem contingat , ut 1delt} nem ) 
agens, ex cadem materia, diver{imode i ſequio! 
tritionem inſtituar, (cum natura nihil gl ra, cen 
fruſtra) ratio forſitan in occult later. Dy dare p, 
bimus tamen operam , ut eadem , put] deficen 
ſcat. | taneurr 
Quz per umbilicales venas attralutur,ps 
rior & ſ:ncerior pars eſt. Collquamentu 
vero reliquum, in quo natat foetus, eſt vei 


tilaccrudum, & punſlima ſui parte pri pu 
zum. Sincerior itaque pars , concoctione] cremen 
teriore non indiget, qua reliqua opus nad} nat, In 
ac propterea in ventriculum porro recep alitug 


, 
in chylum tranſit. Simile huic eſt lac - corpus 


w Ar. AS 55 *.. AO... 


ne ew 6 oc >” © 


=> 
-_ 


$ nat. Initio qui 


ExERCITATIO LVIITI. 3989 
dum & aquoſum , quale in mammus ſtatim 
m cemitur. Quippe albumen ovi 
colliquatum , & lac aquoſum five cradum m 
nberibus, ejuſdem plane coloris , ſaporis , & 
conſfiſtentiz apparent. Primus enim lactis 
mm » ſeroſus & aquoſus eſt ; & mu- 
s aquam prius E mammis exprimunt , 
Sn lac in albedinem coctum & per- 
im. 

Ac propterea colliquamentum in pull: in- 
gluvie rypertum , eſtlac quoddam crudum : 
idem vero 1n ventriculo coftum, album & 
coagulatum cernitur. Similiter in viviparis, 
antequam lac in mammis coquitur, quaſi ros 
quidam, & colliquamentum apparet ; E con- 
travero, colliquamentum , 097 (ce in ven- 
mculo coquitur, lactis faciem induit. Ita 
it, ad mentem « Ariſtorelis , ut ex tenuiore, 
&fincera magis proportione, prime & prin- 
cipales partes condantur; ex reliquaautem 
deteriore ( per novam in ventriculo coftio- 
gem) elaborate , augeantur ; ſimulque aliz 
ſequioris ordinis conſtituantur. Sic Natu- 
n, ceu benigna ac indulgens mater, abun- 
ae potius ſuperfluis, quam 1n neceſſaris 
deficere maluit. Aut potius rationi conſen- 
tneum eſſe, dicenduns eſt , ut foetus jam 
perfeQior , perfeiore quoque modo ( per 
&ſcilicet ) enutriatur, alimentumque per 
eius , & duobus precedaneis coctioni- 
bus purius redditum ( utpote a duobus ex- 
crementorum generibus defzcatum) hau- 

Son , per umbilicales radices 

, plantz vitam quandam degit; unde 
corpus crudum , album, atque imperfectum 
_ COi1- 


296 Dr GrwnenArt. ANIMAL, 
confpicitur ; &, plantz inſtar, immobik 
atque iners manet. Quamprimum vero 
co alimento x crane uy 
tur, quaſi ſpiritu diviniore gaudens, &fub- 
lmiore exultans vegetationis gradu, mucs- 
go dicta in carmis naturam tranſit , moting 
organa diſtinguuntur , ſpinitus locupletas 
tur, motumque orditur : nec jam ampling 
lantarum more , per radices ; fed, anims 


is inſtar , per os nutritur , & 4llus vitan 
degy. 
De totius Os utilitatibue. 


ExtncitaTlio LIX. 


Narratis jam mutationibus 11s , & pro 
FE ceſſibus , qui in ovo gallinaceo ad fe- 
tus idea requiruntur ; Fabrs- 
cites ad totius ovi partiumque cus utilitates 
editur: nec ſolum ovi gallinacei, fed 
& reliquorum omnwum. Quzritque una, 
cur quzdam ova het nea flint, &exd: 
verſis partibus compoſita ; alia vero homo- 
genea , & {imilaria? qualia ſunt ova inſeQo- 
rum , eorumque quz ex toto oVo onuntur 
(nempe per metamorphoſin) non autem et 
parte <3us gignuntur, ex parte VEro nutriun- 
zur, ut priora. | 
Mihi autem de ovis ommbus generati 
agere , non eſt animus ; ( quod nondum eo- 
rum hiſtoriam expoſucrim : ) ſed ovorum 
gallinaccorum duntaxat, corundemque pa- 
tium utilitates proponam. Quz omnes &0 
ſpeRare debent, quo totius ov1 actio; __ 
pu 


Extncitatlo LIX2 gg1 
1 generationem , & augmentationem eſſe, 
ubricizs vere innuit. 
Atqueinter ea(qux totum ovum ſpectant) 
am , quantitate , & numerum ovorum 
recenſuit. Figuram ovi rotundam ait, ut in mi- 
nimo ſpatio tota pulli moles contineatur ; pro- 
prey quam cauſſam Deus rotumndum mundum 
fetit, ut omnia compleferetur: atque ob ean- 
dem cauſſam , hec om (teſte Galeno) naturg L. to. 
ſemper exſtitit amicſſima, & comvenientiſſi- gg 
ma. Preterea, cum non habeat angulum exter-"" 
”_— expoſitum , ideo tutiſſima eſt , &- ad 
Fill 


Paſ-50. 


exclufionem opportuniſſima. Cauſſa 
naque aſſignanda erat, cur gallinarum ova 
non ſint ſpherica , ( proinde atque piſcium , 
vermium, & ranarum )ſed oblonga , & acu- 
minata. Quid fit nempe, quod n lis figure 
perfecionem impetlat.Figura mihi quidem 
videtur nullius cfſe ad pulli generationem 
eficaciz , {ed tamen accidentaliter contin- 
| gere; eoque magls , quod tam varia forma- 
rum diſcrimina, ettam in ovis gallinaces 
ſpectentur. Variant ſcilicet pro uteri figura , 
aquo (ceu proplaſmate, ut diximus) formam 
mutuantur, 

Ariſtoteles quidem ait, ova oblonga, fami- nip. ox. 
nas; rotundiora autem, mares producere. Ego #5: c-2- 
vero ſuper hac re nihil adhuc —_— ha- 
deo. Quin Phnius contrarium aſlerit ; Fami- L. 10- 
nam, inquit, edunt, que rotundiora gignuntur, © © 
relqua marem. Profecto fi certi aliquid in 
hac re contingeret, quzdam gallinz ſemper 
mares gignerent, aliz foeminas: fiquidem 
— ova omnia unius forme ſunt ; 
bempe veFrotunda, vcl 4 our 

4 & 


Phu. 
ibid. 


14.1.8, 
: Co» af, 


L. 10. 


292 De GENERAT. ANIMAL. 
Er oblonga potius mares producerent, nam 
la perfetora, magiſque concoRa haber- 
tur; cademque propterca gratioris ſapori 
putavit Horat. Flatecus. 

Rationes pro oyorum figuris a Fabricigal- 
hras, quodinvalidz int, lubens pratereo. 

Magnitudinem ovi quod attinert, ea amph- 
tudin1 foetus ex co generand1 conducere yi 
detur;quippe magnarum gallinarum,grandu 
oya cernimus. Crocodilus tamen parit ous, 
quanta anſeres : nec aliud animal ex minori 
rigine in majorem creſcit magnitudinem.Vers 
{nile autem,ovi amphrudinem,& liquorun 
12 eo copiam , nonnihulad foecundiratem ft 
cere : quoniam perpulilla ova centening d- 
Gta) orania infoecunda cernimus. 

Ovorum umerus eandem utilitatem pre- 
ſtat, quam conceptuum copia in vivipans 
ſolet. Quippe hoc padto ſpeciet confulitur 
perennitati. Natura enim us fere animalibu; 
numerolos fatus largitur , quz viribusan- 
miſye 1mbecillia, ab ahorum imurus zgreſe 
rutantur : adeoque vitz brevitatem , copiola 
prole compenſar. Tribuit hoe avium gener 
natura , inquit Plinius , ut fecundiores eſen 


*: 5% fugaces earum, quam forres. Cur cnim gene- 


ratio quzlibet perperuitatis gratia a naturt 
1nſtituatur, frequens 11s contingit, quz bre- 
vions #v1 ſunt , & externis injurus obnoxu, 
ne ſpecies deficeret. Ideoque aves,quz rob 

re pollent, & ex rapto vivunt, adeoque dv- 
turniore ac ſecunore vita fruuntur, raro plus 
quam bina ova edunt.Columbz quidem,tur- 
tures, & palumbes , bina duntaxat ova finul 


1ncubant , ſed numeri defectum frequent 
come 


Dey 


ExEtRciTATIO LX. 393 
eompendant ; decies enim quotann1is pariunt. 
Mulcum ttaque generant , licetnon multa. 


De vitelli & albuminum utilitatibus. 


EXERCITATLIO L X. 


Vum,inquit Fabricius, proprie diflum, y,, , 


() ex multts partibus componitur ; quia 
eſt organum generantis, &- Galenus 
peſim quodhiber organum ex multts partibus 
emſtare prodidit. Quz ratio dubitandi an- 
fam przbet , an non cuthbet ovo competat , 
eſſe Lego uvoniam omne ovum 
etorgamcum. Er watifto quodlibet ovum 
videtur ex partibus diverſis conſtitu1 ; etiam 
nſetorum , & piſcium : quippe , membra- 
ms, involucris , ac mun:menris conſtant ; & 
materia contenta , conſtitutione diſſimilari 
haud prorſus deſtituitur. 

Idem porro vere quidem ſtatuit, cum Ga- 
leno, Parres alias in ovo,, precipuum inſtru 
mentum afionts eſſe; alias poni, tanquam ſi- 
ne quibus alio fierinon poreſt ; alias , ut me- 
bus alio fiat ; alius denique , ad horum omni- 
wn tutelam &- conſervationem comparatas 
eſe. Sed fallitur, cum ait , Side prima afto- 
we lquamur , que eft pulli generatio, pre- 

pus cauſa eft ſemen &+ chalaza, quia he 

e ſunt precipua pulli generationis cauſſa : 
quarum ſemen , efficiens cauſſa conſtituitur 3 
thalaza autem tantummodo materia eff. 

Pp ex {ententia e.Hiſtorelis, neceſ- 
ſelt fareator ; intra ovum eſſe, quod ge- 
erat, Semen avtem galk ovo inefle, nezart. 

R 5 Nec 


394 De GrenenAT. ANIMat, 
Nec minus hallucinatur circa materia, ex 
qua,ſeminis opificio,pullus corporetur,.Na 
neque ex ambabus chalazis, necalterutrae 
rum, pullus fit; ut in-4//oria conſtitit. Nee 
eneratio pull: fit per meramorphoſen, ſive de 
ineationem & diviſionem chalazz; ſed per 
epigeneſin, quemadmodum explicuimus.Ne. 
que chalaza principaliter a ſemine foecund, 
tur, {ed potius cicatricula, five ovi oculw 
nobis dictus; ex quoaudto fit colliquame- 
tum; deinde in iſto, & cx iſto, ſanguis, vens, 
& veſiculz pulſantes, tandemque corpusin- 
tegrum conſtituitur.Quinetiam (ipſomet & 
tente ) ſemen galli, uterum gallinz ne ingr- 
ditur quidem ; &tamen ova non modo jan 
fata, ſed & poltmodum formanda parte 

foecundar. 

Ad ſecundam ov1actionem ( quz eſt pul 
nutritio & augmentum) albumen , & vie 


Pg.48. lum rctulit. Vitelli vero, inquit , Gr albuminu 


quantitas conſtiruta eſt, ut melinus illa afio fiat, 
Q&+ ad pulli abſolutionem , &+ juſtum increme- 
rum ſufficiat.Ovi cortex, & membrange,ad tt 
tius ovi, fimulque afionis tutelam poſite ſun. 
Vene vero, Or arterie alimentum deferents, 
erunt tanquam ſine quibus atlio,id eſt,augmen 
tum &- nutritio fiert non poſſet. Incertumal- 
tem,num intellexerit vaſa umbilicalia fcetus, 
an venas & arterias matris, unde oyumal- 
eatur, Pari vero ratione, uterus atq; incubs- 
tio,ad hanc ultunam claſfem referenda erant. 
Accedimus itaque ad ovi liquores , albu- 
men nempe & vitellum ; hi enun, pre czte- 
ris, foetus gratia inſtituuntur, & in 11s potiſſ 

mum ſecunda ovi attio ſpeQabilis eſt. . 
Wa 


TT = Ow B 7 TT 3 T 5-7” > if Þ T7 T7 © a 


> T T I» W- 


. Exexrcirarro. LY. 395 
Ova gallinarum bicolora ſunt, & binis li- 
uoribus conſtant , qui ſcorſum a ſe invicem 
membranis diſſepiuntur ; 11demque quoni- 
am duplici venarum umbllicalium propagi- 
nediſtinguuntur, (quarum una ad vitellum, 
atera ad albumen abit) varize quoque naturz 
eſſe verifimile eſt, ac proinde uſus etiam & 
utilitatis diverſ#. Luteum ovorum, inquit A- if ar. 
niſtoteles, arque albumen contrariam naturam /-5 © 
obtinent ; 101. ſolum colore, ſed etiam poteſtate. 
Luteum enim a frigore denſatur : albumen non 
denſatur , ſed magis liqueſcit. Contra, ab igne 
ſoiſſatur albumen ; luteum non ſpiſſatur , ſed 
molle permanet , niſi peruratur. Et elixando , 

wam aſſando , ns concreſcit, atque ſiccatur. 

'itellus ab incubitu jam caleſcens, redditur 
humidior; fit enim tanquam cera fuſa, aut 
pinguedo hqueſcens : unde etiam ſpatium 
amplius acquirit. Paulatim enim , ut foetus 
augetur,albumen abſumitur, & craſſeſcit: vi- 
tellus autem e contra, perfetojam foetu, ni- 
hilpene magnitudinis ſuz amiſtſſe cernitur; 
ſed liquidior ſolum & humidior conſpicitur, 
cum fetus jam alvo tcgi incipit. 

Diverſitatis autem hujus cauſſam 4:/.hanc »; ,.2. 
redlit: Cum avis intra ſe perficere nequeat,ci- 1. 
bum una parit in ov. Vruiparis enim cibus in 3 ©** 
alia corporis parte paratur , quod lac vocatur, 
videlicet in mammis. e At avibus hoc idem ine 
ov0 natura conſtituit; ſed contra quam homines 
putant, Alcmaon Crotoniates ait : non enim 
albumen ovi lac eſt, ſed vitellus.Nam cum foe- 
tus viviparorum, dum matri adheret ( ceu 
Planta, terrz) ab utero &jus primum alimen- 
tum trahat; poſt partum autem,extra uterum 

R 6 loca- 


1 


2966 Dr Genetrart. Anima. 
locatus , E mammis lac ſugat , unde adole- 
ſcat : pullus, utriuſque alimenti analogon in 
ovo invent : quod nempe viviparorum ute- 
rus in parente lit; inoviparis autem E contn, 
parens potius 1n wtero cfſe dicendus fit. Eſt 
enim ovum tanquam uterus expoſitus & ah- 
legatus, manmzque quaſi vicariz in eodem 
reperiuntur. Pullus, inquam,in ovo primum 
| albumune nutritur ; hoc vero abſumpto, vi- 

tcllo poſtea(tanquam _ alitur. Ideoque 
propago umbilicalis,quz albumen adit, con- 
fecto eo, fatiſcir & abrumpitur ante partum, 
nullumque tandem veſtigium ſui relinqui, 
(cum in viviparorum foertu umbilicus per- 
maneat ) ſed evaneſcit, antequam venter in- 
ferior abdomine clauditur. Propago autem 
altera, que luteum petit una cum iſto (cir- 
cuncluſo abdomine ) in ventrem reconditur, 
victuſque inde tencllo foetui depromutur: 
donec {cilicet, firmato roſtro , cibum ſume- 
re & frangere poſſit; ventriculuſque inge- 
ſftum eum comminuere , ac digerere valex. 
Quemadmodum viviparorum feetus , ladte 
ex ubere velcitur, donec dentibus inſtructs 
fucrit, quibus cibaria maſticando conterat. 
Pullo enim (ut diximus) vitellus pro lacte eſt: 
oyumque gallinaceum (quoniam & uteri ,& 
bers vices ſubit) liquore bicolore,albumune 
 nempe atque luteo donatur. 

Er diftorum quidem liquorum difcrimi- 
na omnes fatentur.Ego vero,ut pridem dix}, 
in ovo diverſa quoque albumina oblervay!, 
membrana interſepiente diſtincta, quorum 
exterius, alud intra ſe compleChtur; quem- 
adinodum yitellus ab albumine —_— 

RE 4» 


&—_— 


ExerciTATio LX. 397 
Kademque etiam diverſe naturz efſe mo- 
nut; ; pars & loco, & ambiente membra- 
na, abinvicem diſtinguuntur , quaſi ufibus 
fimiliter diverfis inſerviant. Ambo tamen 
nutritionis gratia inſtirura ſunt : eorumque 
exterius primo abſumitur ; utpote in quod, 
yenarum umbilicalium ( albumina adeun- 
tum) propagines prius difſeminentur,quam 
in craſſius alterum ; quemadmodum exdem 
albumina prius adeunt,quam vitellum,quem 
itzc complectuntur, & unde pullus noviſſ- 
mealitur. | 

Verum hac dere inferius plura : ubi mo- 
dum exponemus, quo fetus viviparorum in 
utero formentur , & augeantur; ſimulque , 
demonſtrabumus, eoſdem omnes ex ovo or- 
tum ducere, duplicique nutrimento albu- 
pine 1n utero veſci. Eſt enim eorum alte- 
rum tenuius,& intra ovum (five conceptum) 
reperitur; alterum vero per vaſa umbilicalia 
eplacentz uterique cotyledonibus , emul- 
getur. Quad in dicto conceptu continetur, 
colore, & conſiſtentia , albumen tenuius re- 
fert; eſt nempe lentum , hquidum, &pellu- 
cidum, planeque ei fimile, quod in ovo colli- 
quamentuh nominavimus, in quo foetus na- 
tat, & quo demum ore paſcitur. Quod vero 
fetus, vaſorum umbilicalium ope, ab uteri 
placenta trahit, denfius eſt, & mucoſum, 
craſiorique albumini perſimile. Vnde liqui- 
doapparet, foxtum in utero, non magisfan- 
guine parentis ali, quam latentem poſtea, 
autpullum in ovo; ted nutrir: matena albu- 
ginea, in placenta concoQta, ovique albont 


R 7 Nec 


398 De Genterart. Anima. 

Nec profecto utihs minus , quam admi 
rabilis eſt providentiz divinz contempl 
tio; qua Natura, in gignendis, augendiſ- 
que foetibus (corum quaſi tati, viri _ 
proſpiciens) alimentum ſingulis preſtat ido- 
neum : his nempe concoctu faciliorem, illis 
difticiliorem victum accommodans. Prout 
enim robur, vimque cibos digerendi ube- 
riorem foetus acquinit; ita pariter crafſius « 
duriuſque almentum ſuggeritur. Idqueet- 
jam in diverſo animalwum lace oblervare 
eſt: cditis enim nuper fcetibus , lac mari | 
tenuius, facihoriſque tranſmutationis con- 
tingit ; temporis autem proceſſu, vinbuſ- 
ue foxtus jam auchis, craſſius indies , &cx- 
coſum magis evadit. Ideoque mulieres 
molliores & dclicatulez, quz ipſz foetus ſuos 
non lactant, ſed aliens uberibus nutrien- 
dos tradunt , male profecto corum faluti 
conſulunt ; cum enim nutrices adfcititiz, 
robuſtiore plerunque fint corpore , & habitu 
duriore preditz, lactique vetuſtiore, & ca 
ſeolo magis, coctuque proinde difficiliore, 
abundent ; fit ſepe, ut infantes talibus px 
rentibus onundl, Iac euſmodi ( preſertim 
dentitionis tempore ) non ferant ; ſed cru- 
ditatibus, lactitve corruptione , febr1, fluore 
alvi, vomitu , inteſtinorum torminibus, tuk 
fi, inſu!tibus epilepticis, aluſque finulibus 
mals infeſtentur. 
O25.34 Quod Fabricirs aſlerit, rationibuſque qui- 
buidam confirmare nititur , nempe mate- 
riam pull: ex chalazis conſtitui ; 1d nos1U- 
prain hiſtoria rejecimus , ſimulque manife 
ſtum fecumus, ſubſtantiam pull , prumaque 
cus 


Cs. 


ExERCITATIO LX. 399 
gus ſtamina cfformari, integris adhuc,&im- 
muratis chalazis, locoq; etiam ab iis diverſo. 
Nec verum eſt , chalazas (quas ſemen galli Pag.54- 
fecundas reddidiſſe autumat) wicem ſeminis 
lubire, ut ex its pullus oriatur. Neque cha- 
late, colore , ſubſtantia, aut corporss proprie- 
rare, utulle yoluit , ſemini ita perſemiles ſunt, T4557, 
aut fatus ſimilitudinem adeo referunt in ovo 
coflo, ut jure partes omnes ſpermaticas appel- 
latas inde procreari, cenſendum ſit. Seq po- 
tus colliquamentum 2 nobis dictum,five par- 
tem albuminis tenuiorem , liquatam & co- 
Qam, ſeminis naturam referre, eu{que vi- 
cem ſubire oculis credendum eft. 
Supina itaque eſt illa venerandi Sens Pag-54+ 
contemplatio: Cum univerſa animalis fub- 
ſflantia ex duobus corporibus inter ſe valae ai- 
verſis, quinimo contrariis , conſtiruatur ; nim: - 
rum calidis , & frigidis; ( catide ſunt partes 0- 
mnes ſanguinee, & rubre,ut jecur,corlien,rc- 
nes, pulmones, denique carnoſum omne ac mu- 
ſeuloſum genus : contra vero frigide ſunt par- 
tes albe,,&- exſangues,ur ligamenta,nervi, oſ- 
ſacariilagines, cerebrum, ſpinalis medulla,ue- 
- ne,arterie, membrane; & membranoſa 0- 
mn:a corpora, ut ventriculus, inteſtina, uterus, 
pericardium, & /ique ale ſunt) due diver/z 
he partes proculdubio diverſum inter ſe, ſed [i- 
biquoque ſimile expoſtulant alimentum; /imo- 
do verum eſt , ex iſaem nos nutrirt , ex quibus 
coſtamns. Merito itaque ſpermatice , frigid, 
Oalbe, alimentum album Or frigidum ; ſan- 
gumee vero rubre Or calide, a5 om Or cal;- 
dum alimentuon poſtulabunt. Merito ſimiliter 
ad frigidas , albas , & exſaungues nutrienaas 
Þi- 


400 Dr GENnERAT. AniMAL. 
partes , candidus ovi liquor, videlicet albw, 
frigidus, & exſanguis ; ad calidas vere or ſan- 
guineas, vitelius, utputa caliaus liquor, ruber, 
O& ſanguinens , ſubſtitutus ef. Sic enim onnes 
animaly partes, conveniens &r familiare ali- 
mentum fibi procurabunt , & attrahent. Ne- 
quaquam enun concedimus , binos in ovo 
hquores reperin,, ut diverſis partium generi- 
bus nutriendis inſerviant. Quippe jampri- 
dem diximus, Cor, es Ronan 
jecur, muſculos, ofla, ligamenta, czteraſque 
corporis univerſ1 partes, albedincm ab initio 
induere, & ex({angues apparcre. 

Quinetiam ex predicta Fabricii ſententia 
ſcqueretur, Cor, pulmones,jecur,lienem &c. 
non eſſe partes ſpermaticas, five e ſemine 
oriundas; (quod alle tamen nullo modo con- 
ceſſerit) quoniam illa poſtmodum ſanguie 
nutriuntur, & creſcunt : fiquidem ex eodem 
quzelibet res tum nutritur,tum conſtat ; cum 
nutritio ſit ſubſtitutio conſimilis ſubſtantiz, 
m locum deperditz. 

Nec minus 111: reſponſu arduym, quomo- 
do (abſumptojam albumine in oy pantes 
frigid & albz {nempe ligamenta, offa, cere- 
brum, ſpinalis medulla &c. ) ex vitello por- 
ro nutnantur, & creſcant? cum hic fit ills 
almentum non minus inidoneum, quam 
albumen partibus calidis , rubris, & ſangur 
neis. 

Imo vero cx prafata ſententia concluden- 
dum foret, partes calidas & ſanguincas,poſt- 
natas eſſe, five ultimo enaſc1 : carnem ſci- 
icet, poſt offa; jecur, lienem , & pulmones, 
poſt Lgamenta & inteſtina ; frigidaſque pull 

; | Pat 


ExERCiTaTlIO LX. 4olr 
partes, pou conflan, & adoleſcere, interea 
dum 2lbumen abſumitur ; calidas autem 

gign1, cum vitellus in earum nutr- 
mentum cedit,, & 1mminuitur: certumque 
efſet, non omnes partes ex eodem candido 
hquore orrum ducere. Hzc tamen omni, 
oculata expenientia falſi redarguit. 

Addo inſuper huyjus re: alud argumen- 
tm: Piſcium cartilagineorum (nempe rajz, 
paſtinacz , & caniculz) ova bicolora ſunt, & 
vitellum ſatis coloratum habent; cum tamen 
eorundem piſciuum omnes partes ( ip{a ctiam 
jecorum parenchymata) albe, exſangues, 
& frigidz apparcant. Contra autem, vid1 ge- 
nusquoddam gallinaceum,cujusſtaturaam- 
pla, color pennarum nigricans , caro ſangu1- 
nefatura, jecur rubicundius: eorum tamen 
ova (etiam foecunda) vitellos pallidiſhmos 
habebant, nec plus horde: matur ſtipula co- 
loratos. 


Verbis proxime ſequentibus, videtur,quz Pag-5F. 


modo d1xerat, retractare; cum att: Ynum au- 
tem admirari tum inTitello, tum in albumine 
oportet ; quod , cur nullum eorum ſanguts ſit z 
mtamen nature ſanguinis propinqua ſint , ut 
modice omnino & ſanguine diſtent , &* parum 
abſe, quin uterque liquor ſanguis fit : quare & 
exiguo labore , levique concoflione in ſanguti> 
nem vertuntur. Et ideo videre eft venas Of 
arterias , in albumints &+ vitelli membranas 
propagatas , perpetuo ſanguine refertas : albu- 
men autem &- vitellum in ſua natura eonſiſte- 
re, ſed ſemulatque & vaſis utraque ſubſtantia 
exſugituy , in ſanguinem migrare ; adeo eorum 
fania vicina ſanguini eſt. 
Cum 


nlid. 


402 DE GeneRAT. AniMaAL. 

Cumuitaque, certum fit , ſanguinem na 
minus 1n propaginibus venarum per alby. 
men ſparlis reperiri, quam 1n us que vite- 
lum adeunt ; & utrunque liquorem ſangu- 
n1 adeo vicinum efſe, ut facili negotio un 
eundem commiugrent ; quis (vbſecro) dubi- 
tet, ſanguinem, & proinde partes quoque 6- 
mnes {anguineas, albumne painter, ac vite 
lo, nutrin & creſcere ? 

Ille vero mox parat ſubterfugitm. Quay 
quam autem,1nquit, hec tne agus iman 
ramen oporter , hanc ſubſtantiam, que eviteh 
O&- albumme a vents exſugitur , eo moab ef 

Law 7 » quo chylus in meſaraicis venis; 
quibus nil aliud conſpicitur,quam ſanguis; cun 
ramen chylus umbram tantum ſanguiis ſuſce 
perit , perficiatur autem in jecore : fic ſubſtas 
tia ab albo & luteo exſutla , in vens ſtatin 
ſanguinis umbram contrakbit &c. Eſto: ſub hac 
_— tamen latitans, non ſolvit dubium, 
Cur nempe ſanguis, parteſque ſanguinex, ob 
rationcs dictas, non #que ab albumine, at- 
que E vitello nutriantur. | 
S1 equidem afſerwſſer , partes calidiores, 
ex co {anguine ( vel alimento in ſanguine 


_contento, chyloque analogo) potius enutr- 


ri, quiex vitello, quam qui ex albuminez- 
tratutur; frigidaſque contra , ex eo potius, 
quem ab albumine venz apportant, quam4 
vitello ; me profeQo haud magnopere hv 
buiſſet adveriarium. 

Vnum in hac re eum male habet; quomo- 
do ſcil. fanguis in ovo efficiatur; ſive , a quo 
opifice uterque liquor in ſanguinem mute* 
tur, nondum exiliencs jocore? Non potutt 

enm 


s ES 8B 


=p 


co 
P 


SE TT TH = SaASIST © 


S .c- 


EXERCITATIO LX. 403 
enim dicere, illum in oyo a materno ſangui- 
neprofluxiſſe. Ait vero, Hic ſanguis porius in 
vmmis, quam in jecore elaborarer , & coquirur; 
roadit autem 05, cartilago, caro &rc. m ipſis 

bus , ubi exafle , coquitur, & aſſimilatur. 
quicquam preterea addit ; neque indi- 
cat, 4quo coquatur, elaboretur , fiatque ſan- 

s perfectus in venulis tam albuminis 
quam vitell:, nondum (ut dix1) exiſtenteje- 
core,aut corporns particula aliqua,quz ipſum 
rel coquar, vel elaboret. Et cum prius dixe- 
nt, frigidas ex albumine, calidas autem & 
fanguineas ex vitello nutriri; difti imme- 
mor, hic plane contrarium ſtatuit : eundem 
nempe ſanguinem, in os, cartilaginem , car- 
nem, c#teraſque partes eyadere. 

Silentio autem preteriit difficultatem ma- 
zimam, & Medicorum animos non leviter 
torquentem : nimirum , quomodojecur fit 
ongo & opifex ſanguinis; cum hic non ſo- 
lum in ovo reperiatur , ante natum aliquod 
viſcus ; ſed & 1pf1 Medici doceant, viſcerum 
omnwum parenchy mata, eſſe ſanguinis dun- 
taxat affuliones? Eſtne opus, autor ſui opifi- 
els? $i hepatis parenchyma fit ex ſanguine, 
quomo10o 1llud huyyus caufla fuerit? 

Similis commaris ſunt,que ſequuntur : Ef, 
inquit, G&- alirzs albuminis teſus,quo & virello 


fuit ſegregatum ; ut ſcilicet in albumine ſetrus 


mmatet , & ita ſuſtentetur,ne deorſum ſuopte 
pmaderevergens, ad unam partem mclinet, &- 
vaſg trahantur, rumpanturque ; ad quod pre * 


fandum , tenacitas eo puritas albuminis con- 


fert. Etenim fs in vitello degeret fetus, facile 


deorſum in proſundum deſcenderet, cum viteli 
erm 


404 De GENERAT. ANIMAL. 
eriam ruptione. Iejune admodum ! Qui 
enim, obſecro, albuminis puritas ſuſtentan. 
do fcetui confert? aut quomodo tenums a. 
bumen facilus eum ſaſtiner » quam velly 
craſſior & terreſtrior? vel unde, quzſo, ne 
deorſum labatur , periculum eſt? cum ovum 
incubatum ſemper in latus decumbat , w 
nec adicenſus pull: , nec deſcenſus aliquy 
metuendus fit. Natare quidem non folum 
pullum , ſed & foetus omnes (dum formar- 
tur) certum eſt; fit autcm iſtuc in collique 
2nentoanobis dicto, non in albumine, aut y- 
tello: cauſſamque <jus rei alibi diximus. 

Scribit Ariſtoteles (inquit) aſcenderevitel. 
tum ad obtt-ſcorem ovi partem, cum pullns con- 
cipitur. Hoc propterea fit, _ ex chalau 
pulls corporatur , que vitello adheret ; und: 
wvitellum,qui in medio eſt, ſurſum attolli oportt 
ad latiorem ovi partem ; ut inibi gignatur,w- 
bi cavitus naturalis adeſt ad pulli hw er- 
quam neceſſaria. At vero chalaza magis albu- 
min, quam vatello adneQitur. 

Ego autem aſcen(ſus ejus cauſſam hancf- 
fero : Macula, five cicarricula in vitclli tunt- 
ca apparens,ob colliquamentum ſpinituoſum 
e11nnatum , dilatatur; amplioremque pro- 
pterea locum requirens, verſus obtuſum on! 
cacumen tendit : ſimiliterque vitell &albu- 
minis portio colliquata diraduer, & jam 
coQa ac fpiritahs reddita, czteris partibus 
crudis ſupernatat: quemadmodum parnicu- 
lx aque 1n vaſe calefatz , c fundo ſurſum 
properant: quod Medicis omnibus comper- 
tum , qui urinam craff 
ferventis balneo immittentes , ſuperiorem 


us 


am ac turbidam aqut | 


ExzRCITATIO LXI. 405 
jus partem primo claram & tranſparentem 
Bri norunt. Exemplo res fict manifeſtior : 
Nota fere omnibus eſt machina, ad riſum & 
jocum potius , ”=__ uſum aliquem compa- 
rata: nempein ſphzra vitrea , aqua _— 
maximam partem plena , complures globuli 
ntret ſolo acre pleni, ſumme1lliusaque ſu- 

1e1 innatant ; eangemque ob levitatrem, 
rarafimulachra (puta Cupidinem pharetra- 
tum , quadrigas Solis, centaurum armatum, 
& fimilia) fundum alias petitura, mutuo ad- 
nexu ſuſtentant. Ita pariter ocul#us puliia me 
dittus, five colliquamentum primum, ab in- 
cubantis calore, yirtuteque genitali dilata» 
tum, 1deoque leyius factum, ſumma petit, & 
vitellum (cut adheret) ſecum una attollit. 
Hncalbumen craſſius ci locum cedit, cha- 
—_— ad ovi latera feruntur ; quod cicatri- 
ela 1lla in vitelli latcre olim fita , nunc rea 
furſum tendar. 


. De ceterarum Oy: partium uti- 
litatibus. 


ExtnciTaATlIo LXI. 


Ortex durus &denſus eſt, ut liquores, 
pullumque in eodem hoſpitantes ab 
1nuris externs tueatur. Fragils ta- 

men eft,przcipue parte obtuſiore, &1inftante 
pull exitu; ne ſcilicer hujus excluſioni mo- 
ramafferat. Poroſum etiam efſe,conſtat:dum 
etim QI recens) ante 1gnem coqui- 
tur, ſudorem quaſi per poros guttatim emit- 
ut, Sunt autem hu pori, utiles ad ventila- 
tio- 


406 DE GenenaT. ANIMAL. 
tionem; utque calor incubantis facilius 
netret ; & pullus acrem extrinſecus attraha; 
ſpirare enimin ovo ante partum, v 
edere, certum eſt ; ut pridem diximus, 
Membranz humoribus continendis in- 
ſcrviunt ; ac propterea pari cum his nume- 
ro conſtant. Ideoque & colliquamentun, 


quamprimum oritur , propria ſtatim tuna | ! 


if. on. veſtitur; quam Ariſtoreles his verbis indy 
6 6.c:3- tavit: Membrana etiam, fibris diſdinfla ſax 
uineis, jam candidum liquorem circundate. 
nſtante autem jam pulli exitu, abſumptſ{ 
que albumane & colliquamento , membrane 
omnes (preter cam , quz vitellum amb) 
exſiccantur, & evaneſcunt : illa vero, uni 
cum vitello, intra pull: peritonzum retrahi- 
tur, & abdomine occluditur. Harum mem 
branarum duz toti ovo communes ſunt, 
uod immediate ſub cortice comprehet- 
unt ; reliquz tum albumin, tum vitello, 
tum colliquamento propriz : omnes autem 
& conſervationi , & diftinQioni partum, 
quas ampleuntur, inſeryiunt. Commu 
nium exterior , quz cortici adhzret , dunor 
eſt; ne ab ipſo patiatur injuriam : inten 
verolzvis & mollis, ne liquores ledat: pr 
ri nemperatione, qua meninges cere 

a cranui incumbentis aſpredine tutantur 
embranz interiores, & propriz , liquores 
ſuos (ut dixi) continent,& diſtinguunt: unde 
tenues valde, pellucidz, & fragiles ſunt. 
Fabricius magnam quidem laudem & di 


gnitatem chalazis attribuit, (utpore £quibus | : 


o—_ fabricari cenſuerit) maculam autcm, 


ve cicatriculam,vitelli tunice adnaram,nu 
us 


SS > © 


To 3 7 a TIA T T'M., TT 


- 5B 


= 7 = <4 T 


ExErRciTaTiIoO LXI. 407 
lus plane uſus eſſe ſtatuit ; ſed eam dunta- 
xa pedanculi, in vaitellario five ſupeniore 

ne utero , a vitello abrupti veſtigium ex- 
timat. Scilicet (ex <jus ſententia ) per di- 
Gum pedunculum, five vaſa eum permean- 
ta, vitellus olim alimentum hauriebat ; eo» 
dem vero jam a gallinanon amplius enutri- 
to, abruptoque , maner ſolum prioris con- 
juncionus, & bencficu veſtigium. 
vero E contra ſentio,nullum eſſe alium 
m uſum , pretereum, quem dixi : 
nempe, ut fint tanquam poli iſtizs microcoſmi, 
& connexiones omniuum membranarum 
conyolutz 1nvicem, & contortz, quibus li- 
quores non modo {ſuis quique locis conſer- 
reatur, ſed debitam quoque inyicem poſi- 
nonem retineant. Maculam autem jam di- 
Gam maxima efſe moment1i, mihi certo con- 
ſta; utpote quz principale ovi centrum ſit, 
inquo calorinfitus nidulatur, & ex qua, eeu 
ſantilla prima, anima ipfa accenditur; cujus 
deque gratia, c#teri omnes liquores , eo- 
rundemque involucra ex{truQta ſunt: quem- 
admodum ſupra anobis diftum eſt. 
 Olim quidem exiſtimavi , cum Fabricio, 
acaticulam hanc eſſe peduncul abrupri ve- 
bgum: poſtea vero ex accuratainſpetione 
contrarium edoCtus ſum ; nempe peduncu- 
km, 3 quo vitellus pendet, non in hujus exi- 
_ aiquem locum inſeri, ( quemadmo- 
um pomus & prunis contingit)indeq; con- 
nexionis adhuc ſupereſſe veſtigium;ſed eun- 
Qem, antequam vitellum attingit, Eracemo 
norbem (tubz inſtar) dilatari ; ut vitelli ho- 
monte , {ive circulum bipartientem (non 
ters, 


403 Dr Generart. AnIMat. 
aliter ,quam tunica amphibliſtroides, oc 
lum)ampleQatur : adeo, ur pars ſupenor yi 
tell, five hemiſpherii, quz racemum ſpe. 
Qat, a pedunculi contattu & coherent 
prorſus hbera fit ; in cujus ramen cupulz, f- 
ve ſcaphu parte ſupeniore ( aliquantulumas 
tema laterc ) dicta macula locatur. Pedun- 
cul igitur a vitello abrupti veſtigium 
nullo modo poteſt. Quantum veroin gens 
ratione commodi hezc macula apportet, 
hiſtoria jamduduminnortuit. 

Supereſt modo, ut, Fabricium pramot 
ſtrarem , olimque preceptorem meum { 
quens , cav:irarss 1111us, in obtuſa ov1 pane, 
utilitates oſtendam. 

Is quidem pluribus verbis , cavitatis iſbw 
commoda, pro varia<juidem magnitudune 
proſequitur. Ego vero paucis agam: Aeren 
non {e —— ; -=_ utilis eft ad __ 

ationem; ad pu rationem, retrngs 
rium, & 6dr py denique ad loqus 
lam. Vnde cavitas illa primo exigua, mot 
major, ac demum maxima — pro 
ut nempe variijam diCti uſus pottulayerint. 

Atque haCtenus de generatione ovi& 
_ , fingularumque ovi partium utilita- 

us, egimus: ad cujus narrationis exemply 
de cundtis oviparorum generibus judica 
dum eſt. Reliquumyam eſt, ut de v5vipay 
79 pariter generatione , ad exemplum & 
nius alicujus perfecte cogmut, dicamus. 


On 


8 ESO SES >DMmEREYSTL. 


ne ( 


EXERCITATIO LXII 409 


Oyum eſſe primordium commune 
omnibus animalibus. 


ExERCITATIO LXII. 


\ Nimalia, inquit Ariſt. cum ſtirpibrs 11:p. a, 


commune habent, quod alia ſemine, a- 1:5. ©#» 


lia ſponte oriantur: ut enim ſtirpes, vel 

ſemine ſtirptum aliarum proveniunr,aut ſponts 
erumpunt , primordio quodam contrafo ad or- 
tum 1doneo ; quarum alie ex terra alimentune 
fibi hauriunt, alie in ſlirpibus alizs naſci ſolent: 
fic & animalia quedam per forme cognatio- 
nemgenerantur;nounula ſponte,nullo cognatio- 
us nine antecedente, oriuntur ; quorum ali- 
x terra wel ſtirpe putreſcente(ut complura 
mſefla) generantur ; alia in ipſts animalibus , 
atque ex eorum partum excrementis gignun- 
zur. His autem omnibus (five ſponte, five ex 
aus,five in aliis, vel partibus vel excrementis 
eorum putreſcentibus oriantur ) 1d commu- 
neeſt, ut ex principio aliquo ad hoc idoneo , 
&ab efficiente interno in eodem principio 
rigente, gignantur. Adeo ut omnibus viven=- 
tibus primordium infit, ex quo,& a _—_ pro® 
vemant, Liceat hoc nobis primordzum ve- 
gttale nominare : nempe , ſubſtantiam quan- 
corpoream, vitam habentem potentia 
relquoddam per ſe exiſtens,quod aptum fit, 
n vegetativam formam , ab interno princt- 
pio operante, mutari. Quale nempe primor- 
dum , oyum eſt, & plantarum ſemen ; tale 
etam viviparorum conceptus , & inſecto- 
rum vermys ab 4riſt. dictus ; diveria _— 
0 ”- 


410 De GENERAT. ANIMAL. 
diverſorum viventium primordia: pro quo- 
rum vano diſcrimine, alii atque alii ſunt ge- 
ncrationis animalum modi; qui tamen 6- 
mnes1n hocuno conveniunt, quod a pri- 
mordio vegetali, tanquam c materia efficien- 
tis virtute dotata , oriantur : differunt au- 
tem, quod primordium hoc , ſponte & cafu 
erumpat ; vel ab alio preexiſtente (tan 
fructus) proveniat. Vnde illa, ſponte nalcen- 
tia; hc, Eparentibus genita, dicuntur. At- 
que iſta denuoa partu diſtinguuntur: ſunt 
enim alia, ovipara; alia, vivipara; quibus 4 


Fif.an. riſtoreles vermupara accenſet. S1 vero, prout 
44:65: res ad ſenſum le habet, diſtinguere licext, 


partus duz folum ſunt ſpecies : ——_ 0- 
mnia animalia , aliud animal vel actu px 
riunt, vel potentia. Quz actu animal pi 
r1unt , vivipara dicuntur ; que potentu , 
evipara. Quodlibet enim primordium po- 
tentia vivens, nos (cum Fabricio) ovum ap- 
pellandum judicamus ; vermemque eAriſt- 
zel; dictum, ab ovo minime diftinguimus: 
tum quiaad oculum fic apparet, tumertian 

ua ration 1d videtur conſonum. Primor- 

1m enim vegetalc , quod potentia vivtt, 
eſt ctiam potentia animal. Nec diſtin 


G-n.an-jlla,quam e Arift. affert inter oyum & ver 
#0. MEM , admittenda eſt: ovum enim appella,, 
L.1.c.5- ex cujrs parte fit animal ; quod autem , quit, 


totum mutatur , nec ex parte ejus animal gr 
gnitur, id vermss eſt. Hoc autcm inter fe con- 
veniunt , quod fintambo partus non viven- 
tes, {ed potentia ſolum animalia ; ambo it 


1:i8.an, que ſunt ova. 


d.$.c. 
39. 


Quin ipſcmer Ariſtoreles, quos alicubi v#- 
pies 


—P_ 


T 


IS FL 


SSEE > 


SETLYJ 


ExERCITATIO LXII. ar 
mes dixit , eos alibi ovinomine appellat. Er 
de orucis agens , corrumpuntur, alt , eorum 


oa Autumno , cum multi imbres ingruunt. 1- 16ia. 
demque de cicads loquens, cum m terra, © 3% 


inquit , creverit vermiculs , fit tettigometra : 
vagus poſt , famine a coitu ſuatiores ; ha- 
enim ova candida. Imo vero , ubi ver- 


mem ab ovo diſtinxerat, addit : omme autem Gen.av. 
boc vermiculi genus , ubi ſue magnitudins fi 43: ©9 


nemreceperit , quafi ouvum efficitur , indureſcit 
enim putamen eorum,Cy tantiſper immota red- 
duntur ; quod in vermiculis apum , &- veſpa- 
rum,arque etiam in erucs apertum eff. Et pro- 
keto cuilibet videre licet, arancarum bom- 
bycum , czterorumque inſetorum primor- 
d&a,non minus 1n oyorum cenſu habenda e[- 
ſe; quam cruſtatorum, ac mollium, & reli- 
quorum piſcium fere omnium : quz actu 
quidem animalianon ſunt, ex 1llis tamen a- 
nimalia procreantur. Quoniam 1gitur , que 
atuanimal producunt , vivipara dicuntur ; 
eacerte , quz potcntia animal pariunt , vel 
| ggen nomine carent, vel ovipara dicenda 
unt : przſertim cum talis partus, fit primor- 
dium yegetale , plantarum ſeminibus analo- 
pr _n etiam ovum habetur. Conclu- 
dum igitur, omniaammalia vel vivipara 

eſſe, vel ovipara. 
| Quiaautem oviparorum plures ſunt ſpe- 
cies, propterea etiam variz ſunt ovorum dif- 
ferentiz. Neque enim quodlibet primor- 
dum, cyjuſlibet animalis forme recipien- 
z idoneum eſt. Quanquam itaque ova u- 
wrerſaliter ſumpta non differunt; quia ta- 
men alia ſunt perfecta, alia —_ ,meri- 
2 ro 


412 De GENERAT. ANIMAL, 

to diſtinguuntur. Perfecta dicimus, quzin 
utcro ablolvuntur, debitamque in eo magny 
tudinem ante partum obtinent; xy 
pennatorum : 1mperfeCQta autem vocamus, 
quz premature excluduntur , magnituds- 
nemqueabſolutam nondum' adepra lunt, ſed 
foris poſt partum augentur ; ut'piſcium, - 
ſtatorum, & molltum : ſimiliter & inſeQs 
rum primordia (que ab Ariſt. vermes appel 
lantur) ad hanc claſſem referenda ſunt ; uk 
eorum , quz ſponte oniuntur. 

Preterea, hcet perfectorum oyorumalu 
bicolora fint, ex albumine nempe & vitelb 
compoſita; aliatamen unius duntaxat cole 
ris ſunt, & albumine ſolum conſtant. Sims 
liter imperfeCa ova, alia ſunt proprie dith, 
E quibus perfectum animal procreatur , u 
Piicium; aliaimpropric dicta, unde animd 
1mperfectum oritur, nempe vermis, vele- 
ruca ; medium {cilicet quoddam, inter oyum 
perfectum, &imperfectum : quod reſpedu 
ovi, five ipſius primordi1, animal eſt mon 
ſenſuque preditum, ſeque ipſum nutriens; 
rfbatin vero mulcz , aut papilionis, cuju 
eſt potentia primordium, tanquam ovumr- 
pens, & ſe ipſum augens reputandum ett 
_ eruca, quz debitam tandem magnutl- 

inem adepta, in chryſalidem, five oyun 
zam perfe&tum mutatur, &amortu ceſlan, 
ov1 inſtar potentiaeſt animal. 

Ad eundem modum , quanquam alia on 
ſunt , e quibus totis (per »eramorphoſm, te 
transformationem ) perfe&tum animal pro 
ducitur, nec ex reliqua ovi materia alitur, 
ſtat foris abi pabulum parat ; alia vero,et 

Sg | qu 


PEEES=22c= Pas 


ExEenrciTtaTio LXIT. 413 
quorum parte aliqua feetus fir, & nutritur 
exreliqua; quanquam (inquam ) tam varie 
funt ovorum difterentiz , nihil obſtat ra- 


' men , quo minus ova dicenda int , quos 


inſt. vermes appellat, (11 modo e rebus, 
ſenſu ac ratione nobis conſtant, judi- 
cum ferre liceat ; ) cum fint omnia priumor- 
diavegetativa, non actu quidem {ed poten- 
w aumalia, vereque anmalium ſemina , 
m ſeminibus analoga; velotzjamdu- 
dum de ovo gallinaceo - demonſtravimus. 
Sant igitur omni2 animalia, vel vivipara, vel 
onIpara ; quod vel viyum animal attu pa- 
nant, vel ovum (live primordium,)non actu 
kd potentia animal. 
neratio 1gitur oViparorum omnium, ad 
exemplum ov1 gallinacei referri poteſt, yel 
me faltem non difhculter elici; quod 
eadem , quz in illius hiſtoria dicta ſunt, in 
cztens quoque ovipars reperiantur. Qui- 
bus autem {ingula inter 1c differant, aut 
conveniant ; idque vel genere, vel ipecie 
vel analogia ; poſtea dicetur ; cum de inſe- 
Gorum, {ponteque naſcentium generatio- 
fe afturi.fumus. Quoniam enim (generatio 
quelibet, ad formam cujuſque 'animalis ad1- 
piſcendam via eſt; prout animalia quzque , 
la diis fimilia magis, vel ab invicem d1- 
crepantia fuerint , adeo ut partes eorum 
nec ſpecie, nec genere conveniant ; ita f1- 
militer in begs, eneratione uſu venir. 
Quppe natura verfetta , fibique in openbus 
ws conſona, ad ſimiles ulus & actiones , 
partes quoque conſimiles inſtitu; pariter- 
qQead cundem fincm , eandemque formam 
S 3 adipi- 


414 De GeneRAT. AniMAL. 
adipiſcendam ,eadem via progreditur, & 
demque ſemper methodo in generandis re- 
bus inſiſtir. 

Quapropterin ovo cujuſcunque pennat 
animals perfeo & bicolore(cx ries nem 
pe & albumine compoſito, corticeque donz- 
to) ut eaſdem partes, ita eodem quoque mo- 
do atque ordine, foetus omnes gigni & fabr- 
cari(quoin ovo gallinaceo ) oblervavimus, 
Eademque fiunyiter notanda 1n ovis ſerpen- 
tum, & quadrupedum oviparorum , ut te- 
ſtudinum , ranarum, & lacertorum ; utpote 
equorum ovis perfectis & bicolonbus, fa- 
tus eodem modo (quo ex alus eju{dem ge- 
neris) formentur & producantur. Nec piices 
ab hac ratione longe abſunt. Quomodo ai- 
tem aranez, & cruſtara , ut aſtac1 & gamms- 
ri; molliumque genus, ut ſepiz & loligines; 
ex OV1s ſuis proveniant ; quo pacto etiam el 
ovis inſeftorum , vermes atque erucz pr- 
mum erumpant, E quibus poltea in chryſe 
lidas five aurehas (tanquam in nova ova) de- 
nuo regreſſis, muſca tandem yel papikio & 
naſcitur ; quomodo , inquam iſta in gener 
tione ſui ex ovis , agallinacets differant, uo 
loco videbimus. 

uanquam denique oya omnia bicolor, 
haud eodem modo generantur , & facun- 
dantur; ſed quzdam ex coitu maris & fcemi- 
nz, quzdam alio modo prolifica redduntu;, 
ut piſcium; &licet ovorum etiam in creſcen- 
di modo, aliquod diſcrimen fit, quod ala 
intra parentem, alia forts nutriantur &au- 
geantur ; nihil obſtat tamen , quo manus ex 


ovo quohbet (dummodo perfecto ) _ 


2 


BEQ SS EPDTEYIS. 


a2 


ExerciTtaTio LXIII. ar 
4 eundem modum generetur ; quo pullug 
exgallinaceo naſcitur. Quare ſufficit ad reli- 
quorum omnum 0viparorum generationem 
cognoſcendam , explicata oy1 gallinace1 hi- 
ſonia; & ad eorum etiam notitiam, quz inde 
(ceu conſeQaria )neceſſario deducuntur. 


— - 


DEGENERATIONE 
Viuiparorum. 


EXERCITATIO LXIII. 


E oviparorum quidem generatio»- 

ne, atumeſt CT Sus. 

Reliquumeſt, utde altera partus 

ſpecie (viviparorum ſcilicet,) ob- 

ervationes noſtras proferamus : 
ubiplurima quoque eadem, que in ovo con- 
fideravimus,indeque penfitandadeduximus, 
denuo deſcribenda veniunt. Que licet pa- 
radozea ſint , & receptz hactenus de genera- 
tione opinioni contraria ; eadem tamen , niſi 
meanimus fallit , veritati plane congrua ap- 
parebunt. 

Inter vivipara autem, principem locum 
homo obtinet, animalium omnium perfe- 
aſſimus: deinde (uta notioribus progredia- 
mur)animaliaquez nobiſcum degunt,paſſim- 
que obviaſunt, annumeranda veniunt; (quo- 
rum alia ſunt ſolidipeda, ut equus, afinus : 
ala, biſulca , ut bos, capra, ovis, porcus, 
ceryus: alia fiſſipeda, ſeu digitatis pedibus, 
vtcanis , felis , cuniculus, mus, & hujuſmo- 
dalia) ex quorum generationis modo, de 

S 4 rel- 


416 De GentRAT. ANIMAL. 
reliquis omnibus. viviparis judicium inſfi- 
-tuatur. Quare (ut in ovis fecimus) unum + 
liquod genus primo, tanquam cxterorum- 
-mnium exemplar , — ; quod, utyo- 
te notiſſimum, rehquis lucem afferat, & nor- 
ma fit, ad quam alia omniaper analogian 
quandam referantur. 
. Chir ab ovo gallinaceo reliquis etiam ovis 
documentum ſumerem , jampriderr. ditun 
eſt : nempe, quod illud parvo vcniret, &w- 
bique obviam efſet ; coque nomine & noby 
inrem ipſam accuratius inquirere liceret, & 
ali dictorum veritatem facili us tutiuſqueer 
plorare poſſent. 

In viviparorum autem gencratione c0- 

oſcenda, eadem facilitas non occurntza 
| ——— enim uteri difſeGtione fere omnino 
excludimur; in equis vero, bobus , capri, 
cxteni{que pecoribus , aliquid ad hanc rm 
experi, citra ingentem kberem & impen- 
dium haud extguum, non licet. In canibus 
ramen , cuniculs , felibus , & hujuſmodl & 
liis, qui veritatis indagandz ſtudio tenentur, 
poterunt eorum , quza nobis dicentur , pe- 
riculum facerc. 

Fabricius ab Aquapendente, tanquam 6 
mnis viviparorum conceptus ovum quod- 
dam eflet, ab hoc (ceuunivyerſali generativ- 
nis exemplari) Tractatum ſuum auſpicatur; 
interque alias hyjus ſuis confil11 cauſlas,hanc 

Des potiſhmum reddit, Qzod ovi contemplatiola- 
form. ©* ziſſime pateat : quippe maxima animalum 
pul.c.x, P75, INquit, ex Vis gignitur. Nos vero,ul 

obſervationum harum veftibulo, cundtaz 


nimalia quodammodo ex ovo naſci athrme 
YIns. 


; 


FxxRcITATIO LXITI. 417 
yimus. Quippe quo modo, ordine, acra- 
tione pullus ex ovo fabricatur, & produci- 
tr ; eodem pariter, ex conceptu preexiſten- 
te, viviparorum fetus proveniunt. Vna ſci- 
licet, arque cadem eſt utrobique generatio- 
nis ſpecies; & utr1uſque exordium, ovum 
dicitur, vel faltem analogia quadam tale ha- 
hetur. Nempe , ovum eſt conceprtus foris 
expolitus , unde pullus procreatur; conce- 
prus, eſt ovum intus manens, donec fcerus 
debitam in co perfeQtionem acquiſiverit : 
cztera vero conveniunt; ſunt enim primor- 
dia vegetabilia, & animalia in potentia.Qu2- 
reeadem 1lla theoremata, & conlectanca (l1- 
cet paradoxa) que ſuprain ov1 hiſtoria de- 
duximus, de omnium peariter animalium ge- 
neratione veriſſhima ſunt. Confeſſa enim res 
eſt & manifeſta, foetus omnes, etiam huma- 
nos, ex conceprtu , (ceu primordioquodam) 
procreari. Ratum itaque hoc eſto : Quod in 
ſponte naſcentibus , primordium ; in plantis 
ſemen; & 1n oviparis, ovum dicitur; (nempe 
ſubſtantia corporea, ex qua per internum 
pnncipum movens, & efhiciens , yel planta, 
vel animal producitur;) hoc idem in vivi- 
prorum generatione, primns concepries elt : 
_— tum ſenſu 1pſo, tum ratione compro- 

Imus. 

Quod antea de ovo affirmavimus, nempe 
eſſe perma & ſemen animalium , plantarum 
femimi analogum: idem nunc de conceptu al- 
frimus , qui revera animalium ſemen eſt , & 
proinde etztam ovum dicitur. Quippe veru 


ſemen, (ex Ariſt. {ententia ) eſt 5 quod ex am- De 2en, 
coeuntibus originem trahit ; &utriaſque 77: F l, 


Ss ſexus © 


36:4. 


Hift.an. 
J.1.c.5. 


418 De GEtnrRAT. ANIMAL. 
ſexus virtutem obtinet ; quale ſemen plame. 
rum omnium ef,» animalium quorundam, in 
quibus ſexus diſtinfius non eft: velut id,quodes 
mare &- femina primum mnſeen qua conces 
pris promiſcurs quidam,aut animal; hec enim 
Jam habent , quod ex ambobus requiritur : me 
teriam {cilicet alendo foetui 1doneam, & pl 
ſhcam,ſive formatricem, opificemque virw- 
tem. Ita ſimilitey} conceptus, eſt utriuſque 
coeuntium maris & foemine fructus, atque 
futuri foetus ſemen : ab ovo igitur non di 


crepat. 

Dd autem a generante proveniens, cauſſ 
efl,que prima obtinear princip. um generationu 
ſciboer efficiens)genitura dici debet ,non au- 
tem ſemen; (ut a vulgo, & phuloſophisquo- 
que hodie perperam appellatur) quia non ha- 
ber}, quod ab utriſque coeuntibus requinitur, 
nec plantarum ſemini eſt analogum. Quic- 
quid yero 1d poſſider , & plantarum ſemm 
reſpondet ; illud etiam owvun, & conceprus dt 
C1 meretur. 

Quinetiam definitio ovi, ab Ariſtvrele tra- 
dita, conceprui plane convenit : Ovum,inquit, 
id ex fetibus perfettis vocamus , cujus ex parte 
principio antmal confiſtit ; reliquum vero al:- 
wento ei, quod gignitur, ef. Idem autem con- 
ceptui quoque commune efle, poſtea ipls 
oculis teſtibus, ex viviparorum duſleCtiont- 
bus conſtabit. | 

Porro, quemadmodum pullus ex ovo, 1n- 
cubantis,vel alterius cujuſpiam extecrni calo- 
ris blando fotu , excluditur foras ; ita ſimult- 
ter foetus, ex Conceptu in utero, ſuav1 matris 
calore producitur. Dicam paucis : quod 

oVi- 


ExtrciTaTIOo LXIITI, 419 
ovipara animalia finu , & incubatu; id vivi- 
utero, & amplcxu interiore preftant. 
Czterum, quod ad procreationem attinet , 
fetus eodem modo & ordine ex conceptu 
ucitur , quo pullus ex ovo. Hoc folum 
meereſt , quod in ovo, quicquid ad conſtitu- 
tonem pull: , ejuique augmentum requirt- 
tur, id fimul adfir; conceptus autem (poſt- 
quam foetus ex eo conſtitutus eſt )ad {ut in- 
crementum, plus inſuper alimenti ab utero 
matris trahat , unde unacum fatu augeatur. 
Ovum etizam, creſcente pullo, inanitur ; ali- 
mentumque quod 1n eo erat, abſumitur; nec 
pullus novum a matre nutrimentum acc1pit : 
viarorum autem foetus aliud denuo inve- 
boy's late inſuper veſcitur. Piſcium tamen 
ova mutuato alunde alumento, augentur ; 
inſetorum etiam, cruſturorum, ac mollium 
ova, foris habent unde creſcant; nec minus 
tamen ova appellantur , & revera ſunt : fimi- 
liter & conceprtns, ovi nomen meretur, hcet 
ahunde , ad incrementui ſun, varmm ali- 
ment1 genus hauriat. 

Cur animahlia quezdam fint evipara, & non 
omnia vivos fcoetus pariant , Fabricins hanc 
cauſſam reddit ; Quqd {1]. avium yolatui , 
ova (1 ad pullorum excluſionem in utcto 
detinereutur ) ſuo pondere obeſſent. Ser- 
pentum quoque verſatilem motum oyorum 
multitudo impediret. Teftudinibus, ovo- 
rum copiz & incremento , locus idoneus 
intra arte circunductam teſtam deeſt. Nec 
piſcium venter, tot ovorum incremento ſu- 
ſinendo ſufficit. Ideoque necefle habentr, 
onetiamaum imperfecta exponere. Quaſi 

S 6 114- 


422 Dr GENERAT ANIMAL. 
maxime naturale fit animali,conceptuminſe 
eoulq; retinere, ac fovere , donec fetus per- 
fetus fucr.t; & naturainterdum, ceu coats, 
in quorundam ovorum prematuro paitu, 
limento 1is forinſecus quzfito providear. 

Quod autem ad procreationem feetus 
ſpeCtat , omnia antmalia eodem modo ab 
oviformi primordio generantur ; ( oviformi, 
inquam ; non =__ illud figuram ovi refe- 
rat, {ed quod conititutionem , & naturan 
gus poſſideat;) fiquidem in corundem ge- 
neratione hoc ſolenne eſt, ut primordium 
vegetale (ov naturam referens, & plantz- 
rum ſemini proportione reſpondens ) prz- 
exiſtat, ex quo fcaerus producatur. Eſtque 
hoc in omnibus, vel ovum, vel oviforme 
quid, quod ſcilicet naturam & conditiones 
ov1 habeat; quas, etiam plantarum ſeminz 
cum animalibus communes obtinent. Id- 
eoque primordia quorunlibet animalium , 
dicuntur ſemina, & fructus ; ac ſimiliter, 0- 
mnia plantarum ſemina, conceptus & on: 
aliquo modo appcllari poſſunt . 


De gev. Ad hunc ſenſum Ariſtoteles : Que int 
mp 3 ſepar iunt animal, 115 quodanmmods poſt pri 


mum conceptum oviforme quiddam efficitur: 
humor enim in membrana tenui continerur , 
proinde ac fi ovi teſlam detraxeris. Quan- 
obrem depravationes conceptuum , que per il 
gemporss accidunt , fluxus vocant. hn mulen- 
bus potiſſimum ifti flux obſervantur , cum 
primo, aut ſecundo menſe abortiunt ; quales 
{xpiſſime cotempore rejectos vidi ; talem- 
que Hippocrates ex tibicina faltu decuſſum, 
& prolapſum retublt. Ls 
c 


E8SSEEExSs EE 


SSESEgtqR853S 


=! 


PST #> 


EESSCEASTMSEMSSTSY 


FxEnciTatTlIo LXIV. 4zr 
Tneſt igitur in utero omnium animalium 
conceptus primus, five primordium; quod, 


teſte Ariſtorele,eft veluti ovum membrana 0b- Hif.en. 
reflum , cui putamen detratium ſit. Idque ex '7-<-7+ 


dicendis conſtabit luculentius. Interea vero 
concludimus cum Philoſopho : Ommia tum 
ueatilia, tum pedeſtria , tum wolatilia ; [foe 
animalis , ſue ovi forma proveniunt , ſemili 
modo gignuntur. 


Hiforia generationis Ceryarum , C> 
Damarum, ceu reliquorum vivipa- 
rorum exemplar ponitur : fattique 
ratio reddit ur. 


ExsRCITATIO LXIV. 


Ereniſfimo Regi Carolo, quamprimune 
= exceſlit ex ephebis, mos erat, animi a 

curis gravionbus laxandi, firmandzque 
valetudinis gratia,{ingulis fere ſeptimanis fe- 
ras venar1 ; przcipue cervos , & damas : cu- 
jus generis nemo 1n orbe Princeps, plures 
vel in faltibus ſylviſque errantes , vel intra 
ſepta, ac vivaria concluſos in hunc finem 
uit. Tribus quidem zſtivis menfibus, ma- 
resjam obeſos, cſuique jucundos; autumno 
rero & hyeme, pari temporis ſpatio foemel- 
ks yenabatur. Hinc mil (quo tempore fce- 
minz libidinantur , mareique admittunt , 


— , & utero novellos foetus gerun:) 
eas d1 


ecandi quotidic facta eſt copia ; par- 
telque omnes , preſertum genitales , 1n- 
S 7 rucry, 

# 


422 Dre GrNERAT. ANIMAL. 
tuer), atque obſeryarc, quoties vellem, libe. 
re Iicuit. 

Nos rgitur viviparorum omnium gener 
tionem , ex cervarum & damarum hiſtong, 
tanquam exemplari maxime commodo, ex- 
plorabimus. Idque ad eandem normam, qua 
{upra 1n ovi gallinacet hiſtoria, reliquorum 

uoque oviparorum generationem Cxpen- 

imus. Non quidem iſtuc privato aluquo 
conſ1lio, eaſdemque ob cauſſas, propter qua 
ova gallinaceaad hanc rem pretulimus Tos 
genus animalia in exemplum adduximus : 
{cd , quod ſummi Principis ( cui eram Medi- 
cus,quique & ipie harum rerum indagine de- 
lectabatur , mihique de repertis atteſtari non 
dedignatus eſt) favore, ac munificentia, m- 
gens corum copia, fimulque frequens diſſe- 
cand1 opportunitas , inquirendique hbertas 
{uppeterent. 

Labet itaque cervarum & damarum hi- 
ſtoriam , ex plurimis a me annorum aliquot 
{zrie faftis obſcryationibus compolitam, & 
tanquam mihi notifIimam , unde de cxtero- 
rum quoque viviparorum generatione cert 
aliquid ſtarui poſſit, proponere. Quam dum 
fideliter perteximus,quz in alus quoque ani- 
malibus, bifulcis nempe, ſolidipedibus, fiſt- 
pedibus, homineque adeo iplo,notatu digna, 
vel caſu obiter, vel inſtitutis 11 cam rem dil- 
ſecionibus, {ele obtulerunt, orn1a bona fide 
referemus ; ſeriemque formations foetus,le- 
cundum varios in ea naturz progreſſus,cnat- 
rabimus. 


De 


Eo ny cr rr ens" 


 HEHEB2P22SSEL<S5t= 


= TI. 
=I 


PS EXS 8: 


FxtRciTarlio LXV. 423 


De Cervarum & Damarum utero. 
ExXERCITATio LXV. 


E generatione , & formatione cer- 

varum , ac damarum acturo, de loco 

primum , ſive utero dicendum eſt ; 
(quemadmodum ſupra in gallinz hiſtoria fe- 
cimus ) quo cxtera poſtea facilius retiuſque 
ntetigantur. Hac enim ratione potiſſimum 
lyſtoria fabulz precellit ; quod ea, locis & 
temporibus pre#finitis,res gelſtas enarrct; cer- 
tioreque propterea tranute ad fapientiam de- 
ducat. 

Vt autem cervyarum uterus nobis clarius 
mnoteſcat , fabricam ejus, exemplo ſumpto 
ab utero muliebri, tum externam,tum inter- 
nam explicabimus. Homo enim animalium 
conſummariſſimus,ut partes reliquas omnes, 
ic genitales etiam Cores obtinuit. Id- 
eoque partes uterine in muliere diſtincte 
magis apparent, nobiſque etiam ( ob Anato- 
mcorum in hac re induſftriam ) melius co- 
gutz habentur. 

In cervarum igitur & damarum utero,plu- 
nmaquidem occurrunt , quz eadem in mu- 
lebri quoque utero reperias ; quzdam vero 
dicrepant. In externo orificio,nec labra,nec 
clitoris, nec nymphe adſunt ; ſed duntaxar 
onficia duo (alterum urine, pectinis offi ad- 
junctum); alterum vulvz, inter anum & uri- 
nz meatum) reperiuntur. Cuticula membra- 
noſa (qualem in gallina obſervayimus ) deor- 
ſun - ano protentum , velabrum operit , 

ſupplct- 


424 Dr GenmraT. AniMar. 
—_—_ uſum nympharum & labiorim 
pudend1,ad tutelam contra 1njurias extern, 
Velabrum hoc a faxmina, dum coit, aliquan- 
tulum retrahitur ; vel faltem a marispene, 
cum vulyz onficium'ingreditur,ſurſum pro- 
pellitur. | 
Diviſa,in Cervis & Damis,offis pubis com- 
miſſura ; crunbuſque multum deduths,ll- 
co (non aliter , quam in muliere ) conſpetui 
ſeſe offerunt, veſica urinaria, vagina uteri,ſeu 
vulva (quam veretrum maris ingreditur)cer- 
v1x uter}, huyuſque fitus,; ſuſpenſoriaitem |- 
gamenta,cum venis , arteriis , & tefticulis fic 
dictis' ; cornua uteri etiam in hoc animal, 
prz c#teris uteri partibus,notanda venuunt, 
Vaſa autem preparantia dicta , & deferen- 
tia, vel ejaculantia, hic non invenias ; nec 
(quod {ciam ) 1n alia aliqua faemina viſuntur; 
& Anatomici ( faxminam in coitu ſemene- 
mittere rat1 ) ea m mulere ſolicite nimis1n- 
quirunt: quippe omnibus non contingunt 
in quibus intunt, nunquam eodem modo» 
peruntur. Quamobrem venſſiimum vide 
tur, quod etiam (uti monut) mulerum major 
pars aſlerit ; ipſas nempe in coitu ſemen non 
effundere.Er licet falaciores quzdam humo- 
rem alzquem 1n coitu emittant ; eum tamen 
foecundum ſemen efſe,aut ad conceptumne- 
ceſſario requiri, non arbitror: plurime enim 
finccuimodi effuſione ( & nonnullz quoque 
citra voluptatem aliquam ) concipiunt. Sed 
de his plura alibi. | 
Vulva five vagina uteri , que ab externo 
-pudendi oftio, ad interaum matricis on 
cum cxtenditur; in dama,pariter ac muliere 
10” 


x --3- 


<rFrF 


SQ 
w—— 


T4 PSD EDPDESMH2 


ExtrciTATIOo LXIV. 425 
inter veſicam urinanam , & inteſtinum re- 
&um locatur ; mariſque genital, forma, am- 
pltudine , & longitudine reſponder. Eadem 
diſeta , oblong1s intus rugis ſulciſque hians 
ad facilem diſtentionem , lentoque humore 
Jubrica cernitur. In fundo <qus,onfictum an- 
euſtiffimum & occluſum conſpicitur : prin- 
cipwm nempe cervicis uter1,per quod, quic- 

ud ex uter3 cayo propellitur, foras emanat. 
hoc onificzum illud, quodain muliere gra- 
vida & virgine,arctc adeo conmvens,& ſ1g1l- 
ktum , concluſumque Medici afhrmant , ut 
ſpecilli, five aciculz tenuiſſime apicem non 

admutrar. 
' Sequitur uteri cervix,five proceſſus, tran- 
ftuſque longior, ac rotundior multo, quam 
in mulere ; fibroſior etiam,crafſior,& nervo- 
fior, a vulvz fundo ad uterum uſque proten- 
ſus. Cervice hac ſecundum longitudinem 
reſcifla,yvideas non modo ingreſſum cjus ex- 
teriorem,in vaginz fundo conſpicuum,arcte 
connivere, firmiterque conglutinari, adeo ut 
neaerquidem inflatus,in uteri cavitatem pe- 
netrare queat;ſed & quinque alias conſimiles 
anguſtias ordine collocatas , firmeque contra 
omnem extranez ret ingrefſum conſtrictas, 
& mucagine glutinoſa figillatas: quemadmo- 
dum & muhleris uteri orificium anguſtiſſi- 
mum flayeſcente glutine obſtruitur. Tales ct- 
jamanguſtiz in cervice uter! ovill: , Vaccin1, 
&caprint ( Fabricio quoque oblervatore) re- 
periuntur , arte omnes concluſz , & ingre\- 
tum quemlibet przcludentes. Quinq; autem 
hi receſſus , diſtin&tifſime in cerva & dama 
confpiciuntur,ceu totidem orifacia _ co - 
ricta 


426 Dre GentrarT. AniMar. 
ſtrita & conglutinara ; que merito credy 
munimenta adverſus cujusliber rei intro 
tum. Vique adeo Natura videtur providiſk 
ut, fiquid caſu, aut vi aliqua foramen yr. 
mum perrumperet , 1dem tamen in ſecundy 
ſiſteretur : & ic porro in reliquis cautume{ 
ne quippiam omnino uterum ſubear. Styly 
tamen Ee cavitate uteri foras emuſſus , ba 
foramina facile recludit , & egreditur. De 
buit nempe flatui, ſanguini menſtruo, alu 
que humoribus excernendis via patelcere; 
rerum autem externarum , etiam minims 
rum , (aeris puta, aut ſeminis) ingreſſui,6 
mnino precludi. 

In alus omnibus animalibus, orificumi- 
lud uteri codem modo occluſum repentur, 
quo in muliere ſolet ; in qua fores has ad 
adeo interdum clauſas novimus,ut menſtruz 
lochia, alive humores,ob denegatum is ex- 
tum, in utero retent1 , ſymptomata hyſtena 
ſzviſhma excitaverint ; ac propterea inſtn- 
mentum ad hanc rem idoneum excogitar 
opus fuerit, quo aperto hoc uteri meatu , lt 
tus antia foras profluerent , & pred» 
ca accidentia diſſiparentur ; tum etiam, 
injetiones in uteri cavitatem penetrarent, 

uibus ego ulceribus matricis internis, & 
erilitati quoque aliquando medelam attul. 

Vrteri cavitas, in cervis & damis , min 
eſt ; uti & ſubſtantia ejus magnitudine & 
craſſitie exzgua. Quippe uterus , 1n 1llis at» 
malibus , eſt ranquam veſtibulum , fave pro 
pylzum, in cyjus cavitate, iter utroque apere 
tum , dextrorium & finiſtrorſum 1n cornu 
deducit. | 

Alter 


EGS P PaioTv PP rOaONCC>T>OQON2ORS9Ng= 


naCn_AANGT. 


ExEtRCITATIO LXV. 


427 

Aliter enim ſe habent partes iſtz in czte- 
ns fere omnibus animalibus ſanguineis , at- 
quein muhere ; in qua, pars uteri przcipua 
eſt corpus Jos z cerv1x autem, & cornua (ceu 


appendices) vix conſpiciuntur. Cervix nem- 
pc brevis eſt; cornua puſilla, & quaſi proceſ- 
ſus teretcs, ſurſum ab uteri fundo, tanquam 
binzrubz , protenduntur ; quas Anatomic1 
yulgo va/a ejaculatoria eſſe arbitrantur. In 
cerva autem , & dama , ut & c#teris quoque 
nyparis-danguineis ( preter mulierem, 1i- 
miam , & ſol1dipedum genus ) pars genera- 
tionis przcipua , non eſt uterus , ſed cornua: 
Scilicet in muliere , & ſolidipedibus , uterus 
eſt locus conceptions ; in c#teris autem, 
conceptus in cornibus perficitur. Ideoque 
Autores paſſim , cornua iſta in aliis animali- 
bus uteri nomine appellant ; dicuntque , wre- 
rum quibuſdam animalibus bipartitum eſle, 
qubuſdam vero minime ; eo vocabulo con- 
ceptionis loca intelligentes , que cornua 
funt , in quibus omni fere anumalia vivi- 
pra, pretertim multipara, concipiunt : ad 
quzctiam omnes venz# & arteriz uterine fe- 
runtur ; quibuſque reliquz partes genitales 
ſubſerviunt. Quare & nobis liceat, in eco- 
mum animalium generationis hiſtoria, tum 
teri, tum cornuum nominbus promuſcue 
uti. 
Inmuliere, ut dixi, duz tube prope cervi- 
cis uteri exortum 1n cavitatem <jus perfo- 
rz, non habentur vulgo cornibus analogz, 
ſdanonnullis Anatomicis, vaſaſpermaticaz 
aaliis, ſpiramenta uteri ; ab alits , vaſa ſemen 
entia, aut reſervantia; cenſentur. Tan- 
FAVanm 


a 


efn- 
Frop. 

hib.z. 
6:34, 


4238 De GeneraT. ANIMAL, 
quam efſent de genere veſicularum femins 
hum ; cum tamen revera cornibus uteri > 
tcrorum animalium proportione reſpan- 
deant ; ut l1quido patet, cx ſitu, connexione, 
amplitudine,perforatione,ſfimilitudine,atque 
etiam officio : quemadmodum enim aliaanj- 
mala (ut jam dictum eſt) ſemper in cornibus 
concipiunt ; ita aliquando etiam mulizrre- 
perta eſt, quz foetum in cornu, five euba ll 
gereret ; ut doiſhmus Riolanus ab aliis ob 
{ervatura meminit , & nos ctiam proprii 
oculis conſpeximus. 

Cornua ſtain communem cavitatem de- 
ſinunt, que (ranquam porticus , aut veſtiby- 
lum) utrique prefigitur; &, in cervis, utero 
muliebri analoga eſt ; quemadmodum mu- 
heris :ub# dictz , earum cornibus propontic- 
ne reſpondent. Nomen autem a forme fimi- 
litudine ſortiuntur : quemadmodum enim 
arietis aut hirci cornua, baſi ſunt ampla ; & 
antrorſum protuberantia, retrorſum incur- 


.vata cernuntur; ita ſimiliter & hc uteri cor- 


nua(1n cervis & damis) ortu ſuo .2mpla ſunt, 
paulatimque ſurſum attenuata,verſus {pinam 
reflectuntur. Atque ut illorum cornua, a par 
tc antica inzquala, tuberoſa, & rugoſaſunt; 
a poſtica vero parte , levia apparent : fic ute- 
ri cervarum cornua , infra quidem celluls 
quibuſdam protuberantibus rugoſa ſunt , ad 
col: inteſtini modum ; ſupra vero (qua {pt 
nam ſpectant) lzvia, &xqualia, ac quaſi tz- 
nia hgamentola aſtricta recurvantur ; {er- 
Amque , comuum inſtar, gracileſcunt. $ 
quis inteſtinum vacuum ( quali , farcinnns 
bus faciendis, coquus utitur) tznia ” uno 

atcre 


FEFTEERFESESSSESRFSREESSE SSESSESSRBREGST 


ExERCITATIO LXV. 429 
ktere ſecundum longitudinem contractum, 
m, & coarQatum tenuerit ; idem ex 
yerſo latere ( ad formam inteſtini coli ) in 
cellulas corrugatum cernet. Talis eſt fabri- 
a cornuum uter1 ceryvarum, & damarum : 
nalus vero aliter ſe res habet ; nam vel ma- 
jonbus cellulis, vel nullis conſtant. Licet 
tem in ceryarum & damarum cornibus 
plures fint cellulz, non omnes tamen uniuſ- 
modi ſunt magnitudinis, ſed prima ceteris 
lnge major eſt, in qua potiſſimum conce- 
ptus continetur. 
qp—_— in muliere, uterus, ejuſ- 
quetube , ({eu cornua)cum reli1quis ad eum 
pertinentibus, offi pubis, dorfo, & circumya-. 
centibus partibus alligantur, mediante lata & 
camola membrana, (tanquam vinculo ſuſ- 
penforio ) quam Anatomuci weſpertilionum 
als nominant ; quod uterus hoc modo ſuf- 
penſus, veſpertilionem cum expanthis alis re- 
frat: ita ſimiliter in damis & cervis, cornua 
wer1 utrinque cum teſticulis , ommbutque 
wen vaſis,circumvicinis partibus (preſcrtim 
dorſo) craſſa membrana annectuntur; inque 
apartes omnes dit ſuſpenduntur ; idem- 
que officium partibus uterinis prxſtat, quod 
meſenterium inteitinis, & meſometrion utero 
mn . Nam ur a meſenterio, venz &ar- 
tenz meſaraicz ad inteſtina derivantur ; ita 
quoque vaſa uterina per dictam membra- 
nam difſeminantur : in qua etiam veſicu. 
tquzdam utrinque, & glandulz cernun- 
a » quas Anatomici vulgo reſticulos appel- 
k. 
Subſtantia cornuum uteri cervarum & da- 
mMma® 


a. 


- -— > —— —— oIW—_— — ————— 


430 Dre GeneRaAT. ANIMAL, 
marum , eſt cuticularis , ſive tunica 
(qualis inteſtinorum)venulis quibuſdamgyPt" 
cillimis conſperſa. Poteris eam , more Any Te 
tomico, in plures tunicas diſpertire,diyerſoff\ic 
que fibrarum ductus obſervare, ad motus| 
actiones varias obeundas utiles; retentioneeth 
ſcilicer,& expulſionem. Quippe cornuaiſyf® 
inſtar lumbricorum terreſtrium , ſeſe mof® 
ventia {zpius conſpexi ; ficut cuiliber lice 
recenter occiſo animali,/apertoque confeſtin® © 
abdomine, inteſtina ſeſe undoto motu conf 
torquentiaclare cernere ; quo (tanquam cufJ® 
cundato annulo ſtriftiore , & depreflo; a 
digitorunLopera, conſtrictio fierct ) chylua 
& excrementa ad inferiora promovent. 
Venz uterinz omnes ( ut in muliere) onf%C 
gineme vena cava, __ cmulgentes, df. 
cunt: arteriz vero Ny ills etiam,cum mL # 


here, commnane eſt ) & ramis arteriz magne® l 
deſcendentis cruralibus oriuntur : &quemf 
admodum 1n muliere gravida, vaſa utennf®*! 
ſanguinea plura & majora ſunt, pro proport® 
tione,quam 1n relzquo us corpore ; Ita quo Di 
ue cervis & damis przgnantibus uſu venit| 
eriz autem, (contra,quam in cxteris parts 
tibus) multo,quam venz,numeroliores ſunt; wp 
exdcemque inflatz, vicinas venas pariter (Ff,"n 
tendunt ; quod ullis, ab inflatis venas, viciſſinþ*8 
non contingit. Hoc ipſum quoque a D. RirP** 
lanoobſervatum video ; eſtque validum ae * 
gumentum pro circuitu ſanguin , a me 
vento ; dari enim tranſitum ab arteriis in vt 
nas, nou autem retro E venis in arterias,Jucſ 
lenter probat : ſuntque plures arteriz, qua Q 
venz;quod copioſo alimento ad ——_— , 


| ExerciTaATIoO LXV. 431 
camogſetum opus fir,cuus reliquias pauciores ve- 
umn greMe regerant. | : 

eAn, Telticul: in his, ut & ovibus, capris, ac bi- 
yerghlas omnibus, viſuntur quidem,, ſed ſunt 
otus{pali parvz glandulz, quz proſtatis potius, 
jonegllt meſentern1 FRO rtionereſpon- 
ua iſnt, (quarum uſus eſt, ſtabilire venarum di- 
e moſjancationes , & humorem lubricandis par- 
t lice OE quam ſemin1, exque proli- 
\feſtia**0 concoquendo, coituſque tempore pro- 
u confundendo , inſtitutz ſunt. Sumque egomer 
.m cir89us ſententiz , tum ob alias rationes pluri- 
0; aſ8abbi allatas ; tum maxime , quod coitus 
hylu mpore ( quando maribus teſticuli turgent, 
humore ſeminal: replentur)in cervis & da- 


: Mis,C2t ur viviparis omnibus (in quibug 


©jC 
;, d ﬀp untur) uteri cornua immutentur; teſti- 
n mb autem dicti ( ranquam ad generationem 
apnea! facerent) nec turgeant; nec quicquam 
uen4ſolita conſtitutione ( five ante coitum, five 
teriafoſt ipſum) varient ; neque ullo indicio, uti- 
opor-Matem aliquam vel ad coitum , vcl ad gene- 
: quo-Faonem afferant. | 

venit| Diftu mirum, quanta maribus (in talpa- 
spa-fm, & murium myorum genere;) coitus 
ſunt;$*pore, tum 1n ve iculis ſeminarus pluri- 
r dium diſtentis, tum etiam in teſticulis,abun- 
ciſſaſgeniture copia; (quod etiam in gallo gal- 
. Ri-Paceo antea obſervayimus ) & quam ingens 
mn 2x-Ptatio in utriuſqne ſexus gemitalibus cer- 
e in-Paur; cum tamen glandulz, (quas foemella- 
n yvePmteſticulos arbitrantur) citra variationent 
Uucy-Fan, priſtinam faciem ſervent. 

juan} UzhaQtenus circa uterum , cju{que cor- 
dum $2, 1n cervis & damus notayunus , cxteris 
cull quo- 


432 De GEeNERAT. ANIMAL. 

quoque viviparis maximam partem con 
niunt; hicet 1n mulere diſcrepent; quodha 
In utero concipiat , illa vero omnia in com 
bus, preter equam, & aſinam ; quztame 
ipſz licet in utero conceptum gerere vide 
tur, 15 tamen conceptionas locus, cornuf 
tius naturam & conſtitutionem , quam uter 
refert : locus enim 1lle non eſt bipartitus, 
oblongior, & ab utero diſcrepans tum i 
tum connex1one, tum fabrica , & ſubſtants 
magiſ{que utero ſuperior! , ſeu proceſſui ut 
ri gallinz (ubi oyum creſcit, &albuminea 


xr comparangus eſt, quam utero mu 
ebr1 


De Cervarum & Damarum coith. 


ExERCiTATiIO LXVI. 


Iſtoria uteri cervarum , & dam: 
Hs habet. Vbi,quez ad generats 
nem videbantur neceſlaria , pauc 
expedivimus : nempe conceptions locul 
& quz hyyus cauſſa fabrefacta ſunt. Reſtats 
loci huyus actione & funione, cotu icila 
& conceptu, jam dicamus. 
Dame & cerv#, uno ſolum ſtatoquea 
tempore mares admittunt ; nempeſubn 
dium Septembris , poſt feſtum Sanctz 
cis, pariuntque poſt medium Tunu, curca 
{tum divi Ioannis Baptiſte. Gerunt, taqi 
utero novenis menſibus,non autem octoll 
ut Plinius voluit : faltem apud nos part 
ſolent nono menlſe poſtquam primum co 
runt, Co 


ESYSESATEEETE2;2588 _ YER SESSSEELSTDa7 


ExERCITATIO LXVI. 433 
Coitus tempore , mares foeminis aggre- 

r; alas vero ſecedunt ab invicem ; ma- 
refque (preſertim ſeniores) cum maribus; 
rae femin#, cum foeminis , & maribus juniori- 
1dewf hug de nt, & paſcuntur. Menſe circiter in- 
= libidinis defiderium exercent : eju{que 
1 uteey iatium, fi eempeſtas ficca fuerit, tardius; ſin 
us, 99 pluviofa, citius auſpicantur. Ideoque in Hi- 
MW {pania (ut intellex1) raro cocunt ante Ofto- 
manu bris Calendas : quod imbres illic haud 
of. pnus ingruant . Durat autem ranſſime, a- 
ne al - nos, corum coitus ultra medium Octo- 

$. 


Eodem tempore,furore libidinis feviunt; 
| canes, homine{que adonuntur : alias vero 
18. | nmidi valde, & imbclles funt ; ac vel a min1- 
mz caniculz latratu , ſeſe continuo 1n fugam 
pronipuunt. 

uilibet mas foemellas ſuas omnes novit, 
12M nec aliquam errarc patituza grege ſuo, {ed 
era curſu facto, palantem ocius revocat ; inter- 
Pg queconuges obambulat zelotes ; crebro cir- 

q cuinſpectat , gregemque proprium circuma- 
47 gt, diligens cuſtos. Si forte foeminam alie- 
(cu nm fr ng non ardenter cam inſequt- 

tur.ſed abire finit; ſin autem mas alter ad hu- 
ca} jwgregem vencrit , ſtatim occurrit obviam, 
ubney &intentat cornua. 

Cerva(uti & dama) inter caſtiora animalia 
cenſetur : Xgre enim maris initum patitur, 
] (quippe,taurt inſtar,cum impetu coitum per- 
] #t) & nifi vi compulſa, aut fatigata, con- 

um repudiat. Que ctiam cauſla yide- 

tur aggregationis foemellarum ad proprios 
, | res, coſque ſeniores, & yom_ m_ : 
A = 


434 Dre GENERAT. ANIMAL. 
adventente enim mare ahleno, coitumque 
appetcnte ; ad proprium illico maritum, gre- 
gemque confugiunt, tanquam ad aſylum, ut 
caſtitatem ſuam & pudicitiam tueantur. 

S1 forte mas junior ccelebs foeminam ſoli- 
vagam repererit, accurrit ocyus, & perſequi- 
rur, cur{uque fatigatam , &jam ampliusau- 
fugere nequientem conſcendit , & per yin 
comprimit. 

Mares ſcorſum quilibet loca fibi para 
cocundi, (Angh dicumus,rheir rutting place;) 
fodiunt (crobes ſcilicet , aut loco = ad- 
ſtant, amaſiaſque ſuas viciſſim ad ſe venire 
cogunt. Quz coituraeſt , poſteriores pede; 
in {crobem (in hoc paratam) demuttit,ſidenf 
que, (11 opus fit ) clunes aliquantulum depri- 
mutt ; quo fit, ut infilens mas, unico initu 
(taurino more) cum protrudens verberet,co- 
tumque abſolyar. 

Veteres & robuſti mares , plures in 
ſuo faxmellas habent ; juvenes , & no 
pauciores. Allis, den ; quindeni, aliis afſo- 


ciantur. Cuſtodes aunt ,altero, vel tertiofal-| ,g 


tem coitu impleri foxminam : ea vero fimul 
ac przgnans evaſerit, marem denuo nonad- 
mittit. | 

Mas, poſtquam foemellas ſuas implevit,ce 
ferveſcit ; ſimulque timidior factus , ac ma 
cilentior, em deſerit; vagatur ſolus ; av! 
deque m4 ut attritas vires refarciat ; nec 
faxminam aliquam poſtca toto anno aggre- 
ditur. 

Mari ad coitum maturo , pili in gutture& 
collo nigricant; cuidemque coloris eſt pre- 


putii extremitas, que ctiam putret , & vel 
menter 


BEERFZzDS. 


wo 


POSTER 


 ExenrcitaTlio LXVII. yz 
menter foetet. Foeminz marem raro patiun- 
tur; & non niſi notuylociſve ob{curis ; qua- 
Iz ob eam cauſſam a maribus in connubia 

guntur. S1 iti invicem (ut fit) przhacom- 
miſerint,victi foemellz omnes, victor: 1n pol- 
kſſionem ceduntr. 


De conſtitutione , five immutatione 
uteri Cervarum,Cy Damarum, 
- menſe Septembrt. 


ExERCITATIO LXVII. 
\ Ccedimus jam ad partium genita- 


hum foeminarum poſt coitum im- 
mutationein , & conceptionem 1- 
. Menſc itaque Septembri,cum primum 
mz ineuntur, carum uterus(cornuain- 
tellgo, ſive conceptionis locum ) paulo car- 
nofior , & craſſior ; mollior etiam, & tene- 
nor con{picitur. In cavitate utriuſque cor- 
(uw, (parte 1lla, quz , tanquam tznaa caperata 
et ; nempe qua ſpinz obyicitur ) carunculz 
—_ ceu verruce molles, aut papillz or- 
ediſpoſitz , protuberant : quarum prima 
quis mayor , cxterZque ſuo ordine conti- 
wo minores ſunt ; quemadmodum & ipſz 
corua perpetuo ductu verſus cxtremum ca- 
cumen tenuantur. Earum aliquz , ad digit1 
nſſions amplitudinem ( quaſi caro fungoſa 
luxurians ) excreſcunt : que alis albidiores, 
Ws rubicundiores viſuntur. 

Circa diem Septembr. vicefimum ſexrum, 
at viceſimum oCtayum , (ut etiam poſtea in. 
obn ) uterus crafſior redditur ; & ca- 

S-4 runcu- 


436 DE GENERAT. ANIMAL, 
runculz, jam tumidiores , mulierum papil. 
las referunt : lacti profundendo paratas cre- 
deres. Abſciſſa harum ſummutate, (ut ablatz 
extima ſuperficie , interiorem conſtitutic- 
nem dignoſcerem ) eat{dem ex innumerabil- 
bus punctis albis compactas , tanquam ex to- 
udem fſetts cum mucoſa aliqua viſciditate 
crectis, conſpicabar : factaque inter pollicem 
& indicem a radicibus ſurſumverium con- 
ſtrictione, E _— punctis minima ſangui- 
nis guttula produt. Vnde diligentiore poſtez 
indagine intellex1, totidem arteriolarumc- 
pillamenta efle. 

Tcmpore coitus a, vaſa uterina (pre- 
{ertim arterias ) plura, & conſpeCtiora obſer- 
vavi. Quamvis (ut _ monuz)teſticuli qu 
dicuntur, neque amplores,nec replecti magis 
quam antea, nec apriſtina ſua conſtitutione 
murati appareant. 

Vreri(ſcilicet cornuum) cavitas,& intenor 
ſuperficies (quam cellularum parictem dics) 
haud aliter , quam interior ventriculorum 
cerebri concameratio, aut caro glandis1ntr 
prezputium, tactu molliffima & leviſſimap- 
paret. In 1lla vero nec ſperma mars, nc 
aliud quippiam ad conceptum ſpectans S 
cct accuratam per Septembris atque Octe- 
bris menſes totos diſſectionem inſtituerim) 
invenire unquam potui. Mares tamen inter- 
eaquotidie coitum celebrabant, egoque fut- 
mellas quamplurimas diſſecabam. Eftque 
hoc ipſum mihi multorum annorum expe- 
rientia compertum. Vidi quidem in nonnu 
lis, carunculas inter ſe vicinas adco , ut quall 
protuberantiam quandam continuam » et 

quit- 


ExERCITATIO LXVIII. 437 
quinque ſimul junChis, pre ſe ferrent. Cum 
tem , periculo {zpius facto, nihil aliud jn- 
trautert Cavitatem occurrerct; capi primum 
dubitare , num maris ſemen ullo pacto (inje- 
Gone ſcilicet , aut attractione ) conceptionis 
locum poſlet ingred1 ?randemque,iterata 1x- 

ws inſpectio ſententiam hanc mihi ratam 
It, Nihil prorius ſergunis ad ca loca per- 
ringere, 


Quid iu eveniat menſe Oftobri. 
ExXERCITATIO LXVIII. 


Octobri, tum ante finitum carum coc- 
- undi terminum,tum etiam poſtea,inſh- 
tutis ; nunquam tamen in uteri cavitatc , aut 
jus cornibus , ſemen , aut ſanguinem, alte- 
nuſye re1 vel veſtigium quidem repenre li- 
cut. Vterus folum major, & aliquantulum 
mſſior; carunculz quoque tumidiores , ac 
fondiores conſpiciebantur: E quibus, fatta 
gitis expreſſione validiore, minime ſan- 
ou guttulz emanabant : quemadmo- 
um E gravidarum papilhs , quarto pregna» 
tons menſe , lac aquoſum exprimi ſoler. 
In unius quidem , aur alterius utero przter 
naturam extenuato , invent putnlaginem 
quandam1 viridem, & ichoroſam , abiceſſus 
, cavitatem cus replentem ; cxtera ta- 
men, damz illz fanz crant & obc{ulz ; non 
minus reliquis, quas fimul recenter mactatas 

npexiumus. 
Cuca Octobris _ , & principuum No- 

3 


vembris, 


Pogerr quidem difſectionibus menſe 


433 De GenenarT. AniMAL, 
vembras, finito jam tandem coitu, formelliſ- 
que a marium conſortio diſcedentibus; ca 
pit uterus (alus rm pobera)manon 
molem Pr ſe ferre, atque interioris cavitatis 
paries, cen inflatus , tumefieri ; namque, uhi 
cellulz nupecr crant. 1bi nunc | oo Interius 
extuberabant,qu1 cavitatem fere omnem op- 
plebant; adea ut latera {eſe mutuo tangenty 
& quali agglutinata conſpicerentur, nthilque 
inter ſe {patu relinquerent. Nempe, ut pue- 
rorum labia ( dum favos depeculantur , ut 
mella liguriant) apum ſpicuhs ita, tument, 
inflantur, oriſque Latin arCtant; ita pariter 
uten damarum interios {uperficies turgeſcit, 
molliſſimaque & pulpoſa ſubſtintia (qualis 
cerebri eſt ) cavitatem 1mplet , & carunculs 
involvit. Atque iſtz quidem carunculz ni- 
hilo mayores, fed albidiorcs tantum , & quaſi 
aqua calida macerate | <pm"aexþ þ aggan 
ctantis papille, ſtatim ab infantis ſuctu, con- 
{pic1 folent. Sanguinem vero ex allis , ut 
aatca , digitorum compreſſtone elicere non 
potui. | 
Interior iſta uteri ſuperficies tuberzbus 1n- 
flata,adco nunc tenera, delicata,& lzvis eve- 
fat, ut nthil ſupra. Credas equidem , ventr- 
culorum cerebri mollitiem adeſſe ; digitum- 
que ei admovyens, nifi oculos conſuluens, 
Vx percip1as te eam tangere. qe. cn; an 
to, {tatim poſt internecionem , uter1 linu; 
undoſum, ac teſtudineum motum ſxpe vid 
(qualis in ima parte cochlez , aut limacis, 
dum repit, conſpicitur ) quaſi uterus efſer 
animal in animal! , motumque proprum 


exerceret. Ejuimod inteſtinorum _ 
ut 


ExERCITATIO LXVIILI. 439 
(ut modo dictum eſt ) in vivorum diſſeCtio- 
nefzpe conſpicatus ſum : eundemque viſu, 
&tadtu, in vivis canibus & cuniculis ( etiam 
integris) experirt cet. Simulem quoque mo- 
wm in merium teſticulis , & {croto obſer- 
yay : novique mulieres, quibus palpitatio- 
nes ejuſmoda , pro ſpe gravidationis , 1mpo- 
ſuenat. Num autem uterus muliebris, in 
byſtericis ſymptomartibus (aſcenſu nempe, 
deſcenſu, & contortione ) tali motu, ſive agi- 
tatione palpitet, necne ; atque utrum cere- 
brumquoque in ſuis conceptionbus fimali- 
ter moyeatur ; quzſitu ut arduum, ita haud 
indignum cenſco. 

Paulo poſt, dicta interioris tunice utert 
extuberantia fatiſcere, ( ac fi madore perfun- 
deretur ) & paulatim fidere , _ extenuart 
ceepit : quinetiam nonnullis, ſed raro, puru- 
lenta quzdam materia ( ſudoris in modum) 
adhzrebat ; qualis in vulnenibus, aut ulceri- 
bus cern1 ſolet, cum concofa dicuntur,ac pus 
reddunt album, leve, & zquale. Vita pri- 
mum hac materia; dubitabam,num maris ſe- 
meneſſe, an cx puriore 1lhus parte conco- 
um quid arbitrarer. qy_ autem eam 
ranflime, & in paucis admodum confpica- 
bar ; & jam viginti dicbus preteruſſer cum 
maribus conſuetudo ; materiaque 1pſa non 
eſſet lenta, viſcida, aut Sans uale ſemen 
deprehenditur ; ) {ed magis friabilis, & puru- 
lenta, ad Aavedinem tendens apparebar ; Po- 
tus caſu aliquo, vel a ſudore, ex nimio curiu 
atte necem defatigatis , eam contigiſle judi- 
abam:quemadmodum'n gravedine,tenuior 
aturh materia in mucum denfata flaycſcir. 

T 4 Hanc 


440 De GeNnERAT. ANIMAL. 
Hanc 1n utero mutationem cum ſpe ſe. 
reſſhmo Regi (tanquam primum p 
' tionis indicium) obtulifſem; {imulque often- 
diſſem , nihil ctiamnum ſeminis aut conce. 
ptus 1n uteri cavo reperin ; +uav>, 6 gen 
1dem, ceu rem miram , communicaſſet ; orta 
demum cſt controverſia: Cuſtodibus, & ye- 
natoribus aſſerentibus primum, argumento 
eſſe,tardam fore conceptionem; & defectum 
1imbruum cauſſabantur . Poſtea vero , cum 
cocundi tempus preterkſle cernerent, 
que 1dem uſque aſſererem ; conſtanter affir- 
mabant,8 me deceptum eſle,8 a me Regem 
ipſum; debereque neceſlario aliquid conce- 
ptus 1n utero reperin : donec proprus oculis 
rem, ut erat, perſcrutat1 , ſumma cum admi- 
ratione dc lite defiſterent . Medici, autem 
abſque maris ſemine ſuperſtite conceptum 
fier1, nihilque -protinus a coitu faecundo in 
utero remanere, 1ter #9vr& & refercbant. 
Quo clarius 1gitur hoc tanti momenti ex- 
perimentum poſteris conſtaret ; ſcreniſſimus 
Rex, experiend1 cauſſa (quoniam in omni- 
bus idem concipiendi Does , & tempuseſt) 
duodecim circiter damas foeminas,circa ini- 
tium Octobris, ab omni marium conſortio 
ſegregavit , muriſque incluſas in vivario ſuo 
#dibus Hamptonienſibus vicino detinut ; 
loconempe, cui Curſ#us nomen ; quodinta 
ejus ſepta, ferarum 1mmiſſarum veloct cur- 
u, canum inſequentium pernicitatem expe- 
nantur. Ne vero quis cauſfaretur ; has ita 
ſecluſas, ſemen ex ultimis congreſſibusret!- 
nuiſſe,(coitus enim tempus nondum preter- 
terat ) earum aliquas diſſecui , ri: nifil 
emi 


ExEerciTATlIo ELXVIIT. 441 
ſeminis 1n ipfarum uteris ſupereſſe : cum re- 
hquz tamen ex przcedaneo coitu, (ſeu con- 
go quodam) prezgnanrtes fuerint,forruſque 
ſuos ſtato tempore pepererint. 

In canibus , cuniculis, aluſque plurimis 
gimalibus , expertus ſum, nihil prorſus in 
utero poſt coitum , per aliquot dierum ſpa- 
tum reperirt. Adeo, ut = oratum habeam, 
in yiviparis quoque (quod ſupra de Ovipa- 
nsconſhrit ) nec ex ſpermate maris, aut for- 
minz, in coitu projefto ; nec ex ambobus 
fmul miftis (ut Medici volunt)orir1 foetum ; 
neque ex ſanguine menſtruo, tanquam ma- 
tena, (ut Ariſtoreles cenſuir; ) neque proti- 
nus a coitu , conceptus aliquid ncceſſario 
conftitu1, Et proinde haud verum cſt,in co1- 
tuprolifico, materiam aliquam 1n utero para- 
tam adefſe, quam maſculi ſeminis virtus (co- 
z2uli inſtar ) coquat, coagulet, & cfformet ; 
rel1natum generationis deducat ; aut , re- 
ficcata extrinſecus ſuperficie , membranis in- 
cudat. Nihil enim omnino per dies com- 

culos (nempe ad duodecunum Novem- 

5s) inefſe cernitur. 

Patet inſuper, non omnes foeminas, dum 
coeunt,ſemen 1n uterum profundere ; neque 
enim in dama, aut cerva,aliſque plurimis vi- 
mprorum generibus,ullum eſt, vel menſtru 
laguinis, vel ſeminis indicium. Quid autem 
it, quod a mulieribus petulcioribus 1n coitu, 
cum virium refolutione, ac voluptate, non 
minus quam a viris , profluit ; & an necefſa- 
noad conceptum faciat ; utrum a teſticulis 
proveniat ; an ſit ſemen, & num prolificum ; 


Ub anobis dictum eſt. 
T:F Atque 


442 DE GENERAT. ANIMAL, 
Atque hzc dum agimus , ignoſcant mikj 
nivez anime,f1 (flummarum injuriarum me. 
mor)levem gemitum effudero. Dolorismih 
hec cauſla eſt : cum inter nuperos noſtrg 
tumulrus, & bella pluſquam civilia, ſereniſh. 
mum Regem (1dque non ſolum Senatusper- 
miſſione , ſed &zuſſu)ſequor ; rapaces quz- 
dam manus, non modo zdium mearum ſy- 
pellecilem omncm expilarunt ; fed etian 


( quz mihi caufla gravior querimonie) ad: | 


verſaria mea, multorvum annorum laboriby 
parta, e muſeo meo ſummanarunt. Quofs 
&um eſt, ut obſervationes plurime (preſer- 
tim de generatione Inſectorum) cum reipub, 
kterariz (auſim dicere) detrimento,perierut. 


' Quud in utero Damarum contingat, 
| menſe Novyembri . 
EXERCITATLIO LXIX. 


aut decimum-quartum , aliquid pr- 


'$ Irca diem Novembris duodecimum, 


mum in uteri damarum cavo,ad futy-| ; 


ram prolem pertinens reperir , plurimorum 
annorum experientia edoctus, vere teſtor. 
Meminquudem,anno falutis 1633. conce- 
ptions ſigna, five exord1a,paulo citius appa- 
ruiſſe ; quod tempeſtas nubila, & pluvivh 
efſet. In cervis etiam,que ſex ſeptemve die- 
bus prius, quam damr , coeunt ; oCtayo, vel 
nono circiter Novembris die,aliquod ſemper 
fururi foetus veſtigium deprehendi. Qui 


2utem ullud fit , & quomodo inchoetur, jm 
d1cam. 
Pail 


&: 


—y 
> 


8 SPE MS P35 Rs Ec 


= im 7 2, > 7 Þ 


ExERCITATIO LXIX. 443 

Paulo antequam quippiam diſcernitur, u- 
teri five cornuum {ubſtzntia minor apparet, 
quam cum primum libidinabantur ; albxque 
carunculz flaccidiores ſunt ( ut ante monui ) 
& interioris tunicze protuberantia ſubſidir 
Sp madeſcit. Circa 
tempus enim przdictum , per mediam utri- 
plque cornu atque etiam uteri cavitatem, 
mucoſa quzdam filamenta(ranquam aranea- 


. nmtelz ) ab ultimo five ſuperiore cornuum 


ngulo ducuntur ; que fimuljunctta, mem- 
branoſam ac mucilaginoſam tunicam , ſive 
manticam vacuam referunt. Atque ut ple- 
xs Choroides per cerebri ventriculos tra- 
ducitur ; ita ſacculus iſte oblongus , per to- 
wm utriuſque cornu , intermeduque uteri 
cavitatem protelatur, In quo ductu, intra 
mg3s fatiſcentis tunuc# interions ſeſe inft- 
nuans,inter predictas ones extuberan- 
tas tenues fibras unplicar ; ad eum prorſus 
modum, quo pia materintra cerebri gyros ic 
ablcondit. 

Poſt diem unum,aut alterum,manrica hxc 
wpletur aquoſa, alba,lenta, & albuginea ma 
tena; longumque farcimen humore iſto ple- 
gum refert. Lentore qudem ſuo exteriore, 
weri Jateribus continentibus aliquantulum 
adheret ; ita ramen, ut facile ab us {eparari 
queat: quippe 1n uter! anguſtia (ubi conitrin- 
gtur, dum cam pertranſit ) arreptailla, ex u- 
troque cornu integra educitur , modo caut? 
«tum fuerit. 

; Conceptus iſte adauctus,& extratus,fhgu- 
nmantice , five duplicis farciminis depre- 
beaditur ; & exterius quidem , purulenta 

T6 qua- 


444 DE Genrrart. Animal, 
quadam ſorde oblinitur ; intus vero lubricas 
eſt, lentumque humorem , ovi albumini}j. 
quidiori non abſimilem, in ſe continet. 

Eſt hic cervarum & damarum Cconceptus 
primus. Et quoniam naturam, atque condi- 
tionem ov1 obtinet, convenitque eidefini- 

7/i;/t.an, tio'ovi ab Ariſtorele tradita , nempe cujus ex 
1.5. parte animalgignitur; reliquum cibus ei, quad 
ven, an, £127itur ef; quoniam etiam futuri foetus pri 
{.2.c.1. mordium exiſht Npropterea quoque anima- 
ai ge®: hum horum oviem dicitur : ſecundum illud 
£9. 5: Philoſophi ; Ne mtra ſe pariunt animal, i 
quodammodo poſt primum conceptum ovifer- 
me quiddam efficitur. Humor entm in men- 
brana tenui continetur , perinde quaſi ovite- 
fiam detraxeris : quamobrem depravatioes 
concepreum , que per id tempor accidum, 
x245 vocant. Eſt igitur ( ut ſupra de oyo dixi- 
mus ) conceptus iſte , vere ſperma, five {- 
men, utriuſque fexus virtutem 1n ſe com- 
plectens , & plantarum ſemini analogum. 
Viſt.an. Ideoque Ariſtoteles mulierum conceptuspri- 
{ 7-6-7: mos deſcribens , ait efſe , wvelieti ovum mem- 
brana obteflum , ui putamen detrattum fi: 
qualem Hippocrates Etibicina profluxiſſee- 
morat ; no{que etiam mulieribus {pe {e- 
cundo menſe decidifſeyidimus, ad ovi co- 
lumbini molem, fine faetu ; alzquando etiam 
ad phaſiani, velgallinacei ovi magnitudinem: 
atque hoc tempore, embryo intus longitudi- 
ne ungms digiti minim1 fluitans cermiur. 
Membrana vero conceptum obtegens , pla- 
centam annexam nondum obtiner , neque 
atero affigitar : ſed ſolummodo parte ſu1 ju- 


peniore & obtuſiore, quaſi muſco __ 
t- 


ExErRCITATIO LXIX. 445 
knugine quadam veſtita, accreſcentis jam 
lacentz rudimenta exhibet : interior autem 
perficies , lzvis & lubrica exiſtens , plu- 
nmis vaſorum umbilicalium propaginibus 
referta cernitur. Tertio menſe, ovum hoc, 
anferinum magnitudine ſuperat, atque em- 
bryonem perfectum duos digitos tranſver- 
ſos longum ampleChitur. Menlie quarto, ſtru- 
thioms ovo grandivs viſitur. Atque hzc in 
abortibus (crebro factis diſſe&tionibus ) dili- 
genter obſervav1. 

Ad hunc, inquam , modum dame & cer- 
ve, licet per menſem integrum (atqueetiam 
amplius )a coitu , nihil ſenſibile in utero ha- 
beant, quodam tamen veluti contagio af- 
ktz , conceptus huyuſmodi & primordia 
(quemadmodum plantz, ſemina; arboreſ- 


que , ſuos fructus ) ovorum inſtar produ- 


cunt : quz circa diem decimum octavum 
Novembris, aut (ad ſummum) viceftimum 
prumum , perficiuntur; 1dque interdum in 
dextro cornu , aliquando in finiſtro, non- 
nunquam in utroque ; habentque in ſe ma- 
team colliquatam , tranſparentem , & cry- 
ſtalinam (quam, in ovo gallinaceo, for 4 HY 
mentum f1ve oculum nominavimus) propria 
tunica tenuiſſima atque orbiculan conten- 
tm, humoreque eo,in quo poſtea conce- 
$natat, longe puriorem; in cujus medio, 
re ſanguinez , & punctum ſalens (pri- 
mum futuri foetus fundamentum )citra ul- 
hm preterea cujuſlibet rei preſentiam , cla- 
rediſcernuntur : eſtque hzc prima pars ge- 
nitalis. Qua demum conſtituta, arma non 
modo vegetativa ,{ed & _ jam zncſſe 
7 on 


445 De GENERAT. ANIMAL. 
dicitur; a qua cxterz omnes fetus partes, 
{uo quezliber ordine , generantur, efforman- 
tur, & diſponuntur , vitamque ſuſcipiunt; 
eodem prorſus modo, quo pullum cx ovicol- 
liquamento fabricari diximus. 

Ambo iſt: humores omibus viviparorum 
conceptibus inſunt : eoſdemque plurimi pro 
foetus excrementis habent ; dum alterum 
quidem, urinam ; alterum vero, ſudorem e- 
jus eſſe arbitrantur. Cum tamen nihil tetri 
{ip1ant,& conceptui ſemper manifeſte inſint, 
prinſquamquicquam foetus difcernitur. 

Tunicarun , utrumque humorem am- 
bientium , exterior, Chortion ; intenor , 4- 
211uNM - «pm Nee plures his duabusre- 
perias. Illa totum conceptum 1nvolvit, & 
per utrunque cornu extenditur: hec in prio- 
re aqua natans, in alterutro duntaxat cornu 
continetur ; miſt ubi gemini foetus adfuc- 
rint; quocaſu, utrivis unaineſt; quemad- 
modum 1n ovo gemellifico, bina colliqui- 
menta : adeo ut , ubi bini feetus fuerint, am- 
bo in uno eodemque conceptu communi 
mn_—_ uno ovo)cum binis aquis 1uis cry- 

allinis contineantur. Exteriorem mem- 
branam alicubi fi diſſecueris, aqua turbidior 
ſtztim omnis ex utroque cornu effluit; cry- 
ſtallina vero, que in interiore a1nnio eſt, non 
{1mul elabitur, nifi & ipſum quoque aper- 
tum fuerit. 

Vena, quz primum in humore cryſtallino 
intra ammum conſpicitur, e puncto ſahkente 
originem trahit; atque umbilicalium vato- 
rum naturam, &officium ſubit; paulatim- 
que auctior reddita, in alas quoque ramiti- 

Cati0- 


ExEerRciTaTIOo LXIX. 447 
cationes , per colliquamentum ſparſas, pro- 
relari cernitur : ut certo conſtet, nutrimen- 
tum ſub initia a ſolo colliquamento (in quo 
fetus natat) haurir1. 

Pun&um hoc in utero difſecto adhuc pal- 
pitans, ſeremiſſimo Regi videndum exhibui 

um adeo, ut (nift beneficio radiorum 
Solis oblique illuſtrantium) motum <us tre- 
mulum cernere non potuerit. 

Colliquamentum integrum , aquz tepid 
clrz in vaſe argentco vel ſtanneo inditum, 

naumſaliens intuentium oculis perbelle 
extibert. Eique, ſequentibusdiebus , muca- 
go, inſtar vermicul:, galbz forma, achacet, 
(nempe _—_— futun! primordium) 1n duas 
partes diviſa ; ex quarumaltera, truncus for- 
matur; ex altera, caput : eodem plane modo, 
quode ovyo gallinaceo ante retulimus. Spina, 
inſtar carinz, paululum inflexa; caput,ex tri- 
bus veſiculis, five globulis parvis , imperfe- 
te compoſitum cermitur, & inaquacryſtal- 
hna natans, creſcit continuo,figuramque de- 
bitam adipiſcitur. Hoc ſolum intereſt, quod 
ocul in oviparis , quam in vivipans, majores 
multo & conſpeCtiores {int. 

Poſt ſextum & viceſimum Novembris 
diem, foetus corpore propemodum perfecto 
cernitur; atque indiſcriminatim, quibuſdam 
ndextro , quibuſdam in finiſtro cornu , re- 
peritur: quibus autem gemell: foetus contin- 
gunt, 11s 1n utrolibet cornu unus adeſt. 

Eodem tempore, mas a foemina genitali- 
bus ſuis facile diſtinguitur ; quz in embryo- 
ne humano conſpicuaſunt, Eulaque artc- 
naaſpera diſcernitur i 

l- 


4438 De GrenreRrat. ANIMAL. 

Marem & faxminam ( prout caſus tulerit) 
modo in dextro, modo in finiſtro cornuin- 
venias. Szpius tamen foeminamin dextro, 
in ſiniſtro marem obſervavi : 1dque frequen- 
ter in damis, quz gemellos utero gerebant 
(aliquandoctiam in -/ Franen videre conti- 
git. Vt certum fit, conſtitutionem _— 
aut virtutem latens propriam, ſ{exui difcri- 
minando nihil conferre. Neque enim uterus 
eſt fabricator aut formator foetus, nec qui- 
dem mater ipſa ; mags, quam gallina pul- 
Ii, in ovocuti incubat. Quemadmodum e- 
nim pullus, ab interno agente & formante, 
in ovo fabricatur ; ita foetus {1militer, ex hoc 
damarum ovo conficitur. 

Miretur aliquis, tam breyi tempors ſp 
ti0a ym ſanguinis punctique ſalentis or- 
ru, fotum intra ammum formari , integre- 
que perfici. Enimvero circa diem decimum 
nonum, aut viceſumum Novembris, pun- 
Qum 1llud primo comparet : circa viceh- 
mum primum, aut poſtridie ejus, vermi- 
culus five galba informis conſpicitur : ſex 
autem ſeptemve inde diebus , fxtus adeo 
perfectus diſcernitur, ut marem a foemina 
( membrorum genitalium ope) internoſce- 
re, pedeſque formatos, ungulas fiſſas, mu- 
coſas, parumque flaveſcentes vadere plane 
hiceat. 

Quamprimum foetus formari incipit ,& 
creſcerc ; ſubſtantia uteri plurimum exte- 
nuatur : contra quam m muliere uſu venit, 
cujus uterus inches , prout foetus increvert, 
craſhor & carnofiorevadit. Quippe in cerva 
& dama, quanto magis embryo augetur, tan- 

| to 


\ 


ExErciTaTIo LXIX. 449 
topropius etiam earum uter cornua ad in- 
o oh formam accedunt ; illudque cornu 

cipue (in quo foetus continetur) ſaccu- 

C refert , Iicet amplitudine & capacitate 
ſu, alteram exſuperer. 

Ovum hoc, five conceptus , nuſpiam ha- 
denus manris lateribus adherer vel adnaſct- 
tur(quanquam foetus jam perfectus cernitur) 
bail negotio integrum eduxeris: quem- 
admodam in ove expertus ſum, quz foetum 
pellicis fere longitudine in utero geſtabar. 
proper manifeſte conſtat, fartum ad- 
buc folo albumine nutrir1 intra conceptum 
ncluſo : ficuti in ovo gallinaceo evenire, ſu- 
m notavimus. Venarum enim umbilica- 
um ora, intra conceptus albumen , & vict- 
nos humores , eorumque tunicas obliteran- 
tur ; nuſpiam autem adhuc utero annexa 
ſunt, licet per eas venas ſolas alimentum fce- 
tw ſubminiſtretur. Et quemadmodum in 
010, venarum propagines in colliquamen- 
tum (ceu plantarum radices in terram) pri- 
moſparguntur ; poſteaque ad tuntcam exte- 
norem (chorion dictam) rendunt ; pabulique 
lm gratia, quoquoverſus per humorem albu- 
aneum in extima membrana contentum in- 
intis ſurculis ramificantur: ita pariter in ab- 
otu muliebri , venas in chorio conſpicuas 
odſervavi; Ariſtoreleſque ctiam, membranam 1 a, 
lam vents refertam d1xit. MO 

$t unicus foetus fuerit, illius vaſorum um- 
blicaium diſtributio ad utrunque cornu 
(amuls quibuſdam per uteri cavitatem d1- 
was) protenditur , ut utrinque alimen- 


tum hauriant. Sin bini adfuerint (in ſingulis 
nempe 


$5o De GenteRraT. ANIMAL, 
nempe cornibus unus ;) uterque vala fu 
umbilicaha inillam ſolum conceprtus parte 
diſſeminar ,quz proprio ſuo cornu reſpor- 
det : nimirum dexter foetus, e dextra conce- 
ptus parte victum querit ; ſiniſter, e ſiniſta; 
c#teraque etiam f1militer conceptus gemi- 
nus cum oyo gemellifico ſeſe haber. 

Sub finem igitur Novembris, partes omne 
clare ac diſtinfte dignoſcuntur ; fetuſqu 
zam magmitudine fabz majoris , vel nucy 
moſchate apparet ; occipite quidem proms 
nulo, ut in pullo ; ſed oculis minoribus. 0x 
ad utranque auriculam hians cernitur ; buc- 
cz etiam & labia ultimo perficiuntur, - 
te partes cutanex. In omnibus , inquam, 
tibus (etiam humano) paulo ante partum, 
orisrictus , fine labus & buccis , ad utranque 
aurem protenſus cernitur. Eandemque ob 
cauſſam , niſi fallor, multi naſcuntur cumls 


bro ſupertori fiſſo, (Angli hare-lipr, 1. e. lepo-| quam 


rina labia habentes nominant ; quali ſcilicet 
.leport, & camclo ſunt) quia in foetus hu- 
mani formatione , ſupenora labra tardutſime 

coaleſcunt. | 
Foetum magnitudine fabz majuſcule, in- 
tratunicam Aion tran{parentem, in punt- 
{mo ſuo pabulo nartantem, vaſi argenteo+ 
qualimpidiſſima pleno i{zpe indid1 ; hecque 
mg notatu d1gna obſervayi. Cere- 
rum albumine ovi paulo crafſhus (ranquam 
lac mediocriter coagulatum) rudique forma 
fine calvaria , intra ambientem undique 
membranam continetur. Cercbellvm, int 
picem prominet, ficut in pullo. Cor/4is co- 
nus albicat; c#teraque omni viſcera{iptum- 
- que 


ExtrRciTATIO LXIX. a451 
queadeo hepar) alba ſunt , & quaſi ſpermati- 
@ Truncus venarum umbilicalium ex cor- 
d& oritur , jzecon{que gibbum tranſiens, in 
renz Portz truncum perforatur ; indeque 


| pzululum progreſſus, & in plurimas propa- 
-| gines diſpertitus , per colliquamentum , & tu- 


mwcam C/horion (ut dix1) innumerabilibus ſur- 
als diffunditur. Latera utrinque i ſpina af- 
ſcendunt ; unde thorax quaſi cymba aut na- 
ncula apparet , priuſquam cor, & pulmones 
intra cus ambitum reconduntur : perinde 
omnino ac 1n pull: formatione ceverure dix1- 
mus, Quippe inteſtina, cor , aliaque viſce- 
r plane conſpicua ſunt, videnturque cor- 
poris veluti appendiculz ; donec obdutto 
aterius thorace, atque abdomine,(tanquam 
hperſtructo xdificu hujus teto) intra co- 
nndem cavitatem occluduntur. Eodem 
tempore , Jatera utrobique, tam pectoris , 
quam aly1,alba, mucilaginoſa, & quaſi ſfimila- 
ns conſtitutions viſuntur ; nifi quod per in- 
tenora pectoris , exiles quedam & capillares 
Inez candidiſſime occurrant ; quarum in- 
dcio, inter futuras coſtas , parteſque lateris 


-| amoſas diſtinguimus. 


Vidi etiam aliquando in confimilis ztatis 
conceptionibus ovillis fortus —m_ (in- 
terdum unum duntaxat) qui digitum tran{- 
rrſum longitudine #quabant : forma 11s e- 
atminime lacertulz ; magnitudo, veſpz , 
aterucz : {pina dorſi in orbem flectebarur 
aeo,ut caput propemodum ad caudam per- 
wgeret. Vrerque ſeparatim in aqualimpida 
peculiar intra Amium natabat ; juſdemque 
Wgnutudinis (tanquam ab uno mtu, con - 

Ceptu - 


452 DE GENERAT. ANIMAL, 
ceptug; nati efſent) conſpiciebantur. Quzn- 
visenim alter in dextro cornu , in finiſtod 
ter reperiretur , ambo tamen in eadem mas- 
tica, eademque aqua exteriorc (ac proind| fetu, : 
in eodem ovo)continebantur. Os amplum;| nil pl 
oculi vero punCta erant exigua, & vix con-| pepaul 
{picua; contra, quam in avium genere cor-| pentur 
tingit. Precordia quoque 1l}1s nondum u-| excren 
tra corporis cavitatem concluſa , ſed forms Tun 
pendula cernebantur. Exterior membran, | mncul, 
Chorion dicta, utero minime adhzreba; | mr: er. 
adeo, ut conceptum integrum extrahere | | nonab! 
cuerit. Simul etiam in eadem tunica, infin- |mcz p 
tas ramorum umbilicahum propagines (ute | mnicas 
ro nuſpiam alligatas ) conſpicabar; quema-| noamih 
modum 1n cervis obſervavimus ; eodemque| ns& « 
prorſus modo, quo extimam ovi gallinace | rerſus 
tunicam ſupra de{cripfimus. Aderant folun|prbant 
bint humores, totidemque hos continents cncex 
tunice : quarum Chorion per utrunque cor-| teis p 
nu protendebatur, plenumque _ turdr-| culas, 
diore, ovum, ſive conceptum efformabat| rebar 
tunica vero Amnios pene inviſibilis (quals| rhat. 
oculi arachnoides ) humorem cryſtallinun} Alla 
amplectebatur , in quo foetus ovillus n»| Choi 
tabart. oyeny 

Humor intra Chorinn, ad alterum centu-] am 01 
pla ne dicam , milleſfima ) proportione ent;] rneq 
icet ipſe humor cryſtallinus in Amnio &| uteri 
copia efſet, ut nemo illum tantill: foetus1n| tnby: 
pla natantis ſudorem eſſe , jure tuſpican a 
poſſet. Quinetiam limpidus valde, nulloque 
malo odore, aut ſapore imbutus apparutt; | Cor 
ſed (veluti in cervis & damis obſcrvavimw) enfi 
omnino lac aquoſum videbatur, nihilquee% | Vidi 


2559592 8&7 7 


) 

ExeRciTATIO LXIX. 453. 
cementitiz pravitatis obtinebat. Addo et- 
am, fi humor iſte de excrement1 natura eſ- 
{,deberet ipſe quoque , creſcente quotidie 
fer , augeſcere. Ego vero in conceptu 0- 
nilo plane contrarium expertus ſum ; quip- 

paulo ante partum vix quicquam ejus re- 
pentur. Ideoque alimentum potius, quam 
acrementum eſſe crediderim. 

Tunica uteri ovilli interna, innumeris ca- 


mnculis ( ut coelum, ſtellis ) tota inſignieba- 


; | ur: erantque oculis cancr1, a nobis dictis, 


nonabſimiles, ſed minores; & tanquam ver- 
ncz penſiles, glanduloſt, ac albz , inter 
mnicas uteri harentes , conceptum verſus 
nanihil excavabantur ; ( contra quam cer- 
ns& damis event; in quibus 1llz faotum 
rerſus extuberant :) quinetiam ſanguine tur- 
gebant ; earumque interior ſuperfcics, qua 
cnceptum reſpicit, puee nigris ſangui- 
teis plena conſpiciebatur. In has carun- 
els, venx foetus umbilicales nondum 1n- 
krebantur ; nec conceptus ipſe utero adhx- 


Alantoidem, quam predicant, tunicam a 
(ono diſtin&tam , in ovillo conceptu non 
urenio; ſed poſtea (foetu grandiore facto ) 
amovum ſive conceptus utero adnaſcitur , 
rnzque carunculis inſeminantur ; Chonon 
ierius protenditur, &,utrinque in extremi- 
wibus cjus, (ranquam appendicibus) humor 

flavedine tinctus(excrementitium 
$)ſeorſum cernitur. 

Conceptus muliebris, primis geſtationis 
tenfibus , ab ovo vix quicquam diſcrepar, 
Vidi enim, ante natam placcentam , humo- 

Tcm 


454 De GENERAT. ANIMAL. 
rem album (tenuiori ovialbumini ſimilen, 
ovoque columbino, imo phaſtani, magnity |' 
dine aliquando parem) intra membranan [/**: 
ſubtilem contineri ; in quo embryo, long- 055101! 
tudine _—_— digiti auncularis , ranulz i- |: ' 
ſtar, conſpiciebatur : nempe , corpore lat; | * 
ſnſſoore ; cruribus, & brachus , ceu florun [999727 
apicibus, noviter protruſis ; occipite promi- [#29 ut 
nente, five potius veſicula reliquo capitiap- Dict 
penſa, qualem n pullo futuri cerebell: exor 
dium diximus. 

In alio —_— Oo dierum circiter || 
uinquaginta) oyum erat, gallinaceo ovoau [*Þe 
: low ndicz xquale. Fcetus longitudine malic 

# majuſculz viiebatur , cum capite pre- aemipa 
d1, quod cerebellum , tanquam cnt, 
{npereminebat; cerebrum autem ipſum, lat PM cor 
coagulato erat ſimile. Cranu vice, membre ugeme: 
na coriacea , & aliquibus locis cartilaginoſa, PVuan 
per frontem ad narium radices diyidebatur, |Xut: 1 
Roſtrum apparuit caninum. Auriculz nullz; bs, cx 
neque item naſus:arteriam aſperam tamen in |=0B; 
pulmones deſcendentem , peniſq; rudimen-f* , bu 
tum diſcernere licuit. Ambz cordis auriculz, [war 
tanquam oculi nigricantes, cernebantur. |, 
In mulierequadam ex febre mortua, em-J* 

bryonem hermaphroditum ejuſdem fereMuner 

magnitudinis reperi.Pudendum c1 __ a. In 

le cuniculo : labia, prxputium ; nympha, | 

glandem refercbant. Vitum eſt quoque par- }*Ran 
te ſuperiore penis exordium ; & utrinque, |YWutis 
pro teſticulis, ſcroti laxior curtis aderat, Vie- [cept 
rus autem perexiguus, uteri ovilli , vel talpz [ur 
effigiem , cum duobus cornibus, extubeba. 
Et quemadmodum proſtatz glandulz juti wglan 
puen 


PII 


bs 


ExErciTaTIO LXIX. zag 
; penem locabantur; ita fimiliter teſti- 
alivijendz magnitudinis cornibus iſtis ad- 
prbant. Adeoque foris, ſexum virilem po- 
ws;intus autem , muliebrem magis prafe- 
rat. Vecrus matris ingens apparuit, cum 
rica urinaria (ceu appendice ) adjuncta : 
contra autem 1n foetu, veſica magna cum an- 
\. [1x0 utero perexiguo ſeſe obtulit. 

Diti omnes muliebres conceptus , ovis 
iniles, rugoſa foris ſuperficie crant, & qua- 
igelatina aut glutine quodam oblinebantur: 
wdemque tempore , nec placenta apparuit , 
oy qua cum matrice unio; aut vaſorum 

calum , per 1plam conceptus ſuperti- 
amſparſorum , in uterum inſertio. 

Quanquam in eodcem cervarum & dama- 
4 jan conceptu, plures foetus (ceu pulli, in 0- 
x [ugemellifict eodem albumine) reperiuntur; 
z, [metiam in ovibus, capris, aluſque biſulcis 
i, ecut : res ramen 1n canibus, cuniculis, ſui- 
z |, czteri{que viviparis & multiparis ani- 
in |Ulbus, alter ſe habet ; in quibus foetus qui- 
n- {bt binos humores , & utranque tunicam 
z, [{xculares ſortitur. 

Icamibus, per totum cornu ductum, va- 
n- [1 nod: ſunt; in quibus totidem humores 
re [(ntinentur; & 1n Gran eorum,{inguli foe- 
+[%. In lepore, & cuniculo, multi globuli 
2, |\femadmnodum in ſerpentibus ea, tan- 
r- {{marmillz ex pluribus ſuccini globulis fi- 
e, [bunitis,conſpicuntur.Etleporinus quidem 
e [Maceptus , glandi quercinz periumlis eſt ; 
z [Weum placenta,ad modum cupulz,com- 
t. ; humoreſque in tunicis concluti, 
:z [®glandes, propendent. 
n 


Con- 


456 De GEnEtRAT. ANIMAL. 


Conceptus Cervarum & Dama- 
rum ut ſe habeat, men- 
ſe Decembris. 


ExXERCITATIO LXKX. 


Do Decembris , autor jam & 
P perfectior foetus conſpicitur ; digt 

nempe longitudine. Cor,c#teraquey- 
ſcera, & inteſtina ( quz antea foris appenk 


cernebantur )in _ cayum abſconduſ' 


tur; ut ea, citra ſeEtionem, intuer1 , cord 
que pulſum diftinguere nequeas. 
Conceptus, ſive ovum, mediantibus un 
utrolibet cornu quinus caruncuhs (quarun 
ſxpc antea meminimus , utero totidem it 
Jocis copulatur , & adnaſcitur ; non adeo 
Iide tamen, quan facili conatu avell qu 
Quod ubi dum eſt; in exteriore 
ſuperficie, qua utero per diCtas carun 
adhzrebat, veſtigia harum inzqualia, let 
rore quodam viſcoſa & rugoſa conſpicut 
tur: quaſi codem glutine adhefio , five cot 
zunchio fata foret. jamque tandem 


atque uſus iſtarum caruncularum innoteſa 
nam quz prius(tanquam fung) , aut ver 
utert lateribus adnatz cernebantur ; n 
conceptuiannexe vicem, ſupplent plac 
{ive hepatis uterini (in muliere, ) codemq 
officio funguntur . Praeſtant nempe uſud 
Papillarum , unde foetus, ope vaſorum ſus 
rum umbilicalium, alimentum a matre ſup 
ditatum trahat ; uti cx ſequentibus pr 

am fict. 
Mz 


ExeRCITATIO LEYXX. 457 

Magnitudo & capacitas uteri (quo nomi- 

ne, cornua intelligimus ; loca nimurum con- 

' ceptionis) pro incremento fetus, augentur ; 

atamen , ut cornu illud, in quo foetus ho- 
ſpitatur, altero majus fit. 

Conceptus (aut ovum)eſt in us unicus ; ſi- 
re fetus fingularis, five plures inde orian- 
tur. Idemque in utrunque cornu protendi- 

nt) wr: adeo, ut duplex farcimen, velunicum 
gn potius & 11 medio ſi conſtrictum, videatur; 
© quemadmodum ſupra 4 nobis dictum eſt : 
quippe ex altenus tons ultimo cornu te- 
aus ac teres prodiens, {enſim augetur, di- 
cd duciturque ad eum locum cormunem, qui 
m mulere uterus dicitur, & matrix; (quod 
ea parte, foemina mater fiat , foetum conci- 
piendo, & fovendo;) ubi, tanquam periſth- 
mum tranſiens , reſtringitur ; denuoque in 
atero cornu dilatatus, ad illius extremum 
protenditur ; ubi ( veluti in principio ſu ) 
prone factus, definit. Conceptus itaque 
wuſmodi, modo integer extrahatur, man- 
tice (eSrgli nominant a wuallet ) aqua u- 
rinque Ro ſimilis eſt : indeque tunica 
kec chorion, dicitur etiam allontoides ; quod 
ſtorum animalium conceptus , inteſtinum 
ofatum infartumye , medioque ſui coar- 
datum referar, 

Inembryone hoc tempore difſeQo , inte- 
nora omnia diſtincta & perfecta conſpiciun- 
wr: przſertim ventriculus, inteſtina, cor, re- 
nes, & pulmones ; qui etiam in lobos divitt , 

inolenti apparcnt, formamque deb1- 

am naGti ſunt. Color autem his rubicundior 
quam 11s qui aerE aliquando inſpirarunt ; 

V quod 


459 De GENERAT. ANIMAL. 
quod pulmones, ab co dilatati, albedinem 
induant. Eoque indicio facile internovers, 
materne vivum, an mortuum fcctum pepe- 
rerit: illicoenimab inſpirato acre, mutatur 
pulmonum color ; qui, etiam poſt repentina 
tata , idem permaner. 

In foetu-toemineo, teſtes (1mpropne fic di 
&i)juxtarenes, in uteri ſulſpenſono, utrin- 
que ad fines cornuum , poſiti ſunt ; maorel- 
que proportione, quam 1n adults ; &, carun- 
cularum inſtar, albz viſuntur. 

In foetus ventriculo , materia aquea {n 
abſimilis et, in qua natat )reperitur ; ſedtur- | nine 
bidior'paulo , minuſque tranſparens : "_ umb) 
lac eſt , cum primum pregnantibus muler- 
bus , circa quartum aut quintum menſem,e ſent, 
Papillis emulgetur ; vel ſerum albidws,quod] fa 
nos wvhire poſſet dicimus. 

In inteſtimis ſuperionbus, chylus ex & 
dem materia cotaabundat. In colo autcm| ante 
excrementa vireſcentia, & formarta ſcybak| but, cl 
apparere incipiunt. aſe 

Vrachum non invenio perforatum : nec| ite, fo 
differentiam aliquam tunice allantoiais (quz| gus, 1 
urinam continere dicitur)a chorio: neque | dem; 
rinam in /ecumadts reperio, ſed 1n veſica, cat 
que copioſam. Velica ipfa oblongior, inte] qulis : 
arterias umbilicales, eramis arteriz magnt] cordis: 
deſcendentis ortas, fita eſt. refice 

lecur rude eſt , & propemodum informe;| poſtqu; 
ac ,quaſi aliquid przrer naturam efſet, vide amen 
tur Chnmon icunda & ſanguinolenta ef-| Inte: 
fio. Cerebrum nonnihil ratum int] k&z er 
membranam craffiorem continetur. Oculſ lunt: C; 


{ub palpebris occulti latent ; hxque adeoit ollea e; 
vicei 


ExErciTaTio LXX. a5g 
n | micem conglutinatz ſunt, areque coherent 
ti cambus mox ab ortu evenit ) ut cas 
ungere , — apenre vix potuerim. 
ns offa, & coſtzjam ſenſim dureſcunt: 


ur 
a | maſculorum quoque color, ex alboin ſan- 
grineum tranſit. 
| Inftitutis per hunc menſem plurimis dif- ' 
n- | eHionibus , factus ſum quotidie certior, ca- 
f- | nunculas 1llas placentz uterinz officio fungi: 
n0- | exdemque jam rubicundz ac turgidz, nucis 
pglandis magnitudine repericbantur. Con- 
ON $, quem antea mucoris ſolum ope ca- 
ur- | runculis adh#rere diximus , jam valorum 
ak | umbilicalium ramuſculos , in ipſas carun- 
T+| alas (ut plantz radices ſuas in terram) in- 
,e rob quibus utero agglutinatur , & adna- 
Sub finem Decembris, faxtum ſpithame 
lkngitudinis, ſeſe valide moventem, calci- 
rantemque vidimus. Os, ac fauces aperic- 
bat, claudebatque. Cor, in pericardio fitum, 
aetoque pectore conſ{picuum , manife- 
nec] ſte, fortiterque pulſabat. Ventriculi tamen 
Juz , uniformes crant, & magnitudinis ezuſ- 
e| dem; parique cacumine (ccu bicipiti cono ) 
an-| conſtabant : parietum quoque craliſities #- 
nerf qualis apparuit. Quinetiam Iquido vidumuy, 
ene] cordis auriculas (quz hoc tempore, tanquam 
lice majuſculz , ſanguine replebantur ) 
me;| poſtquam cor ultra pulſare deſufſet , morum 
de-| amen ſuum diutule continuare. 
fu-| Interiora omnia, que nuper quidem per- 
nm] k&aerant, nunc ampliora, & conſpeQtiora 
cul funt: Calvaria partim cartilaginca, partimque 
i0-] ollea eſt. Vngule flayeſcentes, tlexiles , ac 
cel V 2 mol- 


EZ 3 


460 De GENERAT. ANIMAL. 
molles (ut adultorum , aqua calida emollitz) 
conſpiciuntur. "SK quoque maximez 
(ceu fungi grandiores) per totam uteri cayi- 
tatem extenduntur , placentzque vicem pl 
ne ſubeunt :. propagines enim complures 
am plzque venarum umbilicalium in ills 
pen:trant,Ut alimentum inde foetui nutrien- 
do hauriant: quemadmodum , 1n jam natiz 
chylus per venas mefaraicas in jecoris porta 
transfertur. | 
In ——_ hujuſmod1 conceptu, uni- 
cus ſolum foetus effarmatur; ejus vaſa umbj- 
Iicalia ad omnes carunculas (tum cuidem, 
'rum etiam oppoſit1 lateris) derivantur: in 
no autem bini foetus adſunt , eorum utriul- 
hibet umbilicalum ramificatio , non ultrae- 
juſdem lateris carunculas porrigitur. 
Vene umbilicales minores verſus fotum 
tendentes, dum coeunt, in alias majores de- 
finunt ; exdemque ſimuliter ultcrius progref 
{x, &unitz, in alteras majores ; — 
duos truncos conitituunt ; qui ſimul junch, 
ſanguinem 1n venam cavam & Portam rege- 
runt. Arteriz vero umbilicales (eramis arte- 
riz magnz deſcendentis ort#) duz ſunt, per 
quam exiguz , nec,nifi ob pulſum, conſp!- 
cuz: exdemque ad ambitum conceprus ({c 
ad conjun&tionem placentz, five carunculz 
rum, cum yenarum propaginibus)diducte, 
in capillares primum , ac demum an inviſibi- 
les obliterantur. 
uemadmodum 1n utero, vaſorum um- 
bilicahum extrema in carunculas terminan- 
tur; 1ta ſfmiuliter extra eum, vaſa uterina (qu? 
copiola,& larga ſunt)ſanguinema matre _ 
Us 


ExEnciTaTIo LXX. 4261 
ſus matricem (mediante ſuſpenſoriorum du- 
u)deferentia,in eaſdem carunculas forinſe- 
cus definunt. Notandum etiam,valſa interio- 
nfere omni, venas eſſe; exteriora vero plu- 
nma, eſſe arteriarum propagines. In placenta 
muliebri , ſtatim a parru (fi rem probe infpe- 
xeris ) arterias multo plures, quam venas, 
mgoreſque, cum infinitis propemodum fur- 
culs quoquoverlum ad extremum uſque 
ambitum ejus diductis ac diſſeminatis repe- 
nes. Sicut etiam in fimili henis fungoſo pa- 
renchymate , arteriarum numerus , quam 
yenarum , major ef. 

Tendunt, inquam, vaſa uterina exteriora 
ad matricem; non autem ad teſticulos , in 
dicto ſuſpenſorio locatos ; ur aliqui arbi- 
tantur. 

In ibba five convexa caruncularum par- 
te,quz conceprum ſpectat, miram Nature 
obſervavi ſolertiam : 1n plurimis nempe ca- 
ntatibus & cotyledonibus,five acetabulis ex- 
terius h1antibus, materia alba & mucilagino- 
areperiebatur; quz (ut mel, favos) caruncu- 
lm totam np z eratque colore, conl1- 
ſtentia, ac ſapore albununi ovi perſimilis. 
Conceptum vero a carunculis iſtis fi ayulſe- 
ns; videas 1llico ex ſingulis cotyledonibus, 
&favis, earundemque mucore, totidem ſur- 
culos , five capillares vaſorum umbilicalium 
rmuſculos (tanquam filamenta oblonga ) 11- 
nul extrahi : quemadmodum herbas e terra 
erulſas, radicces ſuz comitantur. 

Vnde clare conſtat,vaſorum umbilicalum 
extrema , nullo mod9 cum vaſis uterinis per 
wſtomolin conjungi ; neque fanguinem 

V 3 EX 


462 De GENERAT. ANIMAL. 

ex illis haurire ; ſed in mucagine iſta termi- 
nar1, atque obliterar1, indeque fibi alimen- 
tum ſumere ;.codem prorſus modo, quoan- 
teaex humorealbugineo intra conceptusty- 
nicas comprehenſo, victum quzritabant. Er 
quermadmodum 1n ovo gallinacco, pullus 
per vaſa ſua umbilicalia ex albumine alitur; 
ic etiam foetus in damis & cervis , ex conſi- 
mil: 1n his cellulis reſervato albunune nutri- 
tur, non autem ex ſanguine. 

Quapropter merito carunculas has, vel he- 
par uterinum , vel mammas uterinas dixeris: 
nempe organaalbuginoſo iſti alimento con- 
coquendo, venarumque attractioni prepa- 
rando idonea. Ideoque quibus vivipanis, ca- 
runculz, & placentz deſunt ; ( ut equis, & 
porcis )corum fcaetus, ad partum uſ{que, hu- 
monbus duntaxat intra conceptum repertis 
enutriuntur ; neque uſpiam llorum conce- 
ptus utero adnaſcitur. 

Manifcſtum 1taque eſt, in 11:s, atque etiar) 
in his (c#teri{que forſan ommbus ) amma- 
hum viviparorum ſpecicbus , embryonem 
non aliter in utero, quam pullum 1n ovo, 
ſuſtentari ; ex eadem {cilicet materia alibt- 
Ii, ſpecieque fimil: albuminis nutrimento. 
Enimvero ut in ovo, vaſorum umbilicalium 
fines in albumine & vitello terminantur : ita 
pone in cervis & damis, aluſque qubus 

ujuſmodi carunculz inſunt; ultuna vaſo- 
rum umbilicahum ortficia, in humores , qui 
intra conceptum continentur; inque albu- 
men, quod in acctabulis cotyledonibuſve 
utis eſt, aperiuntur , & definunt. Idque et- 
14m inde porro cognolſcitur , quod extre- 
ma 


E285 ESBREDEeym@ea 


.ExErRcIiTaTIO LXX. 463 
maumbilicalum filamenta, cum e predicto 
mucore- extrahuntur, alba omnino conſpi- 
cantur ; firmo argumento, eadcm colliqua- 
wm hanc mucilaginem duntaxat , non au- 
tem anguinem ablorbere. Idemque experi- 
mentum poſlis (modo cupias ) in ovo inſti- 


ferc. 

Placenta muliebris, gibba ſui parte, qua 
ntero adheret , plurimus ruberibus inzqualis 
eſt; videturque 1ſtorum opera, cidem adna- 
ſa. Adeo, ut nonubique utero affigatur, ſed 
us folum locis , ubi vala in eum porreQa nu- 
tmentum ehciunt, & in quibus propterea 
vaſorum quatſi fines abrupt1 cernuntur. Num 
autem dictze vaſorum extremitates ſangui- 
nem ab utero exſugant, an potius conco- 
tum quid albumin fimule, quale in cervis 
& dams reperin diximus, nondum explo- 
ntum habeo. 

Denique (ut przditta veritas certo con- 
ſtet ) fi carunculas 1llas digitis comprefleris ; 
exearum una aliqua (tanquam ex papilla ) 
fucct 1ſtius alibilis facile cochlearis menſura 
emulgetur : idque nullo apparente ſangune 
quem atrrectatu , etiam valido , nunquam c- 
lcueris. Quinetiam caruncula fic emulcta 
aque inanita , compreſſe {pongiz inſtar 
contrahitur, & flacceſcit ; plurimitque fora- 
minibus pertuſa cernitur. Adeo, ut omnibus 
ndiciis pateat ; carunculas iſtas eſſe ubcra 
werina , ſive albuminis nutritu conceptacu- 
la, & prompruaria. 

Finito Decembr1 , carunculz minus fir- 
miter , quam antea, utero adherent ; parvo- 
que negotioab codcmdisjunguntur. Imo, 

V 4 quo 


464 De GENERAT. ANIMAL, 
quo grandior foetus fuerit, partuique vic- 
nor; eo facihus etiam carunculz iſtz ab ure. 
ro recedunt: tandemque ( ceu fructus matu- 
rior , ab arbore)ſua ſponte , tanquam ad con- 
ceptum attinentes, ab utero delabuntur. 
His ab utero {eparatis; videas,in earum re- 
his veſtigis, arreriolarum adeuntium pun- 
Eta fanguinem fundere. Sin vero ab iphscx 
runculs conceptum avullcris , ſanguis exil- 
lis non emanat; verum contra, e Vaſorum 
ſolum fintbus ex conceptu prodeuntibus ef- 
fluit: licet rationi magis conſonum videatur, 
ſanguinem potius ex carunculis , quam ex 
conceptu incorumab invicem divulſione, 
effuſum ir1. Cum enim 1llz plurimis ane- 
riarum ramulis ab utcro prodeuntibus ſca- 
teant , {anguinemque alendo furtur depro- 
mere credantur; ea{dem etiam copiolo fan- 
uineabundare oportuit. Verum , ut dixt, 
fanguinem , ne muliz quidem aut compreſ- 
{x , emittunt : Quippe non tam allo, quam 
albumine plenz ſunt ; neque ullius organa 
concoctricia videntur, ſed hujus promptua- 
ria. Ve manaifeſtum ſit, faxtum in utero non 
ali ſanguine materno, ſed albumine huyuf- 
modi commode apparato. Forſitan , neque 
adulti ctiam ſanguine nutriuntur ; ſed quid- 
dam ſanguin commiſtum, illis commune 
ultimumquealimentum eſt: utalias fortaſſis 
in phyfſiologia,& peculiari de ſanguine dice- 


L. de Pratione dicetur. 


war. 


Suſpectus mihi eſt plurimum locus Hip- 


mul. de pocratis , ubi ait: Quibus acetabular mucorts 


Morb, 
VUyls. 


& plena, abortiunt. Iſte enim non eſt cxcrc- 


/.5.aph. mentum , & abortus cauſla ; ſed nutrimen- 


tum, 


ExERCITATIO LXX. 465 
tum, & origo vitz. Sed Hippocrates forte a- - 
laacetabula intellexit : in muhere enim non 
reperiuntur ; neque cus placenta materiam 

uam hujuſmodi 1n cavitatibus ullis ſenſ1- 
bilter diſtinCtam conrinet. 

Medici recentiores , ex Arabum ſententia, 
tres humores alibiles comment ſunt ; rorem 
nempe , gluten , & cambium : quos Fernelins , 
ſuccos nutritios nominavit.Quaſi voluerint, 
corporis noſtri partes non ſanguine , ccu ali- 
mento ult1mo, immediate nutriri; ſed ſecun- 
dariisiſtis humoribus : quorum primo, roris 
inſtar, particulz omnes, ctzam minime, un- 
diquaque aſpergantur ; hic coctione ulteno- 
nealies redditus, partibuſque adhzrens , 
gluten dicitur; tandemque virtute loci muta- 
rus, & aſſirlatus , cambium appellatur. 

Poterit aliquis, ad illorum mentem, mate- 
nam hanc in acctabulis repertam, gluten 11- 
realbumen nutritium nominare; dicereque, 
eandem (utpotealimentum ultimum ſingulis 
fetus partibus deſtinatum) albumin, aut vi- 
tello ov1 analogam eſſe; & conceptum ipſum 
ovo , dempto cortice , re{pondere. Nam 
quemadmodum nuper, cum Ariſtotele, dix1- 
mus, vitellum efle latti analogum; ita fimilt- 
ter a ratione non alienum credimus , mare- 
nam hanc, in placente uterine cotyledon - 
bus five _ concluſam, foetui lachs 
ncem ſupplere, quandiu in utero hoſpita- 
tur: adeoque carunculas illas efſe veluti u- 
dera interna ; materiamque alibilem inde 
(poſt partum) in mammas transferri, & lactis 
naturam induere ; ut foetus, hoc pacto , co- 


dem victu foris fruatur , quo intus gaudebar. 
V5 ldeo- 


466 De GENERAT. ANIMAL. 
Ideoque inter oviparorum ova bicolor (8 
vitello nempe, & albumine compoſi) at. 
que ova (five conceptus) viviparorum ani 
malium, hoc ſolum intereſt; quodan ills, 
vitellus (qui eſt cibus ſecundanus) intra6- 
vum paretur, ſtatimque a partu in ventrem 
pull: reconditus, pro victu reponatur ; in his 
autem ſuccus 1lle nutritius ante partum, 
in acetabulis conſervetur, poſt partum ve- 
ro, ad mammas deferatur. Adeo, ut pul- 
lus quaſi lacte intus coneluſo alatur; viv 
rorum autem foetus , idem Cc matris uberibug 
depromat. 

Poſt Decembrem, menſfibus Ianvario, 
Februario, & ſequentibus, cum nihul nov), 
aut notatu digni eveniat, de quo non fit di- 
ctum prius; (prxter pilos, dentes, cornua, 
& {1multa;) ſed ea omnia auttiora ſolum ap- 
Pareant, generations vero negotium minus 
{pectent; viſum eſt, de1is impreſentiarum 
nihil dicere. 

Eodem tempore , conceptus ovullos plu- 
r1mos difſecut; qui (perinde ac damarum) 
per utrunque uter! cornu extenſ1, figuram 
_ manticx, aut duplicati farciminisre- 

crebanr. In alquibus, binos faetus repen; 
n aliis , duntaxart unicum , eumque omnila- 
na nudum , oculiſque arcte adeo occluſis & 
2zglutinatis, ut palpebras aperire non potue- 
r1m; ungulz tamen aderant.Quibus bin fee- 
cus contingebant, i in diverſts cormbus re- 
pericbantur; &quidem promiſcue, nullo ob- 
{crvato ordine, mas interdumn in finiſtro, far- 
minain dextro ; aliquando , contra, inerant: 
ainbo autem ſemper codem conceptu com- 

RU, 


ExErcCiTaTIO LXX. 467 
muni , eademque exteriore membrana cho- 
no comprehendebantur. Cuzus extrema u- 
rmnque ad finem cornuum , quaſi bilioſo cx- 
cremento tincta apparebant ; videbanturque 
wrbidi aliquid, & excrementitu in ſe habere. 

Carunculz (five placentulz ) plurimz, & 
magnitudims variz reperiebantur; contrariz 
etiam, quam in damis & cervis, figurze:quip- 
pein ovibus,quaſi fungus rotundus, abrupto 
pedunculo , inter uterz tunicas continetur : 
guique pars gibba, utero; (quod etiam vacci- 
noconceptui commune eſt;) concava autem 
(quz & lavis)foetui obvertitur; mayores quo- 
queramul: ad partem hanc concavam ferun- 
tur ; quemadmodum ectiam interiori placen- 
tzmulicbris parti contingit. Exdem vaſo- 
rm umbilicalium propagines, carunculis 
annexx , firmiter adeo adnaſcuntur; ut, cum 
dvellere eas cuperem, pars gibba a tunica u- 
tet interiore abrumperetur potius, quam 2 
conceptu recederet : contra , quam in cervis 
&damis evenit; quarum membrana chorion 
facile a caruncularum cotyledonibus avelli- 
tu; quibus etiam pars caruncularum conve- 
xa, conceptu1 juncta, ſeparabilis eſt; concava 
vero pars, vel potius radix, five pedunculus , 
firmiter utero adheret. Czteroquin, idem u- 
trobique offticuum, cademque acetabula de- 
prehenduntur ; atque eodem modo, viſco- 
lus & albugineus mucus (qualis etiam vacct- 
ms carunculis ineſt ) emulgetur. 

In quo conceprtu , fingularis foetus contt- 
netur, hic ad omnes utr1uſque cornu cerun- 
culas vaſa (ua umbilicaliatranſmitrit, ut inde 


autrimentum petat; Cornu autemn quo foe- 
V 6 rus 


462 De GEnEenAT. ANIMAL. 

tus ipſe (in aqua cryſtallina intra amnion na. 

rans)reperitur, altero majus eſt. In quo ay- 

tem bin foetus inſunt, corum alteruter pri. 

vatas ſuas carunculas obtinet ; miſſiſaue in 
roprium duntaxat cornu vaſis anbibce. 

9a ,ex eodem fibialimentum quent. 

In foetu maſculo, teſticuli (pro #tate) ma- 
gni, foris in ſcroto propendent. Foemellz- 
rum autem ubera, ibidem loct, papillis (que 
les mulierum mammz habent) donantur. 

In duplici feetus ventriculo,(nempe ome 
ſo, & abomalſo) aqua cryſtallna, fimilisilliin 

ua natabat , apparuit ; quippe colore, odore, 
Hos, & conſiſtentia, plane inter fe con- 
gruecbant. Inerat quoque, in inteſtinis ſupe- 
noribus , quaſi chylus ;in infenonbus , cx- 
crementum viride, &fcybala; qualia, cum 
gramine paſcitur, egerere ſolct. Iecur ſatis 
2mplum, rep2riebatur : fellis quoque velicu- 
la oblongior, &,in quibuſdam , VACua. 

Quem autem ordinem hactenus, in ovo, 
ac dams, cerviſque ,anobis perſpectum di- 


ximus ; eundem quoque ſemper 1n omnibus | 


viviparorum embryonbus obſervavimus. 


De calido innato. 
ExEtRCiTATIO LXXI. 
Voniam ſepe Calidi inmati mentio 
(Jvc: , liber hic (cpidorpidis loco) 
c codem, & humido primigenio, pau- 
cis agere : idque co hbentius, quod multos 


videam nomnibus iſtis plurimum delician; 
cum rem ipſam tamen (meco quidem judicio) 
m- 


# 


Ld — WW 4 V— pw] 


ExERCITATIO LXXIE. 469 
anus intell:gant. Non cſt opus profeCo ſpi- 
mum aliquema ſanguine diftinctum quxre- 
x, aut calorem aliunde mtroducere , Deoſ- 
rein ſcenam advocare, philoſophiamque fi- 
5 opiniontbus onerare: dom {cil. naſcitur, 
_ ab aſtns petimus. Solus nempe 
s eſt caidum innatum,ſeu primo narus 
alor animalis : uti ex obſervationibus no- 
ins circa gencrationem animalium (preſer- 
em pull: in ovo ) luculenter conſtat: ut entia 
mulriplicare , fit ſupervacaneum. Nihilfane 
corpore animalium , fanguine prius aut 

tus reperitur; neque ſpiritus, quos 
afanguine diſtinguunt, uſpiam ab illo ſepa- 
rti inveniuntur ; quinetiam ſanguis ipſe- 
met, fine ſpiritu aut calore, non ſanguis, ſed 


aur appellandus eſt. _ (inquuit Ari- De pare. 
aus e7 ; widelicet 9: 1 


foreles ) quodam modo cal, 
«, quale eſt ei ſanguini eſſe ; perinde quaſi a- © 

m feryentem nomine uno ſignificemus : at 
vero ſubjefo, &- quod tandem cum fit , ſanguis 
fl, non calidus eft : &- quodammodo per ſe ca- 


| ldus , quod:z3mmodo non per fe calidus ef, cali- 


enim in ej14s ratione ine#l, quemadmoadum 
albedo in albi hominis ratione : at eo, qua ſan- 
guts per effefionem ſrve paſſionem ef, non per 

ſecalidus eff. 
Nimirum 1d nobis Meaicis ſpintus eſt, 
-_ Hippocrati, impetum faciens ; quicquid 
cet proprio conamine aliquid molitur , 
&cum agihtate ac vehementia motum exci- 
tt, aut actionem aliquam aggreditur: coque 
nomane, yin), vitrioli, &c. ipiritus dicuntur. 
Acpropterea apud Medicos, tot funt ſpiritus, 
quot partes COrPorts Precipue , aut opera- 
V 7 tiones ; 


Phyfol. 
T.4. c.2- 


470 De Genzrarm. AnimMar. 
tones ; nempe animales, vitales, naturales, 
viſini, auditoru, concoctivi , generativi, im- 
plantati,influentes, &c. Sanguis autem (pars 
corporis primogenita, & principalis) virtuts 
bus hitce ommbus dotatus , agendique po- 
teſtate , prx c#teris , preditus eſt ; ideoque 
x&| t£o0x,n: {piritus nomen meretur. 
Scaliger , Fernelins , aliique, ſanguinisex- 
mias dotes minus perpendentes,ſpiritus alios 
(tanquam preſtantius & divinius calidum 
innatum ) aereos, aut, zthereos, vel ex ſub- 
ſtantia #therea & elementari compoſitos fin- 
xerunt,proximumque animwz inſtrumentum 
ad ommia maxime 1doneum crediderunt: e 
potiſſimum ratione nix1, quod ſanguis (ut- 
pote ex elementis compolitus ) ſupra vires 
elementorum , miſtorumque ex 11s corpo» 
rum, agere nequcat. Finxerunt itaque ſpin- 
rum , caloremque innatum alium , cceleſtis 
origins & nature ; corpus nempe ſimplict 
fimum, ſubtiliſſimum, tenuiſſhimum , mobt- 
l/ſimum, velociſſimum, lucidiſſhimum,zthe- 
reum , quintzque efſentiz participem. Nu- 
ſpiam tamen demonſtrarunt , <uſmodi al- 
quem ſpiritum dan; aut eundem {ſupra vires 
elementorum agere : vel majora opera pre- 
ſtare,quam ſanguis ſolus poſſit. Nos fane,qu 
perſcrutandisrebus ſenſu duce utimur,talem 
alzquem nullibi invenire potuimus. Nec ca- 
vitates alique 1llorum generation! aut col- 
{crvationi deſtinatz ſunt, vel ab illis aſſignan- 
tur. Fernelivs quidem ait : Qui/quis cal 
innati ſubſtantiam &- ſtatum nonaum plene ell 
aſſequutus , corporis noſtri ſtrutluram contem- 


plarue,arterias adeat, in corau finum,O - 
reorn 


 ExencitatT1Io LXXI. g4yv 
wbri ventriculos introſpiciat,quos dum inanes, 
acnullis prope humor participes videbit,ne- 
que ramen fruſira ac temere tantos 4 natura 
mmdites ; hec quidem mente contrefans, mox, 
ginor , cogitatione comprehendet , pratenuem 
aram eos tum impleviſſe, dum in vivis fuit a- 
nmal, que tamen eo animam agente, leviſſima 
an eſſet, ſine ſenſu evanuerit. Hujnes fovend ea 
gatia, inſpiratione aerem revhy ra qu 
wnmodo corpori refrigerationem , ( hec enim 
fats poſſet aliunde comparari ) ſed pabulum 
ſubminiſtrat. Nos autem,artenas,cor- 
iſque finus (quandiu animal ſuperſtes eſt 
fnguine 1mpleri dic1mus : ventriculos quo- 
ecerebri tam excellent: muneri1nidoneos 
padicamus , eoſdemque excrementis {ecer- 
nendis potius factos credimus : quid , quod 
plurium animalium cerebra ventriculis ca- 
rant ? Et ut verum ſit, aerem aut vaporem 
tquem ibidem reperim ( fiquidem yacuum 
omne Natura effugiat) eundem tamen ccele- 
ſis origins, tantarumque virtutum hzredem 
eſe,munus fit verientis des vero quam 
maxime, {piritum eccelis or1 095 3088 wi 
etimiis dotibus ornatum,a communi noſtro 
&elementart acre nutrin: prezſertim,cum 11s 
mum fit, elementa quzlibet ſupra vires ſuas 
whil agere. 

Fatentur inſuper,ſpiritus in perpetuo fluo- 
reſle, facileque diff parih corrump! poſſe; 
tec momento temporis ſupereſle, nit aju- 
ſer ſubminiſtrato pabulo redintegrentur; 
x propterca, perinde ac primum vivens, 
cntinuo nutriri. Quid igitur extraneo 1llo 
boſpite opus eſt, calore (inquam) #thereo ? 

cum 


Pitlla- 
oo 7. 


472 Dr GeneRaT. ANIMAL. 
cum eadem omnia a fanguine praſtar 
ueant;nec {piritus ab illo vel larum unguem 
"von interitum) recedant. Imo vero ſine eq 
nuſpiam (tanquam corpora leparata ) vagan- 
tur , aut penetrant. Sive enim ex tenuore 
fanguinis parte ( ut aliqui cenſent; ) ſiveex 
humido primogento (ut alu volunt ) cos gi- 
gn, nutrin, & auger dixerint ; fatentur tz- 
men, ipſos extra ſanguinem nuſpiam reper:- 
71 ; {edeidem, utpote pabulo ſuo (quemad- 
modum flamma oleo, five ellychmo folet) 
perpetuo adhereſcere. Eorum 1taque tenui- 
ras, ſubtilitas, mobilitas,&c. nthilo plus com- 
mod afterunr, quam {nguis, quem iſti con- 
tinue comitantur. Eſt 1gitur ſanguis ſuff- 
ciens, & 1doneus, qui fit immed1itumanime 


inſtrumentum ; quoniam & ubique prxſens. |at 


eſt, & huc i]luc ocyſſime permeat. Necſane 
corpora alia,aut quahltates ſpiritales incorpo- 
rex, calorcſve diviniores (tanquam lux & 1u- 
men) concedi poſſunt ; uti Ce/ar Cremoninw 
(Ariſtotelice Philoſophiz eximie perius) 
contra Albertumnervoſe contendit. 

$1 dixerint, ſpiritus illos in humido primi- 
genio ,. Veluti in almentoultimo, cxiſtere; 
indeque, ut partes omnes nutriant, in totum 
vadpen influere ; rem profecto ſtaruuntim- 
poſſibilem : nempe calidum innatum,partem 
corporis primogenitam (que & ipſa alitur) || 
univerſo corpori nutriendo inſervire. Qup- 
pe hoc pacto idem eſlent, quod alitur, & 4 
quoid alitur; idemque ſciptum, ſecundum 


idem, aleret, &aleretur : quod fieri equi- Jl 


dem nullo modo poteſt;quoniam alimentum 


cum alito ne muiceri quidem probabile eſt; 
quan 


ExErciTaTIO LXXI. 473 \ 
No | enim potentiis , invicemque agere 

.m |mſcbilia oporter ; dictumque eſt Ari/torelis, 

eo [wh nurritio, i6i nulla miſtio eff. Siquidem ubi- 

in. [anque nutritio eſt, 1b1 alud eſt al1rmentum, 

Ye bud quod ex coalitur ; & omnino necefle 

ex | utalterum in alterum tranſear. 

Quod autem exiſtimant, ſpinitus, & ali- 
nentum ultimum five primogenium ; vel a- 
ldquid in animahbus reperiri,quod (magis 
qum ſanguis){upra vires elementorum agar; 
wn videntur,quid fit ſupra wires elementorum 
gere;latis intellexafle:; nec yerba illa Ariſtore- 
brete interpretati ſunt, ubi ait : Ommzs ani- De gen, 
neſrue virtns, ſive won nr aliud par- 91-1. 
tiapare videtur , idque magis divinum, quam © 3 
wque elementa appellantur. Et mox : Inefl 
. [om in ſemine omnium , quod facit ut fecunda 
Jemina ; videlicer , quod calor wocatur : id- 

non ignis , non talis facultas aliqua ef; ſed 
mit , qui in ſemine ſpumoſoque corpore con- 
nu | inetur, A ue in eo ſpiritu efl, propor- 
us) [time reſpondens elemento ſtellarum. / Ac 
tenis nullum animalgenerat ; neque con- 
ni- [fit quicquam denſis , vel humidis , vel ſiccis 
re; [wetur. At vero Solis calor > animalinm,non 
um | wade qui ſermine continerur , verum etiam ſ# 

m- [ud excrement1 ſit,quanquam drverſum an- 
em [wotamen id quoque principium habet vitale. 
ur) [Cerergm,caloremin animalibus contentum nec 
1p- [mem eſſe, reque ab igne originem ducere,aper- 
x 4 [tex his eff. Idem enim ego quoque de cah- 
im [6innato,& ſnguine affirmaverim; non efle 
u- [alcetignem , neque ab 'gnc originem du- 
um fare; ſed corpus aliud , idque divinum ma- 
ſt; [9sparicipare; ac propterca non agere facul- 
an t..t& 


474 DE GENERAT. ANIMAL, % 
rate aliqua clementari ; ſed quemadmodun{aemc 
in ſemine inefſt aliquid , quod ipſum facur- py 
dum reddat , & in fabricando animali ying]wreli 
elementorum excellat; ſpiritus nempe,& n[ande! 
tura in co ſpiritu reſpondens elemento ſtell-[f,alia 
rum : 1ta pariter in ſanguine , ineſt ſpirituy alum 
five vis aliqua, agens ſupra vires elemento-jume © 
rum, (in fingulis animalis partibus nutrien-|Mob)) 
dis & conſervandis valde conſpicua)& nansþtws di 
ra, 1mo anima in eo ſpiritu & {anguinc , n-Jlmpin 
{pondens elemento ftellarum. Calorem de|ww « 
nique in ſanguine animalium (durante vi 
nec ignem eſle, neque ab igne originemtrs 
here, manifeſtum eſt ; noſtrzque obſervats 
nes id luculenter docent. qanda 
Vtautem hec liquido magis appareant, + | 
ceat nobis a propoſito aliquantulum digre&#0qu 
& paucis oſtendere, quid fit /þirirus , &qudJtuta 
ſupra vires elementorum agere ; quid etinſWm, 
fignificent ea verba , participare corpus almbpſeans 
iaque divinius , quam que elementa appellarypuuore 
zur , & quid it, natura in eo ſpiritu reſponae dem fi 
elemento ſtellarum. m__ 
Quid ſit ſpiritus,& principium vitale; paxJPÞae 
tim antea a nobis dictum cit, partim cum. 
uberiusjam dicetur.Sunt tria corpora (eaqut 
fimplicia ) quz videntur fibi ſpiritus nomegg#nto 
vel faltem officium precipae vendicut; Kao 
nempe mn aqua : & quodlibet corumpanty, 
vitam, five corpus God participare viderm;ſ®nca 
ob motum & fluorem perpetuum ; flamma Wer 
inquam, flatus, & flumen. Flamma.eſt fluxusjBoque 
1gnis; flatus,aeris; Aumen,aque. Flammatar [9 
quam animal, ſe ipſam movet , nutrit , auge<RFe* 


vitzque noſtrx 1ymbolum elt. Ideoque i Aune 
cere- 


TY 


| "ExEgrciTaTio LXXI. 475 
dun {avemoniis d1vinis paſſim uſurpatur; in tem- 
cun- ſo quoi Apollinis & Veſte , a virgini- 
ving] wreligioſe ( ccu res ſacra) cuſtodiebatur ; 
c 1+ andemque ab ultima antiquitate, apud Per- 
elb-{ i, aliafque gentes plurimas , divino honore 
tl atum accepimus. Quaſi Deus in igne ma- 
o-J ume conſpicuus fit,& ex igne nobis (ut olim 
nen-[Mob) loqueretur. e Mer etiam ſuo merito ſpi- 
att Jas dicitur, fiquidem hic a ſpirando nomen 
, o-[hmpfit ; & Ar:ſtoreles diſertis verbis fatetur, pe geu. 
| de from quandam,atque ortum Or interitum vel 9». 4+ 
| eſſe. Denique & flumins aqua , viva © "** 
1 tr JPCLLATUT., 
ai-| Videntur itaque tria iſta (quatenus vitam 
qyandam obtinent) ſupra vires elementorum 
t,j-[gere , & corpus aliud divinius participare : 
red, _ in Divorum numerum ab Ethnicis 
uidgthta ſunt. Quippe unde opus alquod ex1- 
nagwom,nudaſque elementorum facultares ſu- 
ferans exoritur;id ipſum ab agente al1quo di- 
[ax-{1niore proficiſc1 arbitrabantur. Tanquam 
dawdem fit , ſupra vres elementorum agere , & 
wepus aiud divinius eam ob cauſſam parti- 


par{are , quod ab elementis originem non 

Kanguis quoque fſimiliter ſupra vires cle- 
neyſHentorum agit , cum jam pars primogenita 
re ;[&calor innatus exiſtens ( uti fit in ſemine & 
um Ft) reliquas totius corporis partes ordine 


tu [wncat ; 1dq; ſumma cum providentia & 1n- 
mz |teQu,in finem certum agens, quaſi ratioct- 
xwwquodam uterctur.Haud equudem ea pre- 
a-|ft, quatenus clementaris eſt, & ab igne ori- 
ge; [ſnem ducit ; ſed quatenus virtutis plaſticz, 
citAnzque vegetative munere , calidum pri- 
re- mo- 


476 De GEeneRAT. ANIMAL, 
mogenitum, vitzque inſtrumentum immg. 
diatum atque 1doneum efficitur, ajue, of foe 
Lui 5 ery inquit Suidas: quod den PEW 
Lquis quoque animalibus verum eft. Id 
etiam YVireilins videtur voluiſle, ub1 at: Man 
Vua eademque via ſanguiſque animuſque ſe ſperio 
WUNHY. wane 
Sanguis itaque eſt ſprrirus, ob eximias qu TR E 
virtutes, & vires ; eſt etiam coleſt:s, fiquiden vis 
1n 1llo ſpiritu hoſpitatur natura (nempe as} Fr 
ma) reſpondens elemento ſtellaram; id 
aliquid ccelo analogum, cali inſtrumentug HR 
=_ vicarium. 


cli TIT: 
Ad hunc etiam modum, corpora omnianz a] 
turaliaduplici ratione conſideranda yeniunz WU 
nempe , vel prout illa privatim eftima- pltar 
tur, &1ntra propriz naturz ambitum con = 
prehenduntur ; vel prout inſtrumenta ſunt " wi 
agentis cujuldam nobilioris,& {uperions pe; o 
teſtatis. Nam ad vires eorum proprias quol|* 4 
attinet, non eſt fortaſſe dubium, quin omnu eg 
generationi & corruptioni ſubjeta, exe"? 
mentis originem ducant , & ad eorundem 
normam operentur. Quatenus vero pre Te 
ſtantioris agentis inſtrumenta ſunt , &abilb 1 266 
regulantur, non yam ex natura propria op ans 
rantur,ſed ex regimine alterius; ideoque cor oy | 
pus aliud & divinius participare videntur *, ; 
vire{que elementorum excellere. wo 
Similiter & tfanguinis calor eſt animals, oy 
quatenus {cil. in operationibus ſuis ab anima hs 
gubernatur : eſt etiam celeſtzs , utpote calo Som 
at? ni 


tublerviens ; & divinus, quod D-i Opium 
Maximi inſtrumentum fit : quemadmodun 
{upra a nobis dictum cit ; ubi ctium _ 


4 
4 


kcta 


ExEnCrTTATIO LXXI. 477 
WIL feminam, Solis , Cceli, vel Satoris ſummi 
 U:afrumenta eſſe , perfetorum animalium 
eg enerationi inſervientia, demonſtravimus. 
Mandus inferior, ſecundum Ariſtorelem, 
k perioribus lationibus adeo continuus eſt, ut 
omnes jus motus & mutationes inde origi- 
; xemſumere, & gubernari videantur. Profe- 
oy ko in mundo iſto (cui x65 ©» Grecis , ab 

- I«rdinis pulchritudine, nomeneſt) res infe- 

> nores & corruptibiles , ſuperioribus aliis & 
gcorruptibilibus ſubſerviunt : omnes autem 
kmmo, omnipotenti, atque zterno Creator} 
&fubſunt, & morem geruner. 

Qu igitur rem nullam ex elementis com- 
joltam, ſu pra horum vires operar poſſe au- 
wmant ; niſi ſimul corpusaliud , & quidem 
(num magis participet : ideoque {piritus 

thos, partim ex clementis,partim ex ſubſtan- 

ar tu alqua #therea & cceleſti conſtare arbi- 
. [tantur : nz 1111 rationes ſuas male ſubduxiſſe 
[abi 1dentur.Quippe vix ullum corpus ele- 
tentare invenias,quod,in agendo,vires pro- 
r2.[ſ non ſuperet. Ne longe quzram , quod 
1, Mique obvium eſt: aer & aqua, dum navigia 
pe Fl extremos Indos, & circumcirca orbem 
or [marum ( {epeque fimul in partes contra- 
ur, w)deferunt ; cum molunt, pinſunt , cri- 
nnt, puteos exhauriunt,ligna fecant, ignem 

;, [Mcitant, quzdam vehunr, alia obruunt, ref- 
male alas 1nfinitas & admirandas preſtant ; 
zlo|2 non ſupra vires elementorum agere v1- 
1 [Etur? Ignis ſimiliter, quot, & quanta cfh- 
1n{2? nimirum in culina, in officina metall1- 
en{® & chymica , ſublimando , fundendo, 
| *acoquendo, corrumpendo , coagulando, 
alu:que 


que 


un 
aN- 


__— a. i a A ES 


478 Dr GenenraT. ANIMAL. 

aluſque modis infinitis. Quid, cumfe 

jus opera producitur ? tap 
-= quod terram domat,ey quatit oppida : 

Cum magnes ( cui Thales propterea anim y Ac 

attribuit) ferrum ad ſe attrahut, domitrixqwlgum« 


Lib.36. la rerum omnium materia (ut ait Plinius ) of[com 


* mane neſcio quid currit ; & acus ferrea eidenſ+ Vt 
affricta,, mundi cardines perpetuo reſpici;dns, 
cum horologia noſtra ſingulas dici noctifqui 
horas conſtanter indicant : an non corpylymter 
aliud (przter elementa) idque divinuus patyſtusa 
cipare videntur ? Quod yoo artis dominighun 
& gubernatione,tam preclara quoridie {upyjmo! 
rerum ipſarum yires cfhciantur; quid ex Noſpext: 
ture precepto ac regimine fieri putabin | 
cujus ars ſolum imitatrix eſt ? Et fi hominsſwpart! 
bus ſerviendo , tam admiranda perfician 
quid,quzſo,ab iis exſpeRtabimus , ub1 inſtnsjpe ad: 
menta fuerint in manu De ? lt yen! 

Nimirum diſtinCtione iſta opus eſt : Nuljapori 
lum agens | ang primumyve efficiengjyeumr 
ſupra vires ſuas operatur : omne vero agewfque « 

inſtrumentale , in agendo proprias vires fi-pand di 
perat; agit enim virtute, non ſolum ſua, | 
ctiam ſuperioris efficientis. _ Pobtu 

Qui, itaque tam praclaras dotes /anguaijam. Q 
denegant, & ſpirits neſcio quos e clo depil 
ductum eunt,quibus virtutes ulas divinas als Pj 

tribuant : neſciunt profe&to, vel ſaltem notjiar) 1: 

Ccogitant , generations opus ( atque ctiam myfiperp 

triton , quz revera gencrationis quzdanp age: 

ſpecies eſt ) cujus gratia 11u{dem tam eximuſtenu 

privilegia largiuntur , ipſorum ſpirituum wRMoque ; 

res excellere : nec ſpirituum modo, ſed 8wabu! 

anime vegetative; imo etiam ſenſirive; adſitum ( 
q 


ExtnclTaTlio .LXXI. 4759 
miaoque , & rational. Vires dixi? imovero 
taptom etiam anime rationalis longe ſu- 

: natura enim generationis, guſque or- 

T ” admitabilis plane eſt & divinus, ſupra 


xqu/@um quiſpiam cogitatione capere, aut men- 
) of{ecomple fn 
den] Ve igitur clarius conſter,virtutes illas pre- 
icit:dras , quas ſpiritibus & calido innato Viri 
{qu jb attribuunt , uni ſanguim convenire : 
rpaſameer ca , quz 1n ovo (antequam quippiam 
»ſiees appareat)& 1n foetu pertecto adultoque 
pjanfice conſpicua ſunt ; pauca hec diligenti 
mo perpendenda veniunt. Sanguis nem- 
extra venas abſolute & per ſe confidera- 
quatenus eſt elementaris, atque ex diver- 
partibus ( tenuibus ſcil. ſerofis , craflis , & 
an;laacretis) componitur, cr#uor dicitur,paucaſ- 
ne admodum & obſcuras virtutes poſſider. 
þ venis autem exiſtens , quatenus eſt pars 
1s, eademque animata & genitalis, at- 
mmediatum anime;mnſtrumentum , ſe- 
ue ejus primaria quatenus ctiam corpus 
xd divinius participare videtur, & calore 
dfamali divino perfunditur ; eximias ſane vi- 
8obtinet, eſtque analogus clemento ſtella- 
wm. Quatenus ſpiritus, eſt focus, Veſta, lar 
iltaris,calidum innatum,Sol microcoſm, 
ms Platonis ; non quod (1gnis communis 
wr) luceat,urat,& deſtruat ; ſed quod vago 
petuo mortu ſe ipſum conſervet,nutraat, 
ageat. Spiritus etiam nomen merctur, 
muſatenus humido radicali,ultimo ſci]. proxi- 
v-RMaque alimento , primario & pre alus partt- 
] &Fabundat ; cxteriſque omnibus eundem 
idofum (quo 1pſemet nutritur)& parat, & ex- 
U0- hiber : 


I's 


NL 


4 DOE TO WP Coo; 


4% De GenerAT. ANIMAL. 
hibet: dum nempe perpctim uniyerſum( ral 
pus pres omnes (quas ipſe "1" 
fabricat, tibique adjungit) nutrit, foyer, xd; 
vivis ſuſtentat: non aliter certe , quam 
riora aſtra (Sol preſertim , & Luna )ſe 
perpetuo circumbus,inferiora iſta vivific 
Quoniam _ {ſanguis ſupra virese 
mentorum agit,dictiſque iſhis virtutibusy 
let, atque ſummu Opificis inſtrumentunel; 
nemo facultates <jus admurabiles & div 
ſatis unquam depredicaverit. Habet pn 
Eton ſe amimam primo ac principaliter,1 
vegetativam modo , ſed ſenfitiyam etiam 
mot1ivam: permeat quoquoverſum,& ub 
reſ{ens eſt; eodemque ablato,animaque 
1pla ſtatim tollitur : adeo ut ſanguis abanim 
nihil diſcrepare videatur; vel faltem ſubſ 
tia, cujus actus fit anima, zſtimari debex 
Talis, inquam , animaeſt ; quz nec omni 
corpus fit, nec plane ſine corpore ; pat 
foris adveniat, partim domi naſcatur ;ali 
modo ſit pars corporis, aliquo autem mc 
principium & cauſſa omnium, quz1n 
pore animalis continentur ; nimirum 8 
tritionis , ſenſus, & motus ; ac proinde val 
ariter & morrtis : quicquid enim nutntu 
1d ipſum vivit; & vice verla. qu | 
abunde nutritur, 1dem augetur ; qu 
rem parce nimis, 1d decreſcit : quod ett 
perfecte nutritur, ſanitatem ſervyat ; quod 
cus, in moribus Jabitur, Iuventuris ergo; 
{cnectutis, ſomni inſuper & vigiharum, &þ 
que etiam reſpirationis, ut anima, ita {ang 
quoque cauſſa& autor z{timandus eſt: pry. : 
icrum cum inſtrumcntum priumum 10 uy fic 
[ 


ExetrcITATIO LXXI, 4A8y 
*ialibus, moventem cauſſam internam in ſe 
& contineat. Eodem ergo res redit, fiquis di- 
'at, Animam & {anguinem, aut ſanguinem 
{'tumanima,vel animam cum ſanguine,omnia 
#* animal: perficere. 
+ Solemus, rerum negligentes, ſpecioſa no- 
ſkina venerari. —_ » qui nobis prez ma- 
wbus atque oculis eſt, nil grande ſonat : ad 
hiccvum vero,& calidi innati,magna nomi- 
wobſtupcſcimus. Detracta autem larya,eva- 
teſcit,ut error,ſfic etiam admiratio. Lapis ille 
"Axirificus , Mizaldoplurimis virtutum clogis 
Pm celcbratus, non 11lum modo, ſed & 
mm evtiam (exrmium ſua zrate hiſtorio- 
Tpphum) ſumma admiratione compleverar. 
"Jlaetgriphum ipſum atrexere. Nuper,inquit, 
& Inaia oriental: Regi noſtro allatum hicwvi- 
"Jams lapidem , lumine & fulgore mirabiliter 
"Jwſcantern ; quique torus, veluti ardens Ov 
 Tirenſus , incredibili lucis ſplendore prefulger, 
1 Tleetque. Is jatlis quoquoverſus radiis , am- 
mem circumquaque aerem luce nullis fere 
| ls tolerabili Latiſſime complet . Eft etiam 
. Me impatientiſſimus : ſi cooperire coneris yu 
ec vifattlo impetu, con'eſtim in ſublime 
Wolat. Contineri vero includive loco ullo an- 
Wo nulla poreſt hommum arte , ſed ampla li- 
raque loca duntaxat amare videtur. Sum- 
mn eo puritas, ſummus nitor ; nella ſore, 
gt labe coinquinatur. Figure ſpecies nulla ei 
wo Ma, ſed incerta & momento commutabilis. 
que /t adſpetiu longe pulcherrimus , con- 
elari ramen % non ſnit ; & , fi aiutins ad- 
ris, vel obſtinatins agas , incommodum af- 
rare": fieut multi, ſuo non levimalo,me preſente, 
: experts 


rs OH 7 


De abd. 


Fr .,CAan 


1.2. cap. 


27. 


42 Dr GENERAT. ANIMAL. 
experti ſu: .Quod fiquid ex eo fortaſſe eniziu 
conando adiniittr, aut detrahitur , fit (difls 
mirum) nihilo mmor. Adait inſuper u hoſpe, 
hujus virtutem ac vim efſe ad quamplurms 
cum utilem , tum praecipue (Regivusimprimy) 
eceſſariam*: ſed quam revelaturus non ſit ; ni 
pretio ingenti prius accepto.Potuiſſerque idem 
hoſpes porro adderc,lapidem hunc nec mok 
Izm, necdurum efle ; cundemque varisfyr | Qui 
mis ac coloribus preditum , trementem val | mn 
de ac palpitantem conſpici ; atque animals | mig 
inſtar ( cum tamen fitinanimus ) plurimun gia; 
pabuli quotidie yorare , 1n nutntionem &| g, c 
augmentum ſui. Quinetiam accepiſſe ſe bf * H 
hominubus fide dignis, lapidem huncolime| prim 
ccelo in terram decidiſle ; & jam _ 
truum , fulgurumque cauſſam eſſe ; & anter- 7 
dum e radus ſolaribus per aquam refrau| proce 
Fentt 


ni. 
Tam ſtupendum lapidem quis non adm-| Py; 
retur,credatque eundem ſupra vires elemet-|acyj 
rorum agere, & corpus aliud participare, {p+| ur, 
ritumque z#thereum poſſidere ? preſernm[aiin 
cum eundem elemento Solis proportioteſabati 
reſpondentem videat. At vero Fernelio Oed-[anda 
po, parva flammula totum znigmaſolvit. | Ide 
Ad eundem pariter modum , {i ſub fabulz|aum, 
involucro ſanguinem alicui depingerem, k|aquo 
-pidiſque Philoſophici titulo in{ignirem,atquiine, ; 
omnes ©jus ſingulares dotes, operationes,i|ilem j 
facultates #nigmatice I—_ ; umſrum 
procul dubio pluris zſtimaret ; ſupra viripote: 
elementorum agere facile crederet , corpub mans 
r 
Wum 


que 111; aliud ac divinius non illibenter atuy 


buerct. 
Dt 


ExtnciTaTIO LXXII. 483 


14 . 

Hts De Humido primigento. 

pe, | 

ar ExinciTatrlio LXXIT. 

nu 

6 | O Anguinem am caliai imnati titulo orna- 
lem g vimus; zquumque pariter cenſemus,ut 
nok colliquamentum cryſtallinum a nobis di- 


for- | Gum (x quo foetus, __ partes prime 
mmediate or1untur ) humidt radicals & pri- 
nals | mgenzinomine infigniatur. Neque enim res 
nun | chaaliqua in animalium generatione Occur- 
m &| &, cu potiore ure 1d nominis conveniar. 
e þ|  Humidum diximus radicale, quod ex eo 
ime | prima foetus particula , ſanguis nempe, reli- 
n+ e omnes partes poſtgenitz , tanquam 
iter- | exadice , oriantur ; atque ex eadem materia 
a | procreentur, nutriantur, creſcant, & conſer- 


Fntur. 

dmr| Primigenium quoque appellavimus , quod 
met-| a cyjush1bet animalis fabrica primum gene- 
, p-[ur, reliquiſque fir veluti fandamentum : 
rum [in ovo videre eſt, in quo, poſt brevem in- 
tone} abationem , primarium exiſhr infitz foe- 

Oed-|andantis & generative facultatis opus. 
t. | Idemquoque eſt ſimpliciſſimum , puriſh- 
abulz|aum, & fincerifſimum corpus, terminabile ; 
n, |aquo omnes pulli partes | cm uidem 
tquſfnt, aftu vero nulla : videturque Natura 
es,iem illi conceſſiſſe, quod materix prime, 
ilumjeum omnium communi , vulgo tribuitur ; 
 viri[Epotentia nempe fit ommum formarum ca- 
pub, atu autem formam nullam habeart. Sic 
awrJamor ocul: cryſtallinus*, ut colorum 0- 
Wum ſuſceptiyus fit, ipſemet nullo colore 
pt | X 2 praz- 


424 De GEeneRaAT. ANIMAL. 

preditus eſt : & ſimiliter media, five 

1ngulorum ſenſuum,rerum ſenfibilium que 
Iiratibus deſtituuntur ; olfa&tus ſcilicet &au- 
ditus organa, atque acr u{dem inſeryiens, 
odore & ſono carent ; linguz item oriſque 
{aliva, fine ſapore eſt. Arque huic potiſſimum 
argumento innituntur , qui ;nellocum pol- 
fibilem ſtatuunt incorporeum ; quia nempe 
{uſceptivus eſt omnium formarum ſine m+ 
teria ; & ut manus, organum organorumdi- 
citur , ita illum formam formarum aſlerunt, 
nullam habentem materiam , prorſuſque in- 
corporeum ; 1deoque pothbilem eum , non 
autem paſſibilem ajunt. Videtur etiam hu- 
midum hoc, ſinonidem , faltem analogum 


De gen. efle ultimo alimento , ex quo Ariſtoreles ani- 


C 


1 


_—_— malium genituram, ſemen dictam , fieri do- 


4. c.1, cuit. VIumum dico alimentum , quod Arz 


j 


bibus ros dicitur, quo omnes corporis partes 
madeſcunt , & irrorantur. GEE 
enim ros 1lle ab ulreriore condenfatione at 
que adhezſione in alibile gluten & cambium 
evadit , unde partes corporis conſtituuntur; 
ita vice verſa, in prima generatione & nu- 
tritione, ex glutine coll:quato & tenwore 
reddito, fit ros : nimirum ex albumine on, 
fit colliquamentum dictum, five hunudum 
radicale , & ros primigenus, Imo vero res 
utrobique eadem eſt, {1 modo obſervation- 
bus ane fides debetur ; & vcrum eſt, quod 
Philoſophi omnes concedunt , & Medici et- 
1am non diffitentur ; nempe, animal ab c0- 
dem nutriri, ex quo fit ; & ex quo gener 
tur , ab eodem augeri. Differt itaque ros M- 
tritius , a colliquamento, five humido prim! 

gems, 


ExErciTaT1IOo LXXII. 4%; 
genio , prioris tantum & poſterioris ratione ; 

hoc a parentibus coquatur & hat , ille 
vero ab ipſo foeru ; amboque ſucci animali- 
bus proximum & a—o——_ almentum 
ſunt ; non quidem primum, ſecundum di- 
&umillud , contraria ex contrarits ; {ed ulti- 
mum (ut dix1 , & Ariſtorteles quoque monuit) 
ſcundum ullud , /milia ex Pemmilibus augeri 
weeſſe ef. Eſtque uterque humor in ea pro- 
xima potentia , qua ( ſublatis impedimentis ) 
ſuaſponte , vel naturx lege in omnes corpo- 
ns partes abiturus fit. 

Quibus 1ta ſe habentibus, videntur omnes 
controverſiz ſuper materia animalium , co- 
rumque alimento, haud difficulter componi 
poſſe. Cum enim aliqu, ſemen five mate- 
nam in coitu emiſſam ex omnibus corporis 
_ diſcerptam crederent, indeque pro- 
$cum parentibus ſuis ſimilitudinem dedu- 
cerent, Ari/toreles hc habet : Contra, quam 
Vteres putarunt , dicendum efl: cum enim illt, 
quad ex toto ſecedit , ſemen eſſe fateantur ; nos, 

ad totum ſuapte natura facit , ſemen eſſe 
ebimur : cumque illi colliquamentum ai- 
ent ; nos excrementum potius efſe ſtlatuimus z 
(dixerat autem paulo antea , Excrementum 
appello reliquizs alimenti ; colliquamentum , 
quod ex incremento ſecernitur oblaenc pre- 
ter naturam : ) quod enim ultimum accedit , 
txrementum ultimieft, id ſimile eſſe prob.t- 
bilus eff. Perinde ut pifloribis ſapenumero ali- 
for purpuriſſi remanet , ſemile ejus , quod con- 
pſermt : tabeſcens autem quodque &r colli- 
Meſcens corrumpitur, > degenerat. Argurmen- 
twm,zon colliquamentum, ſed excrementum po- 
X 3 11:45 


De gen, 
an.l.1. 


6. is. 


436 De GENnERAT. ANIMAL. 
rites efſe, illud eft ; quod animalia magni incre. 
menti minus fecunda,parua facund'ſſima far. 
Plus enim colliquamenti eſſe in magni neceſk 
efl, ſed minus excrementi : nam in corpus ma- 
gnum alimenti copia abſumitur ; itaque param 
fit excrementi. Item , locus ſecundum naturam 
nullus colliquamento datus ef, ſed fluit quocm- 
que facilius ferri poteſt : at naturalibus exere- 
menrus omnibus locus preſcriptus eſt : wer 
gratia , alimenti ſicci excrementis , aluus ; hw 
midi, veſica ; utilis, ventriculus ; ſeminalis, 
reris , genitalia, mamme : in ea enim loca 
colligunt , arque confluunt. Aliiſque porron- 
tionibus on it, matenam ſeminalem, 
ex qua foetus fit, eſſe eandem cumilla, que 
partibus nutriendis parata eſt. Veluti fi qui 
a piQtore aliquo purpuriſſum peteret; ille cer- 
tc,quod jam illitum eſt, non abraderet ; ſed 
yu ab opere ſupereſt,ei prezberet; cjuſdem 
licet nature cum co, quod abſumpſerat. 
Ita ſiruliter, excrementum ultimi aliment, 
fiveroris | EI quod ſuperfluumeſt, ad 
genitalia deponutur : eſtque ea ſententia,ove- 
rum 1n gallina generationi maxime conſen- 
tanea. = 
Medici quoque(qui partes omnes ab init 
ex ſpermate fieri ſtatuunt , eoque nonune 
ſpermaticas appellant)ſemen ex alimento ul 
tumo (quod , cum Ariſtorele, ſanguinem efle 
exiſtimant}) virtute geniralum fieri, & mate- 
riam foetus conſtituere ajunt. Manifeſtum 
ſane eft, ovum E matre, hujuſque ultimoal- 
mento (rore ſci]. nutritio) produci. Ovi 1g- 
tur album, aut colliquamentum iſtud pn- 
mogenitum, vel potius antegenitum, ſemen 


—— 


_EBESEEPESSUEETRTEERBPSE FESREET 


ne, 


| BM 
o 


7'T PVP. 


ce 
x3 


= 


ExErciTATIO LXXIL 489 

pllinz vers reputandum eſt (quamvis in 
coitu projectum non far ; ſed ante coitum,, . 
paratum ; vel poſt eum, colletum fuerit ; ut 
n plurimis animalibus contingere , poſtea 
forfan fuſius explicabitur)quad gemitura ma- 
ns ſecundum Ari/forelem, coaguler. 

Cum itaque videam, ex uno hoc humido, 
(tanquam materia aut radice prima) partes 
emnes fieri , & augeſcere ; 1demque neceſſa- 
noita fieri,ratio antedicta ſuadeat; continere 
mefanc vix poſſum, quin Empedoclis,& Hip- 
_ etiam ſcatores (qui corpora omnia 

aria , ex quatuor elementis contrariis 

(ceu miſta) congregatione genera, & ſegrc- 
one corrump1 volunt) vellicem, ac per- 

| rom : nec minus Democritum , eumque 
kquutos Epicureos , qui ex diverſarum figu- 
rrum atoms ſimul congregatis omnia com- 
ponunt. Quippe olim corum omnium, ho- 
deque etiam ny error eſt, corpora o- 
mnia fimilaria ex diverſis five heterogeneis 

erari. Hoc pacto enim, Lynceis ocuhs m- 
] efſet fimilare,unum, 1dem,& continuum z 
ſd potius apparens folum unio , minimo= 
rumque corporum congregatione vel coll:- 
gatione quadam, fata congeries & acervus : 
neque generatio, ab aggregatione, debitaque 
partium poſitura quicquam differret. _ 

Ego vero,neque in animalium produttio- 
ne, nec omnino in ulla corporum ſimilarium 
Pre , ( five ea partum anmalum, 
ve plantarum, lapidum , minerahum, &c. 
fuerit) vel congregationem <juſmodi , vel 
miſcibilia diverſa in generationis opere u- 
menda prexexiſtere,oblervare unquam potui, 
X 4 Neque 


432 DE GENERAT. ANIMAL. 
Neque enim (quantum ſaltem nobis videre 
licuit, aut ratione aliqua afſequi potuimuy) 
artes ſimilares ( utpote membrana , cars, 
bra, carilago , os, &c. ) prius {to quzliber 
ordine fiunt, aut una exiſtunt ; ut ex 115 (tan- 
quam animalium elements) ſimul junctis, 
organa five membra, totumque animal poſt 
ca componatur : ſed, ut antea a nobis dictum 
eſt, primum corporis rudimentum, cſt ſim. 
lare duntaxat & molle gluten ſpermatico 
concremento non abſimile ; ex quo (proce- 
dente generations 'cge ) mutato , ſimulque 
ſeo, vel in plura diviſo, ceu effato diving, 
ut diximus , (fiat hic os; 1]1c muſculus, aur 
nervus; hic viſcera,illic excrementorum re- 
ceptacula,&c.) ex inorganico,fit organicum; 
ex finulari, diſfimulare ; ex uno, ej1{demque 
naturz,plura,caque diverſa & contraria: Non 
quidem tranſpotitione aliqua, aut motulo- 
cali ( quaſi virtute caloris fhieret homoge- 
neorum congregatio , & diſgregatio hetero- 
geneorum ) ſed potius diſgregatione homo- 
|< noms » quam heterogeneorum compo- 
1t10nNe. 

Idemque in omni generatione fieri credt- 
derim ; adeo, ut corpora ſimilaria miſta, ele- 
menta ſua tempore priora non habeant , ſed 
illa potius clementis ſuis prius exiſtant(nem- 
pe, Empedoclis aque Ariſtotelis 1gne , acre, 
aqua, & terra; vel Chymicorum ſale , ſulphu- 
re, & Mercurio ; aut Democriti te, ut- 
pote natura quoque iphis perfectiora. Sunt, 
inquam, miſta & compoſita , etiam tempore 
priora clementis quibuslibet fic dichis , 1n 
quz illa corrumpuntur & deſinunt ; difſo]- 

yuntur 


ExERCITATIO LXXII. 4%g 
yuntur {cilicet 1n 1ſt, ratione portius,quam re 
pa &actu. EJementa itaque que dicuntur, 
non ſunt priora 11s rebus , quz generantur 
ar oriuntur ; {ed poſteriora potius ; &reli- 
quiz mag1s , quam principia. Neque Ariſto- 
wes ipſemet , aut al1us quiſpiam unquam de- 
monſtravit , elementa 1n rerum natura ſepa- 
tim exiſtere , aut principia eſſe corporum 


fmilarium. 


confirmatum it, conſilu incertus videtur, u- 
trum elemenra actu , an potentia folum exi- 
ere, ſtatuendum fit : & in 1{tis naturalibus, 
potentia potius,quam actu, eſſe autumart ; 1d- 
coque ex diviſione, ſegregatione, & ſolutt9- 
ne rerum , elementa dari afſerit. Eſt tamen 
gumentum minus validum , corpora ſcil. 
raturalia ex 11s generart vel compon1 pp mo, 
nquz corrumpuntur, vel ſolvuntur ultimo : 
quppe ea ratione , quzdam ex vitro , cineri- 
bus, & fuliginibus ( 1n que tandem ab 12ne 
data cernimus ) componerentur ; & cum 
Gſtillatio artificiahs clare monſtret , vapo- 
rs five aquas plurimas ſpecieque differentes 
omnes, ex totidem diverhs corporibus clic ; 
&beret certe clementorum numerus creſce- 
rininfinitum. Neque ctiam quiſquam Phi- 
blophorum ait, corpora, que ab arte {olut2, 
incera {pecieque 1n 3 oiGbilia dicuntur, cle- 
nenta efſe magis fimplicia , quam acrem , 
quam, & terram, que ſenſu percipunus, no- 
aque ob oculos verſantur. 

Nec denique ex igne , tanquam miſcibilt, 
qucquam naturaliter generan cernimus: el{t- 
we tortaſlis zmpoſſibile ; cum 1g 1s ( ceu 

Xs VIVCNS 


Philoſophus quidem, ubi elementa dui £5 3- 


De zen. 
& cor. 
bib 2. 
£.50. 


490 De Gen. Anim. Exre. LXXTI, 
vivens quoddam ) in continuo fluore fit, & 
pabulum querat,ut eodem nutriatur,& con- 
{ervetur: ſecundumillud Ariſtorelis, 
nutriri folum,, 1dque maxime ipſius == 
eſſe. Quicquid vero nutritur, fieri nequitut 
id ipſum cum nutrimento ſuo miſceany, 
Vnde ſequitur , impoſlibile eſſe, ignemeſe 
miſcibilem. Miſho enim ex Ariſtorelis ſen- 
tentia, eſt miſcibilum alteratorum unio; ubi 
aliu4 in aliud non tranſmutatur, ſed ambo 
invicem ativa& paſſiva in tertum : geners 
tio vero (preſertim per metamorphoſin) ef 
unius rei {1milaris alterandz, in plures als 


diſtributio. Nec miſta ſimilaria ex elemen- | 2m 


tis generari,{ed ex iis quodammodo confi 
gg ; in quz etiam potentia ſolubilu 
nt. 

Hec autem ad Phyſiologie partem ullam, 
quz de elementis & temperamentis agt, 
proprie ſpeCtant : ubi etiam de uſdem 0+ 
piohus diſceptandum eſt. 


DI 


FRE STETASSROT rw 


gt, 


DI 


491 


YA , 


— 


CA 
a 


Us 


NE neus, quo foetus in lucem pro- 
eas diens externo acre fruitur. De 

9 <0 1gitur paucis hic agere, mw 
£D rz-pretium judicavimus. Ita 
que (cum Fabricio) ejus cau(- 
fs, modum , & tempora; item quz eum an- 
tecedunt,& ſyblequuntur, conſfiderabimus. 

Quz paulo ante partum contingunt,&, in 
mulicribus preſertim, inſtantem parturitio- 
nem przſagiumt ; ſunt partim foetantis pre- 
paratio, ac diſpoſitio, ut conceptum dimit- 
tat: parti ſitus, five poſitio foetus ad egret- 
ſum 1donea. 


« 
_ 


Pofitionem quod attinet, Fabricius ait,eam Peform. 
fave conglobate &+ inflexe eſſe , ne fatus ex- 
memitatibus atque emmentiis ſuis, utero aut Peſun- 
nembranis continentibrs noceret ; tum etiam 74 fer 


I4u.Cs 


9 P-140» 


m wie” 


# minore loco contineretur. Ego vero non ar- ,, 
biror foetum ( ob predictas cauſlas ) ean- 
dem ſemper membrorum poſituram ſervare. 
ppe 1n aqua natans,ſeſeque movens, mo- 
do huc , modoilluc.extenditur; varieque in- 
fleQitur, & volutatur; adeo ut proprio um - 
bilici funiculo implexus , mire interdum ir- 
rettatur. Certe animalia omnia , dum quie- 
(cunt & dormiunt, membra ua ut plucimum 
ducunt & complicant, figuramque ovalem 
ut conglobatam quzrunt. Ita pariter em- 
bryones, qui ztatein ſuam maxime ſomno 
tranfigunt , membra ſua poſitione ea qua 
Paſmantur (tanquam naturaliſſima, ac ma- 
_ R 6 X1Mme 


mt. an. 
4.7. c.8. 


Marix. 


492 EXERCITATI1O0 
xime indolenti, quictique aptiſſima)compo- 
nunt. Idcoque infans 1n utero ut plurimum 
reperitur, adductis ad abdomen genibus, fle- 
x15 retrorſum cruribus , pedibus decuſſaris, 
manibuſque ſurſtm ad capur ſublatis, que 
rum alteram circa tempora vel auriculas, al- 
teram ad genam detinet ; ubi maculz albe, 
tanquam confricationis veſtigna, in cute cer- 
nuntur : {pina in orbem flectitur ; caputad 
genua , 1ncurvato collo , propendet. Tali 
membrorum ſitu,qualem in ſomno per quie- 
tem quznmus, capite ſuperne, faciequeur 
pRn—_ ad matris {pinam verſa, cmbryo 
ocatur. Paulo autem ante partum, captte 
deorſum inficxo, verſus matricis orificium 
(ranquam exitum quzſiturus ) urinatur, 
1mumque petit. Sic Ariſtoteles ; Onmia ani- 
malia naturaliter in capurexeunt ; obliqua au- 
tem, wel in peaes, contra naturam. Hoc ts 
men non eſt perpetuum 1m omnibus anima- 
libus ; ſed prout fitus eorum in utero diyer- 
{us fuenit ; 1ta quoque & exitus variat ; utin 
Canibus,{uibus, aluſque multiparis. Foetum 
etiam humanum in utero diverſum fitum 
nanciſct, gravide norunt ; quarum uterum 
modo {uperne, modo infernc , nunc un hoc, 
nunc in allo latere puliar, 

Similiter Matrix ad partum matura , de- 
fcendit inferius, emollitur, atque orificium 
ſaum aperit. Celliguntur etiam aque vulgo 
dictz: 1d eſt, pars quzdam choru,in qua pre- 
difti materia aquoſa continetur , factum an- 
eecedit, atque E matrice in vaginam proli- 
bitur :' partes quoque vicinz laxantur , & 
diſtentioni aptz fiunt; quinctiam facr! Epc 


OT AT7THT 


BL CAWT9PG 493 

Qinis oſhum cum coxendice copula (que 

fi per ſynchondrofin ) adeo emollitur & {ol- 

vitur, ut dicta ofla facile exeunti foetui ce- 

dant; & hiantia, regionem totam hy pogaſtri- 

am ampliorem reddant. Hzc dum fiunt, 

parturitionem df on inſtare conſtat. Nempe 

ut foetus ( quaſi fructus maturus )in lucem 

prodeat , natura provide iter apent , ac dila- 

rat: quemadmodum faetui mox naſcituro lac 

previum 1n mammis preparet , ut foris poſt- 

modum victuro fit unde ſuſtentetur. Sunt 

quidem hzc partus antecedanea. Ideoque in- 

terfigna imminentis partus, lac potiſhhmum 

habetur : tale,inquam,quod & copia, & con- 

itentia, alendo foetui fir 1doneum : quale 

(ex Ariſtorelis ſententia) non niſi parturitio- Gen.ow, 

mstempore ccrnitur ; ac propterea ante ſe- + > 

pumum menſem non conſpicitur, © 
Fabricius duo potiſſimum de partu inquiren- op, ,z, 


da ſtatuit, quanads ſcilicet , & quomoado partus 


fat. Primum , tempus ferendi uteri : ſecundum, 
tuulva ad auras exeundi modum, explicat. 
Tempora ferend1 uter1,ab Arif?. varia cen- De gen. 
ſentur : certa, inquit , cuique animalitom ſunt , 91 14- 
magna quidem ex parte pro vite ſpatio ; viva- png o 
forum enim generationes diuturnio;'es eſſe ne= * 
fe eſt.Przcipuaautem huyus rei caufla ab co 
ignatur magnitudo animalis: haud enim, 1n- 
quit , rempore brevi conſtitutiones perfici mi- 
mas vel mimalium , vel quorumwvis alorum 
ſere facile eſt. Duamobren equa, oy que 11s co- 
gnata ſunt animalia, quanqutam minus tempo- 
rm vivunttamen diutins uterum ferunt.Ideogy 
elephantorum uterus biennic(ut ajunt)geſtatur, 
Propter exuperantiam ns. Cujuſque 
7 au- 


494 EXERCITATIO 
autem animals certa eſt magnitude, quem ter- 
minum non ſupragreditur: ac proinde materiz 
quoque(ex qua fiunt) copia iphs definitaeſt, 
Ait porro . Ratione autem optima tempora 0 
mnium Or graviditatum Or generationum, te 
vitarum dimenſionem circuitibus fibi expoſcunt 
recipere. Circuitum appello diem, noflem, men- 
ſem, annum, & tempora, que its deſcribuntur, 
atque etiam lun trajefiones:; hec enim prin- 
cipia generationis ſunt omnibus communi, 
Nam ut rerum minus principalium circuitu 
ſequatur mags principalium rerum circuitum, 
rationale eft. Eorumigitur motibus genera 
rionesatque obitus amimalum definuri , nz 
tura comparatum eſt. 

Et prout animalium partus ex circuitibus 
Solis aut lunz dependent, ita varia etiam ha- 
bent tempora cocundi, & ferend1 uterum; 
caque prohx1ora, aut breviora. 

Homini ſoli (inquit 3bidem Philoſophus ) 
rempus ſerendi uteri enorme eſt. Ceteris enim 
unum eſt tempus , homini vero , plura ſunt: 
quippe &- ſeptimo menſe , & decimo naſcitur; 
atque etiaminter ſeptimum &y decimum 024 
1:5 : qui enim menſe ofavo naſcuntur , etft mi- 
us , tamen vtivere poſſunt. Plurimis quidem 
ſtata ſiint pariendi tempora, & preſertim Ve- 
re , adventante Sole ; mulrtis , in zſtate ; non- 
nulls, in autumno, ut piſcibus carnilaginess. 
Indequefit, utaccedente pariendi tempeſts- 
te, adſqlita loca revertantur ; ut ſtabulavel 
nidos ſuos tuto exſtruant, ubi foetus pariant, 
foveant, alantque. Hinc di&ti Ornithiz, ven- 
t1 ſub initium Veris ſpirantes; ſcil. ab adven- 


tuavium , quz co tempore , 1llorum vento- 
| rum 


SITTER DSETS 


cul: 


De Panrty. 495 
rom ope ad certa loca tranſynlare folent. Pij- 
ſes fimuliter qui turmatim ad multa centena 
millia, prolis educandz gratu, certis locis 
convenire ſolent, ſtata anni tempora deſi- 
gnant. Quinetiam Vere,quamprimum eru- 
c# cernuntur , (quarum ſemina, inſtar ato- 
morum inviſibilum, a ventis ut plurimum 
deferuntur ; non autem, ut vulgo creditur, 
ſponte, vel e putredine ortum ducunt) arbo- 
res ſtatim gemmulas ſuas protrudunt, erucis 
ils ceſſuras in alimentum; quas viciſhim avi- 
culz plurimz inſectantur, alendiſque pullis 
fuisin nidos deferunt. Adeo ut, quotieſcun- 
que ccrnere contingit inuſitataerucarum ge- 
nera, ſimul aviculas raro viſas, pgs ue 
adventantes conſpiciamus;(tanquam ſlas 
e remotioribus terris perſequerentur) ſunt- 
que utriſque eadem fere pariendi tempora. 
Medici ſtatim,, conſpeCtis 11s, novos mor- 
bos pr foribus adeſle hariolantur. Apes Ma» 
pmenſe pariunt, cum roris melliflui copia 
eſt : Veſpz, zſtate; cum frucus mature- 
ſcunt: quemadmodum viviparorum foetura 
contingit, cum in mammus corum lac ido- 
neum reperitur. Alia yero animalia, quz in- 
quilina ſunt , & calum non mutant , ſua 
quzque pariendi loca, ut & pabuli proven- 
tum, ſtatis temporibus repetunt. Inde fit, ut 
znicolz, a diverſarum avium, &ſpermolo- 
ym p—_ conventu,arand1, ſeminan- 

& metendi tempora dyudicent. Sunt ta- 
men nonnwlla animalia , quorum pariendi 
tempora varia & incerta contingunt : ut ple- 
nſque uſu venit, quz domeſtica appellantur, 


& cum hominibus degunt. Eacnun variis 
tem» 


496 EXERCITATI1O 4 
temporibus,& venerem exercent, & pariunt, 
nempe ob pabul: copiam, & inordinatam, 
prezter naturz morem,, la{civiam. Talibug 
vero(ut & hominibus) partus difficiliores ſx- 
pe, & periculoſtores obycnuunt. 

Alia porro animalia , lunz circuitus magis 
obſervantia , quolibet fere anni rempore 
coeunt , & pariunt : ut cuniculi, mures, & 


5ympoſ. mulieres. Dicitur enim(inquit Plutarchus) ad 
I. 3: 3%. expediendum partum luna conducere , cumor- 


10. 


L. 7. 


"x 


be fulget dim.dio : quod laxandis humoribu 
dolores mitiget. Hmc arbitror etiam Diane v- 
cabula Locheie , quod eſt , partui prefele, & 
Eilytheie , ſrue Lucing , fuiſſe fatla : cum ea- 
aem fit Diana, que luna. 

Ceterss animantibus,(inquit Plinius) tatum 
& pariendi,0 partusgerendi tempus eſt: hom 
toro anno, & incerto gigntur ſpatio. Nam licet 
his quoque prefinitum paritendi tempus na- 
tura ut plurimum deſtinaverit: interdum ta- 
men magna ſuboritur differentia ; adeo ut 
quzdam feptimo menſe, nonnullz decimo 
quarto partus vivos ac vitales edidifſe memo- 


vip.ex. rentur. Etlicet Ariſtoteles, ex 7:5, qui in Gre- 
H-7-©:4: vie regionibus oflavo menſe naſcuntur , multos 


Ibid. 


mnterire dicat ; fatetur tamen in /Zgypto , ath 
alits aliquot locts,(ubi mulieres commode perte- 
runt) ſabvari vitales. Etquanquam ait: (ui 
ante _ ſeptimum prodeunt , mulli ulla ra- 
2:0ne poſſunt vivere. At ſeptimus mature orien- 
di principium eſt. Verum plerique ſunt imbecil- 
les ; ideo involuunt eos lants ) fatctur tamen, 
cales wivere poſſe. 

Franciſcus Valeſins quinquemeſtrem puel- 
lun refert ſuo tempore duodecimum yy” 


Du FanlkftTvy. 
tannum ingreſſam fuiſſe. Adrianus Sp 


que refert, ſexto menſe natum bene vixiſſe. 


97 


4 
RIFE_ ar Ige- In rift, 
ketabellarii cujuſdam meminit, qui urbys 4 in- 


certo 


Medioburgenſis reſtimonio publico omnibus ,,,,,,, 

ammonſtrabat , ſe ſexti menſis initio editum , paris. 
ore exiguum, &- viribus ita debilem, atque 
infirmum, ut mater coafla fuerit goſſypio 
um fovere,donec robur acquiſtverit, 

qu poſſet faſciis circumligari. Avicennas quo- L. 9. 4e 


* Anat. a= 
S1 nimal. 


nilter, poſt undec1mum menſem natos vi- c. a4. 
wes fuiſſe , multorum quoque & veterum & 


rcentiorum teſtimonus comprobatur. Maſ- 
fwrius (ait Plinius) autor eft, L. Papyrium Pre- Loco 
wer, ſecundo haerede lege agente , bonorum "4" 


14ts., 


wſeſſhonem contra eum dediſſe , cum mater 
junum ſe tredecim menſibus diceret tuliſſe ; 
qumiam nullum certum tempus pariendi ftatu- 
wvidererur. Fuit profeCtto non ita pridem 
mud nos mulier , quz foetum in utero ſede- 
amamplius menſibus geſfit, eumq; ultra de- 
em menſes ( pluribus us rei conſcis) hue 
thc varie ſeſe commoventem ſenfit , tan- 
&mq; vivum peperit.Sunt autem,fateor,iſta 
eraro contingentibus. Idcoque Spigelius VI- 
jun luriſc. rmmerito reprehendit, quod, 
decimum menſem,editum neminem ad 
timam hwereditatem admiſerit. Quippe 
tres & preecepra artium, actionibus vitz re- 
teordinatis ut plurimum adaptantur. Pra- 
anon negandum, reperirt multas {ubdo- 
s& fraudis plenas mulicres , quz-lucro 1n- 
ates,aut poenarum, vcl infamiz mcetu, {e- 
gvidas fingunt, & dejerant. Notum quo- 
we, alias facile decipi, quz rerum 1gnarz, 
wm vacuo utcro ſc pregnantes —_— 
UC 


., 498 
+4 Huc _ illa Ariſtotelis : Conceprio corn, 


tbid. 


ExXERCITATI1O 
qui po undecimum menſem editi ſunt , videl , 
tur latuiſſe. Illorum enim conceptus initiumi- 
gnorant mulieres. Flatibus enim uteri /, 
mero occupati , poſtea coeundo gravide jalle, 
illud arbitrantur fuiſſe initium conceptions, ; 
quod ex indiciis uſitatis agnoviſſent. 

Alias etiam novimus, poſt trimeſtrea 
quadnmeſtre ſpatium , mortuo jam cw) 
ptu , & in utero putreſceute , paulatim 
(ceu putridis lochus)cffluente t o forts 
raſſe. Exdem tamen , poſt decimum-qua- 
tum demum menſem ſe peperiſſe affirms 
runt. Evenit aliquanado, ait Arift. ut aborſtſe 
Ho, decem ac duodecim ſuperfetatione comel | 
pti exciderint. Quod fi ſtatim conceperint ,ts- 
rulere in lucem eum quo ſuperfatarant ; ſicqu meer] 
eos edunt , quaſi qui gemellorum eduntur tgt.| gy 
Id quod de phe &- Hercule fabulantur. &+| j 
que hoc jam conſtitit : Adultera enim quedan,| 
alterum marito ſemilem, adultero alterum ye 
perit. Olim etiam quedam gemellos utero ct yy 
geſtaret , tertium mmſuper concepit. Appetema|'\ Ne 
igitur tempore juſto, illos quidem ſuo p 
rempore edidit , hunc autem quinquemeſtren;| gry 
atque is illicoperitt. £3 

amula quzdam ab hero ſio compreſſuut] ana! 
culpam tegeret, Septembri menſe Londmun| noty 
advolat; ubi clanculum peperit ; & firma] nen( 
valctudine, domum reverſa eſt. Decembil wg 4c 
autem ſequente; novo partu (nam ſuperfa-] gye ; 
taverat)occultatum antea crimen divulgant| byjx. 

Ali contigit (addit Philoſophus) «t cum} nit 
num ſeptimeſtrem peperiſſet , prſtea duos menrj ym , 
tum juſtorum fine abſoluto pareret : rang i 


De ParrTyv. 499 
ms} riu oft , hivixere. Quedam etiam abor- 
viltel nemtes ſomul concepere, alterumque ejecere, al- 
WB} rum peperere. 

Pal Fieri nempe facile poteſt,ut priore aut po- 
oe} feriore ſuperfaxtantium conceptu poſt ter- 
0) tum quartumve menſem ejeto, ſequentes 
menſes vel pluresjuſto, vel pauciores nume- 
Cat! rentur : preſertim 2a credulis & ignaris mu- 
NF ferculis. 
= Perire intus conceptum, & in putrilaginem 
rerſum ſenſim indies(tanquam fluores albos) 
12] emanare ; nonnunquam obſervavimus, tum 
my], mulieribus, tum etiam in aliis animalibus. 
"oſ\ frat non ita pridem Zonainimulier;quz,poſt 
MP] quimodi abortum, concepit denuo ; debito- 
»&| quetempore infantem peperit. Poſtea vero, 
| xeerpoſitis alzquot menfibus, dum conſucta 
is. cit munia, ſine dolore, & zgritudine _ 
. 4*| infigni , prioris abortus officula nigra . 
law] tim cjecit. Eorum quzdam ad me delata, eſ- 
| epinz, femoris , & aliorum offium fragmi- 
all q,indicium fecerunt. 
eat)" Novi Iuvenculam , filiam cujn{ſdam Me- 
& mihi familiariffimi , que gravida falta, 
= In omnia przgnantes comitar ſo- 
expertebatur : ea ſana, & vegeta, poſt de- 
alt] amam quartam ſeptimanam, foetus 1n utero 
ml notum {enſit ; tempuſque partui debitum e- 
nal nenſfacſt; indiciaque jam imminentis par- 
nd] ws adefſe rata, mak, cxtera- 
1 ve ad partum neceffaria in procinitu- ha- 
VIEy buir. Sed fruſtra omnia , & Lucina votis ab- 
"F} wit: motus enim ſoliti ceſſarunt ; ac paula- 
A} im, nt increverat, detumuit venter, ab{que 
ile th zgritudine : ſterilis autem manſit in po- 
1 krum. No- 


De uf. 
pair. l. 


I3.C.7. 


yoo" EE XBRCLTATIO 
Novi ettam Matronam nobilem, quz phy 
decies enixa fuerat , quamque menſtruorun 
ſt | Canmge” citra przgnationem nunquan fe, 
fellerat.' Poſtea autem alteri denupra, prater 
alia ſigna ſolita, ex motu quoque (quem ph 
ſororque eus juxta cubans, ſepe noGtu {en- 
ticbant) ſeſe gravidam judicabat ; nequeg Ur 
ca opinione ullis ame 0 ory arguments d- |.” 
mover potcrat: donec tandem ſpes omni imp 
flatum , & pinguedinem faceſlerer. lv 
Adeo interdum certifhima quoquegravi-j,., 
dationis figna, non modo ignaras 206 es 
ſed obſtetrices expertas, & peritosetiam Me- A 
dicos atque attentos fefellerunt.Quapropter | z; 
cum preter dolos muliebres, varia fint pra-|, 
gnationis falſaindicia, de partu inordinato 
ante {eptimum menſem , aut poſt undea-| y 
mum , haud temere ſtatuendum eſt. 
Viitatus fane uteri gerend1 computus,cum 
terminum ſervat, quem Chriſtum Salyato- 
rem noſtrum .hominum perfectiſhmum in 
utero Matris ſuz emenſum credimus : nem-|{v! 
e a die annuntiationis Angelicz , menk,., 
artio , ad nativitatis illum beatum diem) nl 
uem Decembri menſe feſtum celebramus [1 
que hanc normam matronz prudentio- 
res calculos ſuos ſubducentes ( dum ſinguls},. 
menſibus , ſolitum menſtrui Aluxus diemin C 
faſtos refcrunt) ſpe raro excidunt; verum, [4 
tranſa&tis decem luna: curriculis, codem die, Iy, 
quo(abſque pregaatione foret) mcnttrua 1s |, 
proflucrent, partum expcriuntur , ventn 
que fructum colligunt. 
Ad cauſſas vero excludendi fetus quod 
attinct, F.zbricins preter cam Galeni (aſſeren- 
ts 


0 F 
fu d 

( 
qurn1 
tame 
em 


fixu 


it; 
rem 
net 


Due FARTYyY: For 
\farum tantiſper in utero geſtari , donec au- 
e plug tu & perfefius jam fatlus per os nutriri poſſi : 
ou e2certe ratione, 1mbecilliores foetus diu- 
m it] yrniorem in utero moram traherent; quod 
Tz] amen non evenit :)aliam , &quidem potio- 
UP] em, putat , 24joris, per reſpirationem, refri- 
| K-1 eerii neceſſirarem ; cum farus ubi primum orttus 
ue treſpiret , nequaquam autem cibum ore aſſu- 
| nut. 14 quod 101 ſolum (ait) in homine & qua- 
1 irupedibus , ſed etiam maxime in pennatis ob- 
. |{rvatur ; que etft parva ſunt , & roſtrum ad- 
JW renernm habentia,pulli tamen ovi corticem 
eres, | parte percutiunt , qua reſpiratione opus ha- 
1 ie T bent: hoc agentes porins areſpiratione, quam & 
OPS |; indigentia coafti ; cum aim atque e cor- 
PE ce ſunt excluſt reſpirent , ſme cibo autem bi= 
nd} am diutinſque conſiſtant. 

dece| yerum num refrigeru gratia reſpiratio in- 
fixuta fit , an in alum finem ; alibi plenius, 
aobſervatiombus noſtris, diſputabunus. 
Liber interea problema hoc viris dotts 


n1s 


3,cum 
yato- 


= Y ponere : Quomodo nempe embryo polt 
wink um menſem an utero matris perſeve- 
"Ws rt?cum tamen eo tempore excluſus ſtatim 


eſpiret ; imo vero ſine reſpiratione ne horu- 
ms Jamquidem ſupereſſe poſit: in utero autem. 
ONO” Janes (ut dix1) ultra nonum menſem, abſ- 
A . [{ereſpirationis adminiculo, vivus & ſanus 
_ won Dicam planius: Quifit, ut foetus in 
a tie kcem edjtus,ac membranis integris opertus, 
11 ji; [Setamnum In aqua ſua manens, per aliquot 
"-rif, [2a3,citra ſuffocationis periculum, ſuperſtes 
i; idem tamen ſecunazs exurus, fi ſemel ac- 

quod emintrapulmones attraxerit, poſtea ne mo- 
Entum quidem temporis abſque co durare 
poll, 


_ 


oren- 
els 


? 


FO2 ExXxERCITATIO 
poſſit , ſed confeſtim moriatur? Non fithoe fur, 
certe ob defectum refrigerationis; namin [qulea 
partu difficili, inpe per aliquot horas in an |gzin 
guſtiisillis ſine ulla reſpiratione h#cens, v;-Jwos. 
vus — : OUAMPri7 Um at 
tem us fucrit, & vicaicin !:inc auram Jam. 
hauſerit, eadem mox precluſa dictum fx [ute 
Rum exſtinguitur. Simnuliter, cum in ſeQio- [quit 
ne czfarea foetus horis compluſculis poſt [fn 
matris obitum eximitur, vitalis tamen repe- ſaute 
ritur , & intra ſecundas ſepultus, aers mhil Janne 
indigus, ſupereſt: ſimulac autem eo ſem aibb 
gavilus fuerit, (etiam in eaſdem ſecundy [ran 
repoſitus )illico, ob hujus carentiam , ſuffo- |nenſ 
catur. Hzcquidiligenter perpenderit, ns |rabs 
turamque aeris penitius introſpexerit , face [um 
le (opinor) fatebitur , eundem nec —__ | 
tionis 1a , nec in pabulum animalibus ſk, q 
conced1. Siquidem conſtat, foetum , poſt- [kndo 
quam eum ſemel hauſerit , citius ſuffocar; [ke 
uam cum ab illo prorſus arcebatur: quak |. 
rvor in C0, ab acre accenderctur potius, ſod: 
quam reſtingueretur. ume 
Hzcautem obiter duntaxat de reſpiratio- |ut, v 
ne diximus ; proprio loco de eadem forfitan ſuetia 
copioſius —__. Qua ſane diſquifino- [tur 
ne vix aliam ſcrupofiorem invenias ; fiqui- [im (: 
demea in utramlibet partem paribus ferers [gt 
tionum monentis libratur. 
Ad partum redeo, quem ( preter pred- [n. 
Ham reſpirandi neceſſiatem ; cine -- [am] 
opiam) Fabricius ficri putat , quod tunc fetw [p12 
grandior fatius pondere gravet ; tum mole ſus [ad 
magna non amplius intus detineri prſſit ; pre- [= 
rerea , inquit, excrementa tam copioſe 7 ny 


WII, 


De PaRrrTyv. 503 
thoe (ſar, wt in membranis contineri amplings non 
min ſecleant. Probavimus autem ſuperius,humo- 
| ans [gin utero contentos, noneſſe excremen- 
, Vi [aos. Nec ratio a pondere aut magnitudine 
| 21+ ſetus deduCta , magis venriſimilis eſt: foetus 
iram [aim bumoribus innatans vix ullum placen- 
1 f+ [#uterove gravamen adfert ; foetus etiam a- 
Qio- [qui novimeſtres puſilli ſunt,& aliis otime- 
pot [{nbus minores ; non poſſunttamen ulterius 
epe- ſautero morar1. Er profecto ad pondus quod 
mil [arinet , gemelli qualeſcunque oftavo menſe, 
emel |aubbet {ingularz foetui novimeſtri prepon- 
nda [rant , ncc tamen propterea ante nonum 
uffe- Jnenſem in lucem prodcunt.Nec meliore ju- 
 t+ [edimenti penuriam adefle, cauſflari potelit : 
face [um ad 1d temporis gemellis, & aliquando 
uribus foetibus , vio abunde ſuppetar: & 
has quod yd cara ad mammas delatum , a- 
oft [kndo foetui ſufficit , ad uterum traductum , 
ani; [ſet inibi xque commode nutriret. 
ua | Ego potius naſcendi cauſlam efle dixerim, 
1s, ſod ſuccus intraamnion, alendo foetui ma- 
ume accommodus, tunc temporis vel defi- 
tio [aat, vel a rcliftis recrementis depravetur. V- 
itan [aetiam ſupra monui. Vteri autem , preter 
tio- [turz uſitatum tempus, gerendi diverſita- 
qui- [tem (quzz potiſſimum humano generi con- 
Tr age vice conſuetudini, imbecillitati cor- 
joris , animique variis aftectibus attribuc- 
mm. Ideoque etiam animal cicura , quz 
am hominibus degunt,ob ——_—_ 
ru |(Optam, incerta magis tum coeundl, tum pa- 
ſug [3ndi tempora obtinent; quam fera,8 ex na- 
14 [az lege vitam agentia. Mulicres quoque 
ws [ame valetudinis, partus plerunque leviores, 
prom-, 


Pag. 
142. 


' 


oz Ex nCcITaATfTLO 
poſſit , ſed confeſtim moriatur ? Non fithoeſſar, 
certe ob defectum refrigerationis; naminſqle« 
partu difficili, ſpe per al1quot horas in a»[yzin 
guſtis1lis ſine ulla reſpiratione h#cens, {wb 
vus tamen perſentiſcitur: onampritum as 
tem us fucrit, & vicaicin !:::c auraſeam 
hauſerit, eadem mox precluſa diftum f»[wut 
um exſtinguitur. Similiter, cum in ſeQis-|hqui 
ne czſarea foetus horis compluſculis pof{fnt 
matris obitum eximitur, vitalis tamen repe-lyute 
ritur , & intra ſecundas ſepultus, aens mbiſqune 
indigus, ſupereſt: ſimulac autem eo ſemdjaubt 
gavitus fuerit, (etiam in eaſdem ſecunda|&ran 
repoſitus ) illico, ob hujus carentiam , ſufſs|yend 
catur. Hzcquidiligenter perpenderit, n»|gdlu 
turamque aeris penitius introſpexerit , fac-|cum: 
le (opinor) fatebitur , eundem nec refrigew|j 
tions gratia , nec in pabulum animalibukc, q 
concedi. Siquidem conſtat, foetum, pok 
quam eum ſemel hauſerit , citius ſuffocan; 
uam cum ab illo prorſus arcebatur: qui o 
rvor 1n Eo, ab acre accenderctur potw,|| 
quam reſtingueretur. ume 
Hzcautem obiter duntaxat de reſpuratio-|ut,\ 
ne diximus ; proprio loco de eadem forſitaſtetia 


, copioſius diſceptaturi. Qua ſane diſquiſine-|tatw 


ne vixaliam ſcrupoſiorem invenias ; fique|tem( 
dem ea in utramlibet partem paribus feren-|g1! 
tonum monmentis libratur. forts 
Ad parcum redeo, quem ( preter pred-[n. 
fam reſpirandi neceſſi,atem ; - Mana 2o a-jam. 
opiam) Fabricius fieri putat , quod tunc ferw\ pi 
grandior fatius pondere gravet ; tum mole ſu nenc 
magna non amplius intus detineri poſſit ; pre: [= 
rerea , inquit, excrementa tam copioſe T mm; 
Wn, 


De PanrrTy. 503 
fir hoefſfae, wt 111: 1embranis contineri amplins non 
:2minfeceart. Probavimus autem mms 
n aJysin utero contentos, noneſſe excremen- 
$, ri-J;wos. Nec ratio a ponderc aut magnitudine 
mM 4 fetus deducta, magis veniſimilis eſt : foetus 
auraſam humoribus innatans vix ullum placen- 
m f+[uterove gravamen adfert ; foetus etiam a- 
eiv-Jlqui novimeſtres puſilli ſunt,& aliis oftimc- 


s pot{{nbus minores ; non poſſunttamen ulterius 
nutero morari. Et profecto ad pondus quod 
5 uki{qtinet , gemell qualeſcunque octavo menſe, 


ſemdaibbet ſingular: fortui novimeſtri przpon- 
undsſ&rant , ncc tamen propterea ante nonum 
ſuſs-[yenſem in lucem prodcunt. Nec meliore ju- 
, t>[edimenti penuram adefle, cauſlari potelt : 
 fac-[cam ad id temporis gemellis, & aliquando 
ger-|junbus foetibus , victus abunde ſupperar: & 
Tha quod Pony ad mammas delatum , a- 


poſl- Ron ſufficit, ad uterum traductum , 
can; inibi xque commode nutriret. 
qui| Ego potius naſcendi cauſlam efle dixerim, 
uw, [od ſuccus intra amnion, alendo foetui ma- 
ume accommodus, tunc tempor vel defi- 
atic-|aat, vel a rclictis recrementis depravetur. V- 
rſt |yetiam ſupra monui. Vteri autem , preter 
fitio-|turz uſitatum tempus, gerendi diverſita- 
qu-ſtem (quz potiſſimum humano generi con- 
reſt age) viex conſuetudin , imbecillitati cor- 
jonis , animique variis aftectibus attribuc- 
r£&-[1um. Ideoque etiam animal cicura , quz 
e i-| am hominibus degunt,ob ——_—_— 
{aw | opiam, incerta magis tum coeundl, tum pa- 
; ſu[endi tempora obtinent; quan fera,& ex na- 
+|arz lege vitam agentia. Mu'teres quoque 
wiz valetudinis, partus plerunque leviores, 
ſion, prom-, 


$04 EATS DTAT1LO 
promptioreſque experiuntur : contra autem 
11s evenit, quibus 1anitas attrita eſt. Idem 
nempe us uti venit,quod plantis,quarum ſe- 
mina & fruCctus in regionibus frigidis tardiug 

& rarius, quam in aliis terre bonitate Solif- I 
que beneficio gaudentibus , proveniunt. 

Ita mala aurantia, apud nos, plerunque 
biennium integrum arboribus adherent, an- fox 
tequam ad maturitatem pertingant : & ficus þ 
etiam vix in noſtro colo perficiuntur,quzin Inali 
Italia quotannis bis terve matfreſcunt. Simi- 
liter quoque in uteri fructibus contingit : ni- 
mirum ob pabuli ubertatem, vel inopiam; 
corporis robur , vel 1imbecillitatem vitzque 
(lecundum ſex res Medicis non naturales d- 
Etas) rectum regimen , vel inordinatum; fer- 
tus etiam ſerius aut citius ad maturitatem fi- þ 
ve partum perducuntur. 

Parra Partus modum Fabricius fic deſcribit : Yie- 
quam” 1145 4 fartius mole diſtentus, ut ſine periculs diſ- | 
fiat, f It 
rendi amplins non queat ; atque ob id ad expul- 
fonem excitatus,ficque fibris tranſwverſis agen- 
tibus in ſe contrattns , anguſtiorem locum fact. hum 
Haque cum prius neque excrementa proprer ©» ye 
piam, neque fetus propter molem contineri am |: 
Pplinus poſſent , nunc adhuc impenſins anguſtatus 
&- compreſſus,multo minus continere eſt poſſibi- 
le ; propter quam cauſſam , primo membrane 
tanquam imbecilliores impenſiuſque diſtente 
abrumpunter; & humor, qui mags eſt fluxil, 
Jure prins ad vias lubricandas exit. Inde verd 
fetus ſequitur , non ſolum ſua gravitate autiu 
( quod amplius in humore non innatet ) deor- 
Sum deſcendens, ataue ad iuteri os impetum ſa- fc 
ciens, ſed etiam ab #tero ſimiliter compreſ , hal 
pro- 


tem 
d 


Ds PanrrTyv. $o8 
ſatus , atque expreſſis : cui muneri mu- 
bdomins , una cum diaphragmate , mi- 
in modum comprimendo famulantuy. 
"Quibus verbis, excrementorum alvi ge- 
Yonem potius , aut abortum , quam verum 
tnaturalem partum deſcripfit.Vt enum mu- 
tenbus J—__ membranz ante fcetus 
n iſruptz aquam profundant ; 1d ta- 
men non eſt perpetuum: neque c#tera ani- 
mlaad eum modum panunt, fed conce- 
um intezrum (foetum nempe cum ſecun- 
s) excludunt: ut in canibus, ovibus, equa- 
bus, ali1ſque videre eſt; & preſertim in y1- 
ſera, quz ovum unicolor & molli cortice 
hualis muliebris conceprus eſt) intra ſe con- 
pit, ibidemque tandiu ſervar, donec foetus 
dc efformatus fuerit, quem membrana ob- 


. 


dutum parit,quz (teſte Ariftorele) tertio die mo 


umpitur. Evenit tamen interdum, ut catuh,” 
ro Non adhuc in utero ſunt) membra- 
bs, in lucem prodeant. 
Pariter obſtetricibus expertis non igno- 
am, mulieres aliquando conceptum 1nte- 
pum, cum ambicntibus membranisalleſis , 
adudere. Atque hujuſinodi partus videtur 
tzxime naturalis; in quo foetus (tanquam 
mGus maturus qui ab arbore totus ſolvitur, 
minibus ante deſtinatum a natura rempus 
me effluentibus) una cum ſecundis ela- 
tur. Vb1 autem ſecus fir, & placenta poſt 
um foetum utero adhzreſcit ; ca fiepe dif- 
utter ſolvitur, & prava ſymptomata indu- 
it, que foetor ingens, & interdum gangrz- 
, comitatur ; unde mater in preſens' peri- 


um deducitur, 
Y Que- 


506 ExXERCITATIO 
Quoniam 1gitur partus a Fabricio deſcri. 
ptus, non ommbus animalibus competit;ſed 
mulieribus ſolum contingit , neque iſtis 0- 
mnibus,ſed 11s duntaxat quibus prematurus, 
& quaſi coa&us obvenit : 15 ccrte non tam 
vaturalis , quam preternaturalis, five pre- hy, 
Clpitatus, ac quodammodo abortivus cen« p 
ſendus eſt. an 
Ad par-. In naturali igitur & genuino partu duore- ſis; 
7 li= quiruntur , quz fibi invicem operas mutus th 
Tie re preſtent ; nempe parturiens mater , & pari- ſþdy 
guirmn- endus farrus. Qui ambo nifi ad hoc negoti- ſhres 
"m7. um paratifuerint, vix felix ſuccedit partus; ftp, 
cujus hora idonea communem utriuſque bh 
maturitatem requirit. Nam {1 , vel faxtus in- bye 
quietus , & exeund1 as, pa » exſtimulando, us re 
vimque utero inferendo matrem prevene- | P;rt 
rit ; auth#c , ob retinend1i 1mbecillitatem, hum 
( tanquam nauſea uterus laboraret)aut expel- þqeſt 
cnd1 neceſſitatem aliquam , antevertent: 
partus ejuſmodi morboſus potius & ſympto- bd, en 
maticus, quam naturalis & criticus zitiman- hyjigfh 
duseſt. Vtietiam, cum partes aliquz col jy re, 
ceptus foras eliduntur,dumaliz adhuc intuhmar 
herent: nempe, fi foetus ad cxitum inclinet, 
necdum abruptaab utero placenta;aute colvy in & 
tra, ſoluta placenta,foetus nondum rite com-Jyior e 
politus , nec uterus ad egreſſum cus laxatWhten;ny 
tuerit. Ideoque increpandz ſunt obſtetricasilegir 


i 


prxſerum juniores , temerariz , & mr} Pic 

Teaywerss ; que , cum parturientes pr d0-Janey;, 

lore qulare,opemq; effagitare audiunt; ne *Y, wg ; 

-eudylxis imperitz, parumve fatagentes Vang. i 

deantur; manus oleis oblinendo, locaqutſumor; 

mukbebria diſtendendo, mire tumultuantu3Þiftern 
pore 


Dn PARTY. 07 
Aifque potionibus medicatis faculta- 
expultricem irritant ; atque morz debi- 

impatientes , dum accelerare, ac facilita- 
parrum cupiunt , eundem retardant po- 

m& pervertunt , cficiuntque non natura- 
,ac diflicilem , relitis retro ſecundinis, 

parte aliqua placentz utero etiamnum 
zrente ; miſeraſque mulierculas, aeris in- 
us exponunt ; &, ad ſedile fruſtra cogen- 
farigant ; inque preſens vitz diſcrimen 
nt. Melius profecto cum paupercu- 
res agitur, {que , quz furtim gravide fa- 
, clanculum pariunt, nullus obſterricis 
ocata opera: quanto enim diutius partum 
ment & morantur , tanto facilius & felis 
rem expediunt. 
Partus itaque non-naturalis duo potiſſi- 
m ſunt gencra: cum nempe fatus vel an- 
deſtinatum a naturatempus, (eſtque hic 
quodammodo abortivus ) vel poſt 1]- 
enaſcitur ; fitque partus difticihs, &la- 
moſus, quod nec modo, neque ordine de+ 
pres peragatur , aut pravis aliquubus ſym- 
mmatis impediatur : quz duabus de cauſ- 
precipue eveniunt ; quod nempe vel ma- 
nexpellendo deficiat , vel foetus ipſe ſe- 
or,egreſſum ſuum haud ſatis promoveart: 
eum ab utriuſque connixu partus facilis, 
kgitimus. 

Partendi opus Fabricius utero attribuit; cit 

, inquit, famulantur abdominis muſcu- 
0a cum diaphragmate. Mihi verorem pe- 
bs intuent1 , videtur cum totius corpo- 

motu atque agitatione ( quemadmodum 
ſernutatione eycmut)parturientium nixus 
Y 2 fiery 


Fos ExXERCITAT1O 
fieri. Novi Juvenculam , que ob ſumy 
pariendi Jaborem in animi deliquium ing 
dit; ſtatimque adeo conſternata, ſtupia 
& comatoſa facla eſt , ut nullis remedus ex$8 © 
Citari potuerit. Ad eam vocatus (cumch$® 
ſtercs prius anjecti efſent, aliaque remedſ*P 
idonea citra fructum ullum adhibita, neeſf*®® 
n_——_ per os deglutire poſſet) penn 
ernutatoro fortior) 1llitam 1n nares indi 
unde commota,(licet ſtupore uſque adeo oh" 
ruta efſet, utſternuere , autexcitari qu W 4 
ret ) totius corporis conyulfione quad 
xentari caepit, quz ab humeris cxorla , papſ"* 
latim per totum corpus ad inferiora peniggtY 
gebat. Quotieſcunque autcm imulo| " «ny 
uſus ſum,promovebatur partus; tandem queg ; 
inſcia matre , & in affectu comatoſo adhue 
permanente , natus eſt infans ſanus & 
getus. ny 
Licetque in aliis etiam animalibus(utpo4 nd! 
te, cane , ove, & _— obleryare ; hung 
connixus modum, non efle uteri aut venting 
ſolus actionem , ſed totius quoque corporuy? 
conatum. | 
Quantopere autem feetus accelerandoK,. 
facilirando partui conferat , in oviparorunſi 
prezcipue ortu palam fit ; conſtat enim , icq, ? 
tum ipſum , non autem matrem , corticel 
effringere. Vnde etiam verifimvle cſt, in 
viparorum quoque partu , pr&cipuan 1 
ſoind; conton feos deberi K Mel min , ur 
quam, cus; non autem ponder, ut Fabri 
volut. Quid enimin quadru cdibus ſta _— 
tibus, aut ſedentibus , aut muliere jacente nd: 
pondus efficiat ad fartus produttionem?Neq Ot + 


Dt PARTY. Fog 
eauntrs nifus ſolum a mole ſua, ant a- 
om copia provemt , ut ille cenſer; (ea 
mortuis, & in utero putridis foeti- 
8 exeundi cauſſeſt, qui putredine & a- 
Wmoma uterum ad exclufionem ſtimulant) 
ipſe foetus prono capite uteri clauſtra ag- 
frur, eademque propriis viribus reclu- 
&inlucem cluQatur. Ac propterea par- 
gaſmod1 expeditior & auſpicatior habe- 
i naſcentem autem in pedes procedere, con- 
naturam eft , 1nquit , Plinizs; eoque ar- 1.7. eb. 
to appellavere e Azrippas , quaſs egre 
os. Pigro enim & labonoſo partu tales 
wcuntur. Nihilominus in abortu, & ubr 
s mortuus fuerit , aut aliter difficilis 
avs tus contigerit, adco ut manuum opera 0- 
Nth fit, aptior exeundi modus eſt in pedes ; 
© ylſaenim , ranquam adattocuneo, uteri an- 
uſtiz facilus aperiuntur. Quare cum pa- 
04Xndi ſpes maximain fatu eſt, (utpote vi- 
nn & vegeto ) nitendum , ut capite pri- 
ngem prodeat ; fin vero id negotium pra- 
on - exitus ni pedes procuran- 
Is eſt. 
lo& Fetus operam in partu potiſſhmum con- 
miſicuam eſſe, non modo1n pennaris videre 
»Ja, quz ſuis vinbus , citra matris auxilum 
nit diximus ) corticemrumpunt ; ſed & in 
| yſtis animalibus compluribus : muſce enim 
maes, & papiliones , membranulas ( in 
bus aure)iz deliteſccbant ) perforant ; 
byx etiam folliculum ſericeum , quem 
-Muniminis gratia intus occultatus neve- 
re. , ſtato tempore humeRando emollit, 


le/odit , & fine wilo adminiculo extraneo 
gn foras 


pb 
et 
) not” 


Flo ExERCITATIO 
foras egreditur. Ad eundem modum vehe lullac 
- crabrones , &reliqua inſefa, omneſquep,Jyud 
fces , ſponte ſua naſcuntur. Apparet hoe pe 
maxime 1n raja , paſtinaca , galeo , omnibu{{ inter 
que piſcibus cartilagineis , qui ova intw[fere 
concipiunt, eaque perfecta & bucolora, (| gllo 
bumane ſcilicer in vatello predita ) fruc 
cortice carulagineo valido quadr if paric 
concluſa ; E quibus intra abdomen & ute 
rum detentis piſcicuh efformarti, rupto n| pone 
cortice, egrediuntur foras: quemadmodunſ mar: 
& viperini faetus ovi continentis tunica 
aliquando in utero parentis, aliquando n 
zpſo exitu herentes , aliquando etiam alter 
tertiove poſt nativitatem die erodunt. Vt 
de orta eſt fabula, viperinos catulos exe 
martris utero naſc1 , panens necem ulciſci | que 
cumtamen idem ſolum agant , quod reliqu Nr 
omnes fetus viſentes luminis auras , dumu| ftin 
partu , aut ſubito poſt eum, amplexants| / 
membranas , ſecundas diftas , perrumpunt. | bile 

Quantum autem adjument: ad partum | can 
fetus adferat, plurimz obſervationeslucu-| cex 
lenter demonſtrant. Mulier quzdam apud| adt 
nos. (compertum narro )ſ{ub yeſperam mor- | qui 
tua, in conclavi ſola relicta eſt : mane - b 
tem ſequenti, inter femora <zus repertuselt | der 
infans, qui proprio niſu exitum fib1 procu- | fto 
raverat. Gregorius Nymmanrms exempla ali- | Q: 
quot hujus commatis ex probatis autoribus | ful 
collegit. . _ JW 

Novi etiam mulierem , quza difficil& | ey 
haborioſo partu integrum vaginz ambitum | yi 
interiorem laceratum atque excoriatumh2- | to 
buit; adeout, finito puerperio, wer oy & 

vid 


D ep Panty. $1i 


LV denuo fierct, tamen non ſolum orificii 
Juepi _ larera juxta nymphas coaleſcerent, 
et boeſſþd totius quoque or cavitas , uſque ad 
unbuff aternum matricis oſculum prorſus conna- 


| Ntwfferetur : unde nec virili membro, nec ſpe 
2, (&alloquidem ingreſſus patuit , neque men- 
be fruorum fluxu1 egreſſus. Inſtante itaque 
pariendi tempore, torquebatur muſella per- 
& ute-ſ quam miſeris modis, omnemque ſpem de- 
Pto nf ponendi farcinam abjecerat : quare traditis 
odunſ marito clavibus, ordinatiſque rebus ſuis , 
ucanſ amicis przſentibus valedixit. Cum ecce ino- 
do uf pinato , robuſti admodum fetus ſummo 
conamine , totus ille tractus dirumpatur, 
 Vi-l feque inſperatus partus; & validus infans , 
exelo | fib1 matrique ſux ſalutis autor exſtitir; viam- 
ciſc OI aliis poſt naſcendis rehqut. I- 
15 enim adibiei remediis, mater prn1- 
mu}! fhnam valetudinem recuperavit. 
nes! Addo aliud cxemplum magis memora- 
uit. | bile. Sereniſſima «Anglia Regina equam- 
wn | candidiſſimam , formeque eximiz dono ac- 
nt | ceperat : cjuſque genitalia ( ne ab equis 
pud | admiſfariis inita corporis gratiam, atque e- 
Wr- | quitandt uſum — ( ur 
W-| teri ſolet) anulis ferreis infibulaveraut. Ea- 
eſt | dem tamen, ( neſcio quo patto, nec cu- 
Cl- | flodes mihi modum 1ndicare nas fa- 
i- | daeſt gravida; randemque, cum nihil tale 
W | fuſpicarentur , noCctu peperit , pulluſque 
| vivens manead matris lateraconſpicitur. IC 
&| cum mihi nunciaretur, adii illico locum, 
m | ndique ambo vulvz labia anulis conſura, 
+ | totumque pudendum verſus finiſtrumlatus 


& | detruſum, abruptum, & a dextra coxen- 
M Y 4 dice 


512 Exz2RrciTtTarlo i 
dice laceratum adeo; ut , ſoluta, per influ 
credibilem foetus vim, partis robuſlſſuns 


unitate , facile ez per ingentem illum hiaunK, | 


exitus pateſceret. Tantus ſcilicet eſt matun 
vegetique foetus vigor & efficacia. | 

contrario vero , fi foetus morboſus aw [, 
languidus fuerit, vel ante debitum tempy þ; 
in lucem prodierit; non tam partus fit, quam 
abortio ; faetuſque eicitur potius, quam pe 
ritur: 1deoque, etiam aliquot dies natus, 
nec mammam commode {ugit , ncque ex- |, 
crementarite deponit. 

Fert tamen ctiam uterus huic oper! auxi- |}, 
hares manus : ut ſequenti exemplo conſtz- | 
bit. Mulier quzdam paupercula, & lintes- 
minum lotura victum querians, prociden* 
tia uteri diu laboraverat ; czuſque vaginain- | 
ter femora ad pugni amplitudinem propen- 
debat ; tandemque , cum nulla remediaad- 
hiberentur, tantopere invaituit malum, ut 
jam ſcrotum referret , cute rugoſa& ſqual:- 
da; minuſque jam moleſtiz inde perſenfit, 
um inreccnti prolapſu conſueverar. Con- 
111m tamen ame petcnti , ſuaſi, utinlefto 
per aliquor dies fe detineret , fomentis & 1n- 
unctionibus arida loca emolliret , coque pa- 
Qto intra corpus reductum uterum peſſarus 
faſcuſque 1bidem retineret, donec ficcan- 
trum & corroborantium remediorum vſu in 
loco debito firmaretur. Succeſſit aliquantt- 
{per ad votum curatio: verum dum ipfa, 
prez egeſtate , quzſtus faciendi cauſſa, ad 
tolita opera revertitur , intermiſſiſque re- 
medus du erecto corpore obambulat , re- 
ctdivam paſſa eſt ; eamque xquo _ 

tole- 


| Dis FAT. S17- 
| it , modo intus, modo foris exi- 
ng i utero ; ut plurimum autem noctu in 
aun Yom ſolitum reduxit , ibidemque aliquan- 
anſit. Elapſis vero diebus complu- 
 ulis,ad me reveria conqueritur,remedio- 
5 at Im, & praſertim fomentorum , uſa (ut ar- 
NPus þs batur ) tumefactum uterum intus am= 
ps retinert non poſſe. Preſcriptis tamen 
'P+ ctionibus uſa, cundem vi intro adegit, 
us, $4non duraturo juyamine ; quamprimum 
A kimin pedes ſurgeret, & conſueta munia 
__, ſiret, utcrus confeſhm pre mole ac pon- 
\- lore moleſtiam tpfi attrulit , facileque de- 
* {noprolapſus eſt. Er jam, taurini ſcrot in- 

hr , ad medium femur pependit; adeco, 

M* |z, non folum vaginam , ſed & matricem 


r1 


7" lyfam inverſam cfle , aut herniam quan- 
«4 am uterinam ſuſpicarcr. Tandem capitis 
_ bmani magnitudinem exceſſit tumor re- 


mens, & genuum tenus propendens dolo- 
rm intulit, incceſſumque (niſt prono cor- 
pre) impedire ccepit ; atque in ama fſut 
ferte dehiſcens , madorem (tanquam Ho- 
ms ulceroſus foret ) & ſaniem dit. E- 
i- |fore inſpetta (tactuenimnon explorabam) 
ancrum aut carcinoma uten! jam affore 
5 |netuebam , idcoque ligaturam & abſciſ- 
lonem meditabar; & interea conſuhu, ut 
4 |iindis fotibus dolorem leniret. Note ve- 
v ſequenti ex codem tumore infans ſpi- 
j tame longitudine perfete formarus, {ed 
nortuus , protruditur, & poſtridie ad me 

” [efertur ; quem , ſublatis interaners, per 
quot menſes in aqua frigida natantem 
atra corruptionem fervavi , plunbuſque 
Y s amt- 


rr, Felligere autem non po 
1.15. tamen hanc reddit, quod uterus 101 pregnant 


94 EXERCtTATIO 
amicis meis (ceurem mirandam ) oftendi lis 
Cutis in hoc foetu nondum eftormara era;Þþ 
{ed pellicula duntaxat apparuit, (qualisin 
pomo coQo cernitur) quam nullo negotio - 
Integram detrax1; unde omnes totius c 
ns muſcul (macilentus enim erat ) diſtindeſg? 
admodum apparucrunt. Quz in hujus fe. ſy 
tus diſſcftione porro obſervaverim, alibi dj. _ 
cetur: hic duntaxat , quomodo matrix ſol wy 
abortum concitaverit, proprioque nixu fa- 
tum propulerit, adnotandum duximus. 
Fabricins, in partu & poſt partum duoad- 
miratione digna( ut ait ) proponit : primum, 
dc uteri dilatatione in partu ; alterum, de re- 
ductione ejuſdem poſt partum ad priſtinan 
anguſbam. Miraturnempc, uterum tantos 
peread egreſſum foetui przbendum diſtendi; 
eundemque denuo, poſt partum, breyi tem- 
pore ad priſtinam ſuam parvitatem revert. 
Quomodo uteri cervix craſſa,dura, &oc- 
cluſa adeo ut ne ſpecillum quidem admitta, 
tantam diſtenſionem partus tempore patiz- 
tur, 93irari quidem nos poſſe, cum Galeno,; in- 
v4 rofitetur. Cauſſam 


> +3 


DE 


TIEZESTEDERES 


fit craſſum corpus Er aurum , &+ ſemiliter eju 
orificium; pregnans autem evadat tenue & 
molle ; &- quo magis ad exitum propinquat ,t1 
uteri corpus, Or conſequenter ejta orificium it- 
mus & mollins efficiatur. Idque fieri putat 
ob diſtentionem, quam uterus patitur; qui dum 
diſtenditur, compatlum ipſius uteri corp , & 
(ut tra dicar ) complicatum expanditnr , O& tx-| 
plicarur ; Or ita , cum craſſum &r durum pri 
e[/2t , tenue & moile readitr , & per _ 

uu 


DP 


SREBRFRE. 


W. DE PARTY. S1F 
ſtendi Sans ad exitum ferui prebendum aptum. Ad- 
era; le poſtea: wy fs aliquando quiſpiam : 
_ quemnodo, ſr ira ſeres habet , verum eſſe poteſt, 


ind 


in utero gerentibus uteri orificium ta oc- 
dufumn fit , ut ne ſpecillum quidem ingredi poſ- 
?Reſpondi, evenire proprterea , quod uterus 
a5 fee- how dhendirer , Or quaſi linteum compattum 
di dj- Eplicatum explicaruy, m ſuperiore ejrs parte 
x ſol frimum incipit ſurſum attolli &y explicari ; in- 
u fee- hvero ſenfſim &- ſenſam inferiores uteri partes 
* | iftenduntur, quouſque tandem ad orificium 
10 ad- entifica illa facultas perveniat ; quod con- 
wg, ns eſt accidere , dum uterus ad partum 
I] epingquat. Quare merito uteri orificium pri- 
10am mis menſibus penitns occluſum, (quando ſcihcet 
lo" huc craſſum &- predurum eſt) ultimis autem 
end jam dilatari af paret.Atgg hec de Galeni cauſ- 
il] incognira ditta ſmr. Poſſemus quoque alias 
- alere, que dilntationem orificiireddunt faci- 
"OC borem: ut puta fartrs excrementa, ſcil. ſudor & 
uh | prina,que erſi 171 propriis continentur concepta= 
_ als &- membranis,nihilominus tamen vis hu- 
fron meflandi poreſt etiam hujuſmodi orificio im- 
rh, pracipue cum firia ſit, & propoſitis 
WW) heniditatibus propinquum , Jemperque pre- 
br ſens. Aade, quod ad uteri orificium ſemper mu- 
* | coſa & pituiroſa quedam comperiantur. 
>) "Sedfallitur, meaquidem ſententia , exi- 
"| mius Vir: uteri enim cervix non eſt dura 
ex complicatione, ſed a propria ſubſtantia, 
y" nervoſaque conſtitutione : & accidentales 
= | auſſz (quas recenſet) minus huic negotio 
moment afferunt. Fit certe iſthuc a divina 
nature providentia, (fimiliter ac reliquum 
/*"| totius corporis nifcurs edminibile) quz 
ope- 


516 EL ERCITATIOS 
operaſua inſtitu in finem, aQtionem , &y. 
ſum. Eft itaque uteri talis conſtitutio, utin 
prima conceptione ornificium neryoſum 
conſtrictum habecat, retentionis gratia, quod 
poſtea 1n partu (ranquam fructus in arbore) 
ex duro ad maturitatem molleſcat, in expul- 
fionis commodum : idque non explicatione 
aliqua, ſed ab immutara temperie. Nam & 
ofhum quoque commaſſure, ſynchondrofis 
nempe coxendicis cum ofle {acro & pubis, 
& coccygis ſyneuroſis ſolyuntur, & emolle- 
ſcunt. Admurabile ſane eſt, exiguum pully- 
lantis nuclei apicem (amygdalarum puta,aut 
aliorum frutuum)oſſa,que vix malleo.rum- 
puntur, eff,ingere ; tenellaſque radicis hede- 
r fibras in tenues ſaxorum rimulas irrepen- 
tes, prxgrandes tandem muros diſcindere. 
Non eſt autem quod magnopere miremur, 
foeminarum genitalia in partu relaxata ſubi- 
to poſt Suntbeee , & conſtringi , quod parti- 
bus illis naturale eſt; ſi cogitemus , penem 
yurilem in coitu valde tenſum & y apo, -xf 
ato negotio ſtatim langueſcere & emolln. 
Mirandum mags, (quod omnem plicaturam 
ſuperat) uteri ſubſtantiam , pro faxtus incre- 
mento , non modo indies ampliari five dif- 
tend1, (tanquam ad Fabricii mentem evol- 
veretur ) ſed craſſeſcere , & carnoſiorem, 
ac robuſtiorem fient. Nllud quidem cum Fa 
bricio ſtupendum magis, tantam uteri mor 
lem , tam paucis diebus, per celebrem lo- 


chiorum purgationem , ad priſtinam mx | 


| ny redire : cum 1d tumoribus a 
1s, aut abſceſſibus non contingat ; qui ex 
materia preternaturali , & coctrici, expul- 
triCt 


6-2. SY EY SESYPITHE IEEEY SY 


& v- 


ut in 
ſum 


—C- 


| DE Parry. F17 
wcique facultatibus rebelli conſtantes , lon- 
gores in ſanando moras trahunt. Non eſt 
pmen hoc admiratione dignius, quam re- 
bqua nature opera. /ovis enim plena ſunt 
emnia , & narurz nomen ubique preſens 
cernitur. 

. Vinmo loco, Fabricius maxime miratur , 
raſa i1la embryonis ( nempe foramen ovale c 
vena cava 1n arteriam venolam, &tranſitum 
t vena arterioſa in aortam; de quibus , in 
mactatu de circuitu ſanguinis, fuſe diximus) 
ſtatim a partu marceſcere, & obliterari. Co- 


mnes actionis alicujus gratia conditas efle ; 
eaque ablata,ipſas quoque evaneſcere. Nem- 
pe oculus videt, auris audit, cerebrum ſen- 
tit, ventriculus concoquit ; non quiaillarum 

wm talis temperies , & fabrica contignt ; 
WC ta, ut deſtinatas a natura opera- 
tiones obeant , cjuſinodi temperie & fabrica 
donantur. 

Quo argumento conſtat , uterum inter 
partes generation dicatas precipuan efle; 
teſticuli quippe , geniturz aur ſeminis gratia 
conſtru&1 ſunt ; ſemen autem 1n coitum 


| conceditur ; & coitus ipſe, vel ſeminis emi{- 


fio, ut utero foecundiras accedat , & genera- 
tio contingat, a natura inſtituitur. 

Diximus antehac, oyum eſſe tanquam fru- 
&um animalium,& ceu uterum forts expol1- 


- tum. Nunc viciſhm utecum,tanquam ovum 


intus permanens , contemplabimur. _ 
admodum enim arbores,ſtatis temporibus , 
folus, flonibus , & fructibus ornantur ; & 

AY OV1= 


gturquead rationem cam Ariſtotelis anobis De pre. 


ON my ghee 
precitatam” confugere; nimirum , partes 0 np 


a>. 4a 6. 


F18 EE LEBRCHTATLO | 
ovipara animaliainterdum oyagenerant , & 
runt; aliquandoautem effceta ſunt, & ne 
ocus quidem , aut pars ea continens reperi- 
tur: ita & viviparis animalbus ſuum ver, & 
autumnitas data eſt. Foxcunditatis & gene- 
rationis tempore,partes genitales,preſertim, 
in foeminis, plur\mum 1mmutantur, adeo ut 
in pennatis ovarium, ahas inconſpicuum, 
turgidulum appareat; & piſcium venter ſub 
partum, ob ovorum multitudinem, ſemini{- 
que coptam , facile reliquum corpus mole 
uperet. In plurimis ammalibus viviparis, 
genitalia, (nempe uterus, & vaſa ſpermarica,) 
non ſemper codem tenore, temperie , &fa- 
brica conſpiciuntur ; ſed prout pregnantia, 
aut effceta fuerint, ita varic permutantur; 
adco, ut eadem efſe vix dignoſcere queas. 
Quippe in natura ut nihil deeſt, ita nihil ſu- 
perfluit. Ideoque partes genitales, cum ea- 
rum nullus eſt uſus, marceſcunt, retrahun- 
tur, ac veluti obliterantur. 

Tempore coitus, leporibus & talpis ma- 
ribus teſticul: conſpicui , foeminiſque ute- 
ri cornua adſunt. Diu profeto mirum, 
quanta ſeminis copia tunc tempons 1n tal- 
pis & muribus mgoribus conſpiciatur, 
quibus alias nihil omnino ſeminis , (teſt- 
bus extenuatis , intuſque retradtis ) viſitur. 
Vterus autem in us effcetis vix repentur; 
ut marem a foxmina internoſcere plane ar- 
duum fir. | 

Vterus , in muliere potiſſimum, pron foe- 
ta aut vacua fuerit, tam tempene , quam 11s 
quzeam conſequuntur, (utpote fitu, magn- 
rudine , figura, colore, craſſitie , _—__— 

en- 


| Ds, Parry. 519 
ſenfitate ) mire variat. Puellz impuberes ur 
mammas non habent, quam puert, majores 
mauterus 1l1is eſt perexiguus,albus,cutaneus, 
renis deſtitutus, digitique majoris apicem , 
at fabam wo. magnitudine non ex- 
cedens. Simuliter vetulz, ut collapſa ubera, 
tauterum retractum, flaccidum, vietum , 

dum, venis & ſanguine carentem ha- 

t. Quametiam ca arbitror, cur ſe- 
neſcentibus mulier1bus menſtruanon fluanr; 
ſed vel in hemorrhoidas abeant, vel prxma- 
ture ſupprimantur, non ſine ſanitatis diſpen- 
dio. Cum enim uterus frigidus, & quaſi e- 
mortuus reddatur , vetnlins omnes atque 
arterias abolitas habeat ; ſuperfluus ſanguis 
efferveſcens , vel reſtagnat , vel in hamor- 
rhoidas vicinas divertitur. E contra vero 
virginibus pallidis & febre lenta laboranti- 
bus (quibus uterus exilis eſt, & menſes reſti» 


tant) a coir mars (inquit Ariſtoteles) detra- = gee 
hitur menſium excrementum , trahit enim hu- |", * 


morem uterus tepefatius , &* meats aperiun- 
tr. Vnde fummum 1llis zgritudinis leva- 
men : quippe ab utero offici ſui ummemore, 
multa umverſo corport obveniunt mala. Eſt 
enim uterus pars principalis , quz totum 
corpus facile in conſenſum trahit. Nemins 
ne (paulum ſaltem C—— eſt, 
yu prava ſymptomara uteri aſcenſus , de- 


cenſus, perverhio, & conyulſio concitent : 
quam ſtupendas animi aberrationes , dehna , 
melancholias , & furores, tanquam incanta- 
mento faſcinaris,affetus uten preternatura- 
les incutiant ; quot etiam morbos zgre cura- 


biles,menſtruorum depravatum profluvium, 
| aut 


y29 ExXERCITATIO 


autVeneris uſus diu nimis intermiſſus valde:® 


que defideratus mducant. Nec minus no- 
tum , quanta virgin alteratio contingat, in- 
creſcente priumum, & tepefacto utero: pube- 
ſcitnempe ; coloratior evadit; mammre pro- 
tuberant; pulcrior vultus renidet; ſplendent 
oculi; yox canora , inceſſus, geſtus , ſermo, 
omni decora hunt ; morbique graviores 
hoc ipſo tempore, vel nunquam, curantur. 
Nov: foeminam nobilem a furore & me- 
lancholia uterina ukra decennium deliran- 
rem ; cui, poſtquam omnia fruſtratentata eſ- 
ſent,contigit uteri prolapſus: quem ego affe- 
turn, contra aliorum fententiam, fſaJutarem 
ulli fore predix1; ſuaſique, uterumne repo- 
neret, donec a frigore externo intemperies 
ejus deferbuiſſet: ſucceſſit res ex ſententia, 
brevique plane convalnit; atque uterus de- 
mum loco ſuo reſtitutus, ibidem permanfit; 
vitamque etiamnum falubriter degit. 
Vidietiam aliam, hyſtericis ſymptomari- 
bus null: remediorum gener cedentibus diu 
laborantem ; quz tandem poft multos annos 
ab-uteri decubitu fanitatem recuperavit. V- 
trique, fedatis ſymptomatibus, uterum felici 
cum ſucceſſu repoſui. Vterus namque ab 
acri aliqua materia ad expulſionem vehe- 
menter exſtimulatus, non ſolum dclabitur, 
ſed ( inſtar rei inteſtini a teneſmo mole- 
ſtante irritati) ſeipſum foras precrpitat. 
Varia zaque eſt uteri conſtitutio; eaque 
non modo preternaturalis,ſed etiam fecun- 
dum naturam, tempore nempe foecundita- 
ris, aut ſterilitatis. In puellis(ut dix1) & effce- 
tis, fabx magnitudine exſanguis cſt. In vir- 
gue 


— DE FARES 524 
mubili, pyri magnitudinem , & formam 
jert. In mulieribus foecundis, & ad conci- 
wendum 1donei1s, parvz cucurbitule, aut o- 
janſerin amplitudine confpicitur ; fimul- 
cum mammus turgeſcit, laxatur, &car- 
for fact us incalcſcit ; ſuperatque ( ut Yirs 
ws de agris loquitur.) 
w==—— Zener oninibus humor , 
&- genitalia ſemina poſcunt. 
Quare inſtant:bus jam, aut modo pretentis 
nenfibus , dum adhuc calor loci & humidi- 
w(duz generationis cauſiz neceſfariz) ſu- 
unt , mulieres ad concipiendum aptiſſ- 
nz ſunt. Et ſimiliter reliquis animalibus 
(cum ad Venercm accenduntur) genitalia 
ent, turgent, atque intumeſcunt. 

Talem quidem uteri conſtitutionem ante 
partum reperi. In gravidis autem , ut dixi- 
mus, uterus ad fartus incrementum dilata- 
tur, & 1n molem ingentcem excreſcit. Repe- 
neum, ſtatim a partu, magnitudine capit #- 
qualem, & plus quam digiti majons latttud1- 
ne craſſum , vaſiſque plurimus ſanguine ple- 
aisrefertum. Protecto admirabile eſt, & hu- 
manum mgenium (ut Fabricixs att) plane ſu- 
perat, tantam uter1 molem tam brevi tem- 
pore (ncmpe quindecim aut viginti dierum 
þatio)rantopere detumelſcere. 

Vrerus enim ſtatim ab excluſo foetu & ſe- 
eunass, (ele ienfum colligit, cervicem arctar, 
que interiora verſusin locum priſtinum ſe 
retrahit ; & partim per diaphorefin inſenfib1- 
lter minuitur,partim in lochia ſolvitur: par- 
teſque omnes vicinz , offa, venter, totaque 
regio hy pogaſtnica ſimul conſtringuntur "= 


- 


422 EnnnCIiTAaATIiO 
firmantur. Per lochia emanat primo ſanguiz 
purus ; poſtea ſanioſus , recentis carnis loty- 
re fimilis; deinde ichoroſus: mulierculz no- 
ſtre laflis proventum nominant , cum lo 
chia non amphus fanguine tina conſji- 
ciuntur ; forſan, quod eodem tempore lac & 
mammuis copioſius & ſalubrius ſcaturiat ; & 
lochiatunc minui, & exficcan incipiant: ut- 
pote ſucco alibili , ab utero jam ad uber 
rtranſlato. 

Cztens tamen animalibus haud tanto mo- 
hmine opus eſt ; quibus dictz partes unoaut 
altero die perfeCte reſtituuntur , & conſoli- 
dantur. Imo vero eorum nonnulla(ut in le- 
pore, & cumiculo videre eſt) horulz uns 


ſpatio , poſt partum, marem admittunt, & i 


coitu denuo implentur. 1g 49 ny 
gallinam diximus protinus 
= comprimi. Muheres ſole , ut men- 
is, ita etiam lochus abundant ; & puer- 
peria difficilia, ac PR_ experiuntur: 
quod, vel uterus ob imbecillitatem intem- 
peſtive ſe colligat, vel lochia contra natu- 
ram depravataſint, vel non promanent. Sz- 
pP enim contingit (preſertim delicatulis )ut 
ochia intus corrupta, & feetentia, febreni 
aliaque ſzvaſymptomata accerſant. Quippe 
uterus a placente ſeparatione ( precipue 
violenta )exconatus, tanquam ulcus ingens 
iternum , lochiorum liberiore cmanatione 
detergitur, & mundificatur. Ideoque perex- 
creta, de puerperz fanitate, aut diſcrimine 
ſtatuimus. Siquidplacentz utero annexum 


—_— , lochia male olentia, vireſcentu, 


& cadaveroſa promanant : & nonnunquam, 


pro- 


edito oyo a. 


—Y 


TEES ER? EREEPSE 


eB SERETASSFARYS IT 7 


Neuis 
lotu. | rpen 


e NO- 
n lo- 
nip1- 
hath 
; & 
2 Uts 


bera 


.. Ds. Pan*?y. 523 
poſtratis prorſus uteri viribus, ſphaceliſmus 
wry certam necem _ 

$i vel fanguinis grumy, vel aliud quid prae- 
ternaturale, poſt partum in via nes pa 
manſenit ; hac nec ſurfum retrahitur , nec 0- 
nficium ſuum claudit ; ſed cervix ejus mol- 
bs, &aperta perſcnriſcitur. Vt expertus ſum 
na mublere, que febre maligna, cum ſumma 
rinum jactura , laborans abortivit ; & poſt 
excluſionem foetus incorrupriatque integri, 
proſtratis tamen vinbus, cum pulſu vermi- 
culante , & ſudoribus frigidis moribunda 
_ Vrer1 ejus onficium laxum, mol- 

, & patentiſimum deprehendi, una cum 
male olentibus lochiis : unde, ſubeſſe ali- 


} -q in utero , quod putreſcerer, ſuſpicatus 


; digitifque inanuſhs , molam oy1 anſe- 


| nn magnitudine, carne denfifſima, nervo- 
- | &, & pene cartilaginea, foraminibuſque a- 


liquor (atram viſcidam, & foetentem putri- 
kginem in ſe habentibus) preditam, extraxi; 
ſatimque inde a predicts ſympromatibus 
lberata eſt, & brevi convaluit. 

Cum uteri cervix poſt partum ſeſe modi- 
ce contrahit , & propterea ſanguinis gruma 
cum difficulrate aliqua prodeunt,doloreſque 
illos faciunt, quos obſtetrices noſtre enixus 
poſteros (the afier-throwus) vocant ; res 0- 
mnis in vado efle creditur , & revera eile {o- 
let; cum indicium fit roboris & firmitatis 
uteri, ſeſe facile in ſitum debitum collgen- 
tis; quo fit ur lochia promptius expellantur, 
& ſanitas citius recuperetur, ; 

Obſervavi autem, in nonnullis, orificum 
uteri ſtatim a partu conſtrictumadeo , ut de- 

rentus 


a u.ÞDY et. ett. 


524 ESYERCITATIO | 
rentus intra uterum ſanguis, ſubitoque mdg 
meſcens & putrefaCtus, ſfzva induxgi 
ymptomara; cumque nulla arte exitus eip- 
rar; poſſct przſentaneam mortem intuler, 

Puerperz cuidam nobiliſime, febricitan- 
t1, (quod lochia nulla profluerent) pudendi 
libra tumidacrant, & fervida: matricisequs 
orificium durum, & clauſum, mftrumento 
ferrco immiſſo per vim aliquantulum ape 
Tu, ut injetionem per ſiphunculum admut- 
teret ; indeque grumeſcens,ater, forriduſque 
{anguis aides aliquot efluxit , cum pre- 
ſenti zgrez levamine. 

Oblata eſt mihi Doforis Theologiz uxor 
fatis bont habitus,ſed mfcecunda ; quz fum- 
mo prolis deſiderio flagrans , multa a multis 
preicripta mcaſſum tentaverat: menſes quis 
dem ſtatis temporibus profluebant; ſed al. 
quando (preſertim ab equitatione) ſanioſum 
=_ &purulentum ab utero ——_— 

ubito poſt ſubſiſteret. Aliqui luorem album 
eſſe arbitrabantur: alii ulcus ſinuoſum ſuſpi- 
cati ſunt; ea potiſſimum ratione duCti, quod 
non perpetuo, ac pedetentim ſed per inter- 
valla,& affatim profluxio fieret: quamobrem 
ſpeculi matricis ope totam uter: vaginam 
perluſtrabant, variaque remed1a adhibebant; 
{ed fruſtra omnia. Ego tandem advocatus, 
aperut internum matricis orificium, inde- 
ue protinus cochlearia duo circiter puris 
aniof1 , & fibris ſanguineis rindi effluxe- 
runt. Quo conſpeQo, ulcus tm uteri cavo 
latitare d1xi ; injetifque medicamentis con- 
o—_— , priſtinz cam valetudini reſtitw. 
anc autem ejus curam dum molor, video- 


que 


inde 
Xen 


1h 
Tit, 
1tan- 
end 


ks 0 Ie. Co ER 39 1 SS: LS I2E37 AS, 


Dn FARTY 25 
—_— remedia parum proficere, vali- 
approcbor quoniam antiquum ulcus 
te (& tortaſſis cum ſupercreſcente carne ) 
- rk Injectionibus iraque prioribus 
oaliquantulum vitnoli Romani ; a cujus 
xnmonia perculſus uterus, ſubito ſe contra- 
tit , induruitque adeo, ut ad tatum lapide 
ngidior {entiretur: fimulque plurima ſym- 
mata hyſterica obortaſunt ; quz ab uter1 
Kgular, tetriſque inde yaporibus ſurſum 
litis, Medici vulgo fieri exiftmant. Duravir 
aiquandiu hoc malum; donec a nutioribus 
& anodynis remedis placatus uterus , orifi- 
aum ſerum laxarct , liquoremque acrem 
uem injeceram ) una cum f{aniaſ1 putrila- 
neexpelleret. Factumque adeo eſt, ut zgra 
_ convaleſcerer. 

Hiſtoriam hanc ex obſeryationibus meis 
medicinalibus huc transferre hibuit , ut clare 
conſtet , quam fit uterus ſenſus acerrimi ; & 
quam facile ſeſe, przſente hoſte, claudar; 

ſertim in grav1 ac difficil puerperio. Mu- 
teribus,pr# ceteris animalibus, hc conrin= 
r; & preſertim delicatis, vitamque um- 


bratilem & mollem degere atſuetis: ut & iis, 


quz tenerz valetudinss ſunt , & facile in 
morbos labuntur. Nam agreſtibus, uſq; quz 
duros labores pati conſueycrunt , haud tam 
levibus momentis gravia damnaincumbunr. 
Haru aliquas,aliquando intra menſem denuo 
_ antes videas;cumille ſzpe ultra bime- 
Tatif zgre ſolins vite muniis fungantur: 

Hippocrates purgationes 2 partu preſc11- Ze 

bit tot dierum numero quot dati ſunt for-/***: 
mationi foetus. Itaque plures forminz,quam 
mart. 


Com. in 
Arift. 

bift, an. 
1.7. 6.3- 


$26 ExenciTartlo Dt Parry. 
mani. Sed ramen falſum id eſt, teſte Scaligere 
Nulla enim mulierum noſtrarum plus menſe 
purgatur poſt puerperium : mult quinto & 
decimo die abſolvuntur , quedam etiam ſept 
mo: vidimus etiam que tertio, ctiam editis fe- 
mellis. Multa de hac re Galen quoque ak; 
»vswv. Mulicres (utfama eſt) in novo or- 
be, quo dic pariunt, codem latitant ; poſtri> 

die autem, ad uſitata munia revertuntur. 
Addam duntaxat , coronidis loco, exems 
plum memorabile , mihi narratum ab ullu 
ſtriſimo Domino Georgio Carevv, Comte 
de Totnes, & Munſteri in Hybernia diu Pros 
conſule , qui etiam eorundem temporum 
annales conſcripfit. Mulier ſcilicet gravida 
maritum in is ſhpendia facientem co- 
mitabatur; cumque exercitus quotidie 1n 2» 
haloca migraret, forte a minoris fluminis 
occurſu impeditus , per horam ſubſtitit: fi- 
_— vida hc, ingruente jam party, 
ad ar & vepreta proximaſcceſſit, ſola- 
que, citra ullius obſtetricis operam, alumye 
apparatum , duos infantes peperit ; quos ad tis 4; 
umen deferens , aqua viva proluit , ſeque | mer 
ipſalavit: quo facto gemellos rudi velamine |wr) 
incluſos humeris geſtavit , codemque die, |cit 
nudis pedibus (ut erat) exercitum comitata, - 

duodecim mulle paſſuum iter fecit, idque fi- 

ne ullo valetudinis diſpendio. Sequent vero |jicit: 
die, illuſtriſimo Proregi Comiti Montjoy , [Met 
(qui eo tempore contra Hiſpanos in obſidio- | taxa 
ne Kinſalienſi exercitum ducebat) ipſique |cun 
Proconſul , rei novitate motis,facro luſtrico | nan 
inter-efſe, nominaque infantibus dare pla- | cor! 
CU1T. WrA 
DE 


TERI MEMBRANIS 


ef ET 
Or» VMORIBYS. 
tri. 


leronymus Fabricius quatuor £56. <e 


ny 


Ne RD genera corporum recenict, que," 
lus Vy extra farum conſiſtunt: nempe,'*. 1, 


Wh vaſa umbilicalia , membranas , 
 humores, & carneam ſubſtan- 
tiam, De quibus, quid ( vanis 
obſervationibus inſtructus) ſeorſum ab illo 
kntiam, paucis dicam , poſtquam prius ſen 
entiam <us ſuper his, breviter propoſuero. 
Membrane, 1nquit , tres ſunt ; quarum due 
um univerſum ambiunt , tertia vero non 
vm. Que farum ambiunt , una interior eſt , / 
me proxime fetum inveſiit, & poor difla ,1.e. 
aniculum. Altera huic ſuppoſita, x0g4a0) Gre- 
a dicitur , Latints innominata ,( ſed male ab 
Ie [merpretibus ſecunde, ſeu ſecundina nuncupa- 
e |) que ſimiliter torum ambit farum. Tertina 
, [dcitur dAewloedns, 1. 0. inteſt;nalis , quod in- 
, _= farflo ſemilis ſit; que ob id fatum non 

otvit . ſed thoracis & abaominis parti ſub- 


0 [ficitur , >» ad utrunque uteri cornu porrigitur. 
» [Membranam hanc in ovillo, & boyino dun» 
- [taxat foetu reperiri agnoſcit ; eandemque 
2 [cum urachojungi, & per hunce veſica unt- 
) [nam cxcipere affirmat. Ideoque inquit, #7 
cornigeris , quibus data eſt allantoides tunica, Cap.7. 


wachs ita latus el, & refine, ut _— 
”m 


528 E XERCITATIO 
lum referat ; ſenſimque uſque ad veſics fun. Ymerc 
aum 0-596 cy quod facile ejus ortum pori ure 
ad inteſtinalem , quam ad veſicam eſſe perſug- Urea, 
det. In homine vero, aliiſque «trinque den-us nx 
rats, allantoide deſtitutis , memorata urachiead: 
amplirudo ita deperditur ; ut cum unicu ace 
a fundo weſice exoriatur , paulo poſt inmins ſte, 
 riſſimas fibras findntur; que una cum vaſy lus, 
 rambilicum pretergreſſe, urinam in chorion ts fu alic 
#icam (modo pene viſum effugiente ) transfux (una 
aunt. Eoque nomine Arantium duplicis er qe c 
roris poſtulat: &, quod urachum in homine [aon 
reperin negaverit; &, quod foetum per pu- ſdiud 
dendum urinam reddere, afſeruerit. - fulco 
Egovero, mein uſdem cum Ayantioer- [iud 
ronbus{ ſi tales dicendi ſunt ) verſari, libens fave: 
profiteor. Quippe certus ſum, a veſicz com- Jquen 
preſſone in foetu grandiore ( tum humans, 
tum aliorum quoque animalium ) inftituta, Juet; 
urinam per pudendum efluere. Vrachum Jnor 
autem nunquam — ſam ; nec uri- [nt 
nam,a veſicz compreſſione, in ſecundas tre- [pe 
zectam obſervayi. Vidi quidem in ovibus,& [lac 
cervis (inter arterias umbilicales ) quaſi vefi- [ac 
cx proceſſum quendam, urinam in ſe com- ſite: 
plectentem; non autem talem , qualis urz |conſ 
chus ab codeſcnibitur. end 
Haud prefrattc tamen negaverim , dan þmb 
allantoidem : membranz enim interiores, uf [ens 
que adeo tenues ſunt, ac tranſparentes (qua [us, 
les-inter bina albumina reperiri diximus ) ut [65,1 
conſpectum facile eludant. Quinetiam in 0- 


vo gallinaceo , inter colliquamentum , & al Jon 

bumen (1, e. inter amnion , & Chorion) al- | 

quid excrementi albidi , imo vero fxcesaln [uw 
in*| 


Ds VTERI MEMBRANIS. $29 
- Iaerdum reperiuntur; ut ſupraa nobis di- 
vr [um eſt, & Coireris quoque obſeryavit.Pro- 
rſua-Jerea, ipfius colliquamenti tunica(in qua pul- 
d2x- Is natat ) licet pellucida, tenuis , & (ubtilis 
rachiſtadeo, ut (fatente 1pſomet Faubriciojtenuior 
4 4facogitari non poſſit; tamen ( cum, codem 
nin Jiſte, membranz omnes , quamvis tenuiſh= 
aſi ha, duplices nihilominus fine) | ps natu- 
1+ Jnaliquando coacta, inter illus duplicaturas, 
fi Juinam , vel aliud quippiam deponere. At- 
$er- Je ejuſinodi quidem allantoidem , Fabricio 
nine [zon 11l\benter conceſſerim : farcumen vero 
 p- fdiud, ad utrunque cornu diductum , in bi- 

fulcorum ſecundinis non reperio ; neque a- 
ver-Jiud quicquam , preter conceptum ipſum. 
bens [lavenio ſolum(ntjam dix1)veſicz proceſſum 
on- Jyuendam , qui, inter arterias umbilicales po= 
ang, fitus, humorem excrementitium in ſc conti- 
uta, faet; idemque in aliis productior, in alus bre- 
wm Jnor cernitur. Quimobrem ( mea quidenx, 
ur- [kntentia) tunica,quam Fabricires allantoidem 
tra- [wpellar, eſt chorion: cam tamen Veterecs al-. 
5s, & [lemroidem nominarunt, ob figuram duplicis 
efi- [arciminis , quam obtinet. Membrana enim 
om- |aterior , quz', (inſtar manticz medio ſu; 
ur> ſconſtriQ#) ad'utriuſque cornu extrema pro- 

enditur ; utcrum vcro interpoſitum ( tive 
dan fmborum cornuum connexionem)pertrans- 
uf ſens, conſtringitur ; eſt chorion : quod, ovi- 
us Jus, hoedis, cervis , damis , czteritque bi{ul + 
)utJas,in medio illo tranfitu manu prehenſum, 
1 0 [kcte integrum cxtrahitur : idemque illarum 
a Jeonceptum, five oyum efle, diximus. Quip- 
al- [je ov1 inſtar , duphcem liquorem, foetum , 
vi Jomniaque ad eum fſpcctantiain ſe continer ; 
10n* 


Cop.1, 


$30 EXERCITATIoO 
h ue eaſdem conditiones, quas ovo 4- 
riſtoreles attribuit ; nempe, ex cuyus pane 
principio animal conſfiſtat , reliquum very 
alimentum e1, quod gignitur, ſit : ut jam ſe- 
pe ditum eſt. 
Tunicam itaque , quam Fabricins allantej. 
dem nominavit,ego vel chorion cſſe,vel ex re. 
duplicatione tunicarum aliquid preter naty- 
ram accidiſſe arbitror. Ideoq; in paucis dun- 
taxat animalibus, neque 1d perpetuo,camre- 
periri certum eſt. Ab initio erum non repers- 
tur ; poſteaque in alus magis, in aliis minus 
conſpicua eſt;in nonnullis yero, veſicz ſolum 
proceſſus cernitur. Quin 1pſemet Fabric, 
eam haud ambiendo fcetui, ſed urine folum 
continendz necefſariam exiſtimatr. Er cene 
crediderim, cum recenſuſie illam potius, ut 
veterum doctrinam tueretur; quam quod re- 
vera talem reperiri, aut uſu1 alicui inſervire 
crederet Enimvero(cum Antiquis panter& 
tota Medicorum ſchola) fatetur, Chorion u- 
rinam in ſe continere; ubi ait, duos humores 
circa foetum eſſe; alterum, ſudorem in amis 
alterum,vrinamin chorio.Manifeſtum _ 
eſt, Veteres unam eandemque tunicam, ſub 
duplici nomine intellexifſe : nempe 1n b1- 
Fulcis (in quibus ſols reperitur ) allant- 
dem , ob figuram , vocabant; 1n alus vero, 
ab officio, quo urinz excipiendz deſtinan 
credebatur, chorion appellabanr. Ac propter- 
ea, neque in homine, necalus quibuſnis+ 
nimalibus , tunicam eam reperir: fatentur. 
Quid enim alia tunica urinz continendz 0- 
pus fit, cum id muneris jam (cx corum ſen- 
eentia) a chorio preſtetur? Non potelt ſane 
| ver 


FERSEERCT a8 EPRBSRR=SCm 


Ds VTErt MEMBRANIS. F31 
renfimilis ratio afferri, cur in ovibus, capris, 
xliquifque biſulcis , ea tunica inſit; in cane 
gutem, tele, mure, aluſque, non item.Enim- 
yero , 1 urinz reſcrvande caulla inſtituta fo- 
ret; neceſle eſſer, vel, in ovillo & bovino foe- 
rw, majorem urinz copiam abundare , quam 
mutrinque dentatis ; vel, tres diverſos hu- 
mores dari : vel faltem bina eſſe urinz con- 
ceptacula. Quippe mihi certum eſt, chorion 
(primo ſtatim ortu)aqua plenum cerni.Non 
hbet vero hic loci , contentionis funem du- 
cere: malim, quidex obſervationibus meis 

m , enarrare. 

Aliud quidem eſt, conceptus, five em- 
bryonis jam perfecti fabricam exhubere, uti 
2 Fabrictofactum eſt; aliud vero, ipſius ge- 
nerationem, primumque ſchemariſmum ex- 
ponere: uemadmodum aluud eſt, poma,aut 
ſemina plantarum matura deſcribere ; aliud , 
eorundeme germinibus productionem elu- 
cidare.Nos itaque,quomodo conceptus pau- 
ltim perficiatur, a carceribus ad metam bre- 
viter recenfebimus.: ut inde clarius conſter, 
quid de membranis, reliquiſque ad foetum 
attinentibus ſtatuendum fit. 

In cunctorum viventium generatione (11- 
cut diximus) hoc ſolenne eſt , ut ortum du- 
cant a pre aliquo, quod tum materiam, 
tum efficiendi poteſtatem an ſe habeat ; fit- 
que adeo 1d, ex quo, & aquo,quicquid na{ct- 
tur, ortum ſuum ducat. Tale primordium 
in animalibus (five ab aliis generantibus pro- 
yeniant, five {ponte, aut ex putredine na- 
ſcantur ) eſt humor in tunica aliqua, aut pu- 
tamine concluſus; corpus nempe fmulare, 

Z 2 Vitarm 


F32 EXERCITATIO 
vitam habens actu, vel potentia : idque,ſi ins 
tra animal generatur, ibidemque manet, do- 
nec animal univocum produxerit, concepts 
vulgo -4 hpurung ; fin vero partu foras expo. 
natur, five principlumaliunde caſu ſumpſe. 
rit, ovum, vel vermisdicitur. Ego autem u- 
trunque Pariter primordium nominandum 
cenſco, unde animal oritur; quemadmodum 
plantz eſemine ſuos ducunt natales: ſunt- 
; 4 omni iſta primordia generis uniuſmo- 
i, nempe vitalia. . 

Hujuſmodi primordium in omnium viyi- 
parorum utero reper1o, antequam quippiam 
teerus diſcernitur. Adeſt ſcihcet humor cla- 
rus,lentus,albus (qualis ovi albugo)in mem- 
branamcluſus, quem corum ovum noming 
idemque in cervis, damis, ovibus , reliquſ- 
que bilulcis, totum uterum,& utrunque cor- 
nu recplet. 

Tempore procedente, ex hoc primordio, 
five ovo, pars quzdam aquoſa I1mpidiſfima, 
& puriſſima ( qualem in ovo gallinaceo coll- 
quamentum nominavimus)ſecernitur;& che 
ritate five per{picutate, reliquum ovi hu- 
morem ( 1n quocontinetur) longe ſuperat. 
Formaalh rotundacſt;' &1n propria mem- 
branatenuiſfima, ac tranſparente1ncluditur, 
quam Amnion vocant. Humorem alterum, 
craſhorem, & turbidiorem, exterior tunuca 
Chorion, concave uteri ſuperficici contigua, 
totumque ovum ambiens , complectitur; 
formamque variam, pro diverſa uter1 figura, 
adipiſcitur : quibuſdam enim, ovalis cit ; 1 
alus , oblonga reperitur ; in bitulcis autem, 
manticam referr, 


Paulo 


Pn ny oy n= amo 


2 x 


De VTERil MEMBRANIS. F33 
"Paulo poſt, in colliquamento hoc cryſtalli- 
no, punctum rubrum ſaliens emicat;;ndeque 
fubulffimi venularum ramuli ( ceu r2du ) 
farguntur. Mox , primum corporis concre- 
mentum (galb# inſtar) apparet, in orbem 
carinatim reflexum: atque ordine reliqua , 
quein hiſtona dixie fiblomnmngas New 
pe, procreationem foetus in viviparis,codem 
modo ex oyo ſive conceptu, fieriobſcryavi- 
mus ; quo nuper pulli fabricam 1n ovo galli-: 
naceo deſcriptimus. 
+ Differuntautem (ut monui )iſti viviparo- 
rum conceptus , figura , numero, & conne- 
xu cum utero. Prncipio enim, conceptus 
(przſertim in biſalcis) utero non adnaſci- 
tur; ſed ili folum contiguus , totam <us 
cavitatem replet, ac diftendit ; facileque 
mteger extrahitur. In biſulcis , (que m 
uter1 cornibus concipiunt) & ſolid! pedi- 
bus, unicum duntaxat hujuſmod1 ovum 
reperitur , 1dque in utrunque cornu pro- 
tenſum : & licer aliquando fingularem , ali- 
quando binos feetus procreent; adcoque in- 
terdum unicum , interdum bina colliqua- 
menta adfint, ( alterum {cilicet in dcextro , 
in finiſtro cornu alterum; ) in codem tamen 
communi ovo continentur. 
In aliis vero animalibus, quot foetus, rot 
lico ſeparatim ova concipiuntur; totidem- 
quein 11scoll1quamenta reperias : veluti in 
cane, fele, mufe, & hujuſmod aliis utrinque 
dentatis. 
Figura ovi, in biſulcis , eſt inſtar manti- 
cx; talisnempe, qualem Fabricire allantoi- 
d attribuit. In equa, forma uteri interna 
4 3 {ac- 


Caf. 5. 


Fs A SP RETETATL 0: 
facculum oblongum refert : in muliere ye. 
ro orbicularis eſt. 
Quibuſcunque conceptus utero anneQitur 
A ay in multis quidem non fit, priuſquam 
us perixtte formatus fuerit) 1lle etiam, 
pro vana connex1onis ratione , diftinguitur. 
Aluserum uno folum loco affigitur,median- 
ze carnofa ſubſtzntia, quam in muliere pla- 
centam dicimus, quod figuram placentz ro- 
rundam exprimat: alus autem,variisin locis; 
colligantibus eum pluribus ſubſtantiis car- 
nokfis, five carunculs ; nimirum quinque, in 
damus & cervais; in vacca,plunibus,ſed mino- 
ribus; in ovillo autem genere,quamplurimis, 
& magnitudinus variz. In canibus,& felibus, 
camnolz ſubſtantiz, in orbem (quaſi cingu- 
lum ) quelibet ova circumyolvunt. Similis 
ſubſtantia, in lepore & talpa, earum uteri la- 
teribus adnaſcitur : quemadmodum etiam 


placenta in muliere, quz conceptus us lus | 


uam dimidium amplechtur(ut cupulz glan- 

es ſolent, cum pnmum expullulant; )adeo- 
que pars <jus gibba utero firnuter adhzret, 
s1ma autem membranz Chorio adnaſcitur. 

His premuſſis, quid de humoribus, mem- 
branis, carnoſfa ſubſtantia, & vaſorum umbi- 
kcalium diſtributione (a Fabricio memora- 
tis )cenſeam, jam dicam. 

Recte quidem Fabricius, per drungy & 
ves, ſecumdas five ſecundinam intelligit: 
ſeilicet , non membranas ſolum , ſed totum 
1d, quod in partu poſtremo egreditur, ( vel 
ſiltem haud multo poſt eum ) & ex humori- 
bus, membranis, carnofa ſubſtantia, vaſiſque 
umb:licalibus conſtituitur. Fes 


535 


De HyMoRIiBvs VTERT. 
DE HVMORIBYVS. 


De humoribns autem quz affert,& ab An- 7 b«- 
tiquis recepta ( tanquam rem certiſſimam 8& j” 
quz probatione nulla egeat) ſupponit; nem- 

,aquam in Ammo, in quaembryo natat , 

us eſſe ſudorem; alteram vero extenorem, 
in chorio,cqu{dem urinam eſſe; plane incon- 

&falla ſunt. Vrerque enim humor prius 
m conceptu reperitur, quam quippiam fce- 
tus appareat : & 1s , quem urinam nominant, 
prior altero (quem ſudorem efle credunt ) 
conſpicitur. Imo vero in conceptibus qui- 
buſdam irritis & infoecundis, (in quibus nul- 
lum foetus veſtigium ) diftos humores, pre- 
ſertim exteriorem , invenias. 

Conceprus ejuſmodi , ceu ſubventanea, 
muliercs interdum ejiciunt: &e Ariftoreles, De gen. 
fluxus vocari , ait : noſtrates fals conceptions, *": (3: 
.& /ips, nominant. Simile ovum Hippocrates © * 
etibicina abortive excuſlit. Que enim ani- 
mal intra ſe pariunt, 1s (teſte Philoſopho ) 1144. 
quodammodo poſt primum conceptum, ovifor- 
me quiddam efficitur: nam humor in membra- 
na tenui continetur, perinde quaſi ovi teſtam 
detraxeris. Humorem autem cumin chorio 
contentum, (quem Fabriciu,aluque Medici, 
urinam cenſent) Ariſtoreles,ſpermatis,five ge- nip. an. 
niturz liquorem eſſe, arbitrari viſus eſt; ait {-7- ©7- 
enim : Exceptum ab utero ſemen , ubi immora- 
tum ſuerit, membrana obaucitur. Si enim prizs 
exeat, quam dearticuletur,videtur quaſi ovum 
membrana obreflum, cui putamen detraflum 
+. Membrana autem illa venus referta ef: 
nempe Chorion, quz a venarum c/oro, ſive 
4 4 CoPla, 


thid, 


536 E RERCTFTATIO 


copia, nomen obtinuit. Szpe, ſecundo, aut 
tcrtio menſe, hujuſmodi ova elifa vidimus; 
{xpiusintus OT ſen{imque (tan- 
quam fluores albi)effluunt,& obſ{curam con- 
ceptions ſpem eludunr. 

Preterea, humores 1] (quos diximus)uri- 
na, vel {udor cenſeri nequeunt ; quod ſtatin 
ab initio tanta copiaabundent,ut Embryoin 
11S natans, a partium circumjacentium colli- 
Hone ( dum mater currit, vel faltat, aliterve 
corpus ſuum validius agitat) tanquam cir- 
cumpolſito munimento , prelcrvetur. 

His adde, multa anunalia nunquam ſuda- 
re : (cum tamen, autore Ariſtorele, ommia tum 
natatilia , tum po—_ , tum volatilia, addo 
ctiam ſerpentia, & inſecta; five animaly, 

ſee ovi forma, ſive ſponte, proveniant, ſemill 
modo gignantur ) pennata omnaa , lerpentes, 
& pilces, neque fudant, neque urinam emit- 
tere creduntur. Canis, & felis nunquam ſu- 
dant ; nec aliud aliquod animal, dum co- 

ioſe mingit. Neque heri ſane poteſt, utul- 
fs animal mingat, ante renum & veſicz 
exſtructionem. 

Porro,quod ctens eſt argumentum vali- 
dius, hummores 1{t1 non poſſunt eſſe excre- 
mentit11, 1n.quos per chorion, tot ramul: ve- 
narum pub: are diſſeminantur ; qui ali- 
mentum inde (quaſi e przſepi amplo ) exſu- 
gentes , 1dem poſtea in foetum transferunt. 

Deinde, fi humor 4lle,(qui in Chorto) urina 
eſt ; quid opus ct allanto:de ? $1 ſudor eſt,qui 
mn ammo conrinctur ; cur Natura, quz com- 
modiſhme omnaia inſtituit ; faetum in ex- 
cremento proprio natare voluit ? gy wo 

arim 


—_—_— 


EERFP 


De HvMorIBvs VTERI. $37 
fktim 2 partu , mater (pluribus enim ani- 
malibus 1s mos eſt ) excrementum ſux pro- 
ks, una cum membranis continentibus , 
am avide devorat? Aliqui obſcrvarunt, a- 
nmalia illa , nifi iſta comedant , lac ſuum 

dimatrerec. 

His tamen non obſtantbus- , crediderit 
forte aliquis , humores allos ( quos fcetui in 
aimentum deſignavimus) eſſe excrementi- 
tos; 1dque ca poriſſmum ratione motus , 
quod una cum foetus incremento augean- 
tur ; & in partu quorundam animalium ( quo 
tempore alimentum omne propemodun1 
dſumptum eſſe verifimile eſt) magna co- 
pia con{piciantur ; ac preterca alas utili- 
ates prezſtent, quz nutriment1 officio mi- 
nime conveniunt. Ego nihilominus fiden- 
ter aſſero, diftos humores ab initio foerui 
pro alimento eſſe ; (quemadmodum colli- 
quamentum & albumina pullo in cum finem 
nſerviunt :) procedente autem tempore , 
tenuioribus & purioribus partibus exhauſts, 
reliquas excrement: utilis naturam induere 
& in quibuſdam animalibus reſeryar , ut 
factus {ecuritati contulant , & partum facih- 
tent. Nam ut vinum , vaneſcenrte ſpiritu, 
fit vappa ; & excrementa plurima ab 1men- 
tirelquiis proveniunt: ia fimiliter, pott= 
quam 1d omne quod alendo fortui accom- 
modum eſt, ex humore 1llo, qui in Chorto 
elt , eductum fuerit ; quod reliquum eſt, in 
excrement naturam abit, & in utus jam 
diſtos reſcrvatur. Quicquid aurtem antra 


amnion continebatur, plerunque appropin- 


quante partu ablunutur ; adeo, ut verifimile 
AS (ir, 


4.38 ExXEgERCITATLO6 
fit, foetum pre cibi inopia exitum quzrere 

Denique, fi aliquando humor alius in 4. 
lantoide continetur (ut certe interdum re. 
penitur) cum ego pretecrnaturalem eſſe ex; 
timo. Nonnunquam emm mulienbus 1 
partu aquam ingenti copia profluxiſſe vids 
mus ; alquando etiam geminam: obſtetrices 
noſtrz, by waters nominant. Ideoque my- 
heres aliquz, ingentem ventris tumoren 
pre ſe ferunt, licet paryulum poſtea & exte- 
nuatum foetum pariant ; aquas vero copio- 
ſiſimas profundunt. Aliqui exiſtimant,me- 
jorem _ copiam imbecilliores feerus 
& foemellas comitan ; robuſtores auvtem, & 
mares, minorem. Vidi ſzpe aquas medio ge- 
ſtationis tempore proruere , citra abortum: 
{alvo interea, & vigentc ad partum uſque ro- 
buſtiore foetu. Quemadmodum itaque na- 
turaliter binz tantum aquz ſunt, (quarum 
altera 11 Chorio, altera in amnio continetur;) 
ita interdum , preter naturz conſuetud:- 
nem, fieri poteſt, ut plures in proprus mem- 
branis , aut choru duphcatuns accumu- 
lentur. 


DE ME MBRANIS. 


Ad membranas , five tunicas uteri quod 
attinet; cum earum officium,atque uſus pre- 
cipuus fit , ut continendis aquis inſerviant; 
at; iſtz ſolum binz appareant ; certiſimum 
V1 , neque ipſas membranas {neceſſano, 
atque uſfitate )numero plures reperm. 

Qui autem tres tunicas numerant , inde 
cos deceptos arbitror, quod a Veteribus (ut 


dictum eſt) eadem membrana modo 5/horin, 
a Ve- 


TigSEDSSEFT EET 


Seda i. 


CODE YO8B RY) 


eo agsog 5M Ay FIR 


Da MEMBRANITS $39 
ivenarum copia; modo, a figura, allantoiaes 
gominetur. | 
Omms certe conceptus,duabusillis mem- 
branis contegitur: quemadmodum & cerc- 
brum omne, duplici meninge gaudet ; 0- 
mnis arbor atq; frutex duphlic1 cortice veſti- 
wr;omnia deniq; ſemina,& fructus binis in- 
rolucris muniuntur: quoru exterins interio- 
redurius & robuſtum magis deprehenditur. 
. Diftarum tunicarum interior ( colliqua- 
mentum,ſ1ve humorem puriorem in ſe con- 
tinens) temniſſima eſt, & Armmios dicitur, 1. c. 
amiculum , quod fatum amiciat, & obyol- 
rat. Exterior autem , (quz multo major, ac 
robuſtior )Chorion nomunatur, quod (1nquit) 
Fabricius) multe vene Or arterie ſent in 1pſ0, 
uam in choro quodam, congreſſes ac diſpo- 
fre. Vade , ad horum vaſorum m chorio femili- 
tudinem , yo egerdns appellatur oculorum tuni- 
ea , > venarum arteriarumque in cerebri 
ventriculis plexus. 
' Membrana hxc Chorion, totum uterum 
repler ; lentum etiam , & turbidiorem hu- 
morem intra ſe compleQitur ; partique ejus 
exterior! , placenta aut carunculz adhxren- 
tes, conceptum utero annectunt. 
Eadem (in mulierc ) parte ſw inferiore , 
eum Annio fere jungitur ; nec facile ab iſto 
ſeparabilis eſt. In biſulcis, eſt amplifſima ; 
humoriſque in ſe centuplo plus , quam A- 
mnios, continet : hic cnim ab initio, nucem 
moſchatam, aut fabam majorem , magrutu- 
dine vix quart ; & plerunque in altero dun- 
raxat cornu reperitur ; co nempezin quo for- 
tus hoſpitatur. #. 
Z 6 Mcm- 


54 ExXEtnciTtarro 
Membrana chorion(inmulicre preſcrtim) 
foris inzqualis, & viicoſa eſt; intus autem, 
Izvis & lubrica cernitur, venis plurimis in- 
teftexta. Pars ejus ſuperior (in muliere) eſt 
craſſior,molliorque; inferior autem, tenuiar, 

& magis membranacea. | 

In muhere etiam , placenta parti hujus 
membranz ſuperior: adnaſcitur, In ovibus 

vero , carunculz plurime varus cus partibug 
annectuntur. In damis , & cervis, conceptus 
quins ſolum locis utero conjungitur: idem 
autem, 1n equa , infinitis propemodum locig 
internz uteri ſuperficiei adhzrer. Ideoque 

Cop. 3- Fabricius, 1n omnibus fere viviparis,carnem 
mollem, laxam , raram, craſſam, & ſubni- 
| , vaſorum umbilicalium finibus affu- | j 
amait; eandemque ſpongiz, vel hepatis aut | 
henis laxiori parcnchymati ſimilem aſlern; 
quam propterea Galenus, carnem adenoſam | x 
appellavit ; & jam vulgo hepar uterinum di- | | 
cimus; in quod vaſorum umbilicaliumex- | 
; 

| 

| 


: oe 0 DB = 


— 
— 


4 


— a - 0 


- a, &® 


5 Aphs, 
45- 


trema diſſeminantur, nutrimentum faetuab 
utero allarura. 

Art vero, nec in ommbus animalibus , neg; 
omni tempore , ejuſmodi carnoſa ſubſtan= 
tiaineſt: ſed in 11s tantum, in quibus conce- 
ptus utero firmiter adheret; & tum demum, | 
poſtquam 1s alimenti gratia ezdem annexus | | 
fuent. Principio enim, conceptus (tanquam 
ovum 1n utero locatum) partibus omnibus 
uteri circumjacentibus contiguus reperitur, 
nullibi vero eidem adnaſcitur; ſed cx humo- 
ribus intus contentis (quemadmodum in 0- 
vo agallina incubato fieri diximus ) fortum 
producit, & nutrit. Adheſio autcm "= , 
we 


Dr MEMBRANIs VTERI. F34r 
five connaſcentia , tum primum fieri, & car- 
nea hzxc moles (que conceptus cum utero 
copula eſt) generar1 incipit ; cum foetus jam 
Re formatus , & alterius , vel ubenoris 
faltem alimenti indigens,vaſorum umbilica- 
lum extremitates ad uterum muttit ; ut ex 
eo(veluti plantz radicibus ſuis e terra ſolent) 
ſuccum alibilem hauriat. Quippe initio (ut 
diximus) cum punctum ſahens, & ſanguis 
tantummodo v_—_—_ ;z propagines venz 
umbilicalis, in colliquamento folum, amn11- 
ue tunica con{piciuntur. Conſtituta vero 


” ſemel corporis fabrica, propagines illz ul- 


terius porriguntur, & numerolz per choriou 
diſſeminantur ; ut ab albugineo humore 
ibidem exiſtent nutrimentum foerui ap- 
portent. 

Quibus manif:ſte conſtat, foetum vivipa- 
rorum ſub initia codem modoal, quo pul- 
lum in ovo nutriri diximus : eamque ob 
cauſſam in utero degere, ut tandem (cum 
alimentum amplus de {uo non ſuppent ) el, 
mediente carnoſa ſubſtantia, adnaſcatur ; & a 
matre, nutrimentum uberius ſuggerente, a- 
latur & creſcat. 

Quapropter recte a Fabricio obſervatum 
eſt, conceptum in quibuſdam animalibus vix 
utero anne&ti. Idcoque ſues, & equz, car- 


. nofam hujuſnodi copulam non habent; 


ſed, in 1is, oyum five conceptus, ut primo 
ex ſuccis in utero ſcatentibus fit, (quemad- 
modum ovum , in gallina, albumine augeri 
diximus , citra ullam ejus cum utero con- 
nexionem ) ita pariter incrementum aCcci- 
pit; foetuſque cuam, alimento a concepru 

6&7 (in 


$42 EXERCITATIO 
(in quo continetur)ſubminiſtrato,in eundem 
modum alitur , quo pullus ex ovi hquoribus, 
Inſignt plane argumento , faxtum eorum 
non magis , quam pullumin ovo, materno 
ſanguine nutrir: : neque humorem, quem 
Chorion intra ſe complechtur, ne nk. 57 
ve excrementum efle ; ſed foetui proalimen- 
to inſervire. Licet (ut antea monuimus)ab- 
ſumpto ſucco nutrition 1doneo , reliquiz 
ejus 1n excrementum, urine ſimile, degene- 
rent. Idque ex eo quoque manifeſtum eſt, 
quod de cotyledonibus in cervarum , alio- 
rumque biſulcorum caruncuhs ſupra dixi- 
mus: nempe carneam molem 1n 11s anima- 
Iibus ſpongioſam eſſe, & (fav: inſtar ) infini- 
is pene acetabulss conſtare, eademque mu- 
L.de coſo albumine repleri ; quod ctiam Galenu 
«ye. olim obſervatum meminit ; ) atque inde va- 
+ forum umbilicalium fines nutrimentum 
haunre , quod in foetum transferant : quem- 
admodum in jam natis animalibus , vena- 
rum meſentcrnicarum ramul , per inteſtino- 
_ tunicas diflufi , ex illis chylum abſor- 
ent. 


DE FLACENTA 


Ego itaque placentz & caruncularum tale 
munus exiſtimo,quale hepati atque mammis 
vulgotnibuitur. Hepar nempe, chylum ex 
inteſhnis hauſtum corpori alendo ulterius 

rzparat: & placenta fimiliter, ſuccum ahbi- 
lem a matre provenientem nutriendofoetul 
om concoquit. Mammz etiam , (adenoſz 
ubſtantiz parricipes ) late turgent ; & que 
alias(1n quibuſdam animalibus ) nuſpiam ap- 


parent, 


EE oe es 66 oo ed Hieeen ted oo @ mw hh a =», cc « @,ce oo ww CG O:Dd £Q. ca mm 


De PLaAcenTta VTert. F43 

t, przgnationis tempore plenz tumi- 

que viſuptur : placenta pariter, (caro laxa 
&fungoſa ) ſucco albugineo ſcater, & gravi- 
dationis ſolum tempore reperitur. Jecur,in- 
quam , eſt organum nutritivum corporis, in 
quo eſt; mamma, infantis ; placenta, em- 


bryomis. Et quemadmodum mater ex victu 


lus laftis conficit , quam fibi in carnis aut 
again uſum opus fit, 1demque mn uberi- 
bus coquitur inſuper, & reconditur; itaquo- 
—_—_— (quibus 1n utero placenta eſt ) 

imentum in carnoſfa ita ſubſtantia defeca- 
tum, foetui parant, & ſuppeditant. Inde- 
que contingit , ut embryonibus victus pu- 
rus , aut 1illaudabils ſuggeratur; prout ma- 
tres cibo probo, aut improbo uſe fuerint, 
eundemque diCtis uteri organis plene, aut 
ſecus przparaverint. Aliqu1 enim embryo- 
nes organum perfeCtius paratum habenr, 
quale eſt carnoſa iſta uteri ſubſtantia , que 
in alns defideratur. In quibuſdam etiam , 
phcenta reperitur crafſior, amplior , & ſan- 
= abundantior : in aliis vero ſpongio- 

or, & albidior; inſtar thymi , aut pancrea- 
tis. Non minorem-enim harum rerum va- 
rietatem in animalibns invenias , quam ube- 
rum , aut viſcerum : jecora enim, ut de 1s 
nunc ſolum dicam, in aliis rubicunda , & 
ſanguinea; in aliis vero (ut piſcium maxime# 
parti, & hominibus cache&ticis) pallida obt1- 
gerunt. Equz crudo gramine veſcuntur,nec 
ruminant ; ſues impuro quovis cibo fagt- 
nantur; uſdemque placenta(perfectioris ali- 
ment1 organum)deeſt. 


Vere itaque Fabricius: Carnea hec ſubſtan- 0423: 
5 lily 


$44 EXERCITATI1IO 
tia, in multis animalium generibus, figura,ma- 
gnitudine, ſitu, numero, admodum varia eſt, 
Homines unicam habent , ut &+ mures, cunicu- 
li,jucula Indica,canes,feles,& pleraque anima- 
lia, quibus pedes digitati, & utrinque dentes, 
Plures habent omma bitulca, & altera parte 
aentata ; ſfve domeſtica, ut ous, vacca,capraz 
ſve ſy Fveſtria, ut cerua, caprea, dama, & id 
genus alia. Rurſus, que unicam habent car- 
neam molem , m iis vel placentam imiatur, 
(indeque c1 impoſitum nomen)r hominibus, 
cunicults , lepore , talpa , muribus , & porcellis 
Indicis : vel cingulum, ſeu 2onam, aut faſciam 
refert,corporis truncum obvolventem ; ut caui- 
bus , felibus , viverris , & hujuſmodi. In qui- 
buſdam, calicis, vel cupulz glandis inſtar, 
majorem conceptus partem comprehendit 
(ut in lepore, & cuniculo;) parſque cps con- 
Vcxa, utcro adhweret ; concava, foetuin re- 
{picit. Item que unicam habent placente i» 
milem,erfi figura in omnibus ſamilis, ſitu tamen 
aiſſmil:s eſt. Nam homini uteri fundo adhe- 
ret, & loneiſſime, hoc el, per longawvaſa, afe- 
1 diſtat: muribus vero, pedem, Indicis, Of 
cuniculis, partim lumborum regiont , partim 
thoracis lateri anneflitur. At que plures ha- 
bent carneas moles, hec altera parte dentata 
ſumt onnia , ut oVes , Vacce, capre, cerve,a- 
preoli , &- ſimiles. In quibus tamen hec ſpe- 
tiaturvartetss. Nam cvibus plures carun- 
cule ſunt, varizque amplitudmus; quarum 
maxime, nucem moſcharam magniudine 
Xquant; mininiz , cicer vel orobum : :ro- 
tundiores quoque & rubentiorcs ſunt, ute- 
rumque verius COnvex# , tanquam _—_— 
Mot- 


' De VTERt ACETABVLIsS. 545 
molles, aut papille. Yaccis vero majores, pla- 
nore/que ſunt,& albidiores , ſpongioſoque cor- 
yori, aut fungis fimiles : videnturque EC chorio 
ortum ducere. Cervis & damis , quinztan- 
tum contigerunt: exdemque ex uter1 later1- 
bus prognatz, verſus conceptum protube- 
nnt, & acetabula ſua exhibent. Omnibus 
mtem hoc commune eſt, ut dictz caruncu- 
k,utero firmiter athxz , gre inde {eparcn- 
tur; miſt appropinquante jam partu ; quo 
tempore facillime ( ceu matur1 fructus ) to- 
luto nexu decidunt. Iiſdem ab utero dilace- 
nts, ſanguinis maximam partem non ex 
conceptu , ſed ab ipſo utero profluere ob- 


ſervavimus. 


bilicalia, cum uterinis, plurimis ofculis con- 
jungi; 1dque potiſſimum ab eo factum eſt , 
ut antiquum dogma 2b omnibus fere recc- 
ptum tuerctur : fatetur enim ſe nthil cert ſu- 
per hac re affirmare poſſe, | carnea moles 
rem ipſam perſpicere ac judicare vetet. Ve- 
runtamen nec ratio,neq; ſenſus ſuadent; dari 
magis anaſtomoſes in utero,quam in hepate, 
inter ramos Porte, & cavz; aut in mammals ,. 
inter vaſa, quz ſanguinem , & eaquz lac de- 
ferunt.Eſt quidem alicubi vaſorum juxtapo- 
ſitio contigua, & interdum unius an alterins 
runicam ingreſſus;nuſpiam autem perfectus 
coalitus ſive unio, qualem Fabr. imaginatur. 
Aliter enim fi forer,Acberent & venz panter 
cum arteriis conungt: vaſa enim, ſanguinem 
amatre in uterum & carunculas deferen*:a, 
aunt 


Fabricius , agens de unione carnoſz huyus 7; ;;,», 
ſubſtantize cum utero, pluribus quidem ra- far. 
tionibus (ſed invalidis) contendit , vaſa um-?4s:12?* 


ExsRCITATIO 546 
Cant arteriz | que autem ab utero in fatun 
remeant , venz ſunt , uti omnibus palam eſt; 
fnguinem enim deducunt e placenta it. ye- 
nam cavam. 

Venior 1taque mihi videtur Arantii ſen- 
rentia ; ofſcula nempe venarum umbilice- 
lium, cum vaſorum uteri orificus minime 
conjungi. Minor eaim numerus eſt vaſorum 
deferentium ad .uterum, quam venarum re- 
gerentium ad foetum; plunnmezque harum | 
propagines in Chorio termunantur. Fabriciu 
tamen Veterum ſententiam, vel eorum re- 
verentia ductus, vel erga Arantium invidia, 
mordicus defendcre nimiſquam ſatagit. 


DE-ACETABVLIS. 


De Cotyledonibus, five acetabulis, Fabri- 
cims nihil cern ſtatuit ; ſed vanias ſolum Anti- 
quorum ſznrentias recenſuit. Nos autem ſu- 
pra, in hiſtoria foetus cervini, indicavimus, 
quibuſnam animalbus acetabula infint; fi- 
mulque diximus, eadem efle cellulas plun- 
mas exiguz capacitatis, per carunculas, aut 
carnoſam ſubſtantiam diiperſas, atque albu- |. 
mine ſive materia mucilaginea refertas ; ut 


: L 
favus melle repler: ſolet. (9 
In cervis,formam cavitatis coxendicis fe- fy 


mur excipientis apte referunt; 1dcoque, ob 
figuram, a Grzcis Coryledones nominantur; | - 
Latini vero acetabula appcllant, quod fimilia 
fint vaſculis, que olim in menſa aceto plena 
ad intinCtus apponi ſolebant. Cavitates iſtz, 
ſpongiz majoris loculamenta magnitudine 
non excedunt ; inque fingulas carum , totl- | ,- 


dem vaſorum umbilicalium ramuli _ x 
imi 


1 ſen. 
lice 


orum 
m re- 
arum 
FICia 


1dia, 


546 

Etum 
m eſt; 
Ili Vee 


Dr ACETABVYLIS. $47 
ini profunde penetrant : quippe in iiſdem, 
nentum foertui reconditur; non quidem 
ruineum ( ut Fabricius voluit, ) Ted muco- 
m,ovique albumen crafſius plane referens. 
Vade etiam manifeſtum eſt (ut dudum dixi- 
mus) biſulcorum fcetus (ur & alios omnes ) 
inc materno non ali. 


weſcente , ſubinde minui, ac poſtremo aboleri ; * 
dexpenientiz non reſpondet: quo enim foe- 
tus major fuerit, eo etiam carunculz gran- 
diores , — acetabula auctiora,& plu- 
z,materiaque albuginea pleniora apparent. 
Eaſdem carunculas fi compreſſes fan 
fins quidem nullus prodat ; ſed veluti epreſ- 
ſpong1a, aur favo, aqua vel mel efluit; ita 
fimul:ter, coardtatis acetabulis,albugineus li- 
remanat; eodemque expreſlo, illa ſta- 
tm contracta, albidiora, & flaccida conſpi- 
ciuntur; ac demum mammarum papullas , 
aut verrucas penſiles majores referunt. 
Ariſtoteles quidem vere aſfſerit, acetabula 
in omnibus animalibus non ineſſe; in mu- 
lere enim non invenias; neque in als ullis 
(quod ſciam ) quibus una duntaxat carnea 
moles, ſive placenta obtigit. Officium ta- 
men, atque uſum eorum quod attinet ; opi- 
nor, carunculas omnes (uberum modo)non 
fanguinem , ſed ſuccum albumini ſimilem 
concoquere, eundemg; feetui ſubminiſtrare. 


DE VMBILICO. 


Pulcra eſt, apud Fabricium, vaſorum um- Cop.z, 
bilicalium deſcriptio, ut & piture elegan- 
. Vene, nquit, ab uteroverſus farum 

pro- 


uod Ariſtoreles ait, Acetabula, fetu ac- = on 
«+C.S, 


od. tba. = _ 


EXERCITAT1IO $4 
progredientes muruo ſemper uninuntur , ac mgs 
Jores ſemper fiunt ; neque ceſſi;t mutuacorum 
coitio,donec ex omnibus duo magni truncireſul 
rarint ; quibus fatus umbilicum penetrantibu, |, 
114 tandem granais efficitur ; qui in jecur in- 
fantis inſeritur, atque in cavam Or Porte ve 
nam perforatur. Simili modo venis arterie ads 
qunfte, & plarime , & —_—_ ex uters. 


ad fatum progreſſe, ſmulque ſubin1e unitegc are 


majores ſemper fatle, in duos magnos degent- 

rant trunces: quipoſtquam umbilicum preter- 

greſſi ſunt, a venis ſeparantur,&y ad veſice li 
tera membrane cujuſanm interventu inhe- | 

rertes, inramos magne arterie ad crura de 

ſSeenanres hincinde pertendunt , & applica 
tur. Notandum vero, hanc Fabrici: deicri- 
ptionem , infantis ſolum umbilico conven» 
rc,non autem cujuſlibet animalis faetui com- 
munem eſſe. Nec infanti etiam, nift jam for- 
mato, congruit : arteriZ enim (kub initia) 
ſunt inconſ{picuz ; utpote exiles adco, ut us 
invemiendis, Lynccis oculis opus fit: nec 
poſtea quidem, nit ex puliu , innoteſcunt:; 
Cc#tera enim a venis non: diftinguuntur. 
Quoniam igitur (ut alibi docu) putilli arte- 
riarum ramuli non pulſant, (quantum faltem 
oculis conſtat) exdem a venis internoſci ne- 
queunr. Sunt, inquam, arteri# tunc tempo- 
ris ſubtiles adco, ut, ranquam filamenta te- 
nuiſſima, venularum tunicis attexantur ,vel 
potius 1n tunicas venarum obſcure repant; 
quo fit, ut ſenſum omnem prorlus effugiant, 
Venzautem omnes ( cxortu retrogrado ) u- 
nitis tandem ſurculis , in unum truncum 
(veluti ramuli in arborem ) coaleſcunt; 
quem- 


54 
C 7i1ge 
*orum 
reſul- 
tibus, 
Ur 17s 
t Vt 


2 ads 


Ker. 


rue 
rent 
£107 
PF 4 la 
the 
7 dev 
cath 
(cri- 


Dus VatnBitC1co $49 
yemadmodum & meſara:.z venz omues 
Portam terminantur, 
luxta embryonem quidem in duos trun- 
os dividuntur; eundem vero ingreſſe, u- 
venam umbilicalem conſtituunt; quz 
3 Cavam, prope dextram cordis auriculam, 
finit ; zecurque permeans, in Portam per- 
ratur; nulla{que preterea propagines de ſe 
hargit , donec E gibbajecons parte prodeat, 
fcio faris amplo. Adeo ut, aperta vena 
ava ab auncula cordis deorſum verſus, ſan- 
wineque omni depleta, orificia tria quaſi ſi- 
muljuncta con{picart hiceat: quorum unum, 
renz cavz deicendentis eft 1ntroitus ; alte- 
mn ,ram1 jecorari , per totam hepatis gib- 
hm diſſeminar, exatus ; tertium autem, ve- 
tz iſtius umbilicahs origo. Vnde dilucide 
ſtar , venarum origincm in jecore neuti- 
quam quzrendam efſc : quippe orificium ve- 
w cavz deſcendentis multo amphlus eſt, 
quam ram1jecorarii;z cui tertium allud,venz 
imbulicalis, cft zquale. Rau vero,trunci 
ſu principium non dicuntur; ſed ubi trun- 
ens earum maximus reperitur, ibidem quo- 
que venarum principium cenſendum eft: 
kuc autem ad cordis ventricul: dextri 1n- 
geſlum contingit ; ideoque hic venarum 0- 
nmiwum principium , fanguiniſque prom- 
uarum judicandus eſt. : 
Redeo ad vaſa umbilicaha, que in omn1- 
ws 2nimalibus haud eodem modo dividuns 
tur: 1n quibuſdam enim bin venarum ra- 
nul, plureſye , in foetus corpore reperun- 
wr, quorum alii jecur tranſeunt, alu in Por- 


am, vel mcſentericas venas inſeruntur. In 
huma- 


F$5o EXERCIPATIO 
humano autem feetu, trium quatuorve digi. 
torum ab umbilico intercapedine, venarum 
atque arteriarum trunci ſimul inyoluti com-ji 
plicantur, (perindeac {1 cereos aliquot, funis|ſuni 
inſtar, gms ys 0 membrang 
craſſa ac mucoſa obducit , & conglutinat ſe « 
Funiculus ipſe chorion adiens, in s1maphe[ner 
centz parte , choruque interiore ſuperficie, jus, 
in plur1mas propagines dirimitur ; ac dein»|thor 
de in alias propemodum infinitas ranufice|- V 
tur ; quibus alimentum, ceu per radices haw|tne 
ſtum,alendo foerui diſtribuitur. Ejuſdem fue |ubi 
nicul: yenz, variis locis nodos aliquot, fi- 
ve varices, quaſi veſiculas ſanguine plenss, 
obtinent: qua arte a Natura cautum eſt, ne 
fanguis in faetum confertim refluat. Exho- 
rum varicum copia, ſuperſtitioſz obſtetnices 
de futurz ſobolis numero divinare ſolent; & 
fi nulli uſmodi nod adfucrint , ſterilesin 
poſterum fore pronuntiant ; ex eorundem 
quoqueabinvicem diſtantia, de puerpenc- 
rum anteryallo; & ex colorum varietate, de 
ſexus diſcrimine anuliter hantolantur. 
Confimilis quoque eft yaſorum umbilice- 
lium conſtitutio in alis foetibus fere omn- 
bus , quibus unica placenta obtigit; velutin|b 
canibus,muribus, aliifq; : funiculus tamenus cit 
brevioreſt, minuſque complicatus. In bo- 
bus autem, ovibus, cervis, damis, ſuibus, re- 
liquiſque, quibus alimentum non ab unaſc-|tur 
lum carnea mole, five placenta, ſed a plun- 
bus ſuppediratur; vaſorum umbilicalium di- 
tibutio diverſa cernitur. Ramuli nempe, 
atque fines vaſorum, non modo per carneam 
ſubſtantiam , ſed etiam (& quidem _ 
mum 


| De VMBiL1co. SSI 
e digi-ſmum ) citra ipſam,, per membranam chorion 
narumfſbns minutiſfimis difſeminantur: qualis et- 
| com-ſum vaſorum umbilicalium diſtributio ( ſine 
, funisſſuniculo ſcilicet ) in factu humano cernitur, 
requam conceptus utero adnaſcitur. Vn- 


utinat, fde conſtat, embryonem non omne nutri- 
ta pl-Jmentum ex placenta haurire ; ſed partem e- 
rficie, Jjus, & quidem pracipuam, ab humore intra 
dein»|thorion contento accipere. 

Vaſorum umbilicalium utilitates quod at- 
$ haw[unet, ego quidem Fabricio non aſlentior : 
mf ſubitratur enim ſanguinem omnem feetui ab 
t, fi- utero per venas ſuppeditari; ſpirituſque vi- 
ene, [ales eidem a matre per arterias accedere. 
t, ne Negut etiam partem aliquam feoetus 1n utero 
x ho [publicum munus exſequi; ſed unamquam- 
ines [que fibimert ipfi duntaxat privatim proſpi- 
nt; & [cere, ait, ut nutriatur, augeatur, & conſerve- 
esin |tur. Similiter,quia nervum in umbiliconul- 
dem = on mmerny”— —_— motumque em- 
eno- [bryon1 t. Quaſi vero PIER ute- 
, deſrus, aut —— ie principium, 

 [undeifta foetui ſubminiſtrentur, finguliſque 
lice [partibus influens calor proveniat. Quz o- 
nni- |[mnia erroris manifeſta ſunt. Quippe foetus 
ti ſhumanus nondum quadrimeſtris (ali vero 
nu |citius) haud obſcure ſeſe movet, yolutatur, 
bo- [calcitrat : preſertim fi frigus , caloremve n1- 
,re- [mium, aut aliud aliquod externum patia- 
{o- [ur incommodum. Quinetiam punctum ſa- 
uri- [liens ( necdum exſtructo corde ) evident1 
df |pulſu micat , languinemque, & ſpiritus d1{- 
pe, |tnbuit:; idemque (ut diximus) pre frigore 
an | languidum & moribundum,admoto alicun- 


£ de calore , refocillatur denuo ac A 
m n 


hn... Ali. th om tho £ 


T2 ENCE FA fi o ; 1 
In partu cefareo quoque clare liquet, vitam g, 
embryonis non immediate a matre proce- | ,; 
dere, neque ſpiritusab illa proficiſci : vidi- } 
mus enim ſzpiſſime foetus ab utero exſe- | ;,, 

@ 


os , defun&is jam ante horas aliquot ma- 
rribus ſuperſtites. Cuniculnm etiam, & le- 
porem ex cxf1s matrum uteris exſtractos, gu 
ſupervixifſe novimus. Przterea , num in-|q, 
fans, in partu herens, vitalis fit, necne; ex Ac 
arteriarum umbilicahum pulatione clare di- | ;q. 
gnoſcitur. Certum autem eſt , arterias illas, pot 
non matns,ſed cordis propru virtute agitarj |. 
quippe rhythmum, five ordinem a matris|. 1 
pultu diverſum obtinent: idque facile expe- 
riri licet, fi manum alteram carpo matrs, 
altzram umbilici funiculo admoveris. Imo 
vcro in ejuſinod1 ceſonibus, membrana ch» 
710 etiamnum obyolutis, ſepe reperi (matre 
jam exſtincta, & plane rigida) arterias umbi- 
hcales micantes,foetumque vegetum. Quare 
haud verum eſt, ſpiritus a matre per artenas 
ad faerum pertingere : nec magis verum, va 
foetus umbilicalhia cuin uteri vaſis per ant 
ſtomoſin conjungi. Foetus enim vita propn 
fruitur , habetque arterias pulſantes, & fan- prot 
guine ac ſpiritibus lenas , dw antequan |, 
conceptus (1n quo efformatur,& natat) utero[j;s . 
alligatur : non aliter omnino, quam pullou |gq;; 
ovo contingir. _ 
Vium arteriarum in foetu (atque ctiamit toq 
adultis)longe alum efſe demonſtravimus,it inqu 
libello quem ae ſanguinis circuitn ſcriplumus [here 
qui hinc etiam confirmari poſſit. Secunde |gþ y 
revera conceptus partes ſunt, &a foetu de-[ggpq 


pendent ; ab eoque etiam vitam & vegerom 
acul- 


_ DE VaMBILICO Ffo3 
mm] fcultatem mutuantur. Quemadmodum e- 
oce-] aim in meſenterio , per ramos arteriarum 
Vidi-} ceeliacarum & meſentericarum , ſanguis ad 
xe | imeſtina impellitur; idemque inde per venas 
Mt | regreſſus, chylum una ſecum ad jecur, & cor 
X le- defert : ita 11muliter arteriz umbilicales ſan- 
08, | puinem in ſecundas ingerunt, quem venz, 
! M-|unacum ſucco nutritio,ad fortum reducunr. 
3 X | Acpropterea arteriz iſtz non prodeunt im- 
edl-| mediate corde,ceu vala principalia; ſed (ut- 
lzs, | pote inferioris ordinis, atque uſus, ut etiar 
ery 5 9. eramis cruralibus exoriuntur. 
ans} - Produt nuper liber Adriani Spigelii,de for- 
APC | maro ſeru; 1n quo egit de uſi1 arteriarum um- 
ms, | bilicahum ; validiqque argumentis docuir, 
I9 | ferum non accipere ſpiritus witales a matre 
che | perarterias: rationibuſque in contranum ad- 
ne | duchis plene reſpondit. Potuiſſet autem uſ- 
mbt- | dem quoque argumentis evincere , neque 
Une mem E maternis venis per yenarum 
ens | qmbilicalium propagines in foetum trans- 
» VE |ferri : quod precipue ab ovi gallinacei, par- 
Ut |tuſque cxfarei exemplis palam eſt. 

pra feto, fi calor & vita ſanguini a matre 
i-|profluerent , emortuailla,infans quoque illi- 
um | oo exſtingueretur , (res enim eflet confata- 
tc lis;) imo vero ante eam ; appropinquante 
loi [enim interitu , partes ſubordinate prius lan- 
. [gent , & refrige{cunt,quam principales: 1d- 
mil |;oque cor ultimo ommum deficit. Sanguis, 
15 \nquam, ipfius foetus, calorem primo amit- 
nu5 |teret, & muneri ſuo fieret inidoneus , utpote 
dt |tþ utero derivatus ; cum & ipſe uterus, prius 
d&-|eorde, calore omni vitali deſtituatur. 


cul | Aa D E 


F554 E XERCITATI1 6 
D E 
CONCEPTIONE 


-X Vlta quidem in partu mirands 
8 Fabricius recenſuit ; nobis au- 
9 tem plurade conceptione occur- 
runt quz miremur. Res ſane 
Y cſt tenebrarum plena: & tamen 
| audebimus aliquid problema» 
tice proponere;ut,non ſolum ſententaas alie+ 
naseliminatumiſſe, ſed & noſtram quoque 
aliquo modo in medium attulifſe videa- 
mur. Que tamen a me ſuper hac re dicen- 
tur , non 1ta accipi velim , quaſi eadem & 
Tripode prolata exiſhmem , aut aliorum 
ornium {ſuffragia extorquere cupiam : ſed 
libertatem illam , quam alus hbenter con- 
cedimus , nobis etiam jure merito = 
mus; ut, que in obſcuris rebus veriſimila 
videntur , ecatenus pro veris offerre liceat, 
donec manifeſte de eorum falfitate conſtr 
terit, 


Vtero quidem precipue debetur hoc ne- |; 


gotium , citra cujus apparatum & funQio- 


nem, conceptum ullum fruſtra expeRavers. |j 


uoniam autem genituram maris in uten 


cavitatem haud pertingere , nedum diuibi- þ1, 
dem immoran, certum eſt ; eademque con» |; 


tagione duntaxat you (non quiazam tan- 

s & operans,ſed quia anteatetigit 
itarem apportat : videtur ſane foxmina, poſt 
tactum (in cou) ſpermaticum , eodem mo» 
do affic1 , nulloque ſenſibili corporeo agente 
pou 


BEERS SSESPRTIT, 228 EEkEY 


DE ConCcCEPTIONE. ffs 
lifica fieri, quo ferrum,a magnete tatum, 
jus ſtatim v1 dotatur, aliaque ferramenta 

F. aſc allicit. Accepta nimirum ſemel virtute 
* Jia, quam diximus, plaſticam exercet gene- 
rnd: potentiam , ſimilemque ſui procreat ; 

nda fron ſecus ac planta, quam utriutque ſexus 


aw- Jnnbus imbutam cernimus. 

cCur- 5 Mirari tamen ſubit, ubinam facultas iſta 

lane (perato jam coitu , ante'ov1 vel conceptus 

net! Iiroductionem ) hereat ? & cuinam activa illa 

ron is virtus commulla fit ? ſcilicet,num utero 
Co 


li, an tori etiam foeminz ? vel potius utero 
primario , faxminz autem ſecundario ? an 
les» |denique, quemadmodum oculis videmus, & 
el» [cerebro cogitamus ; ita foxmina utero ſuo 
n © lconcipiat ? 

Quanquam enim foemina interdum (poſt 
ſed coitum , concipiens) foetum nullum produ- 
on+ fcit ; ſymptomata tamen ea contigiſſe novi- 
{> \nus, quz peractz conceptionis (licet irritz) 
ulia [cram fidem facerent. Caniculz delicatulz, 
eats |coitum (citra foecunditatem ) admittentes, 
ſt- [obſervantur nihilominus debito partus terg- 

pore ignavz eſſe , & parturientium more la- 
NE* |titare,, atque ab alia cane catulos ſurripere, 
0- eolque (ceu proprios ) lambere, & fovere, 
TS. limo vero pro 1iſdem acriter dimicare. Non- 
ten hhullz etiam lac, ſive coloſtrum in mammus 
Ibi- ſhabent ; aliiſque gravidarum & parturien- 
oe fium affetibus obnoxiz ſunt ; perinde ac 
a- |pallinx ſto tempore pRm_mn licet ova(qui- 
un” Ibus incubent ) nulla t. Aves quzdam 
olt |{utpote columbe) fi ſtato tempore coierinr, 
10 [quamyis ova nulla, aut ſubyentaneapariant, 
Nie | tegentur tamen ſolita midificandi ſedulitate. 
” Aa 2 Vique 


\E XERCTTATIO 

Vique adeo nempe faecundat virtus i ma- 
re 1n coitu provenicns, ut integram fomi- 
nam, tam anim1 moribus; quam corporis yi- 
gore unmutet. Et licet hoc utero , ad id pa- 
rato, principaliter contingat ; inceque toti 
corport virtus vireſque adyeniant ; (quemad- 
modum a turgencibus manum teſticulis, re- 
Iquo etiam corport robur additur : ) eadem 
tamen manet dubiratio ; quomodo (cl. iphi 
utero poteſtas illa communicata inhereat? 
utrum nempe toti utero, an alicui cus pani 
duntaxat? Quippe nihil in eo, poſt coitum, 
1nvenias : genitura enim marts,brev1 vel ela- 
bitur, v<! eyaneſcit ; ſanguiſque ab utero,cur- 
cuiru f:to, per vaſa regreditur. 

Porro,quznam eſt illa przparatio & matu- 
ritas uteri , quz-ſemen genitale expoſcit ; aut 
unde manat ? Nifi enim uterus ad coitum 
paratus fuerit, fruſtra ſunt alia molimine: 
2m vero ne coitum quidemaliter, plurima 
animalia admittunt. Contingit quidem, fa- 
teor, citius illa maturitas,ob blandas marium 
thecebras , & conſuetudinem ; 1pfa tamen 
(non minus , quam fructuum in plantis) 
naturx {ponte procuratur. Qualis autem 
ata mutant fir, ficut eam reperi , jam expe- 
diam, - 

Vterus primum craſſior apparet, & carno- 
fior ; poſteaque (quoad interiorem ſupert- 
ciem, loco nempe conceptionis futuro) te- 
nerior factus, levitate pariter ac mollitic 1n- 
ternos cerebri yentriculos zquat': quemad- 
modum nuper de cervis, alii{que bifulcisd:- 
ximus. In canibus autem,felibus, cxteri{que 
digiratis animalibus multipais,uericormus, | 

teretc 


DE CONCEPTIONE. 457 
tretes muliebr:s uteri tubulos,aut inteſtno- 
mm avium appendices , vel ureteres in ho- 
mine plane ref.:runt : habentque, quibuſdam 
n locis nodulos, qui interiusintumeſcunt, 
& mollifſinu evadunt ; 1ſdemque poſt coi- 
tum(ut in cervis & damis obſervayimus)qualli 
fiiſcentibus, tran{udant in eorum capacita» 
tem humores albugine1 primev1i, unde con- 
ceptus , ceu ovyun: , efformatur. Hoc patto 
fterus a maris coitu { ficut fructus a calore 
eſtivo ſolent) ad ſummum maturitatis api- 
cem deducitur, & imprezgnatur. 

ugniam autem nulla manifeſta conce- 
_ indicia cernuntur, priuſquam uterus 
cercincipit, &albugineus liquor , vel te- 
nuia ſtamina, (aranearum telis ſimilia) furu- 
nque ov1, five conceptus primordium appa- 
rent ; cumque adeo ſubſtantia uteri ad con- 
cpiendum parat1 , fit cerebri conſtitution: 

perfumiis ; quidni merito ſiſpicart hiccar , 
utriuſque etiam fanCtionem eſſe ſimilem ; &, 

" phantaſina ſive appetirus eſt in cere- 
fro, iſtuc idem , vel ſaltem <5us analogum, 

2 eoltuU 11 utero CXxcitari z unde generatio, 
hive procreatio ovi contingat ? FunCtiones 
enim utriuſque , conceptiones dicuntur ; ſunt- 

que ambz 1mmaternales ; licet principia fint 

omnium totins corporis actionum : hec 
nempe, naturalium ; alla ,animalium : hec, 
omnium quz ad animals generationem at- 
tinent ; illa vero ommium, que ad conſerva- 
tonem ejus peraguntur,cauſſa prima,& prin= 
apium primum. Et quemadmodum appe- 
titus a cerebri conceptione ortum ducit, at- 
que hec ab appetibil externo : ita etiam 
Aa 3 a mare 


e5$ ExXERCITATIO 

a mare (utpote animah perfeCtiore)tanquam 
appetibili maxime natural: , conceptus uaty- 
ralts 1n utero foeminz oritur ; ſicut in cere- 
bro fit conceptus animals. 

Ab hoc appctitu five conceptu evenit, ut 
foemina prolem genitori fimilem produca, 
Nam quemadmodum nos , a conceptione 
forme, ſive ide, in cerebro, fimilem eiin 
openibus noſtris efficimus : ita partter idea, 
aut ſpecies genitoris 1n utero exiſtens,fortha- 
tricis facultatis ope,fimilem foetum generat; 
dum ſpeciem nempe, quam habet 1mmate- 
nalem , operi ſuo imponit. Non aliter ſane, 
quam ars , quz in cerebro eſt «d©- ſive {pe- 
cies operis futuri, fimilem in agendo woken, 
& in materia gignar. $1c enim pictor,median- 
te conceptu , faciemexprimit; imitandoque 
internum cerebri conceptum , inactum pro- 
ducit : Ita quoque zdificator, ex conceptu 
przhabito, domum ex{truit. Idemque pari- 
ter 1n c#teris operibus, & artificioſis genera- 
tionibus contingit. Adeo ut, quod diciplina 
in cerebro efhcit, nempe artem ; analogum 
jus coitus maris in utero preſtet , nimirum 
artem plaſticam ; unde foetus complurcs fi- 
mules, aut ciſſimules ab eodem coitu pro- 
creantur. $1 enim generationes , primique 
conceptus artificiales ui naturahum dun- 
raxat imitamenta ſunt z rk pacto a cerebro 


fiunt ; quanto magis ipfius animalis genera- 

tionis & conceptionis cxemplaria, {1muliter 
ab wtero proccdere vecriſimule eſt ? | 
Et quoniam Natura (cujus opera omnia 
admirabilia & divina _ organum cju{mo- 
tut, a cujus vIr- 

rute 


d1(cerebrum nempe) mn 


DE CoONnCEPTIONE. 559 
tute & facultate ſenſitiva, inſunt rationals 
aumz conceptus ; appetitus ſcilicet & artes, 
tantorum tamque variorum operum princt- 
pia& cauſlz, quorum homo (a facultate ce- 
rebri moriva ) per imitationem, autor elt ; 
quidni putemus, eandem Naturam, quz ute- 
rum non minus admirabzem ex(ſtruxit,fimi- 
hque conſtitutione ad conceptionis munus 
obeundum fabricavit ; hunc fun&tioni con- 
fimili , vel faltem analoge deſtinaſſe ; atque 
utrobique organo fimil: , ad opus ſimile uti 
yoluiſſe ? Cum enim peritus artifex , inſtru= 
mento uno, ad unum ; eodemque, ad idem ; 
& ſimili,, ad fimile affabre utendo, opera ſua 

erficiat ; adeo ut, ex organorum ſubſtantia 
4 forma, de eorundem uſu atque aCtionibus 
judicare facile fit; non minus certe , quam 
Ariſtoteles, ex corporum animalium, corum- <4 
que partium contormatione,naturas 1llorum 
cognoſcere nos docuit ; & phyſiognomua, 
ex facie lincamentis & partibus ( ut puta 0- 
culis, naſo, ſronte) de hominum ingenus ac 
moribus hariolatur : quid obſtat, quo minus 
ex eadem partium fabrica , 1dem quoque ca- 
rundem offcium efle , conjecturam facere 
liceat ? 

Verum inique ita comparatum eſt , ut, 
cum ſolita & familiaria nobis perpendenda 
veniunt, magnitudinem corum atqueadmi- 
rationem conluetudo mmminuat ; ubi vcro 
res minoris moment , ſed infuctx magis 
offeruntur ; mirabiliora ea ſtatim pre nov1- 
tate & defuetudine videantur. Quicunque 
ſecum animo penliitaverit, quomodo cere- 
brum artificis, aut artifex virtute ccrebri , res 

Aa 4 ablcn- 


He» 
#aph, 
d.1.6.2. 


$6 ExEgERcIiTaATloO 
abſentes, quas jam non intuetur , ſed quas 0+ 
Im viderit, ow amuſſim tamen depingat : & 
quo pacto aviculz in caveis cnutritz, canti- 
lenas , quas #ſtate didicerant ; ſequent Vere 
in mentem revocent, & exaCcte canant, li- 
cetinterea temporis earum praxin nunquam 
exercuerint;& quod majus eſt,quomodo avi- 
cula nidum ſuum (cuus exemplarnunquam 
viderit) artificiole componat , 1dque nonex 
memori, vel habitu aliquo , {ed fola phanta- 
fia ; quomodoque araneola, ſine evo: 
plari, vel cerebro, ſolius phanraſie opera ſuas 
telas texat : qui hec, inquam, diligenter per- 
penderit ; haud, opinor, abſurdum valde, aut 
monſtroſum judicabit, foeminam cx conce- 
ptu idez generalis ſine materia imprzgna- 

ram, generations opificem evadere. 
Ridebunt, ſcio, hecnaſuti quidam; qui, 
nift quod ipſi ſentinnt, nihil rectum putant, 
Hic tamen phuloſophornum mos eſt; cum rem 
1pſam,ut ſe habeat,clarc percipere nequeunt; 
ngunt faltem modum <zus aliquem nature 
opcribus conſonum , & venitati proximum, 
Profeo omnes (quasjam magni facimus ) 
opiniones , initio mera figmenta & imagina- 
tiones crant ; donec per experimenta ſenſi- 
bilia, & cognitis cauſſis neceſſariis confirma- 
tz, pleniorem fidem facerent. Ari/toreles art, 
obibſephes abularum quodammoao amatores 


eſſe, eo quod fabula ex mirandis conſter. Enim- 
vero homines primum rerum admrratione 
ducti,philoſophiam coluerunt. Ego, cumm 
utero ni] amplius a coitu reli&tum videam, 
cui principium generationis acceptum refe- 
ram ; quam in cerebro, poſt ſen{ationem , & 

ExpC- 


ea un n=y 


BD: 


w-A 


DE CONCEPTIONE. F6t 
experientiam, quod artis principium fit ; ſed 
fmilem utrobique conſtitutionem repe- 
nam ; hanc commentus ſum fabulam. Vir 
docti & ingenioh de ea cogitent; faſtol1, per 
me,rejiciant ; &, petulanti qui ſunt ſplene, li» 
bere irrideant, 

Quoniarn,inquam, nihil ſenſibile in utero 
poſt coitum reperitur ; & tamen neceſle eſt, 
ut aliquid adfit , quod fueminam farecundam 
reddar ; atque ilJud (ut probabile eft) corpo- 
rcum eſſe nequeat : ſupereſt, utad merum 
conceprum , ſpecicrumque ſine materia rece= 
ptionem confugiamus z ut idem tcilicet hic 
— , quod in ccrebro feri nemo dubi- 
tat : ni quis,cui Emeliore luto 

=== finxitprecordia Titan, 
cauſſam efficientem aliam , preter pradictas, 
invenerit, 

Quidam noſtrzquoque ztais philoſophy, 
antiquam de atomis opitzonem recoluerunt: 
ideoque arbitrantur , contagium hoc ( ut & 
omne aliud )'ex ſubtilifſinus ſeraimis maſculi 
cfluyiis , odorum more facile emanantibus, 
inque uterum coitus temporeuhifis, proveni- 
re. Alii, ſpiritus incorporcos,tanquam demi- 
urgos, aut angelos , vel dxmones in ſcenam 
yocant.Alii,contagium np ment), 
aut fracedinis inſtar. Alu alia fingunt, &1ma- 
ginantur. Concedatur itaque inter cxteras, 
etiam huic noſtrz conjecturzlocus ; donec 
dere ipta certi aliquid conſtiterit. 

Plurima quidem ſunt a me obſervata, qua 
diftas aliorum opiniones facile convellant : 
(adeo in procliv: eft, quid res non fit , po- 
tius , quam quid fit, Eicere) non ſuntautem 

Id s- Iwus 


3344. 


FUCK 
4@fh. 
$33: 


562 EXERCITATIO 

huyjus loci, {ed alibi potius proponenda, Im- 
przſentiarum hoc 1tolum dicam : fi, quod 
communi nomine contagium a nobis appel- 
latur, vutpote a contactu 1n coitu ſpermatico 
ortum, & in faemina( citra geniturz preſen- 
tiam ) {uperſtes, futurz procreationis effi- 
cicns & opifex ; 11, inquam , contagium hoc 
(five atom, five odor, five fracedo,five alud 
quid fuerit ) a corports naturaalicnum lit; 
neceſle cſt, tir incorporeum aliquid. Er hi por- 
ro inquirentibus,jllud neque {piritum, neque 
dzmonem, neque animam , neque partem 
aliquam anime, neque quid habens animam, 
eſſe plane conſtct, (ut varns argumentis & 
exper:menrtis a me demonſtrart poſſe arbi- 
tror ; ) quid ſupereſt,cum aliud 1maginari ne- 
queam , nec alus quiſpiam hactenus, ne per 
omnumquidem,cfhnxerit; quam ut hzrere 
mihi aquam libere profitear ? Qu autem au- 
brat, & admiratur, mquit Ariſtoreles, faceruy 
Je ignorare. Quare ſi, propter fugam ignoran- 
11 , ingenui viri philoſophantur ; patet, quod 


cauſſa cognoſcendi,+ nullius uſus graria, ipſum 


ſeire proſequantur. 


Non 1taque id vitio nobis vertendum 
eſt; trerum cognoſcendarum avid! , coque 
nomine {ca nullizs ante trita ſolo adeuntes, 
aliquid attulimus , quod primo intuitu , fi- 
Etum aut fabuloſum videatur.Nam ut omnia 
levi credulitite ampleRtenda non ſunt ; ita 
neque ea protinus repudianda , que acnter 
diuque perpenſa fucrint ; licet ſtatim corni- 
cum oculos non —_— Ipſemet Ariſto- 
zeles ibrum ſcripſit , de mirabilibus audits. 
atque alibi at : Non ſolum illis agende ſunt 

- grits, 


wm. 65  Nﬀ»HH 


" eds 4a - Ho 2%. Wwe 


DE CoNCEPTIONE. F63 
gratie , quorum opinionibus quis acquieſcet ; 
ſed iis etiam , qui ſuperficie ren dixernnt. 
Conferunt enim aliquid etiam iſti : habitum 
namque noſtrum exercuerumt. $1 enim Timo- 
theus non fuiſſet , multum melodie nequaquam 
habuiſſemus. Si tamen Phrynis non fuiſſet , 
ne Trmotheus quidem ecxſtitiſſet. Similt modo 
Or at illis eſt , qui de weritate aſſeruerunt. A 
quibuſdam enina aliquas acceprmus opiniones z 
quidam vero , #t h1 fierent , cauſa fuerunt. 

Exemplo 1gitur tanti vir, ejuſque auto- 
ritate motus, ne totus ad deſtruenda ſfolum 
alorum dogmata compoſitus videar ; malur 
ſententiam fiftam potius, quam nullam pro- | 
ponere : placuitque hic 7imorheo Phrynin a- 
gere ; ſocordiam nempe hyyus v1 , atque 
1gnaviam excutere,ſftudioſorum jmgenta ex- 
citare, ſinereque potins ut melonpedem re- 
&usincedens irrideat , quam ut diligens re- 
rum indagator inertiz accuſet. 

Nullum profecto theorema magnificen- 
tus quxſicns , nec didicerts utihus; quam , 
One omn1a ex univoco hant? quo pa- 

oſ{c1l. idem ſemper 1dem progeneret? 1d- 

ue non ſolumin rebus arte facts (ita enim 
pode xdificat domum, facies facicm de- 
pingit , & imago imaginem format) ſed in 11s 
etiam quz ad animum fpectant : nempe 
mens, procreat mentem ; OP1NIo , Op1n10- 
nem. Demecriti atom) , & Eudoxi ſummum 
bonum in voluptate ſtrum, umpregnarunt 
Eficurum: Empedoclis quatuor clementa, A- 
ri/totelem : veterum Thebanorum dogmata, 
Pythagoram ac Platonem: & geometria Eu» 
clidem. Ad candem hanc normam, filius na- 
Aa 6 {cxrur 


Ariſt. 

hiſt.ax. 
I.7. c.6. 
& de 
g-». ax. potes transferuntur. Morbi quoque aliqui, 


I. l.c, 
bg 


Lib,7. 
Co 11, 


564 ExxnciTartrro 
{citur parentibus ſuis ſfimilis ; virtutes etiam 

nusnobilitantes, & vitia hzreditaria, poſt 
ongam aliquando annorum ſeriem, in ne- 


bi ſimiles in ahis producunt; in quo cenſu, 
ſunt lepra, podagra, ſyphilis &c. Quid mor- 
bos memoro ?atavorum etiam nevos, ver- 
rucas , &cicatnices , longa ſubſequente ſene 
aliquendo oftendit progenies. Nuarro par- 
1185 Dacorum (1nquit Plnius ) originis nota in 
brachioredaitur. Mens, opinio, mores, qui 
nunc ſeculum tenent ; quidni multis abhine 
anms (exoletis interea omnibus, quz ho» 
dic 19 uſu ſunt) denuo recurrant? Nempe 
Creatoris #terni mens divina, rebus impreſ- 
£1, in conceptibus humanis procreat imagi» 
nem ſu. 

Superatisjam aliquotin hacre difficultati- 
bus, creſcit mihi animus paulo nervofius de 
eadem ; ut, quoda nobis hatenus ve» 
ktarim diſputarum fuit , veriſimilitudinem 
faltem majorem obrinere videatur , Simu 
etiam , ut, ad ardua hzc penitius inquirenda, 
Rudioſorum ingeniacxcitentur. 

Sit itaque (ut rem clarius ob oculos pona- 
rus) 4, oyum foecundum (mareria nempe 
fururi pulli) mobile & terminabile in pul- 
lum, five potenna pullus. Sit etiam B, id 
quod oyum faxcundum reddit, & a ſubven» 
taneo diſcriminat ; ſcil. efficiens pulli, ſive 
movens ovum & terminans 1 pullum. Et 
C, pullus, vel finalis cauſla, cujus gratia & 
ovum, & foecundans ſunt: attus nimurum, 
five ratio pulli. | 
igitur pro concelſlo om ab 

{® 


a wo feds ac co wo ©®. * 


a —_— —... —— F'YY co ah a _ 


pe CoNcreyerTloONE. F6r 
Ariſtorele demonitratur) omne movens pri- ?/: 
mum ſimul efſe cum eo, quod abipſo move- #7: ©-% 
tur. Ea vero(ab eodem) propriiſſime dicun- 

tur /2nul eſſe, quorum generatio codem tem- 

re contingit : nempc, ut movens & mob1- 
eunaactu lint , politoque uno corum, po- 
natur neceflirioalterum ; nimirum , preicn- 
te effeo, adfitfimul <zus cauſſa. 

Quandocunque igitur A, ({cil. ovum fee- 

cundum) attueſt; B, quoque (nempe mo- 
yens internum &efficiens , five foecundans ) 
ſimul actu exiſtir. At vero quandocunque B 
aftu eſt, ineſt pariter C, (Gem aliquo mo- 
do) {pecies nimirum pull, five forma ſine 
materia. B, enim eſt efficiens pulli internum; 
1.e. movens A, (oyum ſcil.)in C, nempe 
rationem pulli. Vtigitur omne movens {i- 
mul fit cum ſuo mobili; omniſque cauſſa, 
cum ſuo cauſſato; neceſle eſt, ut C, una cum 
B, exiſtut: quippe finalis cauſſa, tam in na- 
tura. q'!:m arte, reliquarum omnium pri- 
ma elit ; moyet enim, & non movetur : Efi- 
ciensautem movet , quia a cauſſa finah 1m- 
pellitur. Ineſt enim quodammodo in omni 
efficiente, ratio finis; aquoillud, cum pro- 
videntia 0 $, Moverur. 

Ariſtotelis autoritas nobis plane ſuffraga- »- 
tur: Principatum ,1nquit , imter caufſis gene- 197! = 
rationis naturalis , illa obtinere videtur , quam," 
Jub hoc tverbo , cyjus grartia , Significams. Hec 
enm ratio eſt ; ratio autem principium eſt pa- 
riter int reb145 1am arte, quam natura conſti- 
mendis. Vbi enim vel per mtelleflum, vel per 
ſenſum Medicus ſanitatem, opifex ades definie- 
tit; rationes Or cauſſas rei, quam facit, reddere 
-. -AS I ſa- 


« , 
Ie 
i act 


F66 EExmRclTATrlo 

ſolet, &+ cur ita faciat ſubjungit : quanquam il- 

la, cujus gratia, cauſſa, & ratio boni &F puleri, 
nature operibus potins , quam artis conjun- 

fa eſt. 

Phyſ. Finis autem ,ait, eftid cujus gratia ; ut de- 
T1ed.3, ambulanai , ſanitas. Cur enim deambulat 2di- 
cimus , ut bene valeat : &, cum fic dixerimnus, 
putamus nos cauſſam reddidifſſe;& quecunque 

igitur alio movente interjefta,fmis gratia fiunt: 

wt [anitates gratia fit extenuatio, vel purgatio, 

vel pharmaca , vel inſtrumenta : hec enim 0- 

mmia fins gratia ſunt. Er paulo poſt : Oportet 

aurem ſemper ſummam cujuſque rei cauſſim 
uorere . quemadmoais.n &>m aliis rebus. V+ 

omo edificat , quia eft earficator : edificator 
autemeſt, ſecundum artem edificandi: hec 

t1tur cauſſa prior eſt. arque ita 1c res habetin 

De gen. Omnibus. Et proinde cauſſam eam , que pris 
ev. 1.2. 14 movet , Of cui ratio ine} & forma , melio- 
& remmagiſque dromam oe afſerit , quam ma- 

reriam. 

In omni 1gitur animalium generatione na- 
turalt, tum materia ex qua, tum efficiensa 
quo, (nempe mobile . 4 & movens B.) ant- 
malis genit1 aut p__ gratia pariter ſunt: 
quippe ambobus {rmul ineſt , quod movet & 
non moyetur, nempe C. Amboenimilla({c. 
A & B.) fimul mobilia ſunt , & moventur ; 
ninurum foecundans, B, (quod & movet, 
& moyetur) & quod Cres um fit, 4, nem- 
pe materia ſive ovum , quod ſolum movetur, 
vel mutatur. Quamobrem fi nullum mobile 
actu moveatur, nifi movens una adfit; certe 
neque materia movebitur,nec efticiens quip- 

Pram efficiet , nifi fumul primum —_— a- 
| 6 quo 


De ConCcEePeTloNE.. $67 
kquo modo adfuernt ; forma ſcilicet, aut ſpe- 
cies fine materia principatum obtinens. Ef= 


mis neceſlarus : 


uandocunque Beſt in actu, ſimul et- 
1am Ceſt in actu (nempe aliquo mo- 
do movens.) 
Qu:ndocunque A eſtin aCtu, Beſtin 
actu; 
Ergo , Quandocunque MX eft in au, 
1mul etiam C eſt in a&tu. 


Generatto ſane naturalis, & artificials, eos» 
dem modo ſe habent. Vtraque enim alicuyus 
gratia fit , & ſimiliter ex providentiaquadam 
in finem propoſitum operatur:utraque etiam 
a concepta forma 2liqua ſine materia move- 
tur primo , & per conceptionem producitur. 
Cerebrum nempe eſt conceptions hujus or- 
ganum ,( ars enim eſtratio operis ,( 3 
omni Materia) in anima, cujus organum eft 
ccrebrum ; ) 11hus vero , uterus, vcl ovum. 
Conceprio itaque utert1 vel ovi, fimilis c- 
rit (al:iquo ſaltem modo) ipſius cerebri con- 
ception1 ; finiſque pariter codem modo utri- 
que inenit. Nempe, ineſt ſpecies ſive forma 
pull: 4n utero vel ovo , fine ulla matcria: 
. quemadmodum in artifice ineſt ratio ſu1 o0- 
peris; utputa in #dificatoris cercbro, rutio 
domus. 
Quaniam vero > ineſſe forſan xquivocum 
elt , & res /mul eſſe multifarnam dicuntur ; 
idco dicimus & aſlerimus, ſpeciem mm 


P 


ficiens enim & generans ,({ccundum Ariſt.) De gen, 
qua talia ſunt , ad id pertinent , quod efficitur , 9" !% 
& generatur. Sit itaque ſyllogiſmus ex pri- © 


junfla rip. 
de part. 
an. 1l.t, 
Fe bo , 


563 Exxkcirt. px Conceyr. 
pull: & formam immaterialem , eflc alique 
modo cauſſam pregnationis five faecundita- 
tis uteri: quia, poſt coitum , nihil corpo- 
reum in codem reperitur. 

Quomodo autem cauſla hzc tmmaterialis, 
tanquam principium , utero pariter ac cere- 
bro inſit , & qua ratione conveniant inter ſe, 
vel ab invicemdiſcrepent,conceptus cerebri, 
& uten ; ſive ars, & natura ; & quo pacto, id 
quod foecundat (nempe efficiens procreandi 
animalis internum) ſimiliter infir in mare,at- 
que czus genitura; in foemina, & cus utero; 
11 ovo etiam, ceu opere utriuſque mito; & 
guenam fir in us differentia : poſthac, cum 
univerſim de omnium animalium genera- 
tione agetur , (ctiam eorum, que per Me:a- 
*:0rhoſin oriuntur; inſectorum ſci]. & ſpon- 
te orientium , in quorum ovis five primor- 
diis,ut &alio omni ſemine, ſpecies ſive forma 
immaterialis, tanquam principium movens 
corum quz procreanda ſunt, plane ineſt ;)& 


cum deanima, <zuſque affefibus; quomo- 


doque, ars, memoria, atque experientia, ce- 
rebri ſolum conceptus fint, dicetur ; copioſe 
ſimul, atque luculenter explicare conabi- 
nur. 


F I- N IS 


zh BNANS WS2_ ONE EDO EY 


— 
[Wo ET_} _ 


—_ 
__ 


<< <<< 


| 


INDEX 
EXERCITATIONVM 
Quz in hoc libro continentur. 

ExERCITATIO I. 


A B ow gallinaceo cur ducatur exordium, 
Pag. 37 


11. Degenerationis loco. 39 
I1I. Deuteri Galline parte ſuperiore ſfue 0- 


Vario. 41 
IV. De Infundibulo. 50 
V. Degalline uteri parte exteriore. SL 
VI. DeGalline Vulva. 64 
VII. De Galine, aliarumque avium ven- 

tre. 71 
V III. Dereliquarum uteri partinm , in Gal- 

lina, ſitu, & fabrica. 75 
IX. De generaiione Ovi. 79 
X. De Ovi incremento, Of exits. 8 
XI. De OviCortice. 83 
X IH. De reliquis Ovi partibus. 93 
X 111. De Ovorum differentiis. 98 


XIV. De generatione fetus ex Ovogallina- 
Ceo. II 
XV. Prima Oviinſpeflio: five, quid primns 
incubationis dies in Ovo produxerit. 114 


XVI. Secunda Oviinſpetlio. 19 
X VII. Tertia Ovi mſpefio. P22 
X VIII. Quarta Oviinſpetio. 134 
XI X. Quinta Oviinſpetiio. 145 
X X. Inſpefio ſexta. 150 


X XI. Inſpeflio poſt diem decimum. 152 
Ypettiopy X XII. In- 


Tn VDV L x7 
XX 11. Inſpeftio poſt diem decimum quar- 
rum. 155 


X XITI: De pulli excluſione , ſive paris ex 
_ 161 


XXIV. DeOvugemellifics. 165 


ExERCITATIO XXV. 


Poriſmata quedam ex praditta Ovi hi- 


ftoria deſumpta. p. 168 
X XVI. Quid fr Owvum. 169 


XX VII. Owum non efſe opus uteri, ſed amni- 
8 


Me. 18 
XXVIII. Cuum non fieri abſque Gallina. 
187 

X XIX. Quomods ovum perfelum, Or fa- 
cundum fiat a mare / 6g » ſecunaum 
Ariſtotelem ? 190 
XXX. Diſquiſttionis hujus , de facundiate, 
urilitas. 195 
XX XI. Ovumnon eomodo a Gallo &- Galli- 
na provenire , quovoluit Ariſtoteles. 197 
XXX1II. Neque eo modo, quo Medici arbi- 
trantur. 199 
XX X III. Marem, & feminam , pariter ef- 
ficienres eſſe Generations. 201 
XXXIV. De Ovimateria, contra Medices 
& Ariſtotclicos. 203 
XX XV. Qrantenus Gallina fit efficiens in ge- 


neratione ovi , ex ſententia Ariſtotelis? & 


cur mari auxilio opus fit. 206 
XX XVI. OwumGallinaceum perfedum, eſt 
 bicoloy. 210 


XXXVII. Quo- 


EXERCITATIONVM. 


XXXVII. Quomodso Ovum albumine au- 


geatur. 213 

X X X VIII. Quid Gallus & Gallina gene- 
rando Ovo conferant. 216 
XXXINX. De Gallo quedam notatu digna. 
218 

X L. De Gallina. 223 
X L1. Quomodo Gallina dicatur efficiens pri- 
mum: deque ejus parts. 230 

wo wh fomnk.srs ar generatio Pulli _ O- 


235 

X L I II. Aug mods pullus ex Ovo fieri P 2.4 

fur. 2.38 

XLIV. Fallitur Fabricius, circa materiam 

«(On Pulli in Owvo. 241 

wy V. Ruenam fit Pulli materia, Or quomo- 

at in Ovo. 248 

fo Pn vue efficiente generationis Pul- 

257 

X L V e j " Efficiens _ Pulli, quomodo ope- 

retur , ſecundum Ariſtotelem. 2.62, 

X L ju ITI. Sententia Fabricii, de cauſſa Pub- 

ciente , refellitur. 2.70 

Tx Cauſſa Pulli efficiens , inquifitu ar» 

275 

L. We fit animalium cauſſa efficiens; gnfque 
conditiones. 

LI. De Generationis ordine : & primum , = 


particula genitali prima. 298 
LII. De Sanguine, prout eſt pars principalis. 

Eh od 

LIII. Quenam colligendaveniant , ex autiu 

venarum umbilicalium in Ovo. 324 
LIV. De ordine partium in generatione ex 
Owo June Fabricium 331 


LY. De 


w 9 2 x. 
LV De ordine partium in generatione , eu 


_ ſententia Ariſtotelis. 344 
LVI. Deoraine partitm in generatione, tt ex 
obſervationibus conſtat. 354 

L VII. Paradoxa quedam , & problemata, 
circa hanc rem penſitanaa. 369 


_—_ 
—— 


ExRrciTaTiIo LVIIT. 
De Nutritione Pulli in Ovyo. p. 380 


LIX.- De torius Ovi utilitatibus. 90 
L X. De wvitell: & albuminum I 6 
393 

LXI. Deceterarum Ovi partium utilitati- 
bus 405 

L XII. Ovum efſe frimordium commune 0- 
mmuibus animalibus. 409 


—_— 


ExZRCITATIO LXIII. 


De Generatione Viviparorum. p. 415 


LXI1V. Hiſtoria generationis Cervarum, © 
Damarum , ceu reliquorum viviparorum 
exemplar ponitur : ſaflique ratio readitur, 

421 

LXV. De Cervarum & Damarium uicro. 

423 
LXVI. De Cervarum & Damarum coi:'. 
432 

L XVII. De conſtitutione , ſfoe immuta: 'one 
uteri Cervarum , &* Damarum , menſe Se- 
prembri. ..-" "088 

ELXVIII. Quid iis eveniat menſe Oflobri. 


437 
LXIX. Quid 


De 


EXERCITATIONVM. 
LXIX. Quid inutero Damarum contingat , 


 menſe Novembri. 442 
LX X. Conceptus Cervarum &» Damarum 

ut ſe habeat, menſe Decembris. 456 
LX XI. Decalido innato. 46$ 
LX XII. De Humido primigenio. 483 


—O— 


ADDITAMENT A. 


De Parts. ' 491 
De Vieri Membranis & Aumoribius. $27 
De Humoribus. 535 
De Membranis. 538 
De Placenta. $42, 
De Acetabulis. 546 
De Ymbilico. 547 


De Conceprtione. 554 


