. 
: 


| AA. VAR EVR. ere 


= . 


>” = <a .. 
| a il Wl WY "ll lll 10 Wee. Ar 
| %% | . [AL j ll ſl 
1 1 
| 7 
1 
11 ry * 
1 at 0 f 
# If '7 by 
on + | 
== S117] 
bat 
«th | d , 
153 alk | 
* N "Et 
Aj q i 
| _ * 
5 7 IT | 
4. k La : 
411.70 
aA) 
" »l 1 | , 
8 1 b 1 | 
T9 191) 
— z 2 


. U | | * 


4 


| e Fe 
: 


| Ml 


10 


{ 
, 
: 


L 


1 
0 


* 


i 


! 
1 


W 
U 


— 


0 


7 


JI 0 ö | 7 4 as TY af : 6% 
ll VAL MMP OO mmm moms | | 0 


** wth — — — - — 83 8. R * * 1 
- * * 5 — 


„ OY _ a b T. 3 Kin. a. 


. 
: 


| AA. VAR EVR. ere 


= . 


>” = <a .. 
| a il Wl WY "ll lll 10 Wee. Ar 
| %% | . [AL j ll ſl 
1 1 
| 7 
1 
11 ry * 
1 at 0 f 
# If '7 by 
on + | 
== S117] 
bat 
«th | d , 
153 alk | 
* N "Et 
Aj q i 
| _ * 
5 7 IT | 
4. k La : 
411.70 
aA) 
" »l 1 | , 
8 1 b 1 | 
T9 191) 
— z 2 


. U | | * 


4 


| e Fe 
: 


| Ml 


10 


{ 
, 
: 


L 


1 
0 


* 


i 


! 
1 


W 
U 


— 


0 


7 


JI 0 ö | 7 4 as TY af : 6% 
ll VAL MMP OO mmm moms | | 0 


** wth — — — - — 83 8. R * * 1 
- * * 5 — 


„ OY _ a b T. 3 Kin. a. 


M. TuLL1us CictRo 


|ORATORE 


Q. E 0 


Ex Ms. 'recenſuit Tao. Cocknuan 
& Coll. Univ. A. B. 


EDITIO.SECUND A. 


— 


o X Oo N I 


E rn SHELDONLANO, 


In nis o. STEPHENS; & proſtant venales apud 
1 RNAPTON ad Inſigne Corona in Cameterio 
D. Pauk LOND, 1706 


: 
A 
2 
2 


Nov. 9, 1908. 


2 


tur 


ma 


Td 


Impri 


D AM: 


11 
_ 77 


* 
= 


FITZHERB 


„ 


DOMINO 
D”*JoaNNIRADCLIFEE M. D. 
Coll. Univ. olim Socio, 11 
Nunc patrono munificentiſſans. 


ON dubito fore pleroſque, 
Vir Inſigniſſime, quibus 
importunus eſſe videar,qui 
munus hujuſce generis Tibi, Viro 
tantis negotiis implicato, tamque 
diſparibus ſtudiis dedito, conſecra- 
re decreverim. Sed hi erunt fere 
ex eorum numero, quibus vita Tua, 
morumque ſuavitas nondum ſatis 
explorata ſunt: qui neſciunt otio 
quali utaris, quoties animum laxa- 
re ſoles; cum poſita Medici ſolici- 
tudine, gravioribuſque curis omiſ- 
ſis, ad ſales Tuos & elegantias, 
* olim Tullius amabat, & quo- 
a 3 rum 


animum liberum revocaſti. Hi, fi 
didicerint quam fingulari affectu 


litteras noſtras ames, quamque ele- 


ganter aſperioribus Artis Tuæ ſtu- 
diis illarum gratiores amœnitates 
interponas; ſi ſciverint quantus 
fs; non Medicina ſolum, (cujus 
gloria cunctis præluces) ſed alio- 
rum liberalium ſtudiorum, omniſ- 
que politioris doctrinæ & fautor, 
& admirator; una mecum ſen- 
tient, Te, ſi quis alius, digniſſi- 
mum videri, cui Ciceronis illud 
opus, quod præ cæteris politum, 
perfectumque reddidit, inſeribere- 


tur. Sed quamquam illa quæ dixi, 
Vir Colendiſſime, talia ſint, ut ve- 


re magna eſſe nemo non fateatur : 


tamen alia quædam nobis propiora 
ſunt, quibus ad hoc officium, vel 
potius pietatem, prorſus impulfi 
ſumus; nempe tot illa, tamque 


i 
* LY 


: "rum in his libris præcepta tradidit, 


præclara beneficia liberalitate Tua 
| hunc |} 


CLOS ELLE. HA HS . 


Pe v9 ,0 0 © Fe 


bad + 


Le. 


hunc in locum collata; quem, ſi- 
cut olim ſuaviſſima Tua præſentia 
ornaſti, ita nunc ſingulari munifi- 
centia pergis ornare. Quantum 
Tibi debeat hæc Muſarum ſedes, 
abunde teſtantur æterna pleniſſi- 
mæ Tuæ benignitatis, propenſique 
in meliores diſciplinas animi mo- 
numenta, quibus eam non minus 
ſplendide, quam libenter excolui- 
ſti; quæque uſque adeo ubique 
apparent, ut quoties ad ipſam do- 
mum, quoties ad ejus Alumnos 
oculos convertimus, toties Tua 
beneficia videamus. Cum vero 
plurima Tuz erga nos voluntatis 
teſtimonia fint, tum nulla magis 
Fre cunctos Tibi conciliaſti, quam 
Patronatu Benefiriorum, quo no- 
ſtrum Collegium tam ſtudioſe ex- 
auges. Hoc omnes ordines & æta- 
tes ſimul pleniſſime demereris : 
Sociis enim (peracto diſcipline A- 
cademicæ ſtudio ) receſſum paras, 

eccleſiæ 


eccleſiæ utilem, illis jucundum ; |} 
adeoque nobis adoleſcentibus emo- '* 


lumenta Collegu relinquuntur, 
quibus otium hoc litterarium ho- 
neſtius tueamur. Hunc igitur li- 
brum Tibi, Vir Ornatiſſime, in- 
primis dico, qualemcumque meæ, 
noſtrumque omnium gratitudinis 


teſtem; quem ſi ſolito, hoc eſt 


| benigno vultu accipere dignabe- 
ris, novo beneficio devinctiorem 
Tibi reddes N 


Tui obſervantiſſimum 


o xo N e Coll. Univ. 
ii, KAL. Maii 1696. 


TuoO. Cock MAM. 


: a! 
" 
, 
Fo 
= 
. 
—_ 
4 
= 
2 
4 
=__ - 
YN s 
5 
4 
7 43 
«Y 
; 4 
9 
1 
_ 
45 
KL, 
£E 
=_ 
gt 
\ 
* W 
. 
43 
* 
. 
2 
'D 
1 
+= 
Do - 
„ y 
_ 
bx 17 
: 
-* 
3 
1, 
* 
4% 
- 
* 
1 
2 = 
2 - 
4 
7 
1 
N 
4 
= 
2 
—_— 
* NR 
9 
— 
N 
£ 
= 
NY 
* 
"0 
— 
=_ 
* 5 
. i 
= 
= - 
1 
= 
== 
x 
44 
3X « 
= 
= 
= 
_ = 
\ 
E. 
0 
- 
4 
> 
2 
+» 
* 
+ 
'4 
« 
* 
r 
*"* 
» 
. 


J. 


= TTABES bie, amice Lector, alteram 
MN. Tullii Ciceronis operum partem, 
mea qualicumque cura recenſitam, & 
ad MSS. Codd. fidem dliligenter recognitam. 
Quid fit nobis in bis libri edendi præcipue pro- 
poſſtum, non eſt ut nunc te pluribus doceam; 
cum id ſatis (ut arbitror) fecerim in præfatio- 
ne libro De Officiis præmiſſa, quem non ita 
pridem in publicum emi; quod confilium in hoc 
etiam opere viſum e Jequs Ne tamen pror- 
ſus inſalutatus abeas, quibus adjuments in has 
editione adornanda uſus ſim, non abs re duxi 
paucmũ exponere. Textum igitur (quem vocant ) 
exhbut nupere Leidenſis editions, quam ro- 
copnovit & acturavit vir orbi litterario notiſſi- 
mus Jacobus Gronovius J. Fr. FP. Ex notis 
eidem ſubjecti omnes MSS. Codicum variatio · 
nes excerpſi, rejecta illa reliqua, plerumque ina- 
ni, verborum farragine; & Criticiſmis, ſi non 
ſee ine ptu, at à noſtro tamen inſtituto quam 
* b maxime 


maxime alienis: quippe enim id pracipue ſpecta- 
bamus, ut de genuina Ciceronis lectione quam 
pauciſſimis verbis conſtaret. Sex præterea Ma- * 
nuſcriptos Codd. cum ſumma cura & diligentia 
perlegi; quibus cum preditta Gronovii ediaio- 


ne collatis, omnes vel minutiſſimas varietater, 


praſertim ſi plurium librorum auttoritate nite- 


rentur, iter & religioſe exinde depromſi- 0 


quod fi cui ntmas delicatulo & faſtidioſo lectori 
minus arrideant hujuſmodi minutiæ, as pror- 
Jus negligere licebit; nec eſt ut mibi ſuccenſeat, 
fi ego meo labore fruar, He ſur delicits, Qua- 
tuor codices mihi, cum primum huic opert me 
accingerem, noſtrum ſuppeditalat Oxonium: 
quorum unum, nempe Joan. uſque ad ſexageſ- 
mum caput libri ſecundi, cum Oxoni i degeret, 
evolvit Cl. Gronovius; in quo tamen revol- 


vendo me non omnino operam luſiſſe, facile de- 


þr ehendet_ non oſcitans leftor : altos tres adbi- 
but ex Bibliothects Boglerana, Balliolenſs, Mag- 


dalenf. Reliqui duo codices, auerum K | 


prabuit Biblratheca Coll, Nav. alterum mecum 
perhumaniter communicavit vir ornatiſſimus 


D. Wagſtaffe, non niſi opere jam longius pro- 
vecto manu in meas pervenerunt : quare. bre- © 


vem appenaicem libro ſubjicere coattus ſum, in 


qua variantes. quedam horum codd. lettiones ad f 


ſuum 4 locum referuntur. Denique, ne 
quid deſit elegantiſſimo libello, novum Rerum & 


Verborum Indicem locupletiſſimum, non ſine | 
magno 


.* 
1 1 


agno labore, for ſan inexpertis dulci, concin- 
andum curavi; qui quanto tibi adjumento ſit fu- 
urus, penes te judicium eſto. Her habui, lector 
Penevole, de hac noſtra editione dicenda; in qua 
- / — 2 ade ſit, equs gratia præcipue 


Hebetur illi ſummo liberalium ſtudiorum, omniſ- 


Fl 

2 
- = 1 

1 


90 


ue politiorit doftrine fautori, D. Arthuro 


Tharletto, S. Th. P. digniſſimo Coll, Univ. 
NMagiſtro; quo hortante primò ſuſceptum eſt 
Hoc opus, quoque adjuvante provectum, tan- 
emque pro mea virili abſulutum. Si tandem 
voſtros conatus tyronibus utiles eſſe conſtiterit, 
wee doctioribus interim diſplicere; for ſan ſum- 
is viris, quibus auctoribus hac ſuſceptmus, 
lia videbuntur edenda; certe nobis ad ea di- 
Woentius exſequenda addetur animus. Vale. 


ef 
B 

* 

1 
7 


” * 
- © 
. : 4 0 . . : 
+4 12 a . 4% ws „ © * - W 3 R „1 
ren mes en . Mer BL \ | CDS VIX . 
AIP 4+ datt 1 9 b Lab \ 1 ; 2 KAY Is TY 
AY IN LIT) 4? TW ere w > % . Nan ain 
- — * 
1 8 : : . : : e 8 
r. \ 1 W , p LY w * w \ P = Q \ A ny \\ 3 1 > ? % . 1. 1 "4 1 


L ang , | 4 

0 * 

* : — A * * - k 1 4 „ a } i - . \ * + 1 
W Ky TN eee e. n e ee 


" fy ; 1 * a - 
Wc arne IF eV na) WN e u r 
* | ; 7-4 | 1 bo A 10 . 
wüde AYP 933053 oe AUTY UII? \ V3 k Wh 
p Fa * *1 ” a 5 . "x 

T7176 of WNT SALTS one do 
* 

ls 4 . Wen * 


1 — : Pay 5s 7 
„ » #41 Jak \\ Nr, my $1 :, & . 03391 $5: * 


: , © 3,4 
. 
wo 


- 


, 


. OY ” p N 6 * — 
G AN TELE NA {0 > AD os GY T4 : N J 


LD . 


* 
* 
: * 
; o , 4 5 * * * , — E. * kk # « % * * 8 » ig x TIN . 
8 1 * . . 7 - N "4 I's w + 3 TJ E e  % 
7 ; , "0. W 
. «\ 1 ” A : ” £% i +4 18 5 x N 1 it L's 
1 1 * . 2 „n W * * 9 4 dS % Sh. + » \ » 
* \ "- 
\ i + 1 . ) * = "4 mY £4 
- TEY * * : [ N 1 \ 1 * : « 4 k © * 1 1 \ 
"A © PR 1 
, { : . . * t ect 2 
: - / : I * rn 


r 


Pg 
— 


2 


: ä 
— RT 


M T. Ciekxoxls 
DE 


ic RATORE 


4D 


QFRATREM 


Dratocus, ſeu LIS II A 


2 OGITANTI miki ſepenumerd , & 
memoria vetera repetenti, perbeati fu- 
iſſe, Quinte frater, illi videri ſolent, 
qui in optima Republica, cum & honoribus, & 
| Serum geſtarum — eum — — 
"Menere. potuerunt, ut vel in negotio periculo, 
vel in'pelo cum dignitate eſſe eſſe poſlent, Ac fuit 
AFrempus illud, cum mihi initium requieſcendi, 
atque animum ad utriuſque noſtrum wee ſtu- 
Nia referendi, fore juſtum, 8 ab omnibus con- 
— arbitrate ; 13 infinitus forenſium rerum la- 


. te! . 5 Anh 1 bor, 
| I 223 — Pat at nets Mens. n ſan, & alii. £3 
, To quum, 2 Ac fuit cum nbi, Pal. pr. nec a er ſec & cer 
Drim manu, cum Joan. 1 dives Ac b quoque Pich . 
e nunc quidem quoquæ mi 


Pal. nonus, cum ed, venetâ 78.4 
8 cup Bal. 3 Finitw Lambia., [comers M88, I 


* . 3 page 


2 DE ORaTORE 
bor, & ambitionis occupatio, * decurſu honorum, tul 
etiam ztatis flexu conſtitiſſet. Quam ſpem cogita- ruc 
tionum & conſiliorum meorum, cum graves * com- uſi 
munium temporum, tum varii noſtri caſus fefelle- ¶ co 
runt. Nam, qui locus quietis, & tranquillitatis 2 1 
5 pleniſſimus fore videbatur, in eo maximæ moles | 
moleſtiarum, & turbulentiſſimæ tempeſtates exſtite- 2 
runt. Neque verd nobis cupientibus atque exoptan- ar! 
tibus, fructus otii datus eſt ad eas artes, quibus à pue- ill 
ris dediti fuimus, eelebrandas, interque nos. reco- in 
lendas. Nam prima ætate incidimus in ipſam per- ne 
turbationem diſciplinæ veteris: & conſulatu deve- hc 
nimus in medium rerum omnium certamen, atque te 
diſcrimen: & hoc tempus omne poſt conſulatum 01 
objecimus 1s fluctibus, qui per nos à communi 
ſte-depulhi, in noſmetipſos redundarunt. Sed tamen 
in his vel aſperitatibus rerum, vel anguſtiis tem- 
poris, obſequar ſtudiis noſtris: & quantum mihi 
vel fraus inimicorum, vel cauſæ amicorum, vel Reſp. 
tribuet otii, ad ſcribendum potiſſimum conferam. 
Tibi vero, frater, neque hortanti deero, neque ro- 
ganti: nam neque auctoritate quiſquam apud me 
plus te valere poteſt, neque voluntate. 
2. Ac mihi re eſt veteris cujuſdam me- 
moriæ non {and ſatis explicata recordatio, ſed, ut 
arbitror, apta ad id quod requiris, ut cognoſcas, 
quæ viri omnium eloquentiſſimi, clariſſimique ſen- 
ſerint de omni ratione dicendi. Vis enim, ut mihi 
ſæpè dixiſti; quoniam * que pueris, aut gs” 


1 Ut ambit. emendat Hotoman. I. 2. obſerv. c. 5. placebatq; Gulie!. 
2 Curſu Pal. pr. & ſec. item Pith, & Mem. cum Joan, & Mag. 3 Flu 
Bod. i prima manu. 4 mmm Bal. 5 Plenus Pal. pr. & ſec. Pith. 
Mem cum C. Gulielmii & Mag, 6 Moles abeſt 3 plurimis M8. & 
edd eft in Bal. & Bod, 7 A communi peffore dev. aut ſimile quid, re- 
ponendum cenſet Gruter vel potiùs totum eradicandum, ut volebat 
khambin. 8 Quaday puerii Victor, quem Lambin. Equitur. 

4 4 3 1 Erndie 


Vi 


eee ee 


L1Btk PRIuvs. 3 
tulis nobis ex commentariolis noſtris inchoata, ac 
rudia exciderunt, vix hac ætate digna, & hoc 
uſu, quem ex cauſis, diximus, tot, tantiſ 
conſecuti ſumus; aliquid iiſdem de rebus politius 
A nobis, perfectiuſque proferri: ſoleſque nonnum- 

hac de re à mie in diſputationibus noſtris diſ- 
{entire quod ego prudentiſſimorum hominum 
artibus eloquentiam contineri ſtatuam; tu autem 
illam ab elegantia doctrinæ ſegregandam putes, & 
in quodam ingenii, atque exercitationis genere po- 
nendam. Ac mihi quidem {zpenumero in ſummos 
homines, ac ſummis ingeniis præditos intuenti, quæ- 
rendum eſſe viſum eſt, quid eſſet, cur plures in 
omnibus *rebus, quam in dicendo admirabiles ex- 
ſtitiſſent. Nam quocumque te animo, & cogitatione 
converteris, permultos excellentes in quoque genere 
videbis, non mediocrium artium, ſed prope maxi- 
marum. Quis enim eſt, qui, ſi clarorum hominum 
ſcientiam rerum geſtarum vel utilitate, vel magni- 
tudine metiri velit, non anteponat oratori impera- 
torem? Quis autem dubitet, quin belli duces ex 
hac una civitate præſtantiſſimos penè innumerabi- 
les; in dicendo autem excellentes vix paucos pro- 
ferre poſſimus? Jam vero conſilio, ac ſapientia 
qui regere, ac gubernare Remp. poſſent, multi no- 
ſtra, plures patrum memoria, atque etiam majorum 
exſtiterunt: cum boni perdiu nulli, vix autem ſin- 
gulis ætatibus ſinguli tolerabiles oratores inveniren- 
tur. Ac, ne quis forts cum aliis ſtudiis, quæ re- 
conditis in artibus, atque in quadam varietate lite- 
rarum verſentur, magis hanc dicendi rationem, 
quam cum imperatoris laude, aut cum boni ſenato- 
A 2 | ris 


I Eruditiſſimoruem Bal, & Bod. in textu, eum vulgg. 2 Avtibus 
Bal. Bod Mag. 3 wc ſementid Pall, aliquot, placuitque Wouverio, 


1 Compan 


4 DE ORATORH 


ris prudentia * comparandam putet ; * convertat 


animum ad ea ipſa artium genera, circumſpiciat- 


que qui in iis floruerint, quamque multi; fic - fa- 


eitas, judicabit. 


omnium procreatricem quandam, & quaſi tem, 
eam, quam grnmngier Græci vocant, ab inibus 
Amis judicari; in qua difficile eſt enumerare 


ot viri, quanta ſcientia, quantaque * in ſuis ſtu- 


is varietate, & copia fuerint, qui non una aliqua 


= 


erendi ratione comprehenderint. Quis ignorat, 


ii, qui mathematici vocantur, quanta in -obſcuri- | 


tate rerum, & quam recondita in arte, & multi- 
plici, ſubtilique verſentur? quo tamen in genere 
ita multi perfecti homines exſtiterunt, ut nemo ferè 
ſtuduiſſe ei ſcientiæ vehementius videatur, quin, 
quod voluerit, conſecutus fir. Quis muſicis, quis 
huic ſtudio literarum, profitentur ii, qui 
grammar ici vocantur, penitus ſe dedidit, quin 
omnem illarum artium penè infinitam vim, & ma- 


teriam ? ſcientiæ cogitatione comprehenderitꝰ Ver 


mihi hoc videor eſſe dicturus; ex omnibus iis, qui 
in harum artium ſtudiis liberaliſſimis ſint, doctri- 
niſque verſati, minimam copiam poëtarum egregio- 
rum exſtitiſſe: atque in hoc ipſo numero, in quo 
petraro exoritur aliquis'excellens, fi diligenter, & 
ex noſtrorum, & ex Grzcorum copia comparare 

N eee 5 voles, 
. epmonice, rape i fad. 
3 Ab omnibus doctiſſ. Bod. Joan. 4 In hits fudits Joan. 5 Quacumgque 
ent Bod. cum vulgg. quod retinendum purabat Guliel. 6 Deſeri- 


bend: Bal. & Bod. in textu Mag. 7 Scientia & cogitar. Bal. & cognitions 
edd. Scientiam, cognitionem ol im Bod. 4 
: 1 | 


cillime quanta oratorum fir, ſemperque fuerit pau- 
3. Neque enim te fugit lundatarum artium ; 


in re ſeparatim elaborarint, ſed omnia, quzcum- 
2 poſſent, vel ſcientiæ perveſtigatione, vel ò diſ- 


a 
= 


> 7 388 


a 


QaROl Tel 3 E. 


LIBER PRIMUS. F 


voles, multo tamen pauciores oratores, quam poet 
boni reperientur. Quod hoc etiam mirabilius de- 
bet videri, quia cæterarum artium ſtudia ferè re- 
conditis, atque abditis & fontibus hauriuntur: di- 
cendi autem omnis ratio in medio poſita, commu- 
ni quodam in uſu, atque in hominum more & ſer- 
mone verſatur: ut in cæteris id maxime excellat, 


| _ longiſſimè fit ab imperitorum intelligentia, 
en 


ſuque disjunctum: in dicendo autem vitium vel 
maximum eſt à vulgari genere orationis, atque 2 
conſuetudine communis ſenſus abhorrere. 

4. Ac ne illud quidem verè dici poteſt, aut plu- 
res czteris 3 artibus inſervire, aut majore delecta- 
tione, aut ſpe uberiore, aut przmiis ad perdiſcen- 
dum amplioribus commoveri. Atque ut omittam 
Græciam, quæ ſemper * eloquentiz princeps eſſe 
voluit, atque illas omnium doctrinarum inventri- 
ces Athenas, in quibus ſumma dicendi 5 vis, & 
inventa eſt, & perfecta: in hac ipſa civitate © pro- 
fecto nulla umquam vehementius, quam eloquentiæ 
ſtudia viguerunt. Nam poſteaquam, imperio omni- 
um gentium conſtituto, diuturnitas pacis otium 
co avit, nemo ferè laudis cupidus adoleſcens 
non ſibi ad dicendum ſtudio omni enitendum puta- 
vit. Ac primo quidem totius rationis ignari, qui 
neque exercitationis ullam viam, neque aliq 
præceptum artis eſſe arbitrarentur; tantum, quan- 
tum ingenio, & cogitatione poterant conſoqueban- 
tur, Poſt autem, auditis oratoribus Grzcis, cogni- 
tiſque eorum literis, adhibitiſque doctoribus, incre- 

- dibili 
abeſt Nr e — Joan. 
Mem. 5 Vi librar, eſſe putabat Guliel. 6 Prefect eloquent ia, in- 


ö Mag: 7 Ullam vim Joan. Mag. 8 Cognitiſ- 
1 Conſe- 


- OOO ntl — > GET —— d —ð — — ů—᷑ — = — 
5; . . a 


8 Dz Ox A TORE N 
dibili quodam noſtri homines dicendi ſtudio flagra - 
runt. Excitabat eos magnitudo, . & varietas, mul- 
titudoque in omni genete cauſarum; ut ad eam do- 
drinam, quam ſuo quifque ſtudio aſſecutus eſſet, 


rum præcepta ſuperaret. Erant autem huic ſtudio 
maxima, quæ nunc quoque ſunt, *expoſita præmia, 
rel ad gratiam, vel ad opes vel ad dignitarem. In- 
genia vero (ut multis rebus poſſumus judicare) 
noſtrorum hominum multum cæteris hominibus 
omnium gentium præſtiterunt. Quibus de cauſis, 
quis non jure miretur, ex omni memoxia ætatum, 
temporum, civitatum, tam exiguum oratorum nu- 
merum inveniri > Sed nimirum majus eſt. hoc 
quiddam, quam homines opinantur, & pluribus ex 
artibue, ſtudiiſque collectum. 10 | 
5. Qus enim aliud in maxima diſcentium mul- 

tirudine, umma magiſtrorum copia, præſtantiſſi- 
mis kominum ingeniis, infinita cauſarum varietate, 
ampliſſimis eloquentiæ propoſitis præmiis, eſſe cauſæ 
pier, nifi rei quandam incredibilem magnitudi- 
nem, ac difficultatem? Eſt enim & ſcientia com- 
prehendenda rerum plurimarum, fine. qua verbo- 

rum volubilitas inanis, atque irridenda eſt: & ipſa 

- oratio conformanda * — electione, {ed etiam. 
conſtructione verborum: & omnes animorum mo- 
tus, quos hominum generi rerum natura tribuit, pe- 
nitus cendi , quod omnis vis ratioque di- 


dis, aut excitandis exprimenda eſt. Accedat eodem 
oportet lepos quidam, facetiæque, & eruditio li- 
bero digna, celeritaſque & brevitas, & reſpondendi, 


2 Conſecutus efſet vulgati. 2 Preſta al. 3 Quid enim quis aliud 1 
Toſao. Pitch. Mem, Pall. pr. & fec. Bod. Joan. Mig. ; 


1 Conce- 


adhungeretur uſus frequens, qui omnium magiſtro- i 


cendi in eorum, qui audiunt, mentibus aut fedan- WW 


LIIIX PRIMUS 7 
&& laceſſendi, ſubtili venuſtate, atque urbanitate 


ra- A 2 . 

ul conjuncta. Tenenda præterea eſt omnis antiquitas, 
1». exemplorumque vis: neque legum, aut juris civilis 
er, ſcientia negligenda eſt. Nam quid ego de actione 


ro. ipſa plura dicam? quz motu corporis, quæ geſtu, 
dio quæ vultu, quæ yocis conformatione, ac varietate 


na. moderanda eſt: quæ ſola per ſe ipſa quanta fit, hi- 
In. ſtrionum levis ars, & ſcena declarat: in qua cum 
ymnes in oris & vocis, & motus moderatione ela- 


* Porent, quis ignorat, quam pauci ſint, fuerintque, 
ſis, 4 quos animo æquo ſpectare poſſimus ? Quid dicam 
im, Fethelauro rerum omnium memoria ? que niſi cu- 
Mos inventis, ? cogitati{que rebus, & verbis adhi- 
peatur, intelligimus omnia, etiamſ1 3 præclariſſima 
fuerint, in oratore peritura. Quamobrem mirari 
ieſinamus, quæ cauſa ſit eloquentium paucitatis: 
ul Fum ex illis rebus univerſis eloquentia conſtet, qui- 
i. us in ſingulis elaborare permagnum eſt: horte- 
ate, Hurque potius liberos noſtros, cæteroſque quorum 

Noria nobis, & dignitas chara eſt; ut animo rei ma- 
Fnitudinem complectantur, neque iis, aut præce- 
Fris, aut magiſtris, aut exercitationibus, quibus 


— runtur omnes, ſed aliis quibuſdam, 4 ſe id, quod 

ipſa Pbetunt conſequi poſſe confidant. tc 

iam 6. Ac mea quidem ſententia nemo poterit eſſe 
Imi laude cumulatus orator, niſi erit omnium re- 


m magnarum, atque artium ſcientiam conſecutus. 
enim ex rerum cognitione effloreſcat, & redander 


I portet oratio : 5 gue, niſi ſubeſt res ab. Oratore 
dem Ercepta, & cognita, inanem uandam habet elocu- 
o li- nem, & pene puerilem. Neque vero ego hoc 
ndj, um oneris imponam, noſtris præſertim oratori- 


bus 


3 Concedends eft lib. Langii. 2 Cogniti/que al. 3 Pracleriſ. fue- 

rere, periture Joan. 4 Seid deſunt in Joan, ſuprà nuperi 

as in Bod, 5 N i fit u, Joan. Pall. aliquot. Pick. a 
0 - 3 Teta 


$ DZ OraToRE I 
bus in hac tanta occupatione urbis ac vitæ, nihil ut 
iis putem licere neſcire : quamquam vis oratoris 
ofeſſioque ipſa bene dicendi, hoc ſuſcipere, ac pol- Ka 
iceri videtur, ut omni de re, quzcumque fit * pro- 
poſita, ab eo ornate, copioſeque dicatur. Sed quia 
non dubito, quin hoc pleriſque immenſum, infni- 1 
tumque videatur, & quod Græcos, homines non ſolum 
ingenio & doctrina, ſed etiam otio, ſtudioque abun- 
dantes, partitionem quandam artium feciſſe video; 
neque in univerſo genere ſingulos elaboraſſe, ſed 
ſepoſuiſſe à cæteris dictionibus eam partem dicendi, 
uæ in forenſibus diſceptationibus judiciorum, aut 
liberationum verſaretur; & id unum genus ora- 
tori reliquiſſe; non complectar in his libris am- 
plius, quam quod huic ?generi, re quæſita, & mul- 
tum diſputata, ſummorum hominum propè con- 


ſenſu eſt tributum: repetamque non ab incuna- + 
bulis noſtræ veteris pueriliſque doctrinæ quendam fit 


ordinem præceptorum; {ed ea, quæ quondam accepi 
in noſtrorum hominum eloquentiſſimorum, & omni 
dignitate principum, diſputatione eſſe verſata : ? non 
quod illa contemnam, quæ Græci dicendi artifices, 
& doctores reliquerunt; ſed, cum illa pateant, in 


promptuque ſint omnibus, neque ea interpretatione 


mea, aut ornatius explicari, aut planius exprimi 
poſſint; * dabis e mi — — ti 
ut eorum, quibus ſumma dicendi laus à noſtris ho- 
minibus conceſſa eſt, auctoritatem Græcis ante- 
7. Cum igitur vehementius inveheretur in cau- 
fam principum conſul Philippus, Druſique tribuna- - 
tus pro ſenatus auctoritate ſuſceptus, a 43 


1 Teſta Gallicani'dus, quod placuit Guliel. 2 Geners requiſiruw 


Er multum diſput «rum Bal. Mag 3 Non que illa Bod. Joan. 4 Ergo % 
bane Joan. nec improbat Gronoy. Re I Nt x Di b 


2 oYs 0 . 
13 $ P * 14 | 4 
=— £ — 


em, ſocer ejus 


LIBER PRIMUS 


9 
videretur, * dici memini, ludorum Ro- 
Knanoram diebus L. Craſſum, quaſi colligendi ſui 
auſa, le in Tuſculanum contulifle ; veniſſe * eo- 


qui fuerar, Q. Mucius dicebatur, & 
Antonius, homo & conſiliorum in Rep. ſocius, 
n ſumma cum Craſſo familiaritate conjunctus. 
Fxierant autem cum ipſo Craſſo adoleſcentes, 
c Druſi maximè familiares, & in — magnam 
4 | n ſpem majores natu dignitatis uz collocaranr, 
C. Cotta, qui tum tribunatum pl. petebat, & P. 
Pulpicius, qui deinceps eum magiſtra 


1 
2 


tum petiturus 
Putabatur. Hi primo die de temporibus illis, deque 
Auniverſa Rep. quam ob cauſam venerant, m 
Inter ſe uſque ad extremum tempus diei collocuti 
Hunt; quo quidem in ſermone multa divinitus 2 

Aribus illis conſularibus Cotta deplorata, & com- 
ꝑmemorata narrabat; ut nihil incidiſſet poſtea ci- 
Firati mali, quod non impendere illi tanto ante vi- 
fliſſent. Eo autem omni {ermone confecto, tan am 

n Craſſo humanitatem fuiſſe, ut, cum lauti accu- 

puiſſent, tolleretur omnis illa ſuperioris triſtitia ſer- 
monis; eaque eſſet in homine jucunditas, & tantus in 
jocando lepos, ut dies inter eos curiæ fuiſſe vide- 
getur, convivium Tuſculani. Poſtero autem die, 
um illi majores natu ſatis quieſſent, & 5 in ambula- 

tionem ventum eſſet; dicebat tum Scævolam, duo- 


pus ſpatiis, tribuſve factis, dixiſſe, Cur non imita- 


ur, Craſſe, Socratem illum, qui eſt in Phædro 
Flatonis ? nam me ho tua platanus admonuit, quæ 
gon minus ad opacandum hunc locum patulis 
EY | 1.01pm eſt 


I Dict mibi mem. noſt. omn. 2 fodem ſocerum ejus, qui fuiſſe Q. Mur. 
Bal. Socerum Bod. 3 Tribunus pleb. petebatur Bal. Joan, 4 Loquends 
Fall. duo, & Gall, duo, accedit Joan. 5 Ii amb. ventum efſe dicebat; 
gun, omiſſo &,Bal. & Bod cum vulgg · 6 Ad pacandum Joan. placan- 

Pitch, & Mem. occupandum. al, opparandum al. 


x Set 


10 DER OR A TORE 


eſt diffuſa ramis, quam illa, cujus umbram ſecutus 


eſt Socrates, quæ mihi videtur non tam ipſa aquula, 


deſcribitur, quam Platonis oratione creviſſe: 


& quod ille duriſſimis pedibus fecit, ut ſe abjiceret 
in herbam, atque ita illa, quæ philoſophi divini- 
tus ferunt eſſe dicta, loqueretur; id meis pedibus 


certè concedi eſt æquius. Tum Craſſum, Imo vero 


*ommodius etiam; pulvinoſque popoſciſſe, & 
omnes in tis ſedibus, quæ — platano, conſe- 
diſſe dicebat. 


8. Ibi, ut ex 8 ſermone relaxarentur ani- 
bat Cotta narrare, Craſſum ſer- 


mi omnium, ſole 


monem quendam de ſtudio dicendi intuliſſe. Qui 
cum ita eſſet exorſus, Non ſibi cohortandum Sul- 
picium, & Cottam, ſed magis utrumque collaudan- 
dum videri, quod * tantam jam eſſent facultatem 


adepti, ut non æqualibus ſuis ſolum anteponeren- 
tur, ſed cum majoribus natu compararentur. Ne- 


que vero mihi quidquam, inquit, + en vide- 


tur, quam poſſe dicendo tenere hominum ccetus, 


mentes allicere, voluntates impellere quo velit; 
unde autem velit, deducere. Hæc una res in omni 


libero populo, maximeque in pacatis, tranquilliſque 


Civitatibus przcipue ſemper floruit, ſemperque do- 
minata eſt. Quid enim eſt aut tam admirabile, 
quam ex infinita multitudine hominum exſiſtere 


unum, = id, quod omnibus natura fit: datum, vel 


ſolus, vel cum paucis facere poſſit? aut tam jucun- 


dum cognitu — — auditu, quam ſapientibus ſen- 


tentiis, gravibuſque verbis ornata oratio, & 5 po- 
| Lita ? aut tam potens, tamque magnificum, quam 


populi motus, judicum religiones, enatus gray ita- 3 


tem, 


x God ee 2 Forte bea ml. g en arians pufoio Hh 
re. Bod. 4 Tamus fam eſſoos facu/tgtum ad. Bod. 5 Perpolita py . 
| a 


* 
4 N 
* 
* y 
5 q 
PS . 
® * 
, - 
y 


el 


* 
» 7 ] 
- % 


* "1 
FY 
3 


L1iBER PRIMUS. 11 
em, unius oratione converti? Quid tam porro re- 
Fium, tam liberale, tam munificum, quam open 
¶ ferre ſupplicibus, excitare afflictos, dare ſalutem, li- 


ret perare periculis, retinere homines in civitate ? Quid 
n- gutem tam neceſſarium, quam tenere ſemper arma, 
bus uibus vel tectus ipſe eſſe poſſis, vel provocare in- 
ero Megros, vel te ulciſci laceſſitus? Age vero, ne ſem- 
& per forum, ſubſellia, roſtra, curiamque meditere, 
e- Quid eſſe poteſt in otio aut jucundius, aut magis pro- 

Frium humanitatis, quam ſermo facerus, ac nulla 
ni - n re rudis? Hoc enim uno præſtamus vel maximè 
er- feris, quod colloquimur inter nos, & quod expri- 

ut pere C ſenſa poſſumus. Quamobrem quis 
ul- oc non jure miretur, ſummeque in eo elaboran- 
an- um eſſe arbitretur, ut quo uno homines maximè 
em heſtiis præſtent, in hoc hominibus ipſis antecel lat? 
en · Pt vero jam ad illa ſumma veniamus; quæ vis alia 
Ne- Potuit aut diſperſos homines unum in locum con- 
de- fregare, aut à fera, agreſtique vita ad hunc huma- 
us, zum cultum civilemque deducere, aut jam conſtitu- 
it; Þs civitatibus, leges, judicia, jura deſcribere ? Ac ne 
nm lura, quæ ſunt penè innumerabilia, conſecter, com- 
Jue prehendam brevi ; ſic enim ſtatuo, perfecti orato- 
do- s moderatione, & ſapientia, non ſolum ipſius di- 
le, hnitatem, ſed & privatorum plurimorum, & uni- 


ere ferſæ Reipublicæ ſalutem maximè contineri. 
Nu mobrem pergite, ut facitis, adoleſcentes, atque 
n id ſtudium, in quo eſtis, incumbite, ut & vobis 


en- Ponori, & amicis, utilitati, & Reipublicæ emolu- 
po- Fhento eſſe poſſitis. 

am 9. Tum Scævola comiter, ut ſolebat, Cætera, 
ta- jnquit, aſſentior Craſſo, ne aut de C. Lzlii ſoceri 
m, l B 2 mei, 
ina x Leprabos, Bal. Bod. cum aliis MSS. 2 Quo #. mar. beſt, proftar. 


1. 7) 


Aut 


* 

— 
_ 
ls 


12 DE ORNATOAE J 
mei, aut de hujus generi, aut arte, aut gloria des ſe 
traham; ſed illa duo, Craſſe, vereor ut tibi poſſim 
concedere; Unum, quod ab oratoribus civitates, & 
ab initio conſtitutas, & ſæpè conſervatas eſſe di- 
xiſti; Alterum, quod remoto foro, concione, judi- 
ciis, ſenatu, ſtatuiſti oratotem in omni {er- 
monis, & humanitatis eſſe perfectum. — 
tibi hoc conceſſerit, aut initio genus hominum in 
montibus, ac ſylvis diſſipatum, non prudentium p 
conſiliis compulſum potius, quam diſertorum ora- 
tione delinitum, ſe oppidis, mœnibuſque ſepſiſſeꝰ aut 
vero reliquas utilitates, aut inſtituendis, aut con- 
ſervandis civitatibus, non à ſapientibus, & fortibus 
viris, ſed à diſertis, & ornatè dicentibus, eſſe con- 
ſtirutas > An vero tibi Romulus ille, aut paſtores, 
& convenas congregaſſe, aut Sabinorum connubia 
conjunxiſſe, aut finitimorum vim repreſſiſſe elo- 
quentia videtur, non conſilio, & ſapientia ſingu- 
lari ? Quid enim ? in Numa Pompilio, quid? in 
Servio Tullio, quid? in cæteris regibus, quorum 
multa ſunr eximia ad conſtituendam Rempublicam, 
num quod eloquentiæ veſtigium apparetꝰ Quid? 
exactis regibus (tametſi ipſam exactionem mente, 
non lingua, perfectam L. Bruti eſſe cernimus) 3 ſed 
deinceps omnia, nonne plena confilioram, inania 
verborum videmus? Ego vero, fi velim & noſtræ 
civitatis exemplis uti, & aliarum, plura proferre 
poſſim detrimenta publicis rebus, quam adjumenta 
N homines eloquentifſimos importata : ſed, ut re- 
iqua prætermittam, omnium mihi videor, exceptis, 
Craſſe, vobis duobus, eloquentiſſimos audiſſe IT. 
& C. Sempronios; quorum pater homo prudens 
8 K & 
1 Aut in conſtit. aut in conſerv. Bat- Jopn. Mag. 2 Quod non ex ſtat 
e 


In Bal. nee Join. niſi ad marg nec quit1 videtur Gronov. 3 Sicut 
deinceps Joan, quod Gronov. probat. OY 


1 Sed | 


* 


4 LIBER PRIMUS. 13 
Ee gravis, haudquaquam eloquens, & [zpe alids, & 
maximè cenſor, ſaluti Reipublicz fuit ; atque is non 
Kccurata quadam orationis copia, * ſed nutu atque 
Ferbo, libertinos in urbanas tribus tranſtulit; quod 
di- Hifi feciſſet, Rempublicam, quam nunc vix tene- 


ſer. nus, jam diu nullam haberemus. At vero ejus fi- 
um iii diſerti, & omnibus, vel naturz, vel doctrine 
11 præſidiis ad dicendum parati, cum civitatem, vel 
um paterno conſilio, vel avitis armis florentiſſimam ac- 
ra epiſſent, iſta præclara gubernatrice, ut ais, civita- 
aut um cloquentia, Remp. ? diſſipaverunt. 

o. 10. Quid > leges veteres, moreſque majorum: 
bus quid? a picia, quibus & ego, & tu, Craſſe, cum 


on- magna Reipublicæ ſalute 3 : quid? reli- 
res, Fiones, & ceremoniæ: = > hec jura civilia, quz 


bia Sam pridem in noſtra familia ſine ulla eloquentiz 
lo- Faude verſantur, num aut inventa ſunt, aut cognita, 
gu- Kut omnino ab oratorum genere tractata? Equi- 
in em & Ser. Galbam, memoria teneo, divinum homi- 
um gem in dicendo, & M. Emilium Porcinam, & Cn. 
un, pſum Carbonem, quem tu adoleſcentulus percu- 


id? ſiſti, ignarum legum, hæſitantem in majorum inſti- 


ne, ꝗnutis, rudem in jure civili: & hæc ætas noſtra, præ- 
ſed er te, Craſſe, qui tuo magis ſtudio, quam proprio 
nia Munere aliquo diſertorum, jus 3 à nobis civile di- 
tre ffliciſti, quod interdum pudeat , juris ignara eſt. 
rre Maod vero in extrema oratione quaſi tuo jure ſum- 
nta iſti, oratorem ' in omnis ſermonis diſputatione 
re- ropioſiſſimè poſſe verſari, id, niſi hic in tuo regno 
ns, fſſemus, non tuliſſem, multiſque 5 præeſſem, qui 
'T. aut interdicto tecum contenderent, aut te ex jure 
ens manu 
& 6 | N 

„ 1 Sed nuda Bal, Joan Mag. 2 Diſparuerunt Pith. diſperaverunt con- 
ſtat Picit Guliel.” 3 A noſtri Bod, 4 In omni ſermone Lambin. 5 Pra- 


Bod. cum Pall, aliquot, Preſto efjem legendum putavit J. Fr. 
Gronov. 58 1 1 
. I 


14 DE OR ATORE 
manu conſertum vocarent, quod in alienas poſſeſ. 
ſiones tam temere irruiſſes. Agerent enim tecumn 
lege primum 1 omnes, atque Democri- 
rici, cæterique in * {uo genere phyſici; * vindica- 
rentque ornati homines in dicendo, & graves, qui 
buſcum tibi juſto ſacramento contendere non lice- 
ret. Urgerent præterea philoſophorum greges, jam 
ab illo fonte, & capite Socrate, nihil te de bonis 
rebus in vita, nihil de malis, nihil de animi per- 
motionibus, nihil de hominum moribus, nihil de 
ratione vitæ didiciſſe, nihil omnino quæſiſſe, nihil 
ſcire convincerent; &, cum univerſi in te impe- 
tum feciſſent, tum ſingulæ familiæ litem tibi inten- 
derent. Inſtaret Academia, quæ, quicquid dixiſſes, 
id : teipſum ſcire negaret. Stoici vero noſtri diſ- 
putationum ſuarum, atque interrogationum la- 
queis te irretitum tenerent. Peripatetici autem 
etiam hæc ipſa, quæ propria oratorum putas eſſe, 
adjumenta, atque ornamenta dicendi, ab ſe peti 
vincerent oportere; ac non ſolum meliora, ſed 
etiam multo plura Ariſtotelem, Theophraftumque 
de his rebus, quam omnes dicendi magiſtros ſcri- 
pfrſſe oſtenderent. Miſſos facio Mathematicos 
Grammaticos, Muſicos, quorum artibus veſtra iſta 
dicendi vis, ne minima quidem ſocietatè contin- 
gitur. Quamobrem iſta tanta, tamque multa pro- 
firenda, Crafle, non cenſeo: ſatis id eſt magnum, 
quod * potes præſtare, ut in judiciis, ea cauſa, quam- 


cumque 


1 Tege non reperitur in Bal. 2 [Illud genere non agnoſcunt Bal. 
- Joan, cum Pith. & ſex Pall. jure ſuo ed. Lamb. quomodo Pal. 
quinr. ad marg. 3 Spernuntque nats homine Pal. pr. ac ſec, acce- 
dente Joan windicarent ornati emnes mallet Gruter. ut eſt ad oram Pal. 
Pr. 4 Te ipſam negare cogeret Bal. & Bod. nec aliter Pal, pr. Mem. & 
vert. edd, id ;e ipſum necaret [oan, ſed te duobus punctis, ut delendum, 
FART. 5 Conjungitur Bal. Bod, Mag. & al. 6 Tamque praclara Bal. 
{7 Teeſt Joan. & alii MSS. nec ab co abhorret Gruter, 


— 1 


Fes Guliel. Joan. (cit. & Dio 


LiBER PRIMUS. 197 


tumque tum dicis, melior, & probabilior eſſe yide- 
Eur : ut in concionibus, & ſententiis dicendis, ad 


perſuadendum tua plurimum valeat oratio: de- 
Þique ut prudentibus diſerte, ſtultis etiam vere di- 
Tere videaris. Hoc amplius ſi quid poteris, non id 
mihi videbitur orator, ſed Craſſus ſua quadam pro- 
pria, non communi oratorum facultate poſſe. 
11. Tum ille, Non ſum, inquit, neſcius, Scz- 
Pola, iſta inter Græcos dici, & diſceptari ſolere. 
Kudivi enim ſummos homines, cum quæſtor ex 
Macedonia veniſſem Athenas, florente Academia, ut 
emporibus illis ferebatur, quod eam Carneades, & 
Tlicomachus, & Æſchines obtinebant: erat etiam 
etrodorus, qui cum illis una ipſum illum Car- 
geadem diligentius audierat, hominem omnium 
In dicendo, * ut ferebant, acerrimum, & copioſiſſi- 
num. Vigebat auditor Panætii illius tui Mne- 
Erchus, & Peripatetici * Critolaus, & Diodorus: 
ulti erant 3 præterea præclari in Philoſophia, & 
jobiles, à _— omnibus una pene repelli voce 
wk. ab omni 


Fratorem à gubernaculis civitatum, excl 


ina, rerumque majorum ſcientia, ac tantum 
Y judicia, & , conciunculas, tanquam in aliquod 
iſtrinum, detrudi, & compingi videbam. Sed ego 
que illis aſſentiebar, neque harum diſputationum 
Iventoti, & principi longe omnium in dicendo 
graviiiimo, & prior, Platoni, cujus tum 
Athenis cum Carneade diligentius legi Gorgiam : 
uo in libro, hoc maxime admirabar Platonem, 
guod mihi 4 in oratoribus, irridendis ipſe eſſe ora- 
or ſummus videbatur, Verbi enim controverſia 
m diu torquet Græculos, homines contentionis cu- 
pidiores, 
1 Ur ferebatur Bal. ut ferebat Joan. > crete Diedorus Pall. duo, 
Mag, 3 Praterea clari Bal. & 


dan, ut Lambin, & n is nen legitur in Joan, Pal. ſec. Pith. 
A . 


x6 DER ORA TORE 3 
idiores, -quam veritatis. Nam ſi quis hunc ſta. 
was eſſe oratorem, qui W jure, aut 
in judiciis poſſi-, aut apud populum, aut in ſenatu 
copioſe loqui ; tamen huic ipſi multa tribuat, & 
concedat neceſſe eſt: neque enim {ine multa per- F- 
tractatione omnium rerump. neque ſine legum, 
I morum, juris ſcientia, neque natura hominum 
incognita, ac moribus, in his ipſis rebus ſatis cal- 
lide verſari, & perite poteſt : —— hæc cogno- 
verit, ſine quibus ne illa quidem minima in cauſis 
quiſquam recte tueri poteſt, quid huic abeſſe po- 
terit de maximarum rerum ſcientiaꝰ Sin oratoris 
nihil vis eſſe, niſi compoſite, ornate, copioſe elo- 
ui; quæro, id ipſum e — parary ea 
cientia, quam ei non conceditis ? dicendi enim vir- 
tus, nift ei, qui dicit, ea, de quibus dicit, percepta ſint, 
exſtare non poteſt. Quamobrem ſi ornate locutus 
eſt, * ſicut fertur, & mihi videtur, phyſicus ille De- 
mocritus; materies illa fuitꝰ phyſici, de qua dixit; 
ornatus vero ipſe verborum, oratoris putandus eſt. Fri 
Et ſi Plato de rebus à civilibus controverſus remo- 
tiſſimis divinitus eſt locutus, quod ego concedo : þ 
ſi item Ariſtoteles, ſi Theophraſtus, ſi Carneades 
in rebus iis, de quibus diſputaverunt, eloquentes, 
& in dicendo ſuaves, atque ornati fuerunt: ſint 
hz res, de quibus diſputant, in aliis quibuſdam ſtu - 
diis; oratio quidem ipſa 2 eſt hujus unius ra- Fi 
tionis, de qua loquimur, & quærimus. Etenim vi- Fir 
ders iiſdem de rebus jejune quoſdam, & exiliter, Sri 
ut eum, quem acutiſſimum ferunt, Chryſippum, diſ- Hu 
putaviſſe, neque ob eam rem philoſophiæ non ſa- 
19 none Aan eln. I tisfeciſſe, f =_= 
© 1, Moris vulgg. 2 Aſequi noneſt in Joan. 3 Niff & qui diaet, & 2 


oa de J. dicet, Joan. dicet etiam Bal. 4 Sicut & ferrur (e ferunt Bal) om 
C's. v. Joan, 5 Phyſics Joan. | | | , 


E 15 ; 


1 LIE ER PRIMUS. 15 
e. Ssfecifle, quod non habuerit hans dicendi in arte 
ut liena faculcatem. n. 
mn r. Quid ergo intereſtꝰ aut qui diſcernes eo- 
& tum, quos nominavi, ubertatem in dicendo, & co- 
er. diam, ab corum exilitate, qui hac dicendi varietate, 
m, ge elegantia non utuntur? Unum erit profecto, 
m quod ii, qui bene dicunt, afferunt? proprium; com- 
al- Poſiram orationemy & ornatam, & artificio quo- 
Ham, 3 & expolitione diſtinctm. + tec autem ora- 
o, ſi res non ſubeſt ab oratore percepta, & cog a, 
Aut nulla ſit neceſſe eſt, aut omnium irriſione lu- 
Natur. Quid eſt enim tam furioſum, quàm ver- 
lo porum vel optimorum, atque ornatiſſimo um ſo- 
ea pitus inanis, nulla ſubjecta ſententia, nec ſcien ia? 
vir Quicquid erit igitur, quacumque ex arte, quocum- 
ue de genere, id orator, ſi, tamquam clientis 
rus fauſam, didicerit, dicet melius, & ornatius, quam 


De- le ipſe ejus rei inventor, atque artifex . Nam ſi 
aut; quis erit, qui hoc dicat, Eſſe quaſdam oratorum pro- 

Cias ſententias atque cauſas, & certarum rerum 
no- 


Forenſ1bus cancellis circumſcriptam ſcientiam; fate- 
do: por equidem in his magis aſſiduè verſari hanc no- 


des tram dictionem : : ſed tamen in his ipſis rebus per- 
tes, nulta ſunt, quæ iſti magiſtri, qui Rhetorici vocan- 
— r, nec tradunt, nec tenent. Qtis enim neſcit 


maximam vim exſiſtere oratoris in hominum men- 
 ra- fibus, vel ad iram, aut ad odium, aut dolorem in- 
Eitandis, vel abchiſce iiſdem pe motionibus ad le- 


iter, Firatem, miſericardiamque revocandis? 5 quæ, niſi 
di- Nui naturas ⸗hominum, vimque omnem humani- 
1 ſa- ume? Herner , tatis, 
iſſe, : 114. Au. 1 Ane N * = 
231 1n bac d. a. alienam fac. Toan. In hie 4. aſienam d. foe, Mg bine 
1 NA ex arte (vel in arte) alienam fir Pall. quomodo Bod 2 Pm, 


B21 Pemv. BW lo Joan Mag - 3 Ct diſoſitane ul. 4 Maxime wim Bod '04n. 
te niſi Lambin. ex conjectura Paſſerat 6. Hominum decit in 

; Noan. probante S ton. rn 4 41 
3 J | St. » m Plaleſ. 


v9 | Dx ORATORE 


ratis, cauſaſque eas, quibus mentes aut incitantur, 1 1 
aut reflectuntur, penitus perſpexerit, dicendo, quod i; 


volet, perficere don poterit. Atqui totus hic lo- 
cus Philoſophorum proprius videtur, neque ora- 
tor, me auctore, umquam repugnabit: ſed, cum illis 

itionem rerum conceſſerit, quod in ea ſolum 
illi voluerint elaborare, tractationem orationis, quæ 
fine illa ſcientia nulla eſt, ſibi aſſumet. Hoc enim 
eſt proprium oratoris, quod ſæpe jam dixi, oratio 


vis, &c ornata, & hominum 1 ac menti- 
us accommodata. N 
I 3. Quibus de rebus Ariſtotelem, & Theophra- 


ſtum ſcripſiſſe fateor. Sed vide, ne hoc, Scævoh, 
totum ſit àa me. Nam ego, que ſunt * oratori cum 
His communia, non mutuor ab illis; ifti, quæ de 
his rebus diſputant, oratorum effe concedunt. 
Itaque ceteros libros, artis iſti ſuæ nomine, hos Rhe- 


toricos & inſcribunt, & —— Etenim, cum 


illi in dicendo inciderint loci perſæpè eve · 
nit) ut de diis immortalibus, var wag de con- 
cordia, de amicitia, de communi civium, de homi- 
num, de gentium jure, de zquitate, de temperan- 
_ ria, de magnitudine animi, de otnni virtutis genere 
ſit dicendum, clamabunt, credo, omnia gymmaſia, 
atque omnes Philoſophorum ſcholæ, ſua hæc eſſe 
omnia propria, nihil omnino ad oratorem perti- 
nere: quibus ego, ut de his rebus omnibus in an- 
gulis conſumendi otii cauſa diſſerant, cum conceſ- 
ero, illud tamen oratori tribuam, & dabo, ut ea- 
dem, de quibus illi tenui quodam exfanguique ſermo- 


ne diſputant, hic cum omni gravitate, & jucunditate 


explicet. Hzc ego cum ipſis Philoſophis tum 115 


rum effe Joan, Mag. 5 Et exigue noſt. omn, cum pluribue al. 


aff Joan. feed alan baber, off Mag.” 3 Orareris Bal. Bod 4% 


« u f 


LIBER PRIMUS. 19 


ur, q Mis diſſerebam : cogebat enim me Marcus Marcellus 
od Mic noſter, qui nunc Ædilis curulis eſt, & profecto, 


lo- Wifi ludos nunc faceret, huic noſtro ſermoni inter- 
11 eſſet; ac jam tum erat adoleſcentulus his ſtudiis 
Nis 


mirificè deditus. Jam vero de legibus * inſtiruen- 
um "Mis, e bello, de pace, de ſociis, de vectigallbus, de 
uz jure civium generatim in ordines, ætateſque de- 
um 4 cripto , dicant vel Graci, {1 volunt, Lycurgum, 
no aut Solonem (quamquam illos quidem cenſemus in 
tl- gumero eloquentium reponendos ) ſciſſe melius , 
Hum Hyperidem, aut Demoſthenem, perfectos jam 
hHomines in dicendo & perpolitos: vel noſtros de- 
&cmviros, qui XII. tabulas perſcripſerunt, quos ne- 
keſſe eſt fuiſſe prudentes, anteponant hoc genere, 
Fe Ser. Galbæ, & ſocero tuo C. Lzlio, quos conſtat 
AHicendi gorls præſtitiſſe. Numquam enim negabo 
ſſe quaſdam artes proprias eorum, qui in his cogno- 
cendis, atque tractandis ſtudium ſuum omne po- 
uerunt; fed oratorem plenum , atque 
Feſſe eum 5 dicam , qui de omnibus poſſit 
Farie, copioſeque dicere. 
14. Etenim ſæpe in iis cauſis, quas omnes pro- 
prias eſſe oratorum confitentur, eſt aliquid, quod 
hon ex uſu forenſi, quem ſolum oratoribus con- 
Ecditis, ſed ex obſcuriore aliqua ſcientia fit pro- 
mendum, & aſſumendum. Quæro enim, num 
poſſit aut contra imperatorem, aut pro imperatore 
Aici, fine rei militaris uſu, aut ſæpe etiam fine re- 
gionum terreſtrium aut maritimarum ſcientia; num 
apud populum 4 legibus jubendis, aut vetandis; 
num in ſenatu de omni Reipublicz genere dici, 
ine ſumma rerum civilium cognitione & pruden- 
1 C 2 tia 
= . 1 Tuendis Joan, & unus Lamb. + In erdinem atatis deſcrip. Bal. 
I Depoſuerune Bal. Joan, Mag. 4 Ef deeſt in Mag. 5 Dicam non 
X72 anofcir Bal, nec Joan. 6 Argue ſamendu nal. Joan. Mag. 


2 


20 DE ORATORE 4 
tia; num admoveri-poſſit.oratio ad ſenſus animo-- 
rum, atque motus vel inflammandos, vel etiam e 
ſtingnendos, ( quod unum in ora: ore dominatur ) 8 
{ine diligentiſſima perveſtigatione carum omnium 
rat:onum, quæ de naturis humani generis, ac mo- 
ribus à Philoſophis explicantur ? Atque haud ſcio 


an minus hoc vobis ſim probaturus equidem non 3 


* dabirabo, quod ſentio dicere. Phyſica iſta * ipſa, 
quz paulo ante, & Mathematica, & ceterarum ar- 
tium propria poſiuſti, ſcientiæ ſunt eorum, qui 
illa profitentur. Illuſtrare autem oratione ſi quis 
iſtas pſas artes velit, ad oratoris ei confugiendum 
3eſt facultatem. Neque enim, ſi Philonem illum 
—— „qui — — — oy 

cit, conſtat perdiſertè populo rationem operis {ui 
reddidiſſe, — eſt Architecti — ar- 
tificio diſertum, quam oratoris, fuiſſe. Nec, | 


huic M. Anton o pro Hermodoro fuiſſet de nava- 


lium 5 opera dicendum, non, cum ab illo cauſam 
didiciſſer, ip ſe ornate de alieno artificio, copioſeque 
dixiſſet. Neque verd Aſclepiades is, quo nos me- 
dico ami coque uſi ſumus, tum, cum eloquentia vin. 
cebat ceteros Medicos, in co ipſo, — ornatè di- 
cebat, Medicinæ f cultate utebatur, non eloquen- 
tiæ. Atque illud eſt probabilius, neque tamen ve- 
rum, quod Socrates dicere ſolebat, Omnes in eo 
quod ſcirent, ſatis eſſe cloquentes : illud verius, Ne- 
2 quemquam in co diſertum eſſe poſſe, quod ne- 

ciat, neque, ſi ut optime ſciat, ignaruſque ſit fa- 
ciundæ ac polinndæ orationis, diſerte id 5 ipſum 
poſſe, de quo ſciat, dicere. | 


» Dubito vulg. 2 Ipſa, & Mathematica, & qua pau's ante cat, Bal. F 


3 ER, Pamquom ed Arehitecti prenus ( alicujus in marg. Bod.) fac. Bod. 3 


Mig. 4 Quam oratorts fruſtrà quæras in Joan, 5 Opere Bed, Joan. ; 
6 Ipſum, de quo ſeiar, len poſſe dicere Mag. J > J 9 
183 1 246 


LIIER PRIMUS. Ar 


ly 15. Quamobrem ſi quis univerſam & propriam 
ex. ratoris vim definire complectique vult; is orator 
ur ) rit, mea ſententia, hoc tam gravi dignus nomine, 
wn ui, quæcumque res inciderit, 2 ſit dictione ex- 
2 Plicanda, prudenter, & compoſitè, & ornate, & 
cio 


Niemoriter dicat, cum quadam etiam : actionis dig- 
Pitate. Sin cuipiam nimis infinitum videtur, quod 
ta ? poſui, quacumque de re, licet hinc, quantum 


ar. Nuique videbitur, circumcidat, atque amputet: tamen 
qu lud tencbo, ſi, que, ceteris in artibus, aut ſtu- 
quis lis ſira ſint, orator ignoret, tantumque ea teneat, 
dum uæ ſint in diſceptationibus, aut in uſu forenſi; 
lum amen his de rebus ipſis ſi fit ei dicendum, cum 
ium ognoverit ab iis, qui tenent, quæ ſint in quaque 
s {ui e, multd oratorem melius, quam ipſos illos, quo- 
; ar- um ex ſunt artes, eſſe dicturum. Ita ſi de re 
c, h rilitari dicendum huic erit Sulpicio, quæret à C. 
ava Mario affini noſtro, & cum acceperit, ita pronun- 
lam iabit, ut ipſi C. Mario pænè hic melius, quam 


iple ille, ſcire videatur. Sin de jure civili; te- 
um communicabit, 5teque hominem prudentiſſi- 
num, & peritiſſimum, in iis ipſis rebus, quas abs 


vin. 
> di- didicerit, dicendi arte ſuperabit. Sin quæ res 


Wciderit, in qua de natura, de vitiis * hominum, de 
Wupiditatibus; de modo, de continentia, de dolore, 
We morte dicendum fit ; forſitan, ſi ei fit viſum 


Ne- W etl! hæc quidem noſſe debet orator ) cum Sexto 
{ ne- Pompeio, erudito homine in Philoſophia, communi- 
t fa- ¶Fabit. Hoc profecto efficict, ut quamcumque rem 
fum "MW quoque ? cognoverit, de ea multd dicat ornatius, 


. | quam 


Lam-: 

po 1 Quacumque inciderint Bal, Joan. 2 Acfionis deeſt Bal. 3 Propo- 

7. Bal, . Bal. Bod. Mig 4 Ipſe, illa ſcire Joan. Mag. Pall. & Gall. 5 Te 

. Bod. . Joan. ut ſin de jure civili tecum communicabit, te hom. legiſſe videa- 

„Joan Rur Gronoyio. 6 Hominum non eſt in Mag 7 Gronovii fidem hic 
 Falde deſidero, qui ſe in Oxon. MS, 4 quoque cognerit perſpicue le- 

2E | giſſe 


22 DR ORkaTORE _. 
quam ille ipſe, unde cognorit. Sed ſi me audierit, 
quoniam Philoſophia in tres partes eſt diſtributa, in 
naturæ obſcuritatem, in diſſerendi ſubtilitatem, in vi. 
tam, atque mores; duo illa *relinquamus, idque lar. 
giamur inertiæ noſtræ: tertium verd, quod ſemper 
oratoris fuit, niſi tenebimus, nihil oratori, in quo 
magnus eſſe poſſit, relinquemus. Quare hic locus de 
vita, & moribus, totus eſt oratori perdiſcendus; cete- 
ra, ſi non didicerit, tamen poterit, ſi quando opus 
erit, ornare dicendo, * f1 modo erunt ad eum de- 
Eta & tradita. 

16. Etenim ſi conſtat inter 5 doctos, hominem 
ignarum Aſtrologiz , ornatiſſimis, atque optimis 
verſibus, Aratum, de cœlo, ſtelliſque dixiſſe; fi de 
rebus ruſticis hominem ab agro remotiſſimum, Ni. 


candrum Colophoninm, ? Poëtica quadam facul- . 


tate, non ruſtica, ſcripſiſſe ptæclarè; quid eſt, cur 
non orator de rebus 1is eloquentiſſimè dicat, quas 
ad certam cauſam, tempuſque cognorit > Eſt enim 
finitimus oratori Potta, numeris adſtrictior pauld, ©? 
verborum autem licentia liberior, multis verd or. 
nandi generibus ſocius ac penè par; in hoc quidem 
eertè prope idem, nullis ut terminis circumſcribat, 
aut definiat jus ſuum, quo minus ei liceat eadem 
Wa facultate, & copia, vagari, qua velit. * Namque 
illud quare, Scævola, negaſti te fuiſſe laturum, niſi 
in meo regno eſſes; quod in omni genere ſermonis, 
in omni parte humanitatis dixerim — per- 

ctum 


gifſe air, atque adeo ſic edere ſuſtinuit; cum tamen non cognorer, ſed 
coxnover manifeſte exhibeat iſte codex, nec aliter Mag. Mox idem 
MS. Si me audiet, non a«diat, ut habet ejuſdem Gronovii ed Ne quid 
tamen diſſimulem, reperi 4 quoquo (non quo que) cog norit in Bal. 4 Re- 
ling. atque largiamur Bal & Joan. 3 Si quando volet, mu. noſt. præter 
dan. 4 Cum erunt vulgati: neque aliter Bod. 5 Et ei tradita Joan. 
6 Dottos hani nes, ignar. Joan. Mag. 7 Poetica ſcripfiſſe, om iſſis medii. 

Bod. 8 Nam quod iltud, Q. Sea vola Toſan. AR 
; >» 


on adhibeantur artes, tamen facile dec laratur, u rum 


me locutus es, artificio quo 


 WoQore iſtius diſcipli 100 1 
io acceperam, contuliſſem; irriſit ille quidem, 
ſolebat, Philoſophiam, atque contempſit, mul. 
que non tam graviter dixit quam facetè: tua au- 


 L1iBER PRIMUS 23 


2 ctum eſſe debere? Numquam mehercule hoc 
Wicerem, fi eum, quem fingo, me ipſum eſſe arbi- 
Farer: ſed, ut ſolebat C. Lucilius oy dicere, homo 

i ſubiratus, mihi propter cam ip 


am cauſam mi- 
dus, quam volebat, familiaris, ſed tamen & doctus, 

; perurbanus, lic ſentio, Neminem eſſe in Orato}, 
m numero habendum, qui non fit omnibus iis 


Erbus, que ſunt * libero dignz, perpolitus : du- 


ipſis {i in dicendo non utimur, tamen ap- 


ret, atque exſtat utrum ſimus earum rudes, ag 


Wdicerimus : ut qui pila ludunt, non utuntur in 
ſa luſione artificio proprio palæſtræ, ſed indicat 


le motus, didicerintne palæſtram, an neſciant: 


qui aliquid fingunt, erſi tum pictura nihil utun- 


r, tamen, utrum ſciant pingere, an neſciant, non 


hſcurum eſt : fic in orationibus hiſce ipſs judi 


Qorum, concionum, ſenatus, etiamſi propriæ ceteræ 


qui dicat, tantummodo in hoc declamatoxio fir 


Pere jackatus, an ad dicendum omnibus ingenuis 


ibus inſtructus acceſſetit. ns 
& 17. Tum ridens Scævola, Non luctabor, inquit, 
cum, Craſſe, amplius: id enim ipſum, quod con- 

dam es conſecutus, 
& mihi, quæ ego vellem non eſſe oratgris, con; 
deres, & ea ipſa, neſcio quomodq, 2 detor- 
eres, atque oratori propria traderes. Hæc, cum 


io pretor Rhodum E erg & cum ſummo illo 
Apollonio, ea, que à Pa- 


dem 

1 Litera homine Bal. It Mig, ehm vulgatis, 2 Qua cum 226 0 
Mag. duo Want l geen! ** ae 
ö b 75 r | * 1 » Ad 


24 De OR ATORE 


tem fuit oratio ejuſmodi, non ut ullam artem, do- 


ctrinamvè contemneres; ſed ut omſes, comites ac 


miniſtras oratotis eſſe diceres; quas ego, ſi quis fir 
unus complexus omnes, idemque ſi i ad eas facul- 
tates iſtam ornatiſſimæ orationis adjunxerit, non 


poſſum dicere, eum non egregium quendam homi- 
nem, ? atque admirandum fore. Sed is, fi quis eſſet, 
aut ſi etiam umquam fuiſſer, aut verd ſi eſſe poſſet, 
tu eſſes unus profectò, qui, & meo judicio, & omni- 
um, vix ullam ceteris oritoribus (pace horum di- 
xerim) laudem reliquiſti. Verum ſi tibi ipſi nihil 
deeſt, quod in forenſihus rebus civilibuſque verſe- 
tur, quin ſcias; neque eam tamen ſcientiam, quam 
adjungis oratori, complexus es; videamus, ne plus 
ei tribuas, quam res, & veritas ipſa concedat. Hic 


Craſſus, — va non de mea, fed dle 


oratoris facultate dixiſſe. Quid enim nos, aut di- 
dicimus, aut ſcire potuimis d qui ante ad agendum, 
quam ad cognoſcendum vemim̃us; quos in foro, quos 
in ambitione, quos in Repabliea, quos in amicorum 
negotiis rey ip a, ante con it; quam poſſemus ali- 
quid de rebus tantis ſuſpicari. Q ſi tibi tantum 
in nobis videtur eſſe, quibus etiatnſi ingenium, ut 
tu putas, nom _maxime defuit, doctrina certè, & 
otium, & hercule etiam ſtudium illud 4 diſcendi 
acerrimum defuit; quid cefiſes, 56 ad alicujus in- 
genium vel majus, illa; qu cgo nion attigi, acceſ- 
ſerint ? hitalem illum, %e quantum oratorem fu- 
turum? 2 OHTOHNOOA BINDING nit: 57000 


a Rh 
18. Tum Antonius, Probas niihi, inquiry” iſta, 
Craſſe, qua dieis; nec ditbito; quin multd'Jocu- ' 


72279 e e pletior 


12292 . 
1 Ai eas facultatem ornat, Bal 2 Atque mirandum Bod. cum ws 
Unge ſi tibi Joan, ,& Sic, non dicendi, Nl. Bag. Joan, cum pleriſque 
It's libb ER ou if c 128 e 1 Si alic, ingen. 
vel majus ſit, vel illa &c. Mag. ad bel etlich à Joan. - 
" 3 1 f. 


. N . 22 6 - 
U ho : A 4 2 F 


aaa Ymzww 


= efle 


3 ones Fabre; | eaſque plas eſſe inter ſe Equals 


LIBER PRIMUS. 25 
pletior in dicendo futurus fir, ſi quis omnium re- 


A — atque artium rationem, naturamque compre- 
henderit. Sed primùm id difficile eſt factu, Præ- 
ſſertim in hac noſtra vita, noſtriſque occupationi- 
bus: deinde illud etiam Kerendun eſt, ne abſtra- 
hamur ab hac exercitatione, & conſuctedine dicendi 
populari, & forenſi. Aliud enim mihi quoddam 
genus orationis eſſe videtur eorum h6minum, de 
quibus paulo ante dixiſti, quamvis illi ornate & 
graviter, aut de natura rerum, aut de humanis re- 
bus 16guargur. Nitidum quoddam genus eſt ver- 
borum & lætum; ſed n de magis & olei,quani 
> hujus civilis turbæ 40 
1 Leers, ac leyiter Græcus literas amt iſſem „tamen 
cum conſule in Cilieiam proficiſcens, Athenas 
veniſſem chmplures tum ibi dies fam pter na- 
© vigaridi® difficultatem commoratus: fed cum quo- 
tidie mecumaberen homines doctiſfimos, eos ferè 
ipſos, At abs te modo ſunt nominati, cümque 
hoc, neſciò quomodo, apud eos increbuiſſet, me in 
cauſis miſoribus, Pom te, ſolere vetſari ; * 1 pro fe 
2 ur böterat, de officio 5 & ratiorie 6ratoris 


Natnque egomet, qui 


putdbat. Horum alit, ſicut iſte ipſe 'Mneſar- 


| 1 chi ie n08 oratotes vocaremus, nihil eſſe 


dicebut; niſi quoldaiti operatios lingus celeri & 


exercitata - dukte autem, niſi qui ſapiens eſſet, 


eſſe netninem : atque i plum cloquenritn, udd 
ex bene dicendi Teng echte, unam 3 — 


Virtutem; & qul ünam virtutem haberet, 


{ (38161 Do f C: 04) & 


I E. palaſtra Joan. Mag. 2 Facultatem Toſan. 3 Cum hoe Joan. 
probatque Gronoy. 4 Pro ſe qua quiſque poterat ed. vet & priores Pall. 
be ſe quiſtue,poreras.; ſine ut; Pal; tert. Memm. & olim Joan. pro ſe 

i quantum quiſque poterdt Pal. quart quint. &c: Bod. pro ſe 
q"i/que, de aſir. ſuffioe re purabar Guliel. I Er decorations Joan, unde 
de ratiene conjicit Gronovy. 6 Que ex bene Mig. * 
x Se 


26 DE OKATORE. : 


& pares : ita qui eſſet eloquens ,. eum virtue 
2 habere, atque eſſe ſapientem. Sed hæc ern 


ſpinoſa quædam & exilis oratio, longeque à notri 
£ nſibus — Carneades verd multo ube. 
rius iiſ{dem de rebus loquebatur; non qud Aperiret 
ſententiam ſuam (hic enim mos erat patrius Acade- 


miæ, adverſari ſemper omnibus in diſputando ö 


ſed tum maxime tamen hoc ſignificabat, eos, qu 


| Rhetores, nominarentur, & qui dicendi —— 1 


traderent, nihil plane tenere; neque 

quam facultatem aſſequi dicendd, niſi, qui Phill 

phorum inventa didiciſſet. - cn] 38 eur 
19. Diſputabant contra difeni n t 

nienſes, & in Republica cauſiſque verſati, in qu 

erat etiam is, qui nuper Romæ fuit, Menede: 

mus, hoſpes meus; —— cum diceret eſſe quandam 


prudentiam, quæ verſaretur in perſpiciendis ra · 


tionibus conſtituendarum & regendarum rerum 
publicarum, ? excitabatur homo promtus ab homine 
abundanti doctrina, & quadam incredibili varietate 
rerum & copia. Omnes enim partes illius ĩpſius 
prudentiæ petendas eſſe à Philoſophia ( docebat, 
neque ea, quæ ſtatuerentur in Republica de diis im- 
mortalibus, de diſciplina. juvertutis, de Juſtitia, de 

patientia, de temperantia, de modo rerum omnium, 
cæteraque, ſine quibus civitates aut eſſe, aut bene 
moratæ eſſe non poſſent, uſquam in? eorum in- 
veniri libellis. Qudd ſi tantam vim rerum maxi- 
marum arte ſua N illi doctores complecte. 


rentur; quærebat, cur procemiis, 6.de-epilogis, 

& de — nugis ( ic enim Ae — | 
1 Sed roba 
NE domme Jon. 4 Gn -— F 


c. 6, quod arripuit Lambin. exagitabarur conjicit uli 4 , 1 
1 lla j 


_ 5 Eorum libris inveniri gal. &.8od, cum rulgg. 


welten 1 


ö LIBER PRIMVUãũV. 27 
ent eorum libri: de civitatibus inſtituendis, de 
Fribendis legibus, de æquitate, de juſtitia, de fide, 
e frangendis cupiditatibus, de conformandis homi- 
um moribus, litera * in eorum libris nulla inve- 
Wretur. Ipſa vero præcepta ſic illudere ſolebat, ut 
ſtenderet, non modo eos illius expertes eſſe pru- 
Entiæ, quam ſibi adſciſcerent; ſed ne hanc quidem 
ſam dicendi rationem, ac viam noſſe. Caput 
Wim eſſe arbitrabatur oratoris, 2 ut & ipſis apud 
Nos ageret, talis, qualem ſe ipſe optaret, videre- 
r; id fieri vitz dignitate, de qua nihil Rhetorici 
Mi doctores in præceptis ſuis reliquiſſent: & 3 ut; 
@rum, qui audirent, fic afficerentur animi, ut eos 
ici * orator: quod item fieri nullo modo 
pſſe, niſi cognoſceret is, qui diceret, quot modis 
minum mentes, & quibus rebus, & quo genere 


grationis in quamque partem moverentur. Hæc au- 


eſſe penitus in media Philoſophia retruſa, atque 

ita, quæ iſti Rhetores ne primoribus quidem la- 
is attigiſſent. Ea Menedemus exemplis magis, quam 
entis conabatur refellere: memoriter enim 
ulta ex orationibus* Demoſthenis præclare ſcripta 
onuncians,docebarillum in animis, vel judicum, vel 
uli, in omnem dicendo permovendis, non 
iſſe ignarum, quibus ea rebus conſequeretur, quæ 
Egaret ille fine Philoſophia quemquam 5 ſcire poſſe. 
20. Huic reſpondebat, non ſe negare Demoſthe- 
gem ſummam prudentiam, ſummamque vim habu- 
We dicendi : ſed five ille hoc ingenio potuiſſet, ſive, 
quod conſtaret, Platonis ſtudioſũs audiendi fuiſ- 
t; non quid ille potuiſſet, ſed quid iſti — 
1 D 2 e 


Ila in eorum libris reſecanda putat Gruter. 4 Deeſle aliquid, aut 
endum, & wt ipſis, arbit ratur Guliel. 5 Uti i, qui audirent fie f- 
Nrentuf ani mis noſt. om n. præter Bal. qui, Uri qui aud. fic aff. anims. 
; — Joan. à pr. manu, cum Pitb. 5 Nefſe poſſe Joan. —_— 
1 Ut 


28 DR ORATORE 


eſſe quærendum. Sæpe etiam in eam partem fere- | 


batur oratione, i ut omnino diſputaret, nullam at. 
tem eſſe dicendi : idque cum argumentis docuerat, 


quod ita nati eſſemus, ut & : blandiri, & ſupplici- SF: 
ter inſinuare iis, à quibus eſſet petendum, & ad m 


verſarios minaciter terrere poſſemus, & rem geſtam 


exponere, & id, quod intenderemus, confirmare, 4 i 


& id, quod contra diceretur, refellere, & ad extre 
mum, deprecari aliquid, & conqueri, quibus in 


rebus omnis oratorum verſaretur facultas: & qudd 


conſuetudo, exercitatioque, & 3 intelligendi pru- 
dentiam acueret, & eloquendi celeritatem incitaret: 
tum etiam 3 copia . Nam 
primum, quaſi dedita opera, neminem ſcriptorem 
artis ne mediocriter quidem diſertum fuiſſe dicebat, 
cum repeteret uſque à Corace neſcio quo, & Ty- 


ſia, quos artis illius inventores, & principes fuiſſe, | 


conſtaret : eloquentiſſimos autem homines, qui iſta 
nec didiciſſent, nec omnino ſciſſe curaſſent, innu- 
merabiles quoſdam nominabat: in quibus etiam 
(five illi irridens, five qudd ita putaret, atque ita 
audiſſet) me in illo numero, qui illa non didiciſ- 
ſem, & tamen (ut ipſe dicebat) poſſem aliquid in 
dicendo , proferebat: quorum illi alterum ' faci- 


. R aſſentiebar, nihil me didicifle ; in altero au- 


tem me illudi ab eo, aut etiam ipſum errare arbi- 
trabar. Artem vero negabat eſſe ullam, niſi quæ 
cognitis, penituſque perlpectis & in unum exitum 


ſpectantibus, & numquam fallentibus rebus contine- 
retur, Hæc autem omnia, quæ tractarentur ab ora - 


: + Ur emmimedi: diſp. Joan. quod non contemnendum putat Gronor. 
emnimode Mag. 2 Bland. & ſubtiliter inſinuare Pal. pr. & Mem, niſi 


quod innert. Er ſupplic. fubrititer bir, A quo quid efet al. & ſupplicitr | 


quibus, omifhs aliis, Pith. Mandiri ſupplic. 155 à quibus Pall. aliquor,Bod, 


ed. pr. nec nimis diſplicet Gtutero: bland: & ſubtiliter quibus effts 4 


Ioan. & ſupplic. tis, 4 quibus Bal, 3 Intelig. facultatem Bal. 


1 Per- ; 


L L1BER PR1MUs. 29 
FHoribus, dubia effe, & incerta; cum & dicerentur ab 
is, qui ea omnia non planè tenerent, & audirentur ab 
is, quibus non ſcientia eſſet tradenda, ſed exigui 
*Remporis, aut falſa, aut certe obſcura opinio. Quid 
multa > fic mihi tum perſuadere videbatur, neque 
Sctificium ullum® eſſe dicendi, neque quemquam er 
e, nifi qui illa quz à doctiſſimis hominibus in hi- 
Hoſophia dicerentur, cognoſſet, aut callide, aut co- 
pioſe dicere. 3 Quibus dicere Carneades ſolebat, 
Ingenium tuum, Craſſe, vehementer admirans, me 
Hbi perfacilem in audiendo, te perpugnacem in 
liſputando eſſe viſum. | Fry 
21. Tumque ego hac eadem opinione addu- 
tus, ſcripſi etiam illud quodam in libello, qui me 
imprudente, & invito excidit, & pervenit in ma- 
nus hominum , Diſertas me cognoſſe nonnullos , 
F/oguentem adhuc neminem: quod eum ſtatuebam 
Hiſertum, qui poſſet ſatis acute, atque dilucide, 
apud mediocres homines ex communi quadam * ho- 
minum opinione dicere; eloquentem vero, qui mi- 
Tabilius, & magnificentius augere poſſet, atque or- 
Mare quæ vellet, omneſque omnium rerum, quæ 
ad dicendum pertinerent, fontes animo ac memo- 
dia © contineret. Id ft eſt difficile nobis, qui ante 
uam ad * diſcendum ingreſſi ſumus, obruimur am- 
Ditione & foro, fit tamen in re poſitum, atque na- 
tura. Ego enim, quantum auguror conjectura, 
quantaque ingenia in noſtris hominibus eſſe video, 
pero fore aliquem aliquando, qui & ſtudio 
acriore quam nos ſumus, atque fuimus, & _ * 
4 0 Cu- 


& 1 Terſuaders Joan. 2 Eſſe omittit. ed. Gruteri. 3 Quibus adjicere 
IF Corn. Lambin. ex conject. Hotoman. & quibus dicere (orn. malebat 
IF Guliet- 4 Itaque ego Joan, 5 Op. hominum mur abili dic. Bod. Wag. 6 con- 
; mere Mag, 7 Nod antequam Bal. Joan. olim. Mag. Wag. 8 Dicen- 

um vulgg. nec aliter Joan. 3 prima manu. 9 Ege autem Bal, 


19 9 
1 
I 


1 Kcri- 


30 -DEz OR ATORE 


faculrare diſcendi majore, ac maruriore, & labore 
a: què induſtria ſuperiore, cum ſe ad audiendum, le- 


gendum, ſcribendumque dediderit, exſiſtat talis ora- 
tor, qualem quærimus; qui jure non ſolum diſertus, 


ſed etiam eloquens — qui tamen mea ſen- 1 
rafſus, aut, ſi quis pari fue - 
rit ipgenio, pluraque quam hic, & audierit, & le- 


tentia, aut hic eſt jam 


ctitarit, & {criplerit, paulum huic aliquid poterit 
addere. Hoc loco Sulpitius, Inſperanti mihi, inquit, 
& Cottæ, ſed valde optanti utrique noſtrum cecidit, 


ut in iſtum ſermonem, Craſſe, delaberemini. No- 


bis enim huc venientibus jucundum ſatis fore vi- 
debatur, fi, cum vos de rebus aliis * loqueremini, 
tamen nos aliquid ex ſermone veſtro memoxia di- 
gnum excipere poſſemus: ut vero penitus in eam 
ipſam totius hujus vel ſtudii, vel artificii, vel fa- 
cultatis diſputationem penè intimam veniretis, vix 
optandum nobis videbatur. Ego enim, qui ab in- 
eunte ætate incenſus eſſem ſtudio utriuſque ve- 
ſtrüm, 3 Craſſi vero etiam amore; cum ab eo nuſ- 
quam diſcederem, verbum ex eo numquam eli- 
cere potui de # vi ac ratione dicendi, cum & per 
memetipfum 5 egiſſem, & per Druſum ſæpe ten- 


taſſem: quo in genere, tu, Antoni, (vere loquar ) | 


1 aut quærenti aliquid, 
defuiſti, & perſæpe me, quæ ſoleres in dicendo ob- 
ſervare, docuiſti. Nunc quoniam uterque veſtrum 
patefecit earum rerum ipſarum aditum, quas quæ- 
rimus, & quoniam princeps Craſſus ejus ſermonis 
ordiendi fuit, date nobis hanc veniam, ut ea, quæ 
ſentitis de omni genere dicendi, ſubtiliter perſe- 

quamini. 


1 Scribendumaque wajere opera dediderit noſt.quatuor, cum vulgg. ſeri- 


 bendumque dalerit Joan. Pal. ſec. 2 Eloqueremini Wag. Idem mox per- 
veniretis. 3 Crap, tus vero Bod. Wag. 4 Forte via Guliel. 5 Exe- 


d= Bod, 


reren erer ee cc ee eee 2 8 


| 1 Enim- 


1 


ee e T 


ks 


r 


* 


LISER PRIMUS. 31 
quamini. Quod quidem ſi erit à vobis impetratum, 
magnum carey huic — Tuſ- 
culano tuo gratiam, & longe Academiz illi, ac 
Lyceo, tuum hoc ſuburbanum gymnaſium ante- 
— ,/i/11 cnc) Jing! 907 20 b 
(1:5 22. Tum ille, i 


imo vero, inquit, Sulpiti, ro- 
gemus Antonium, qui & poteſt facere id quod re- 
quiris, & conſuevit, ut te audio dicere. Nam me 


quidem ſemper à genere hoc toto ſermonis refu- 


Liſle, & tibi cupienti atque inſtanti ſæpiſſime ne- 
gaſſe, tute paulo ante dixiſti: quod ego non ſu- 
perbia, neque inhumanitate faciebam, neque qud 
tuo ſtudio rectiſſimo, atque optimo non obſequi 
vellem, præſertim cum te unum ex omnibus ad di- 
cendum maxime natum, aptumque cognoſſem; ſed 


mahercule iltius diſputationis infolentia, atque es- 


rum rerum, quæ quaſi 3 traduntur in arte, inſcitia. 
Tce en 5d dec diſncillimum nobis 
videbatur, ut omnino de his rebus, Craſſe, 4 lo- 
quercre, aſſecuti ſumus; de | reliquo jam noſtra 
culpa fuerit, ſi te, niſi omnia quæ percunctati eri- 
mus explicaris, dimiſerimus. De his credo rebus, in- 
it Craſſus, ut inꝰ cretionibus ſcribi ſolet, Qu rgus 
CYAM, POTEROQUE. Tum ille, Namque 
quod tu non poteris, aut neſcies, quis noſtrum tam 
impudens eſt; qui ſe ſcire aut —— Jam 
verd iſta conditione, dum mihi liceat negare poſſe, 
quod non potero, & fateri neſcire — nei 


I 'Enimvere Bal, Bod. Mag. 2 Neque quod Wag. & al. ne qui tus, & 
ex correct. nec qui Joan, ou unice veram lectionem putat Gronov. 
3 Traderentur Pal. pr. tratlentiir ſec. In arte abeſt ab altero Mem. reve, 
ut vult Gruter. 4 Etoquerere, omiflo Craffe, Wag. x5 (ritionibus Bal. 
c 4 Pall. cerrioribus Bod. in texto, cum Pall, pr. & fec. iionibus Bod. 
ad marg. cautionibus Wag. certionibus pith. condiriombus vulg. unde con- 
dictionibus fingebar Rob. Titius. Denique cretionibus aperte Joan. ſicut 
olim conjecit Fr, Duarenus, Diſput. Aunivetſ. I. 2. c. 4. 6 Nan 
qua tu Joan, BN | * + 


32 DE OkaTortE .Y 
licet, inquit Craſſus, veſtro arbitratu percunctemini. 
* Atque, inquit Sulpitius, hoc primum ex te, de 
quo modo Antonius expolnit, quid ſentias, qu. 
rimus, Exiſtimeſne artem aliquam efle dicendi. g 
Quid? mihi nunc vos, inquit Craſſus, * . 
alicui Græculo otioſo & loquaci, & fortaſſe docto Jie 
atque erudito, quæſtiunculam, de qua meo arbitrati 
loquar, ponitis? Quando enim me iſta curaſſe 
aut cogitaſſe arbitramini, : & non ſemper irriſiſſe 
potius eorum hominum impudentiam, qui cum in Fiu 
ſchola aſſediſſent, ex magna hominum frequen 
tia-* dicere juberent, ſi quis quid quæreret. Quod 
primum ferunt Leontinum feciſſe Gorgiam, qi 
permagnum quiddam ſuſcipere ac profiteri videba. 
tur, cum ſe ad omnia, de quibus quiſque audire 
— _ paratum denunciaret. _— vero — 
gd hoc facere c t, hodi6que faciunt; ut nulla 
it res, neque 8 neque ge 
tam nova, de qua ſe non omnia, que dici p Yu: 
ſunt, profiteantur aſſe dicturos. Quod ſi te, Cotta, $1 
arbitrarer, aut te, Sulpiti, de iis rebus audire velle, an 
adduxiſſem huc Græcum aliquem, qui nos iſtiu- So! 
modi diſputationibus delectaret: quod ne nunc tro 
quidem difficile factu eſt. Eſt enim apud M. Piſo- o 
nem, adoleſcemem jam huic ſtudio deditum, fun» | 
mo 5 hominem ingenio, noſtrique cupidiſſinuam, 
Peripateticus Staſeas, homò nobis ſind familiar, p 
&, ut inter homines peritos conſtate video, in illo ria 
ſuo genere omnium princeps. a 
| en e 4-4 23. Quem I 


© 1 Atqui ing, Sulp, hoe offend; quod mode Ant, vet. ed cum nonnullis * 


. 
— — 


MSS. fed, variante litera, oftende meliotes. At qui, ing, boe tende, 
qicomeds Pall. Mem, Bal, Wag. (ſed hi duo,S«{pserur addunt) necplitet | 
nune Joan. qui in. lic o extende quomeds habuit & prima manu Ait, 
ing. Sulp, hoc primum en tende, quad modo Suffridi codd. nec diſplicet 
ay . 2 Impongtss Bal, Bod. Wag. 3 Dicere auderent Mag. 4 Poſt" 

dan. Wag, 5 Homo ing. n. cupidi/ſmus Ioan. cupidiſſimus nip Wap 
203. ? 1 | 1 


LIEBER PRIMUS 33 
23. Quem tu, inquit, mihi, Mucius, Staſeam, 
nem Peripatericum narras? Gerendus eſt tibi mos 
Noleſcentibus, Craſſe, qui non Græci alicujus quo- 
Ndianam loquacitatem fine uſu, neque ex ſcholis 
Hantilenam requirunt; ſed ex homine omnium ſa- 
Pientiſſimo atque eloquentiſſimo, atque ex eo, 
ui non in likellis, {cg in maximis cauſis, & in 
Hoc domicilio imperii & gloriæ, fit conſilio lin- 
Haque princeps; cujus veſtigia qui perſequi cu- 
Wiunt , ejus ſententiam ſciſcirantur; Equidem te 
um in dicendo ſemper putavi deum, tum vero 
bi nunquam eloquentiz majorem tribui laudem, 
uam humanitatis; qua nunc te uti vel maxime 
ſecet, neque defugere eam diſputationem, ad quam 
#& duo excellentis ingenii adoleſcentes cupiunt 
Wccedere. Ego vero, inquit, iſtis obſequi ſtudeo, 
peque gravabor breviter, meo more, quid quaque 
We re ſentiam, dicere. Ac primum illud (quoniam 
uctoritatem tuam negligere, Scævola, fas mihi 
ſſe non puto) reſpondeo, Mihi dicendi aut nul- 
m artem, aut pertenuem videri, ſed omnem eſſe 
ontentionem inter homines doctos in verbi con- 
troverſia poſitam. Nam ſi ars ita definitur, ut pau- 
Tt ante * expoſuit Antonius, Ex rebus itus 
perſpectis, — cognitis, atque ab opinionis 
arbitrio ſejunctis, ſcientiaque compre * non 
nihi videtur ars oratoris eſſe ulla. Sunt enim va- 
ia, & ad vulgarem popularemque ſenſum ac- 
ommodata „ omnia genera Rujus forenſis noſtræ 
Wictionis. Sin autem ea, quæ obſervata ſunt in 
Wſu ac ratione dicendi; hæc ab hominibus calli- 
His ac peritis animadverſa ac notata, * verbis de- 
e n 
4 * $1160 311 ; k ; OY 2911190! _ 
1 Excellentes Ingeniis adol. Pall; pr. ſec pith. "Mem tmii-duo, Joan. 
robange Gronov. 2 Depoſuit Joan. 3 Verbii definits _ Ma = 
en 


TE) 


, o 
1 1 


34 DB OR ATORE q 

ſignata, generibus illuſtrata, partibus diſtributa 

ſunt, (id quod fieri potuiſſe video) non intelligo 
at 


qua 5 m non; ſi minus illa ſubtili definitione, 
hac vulgari opinione, ars eſſe videatur. Sed five i 
eſt ars, ſive artis quædam ſimilitudo, non eſt quidem r 
ea negligenda; verum intelligendum eſt, alia quz- 

dam ad conſequendam eloquentiam eſſe majora. 
24. Tum Antonius vehementer {e aſſentire Craſ- 
ſo dixit, quod neque ita amplecteretur artem, ut 
ii ſolerent . qui omnem vim Jicendi in arte pone- 
rent; neque rurſum eam totam, ſicut plerique phi- u 

loſophi facerent, repudiaret. Sed exiſtimo, inquit, 

gratum te his, Craſſe, facturum, ſi iſta 2 4 
| ſueris, [quz-,putas ad dicendum plus quam ipſam t 
3 artem poſle prodeſſe. Dicam equidem, quoniam 
i inſtizui, petamque a vobis, inquit, ne has meas 
1 ineptias efferatis: quamquam moderabor ipſe, ne, 
ut quidam magiſter atque artifex, ſed quaſi ? unus 
& rogatorum numero, atque ex forenſi uſu homo 
mediocris; neque omnino xudis, videar, non ipſe 
aliquid à me promſiſſe, ſed fortuito in ſermo- 
nem veſtrum incidiſſe. Equidem cum peterem ma- 
giſtratus 3 ſolebam in prenſando dimittere A me, 
Scævolam, cum ei ita dicerem, Me velle eſſe. 
ineptum: id erat petere blandius; quod, niſi in- 
epte fieret, bene non paſſet fieri : hunc autem eſſe 
unum hominem ex omnibus, quo præſente ego 
ineptus eſſe minime vellem; quem quidem nunc 
mearum ineptiarum teſtem, & ſpectatorem fortuna 
conſtituit. Nam quid eſt ineptius, quam de dicen- 
do dicere, cum id ipſum; dicere, nunquam ſit 
_ S nh wo aner non 
x A entiri al. 88 4 Wag. «x K = ö 
Promefiffe Bal. Joan Wag. & veriſſimum exiſtimat Gronov. 4 Du 
ecem ſequentes voces uncis incluſit Guliel. & abeſſe poſſe putzt 


Sruter. | 5 c ipſuns dic. quod legitur in Joan, & Wag. multo le- 
N | vo. «Os 


9 * aw 


1 & 1 
$2 
=. 

i 


Nuam vereris, ego præſtabo. 


Son poſſit; (ne 
Heri meliora po | 
Niquo modo acui tamen & corrigi poſſe) ſed funt 


amen in 
Punt autem quidam “ ira naturæ muneribus in ĩiſ- 
em tebus habiles, ita ornati, ut non nati, ſed ab 


LII ER PRIMUS. 35 
on ineptum, niſi cum eſt neceſſarium? Perge ve- 
o, Craſſe, inquit Mucius: iſtam enim culpam, 


25. Sic igitur ſentio, inquit Craſſus, Naturam 
rimum, atque ingeninm ad dicendum vim afferre 
aximam: neque vero iſtis, de quibus paulo ante 
ixit Antonius, ſeriptoribus artis, rationem dicen- 
i, & viam, ſed naturam defuiſſe. Nam & animi, 
Wrque ingenii celeres quidam motus eſſe debent , 

hui * & ad excogitandum acuti, & ad explican- 
um ornandumque ſint uberes, & ad memoriam 
rmi atque diuturni. Et ſi quis eſt, qui hzc putet 
e ? accipi poſſe, quod falfum eſt, ( præclare enim 


1 


& res habeat, fi hæc accendi, aut commoveri arte 


oſſint; inſeri _ & donari ab arte non poſ- 
nt 3 omnia; ſunt enim illa dona nature) quid 
We illis * dicet, que certe cum ipſo homine naſcun- 


* 


r? linguæ ſolutio, vocis ſonus, latera, vires, con- 


Wormatio quædam, & figura totius oris, & corpo- 


s? Neque hc ita dico, ut ars aliquid limare 
— enim ignoro, & quæ bona ſint, 
e doctrina, & quæ non optima, 


quidam, aut ita lingua hæſitantes, aut ita voce ab- 
Pni, aut ita vultu motuque corporis vaſti atque 
greſtes, ut, etiamſi ingeniis atque arte valeant, 

bo lene numerum venire non poſſint. 


iquo deo ficti eſſe videantur. Magnum quoddam 
. n eſt 


1 Et ad cegitandum ſoan. Mag 2 Arte percipi Wag. perrecips Mag. 
Illa mia; ſunt &c 3 loft, eſſe olpicarar — 7 
all. plures, ed. pr. Bl. Jon. Wag. nen male, judicio Grureri, 
Alzquos Joan. 6 Ita in eiſdem rebus babiles, ita natura muneri bur er- 

# Bal. Joan, Mag. Wag. quod in marg. Lambin. notarum _ 

I Mum, 


36 DR ORATORE 


eeſt onus atque munus, ſuſcipere atque profiteti, 
ſe eſſe, omnibus ſilentibus, unum ? maximis de re- 
bus, magno in conventu hominum audiendum. 
Adeſt enim fere nemo, quin acutius atque acriu 
> yitia in dicente, quam recta videat. Ita quicquid 
eſt in quo offenditur, id etiam illa, que laudand: 
ſunt, obruit. Neque hc in eam ſententiam diſpu- 
to, ut homines adoleſcentes, ſiquid naturale forte 
non habeant, omnino à dicendi ſtudio deterream. 
Quis enim non videat, C. Cælio, æquali meo, ma- 
gno ! honori fuiſſe, homini novo, illam em 5 
quamcunque aſſequi potuerit, in dicendo mediocri- 
tatem? Quis veſtrum æqualem meum, Q. Varium, ? 
vaſtum hominem atque fœdum, non intelligit ill 
pla facultate, quamcunque habet, magnam eſſe in 
civitate gratiam conſecutum? — 
26. Sed quia de oratore quærimus, fingendus eſt 
nobis oratione noſtra detractis omnibus vitiis ora- 
tor, atque omni laude 5 cumulatus. Neque enim, 
ſi multitudo litium, fi varietas cauſarum, ſi hæc 
turba, & barbaria forenſis, dat locum vel vitioſiſſ- 
mis oratoribus, idcirco nos hoc, quod quærimus, 
omittemus. Itaque in 1is artibus, in quibus non 
utilitas quæritur neceſſaria, ſed. animi libera qua- 
dam obleQatio, quam õ diligenter, & quam prope Wi 
faſtidioſe judicamus? Nullæ enim lites, neque con- 
troyerſiæ ſunt, quæ cogant homines, ficut in foro 
non bonos oratores, item in theatro actores malos 
perpeti, Eſt igitur oratori diligenter providendum, 
non uti illis ſatisfaciat, quibus neceſſe eſt; ſed ut 
iis ipſis admirabilis eſſe videatur, quibus libere li- 
| ceat 
2 Munus , profiteri ſe &c. Bod. 2 * de rahus_ ſunt tantum in 
marg- Bod. 3 Vitis judicet, quam noſt, omn. præter Bod. 4 Hen. 
Fuiſſe o — 4 Joan. quod pro veriſſimo amplectitur Gronov. 


5 la Rod, Mag. Wag. Cumwandys al, 6 Indifigenter Bal, Pay io: | 


1 


LiBER PRIMUS. 37 
eat judicare. Ac, fi queritis plane quid ſentiam, 


Wenunciabo apud homines familiariſſimos, quod ad- 
Wuc ſemper tacui, & tacendum - putavi , * Mihi 


tiam quique optime dicunt, quique id facillime 


Wrque ornatiſſime facere poſſunt, tamen, niſi timi- 
Ne ad dicendum ? accedunt, & in exordienda ora- 


ione perturbantur, pene impudentes videntur: 
ametſi id accidere non poteſt. Ut enim quiſque 


yptime dicit, ita maxime dicendi difficultatem, va- 


joſque eventus orationis, exſpectationemque ho- 


inum pertimeſcit. Qui vero nihil poteſt dignum 


Fe, dignum nomine oratoris, dignum hominum au- 


ibus efficere atq e edere, is mihi, etiamſi com- 
oyetur in dicendo, tamen impudens videtur. 
Non enim pudendo, ſed non faciendo id quod 
on decet, impudentiæ nomen effugere debemus. 


| Quem vero non pudet (id quod in pleriſque vi- 


eo ) hunc ego non reprehenſione ſolum, fed etiam 


cena 18 puto. Equidem & in vobis animad- 
Wertere ſoleo, & in me ipſo ſæpiſſime experior, ut 


xalbeſcam in principiis dicendi, & tota mente, at- 


4 que omnibus artubus contremiſcam. Adoleſcentu- 


us vero fic initio accuſationis exanimatus ſum, 


ut hoc ſummum beneficium Q. Maximo debue- 
rim, quod continuo concilium dimiſerit, ſimul ac 


e fractum ac debilitatum metu ? viderit. Hic 


mnes aſſenſi, ſignificare inter ſeſe, & colloqui cœ- 
Perunt. Fuit enim mirificus quidam in Craſſo pu- 
Hor, 2 tamen 5 non modo hon obeſſet ejus ora- 
on, ed 


etiam probitatis commendatione prodeſſet. 
| : 27. Tum 


7 Mihi etiam quoque qui opt. Wag. etiam quoque opt. Joan. 2 Ace 
edant, & ſtatim perturbentur Wag. 3 pow Vans roi L. commovea- 
=” Wag. 4 Non enim faciends Joan. 5 Vidit Pighius ex MSS. ad- 
Probaate Gruter, 6 Illud no» modo non agnoſcunt Pall. pr ſec. Pith. 


2 


2 


ccedentibus joan. & Wag, Alterum vero nen reſpuunt Memm. 
i * 1 Fventum 


3 
* * 2 
% 


Dr OrxaToke 
27. Tum Antonius, Szpe, ut dicis, inquit, animad- 
verti, Craſſe, & te, & cæteros ſummos oratores, 


1 par, mea ſententia, nemo unquam 
it, in dicendi exordio permoveri. Cujus quidem 
rei cum cauſam quzrerem, quidnam eſſet, cur, ut | 
in quoque oratore plurimum eſſet, ita maxime is 

imeſceret, has cauſas inveniebam duas: Unam, 
quod intelligerent ii, quos uſus ac natura docuiſſet, 
nonnumquam ſummis oratoribus non ſatis ex ſen- 


tentia * eyentum dicendi procedere : ita non injuria 


quotieſcumque dicerent, id quod aliquando poſſet ; 


accidere, * ne tum accideret, timere : Altera eſt | 


hæc, de qua queri ſæpe ſoleo; 3 cæterarum homines 
artium ſpectati & probati, fi quando aliquid minus 
bene fecerunt, quam ſolent, aut noluiſſe, aut va- 
Terudine impediti non potuiſſe conſequi, id quod 
ſcirent, putantur : Noluit , inquiunt, hodie agere 
Roſcius ; aut, Crudior fuit: oratoris peccatum, 
©{1 quod eſt animadverſum, ſtultitiæ peccatum vi- 
detur. Stultitia autem excuſationem non habet; 
quia nemo videtur, aut quia crudus fuerit, aut quod 
ita maluerit, ſtultus fulffe Quo etiam gravius ju- 
dicium in dicendo ſubimus. Quoties enim dicimus, 
toties de nobis judicatur: & qui ſemel in geſtu pec- 
cavit, non continuo exiſtimatur neſcire geſtum; 
5 cujus in dicendo aliquid reprehenſum eft , aut 
æterna in eo, aut certe diuturna, valet opinio tar- 
ditatis. een. ® We oe 1 

28. Ilud vero, quod à te dictum eſt, Eſſe per- 
multa, quæ orator niſi A natura haberet, non mul- 
WL tum 


.,T Eventum dicend fine exitio ſententiæ exterminari poſſe poſt 
Guliel. putzt Grucer. » Ne tum illud ipſum ace. Bod. quod in ora 
Lamb, & ex eo Gathofred olim notarat. nec aliter Mag. nifi quod 
omittit tum, Ne ille ipſo ace. Joan. 3 De catera, bom, art. pect anti 
& Þrobantj Joan, probats de cats bowinum, fi quan, Wag. 4 Si qui dem 


of Joan. Al autem in dic. quid reprehenſus eft Joan. 


1 Quamque 


Dre 


LiBER PRIMUS. 39 
tum à magiſtro adjuvaretur, valde tibi affentior ; 
inque co vel maxime probavi ſummum illum do- 
Qorem, Alabandenſem Apollonium, qui cum mer- 
cede doceret, tamen non patiebatur eos, quos ju- 
dicabat non poſſe oratores evadere, operam apud 
ſeſe perdere, dimittebatque ; & ad quamcumque 
artem putabat eſſe aptum , ad eam impellere atque 
hortari ſolebat. Satis eſt enim cæteris artificiis 
? percipiendis, tantummodo ſimilem eſſe hominis, 
& id, quod tradatur, vel etiam inculcetur, ſiquis 
forte fit tardior, poſſe percipere animo, & memo- 
ria cuſtodire. Non quæritur mobilitas linguæ, non 
celeritas verborum, non denique ea, quæ nobis non 
poſſumus fingere, facies, vultus, ſonus. In oratora 
autem acumen dialecticorum, ſententiæ philoſo- 
phorum, * yerba prope poetarum, memoria juriſ- 
conſultorum, vox tragedorum, geſtus pene ſum- 
morum actorum, eſt requirendus. Quamobrem ni- 
hil in hominum genere rarius perfecto oratore in- 
veniri poteſt : que enim ſingularum rerum artifi- 
ces ſingula ſi mediocriter adepti ſunt, probantur, 
ea, niſi omnia ſumma ſunt in oratore, probari non 
poſſunt. Tum Craſſus, Atqui vide, inquit, in 5 ar- 
tificio perquam tenui & levi, quanto plus adhi- 
beatur diligentiæ, quam in hac re, quam conſtat 
eſſe maximam. enim ſoleo audire Roſcium, 


quidem probaret, potuiſſe neminem: non quo non 
eſſent quidam probabiles, ſed quia ſi aliquid modo 
eller vitii, * id ferre ipfe non poſſet. Nihil eſt enim 


de bþ5Q 


40 DEZ OR ATORE 


tam inſigne, nec tam ad diuturnitatem memoriz 
ſtabile, quam id, in quo aliquid offenderis. Itaque, 


ut ad hanc ſimilitudinem hujus hiſtrionis oratoriam 


quo quifque artificio excelleret, is in ſuo genere 


Roſcius diceretur. Hanc ego abſolutionem ee 


ctionemque in oratote deſiderans, à qua ipſe lo 


n 
abſum, facio impudenter: mihi enim volo not, | 
cæteris ipſe non ignoſco. Nam qui non poteſt, | 
qtii 'vitiofe facit, quem denique non decet, hunc | 
( eren jubebat) ad id, quod facere poſſit, 


Apollo 
rde dum pury, © 
29. Num 95 ur, inquit Sulpicius, me, aut hunc 
Kan, jus civile, aut dein tmilitarem, jubes diſce- 
re? Ham quis ad iſta ſutima, atque in omni ge- 
nete perfetta, poteſt petvenire? Tum ille, Ego 
vero, inquit, quod in 25 egregiam quandam, ac 
rzclaram indolem ad dicendum eſſe cognovi, id- 
irco HC x poſui mud; Hee magis ad eos deter- 


rendos, qui-non'poſſent,” quam ad vos, qut poſſe- 


tis, exacuendos, accommodavi orationem meam. 
Er quatnquam in uttoque veſtrum ſummum eſſe in. 
nun, 
ant in ſpecie poſita, 


amt. Ege enim neminem, nec motu copotis, ne- 
E. ipfo abiru atque forma aptiorem , nec voce 
eniorem, aut ſuaviorem, mihi videor audiſſe; 


bed bus a natura minbra data ſunt, tamen il. 
ud. aſlequi po * 


187 8 


" ods £ 318. 0 1 . 
Ak ut us, quæ habeant, modice 
UM aft ad wins Arn ine wins, > Vid. K e & 


89 21 9 of WY, 
nem 239 i bob 


Albert ande! 


wind Ld geen bs apple anus 


- 


1 Tamen qui illad Bal. Bod. Wag. 
# £ 


amet x 


laudem dirigamus, videtiſne, quam nihil ab eo niſi 

rfecte, nihil niſi cum ſumma venuſtate fiat? ni- | 
25 niſi ita ut deceat, & uti omnes moveat, atque 
delectet? Itaque hoc jamdiu eſt conſecutus, ut in 


OT Leen; tamen hæc, quæ 
K in ſpecie poſita, de quibus plura fortaſſe dixi, 
wah!" foletit Græci dicere, in te, Sulpici, divina 


LiBER PRIMUS. 41 
& ſcienter utantur, & ut ne dedeceat. Id enim eſt 


maxime vitandum, & de hoc uno minime eſt facile 


præcipere, non mihi modo, qui ſicut unus paterfa- 
milias his de rebus loquor, ſed etiam ipſi illi Roſcio, 


quem ſæpe audio dicere, Caput eſſe artis, decere: 


quod tamen unum id eſſe, quod tradi arte non 


poſſit. Sed, ſi placet, ſermonem alio transferamus, 


& noſtro more aliquando, non rhetorico, loqua- 
mur. Minime vero, inquit Cotta: nunc enim te 
jam exoremus neceſſe eſt, ( quoniam retines nos in 


Ihoc ſtudio, nec ad aliam dimittis artem, ) ut nobis 


explices, quicquid eſt, iſtud, quod tu in dicendo 


I potes. Neque enim ſumus nimis avidi; iſtà tut 
mediocri eloquentia contenti ſumus; idque ex te 


uærimus, (ut ne plus nos aſſequamur, quàm quan- 
— tu 1 — — es,) quoniam, quæ 
a natura expetenda ſunt, ea dicis non nimis deeſſe 
nobis, quid præterea eſſe aſſumendum putes? 

30. Tum Craſſus arridens, Quid cenſes, inquit, 
Cotta, niſi ſtudium, & ardorem quendam amoris > 
line quo, cum in vita nihil quicquam egregium, tum 
certe hoc, quod tu expetis, nemo unquam aſſeque- 


tur. Neque vero vos ad eam rem video eſſe cohor- 


tandos, quos, cum mihi quoque ſitis moleſti, nimis 


etiam flagrare intelligo cupiditate. Sed profecto 
ſtudia nihil proſunt perveniendi ali 
quod eo, quo intendas, ferat deducatque, cogno- 


Iris. 


quo, niſi illud, 


uare, quoniam mihi levius quoddam onus 
imponitis, neque ex me de oratoris arte, ſed de hac 
mea, {rs eſt, facultate quæritis, ex- 
ponam yobis quandam, non aut perrœonditam, aut 


'F valde difficilem, aut magnificam, aut gravem ratio- 


nem conſuetudinis meæ, qua quondam ſolitus ſum 

| | V. uti, 

1 Adbortandor noſl. quatuor, 
L 4 


4 


ü Igenus 


— 42 DR ORATORE 

uti, cum mihi in iſto ſtudio verſari adoleſcenti li- 
cebat. Tum Sulpicius, O diem, Cotta, nobis, in- 
quit, optatum! od enim precibus um- 
quam, nec inſidiando, nec ſpeculando aſſequi po- 
tui, ut quid Craſſus ageret, meditandi, aut dicendi 
cauſa, non modo videri mihi, ſed ex ejus ſcripto- 
re, & lectore Diphilo, ſuſpicari liceret; id ſpero 
nos eſſe adeptos, omniaque jam ex ipſo, quæ diu 


cupimus, cognituros. 


1. Tum Craſſus, Atqui Arbitror, Sulpici, cum 
audieris, non tam te hæc admiraturum, quæ dixe- 
ro, quam exiſtimaturum, tum, cum ea audire cu- 
piebas, cauſam, cur cuperes, non fuiſſe. Nihil 
enim dicam reconditum, nihil exſpectatione veſtra | 
dignum, nihil aut inauditum vobis, aut cuiquam 
novum. Nam principio illud, quod eſt homine in- 


_ liberaliterque educato dignum, non nega- 
„me iſta omnium communia & contrita præce- 
pta didiciſſe; Primum oratoris officium eſſe, dicere 
ad perſuadendum accommodate: deinde eſſe omnem 
orationem, aut de infinitæ rei quæſtione, ſine de- 
ſignatione perſonarum, & temporum; aut de re 
certis in perſonis, ac temporibus locata. In utra- 
que autem re, quicquid in controverſiam veniat, 
in eo quæri ſolere, aut factumne ſit; aut, ſi eſt fa- 
ctum, quale ſit; aut etiam, quo nomine vocetur; 
aut, quod nonnulli addunt, rectene factum eſſe vi- 
deatur. Exſiſtere autem controverſias etiam ex ſcri- 
pti interpretatione, in quo, aut ambigue quid ſit 
ſcriptum, aut contrarie, aut ita, ut à ſententia 
ſcriptum diſſideat: his autem omnibus partibus 


ſubjecta quædam eſſe argumenta proptia. Sed cau- 


5 farum, 

1 Ingenue liberaliter educ. Nov. 2 Seriptura diſſentiar: his Bal. Nov. 

Wag. Scriptum difcentiat quaritur 1 bis Bod, diag, quaritur eſt etiam in 
Nov. ut & ſeriptum, ſed à nup, manu. 8 | 

* 2 Cateroſque 


li- 


2 Fw” F 


= 


i» 8 wi i. 3 


[ 


ST =. TY WE CC NW TT 


LIEBER PRIMUS. 43 
ſarum, ſint à communi quæſtione ſejunctæ, 

artim in judics verſari, partim in deliberationi- 
— eſſe etiam genus tertium, quod in laudandis, 
aut vituperandis hominibus poneretur: certoſque 
eſſe locos, quibus in judiciis uteremur, in quibus 
æquitas quæritur: alios in deliberationibus, qui 
omnes ad utilitatem dirigerentur eorum, * quibus 
conſilium — alios item in — , 
in quibus ad perſonarum dignitatem omnia refer- 
—_—_ Cumque eſſet omnis oratoris vis ac facul- 
tas in quinque partes diſtributa; ut deberet reperi- 
re primum, quid diceret; deinde * inventa, non 
ſolum ordine, fed etiam momento quodam, atque 
judicio diſpenſare, atque componere; tum ea 3 
nique veſtire, atque ornare oratione; poſt, memo- 
ria 5 ſepire; ad extremum, agere cum dignitate , 
& venuſtate. Etiam illa cognoram & acceperam, 
ante quam de re diceremus, initio conciliandos eo- 
rum eſſe animos, qui audirent; deinde rem demon- 
ſtrandam; poſtea controverſiam conſtituendam ; 
tum id, quod nos intenderemus, confirmandum; 
poſt, quæ contra dicerentur, refellenda; extrema 
autem oratione, ea, quæ pro nobis eſſent, lifi- 
canda & augenda, quzque eſſent pro adverſariis, 
infirmanda atque frangenda. 

32. Audieram etiam quæ de orationis ipſius or- 
namentis traderentur; in qua præcipitur primum, 
ut ? pure & latine loquamur ; deinde ut plane, & 
dilucide; tum ut ornate; poſt ad rerum dignitatem 
apte, & quaſi decore; ſingularumque rerum præ- 
cepta cognoram. Quinetiam, quæ maxime 
ptia eſſent naturæ, tamen his ipſis artem adhi 

13 videram: 
1 Cateroſque etiam loco: Mag. 2 9nibus confuleretur Mag. 
mventam non Mag. 4 Diſpmere vulgg. 5 Sepelire Wag. 
non legicur in Bod, 7 Pure, Latine Bal 


he, 
x Prope- 


44 DE OR A TORE 


videram: nam de actione, & de memoria, quædam 
brevia, ſed magna cum exercitatione, præcepta gu- 
ſtaram. In his enim fere rebus omnis iſtorum ar- 
tificum doctrina verſatur, quam ego fi nihil dicam 
adjuvare, mentiar: habet enim quædam ad 
commonendum oratorem, quo quidque referat, & 


intuens, ab eo, quodcumque fibi * propoſue- | 
x a minus aberret. — — bin ile f 
eſſe in præceptis omnibus, non ut ea ſecuti orato- 
res eloquentiæ laudem ſint adepti; ſed, quæ ſua 
ſponte homines eloquentes facerent, ea quoſdam 
obſervaſſe, atque id egiſſe: fic eſſe, non eloquen- 
tiam ex artificio, ſed artificium ex eloquentia na- 
tum; quod tamen, ut ante dixi, non ejicio: eſt 
enim, etiamſi minus neceſſarium ad bene dicen- 
dum, tamen ad cognoſcendum non illiberale. Ea 


exercitatio 3 quædam ſuſcipienda vobis eſt; _ 


quam vos quidem jampridem eſtis in curſu ; ſed iis, | 
qui ingrediuntur * in ſtadium, quique ea, quz | 


agenda ſunt in foro, tamquam in acie , unt 


etiam nunc exercitatione quaſi ludicra prædiſcere, 
ac meditari. Hanc ipſam, inquit Sulpicius, noſſe 
volumus : attamen iſta, quæ abs te breviter de arte 


decurſa ſunt, audire cupimus, quamquam ſunt no- 
bis 2 non inaudita: verum illa mox; nunc 
de ipſa exercitatione quid ſentias, i 


33. Equidem probo iſta, Craſſus inquit, quæ 
vos facere ſoletis, ut cauſa aliqua poſita, conſimili 


cauſarum earum, quæ in forum deferuntur, dicatis 

maxime ad veritatem accommodate. Sed ple- 
rique in hoc yocem modo, neque eam ſcienter, & 
x Propeſuerat, minus aberit Mag. 2 Praterea exercitatio ed. Lambini. 


us exere. ed, Mannt. & exerc. conjeſtura Guliel. 3 Quidem al. 4 44 
5 1638 noſtri, cum Pall. omn, 1 1 


3 Verum 


LIIZEAR PRIMUS. 45 


vires exercent ſuas, & linguæ celeritatem incitant, 
verborumque frequentia delectantur: in quo fal- 
lit eos quod audierunt, Dicendo homines, ut di- 
cant, efficere ſolere. Vere enim etiam illud dici- 
tur, PERVERSE DICERE HOMINES, PER VERSE 
DrctexDo, FACILLIME CoNsEqu!. _ 


rem in iſtis ipſis exercitationibus, etſi utile eſt etiam 
ſubito ſæpe dicere, tamen illud utilius, ſumto 
ſpatio ad cogitandum, paratius, atque accuratius 
— Caput autem eſt, quod (ut vere dieam) 
minime facimus, (eſt enim magni laboris, quem ple- 
rique fugimus ) quamplurimum ſcribere. ST1Lus 
OrTimus * ET PrASTANTISSIMUS: DICEN- 
DI EFFECTOR Ac MAGISTER; neque inju- 
ria: nam ſi ſubitam, & fortuitam orationem, com- 
mentatio, & cogitatio facile vincit; hanc ipſam 
profecto aſſidua ac diligens ſcriptura ſuperabit. 
Omnes enim five artis ſunt loci, {ive ingenii cu- 
juſdam, atque prudentiz, qui modo inſunt in ea 
re, de qua {cribimus, 3 anquirentibus nobis, omni- 
que acie ingenii contemplantibus, oftendunt ſe & 
occurrunt; omneſque ſententiæ, verbaque omnia, 
ſunt 4 cujuſque generis 5 maxime illuſtria, 
ub acumen ſtili ſubeant & ſuccedant neceſſe eſt: 
tum ipſa collocatio conformatioque verborum per- 
ficitur in ſcribendo, non poetico, ſed quodam ora- 
torio, numero & modo, Hæc ſunt quæ clamores, 
& admirationes in bonis oratoribus efficiunt; ne- 
que ea quiſquam, niſi diu multumque ſcriptitarit, 
etiam ſi vehementiſſime ſe in his ſubitis dictionibus 
exercuerit, conſequetur; & qui a Icribendi con- 
ſuetudine ad dicendum venit, _— affert faculta- 
1 Perus alter 5 i 2 Ef pramans. 
Mag. — . 8 22 
ae ihuſt, Bod. e 
x Suſt/nuerunt 


--—- DE OrRaToRE 


tem, ut etiam ſubito ſi dicat, tamen illa, quæ di. 


cantur, ſimilia ſcriptorum eſſe videantur; atque 
etiam, ſi quando in dicendo ſcriptum attulerit ali- 
quid, cum ab eo diſceſſerit, reliqua ſimilis oratio 
conſequetur. Ut concitato navigio, cum remiges 
* inhibgerunt, retinet tamen ipſa navis motum & 
curſum ſuum, intermiſſo impetu pul ſuque remorum: 
ſic i tione * perpetua, cum ſcripta deficiunt, | 
parem tamen obtinet oratio reliqua curſum , ſcri | 


ptorum ſimilitudine, & vi concitata. 


34. In quotidianis autem 3 cogitationibus equi- | 
dem mihi Hdoleſce ntulus proponere ſolebam lam | 
exercitationem maxime, qua C. Carbonem, noſtrum | 
illum inimicum, ſolitum eſſe uti ſciebam, ut aut 
verſibus propoſitis quam maxime gravibus, aut ora- 


tione aliqua lecta ad eum finem, quem memoria 
poſſem comprehendere, eam rem ipſam, quam le- 
giſſem, verbis aliis quam maxime poſſem lectis — 
nunciarem. Sed poſt animadverti hoc eſſe in hoc 
vitii, quod ea verba, quæ maxime cujuſque rei pro- 
pria, quæque eſſent ornatiffima atque optima, oc- 
et aut Ennius, ſi ad ejus verſus me exercerem, 
aut Gracchus, ſi ejus orationem mihi forte * pr 
ſuiſſem: ita, fi iiſdem verbis uterer, nihil prodeſſe; 
ſi aliis, etiam obeſſe, cum minus idoneis uti con- 
ſueſcerem. Poſtea mihi placuit, eoque ſum uſus 
adoleſcens, ut ſummorum oratorum Græcas oratio- 
nes explicarem; quibus lectis hoc aſſequebar, ut, 
cum ea, quæ legerem Græce, Latine redderem, 
non ſolum optimis verbis uterer, & tamen uſitatis, 


quæ 


1 Cuſtinuerunt Lambin, 2 Terpetus fruſtra quæras in Mag. 3 Cen- 
eitarionihus noſt. & Pall. omn. cum ed. vet. nee aliter in not is Gru- 
ter. commentationibus ed. P. Manut. 4 Poſniſſem Bod. Wag. 5 us 
igeram Bod, Wag. - el 14 194% 

| 1 1 Cognoſcends 


LizER PRIMUS. 47 


quæ nova noſtris eſſent, dummodo eſſent idonea. 
— vocis, & ſpiritus, & totius corporis, & ipſius 
inguæ motus & exercitationes, non tam artis in- 
digent, quam laboris: quibus in rebus habenda eſt 
ratio diligenter, quos imitemur , quorum ſimiles 
velimus eſſe. Intuendi nobis ſunt non ſolum ora- 
tores, ſed etiam actores, ne mala conſuetudine ad 
aliquam deformitatem pravitatemque veniamus. 
— — eſt . . ad verbum 

urimis & noſtris {criptis, & alienis. Atque 
— 2 non — diſplicet adhibe- 
re, ſi conſueris, etiam iſtam locorum ſimulacro- 
rumque rationem, quæ in arte traditur. Educen- 
da deinde dictio eſt ex hac domeſtica exercitatione, 
& umbratili, medium in agmen, in pulverem, in 
clamorem, in caſtra, atque aciem forenſem: ſub- 
eundus uſus omnium, & periclitandæ vires ingenii, 
& illa commentatio incluſa in veritatis lucem pro- 
ferenda eſt. Legendi etiam poetz, * cognofcenda 
hiſtoria, omnium bonarum artium ſcriptores, ac 
doctores, & legendi, & pervolutandi, & exercita- 
tionis cauſa laudandi, interpretandi, corrigendi, vi- 
tuperandi, refellendi; diſputandumque de omni re 
in contrarias partes; &, quicquid erit in quaque 
re, quod probabile videri poſſit, eliciendum, 3 at- 
que dicendum. Perdiſcendum jus civile, * 
cen „ 1ena- 


dz le cipienda omnis antiquitas 
toria — Hleiplins Reipublicæ, jura ſo- 
ciorum, fœdera, pactiones, cauſa imperii * cogno- 


ſcenda eſt. 5 Libandus etiam ex omni genere ur- 


1 cegnoſcenda bifloria Joan. Mag. Wag. 2 Eligendams Joan. Pall. pr. 
& ſec. Pith. Mem. 3. — ſcendum jus Cc. Pall. ſext. & oct. — 
que perdiſcendum jus tert. quint. ſept · accedunt noſt. Bod. & Wag. 
4 Copnoſcends deeſt in Bal. 5 Liberandus eriam Pal. unus Lambini 
quatuor. Libandum eff etiam Mag. rh oft habent noſt, omn. quorum 
Bal. Joan, Mag. omittunt tim. ogy 

1 Pargitur 


48 De ORaTORE 


banitatis facetiarum quidam lepos, quo, tamquam 
ſale, * perſpergatur omnis oratio. Effudi vobis } 
omnia, quz ſentiebam; quæ fortaſſe, quemcumque | 
patrem familias arripuiſſetis ex aliquo circulo, ea- | 


dem vobis percunctantibus reſpondiſſet. 


35. Hæc cum Craſſus dixiſſet, ſilentium eſt con- 
ſecutum. Sed quamquam ſatis iis, qui aderant, ad 
1 tamen 

ſentiebant celerius eſſe multo, quam ipſi vellent, 
ab eo peroratum. Tum Scævola, Quid eſt, Cotta? 
inquit, quid tacetis? ? nihilne vobis in mentem ve- 
nit, quod præterea à Craſſo requiratis? Immo id 
mehercule, inquit, ipſum attendo : tantus enim 
curſus verborum fuit, & ſic evolavit oratio, ut ejus 

vim & incitationem adſpexerim; veſtigia ingreſ- 
ſumque vix viderim. Et tamquam in aliquam lo- 

cupletem, ac refertam domum venerim, non expli- | 
cata veſte, 3 propoſito argento, neque tabulis 
alam collocatis, ſed his omnibus mul- 

tis, magnificiſque rebus 5 conſtructis ac recondi-| 
tis; ſic modo in oratione Craſſi divitias, ac orna- 
menta ejus ingenii per quædam involucra atque in- 
tegumenta perl pexi; ſed ea cum contemplari cupe- 
ſpiciendi poteſtas fuit: 5 ira neque hoc 


id, quod erat propoſitum, dictum vi 


& ſignis prop 


rem, vix a 
poſſum dicere, me omnino ignorare quid poſſideat, 


neque plane noſſe ac ? vidiſſe. Quin tu igitur fa-| 


cis idem, inquit Scævola, quod faceres, ſi in ali- 


quam domum plenam ornamentorum, I 1 
IR © If fr: : | , 5 : 

x cnwque Bal. Mag, Nov. Wag. 3 E 

nibs/ne Joan. 4 Immo abeſt à Joan. ws. Nov. Wag. 5 Confliriit 


vent 


2 Spargitur Wag. 2 Ci 


Lambin. 6 Itaque nec boc ipſum dic. me Wag. Itaque nec hoc 


ipſum, nec omn. cum poſſum ſupra 2 nup. man. Joan. 7 Invidiſſe Joan, 
Pith. Mera. Pal. pr. & probat Gruter. #ntrovidiſe Guliel. 8 Vel vi- 
lam ed pr. & Nov. in marg. zam al, ullam noſt. fere, cup al. 
quomodo Lambin. applaudente Gronov. dow. & pl. ern. villam olim 
Joan. Sed copulativa, & v in v4. punRis, ut infititia, ſubnotantur. 
| * 2 1 Ti 


LizER PRIMUS. 49 


um veniſſes? Si ea ſepoſita, ut dicis, eſſent, * ruque 
bis valde ſpectandi cupidus eſſes, non dubitares 
ue dominum, ut proferri juberet, præſertim fi eſſet 
ea- ¶ familiaris : ſimiliter nunc petis à Craſſo, ut eam 
I copiam ornamentorum ſuorum, quam conſtructam 
on · ¶ uno in loco, quaſi per tranſennam, prætereuntes 
ad ſtrictim aſpeximus, in lucem proferat, & ſuo quid- 
zen MF que loco collocet. Ego vero, inquit Cotta, 2 
nt, ¶ te peto, Scævola (me enim, & hunc Sulpicium 
ta? ¶ impedit pudor, ab homine omnium graviſſimo, 
ve- ¶ qui genus hujuſmodi diſputationis ſemper con- 
id temſerit, hæc, quæ iſti forſitan puerorum elemen- 
um ta videantur, exquirere : ) {ed ti hoc nobis da, 
jus Sczvola, & perfice, ut Craſſus hæc, quæ coarcta- 
reſ· vit, & peranguſte * referſit in oratione ſua, dilatet 
lo- nobis atque explicet. Ego mehercule, inquit Mu- 
pli- ¶ cius, antea veſtra magis hoc cauſa volebam, quam 
ulis mea. Neque enim tantopere hanc à Craſſo diſpu- 
aul · ¶ tationem deſiderabam, quantopere ejus in cauſis 
ndi- ¶ oratione delector. Nunc vero, Craſſe, mea quo- 
na · ¶ que etiam cauſa rogo, ut, quoniam tantum habe- 
in- WF mus otit, quantum jam diu nobis non contigit, 5 ne 
graveris * exzdificare id opus, quod inſtituiſti. For- 
mam enim totius negotii opinione majorem melio- 
remque video, quam vehementer probo. 

36, 7 Enimvero, inquit Craſſus, mirari ſatis 
non queo, etiam te hæc, Scævola, defiderare, qua 
neque ego teneo, uti ii qui docent; neque funt ejus 
generis, ut, {1 optime tenerem, digna eſſent iſta ſa- 

= G TC" Rem, 

1 Tu, qui valde Joan. Nov. Wag. nec improbat Gronov. 2 Fſſes 
fam. Bod. Nov. Wag. edd. vett. ſtatim pete: Wag. edd. 3 Hane nobis 
veniam, Sca vola, perfice Joan. Pall. pr. & ſec. Mem, Pith nec diſpli- 
cet Grutero. 4 Referſit, id in orat. Bod. ref. in orationem ſuam Joan. 
5 Ne gravare ( gravere Gruter. & al.) exad. yulg. 6 Exadificars Joan. 


Pall, dne priores, Gall. duo; omittuntque id. quod deeſt etiam in 
alli. 7 Tum vero Mag. 
; 1 Ain 


50 DER OR ATORE 


pientia, ac tuis auribus. An tu, inquit ille, ſi de f 
iſtis communibus & pervagatis vix huic ætati au- 
diendum putas, etiamne illa negligere poſſumus, 


quæ tu oratori cognoſcenda eſſe dixiſti, de natu-} f. 
ris hominum, de moribus, de rationibus iis, qui. 4 
bus hominum mentes & incitarentur, & reprimeren- © 


tur, de hiſtoria, de antiquitate, de adminiſtratione © 
reipublicæ, denique de noſtro ipſo jure civili? s 


3 Hanc enim ego omnem ſcientiam, & copiam re- ba 
rum, in tua prudentia ſciebam ineſſe; in oratoris c 
vero inſtrumento tam lautam ſupellectilem num. . 
quam videram. Potes igitur, inquit Craſſus, (ut alia bis 
©* omittam innumerabilia & immenſa, & ad ipſum” 
tuum jus civile veniam ) oratores putare eos, quo C0 
multas horas 5 exſpectavit, cum in campum prope- **< 
raret, & ridens, & ſtomachans Scævola, cum Hy- D. 
pſeus maxima voce, plurimis verbis à M. Craſh | Ir 
tore contenderet , ut ei quem defendebat cau- al 

a cadere liceret : Cn. autem Octavius, homo con- eff 
ſularis, non minus longa oratione recuſaret, ne <<! 


adverſarius cauſa caderet, ac ne is, pro quo 3 { 
diceret, turpi tutelz judicio, atque omni moleſtia, e 


**ſtultitia adverſarii, liberaretur. Ego vero iſtos, Per 


inquit, (memini enim mihi narrare Mucium) non 
modo orateris nomine, ſed ne foro quidem digno me 
| + mi 

——_ H rid 


1 Ain tu inquit Lambin. Pal. ſept. quin tu Pal. ost. 2 De nath {tri 
ris; quomodo homi num mente: & incitarentur &c. Mem. Pall. pr. & ſee. reh 
nec abeunt Joan. & Wag: niſi quod hic omittit quomodo. 3 Hane eg, 
an ( ante conjicit Guliel.) omnem Mem. hanc enim ego meam omnem Pue 
Pal. oct. 4 Omittam, qua innum. c. & ut ad ipſum al, ut pro & ha- 
bet unus Mem. & Pith. omittam , qua ſunt immenſa, & ut ad noſtri 
ferd, cum vulgatis. omittam innum. & immenſa, & ut ad Nov. Ex- 1 
= & mox properarem noſt. quinque, ſpeFavi al. 6 Stulritia abel 2 C. 

Bal. 7 Ego vero sſtos inquit, ( oratores addit Wag.) nen puto. nol. Pith 
omn. przter Nov. Statim ſed foro quidem dig. uur putars Joan. Mag. 
vix putare Bod. vix purarem Nov. Wag. Ego vero iftes, inquit, (memiu 
enim &e. agu] vix putarim. conjetura Gronov. 
| 1 Seienmi Lide: 


Liver PRIMus. FI 
putarim. Atqui non defuit illis patronis, inquit 
Craſſus, eloquentia, neque dicendi ratio aut co- 

ia, ſed juris civilis * prudentia : quod alter plus, 
boos agendo, petebat, quam quantum lex in duo- 
decem tabulis permiſerat; quod cum impetraſſet, 
? cauſa caderet : alter iniquum putabat plus ſecum 
agi, ＋ quod erat in actione; — intellige- 
bat, ſi ita eſſet actum, litem adverſarium perdi- 
turum. 

37. Quid? his paucis diebus, nonne, no- 
bis in tribunali Q. Pompeii, prætoris urbani, fa- 
miliaris noſtri, ſedentibus, homo ex numero diſer- 
torum poſtulabat, ut 3 illi, unde peteretur, vetus 
atque uſitata exceptio daretur, Cujus PECuxIx 
Dries FurssET? quod petitoris cauſa compara- 
tum eſſe non intelligebat : ut ſi ille infitiator 5 pro- 
baſſet judici, ante petitam eſſe pecuniam, quam 
eflet cœpta deberi, petitor, rurſus cum peteret, ex- 
ceptione excluderetur, Quop EA Res In Ju- 
DICIUM ANTEA VENISSET. Quid ergo hoc 
heri turpius, aut dici poteſt, quam eum, qui hanc 
perſonam ſuſceperit, ut amicorum controverſias 
cauſaſque tueatur, laborantibus ſuccurrat, ægris 
medeatur, afflictos excitet, hunc in minimis tenuiſſi- 
miſque rebus ita labi, ut aliis miſerandus, aliis ir- 
ridendus eſſe videatur > Equidem propinquum no- 
ſtrum P. Craſſum illum Divitem, cum multis aliis 
rebus elegantem hominem & ornatum, præci- 
pue in hoc ferendum & laudandum puto, quod, 

W374 cum 

1 Seientia joan. Pal. pr. ſec. Toſ. Pith. Mem. & in marg. Nov. 

2 cauſa caderet Joan. Nov. Wag. 3 Maud joan. Pal. pr. & ſec. Toſ. 
Pith. Mem. 4 Troventus atque exceptio dar. Pith. tempus atque except, 
Mem, & Pal, pr. lau: atque exemptio dar, Toſ. vetus atque exceps. Joan. 
5 Negafiet Mag. Statim judicia ante pet. pec. efſe Bod. & ad oram Nov. 


6 Qua eſſet Bod. 7 Ne except. noſt om n. preter Joan. cum vulg. 
Iidem mox Antea non veniſſer. 8 Efferendum Bod. 5 
12% 


Fd 


* 9 DE OrATORE 


cum ! P. Scævola frater eſſet, ſolitus ei 


perſezpe d. I ma 


e, niſi dicendi copiam aſſumſiſſet: ( quod qui. ¶ inr 


hic, qui mecum conſul fuit, filius ejus eſt con- 
ſecutus:) neque ſe ante cauſas amicorum tractare 
atque agere cœpiſſe, quam jus civile didiciſſet. 
Quid vero ille M. Cato? nonne & eloquentia tan- 
ta fuit, quantam illa tempora, atque illa ætas in 
hac civitate 3 ferre maximam potuit, & juris civilis 
omnium peritiſſimus? Verecundius hac de re jam- 
dudum loquor, quod adeſt vir in dicendo ſummus, 
quem ego unum oratorem maxime admiror: ſed 
tamen idem hoc ſemper jus civile contemſit. Ve- 
rum, quoniam ſententiæ atque opinionis meæ vo- 
luiſtis eſſe participes, nihil occultabo; &, quoad 
potero, vobis exponam, 2 de quaque re ſentiam. 
quedam, & prope n- 


38. Antonii incredib 


gularis, & divina vis ingenii, videtur, etiam ſi hac 
{cientia juris nudata fit, 5 poſle ſe facile ceteris ar- 
mis prudentiz cauſas tueri atque defendere : quam 
obrem hic nobis fit exceptus: ceteros vero non 
dubitabo primum inertiz condemnare ſententia 
mea, poſt etiam impudentiæ. Nam volitare in fo 
ro, hærere in jure ac prætorum tribunalibus, ju- 
dicia privata magnarum rerum obire, in qui- 
bus ſæpe non de facto, ſed de æquitate ac jure 
certetur, jactare ſe in cauſis centumviralibus, in 
quibus uſucapionum, tutelarum, gentilitatum, agna- 
tionum , alluvionum, circumluvionum, nexorum, 

| mancipiorum, 


© 1 P. Scavols frater noſt. præter Joan. cum aliis. P. Scavoſa effes 


Pal. fec. P. Scavola fupereſiet Toſan. 2 Quanta, item waxime, Pal. pr. 
& ſec. Pith. Mem. Joan. placuitque Gulfel. 3 Ferre Bod. & Toſan. 
4 lem hic ſemper jus maluit Guliel. quam idem ſemper hoc jus, quo- 
modo Lambin, 5 & abeſt 3 Joan, & mox cauſas 3 noſt, omn, 
_preter Mag. * | OO" "OW 


1 Fluminum 


it 


LiBER PRIMUS. 53 
mancipiorum, parietum, * luminum, ſtillicidiorum, 
teſtamentorum * ruptorum , ceterarumque rerum 
innumerabilium jura verſentur, cum-omnino, quid 
ſuum, quid alienum, ? quare denique civis an pe- 
regrinus, ſervus an liber quiſpiam ſit, ignoret, in- 
ſignis eſt * impudentiæ. IIla vero deridenda arro- 

ntia eſt, in minoribus navigiis rudem eſſe ſe con- 
fer ; quinqueremes, aut etiam majores, gu- 
bernare didiciſſe. Tu mihi cum in circulo de- 
cipiare adverſarii ſtipulatiuncula; cum obſignes 
rabellas clientis tui, quibus in tabellis id fit ſcri- 
ptum , quo ille capiatur ; ego tibi ullam cauſam 
majorem committendam putem ? Citius hercule is, 
qui duorum ſcalmorum naviculam in portu everte- 
rit, in Euxino ponto Argonautarum navem gu- 
bernarit. Quid ſi ne parvæ quidem cauſæ ſunt, 
5 ſed ſæpe maximæ, in quibus certatur de jure ci- 
vili; 7 quod tandem os eſt illius patroni , qui ad 
eas cauſas ſine ulla ſcientia juris audet accedere? 
Quz potuit igitur eſſe cauſa major, quam illius 
militis, de cujus morte cum domum falſus ab exet- 
citu nuncius veniſſet, & pater ejus, re credita, teſta- 
mentum mutaſſet, & quem ei viſum eſſet feciſſet 
hæredem, eſſetque ipſe mortuus; 5 res delata eſt ad 
centumviros, cum miles domum reveniſſet, egiſſet- 
que lege in hæreditatem paternam teſtamento ex- 
hæres filius. Nempe in ea cauſa quæſitum eſt de 
jure 

8 . 5 — 0 * joy SR — 
aut raptorum Joan. Wag. Pal, pr. Toſan. Mem. Solum teſtament. ra- 
Nrerum Pal. ſec, aut nupriarum conjicit Schelius 3 Quare demum Joan, 
Gall, & Pall. duo priores. quare abjecic Lambin. 4 Ita noſt. omn. 
cum aliis MSS. & edd. Imprudentia al. 5 In Nev. notatur alias legt 
Tum mihi eſt idcirco deſtipulari, adverſari fivulatiunculs; cum enim obſignes 
Kc. 6 St ſape Joan, 7 Qui tandem mos Wag. mos etiam Joan, 3 Rev, 


& eft non reperiuncur in ſoan. 9 Nempe non apparet in Joan. Pall. 
& Gall, duobus; & glatten reſi pere videtur Grutero. 0 Jus 
I 


% 


54 Ds OxaTortE 8 
jure civili, Poſſetne paternorum bonorum exheres 
eſſe filius, quem pater teſtamento neque hæredem, g 


neque exhzredem ſcripſiſſet nominatim. 


39. Quid? qua de re inter Marcellos & Clau- | 
10s patricios centumviri judicarunt, cum Marcelli 
ab liberti filio ſtirpe, Claudii patricii ejuſdem no- 
minis hzreditatem gente, ad ſe rediiſſe dicerent; 
nonne in ea cauſa fuit oratoribus de toto ſtirpis, 
ac gentilitatis jure dicendum? Quid quod item in 
centumyirali judicio certatum eſſe accepimus ? qui | 
Romam in exilium veniſſet, cui Romz exulare 
jus eſſet, ſi ſe ad aliquem quaſi patronum applica- | 
viſſet, inteſtatoque eſſet mortuus; nonne/1n ea 
cauſa * jus 1 obſcurum ſane & igno- 
m * in judicio atque illuſtratym eſt 

A patrono ? Quid? nuper cum ego C. Sergi1 ? Au- 
ratæ contra hunc noſtrum Antonium *judicio pri- 
vato cauſam defenderem , nonne omnis noſtra in | 
pare verſata defenſio eſt? Cum enim 5 Marius Gra- 
tidianus zdes Auratæ vendidiſſet, neque ſervire 
1 earum ædium partem in mancipii lege 
ixiſſet, defendebamus, quicquid fuiſſet incommo- 
di in mancipio, id, ſi venditor ſciſſet, neque de- 
claraſſet, præſtare 5 debere. Quo quidem in gene- 


tum, patefac 


re familiaris noſter M. Bucculeius, homo neque 


meo judicio ſtultus, & ſuo valde ſapiens, & à 

juris ſtudio non abhorrens, ſimili in re quodam- | 
modo nuper erravit. Nam cum ædes L. Fufio 
renderet, in mancipio lumina, uti tum eſſent, ita 


recepit. Fufius autem, ſimul atque zdificari” cce- 
ptum eſt in quadam parte urbis, quæ modo ex illis 
| ædibus 

1 Jus appel ationi: Joan. Mag. 2 In dicende Nov, 3 Orata Wag. 
& Nov. of aire. 1 Judici Ss. Joan. ; Verius Gaditanis Joan. 


E Deberet Bal. Bod, 7 Simils quodam mods Bod. jure in re quo- 
an mad Wag. 8 Fuſio noſt. Nag Furſio unus. * 
x Officeretur 


LiBtR PRIMUS. Ss 


ædibus conſpici poſſet, egit ſtatim cum Bucculeio, 
quod cuicunque particulz cœli officeretur, quam- 
vis eſſet procul , mutari lumina putabat. Quid 
vero? clariſſima M Curii cauſa, 3 M. que Coponii 
nuper apud centumviros, quo concurſu hominum, 
qua exſpectatione defenſa eſt > cum Q. Scævola, 
æqualis & * collega meus, homo omnium 8& diſci- 
plina juris civilis eruditiſſimus, & ingenio pru- 
dentiaque acutiſſimus, & oratione maxime li 

atque ſubtilis, atque (ut ego ſoleo dicere) juris pe- 
ritorum eloquentiſſimus, eloquentium juris peri 
tiſſimus, ex ſcripto teſtamentorum jura defenderet, 
negaretque, niſi poſthumus & natus, &, ante quam 
in ſuam tutelam veniret, mortuus eſſet, hæredem 
eum; eſſe poſſe, qui eſſet ſecundum poſthumum 
& natum & mortuum heres inſtitutus: © ego vo- 
luntatem defenderem; hac eum tum mente fuiſſe, 
qui teſtamentum feciſſet, ut, ſi filius non eſſet, qui 
in tutelam veniret, M' Curius eſſet hæres. Num 
deſtitit uterque noſtrum in ea cauſa, in auctorita- 
tibus, in exemplis, in teſtamentorum formulis, hoc 
eſt, in medio jure civili verſari? 

40. Omitto jam plura exempla cauſarum am- 
pliſſimarum, quæ ſunt innumerabilia. Capitis no- 
ſtri ſæpe poteſt accidere ut cauſæ verſentur in ju- 
re. 12 fic C. Mancinum , nobiliſſimum at- 


que 


1 Officeretur via (ills Camerar. ita ed. victor.) quamvui: Wag. ed. pr. 
Officeret via ( ſua Pal. pr.) quamv. Joan. Pall. aliquot. 2 Murata ſum. 
Bod. cum edd. aliquot. 3 M. que Ceii Pall. pr. M. que (opii ſec, M.que 
(aps Pith. & M. Quinti Caponii Memmii alter. Marci 9. (epi Joan. 
4 (ollega ejus Pall. priores & Gall. cum Joan. & Nov. in marg. Ef. 
non poſſe noſt. quatuor, cum Pall. aliquot. nec aliter ed. Victor. ſa 
Camerario fides; qui etiam ratione Græce lingua defendi poſſe pu · 
tat. 6 Ego autem def, Bod. Mag. Joan. Ego licet def. Wag. Nov. & Bal. 
quorum hic. def. eum captum tum mente. Conſulatur Camerar. 7 9us 
in tut. ven. abſunt 3 Joan. 8 Non deſtirir Joan, Wag, | 

5 1 


56 DR OraToRE | 
que optimum virum, ac conſularem; cum eum 
propter invidiam Numantini foederis paterpatratus | 
ex ſenatuſconſulto Numantinis ? dedidiſſet, eum. iat 
que illi non recepiſſent, poſteaque Mancinus do- Wi 
mum reveniſſet, neque in ſenatum introire dubi- tibi 
1 P. Rutilius M. filius, tribunus plebis, de Mg 
ſenatu juſſit educi, quod eum civem negaret eſſe; Ma: 
quia memoria fic eſſet proditum, Quem pater ſuus, Ire 
aut populus vendidiſſet, aut paterpatratus dedi- git 
diſſet, ei nullum eſſe poſtliminium. Quam poſſu- Iten 
mus reperire ex omnibus rebus 5 civilibus cauſam yy 
contentionemque majorem, quam de otdine , de cur 
Civitate, de libertate, de capite hominis eonſularis? Mop! 
præſertim cum hæc non in crimine aliquo, quod 
e poſſet infitiari, ſed in civili jure conſiſteret. Ino 
Similique in genere, inferiore ordine, ſi quis apud 
nos ſerviſſet ex populo fœderato, ſeſeque liberaffer, Meri: 
ac poſtea domum reveniſſet, quæſitum eſt apud Wſi'c 
majores noſtros, num is ad ſuos poſtliminid rediiſ-· Wme 
fer & amiſiſſet hanc civitatem. Quid? de liber- pie 
tate, quo judicium gravius eſſe nullum poteſt , Wim 
nonne ex jure civili poteſt eſſe contentio, cum MWunif 
quæritur, is, 121 domini voluntate cenſus fit, con- ¶ co 
tinuone, an ubi luſtrum conditum, liber ſit? Quid? Mar 
quod uſu memoria patrum venit, ut paterfamilias, I ter 
qui ex Hiſpania Romam veniſſet, cum uxorem WM ate 
prægnantem in provincia reliquiſſet, Romæque al- ¶ ter 
80 teram tu 
x Bon deeſt in noſtris. 2 \Dediſſet Wag. Joan. & ad oram Nov. 
ut etiam infra. 3 P. Rupilius Bal. Bod. Mag. Nov. 4 De ſenate non kin 
legitur in Bal. Joan. & Mag. ut nec in Bod. & Nov. niſi a nupera re. 
manu agddicum, civililus rejicit Bod. 6 Ita reſtituit Cujacius ex 
vett. ut ait, membrann. Obſerv. I. 17. c. 20. continuone, an tibi luſtrix 
conditum liber fit, Joan. Pith. an ubi jam ter luſtrum conditum, liber ſit, T 
unus Memmii. an tribus luſtris conditu, (conditum Bal.) liber ſit Bal. al- a 
ter Mem. Pall. pr. ſec; tert · o&, {i non fit conditum luſirum, ſitne liber, W. 
Bod. Mag. cum yu ap item Nov. & Wag. u hi ſubjun- "+ 


gunt cent inuone an tribus luſtris conditis, liber ſit, cum Pal.nono, & ed. pr. 60 
1 Inteftatus 


— 


* 


L1izER/PRxIMU Ss 77 
eram duxiſſet, neque nuncium priori remiſiſſet, 
ortuuſque -effet '* inteſtato, & ex utraque filius 
Patus eſſet, mediocriſne res in * controverſiam ad- 
¶Nucta eſt, cum quæreretur de duobus civium capi- 


bi- Itibus, & de *puero, qui ex poſteriore natus erat, 
de Nee de ejus matre ? quæ, fi judicaretur certis quibuſ- 
le; dam verbis, non novis nuptiis, fieri cum ſuperio- 
us, Ire divortium, in concubinæ locum duceretur. Hæc 
di- Jigitur, & horum ſimilia jura ſuæ civitatis ignoran- 
ſu- tem, erectum & celſum, alacri & promto ore, ac 
am Avultu, huc atque illuc intuentem, vagari magna 
de I cum caterva toto foro, præſidium clientibus, atque 


Yopem amicis, & prope cunctis civibus lucem inge - 
| 15 & conſilii lub pern tem, atque tendentem, 


ret. Inonne in primis flagitioſum putandum eſt? | 
. 41. 2 de 2 dixi, caſtigemus 
let, etiam (ſegnitiem hominum, atque inertiam. Nam 
pud WG eſſet iſta cognitio juris magna, ac difficilis, ta- 
liif- men utilitatis magnitudo deberet homines ad ſuſci- 
der · ¶ pĩendum diſcendi laborem impellere. Sed, & dil 
eſt , Mimmortales, non dicerem hoc audiente Scævola, 
um I niſi ipſe dicere ſoletet, nullius artis faciliorem fibi 
on- ¶ cognitionem videri. Quod quidem certis de cauſis 
ud? a pleriſque 5 aliter-exiftimarur :- primum, quĩa ve- 
las, teres illi, qui —— —— obtinendz 
rem atque augendæ potentiz ſuæ a, pervulgari ar- 
al- e — — deinde, poſteaquam eſt edi- 
ram 


tum, expoſitis à Cn. Flavio — actionibus, 
nulli fuernnt, qui illa artificioſe digeſta “ genera- 
tim componerent. Nihil eſt enim, quod ad artem 


non 

be, redigi poſſit, niſi ille prius, qui illa tenet, quorum 
_— | H artem 
1 1 Iuteſſara: Nov. in margine. 2 Contentionem Joan. contentioni bas 
Aer, Weg. 3 Fueri Bod necnon Nov. à prima manu 4 Segnitatem No- 
Hun- nius in eclog. Aliter neminatur Joan. Pal pr. & ſec. Mem. ac Pith · 


d. pr. 6 cn. Fabio Bal. Joan. 7 Generara Bod. & Mag. Doeit in Joan. 


1 In 


ov -: +D@ OLSaTanke: .i 
artem;inſtituere vult, habeat illam ſcientiam, u 15 
ex ĩis rebus, quarum ars nondum fit, artem eff. def 

cere poſſit. Hoc video, dum breviter voluerim 

dicere, dictum à me eſſe paulo obſcurius: {ed ex; f 

periar, & dicam, ſi potero, planius. ee 
Omnia fere, quæ ſunt concluſa nunc arti- ¶ aut 
bus, diſperſa & diſſipata quondam fuerunt: ut in Halit 
Muſicis, numeri, & voces, & modi: in Geome- mo 
tria, lineamenta, forme, intervalla, magnitudines: I ner 
in Aſtrologia, cceli converſio, ortus, obitus, mo- I ger 
tuſque fiderum : in Grammaticis, poetarum per- pro 
tractatio, hiſtoriarum cognitio, verborum inter- fee 
pretatio, 1 quidam ſonus: in hac de- atq 
nique ipſa ratione dicendi, excogitare, ornare, ¶ qu 
diſponere, meminiſſe, agere, ignota quondam omni- ce 
bus, & : diffuſa late videbantur. Adhibita eſt igi- Wren 
rur ars quædam extrinſecus ex alio genere quadam, 
quod ſibi totum philoſophi aſſumunt, quæ rem I ner 
Aisch, divulſamque conglutinaret, & ;ratione ¶ teri 
quadam conſtringeret. Sit ergo in jure civili 2 f. Aviv 
nis hic, legitimæ atque uſitatz , in rebus, .cauſiſ- ¶ cur 
que Rp — hs itatis conſervatio. Tum ſunt mi 
notanda genera, & ad certum numerum, paucita . ¶ oc 
temque revocanda. Genus autem eſt id, quod ne 
ſui ſimiles communione quadam, ſpecie autem Iris 
differentes, duas, aut plures, complectitur partes. ¶ eni 

Partes autem ſunt, quæ generibus iis, ex quibus ci 

emanant, ſubjiciuntur. Omniaque, quæ ſunt vel 

generum, vel partium nomina, definitionibus, quam 


ti 

vim habeant, eſt exprimendum. Eſt enim defini- 
; . 7 * pays . a 1 

ien ol rh CB 

fbr 


1 In cali Aſtrologia, converſio, &c. ſoan. Mag. 2 Diffuſa lata Mem. pal 
diſfuſe latere Pitch. Pal. ſec. unde omnibus diffuſe latere vid. conjicit | 
Guliel,  oxanibus diffuſe late vid. Bal. Joan. 3 Fons ad oram Nov. 
4 «£qualitatis Bod, Mag. Nov. Wag. 5 Aliter legi quod ſimili com- 
munione guadam adnotatum eſt in Nov. e 
| 1 Brew 


LIEBER PRTIM OS. 59 
ut tio, Earum rerum, quz ſunt ejus rei æ, quam 
fi I definire volumus, bievis, & 9 rat wm quzdam 

g 7 Hiſce ego rebus exempla adjungerem, 
apud quos hæc haberetur oratio , cernerem ; 
nunc complectar quod propoſui, Ibeevi⸗ Si enim 

aut mihi facere licuerit, quod] jam diu cogito, aut 
alius quiſpiam, aut me impedito, occuparit, aut 
mortuo effecerit, ut primum omne jus civile in ge- 
nera * digerar, quæ perpauca ſunt; deinde eorum 
generum quaſi quzdam membra diſpertiat; tum 
J propriam cujuſque vim wo definitions declaret; per- 
er fectam artem juris civilis habebitis, magis magnam, 
de. ¶ atque uberem, quam difficilem, atque obſcuram. At- 
re, que: interea tamen, dum hæc, quæ diſperſa funt, 
mi. F* coguntar, vel paſſim licet carpentem, & colligen- 
tem undique, repleri %juſta juris civilis ſcientia. 
n, 43. Nonne videtis, equitem Romanum, homi- 
em nem acutiſſimo omnium ingenio, ſed minime ce- 
dne teris artibus eruditum, C. Aculeonem, i mecum 
fr Nvivit, ſemperque vixit, ita tenere jus civile * ut ei, 
i- ¶ cum ab hoc diſceſſeritis, nemo de iis; qui peritifſi- 
ant mi ſunt; anteponaturꝰ Omnia enim ſunt poſita ante 
ita · ¶ oculos, collocata in ufu quotidiano, in congreſſio- 
10d ne | houiinin, atque in foro; neque ita multis lite- 
em Iris aut voluminibus magnis continentur: 7.eadem 
tes. enim ſunt elata primum à pluribus3” deinde, pau- 
bus dis verbis communanis,” etiam ab iiſdem ſcriptari- 
vel bus ſcripta ſunt ſæpius. Accedit vero, quo facilius 
wal H 2 "x 
Im- | 15D mma 10qme TE ; 2 „ j 


tio, 1 Woof chi u f Nov. \ Diptera 44 


Im I ei ili. clentia ſt. ed Pal 1 8 wp. 

re 4 a 7 — ; nb . Ro Gi fre * 110 5 
lem. Jang ge U Nh 7 K 
Jicit Jon fr p : al 3 f 


1 5 
| gr. e rt r I Sat N 0. 


wi t Vetuſftars 


KIGAE 60 D KE ORATORR 

percipi . jus civile poſſit, (quod mi- Bil 
nime plerique arbitrantur) mira quædam in co- un 
gnoſcendo ſuavitas & delectatio. Nam, five quem ¶ qu 
aliena ſtudia delectant, plurima eſt & in omni ju. 
re civili, & in Pontificum libris, & in duodecem 


£ 
"= 
4 
» 

- 


tabulis antiquitatis effigies,, quod & verborum A rei 
i priſca vetuſtas cognoſcitur, & actionum genera A in 
quædam majorum conſuetudinem vitamque decla. ſar 
rant : ? five quis civilem ſcientiam contempletur, ¶ an 
(quam Sexyola, non putat oratoris eſſe propriam, pa 
ed cujuſdam ex alio genere prudentiæ,) totam tut 
hanc deſcriptis omnibus civitatis utilitatibus ac me 
| ome 9 —— oe pa 
| e quem 1 ns & glorio a philoſo Dphia ja 
omnium diſputationum ſuarum, qui jure civili & dis 
legibus continentur: ex his enim & dignitatem læt 
maxime expetendam videmus, cum verus, juſtus, rin 
atque honeſtus labor, honoribus, 5 præmiis, atque YI fac 
ſplendore decoratur; vitia autem hominum, at- Dt 
que fraudes, damnis, ignominiis, vinculis, verbe - rit 
rin. exiliis — — were = - 
infinitis, concertationumque plenis diſputationi 1 
ſed auctoritate nuruque — — habere li · tic 
idines, coercere omnes cupiditates, noſtra tueri, ¶ tia 
ab alienis mentes, oculos, manus abſtinereeG. po 
4 Fremant omnes licet, dicam quod ſentio; qu 
Et h e199 10174 ce, 11 Biblipthtess d 
1 Vetuſtate priſca Pith. & alteri præpoſuerit Gruter. 2 Sive qui | 
( quis, 1200 Mag.) civilem ſcientiam, quam, an. | 15 
H me 
cecipiendum putat Gronov. qui diſſimu - 
* alt * or TY . 
a Þ- 


1 Heminious | 


5 F. 


358 


A 


a) 
=] 


=. 


IE 


3 5 & 


FRS FBA 


deliderantur in Joan. 


LiBER PRIMUS. 61 
Bibliothecas mehercule omnium philoſophorum 


IS unus mihi videtur duodecem tabularum libellus, fi 


is legum fontes & capita viderit, & anctoritatis 
— & utilitatis ubertate ſuperare. Ac ſi nos, 


¶ id quod maxime debet, noſtra patria delectat, cujus 
T rei tanta eſt vis, ac tanta natura, ut Ithacam illam 


in aſperrimis ſaxulis, tamquam nidulum, affixam 


ſapientiſſunus vir immortalitati anteponeret; quo 


amore tandem inflammati eſſe debemus in ejuſmodi 


patriam, quæ una in omnibus terris domus eſt vir- 


T cutis, imperii, dignitatis? Cujus primum nobis 


mens, mos, diſciplina nota eſſe debet; vel quia eſt 


J parka „ parens omnium noſtriim; vel quia tanta 


apientia fuiſſe in jure conſtituendo putanda eſt, 
2 fuit in his tantis opibus imperli comparan- 
is. Percipietis etiam illam ex cognitione juris 
lætitiam & voluptatem, quod, quantum præſtite- 


int noſtri majores prudentia cæteris gentibus, tum 


facillime intelligetis, fi cum illorum Lycurgo , & 
Dracone, & Solone noſtras leges conferre volue- 
ritis, Incredibile eſt enim, quam fit omne jus ci- 
vile, præter hoc noſtrum, inconditum ac pene ri- 
diculum: de quo multa ſoleo in ſermonibus quo- 
tidianis dicere, cum hominum noſtrorum pruden- 
tiam ceteris omnibus, & maxime Græcis, ante- 
pono. His ego de cauſis dixeram , Scævola, tis, 


qui perfeQi oratores eſſe vellent, juris civilis cogni- 


tionem fin neceſſariam. | 
47. vero ipfa per ſeſe quantum afferat iis, 
qui ei præſunt, W. gratiæ, dignitatis, quis 
ignorat? ? ain . ut apud Græcos infimi homines, 
mercedula adducti, miniſtros ſe præbent in judiciis 
oratoribus, 
| non 3p, 1 
— libel, 
| 1 Sli 


1 Heminihem Nov, cum v 
Kt apud Bal, Nov. Reliqua 


62 DE OR ATORE 


clariſſimus vir, ut ille qui propter hanc juris civi- 
lis ſcientiam fic appellatus à ſummo poeta eſt, 
Exregie cordatus homo catus Ali Sextus ; 
multique præterea, qui cum ingenio ſibi auctore di- 
gnitatem reperiſſent, perfecerunt ut in — 1 5 
jure, auctoritate plus etiam, quam ipſo 
valerent. Senectuti vero celebrandæ & ornandæ 


quod honeſtius poteſt eſſe perfugium, quam juris 


2 interpretatio > Equidem mihi hoc ſubſidium jam 


ab adoleſcentia comparavi , non ſolum ad cauſa - 


rum uſum forenſem, fed etiam ad decus atque or- 
namentum ſenectutis, ut, cum me vires AG fe- 

re jam tempus adventat) deficere cœpiſſent, iſta 
ab ſolitudine domum meam vindicarem. Quid eſt 


enim præclarius, quam honoribus & reipublicæ | | 
muneribus 3 ſenem poſſe ſuo jure dicere 

apud Ennium dicat ille *3ꝙ — Apollo, 

i & reges, at 


idem, quo 
Se eſſe eum, unde ſibi, fi non pop 
omnes fui cives conſilium expetant? 


# 


3 Suarum rerum incerti? quos ego mea ope er 


Iucertis certos, compoteſque conſuls _ 
Dimitto, ut ne res temere tractent turbidas. 


Eft enim fine dubio domus juriſconſulti, totius ora- 

culum civitatis. Teſtis eſt hujuſce Q. Mucii janua & 

veſtibulum, quod in ejus infirmiſſima valitudine, af- 

fectaque jam ætate, (maxima quotidie frequentia ci- 

vium, ac ſummorum hominum ſplendore celebratur. 
46. jam vero illa non longam orationem deſide- 

rant, quamobrem exiſtimem publica quoque jura, 
1 Sibi auctoritarem rever. ad marginem Nov. Sibi auffore * + | 


rer. Bal, 2 Interpretatio non eſt in Bod. niſi 3 correctore. 3 Sua- | 
rum fummarum rerum Bal. Bod. Nov. Wag 4 Maxime quatidie Bal. 


Bod. Wag. 5 Jam illa nen plerique no 


oratoribus, ii, qui apud illos aezyuene} vocantur; 
fic-in noſtra civitate contra ampliſſimus quiſque & 


ingenio 


1 $8 


LIBER PRIMUS. 63 


quz ſunt propria civitatis atque imperii, tum mo- 
numenta rerum geſtarum, & vetuſtatis exempla, 
oratori nota eſſe debere. Nam ut in rerum priva- 
tarum cauſis, atque judiciis, depromenda ſæpe ora- 
tio eſt ex jure civili, & idcirco (ut ante diximus } 
oratori juris civilis {cientia neceſſaria eſt ; * ſic in 
cauſis publicis judiciorum, concionum, ſenatus, 
? omnis hæc & antiquitatis memoria, & publici ju- 
ris auctoritas, & regendæ reipublicæ ratio ac 
ſcientia, tamquam aliqua materies iis oratoribus, 
qui verſantur in republica, ſubjecta eſſe debent. 
Non enim cauſidicum neſcio quem, neque procla- 
matorem, aut rabulam, hoc ſermone noſtro con- 
quirimus, {ed eum virum, qui primùm fit ejus ar- 
tis antiſtes, cujus cum ipſa natura magnam homini 
facultatem daret, tamen eſſe deus putatur; ut & 
ipſum quod erat hominis proprium, non partum 


| per nos, ſed divinitus ad nos delatum videretur : 


deinde qui poſſit non tam caduceo , quam nomine 
oratoris ornatus, incolumis vel inter hoſtium tela 
verſari: tum qui ſcelus fraudemque nocentis poſ- 
ſit dicendo ſubjicere odio civium, ſupplicioque 
conſtringere : idemque , ingenii præſidio, inno- 
centiam judiciorum poena liberare : idemque lan- 
guentem labentemque populum, aut ad decus ex- 
citare, aut ab errore deducere, aut inflammare in 
improbos ; aut incitatum in bonos mitigare: qui 
denique, quemcumque in animis hominum motum 
res & cauſa poſtulet, eum dicendo vel excitare 
poſſit, vel ſedare. Hanc vim ſi quis, exiſtimat, aut 
ab iis, qui de dicendi ratione ſcripſerunt, expoſi- 


tam eſſe, aut a me poſſe exponi tam brevi, vehe- 


menter 


1 Sic hic in Bod. & Wag. 2 Omnis hae reipublica ratio, intermediis 
185 


emiſſis, Mag. 3 Ingenio Fraſidis Wag · 


44 De ONA TORE 
menter errat; neque ſolum —— meam, ſed 
ne rerumi quidem magnitudinem perſpicit. Equidem 
vobis, — ita voluiſtis, N unde hauri- 
retis, atque itinera ipſa, ita putavi eſſe demonſtran- 
da; nom ut ipſe dux eſſem (quod & infinitum eſt, 


& non neceſſarium:) ſed ut commonſtrarem tan- 
tum viam, &, ut fieri ſolet, digitum ad fontes 


. ; " þ q 
47. Mihi vero, inquit Mucius, ſatis {uperqui 
1 videtur — — „ſi modo e 
dioſi, eſſe factum: nam, ut Socratem illum ſoli- 
tum aiunt dicere, Perſectum ſibi opus eſſe, ſiquis 
ſatis eſſet concitatus cohortatione ſua ad ſtudium 
cognoſcendæ percipiendzque virtutis; quibus 
enim id — yr nihil rh a eſſe 
bonos viros, iis reli facilem eſſe doctri- 
nam) ſic ego intelligo, ſi in hæc, quæ patefecit 
oratione ſua Craſſus, intrare volueritis, facillime 
vos ad ea, * quæ cupitis, perventuros ab hoc aditu 
januaque patefacta. Nobis vero, inquit Sulpicius, 
iſta ſunt pergrata, perque jucunda; ſed pauca etiam 
requirimus, inprimiſque ea, quæ valde breviter à 
te, Craſſe, de ipſa arte percurſa ſunt, cum illa te 
jet e e & didiciſſe 2 Ea ſi 
zulo latius dixeris, expleris omnem 3 63 tio- 
ws diuturni 3 th Nam * 
ſtüdendum rebus eſſet, accepimus, quod ipſum eſt 
tamen magnum; ſed vias earum rerum, rationem- 
que cupimus cognoſcere. Quid ſi, inquit Craſſus, 
quoniam ego, quo facilius vos apud me tenerem, 
veſtræ potius obſecutus ſum voluntati , quam aut 
conſuetudini aut naturæ meæ, petimus ab Anto- 
a $$ mo, 


1 $i eu ſatis effet concitari cohort Bod. ſed ad oram notdtur alias 
legi quis & concitarus., 2 Que viltis Wag, 3 Delettationem al 
| I 


r Si 117 FF + ftw 


SD Aa Freire 


SB AFN 


5 


m, 
ut 
0 


io, 


LIBER PRIMUS. 65 
nio, ut ea, quæ continet, neque adhuc protulit, ex 


bus unum libellum ſibi exeidiſſe jamdudum que- 
fs eſt, explicet nobis, & illa dicendi myſteria 
enunciet? Ut videtur, inquit Sulpicius: nam An- 
tonio dicente, etiam quid tu intelligas, ſentiemus. 
Peto igitur, inquit Craſſus, à te, quoniam id no- 
bis, Antoni, hominibus id ætatis, oneris ab horum 
adoleſcentium ſtudiis imponitur, ut exponas, quid 


iis de rebus, quas à te quæri vides, ſentias. 


48. Deprehenſum equidem me, * Anto- 
nius, plane video atque ſentio; non ſolum quod 
ea requiruntur à me, quorum ſum ignarus atque 
inſolens; ſed quia, quod in cauſis valde fugere ſo- 
leo, ne tibi, Craſſe, ſuccedam, id me nunc iſti vi- 
tare non ſinunt. Verum hoc ingrediar ad ea, quæ 
vultis, audacius, quod idem mihi ſpero uſu eſſe 
venturum in hac diſputatione, quod in dicendo 
ſolet, ut nulla exſpectetur ornata oratio. Neque 
enim ſum de arte — quam numquam didici, 
ſed de mea conſuetudine: ipſaque illa, quæ in com- 
mentarium meum retuli, ſunt ejuſmodi, non ali- 
qua mihi doctrina tradita , {ed in rerum uſu, cau- 

que tractata; quæ ſi vobis, hominibus eruditiſſi- 
mis, non probabuntur, veſtram iniquitatem accuſa- 
tote, qui ex me ea quæſieritis, quæ ego neſcirem; 
meam facilitatem laudatote, cum vobis, non meo 
judicio, ſed veſtro ſtudio inductus, non gravate 
reſpondero. Tum Craſſus, Perge modo, inquit, 
Antoni; nullum eſt enim periculum, ne quid tu 
eloquare, niſi ita prudenter, ut neminech noſtrum 
pœniteat ad hunc te ſermonem : impuliſſe. Ego 
vero, inquit, pergam, & id faciam, quod in prin- 
cipio fieri in omnibus diſputationibus oportere 
ern AI hy eee, I 


o Studio non repericur in Wag. 2 Jmpulſum wag: 


1 * 


66 DR ORaATORE E 
cenſeo;, ut quid illud fit, de quo diſputetur, ex. ger 


planetur; ne — & errare cogatur oratio, ſi ii, mit 
| inter ſe diſſenſerint, non idem eſſe illud, qu 
de agitur, intelligent. Nam fi forte quæreretur, nia 


quz eſſet ars imperatoris, conſtituendum putarem tur, 
principio, * quis eſſet imperator; qui cum eſſet = 
conſtitutus , Adminiſtrator quidam belli gerendi, 
tum adjungeremus de exercitu, de caſtris, de agmi- |? 
nibus, de fignorum * collationibus , de oppidorum 3 
oppugnationibus, de commeatu, de inſidiis facien- 
dis, atque vitandis, de reliquis rebus, quæ effent 
propriæ belli adminiſtrandi; quarum qui effent 
animo & ſcientia compotes, eos eſſe imperatores 
dicerem: utererque exemplis Africanorum, & Ma- 
ximorum : Epaminondam , atque Annibalem, at- 
que ejus generis homines nominarem. Sin autem 
® quzrerertius , quis eſſet is, qui ad rempublicam 
4 moderandam, uſum, & ſcientiam, & ſtudium 
ſuum contuliſſet, definirem hoc modo; Qui qui- 
bus rebus utilitas reipublicæ pararetur, augeretur- 
que, * teneret, iiſque uteretur, hunc reipublicæ 
rectorem, & conſilii publici auctorem eſſe ha - 
bendum : prædicaremque P. Lentulum, princi- 
m illum, & Ti. Gracchum patrem, & Q. 
etellum, & P. Africanum, & C. Lælium, 
& innumerabiles alios cum ex noſtra civitate, 
tum ex ceteris. Sin autem quæreretur, quiſnam Þ* 
juriſconſultus vere nominaretur, eum dicerem, 
Qui legum, & conſuetudinis ejus, qua privati in 
civitate uterentur, & ad reſpondendum, & ad | 
agendum, & ad cavendum peritus eſſet: & ex eo 
S 
Bal. Mag. Wag. & ad marg. Bod. 5 Teneretur, noſt. omn. 6 Es 


agendum, & 'cav. Bal, 
_ T” 


N L1iBER PRIMUS. 67 
genere Sex, Elium, M. Manilium, P. Mucium no- 
i; minarem. ; . coach 

0 | 49+ Atque, ut jam ad leviora artium ſtudia ve- 
*, Mam, fi rauſicus, i grammaticus, ſi poets quara- 
m tur, poſſim ſimiliter explicare, quid eorum = 
Jet — — & quo non amplius ab quoque fir Poet» 
li, 

ni 

um 


; lac ſapientia unus omnia pene profitetur, eſt tamen 
¶quædam deſcriptio, ut is, Qui ſtudeat omnium re- 
rum divinarum atque humanarum vim, naturam, 
¶ cauſaſque noſſe, & omnem bene vivendi rationem 
tenere, & perſequi, nomine hoc appelletur. Ora- 
Ftorem autem, quoniam de eo quærimus, equidem 
non facio eundem, Craſſus, qui mihi viſus 


omprehendere uno oratoris officio ac nomine; 


Atque eum puto eſſe, Qui verbis ad audiendum 


* Fucundis, & ſententiis ad probandum accommoda- 
ui Es, uri poſſit in cauſis forenſibus, atque communi- 


c Præterea inſtructum voce, & actione, & lepore quo- 
ha- am volo. Craſſus vero mihi noſter viſus eſt orato- 
ci. Lis facultatem non illius artis terminis, ſed ingenif 
28 finibus, immenſis pæne, deſcribere: nam & ci- 
m itatum regendarum oratori gubernacula ſententia 


Iua tradidit: in per mihi mirum viſum eſt, 
Feævola, te hoc illi concedere, cum ſepiſſime tibi 
Yenatus breviter impoliteque dicenti maximis fir de 


5 Febus aſſenſus. M. vero Scaurus, quem non longe 
ad uri apud fe eſſe audio, vir regendæ * reipublicæ 
eo Cientiſſimus, fi audierit hanc auctoritatem gravi; 


Ens & conſilü ſu vindicari 2 te, Craſſe, quod 


| 1 Et proſe Wag. 2 Hr — noſtrĩ fere, cum ed. Victor ii 
tephanica, & al, 3 Nies ſaptentifiour Mag. 


1 Ilan 


J. landum. Philoſophi denique ipſius, qui de ſua vi 


eſt omnem omnium atque artium ſcientiam 


< V 
44 a 
a 


68 DER ORA TORE 
eam oratoris 2h, nm eſſe dicas, jam credo hut 
veriiat, & hanc loquacitatem noſtram vultu ipſo 
aſpectuque conterreat : qui quam eſt in di 
cendo minime contemnendus, prudentia tamen re. 
rum magnarum magis, quam dicendi arte, nititu. 
Neque vero, ſi quis utrumque poteſt, aut ille con. 
ſilii publici auctor, ac ſenator bonus, ob eam ipſan 
—— orator eſt; aut hic diſertus atque eloquens, 
ſi eſt idem in procuratione civitatis egregius, al. 
quam ſcientiam dicendi copia eſt conſecutus. Mul. 
tum inter ſe diſtant iſtz facultates, longeque ſunt? 
diverſæ atque ſejunctæ; neque eadem ratione ac 
via M. Cato, P. Africanus, Q. Metellus, C. Lælius, 
qui omnes eloquentes fuerunt, orationem ſuam, & 
reipublicz dignitatem exornabant. 
50. Neque enim eſt interdictum, aut à rerun? 
natura, aut à lege aliqua atque more, ut ſingul 
hominibus ne amplins quam ſingulas artes noſſe 
liceat. Quare non, etſi eloquentiſſimus /Atheni? 
Pericles, idemque in ea civitate ? plurimos anno 
princeps conſilii publici fuit, idcirco ejuſdem ho- 
minis, atque artis, utraque facultas exiſtimandi 
eſt; nec, ſi P. Craſſus idem fuit eloquens, & ju 
ris peritus, ob eam cauſam ineſt in facultate dicen 


di juris civilis ſcientia. Nam ſi quilque, ut i. 


aliqua arte & facultate excellens , aliam 60 
— ſibi aſſumſerit, is perfictet, ut, — v9 
terea ſciet, id ejus, in quo excellet, pars quædan 
eſſe vĩdeatur; licet iſta ratione dicamus, pila bene à 
duodecim 5 ſcriptis ludere proprium eſſe juris civili 

! | quom bi 


1 liam ſcientiam Lambin. contra MSS. aliquam ſeientid ( ſci 
iam Nov.) dicendi copiam eff confec. noſt. quatuor, cum Codd. Gruteri 
2 Illa plurimot anne non agnoſcit Bal. 3 Juri: civ. peritia Wag 
4 Non, fi quiſquam, ut Bod. nam fi quis, ut Noy, $5 Non aliter nol 
omn, cum Pall. & aliis, ſcrubis yplgati, 1 F 

| 1 Gra 


LIBER PRIMUS. 69 
but] quoniam utrumque eorum P. Mucius optime fece- 
ipſof ric: eademque ratione dicantur & quos qvons Græ- 
di. ci nominant iidem poetæ, quoniam Empedocles 
r phyſicus egregium poema fecerit. * At hoc ne 
it. philoſophi quidem ipſi, qui omnia, ſicut propria, ſua 
on. eſſe atque à ſe poſſideri volunt, dicere audent, geo- 
lan metriam, aut muſicam * philoſophi eſſe, quia Pla- 
en, ronem omnes in illis artibus præſtantiſſimum fuiſſe 
al. fateantur. Ac, ſi jam placet omnes artes oratori 
Hul. ſubjungere, tolerabilius eſt ſic potius dicere, Ut, 
ſum quoniam dicendi facultas non debeat eſſe jejuna 
ae, atque nuda, ſed aſperſa atque diſtincta multarum 
lis rerum jucunda quadam varietate, fit boni oratoris 
& multa auribus accepiſſe, multa vidiſſe, multa ani- 
mo & cogitatione, multa etiam legendo percurriſſe; 
run neque ea ut ſua poſſediſſe, ſed ut aliena libaſſe. 
zul Fateor enim callidum quendam hunc, & nulla in re 
ol tironem ac rudem, nec peregrinum atque hoſpitem 
enz in agendo, eſſe debere. 2 
no FI. Neque vero iſtis tragoediis tuis , uti 
ho# hilt maxim ſolent, Craſſe, — quod 
nay ira dixiſti, Neminem poſſe eorum mentes, qui au- 
ju. dirent, aut inflammare dicendo, aut inflammatas 
cen reſtinguere, cum eo maxime vis oratoris magni- 
i tudoque cernatur, niſi qui rerum omnium naturam, 
mores hominum atque rationes penitus 
rit; in quo philoſophia ſit oratori neceſſario per- 
cipienda; quo in ſtudio hominum quoque inge- 
nioſiſſimorum, otioſiſſimorumque, totas ætates vi- 
demus eſſe contritas; quorum ego copiam magni- 
tudinemque cognitionis, atque artis, non modo non 
contemno, ſed etiam vehementer admiror: nobis 
1 tamen, 


1 Grgei wicant Mag. 2 Ad ber Bal. Nov. Wag. 3 Thileſephia eſſe 
pod. thay. — 


70 DE OxaTORE 


tamen, qui in hoc populo — 76 ſatis 
eſt ea de moribus hominum & & dicere, qu 
non abhorrent ab hominum moribus. Quis enim 
| orator magnus & gravis, cum tratum ad- 
es Gave nated; hæſitavit ob eam 
cauſam, quod neſcirer quid eſſe iracundia, fervor. | 
ne mentis, an cupiditas puniendi doloris > Quis, 


—— Inn hn panes: = 


dicendo miſcere atque agitar 
— — eri 
omnino motus negant in animis phe 
— — CR | Tu 
— 22 fem vie props acoder dic 
lunt eſſe, — —— — , 
permediocres, ac potius leves motus N 
cunt. Orator autem amnia hæc, quæ —— © 4 ulq 
communi vitz conſuetudine mala, ac ſta, 8 fu- | vit⸗ 
gienda, multo majora & acerbiora verbis facit; 3 
itemque ea, quæ vulgo expetenda atque optabilia i 
videntur, dicendo amplificat atque ornat; neque | 
vulr; ita ſapiens inter ſtultos videri, uti qui au | 
diant, aut illum ineptum , aur Graxulum putent; 
aut, etiamſi valde probent ingenium oratbris, ſa- 
0 admirentur, ſe eſſe ſtultos moleſte ferant: 
ita peragrat per animos hominum, ita * ſen- 
— penractat, ur non deſideret philo- 
orum deſcriptiones, neque exquirat oratione, 
Summum illud — in 2 fit, an in cor- 
pore; virtute, an voluptate definiatur; An hac 


inter ſe jungi copulari 

beten binn) bl] 

— & percipi poſſit; quarum rerum fateor 
magnam, 


1 Qui cum eve noſt. omn. 2 Ad varictatem vite Wag. Tv. 
gras anime! Lambin, 4 Senſis hominum Bal, Bod, Nov. Wag-- 


1 Oratione! 


F. S. B. g. F 8.8 8 


rc EE LETT 


SC BOOB BL SB TS HY 6 


SSA S8 OT THAT 8 nu T 


11 


LiBER PRIMUS. 71 
magnam, multipli eſſe diſciplinam, & mul- 
tas, — variaſque — Sed aliud 
quiddam, longe aliud, Craſſe, quærimus: acuto 
ä — & "_ uſuque callido, 

i ſagaciter iget, quid ſui cives, iique ho- 
—— ibn aliquid Gcendo perſuadere — co- 
gitent, ſentiant, opinentur, 3 exſpectent. 

5a. Teneat oportet venas cujuſque generis, æta- 
tis, ordinis: & eorum, apud quos aliquid aget, aut 
erit acturus, mentes ſenſuſque deguſtet. Philoſo- 
phorum autem libros reſervet ſibi ad huj 
Tuſculani requiem atque otium, ne, ſiquando ei 
dicendum exit de juſtitia & fide, mutnetur à Pla- 
tone; qui, cum hæc exprimenda verbis atbitrare- 
tur, novam quandam finxit' in libris civitatem; 
uſque eo illa, quæ dicenda de juſtitia putabat, à 
vitz conſuetudine, & à civitatum moribus abhor- 


rebant. Quod ſi ea ntur 


in populis, a 
in civitatibus, quis tibi, Craſſe, 4 conceſſiſſet, 
riſſimo viro, & ampliſtimo principi civitatis, ut illa 


diceres in maxima concione tuorum civium, quæ 
I dixiſti? ExIPTITE Nos Ex MisERIISz ERL. 
erirg Nos Ex FauciBus EOoRUM, QUORUM 


CRUDELITAs NosTRO SANGUINE NoN 
Porzsr EXPLER1: NOLITE SINERE Nos 
CVI Au SERviIRtg Nist VoBrs Univer- 
81s, QUiBus ET PossUMus, ET DEBEMUs. 
Omitto-wiſerias, in quibus, ut illi aiunt, vir fortis 


eſſe non poteſt: omitto ſunces, ex quibus te eripi vis, 


ne judicio iniquo exſorbeatur ſanguꝭ tuus; quod 
ſapienti negant accidere poſſe: ſervire vero non 
modo te, ſed univerſum ſenatum, cujus tum cauſam 


5 

1 Orationes Mag 2- Nate wſquequaque eallide Bod. I pr. manu. 

3 Expetent al. - Wag. 99%  - 
2 1 Deditus - 


72 DR ORATORE 


agebas, auſus es dicere? Poteſtne virtus, Craſſe, 
ſervire, iſtis auctoribus, quorum tu præcepta ora- 
toris facultate complecteris? & ſemper, & 
ſola, libera eſt ; quzque, etiam ſi corpora capta ſint 
armis, aut conſtricta vinculis, tamen ſuum jus, at- 
omnium rerum impunitam libertatem tenere 
beat. Quz vero addidiſti, Non modo ſenatum 
ſervire poſſe populo, ſed etiam debere, quis hoc 
philoſophus tam mollis, tam languidus, tam ener- 
vatus, tam omnia ad voluptatem corporis dolo- 


ue referens, probare poſſet? Senatum ſervire 
— „cui populus ipſe moderandi & regendi | 
15 poteſtatem, quaſi quaſdam habenas, tradidiſſet? 


53. Itaque hæc cum à te divinitus ego dicta ar- 


bitrarer, P. Rutilins Rufus, homo doctus, & phi- Þ 


loſophiz deditus, non modo parum commode, 
ſed etiam turpiter & flagitioſe dicta eſſe dicebat. 
? Idemque Ser. Galbam, quem hominem probe 3 noſſe 
& commeminiſſe ſe , pergraviter reprehende- 
re ſolebat, quod is, L. Scribonio quæſtionem in 
eum ferente, populi miſericordiam concitaſſet, cum 
M. Cato, Gabe gravis atque acer inimicus, aſpere 
© apud populum Romanum, & vehementer eſſet 
locutus; quam orationem in Originibus ſuis expo- 
ſuit _ — igitur — _—_— 

od is C. Sulpicii , propinqui ſui, Q. pupil 
— filium ipſe pæne in M — 
qui patris clariſſimi recordatione & memoria fle- 
tum populo moveret; & duos filios ſuos parvos tu- 
telæ populi commendaſſet, ac ſe, tamquam in pro- 
cinctu teſtamentum faceret, ſine libra atque tabu- 
lis, populum Romanum? tutorem inſtituere dba 


7 Deditus reſpuit Mag. 2 Idem Q. Ser. Bal. Wag. 3 Noſe & 
non * in noſt. MSS. - accedunt Fall. & unus Mem, cum ali- 
quot edd. Apud pratorem Bal. 5 Tigerem gbeſt 3 Bal. 

5 4 * ' n 1 Neme 


S = a 


LIEBER PRIMUS. 73 
ſet illorum orbitati. Itaque cum & invidia, & odio 
populi tum Galba premeretur, his quoque eum tra- 
geediis liberatum ferebat; quod ĩteni apud Cato- 
nem ſeriptum eſſe video, Niſi pueris, & lachry- 
mis uſus eſſet, pœnas eum daturum fuiſſe. Hæc 
Rutilius valde vituperabat, & huic humilitati di- 
cebat vel exſilium fuiſſe vel mortem anteponen- 
dam. Neque vero hoc ſolum dixit, ſed ipſe & 
ſenfit, & fecit: nam cum eſſet ille vir exemplum, 
ut ſcitis, innocentiæ, cumque illo nemo neque 
integrior eſſet in civitate, neque ſanctior; non mo- 
do ſupplex judicibus eſſe noluit, ſed ne ornatius 
quidem, aut liberius cauſam dici ſuam, —— ſim- 
plex 'oratio veritatis ferebat. Paullum huic Cottæ 
tribuit partium, diſertiſſimo adoleſcenti,  fororis 
ſux filio. Dixit item cauſam illam quadam ex par- 
te Q. Mucius, more ſuo, nullo apparatu, pure & 
dilucide. Quid ſi tu tunc, Craſſe, dixiſſes, qui 
ſubſidĩum oratori ex illis diſputationibus, quibus 
— — ; ad dicendi copiam 4 — 
dum eſſe paullo ante dicebas; &, ſi tibi pro P. Ru 
tilio non philoſophoram more, ſed tuo licuiſſet 
dicere ꝰ quamvis ſcelerati illi fuĩſſent, ſicutĩ fue- 
runt peſtiferĩ cives ſupplicioque digni , tamen 
omnem eorum importunitatem ex intimis mentibus 
evelliſſet vis orationis tuæ. Nunc talis vir amiſſus 
eſt,” dum cauſa ita dicitur, ut fi in illa commenti- 


tia Platonis civitate res ageretur: nemo ingemuit, 


nemo inclamavit patronorum, nihil cuiquam do- 
ſuit, nemo eſt queſtus, nemo rempublicam itmplo- 
ravit, nemo ſupplicavit; Quid multaꝰ pedem ne- 

of K mo 
1 News non eſt In Bod. 2 Spie ratio verifat?t Vitg.  wwritatis 
deſideratur in tert. Pal. 3 9 ſ tu, vel tum, vel runc, craſſe, 
noſt. omn. 4 'Parandur Bod. fed ad oram pro Varia lecione 
lelendum. BEN ieee eee 


1 Qui 


._ 


74 DE ORATORE: 
mo in illo judicio ſupploſit; credo, ne Stoicis Fe- 
nunciaretrur. 
54 Imiratus eſt homo Romanus, & conſular, 
veterem illum Socratem, qui, quum omnium Copier. N 
tiſſimus eſſet, ſanctiſſimeque vixiſſet, ita in jud:- 
cio capitis pro ſe ipſe dixit, ut non ſupple 2 au 
reus, led —— ant ate virus videretar eſſe ju | 
dicum. | * Quinetiam, — (criptam orationen 
jr orator Lyſias attuliflet , quam, fi d N 
videretur, ediſceret, — ea pro ſe in 2 utere Þ 
tur, non ;inyitus legit, & commode ſ- criptam eſſe 
dixit: ſed, inquit, ut, ſi mihi calceos Sicyonios at. 
tuliſſes, non uterer, quamvis eſſent habi es & api 
ad pedem, quia non ęſſent viriles; ſic illam ora | 
tionem diſertam ſibi & oratoriam videri, fortem | 
& virilem non videri. Ergo ille quoque damna- 
tus eſt, neque ſolum primis —. „ quibus tan- 
tum ſtatuebant judices, damnarent , an abſolve. 
rent; ſed etiam illis, quas iterum legibus ferre debe. 
bant. Erat enim Athens, reo damnato, fi fraus capi-· 
talis non eſſet, quali * pœnæ æſtimatio. Ex ſententia, 
Kos — — * daretur, interrogabatur reus, quam 
ce ſe maxime confi- 
Fx; * — interrogatus Socrates eſſet, re- 
ſpondit, Ke meruiſſe, ut ampliſſimis honoribus & 
xmiis decoraretur , & ut ei victus quotidianus in 
— publice præberetur; qui honos apud Græ- 


cos maximus haberetur. Cujus reſponſo ic judices 
exarſerunt, ut capitis hominem innocentiſſimum 


condemnarent: qui quidem ſi abſolutus eſſet (quod 
mehercule, etiamſi nihil ad nos pertinet, tamen 


proprer 


' N eien Mag. 1 Pens aut pans e Aima: ex ſent, Bal. _ 
Wag. cum aliis, pans deflinatio anus. pans: e eftimatio, & ſens, ed 
pr. pena aſtimatis: bac ſexe. Lambin, 3 (um vindcibur malebat Gro- 
nov. ex pacris ſui conjectura. nen 3 Wag. 


„ | | 1 Arque 


Areas reer . © 


— >» 


KB 


/ 


Drown Pxrwds. If 
propter ejus ingenii magnitudinem vellem ) quo- 


nam modo iſtos philoſophos ferre poſſemus, qui 
nunG;- cum ille damnatus eſt nullam aliam ob cul- 
pam,. nlti r dicendi inſcientiam, tamen A ſe 


| oportere dicunt peti præcepta dicendi? ' Quibuſ- 


cum ego non pugno, utrum far melius, aut verius ; 
tantum dico, & aliud illud eſſe atque hoc, & hoc 
ind illo ſummum eſſe poſſe. u | 

5% Nam quod jus civile, Craſſe, tam ve- 
hementer amplexus es, video quid egeris; tum, 


; quum dicebas, videbam. Primum Scævolæ te de- 


didiſti, quem omnes amare meritiſſimo pro ejus 
eximia ſuavitate debemas: cujus artem cum in- 
dotatam eſſe atque incomitatam, & incomtam 
videres, verborum eam dote locupletaſti, & or- 
naſti. Deinde, quod in ea tu lus operæ laboriſ- 
que conſumſeras, cum ejus ſtudii tibi & horrator 
& magiſter eſſet domi, veritus es, niſi iſtam 
artem oratione exageraſſes, ne opetam perdidiſ- 
{cs Sed ego ne cum iſta quidem arte pugno : 
at ſane ⁊ tanta, quantam tu illam eſſe vis: ete- 
nim ſine controverſia & magna eſt, & late — 
tet, & ad multos pertinet, & ſummo in 

nore ſemper fuit, & clariſſimi cives ei. 3 ſtudio 
etiam hodie præſunt. Sed vide, Crafſe, ne, dum 
novo & alieno otnatu velis ornare juris civilis 
ſcientiam, ſuo quoque eam, conceſſo & tradito, ſpo- 
lies atque denudes, Nam ſi ita diceres, Qui juriſ- 


$ conſultus * effet, eſſe eum oratorem; itemque qui 


eſſet orator , juris eundem eſſe conſultum; præ- 
claras duas artes conſtitueres, atque inter ſe pa- 
lee tA yon on | . 


2 Atque iner hic alienum putant quidam doRi, minim 
nte Grutero. 2 Tanti, qu Mag. 3 Studio & ſemper pre- 
& etiam bodis dun MSS- Lambini, cd. P. Victor. & Phil. Me- 
lancth. nec multò ſecus cd. pr. 4 E, & offe com 9 "A 


res, & ejuſdem ſocias dignitatis: nunc vero juris 
conſultum ſine hac eloquentia, de qua quærimu, 
fateris eſſe poſſe, fuiſſeque plurimos; oratorem ne- Þ 
gas, niſi: illam ſcientiam aſſumſerit, eſſe poſſe. a 


& tibi juriſconſultus ipſe per ſe; nihil, niſi, legu-¶ hi. 
leius quidam cautus, & acutus præco actionum, e 
* ?cantor formulatum, auceps ſyllabarum. Sed quia ¶ ju 
ſæpe utitur orator ſubſidio juris in cauſis, idcirco he 
iſtam juris ſcĩentiam cloquentiæꝭ tamquam ancillu- cu 
lam pediſſequamque, adjunxiſti. Tis EE; 
56. Quod vero impudentiamadmiratus es corum di 
patronorum, qui aut, cum parvn neſcirent, magna d: 
profiterentur; aut ea, quæ maxima eſſent in jure ci- FI q 
vili, tractars auderent in cauſis, cum ea neſcirent . m 
numquamque didiciſſent; utriuſque rei facilis eſt & lit 
promta defenſio. Nam neque illud eſt mirandum, ÞY vi 
qui, quibus verbis coemtio fiat; neſciat, eundem ejus en 
mulieris, quæ coemtionem fecerit; cauſam pole de. n 
fendere.; Nec iſi paryi navigii & magni eadem eſt ti 
in gubernando ſcientia, 'idcirco qui, quibus verbis n 
5 ertum cieri-oporteat, neſciat, idem herciſcunde n 
familiz cauſani agere non poſfit. Nam quod ma: h 
' ximas centumvirales cauſas in jure poſitas u 
liſti; quæ tandem earum cauſa fuit, que ab homine t 
eloquenti, juris imperito, non ornatiſſime potuerit a 


dici > quibus quidem in” caufis omnibus, ſicut in 
ipſa M Curii; qua abs te nußer eſt dicta, & in 
C. Hoſſilii Mancini controvëtſia, atque in eo pue- e 
[2 5 eiten e s ; ro 8 
7$ %% te ohio erm; % 22H 
1 Et <ju{medi ſœtas dig. noſt. tres. 2. Ita quatuor noſt, cayter fore BY tt 
mularum Nov. cum z ſiis nannullis MSS. & edd.vett. cator emendit f 
Bern. Martinius Var. le &. 4. c. 3. prado aftionum, captor formul. maluil- if 
ſet Guliel. 3 Adjunxiſſe Bod. in ordine verborum ; 4djunxiſt; ad marg. 
pro variante leQione. 4 Nan & fi nat vi navigts ( ingenii Wag.) & 
24g. noſt. omni fed in Nove ſaper ſeribitur nec ſi &e, Ita emen- 
dat p. Victor ius: Var loct. lib. 39. p. alluduntque Pall: & pteri- 
que noſtri. hercrfcers vulgati. 6 T. Lucilis Mancini noſt. rr If 
' 1 Video, 


LiBER PRIMUS. 77 


ro, qui ex altera natus erat uxore , non remiſſo 
nuncio ſuperiori , fuit inter peritiſſimos homines 
ſumma de jure diſſenſio. Quz:o igitur, quid-ad- 
jurerit oratorem in his cauſis juris ſcientia, cum 
hic juriſconſultus ſuperior fuerit diſceſſurus , qui 
eſlet non ſuo artificio, ſed alieno, hoc eſt, non 
juris ſcientia, ſed eloquentia, ſuſtentatus. Equidem 
hoc ſpe audivi, cum ædilitatem P. Craſſus peteret, 
cumque major natu, etiam conſularis, Ser: Galba 
aſſoctaretur, quod Craſſi filiam C. filio fuq,deſpon- 
diſſet, acceſſiſſe ad Craſſum conſulendi cauſa gaen; 
dam ruſticanum; qui cum Craſſum ſeduxiſſet 4-25 


magis, quam ad ſuam rem accommodatum abſtu- 
liſſet; ut eum triſtem Galba vidit, nomine e 
vit, quæſivitque, qua de re ad Craſſum ret lillet 8 
ex quo ut audivit, commotumque ut vidit honii- 
nem, Suſpenſo, inquit, animo & occupato Cxaſſum 
tibi ore wa" video. Deinde ipſum Craſſum Ma- 
nu prehendit, &, Heus tu, inquit, uid rihi n 
mentem vent ita reſpondere ? ¶ Tum ille fidenter, 
homo peritiſſimus, confirmare, Ita ſe rem habere, 
ut reſpondiſſet, nec dubium eſſe poſſe. Galba au- 
tem alludens varie & copioſe multas ſimilitudines 
afferre, multaque pro æquitate contra jus dicere: 
atque illum, cum diſſerendo par eſſe non poſſet, 
quamquam fuit Craſſus in numero diſertorum, 
{ed par Galbæ nullo modo ) ad auctores confugiſſe, 


&e id, quod e diceret, & in P. Mucii fratris ſui 


libris, & in Sex. Alii commentariis ſcriptum pro- 
tuliſſe; ac tamen: conceſſiſſe, Galbæ diſputationem 
ibi probabilem, & prope veram videri. 5 

n yy 57. Attamen 
1 Video, & an, ute malls Bod. " Qui tili al. 3 Cen- 


ſenſ fe Wag. ; 
1 Juris 


| 
i oy Dr Ovaronn, 
5/7. Attamen que cauſe ſunt ejuſmodi, ut de carum 
jure dubium eſſe non poſſit, omnino in judicium vo- 
cari non ſolent. Num quis eo teſtamento, quod pater. 
familiàs ante fecit, quam ei filius natus eſt, hæredi. 
tatem petit? nemo: quia conſtat, agnaſcendo rum- 
pi teſtamentum. Ergo in hoc genere juris judicia 
nulla funt. Licet igitur impune oratori omnem 
 hahe partem juris incontroverſi ignorare; qux 
pars ſine dubio multo maxima eſt.” In co autem 
jure, quod ambigitur inter peritiſſimos, * non cfle | 
difficile oratori, ejus partis, quamcumque defendet, 
auctorem aliquem invenire; à quo cum _amentatas Þ 
Haſtas acceperit, ipſe eas oratoris lacertis viribuſ- 
que torquebit. Niſi vero (bona venia hujus opti- 
mi viri dixerim Scævolæ) tu libellis, aut præceptis 
foceri tui, cauſam M Curii defendiſti. Nonne ar- 
ripuifti patrocinium æquitatis, & defenſionem te- 
— — ac voluntatis mortuorum? Ac mea Þ 
idem ſententia ( frequens enim te audivi, atque 
| ) multo daten partem ſententiarum ſale 


cus, &e lepote, & politiſſimis fucetiis pellexifti; cum f 
& illud nimium acumen illuderes, & admirarere 1 
ingenium Scævolæ, *qui excogitaſſet, Naſci piu 
opertere; quam mori, cumque mujra © colligeres | 
ex legibus, & ex ſenatuſconſultis, & ex vita ac 1 
ſermone communi, non modo acute, ſed etiam ri- F 


dieule ac facete; ubi ſi verba, non rem ſequere- 
mur, confici nil poſſet. Itaque hilaritatis plenum Þ 
ut 2 Nm 3 Iucdicium 0 
mu Juris in controverſies noſt. cum Pall. & edd. omn. ante Lambi- ! 
num. 2 Non eff Lambin. accedit Wag. Orationem hic non eſſe | 
plenam & integram vidit Gronov. jubetque legere, Liquet igitur im- 
Pune omnem h. p. q. i, ignorare, que pars fine dubio mults maxima eff : in 
eo autem jure, quod ambigitur inter peritiſſimot, non eſſe difficile orators &c. 
3 Quod exeog:t «(ſer Bal. Wag. 4 Coll. & ex leg. noft. fere cum edd. quod h 
Gronvvium non obſervaſſe miror; præſertim cum hunc ipſum lo · w_ 
cum ita citer cap 4.9. | 1 
| 2 , 


E 


LIIERX PRIMUS. 79 
judicium ac lætitiæ fuit; in quo, quid tibi juris ci- 
vilis exercitatio profuerit, non intelligo; dicendi 
vis egregia, ſumma feſtivitate & venuſtate con- 
juncta, profuit. Ipſe ille Mucius paterni juris de- 
fenſor, & quaſi patrimonii propugnator ſui, quid 
in illa cauſa, cum contra te diceret, attulit, quod 
de jure civili depromtum videretur? quam legem 
rccitavit? quid patefecit dicendo, quod fuiflet im- 
peritis occultius > nempe ejus omnis oratio verſata 
eſt in co, ut ſcriptum plur;mum valere oportere 
defenderet. At in hoc genere pueri apud magiſtros 
exercentur omnes, cum in ejuſmodi cauſis alias ſcri- 
ptum, aliàs æquitatem defendere docentur. Et, 
credo, in illa militis cauſa, ſi tu aut hæredem, aut 
militem defendiſſes, ad Hoſtilianas te actioncs, 
non ad tuam vim & oratoriam facultatem contu- 
liſſes. Tn vero vel fi teſtamentum defenderes, fic 
agetes, ut omne omnium teſtamentorum jus in co 
judicio poſitum viderctur ; vel ft cauſam ageres 
militis, patrem ejus, ut ſoles, dicendo à mortuis 
excitaſſes; ſtatuiſſes ante oculos; complexus eſſet 
hlium; flenſque eum centumviris commendaſſet; 
lapides mehercule omnes flere ac lamentari coegit- 
ſet, ut totum illud, UT: LixGua Nux cur As- 
SET, non in duodecim tabulis, quas tu omtſſbus 
bibliothecis anteponis, ſed ? in magiſtri carmine 
ſcriptum videretur. e, 

58. Nam quod inertiam accuſas adoleſcentium, 
qui iſtam artem primùm facillimam non ediſcant; 
( quz quam fir facilis, illi viderint, qui ejus artis ar- 
rogantia, quaſi difficillima fit, ita *ſubnixi ambu- 
lant: Acne etiam tu ipſe videris, qui eam artem 

facilem 
1 . egregih fo ma, feſftiv. Bal. 2 Magifira carm. Mag. Magiftra- 


nexs Mag. 


1 Bal. Magico carm. ed. Phil Melan&h. Par, anni 1543. 3 - 


* 
- : 
14 


% DE OrxaTort- 

facilem eſſe dicis , quam concedis adhue artem 
omnino non eſſe, fed aliquando, ſiquis aliam artem 
didicerit, ut hanc artem efficere poſſit, tum eſſe 
illam artem futuram:) deinde, quod fit plena de 
lectationis; in qua tibi remittunt omnes iſtam vo- 
luptatem, & ea ſe carere patiuntur, nec quiſquam 
eſt 'corum, qui, ſi jam fit edifcendum fibi aliquid, 
non Teucrum Pacuvii malit, quam Manilianas ve. 
nalium vendendorum leges ediſcere. Tum autem, 
quod amore patriz cenſes nos noſtrorum majorum 
inventa nofle debere, nor vides, veteres leges aut 
ipſas ſua vetuſtate conſenuiſſe, aut novis legibus 
eſſe ſüblatas? Quod vero viros bonos jure civil 
fierĩ putas, quia legibus & præmia gt {int 
virtutibus , & ſupplicia vitiis ; equidem putabam 
virrutem hominibus (fi modo nad ratione poſſit 
inſtituendo & perſuadendo, non minis & vi ac 
metu tradi. Nam ipſum quidem illud, etiam fine 
cognitione juris, quam fir bellum cavere * malum, 
ſcire poſſumus. De me autem ipſo, cui uni tu con- 
cedis, ut ſine ulla juris ſcientia tamen cauſis ſatiſ- 
facere poſſim, tibi hoc, Craſſe, reſpondeo, Neque 
me umquam jus civile didiciſſe, neque tamen in iis 
cauſis, quas in jure poſſem defendere, umquam 
5iſtam ſcientiam deſideraſſe. Aliud eſt enim efle 
artificem cujuſdam generis atque artis, aliud in 
communi vita, & vulgari hominum conſuetudine, 
nec hebetem nec rudem. Cui noſtrum non licet 
fundos noſtros obire, aut res ruſticas vel fructus 
cauſa vel delectationis inviſere? tamen nemo tam 
ſine oculis, tam ſine mente vivit, ut quid ſit ſe- 
1 117 8 e mentis, 
1 Tum eſſe illam artem futuram non leguntur in Bal. 2, Mami- 
_ lianas noft. omn, Pall. aliquot, & Mem. Manlianas vulg. alii alias 
3 Aut ipſa ſua nol. quatuor. 4 Male conſicit Lambin. mau ei um 


«Gulicl. 5 1/fam ſententiam Bod, 
| 1 Ter- 


See eee 


2. 2 


L1izEtR PRRINM Us. 87 
mentis ac meſſis, quid arborum putatio ac vitium, 
quo tempore anni, aut quo modo ea fiant, omnino 
neſciat. Num igitur, ſi cui fundus inſpiciendus, 
aut ſi mandandum aliquid procuratori de agricul- 
tura, aut imperandum villico ſit, Magonis Cartha- 
ginienſis ſunt libri perdiſcendi? an hac communi in- 
telligentia contenti eſſe poſſumus? Cur ergo non ii- 
dem in jure civili, præſertim cum in cauſis, & in 
negotiis, & in foro conteramur, ſatis inſtructi eſſe 
poſſumus ad hoc duntaxat, ne in noſtra patria pe- 
regrini atque advenz eſſe videamur? Ac ft jam 
ſit cauſa aliqua ad nos delata obſcurior, difficile, 
credo, ſit cum hoc Scævola communicare; quam- 
quam ipſi omnia, quorum negotium eſt, conſulta 
ad nos, & exquiſita deferunt. An vero, ſi de re 
ipſa, {i de finibus, cum in rem preſentem non ve- 
nimus, ſi de tabulis & præſcriptionibus contro- 
verſia eſt, contortas res & ſæpe difficiles neceſſa- 
rio perdiſcimus: ſi leges nobis, aut fi hominum 
peritorum reſponſa cognoſcenda ſunt, veremur, ne 
ea, ſi ab adoleſcentia juri civili minus ſtuduerimus, 
non queamus cognoſcere? x 77 

59. Nihilne igitur prodeſt oratori juris civilis 
ſcientia? Non poſſum negare prodeſſe ullam ſcien- 
tiam, ei præſertim, cujus eloquentia copia rerum 
debeat eſſe ornata; ſed multa, & magna, & diffi- 
cilia ſunt ea, que ſunt oratori neceſſaria, ut ejus 
induſtriam in plura ſtudia diftrahere nolim. Quis 


neget oratori, in hoc oratorio motu ſta- 


tuque, Roſcii & venuſtatemꝰ tamen ne- 
mo ſuaſerit ſtudioſis dicendi adoleſcentibus, in ge- 
ſta diſcendo hiſtrionum more elaborare, Quid eſt 
nr goth gr , * 

Ae, bal, Bod. oo $5 ITY 2 


In 


$2 DE ORATORE 

oratori tam neceſſarium, quam vox? tamen me 
auctote nemo dicendi ſtudioſus, Græcorum more, 
I & trageedorum, voci ſerviet; qui & annos com- 
plures ſedentes declamitant, & quotidie, antequam 
pronuncient, vocem cubantes ſenſim excitant, ean- 
demque, cum egerunt, ſedentes ab acutiſſimo ſono 
uſque ad graviſſimum ſonum recipiunt, & 
quodam modo colligunt. Hoc nos ſi facere veli- 
mus, ante condemnentur ii, quorum cauſas recepe- 
rimus, quam toties, quoties perſcribitur, Pæanem 
aut * Munionem citarimus. Quod ſi in geſtu, 
qui multum oratorem adjuvat, & in voce, 


una maxime eloquentiam vel commendat, vel ſuſti- N 


net, elaborare nobis non licet; ac tantum in utro- 
ue aſſequi poſſumus, quantum in hac acie quoti- 


ad juris civilis perdiſcendi occupationem deſcen- 


dendum? _ ſummatim percipi ſine doQrina Þ 


poteſt, & hanc habet ab illis rebus diſſimilitudi- 
nem, quod vox & geſtus ſubito ſumi & aliunde 


ſam, quamvis repente, vel à peritis, vel de libris 
depromi poteſt. Itaque illi diſertiſſimi homines 
| — linbene in cauſis juris peritos, cum — 
fant ! peritiſſimi, & qui, ut abs te paulo ante di 
um eſt, pragmatici vocantur. In quo noſtri 
omnino melius multo, quod clariſſimorum homi- 

num auctoritate leges & jura? tecta eſſe © vohue- 
runt. Sed tamen non fugiſſet hoc Græcos homines, fi 
ita neceſſe eſſe arbitrati eſſent, oratorem ipſum erudi- 
re in jure civili, non ei pragmaticum adjutorem dare. 
| 00) 01511019 100 MING! oe Roa 
1 +) & delevit Lamb. fide erium MS. aur Pal. ſeptimus. 2 EN 
2 TEE eo 
peritiſſimi 2 4 derts of e Wag- 1 ad bram Nor. 

| 1 9 


ani muneris ſpatii nobis datur: quanto minus eſt Þ 


arripi non poteſt: juris utilitas 3 ad quamque cau - 


OS. 2 ES. FF 


vi 


oY 


8 


Fart BO mY 


. F. FF SS SFS FA 


E . 


LIEBER PRIMUS. 83 


5. Nam quod dicis ſenectutem A ſolitudine 
vindicari juris civilis ſcientia; fortaſſe etiam pecu- 
niæ magnitudine : ſed nos non quid nobis utile, 
verum quid oratori neceſſarium ſit, quærimus: 
quamquam, quoniam multa ad oratoris ſimilitudi- 
nem ab uno artifice ſumimus, ſolet idem Roſcius 
dicere, Se, quo plus ſibi ætatis accederet, eo tar- 
diores tibicinis modos, & cantus remiſſiores eſſe 
facturum. Quod ſi ille, adſtrictus certa quadam nu- 
merorum * moderatione & pedum , tamen aliquid 
ad requiem ſenectutis excogitat ; quantd faciliùs 
nos non laxare * modos , ſed totos mutare poſſu- 
mus? Neque enim hoc te, Craſſe, fallit, quam 
multa ſint, & quam varia genera dicendi, & quod 
haud ſciam an tu primus oſtenderis, qui jam diu 
multd dicis remiſſiùs, & lenius, quam ſolebas; ne- 
que minis hæc tamen tua graviſſimi ſermonis 
lenitas, quam illa ſumma vis & contentio, pro- 
batur: multique oratores fuerunt, ut illum Scipio- 
nem audimus & Lælium, qui omnia ſermone con- 
ficerent paulo intentiore, nunquam, ut Ser. Galba, 
lateribus aut clamore contenderent. Quod ſi jam 
hoc facere non poteris, aut noles; vereris ne tua 
domus, talis & viri & civis , {1 A litigioſis homi- 
nibus non colatur , à ceteris deſeratur > Equidem 
tantum abſum ab iſta ſententia, ut non modo non 
arbitrer ſubſidium ſenectutis in eorum, qui conſul- 
tum veniant, multitudine eſſe ponendum; ſed tam- 


— 


quam portum aliquem, exſpectem iſtam, quam tu 


times, ſolitudinem. Subſidium enim belliſſimum 


exiſtimo eſſe ſenectuti, otium. Reliqua vero, etiam- 
ſi adjuvant, hiſtoriam dico, & prudentiam juris 
Warns, r eee * publici, 

1 Modulatione ad oram Bal. 2 Modes, ſed ( & Bod.) totor multe 


prſſumur Bal. Bod. Mag. mod. & totes in vita peſſ. Wag, mod, & (ſed 
fupra ) rotor mute Nor. 6 Probabatur Mag. Wag. Pall. plures. 
"SS * 6 740 TS - * \ * 3 * 


0 
＋ 


\ 


84 DZ ORaToORE 

publici , & antiquiratis iter, & exemplorum co- 
piam, ſiquando opus erit, à viro optimo, & iſti 
rebus inſtructiſſimo, familiari meo, * Longino mu- 
tuabor. Neque repugnabo quo minus (id quod 
modo hortatus es) omnia legant, omnia audiant, 
in omni recto ſtudio, atque humanitate verſentur: 
{ed mehercule non ita multum ſpatii mihi vide. 
tur, ſi modo ea facere & perſequi volent, quæ \ 
te, Craſſe, epta ſunt; qui mihi prope etiam 
uimis duras leges imponere viſus es huic ætati; ſed 
tamen ad id, quod cupiunt, adipiſcendum pr 
neceſſarias. Nam & ſubitæ ad propoſitas — 
exercitationes, & accuratæ & meditatæ com- 
mentationes, ac ſtilus ille tuus, quem tu vere 
dixiſti, Perfectorem dicendi eſſe ac magiſtrum, mul. 
ti ſudoris eſt; & illa orationis 5 ſuz cum ſcriptis 
alienis comparatio , & de alieno fcripto ſubita ve 
laudandi, vel vituperandi, vel comprobandi, vel re. 
fellendi cauſa diſputatio, non mediocris contentio- 
nis eſt, vel ad memoriam, vel ad imitandum. 
6x. Illud vero fuit horribile, quod mehercule ve- 
reor ne majorem vim ad deterrendum habuerit, quam 
ad cohortandum: Voluiſti enim in ſuo genere unum- 
quemque noſtrùm quaſi quendam eſſe Roſcium; 
dixiſtique, Non tam ea, quz recta effent, * probari, 
quam quæ prava ſunt, faſtidiis adhæreſcere: quod 
ego non tam faſtidioſe in nobis, quam in hiſtrioni- 
bus ſpectari puto. Itaque nos raucos ſæpe attentiſſi 
me audiri video; tenet enim res ipſa, atque cauſa; 
at Æſopum, fi paulum ! ĩrrauſerit, explodi, A - 
(S022 ON90 £51197 2115330... 1753-5313; . 3 12-017 
- x: Lengoinoft,/ cum: pluxibug aliis 5188. & edd; - 2 Mit# habere. u- 
dientur Wag. 3 Ac moderate Nov. 4 (ommendationgs Wag. & Nov, 
ain marg. 5 Tue Bod. & ad latus Nov. 6 Illa probari, quam qua 
Toodleriprum e, log, quam Fe fin . Tn Nov, hab: 


tut efſent, quay 24,444 faſtidiis adbar. ſed quam ea, qu ppnRis, ut de- 
Jenda, notantur. 7 Hraucuerit noſt. omn, eum vultz· 1 &. 


228 HHR. Sn 3 


L1iBER PRIMUS. $5 
bus enim nihil præter voluptatem aurium quæri- 
tur, in iis offenditur, ſimulatque imminuitur ali- 
uid de voluptate. In eloquentia autem multa 
unt quæ teneant, quæ ſi omnia ſumma non ſunt, 
(& pleraque tamen magna lunt, ) neceſſe eſt ea 
ipſa, quæ ſunt, mirabilia videri. Ergo, ut ad pri- 
mum illud * revertar, fit orator nobis is, qui, ut 
Craſſus deſcripſit, accommodate ad perſuadendum 
poſſit dicere. Is autem concludatur in ea, quæ ſunt 
in uſu civitatum vulgari, ac forenſi; remotiſque 
ceteris ſtudiis, quamvis ea ſunt ampla atque præ- 
clara, in hoc uno opere, ut ita dicam, noctes & 
dies urgeatur; imiteturque illum, cui ſine dubio 
ſumma vis dicendi conceditur, Athenienſem De- 
moſthenem, in quo tantum ſtudium fuiſſe, tantuſ- 
qe labor dicitur, ut primum impedimenta naturz 

igentia induſtriaque ſuperaret ; cumque ita bal 
bos eſſet, ut ejus ipſius artis, cui ſtuderet, primam 
tio · ¶ literam non poſſet dicere, perfecit meditando, ut 
nemo planius eo locutus putaretur. Deinde cum 

ve- ¶ /piritus ejus eſſet anguſtior, tantum continenda 
am anima in dicendo eſt aſſecutus, ut una continua- 
m. done verborum (id quod ejus ſcripta declarant) 
m; ¶ binæ ei contentiones vocis, & remiſſiones contine- 
ari, rentur. Qui etiam (ut memoriz proditum eſt) con- 
od jectis in os caleulis, ſumma voce verſus multos uno 
ni. Fine pronuntiare conſueſcebat; neque is conſi- 
ns in loco, ſed inambulans, atque aſcenſu ingre- 

fa; MW dens arduo. Hiſce ego cohortationibus, Craſſe, ad 
ui WM ſtudium & ad laborem incitandos * juyenes vebe- 
bis WW center aſſentior: cetera, quæ collegiſti ex variis & 
u- WF dliverſas ſtudlis & artibus, tametſi ipſe es omnia 


conſecutus, tamen ab oratoris proprio officio at» 


qus 
Ra- e mi 1 * 
2 que munere ſejuncta eſſe arbitror, „ 

a x Revertatur Wag. 2 Homines Nov, 1 
rr 4. . ren 


26 DE ORATORE 
62. Hæc cum Antonius dixiflet, ſane dubitar 
viſus eſt Sulpicius & Cotta, utrius oratio 2 
ad veritatem videretur accedere. Tum Craſſu, 
Operarium nobis quendam, Antoni, oratorem fe 
cis; atque haud ſcio an aliter ſentias, & utare tu: 
ala mirifica ad refellendum conſuetudine, qua tib 
nemo umquam præſtitit: cujus quidem ipſtus fa. 
cultatis exercitatio oratorum propria eſt , ſed jam 
in philoſophorum conſuetudine verſatur , maxime- 
que eorum, qui de omni re propoſita in utramque 
1 ſolent copioſiſſime dicere. Verum ego non 
ſolùm arbitrabar, his præſertim audientibus, à me 
informari oportere, qualis eſſe poſſet is, qui habi- 
taret in ſubellis neque quidquam amplius affertet 
quam quod cauſarum neceffitas poſtularet; ſed ma- 
jus quiddam videbam, cum cenſebam oratorem, 
— in noſtra republica, nullius ornament 
expertem eſſe oportere. Tu autem, quoniam exi- 
guis quibuſdam finibus totum oratoris munus ci 
cumdediſti, hoc facilius nobis expones ea, quz abs 
te de officiis præceptiſque oratoris quæſita ſunt; 
ſed, opinor, ſecundum hunc diem: ſatis enim mul 
fa à nobis hodie dicta ſunt. Nunc & Scævola, 
quoniam in Tuſculanum ire conſtituit, paulum 
requieſcet, dum ſe calor frangat; & nos ipſi, quo- 
mam id temporis eſt, valetudini demus operam. 
Placuir fic omnibus. Tum Scævola, Sane, inquit, 
vellem non * conſtituifſem in Tuſculanum me ho- 
die venturum eſſe Lælio: libenter audirem Anto-  ;; 
nium: &, cum exſurgeret, ſimul arridens, Neque 
enim, inquit, tam mihi moleſtus fuit, quod jus 
noſtrum civile pervellit, quam jucundus, quod ſe 
Mesfuniſt vulgg; conflituiſſem in Tuſe, hodie Lalio, cæteris omi 
Uf non — 2 9 


— 14 


N * : i . 3 f * 
P a RA 1 d — 

us X |  Si&* 4 & ö 7 
8 — 


us — 271 


* 
. 
. 


M. T. Cict RONIS 
eee nation of 


QFRATR E NM 
Diarosus, ſeu LIIIX U. Ln 


1% ANA nobis pueris, Qui frater , 
M ſi memoria tenes, opinio fuit, L. Craf- 
ſum non plus attigiſſe doctrinæ, quam 
quantum prima illa puerili inſtitutione potuiſſet; 
M. autem Antonium omnino omnis eruditionis ex- 
pertem atque ignarum fuiſſe: erantque multi, qui, 
quamquam ita ſe rem habere arbitrarentur, tamen, 
quo facilius nos incenſos ſtudio diſcendi à doctri- 
na deterrerent, libenter id, quod dixi, de illis orato- 
| cibus prædicarent; ut, fi homines non eruditi ſum- 
mam eſſent prudentiam, atque incredibilem elo- 
quentiam conſecuti, inanis omnis noſter eſſet labor, 
& ſtultum in nobis erudiendis patris noſtri, opti- 


1 Paeriii fruſtri quæritur in Mag. 1 Qu, quamquam non ita Unus 
'T I AN ſed non placet Grutero _ 
0 9 £ 4 * 


$38 De OraToRE 
mi ac prudentiſſimi viri, ſtudium videretur. 
tum, ut pueri, refutare * domeſticis teſtibus, pt 
tre, & C. Aculeone propinquo noſtro , & L. Cice. 
rone pa'ruo, ſolebamus; quod de Craflo pater, 
& Aculeo, quocum erat noſtra matertera, quem 
Craſſus dilexit ex omnibus plurimum, & patruus, 
qui cum Antonio in Filquam ofectus una de. 
ceſſerat, multa nobis de ejus ſtudio doctrinaque 
ſepe narravit: cumque nos cum conſohrinis n0. 
i Aculeonis filiis, & ea diſceremus, quæ Craſh 
plagerens; & ab iis doctoribus, quibus ille utere 
tur, erudiremur , etiam illud ſæpe intelleximus, 
(* cum eſſemus ejuſmodi) quod vel pueri ſentite 
poteramus , illum & Grace fic loqui , nullam u 
noſſe aliam linguam videretur, & doctoribus no 
ſtris ea ponere in percùnctando, eaque ipſum omni 
in ſermone tractare, ut nihil eſſe ei novum, nihil 
inauditum videretur. De Antonio vero, | quam- 
uam ſæpe ex humaniſſimo homine, patruo no- 
o, acceperamus, quemadmodum ille, vel Athe. 
nis vel Rhodi, ſe doctiſſimorum hominum ſer- 
monibus dediſſet; tamen ipſe adoleſcentulus, 
uantum illius ineuntis ætatis meæ patiebatur pu- 
= multa ex eo ſæpe quæſivi. Non erit profecto 
tibi, quod ſcribo, hoc novum, (nam jam tum ex 
me audiebas) Mihi illum ex multis variiſque ſer 
monibus, nullius rei, * quidem eſſet in 1is art 


bus, de quibus aliquid exiſtimare poſſem, rudem 


aut ignarum eſſe viſum. Sed fuit hoc in utroque if 


eorum, ut Craſſus non tam exiſtimari vellet non 
didiciſſe, quam illa deſpicere, & noſtrorum homi- 


num in omi genere prudentiam Græcis anteferre: 


Antoniu 


4 — — Mag. 2 De eo ud. Bal. 3 Totum illud 
Aulet Lambin, Ejus doms, pro q modi reponit Gulil. 4 
. a | Tak 4% 4 I 


- 


LIS EN S#&tnDdus. 35 
Antonius autem probabiliorem hoc populo oratio- 
nem fore cenſebat ſuam, ſi 2 didicifle num 
uam putaretur: atque ita ſe uterque graviorem 
de, K aher — alter 0 af nidem 
Græcos yideretur. Quorum conſilium quale fue- 
fit, nihil ſane ad hoc tempus : illud autem eſt 
hujus inſtitute ſcriptionis ac temporis, Neminem 
eloquentia, non modo fine dicendi doctrina, ſed 
ne ſine omni quidem ſapientia, florere imquam & 
præſtare potuiſſe. 19255 ni 7t6T 
2. Etenim ceteræ fere artes ſe ipſæ per ſe tnen- 
tur lingulæ; bene dicere autem, quod eſt ſcienter, 
& perite; & ornate dicere, non habet definitam ali- 
quam regionem, cujus terminis ſepta teneatur. 
Omnia, quæcumque in hominum diſceptationem 
cadere poſſunt, bene ſunt ei dicenda, qui hoc ſe 
poſſe profitetar, aut èloquontiæ nomen relinquen- 
dum eſt. Quare equidem, & in noſtra civitate, & 
in ipſa Græcia, que ſemper hc ſumma duxit, mul- 
tos, & ingeniis, & magna laude dicendi, ſine ſum- 
ma rerum omnium ſcientia fuiſſe fateor; talem ve- 
ro exſiſtere eloquentiam, qualis fuerit in Craſſo & 
Antonio, non cognitis rebus omnibus, quæ in tan- 
tam prudentiam pertinerent, tantamque dicendi 
copiam, quanta in illis fuit, non potuiſſe confir- 
mo. Quo etiam feci libentius, ut eum ſermonem, 
quem illi quondam inter ſe de his rebus habuiſſent, 
mandarem literis; vel ut illa opinio, quæ * 
* * 


fuiſſet, tolleretur, Altertum non doctiſſimum, 


rum a plane indoctum fuiſſe; vel ut ea, quæ exiſti- 
marem A. ſummis oratoribus de ntia divini- 
tus eſſe dicta, cuſtodirem literis, ſi ullo modo aſſe- 
qu complectique potuiſſem 1 vel mehercule etiam, 


1 = * » TCP .* © ; 
1 von © 6 1 


280D Jon e wag A. £ _ 
A 1. 5 gan V o . - 
1 4d Los Opus Wag. 1 Sane Nov, 


* 


NWS Jan 


1 op 


90 DBZ ORAAZ TORE 
ut laudem eorum jam p ſeneſcentem, quan- 
tum ego poſſem, ab oblivione hominum, atque 
ſilentio vindicarem. Nam fi ex ſcriptis cognoſci 
I ipſi 3 iſſent, minus hoc fortaſſe mihi eff 
putaſſem laborandum : {ed cum alter non multum, 
(quod quidem exſtaret,) & id ipſum adoleſcens; al 
ter, nihil admodum ſcripti reliquiſſet; deberi hoc) 
me tantis hominum ingeniis putavi, ut, cun 
etiam nunc vivam illorum memoriam teneremus 
hanc immortalem redderem, ſi poſſem. Quod hoc 
etiam {pe aggredior majore ad probandum, quiz 
non de Ser. Galbz, aut C. Carbonis eloquentia 2 
bo aliquid, in quo liceat mihi fingere, ſiquid ve- 
lim, nullius memoria jam refellente; ſed ed 
hee iis cognoſcenda, qui eos ipſos, de quibus lo 
quor, ſæpe audierunt ; ut duos ſummos viros iis 
qui neutrum illorum viderint, eorum, quibus am 
bo illi oratores cogniti fant, vivorum & præſen. 
tium memoria teſte commendemus. 
3. Nec vero te, catiſſime frater atque optime, ¶ vo 
Rhetoricis nunc quibuſdam libris, quos tu agreſte I N 
putas, inſequor ut erudiam: (quid enim 2 d 
oratione aut ſubtilius, aut ornatius efle? } ſed quo 
niam, _ Ps = — —— i 1 ile N he 
pater eloquentiæ de ſe Ifocrates ſcripſit? ipſe, Kit 
dore, à dicendo, & timiditate ingenua Ch ve 
fugiſti ; five, ut ipſe jocari ſoles, unum putaſti (WW Tc 
tis efſe non modo in una familia thetorem , {ed tat 
in: tota civitate: non tamen arbitror tibi ho qu 
ibros in eo fore genere, quod merito propter eo br 
rum, qui de dicendi ratione diſputarunt, jejunit- I tf 
tem bonaruti artium, poſſit illudi. Nihil * de 


att 15 | 
t Ipfi à ſui Wag, 2 Ot, qus etiam noſt. quatuor, + 3 Fam me th 
fellenze Nov. 4 7 dea. bac Wag. 5 Jþſo Pudere Wag. 


"I 


1 It 


meigſum new Ce. noſt. ornn. 


LIIER SECUNDUS. 91 
mihi quidem videtur in Craſſi & Antonii ſermo- 
ne eſſe præteritum, quod quiſquam ſummis in- 
geniis q acerrimĩs ſtudiis, optima doctrina, maxi- 
mo uſu, cognoſci ac percipi potuiſſe arbitraretur: 
quod tu facillime poteris judicare, qui prudentiam 
rationemque dicendi per te ipſum; uſum autem 
per nos percipere voluiſti. Sed, quo citius hoc, 
quod ſuſcepimus, non mediocre munus, conficere 
poſſimus, omiſſa noſtra adhortatione, ad eorum, 
quos propoſuimus, ſermonem diſputationemque 
veniamus. Poſtero igitur die quam illa erant acta, 
hora fere ſecunda, cum etiam tum in lecto Craſſus 
eſſet, & apud eum Sulpicius ſederet, Antonius au- 
tem inambularet cum Cotta in porticu, repente eo 
QCarulus ſenex cum C. Julio fratre venit: quod 
ubi audivit, commotus Craſſus ſurrexit, omneſque 
admirati, majorem aliquam eſſe cauſam eorum ad- 
rentus ſuſpicati ſunt. Qui cum inter ſe, ut ipſo- 
rum uſus ferebat, amiciffime conſalutaſſent, Quid 
ros tandem? Craſſus, Num quidnam, inquit, novi? 
Nihil ſane, inquit Catulus: etenim vides eſſe lu- 
dos: ſed vel tu nos ineptos licet, inquit, vel mo- 
[eſtos putes: Cum 4d me in Tuſculanum, inquit, 
heri velperi veniſſet Czfar de Tuſculano fuo, di- 
xit mihi à ſe Scævolam, hinc euntem, eſſe con- 
ventum, ex quo mira quædam fe audifle dicebat; 
Te, quem ego toties omni ratione tentans ad diſpu- 
tandum elicere non potuiſſem, permulta de e 


4 cur Antonio diſſeruiſſe, * — 22 in 
hola, prope ad Grzcotiim conſuetullitem̃ difpu- 
ufſe. Ita frater exotayit me ipfum non qui. 
dem 2 ſtudio audiend? nimis Abhotrentem, ſed 
0 M 2 meher- 

Ne voy ig 


1 Ita the frat, excitgvit, ue 
A mutetur in 5 . Tts 


4 
Y . 


1 Fenin 


28 „ DA OA TORE 
mehercule veremem tamen, ne moleſti vobis in 
terveniremus, ut huc ſecum venirem. -*; Sex 
volam enim ita dicere aicbat, Bonam partem er 
monis in hunc diem eſſe dilatam. Hoc ſi tu cupi 
= factum exiſtimas,, Cæxſari attribues; % fam 
ius, utrique noſtrum: nos quidem, iſ forte 
male r irg venille delectat. 00 
4. Tum Craſſus, Equidem quæcumque cauſ 
vos huc attuliſſet, letarer, 9 cum apud me viderem 
ines mihi cariſſimos & amiciſſimos; ed 
ramen, (ver dicam ) quzyis. mallem fuiſſet, quam 
iſta quam dicis. Ego enim (ut quemadmodun 
lentio, loquar ) mumquam mihi miar quam he 
ä W lacui: magis adeo id facilitate, quam 
culpa mea contigit; qui, dum . 
a leaning, me 2 55 elle; um ph jtus 3: fc. 
e id, quod me, adoleſcens quidem focetam, 
rebus, qu doctrina aliqua contigerentu, 
— Sed hoc tamen cecidit mihi'peroppas 
tune, quod, tranſactis jam meis 12 ad Anto- 
nim audiendura, veniſtis,' Tum Cxſar, l 
inquit, „Craſſe. ita ſum cupidus te in illa Jongiart 
ac, perpetug diſpuratione. audiendi, ut, ſi id miſi 
nunus, contingat, vel hoc. fim quatidiano tup fer 
moe gontentus. Iraque experiar equidem . illud, 
ut ne Sulpicius, familiaris, meus, aut Cotta, plus 
hom G apud Fi! valere Videantur: 5 & de. 


fecto,, 
Yu 


AE: 


non ite ugebo; neque cAmmittam ut, Gar 
re. du ne 135, ineptus, mec tgp Tum n ll 
Ego r le, inquit, Clar 5165, omnibus Lac 


1 AHA 151 


tar i Pin d 


iam epud Ne 
{a od, atk ad Tan 5 


„Amo Ran 1 +.” 


ur „&. Ca g- 
| —.— Fin di i minus l a. | 


L1iBER-,SECUNDP Ss. 93 


in- nis verbis hujus verbi vim vel maxjmam ſemper 
puri: quem enim nos. 7neptum vocamus, 15 

fer. J videtyr ab hoc, nomen bale ductum, gups nir 
up. 20/45; idque ig e noſtri conſuętudine per- 
un WY late patęet. Nam qui aut tempus quid poſtulet non 
orte WY vider, aut Rare loquizur, ant ke ofa, 8 egrum 
4 quibuſcym eſt vel dignitatis v rel, commodi in 
au WY non habet, aut au che in, 1755 wp nut in⸗ 
concinnus ant wul |, 15 1 icitur, 
Hoc vitio cumula ae age a ey com 
natio.: itaque, * vim $4 gs, 1 non vi- 
dent, ne nomen quidem ei vitio impoſuerunt; ut 
e e quomodo, Graci eprum ,ap- 
pe nta non reperies. mni autem. meptiarum 
quæ is lee 0 haul cio. an ls 5 ma- 


jor, "quam (ut illi ſolent) quocumqu bra in loco, 


5 inter homines, ; Viſum eſt, 1 je: 75 
diffcillimis aut non neceſſariis ar dilpu- 
tare, os ab iſfis adolelc centibns a a „ ii a 


** eri coacti ſum . 1 


5. Nan d Catulus, Sp A 9 — : inquit., 
aſſes, qui in civit⸗ 8 & Magni 175 
runt, ſicuti tu es, no £ ! in nota, [6 b 4 
ca 'volumus ci , hon Forum, qui Ken 
cant us I noftris, fir fucrunt; nec Tame 
in otig . 19575 diſpuratigne que fu 
picbant,, Ge h ribi, yidenrar, qui. rempotis., qui 
minum rationem non habent, 9 
gen 6 au coi vom 


ret idond Wide Wt, in qu porticus ipfa, h am- 
ile; balamus, & palæſtra, & tot Jet ji gymna- 
Als forum, 4 . e ko” memoriam 
nis 4 1 ne | ny ot 2 > 

In algo: 
en A | 1 Kg 8 8 eſt N i ps A, ral: 
Jas 5 nque, Fug dd. by unc ambul „e 2g 


94 DE ON EN. ORE 
Sead commovent? aut i oh tem! 
ps In tanto otio, quod & rato yr & nunc 
N nobis datum eſt? aut homines. ab hoc 
Fn Apo ationis alient ? qui omnes hi ſumus 
fine his ſtudiis nullam eſſe ducamus 
Omnia iſta, in quit Craſſus, ego alio modo inter 
8 qui pirmm pa; palz{trar, & fedes, & porti- 
cus, etiam ipſos, 'Canile, Græcos * exercitationis 
& deſe tins cabla”; och diſpurationis inteniſſe 
Abitror: nam & ſeculis ek an ante gymnaſia in. 
e i s 'philoſophi: gartire cepe- 
| & hot iplo tempore, cum omnid” gymniaſi, 

5 hi teneant, tamen eorum auditores diſcum 
_ audire, quatn phil6{bp bm malunt; ad fi if 0 bt 
inctepuit, An media oratione de maxiini 12 0 


is utantem floſophum Gm 
Katte e de 2 — Terim de & 


tionem priviff ut UND ferunt, u 

pottiunt. Olin 775 quod dicis a, 1. 1 0 

e elt non *'contefitic "Ui nh,” fe 
"ht 7 el. $859] The: 


8. 8 Aeon . alle eret, 
| gry Lælium ſernpe fere 8 
tum ruſticari, eolque" Ni iſes . *repue- 
faſcere efſe ſolitos, cum tus ex urbe, tamquam d 
vincafis,' Solavifſent. Non audeo dicęre de tall 
Bus viris; ſed tamen ita ſolet narrare Scævola, Wet 
chas eos & umbinicos ad oa ad 1 
n te one, & ad omm 


n ludumque tente, Ce 
EIT 1195 248): que” deft * 2 * 


Liefert: 
por C4 


101 » IIIA * 3 
a inven, - 2 wy — Joan. EW ni 


4 50 I? efique a 8 — in Nov. 2 — 
Conte ant mi I n. cum codd. 

roaſt 8 e Nies vt. & Me Mx 

nüͤkfl? Ca 5 ah 1 & 1 to 


Bod 


1 ws 


hat 


tio! 
ſtri 
rin 
lut 
ne! 
yo! 
qu 
no 
Sc: 
ni 
bu 
un 
tiu 
qu 
M 
do 
me 
pl 
tiu 
fi 
di 
cil 
ba 


nc 


in 
le 
(1 
ru 


{ a» +» = Bll 


5 Quam ipſe: de quo noſt, quatuor, Met . pr. ed. pr. quod 
enge ett Grace” Nen Deyimum ME exhiber = 
* 6 r 1 * * a * 


LIS EBS nn ,t. 25 
habet, ut, quemadmqdum Wurz videmus procrea- 


» 


tionis, atque utilitatis ſux caula fingere & con- 
ſtruere nidos; eaſdem autem, cum aliquid effece- 
rint, leyandi Jaboris ſui cauſa, paſſim ac libere ſo- 
lutas opere yolitare : fic noſtri 7 forenſibus 
negotiis , atque urbano opere defeſſi, geſtiunt, ac 
volitare cupiunt, yacui cura atque labore. Ita- 
que illud, quod ego in cauſa Curiana Scævolæ dixi, 
non dixi 3 A ac, ſentiebam: Nam ſi, inquam, 
Scævola, nullum erit teſtamentum recte factum, 
nin quod tu ſcripſeris, omnes ad te cives cum ta- 
bulis 2 „ omnium 7 tu ſcribes 
unus : quid igitur ? inquam; quando ages nego- 
tium publicum ? RESIN — . 
quando denique nihil ages? Tum illud addidi, 
Mihi enim liber eſſe non videtur, qui non aliquan- 
do nihil agit: in qua permaneo, Catule, ſententia; 
meque, cum huc veni, hoc ipſum nihil W & 
plane ceſſare delectat. Nam, quod addidiſti ter- 
tium, Vos eos eſſe, qui vitam infuayem fine his 
ſtudiis putaretis, id me non modo non hortatur ad 
diſputandum, ſed etiam deterret. Nam ut C. Lu- 
cilius, homo : doctus & perurbanus, dicere ſole- 
bat, Ea quæ ſcriberet, neque ab indoctiſſimis, 
neque ab doctiſſimis legi velle; quod alteri nihil 
intelligerent, alteri plus fortaſſe, quam ipſe de 
ſe: quo etiam 1 „Per ſium nan curo legere; 
(hic enim fuit, ut noramus, omnium fere noſtro- 


aum hominum dodtiſſimus ) Lelum, Derimum 


- 
3 11 bent y volo; 


1 Fffiagere Joan. Wag. Pitch! Gall. Pall. pr. & tert. Iidem Pall. 
preteres conflityere, cum Bal. Joan; & Nov. 3 Doch e non adeſt 
membran. Mem. Pith. Pall. pr. Joan. ut nec mox es ſeriberei 
probarite Gruter, | 3 Neque ſe ab noll. MSA cum Wet edd „ Albers 
«lixd memb. Mem. alium Pich. aliter Pal. 8 * placet G rutero. 
Pitch. Pe 


* 


58 „DF ORN TAE 
vb ( guet cognoyimus de num, &c non 
g illireta 1 1 50 ad Petſi BY mt fi jam 
nhl diſhutandum fic de his pf is ftudits, nolim 
equidem apud ruſticos, fed multo minus 4 u vos: 
malo enim non incelligh orariohem ined „ Quan 
hend. 
reps 
. Tum Cefar, Equider, Inquit Calle, Jam 
mihi video” navaſſe operam,. quod huc' venerim: 
nam hæc ipfa recuſatio © diſpuririonls, 7 difpuratio 
qurdam fut, mihi quidem perjucund:. Sed cut 
impedimus Antonium, cuſus audio eſſe partes, ut 
de tota Cloquentia diſſcrar, -quernque 8 
Cotta & Sulpicius exſpectaht? Elo vero, 
quit Cralſig; heque AntonitthVerbur fa ACEre my 
_ riar, & ipte g muteſcam, nift;privs'Y 17005 im- 
etrato. _Quitljam? incl Catulus. Ut hc ſitis 
odie. T wn, f can ille rig hae nod 0 5 55 
one Julius, pro utroquè re- 
x a n bin 25g ur . ede e 
e; vel Ur Vetbum mülli faceres, me terigzes 
Fic c Wiſit; & figul, Præciſa, ingait, thi 
| hi Colic ſratio, et; auen nequie Aer . 
n, & hic, apu quem eram FN, 7 fine 
mea wen ta tam facile promiſir. Tum omnes 
| Aritottium' conjecerunt; & ille, Kudie 
worn) audire, inquit ; hominem enim audietis de 
ichola atque A mugiftrö; & Grzxcis. literis eruii- 
tum: & g6.quidem fochudt conhgenrius, nod 


Hie au iiditor acteſſit, cui non ſohum nos ini fir 


monis, {ed etiam Graci ipſi ſolent ſuæ linguæ ſub- 
tilitatem oleg gantiaraque e concedere. Sed tamen, 
quomtam hoc. *roturff,” quicquict elt, ſive artificium, 
live Machu led, niſi acceſſit os, "== poteſt 


©7934 > 2926 1 ders > in owt * Gy e; 


29 2 9 * e Dor 4 og wy d W: 
2 | Deer. 
Dn Van go, fe 2 Et — & e 445 2 e 


3 Genere 


L BER ;SECUNDUS. 97 
eſſe; docebo vos, diſcipuli, id quod ipſe non di- 


dici, quid de omni genere dicendi ſentiam. Hic 
poſteaquam arriſerunt, Res mihi videtur eſſe, in- 
quit, facultate præclara, arte mediocris. Ars enim 
earum rerum eſt, quæ ſciuntur: oratoris autem 
omnis actio opinionibus, non ſcientia continetur. 
m Nam & apud eos dicimus, qui neſciunt; & ea di- 
a: cimus, quæ neſcimus ipſi: itaque & illi alias aliud 
io uſdem — & ſentiunt & judicant, & nos 
ur contrarias ſæpe cauſas dicimus, non modo ut Craſ- 
ur ſus contra me dicat aliquando, aut ego contra 
m Craſſum; cum alterutri neceſſe fit falſum dicere; 
in ſed etiam ut uterque noſtrum eadem de re alias 
. alind defendat; cum plus uno verum eſſe non 
m Ut igitur in ejuſmodi re, quæ mendacio 


1441 


"Bo 6: 4 


di- 8. Nos vero, & valde quidem, Carulus inquit, 
4% putamus, atque eo magis, quod nulla mihi oſten- 
4 tatione videris eſſe uſurus: exorſus es enim non 
u. delorioſe magis, ut tu putas, 2 veritate, quam à 
ine neſcio qua dignitate. Ut igitur de ipſo genere 
ſum confeſſus, inquit Antonius, Artem eſſe non 
maximam; (ic illud affirmo, Præcepta poſſe que- 
dam dari peracuta ad pertractandos animos homi- 
num, & ad ? excipiendas eorum voluntates. Hu- 
jus rei ſcientiam 5 quis volet magnam q 
atem eſſe dicere, non repugnabo. Etenim cum ple- 
rique temere, ac nulla ratione, cauſas in foro di- 
cant; nonnulli 3 autem propter exercitationem, aut 
1 Genere ſentiam, omĩſſo dicends, Joan. 1 Explendas Joan. Nov. ad 
marg. Wag. Pal. pr, necnon Pith. & memb. Mem. qui etiam ſta- 


eim Ates. Captandas al, 3 Autem propter conſuet. om iſſis mediis, 
Pal. pr. Pich, Mem, Joan. | the 
| 1 Poſſum 


98 | A DE "Ora T ORE 

tet conſuetudinem aliquam, callidius id faciant: 
non eſt dubium quin ſi quis animadverterir, quid 
fir, quare alii melius quam alii dicant, id poſſt 
notare. Ergo id qui toto in genere fecerit, is, f 
non plane artem, at quaſi artem quandam invene- 
rit. Atque utinam, ut mihi illa videre videor in 
foro, atque in cauſis; ita nunc, quemadmodum e 
reperirentur, * views vobis exponere! Sed de me 
videro: nunc hoc propono, quod mihi perſuaſi, 
Quamvis ars non ſit, tamen nihil eſſe perfect 
oratote præclarius. Nam, ut uſum diceridi omit. 
tam, qtiĩ in omni pacata & libera civitate domi. 
natur, tanta oblectatio eſt in ipſa facultate dicen 
di, ut nihil hominum, aut auribus, aut mentibus 
Jucundins ? percipi poſſit. Qui enim cantus: mo- 
deratæ orationis pronunciatione dulcior inverit 
poteſtꝰ quod carmen artificioſa verborum + con- 
cluſione aptius? qui actor ; in imitanda'; quam 
orator in ſuſcipienda verĩtate, jucundior? Qui 
autem fubtilius, quam acutæ crebræque ſententiæ 
quid admirabilius, quam res Feadne illuſtrata 


verbotumꝰ quid 5 quam omni rerum gene- 


re cumulata oratio? Neque enim ulla non pro 
pria oratoris eſt res, quæ quidem ornate dici gta 
Yon eber. net 
i297! Huus eſt in dando conſilio de maximis re. 
bus cum dignitate explicata ſententia; ejuſdem & 
languentis'populi incitatio; & effrenati moderatio. 
Badem facultate & fraus hominum ad perniciem, 


"x" $372: 4 * 7 1 
of 1 4 11 


vobi⸗ exquirere Joan. Pal. pr. Pith. Mem. 2 Eſſe pofſit Bal. 


. * 1 e * 4p 4 
— „ * '1 I! 031 , 


— 
7 it. oratione ( pronunciatione Wag.) dulcior, ĩidem quatuor, ms 


derata orationis dulctor, ſine verbo altero, Pal. tert. 4 Confuſfone Bal. 
Joan. Nov: id marg. Wag. Quid artif, verborum compoſitione_ ornativ!? 
qui ator cre. habet Bod, 7 in hie, & ſtatim poſt n-, omit- 
tunt Pal, pr. Pith. Mem. Joan. fecutuſque id eſt Lambin. ' i 
imitandã Bud. Nee „e ABFT'E © 


x Dieit 


LIBER SEC UNDUS. 99 


& integritas ad ſalutem vocatur. Quis cohortari 
ad virtutem ardentius? quis à vitiis acrius revoca- 
re? quis vituperare improbos aſperius? quis lau- 
dare bonos ornatius? quis cupiditatem vehemen- 
tius frangere accuſando poteſt > quis maerorem le- 
rare mitius conlolando > Hiſtoria vero, teſtis 
temporum, lux veritatis, vita memoriæ, magiſtra 
ritz, nuncia vetuſtatis, qua voce alia, niſi orato- 
ris, immortalitati commendatu:? Nam ſi qua eſt 
ars alia, quæ verborum aut faciendorum, aut deli- 
gendorum ſcientiam profiteatur ; ſi quiſquam di- 
citur, niſi orator, formare orationem, eamque va- 
riare & diſtinguere quaſi quibuſdam — 
ſententiarumque inſignibus; aut ſi via ulla, niſi ab 
hac una arte, traditur, aut argumentorum, aut 
ſententiarum, aut denique deſcriptionis a:que or- 
dinis; ? fateamur aut hoc, quod hæc ars profitca- 
tur, alienum eſſe, aut cum aliqua alia arte eſſe 
commune. Sed ſi in hac una eſt ca ratio atque 
docttina, non, ſi qui aliarum artium bene loquuti 
ſunt, eo minus id eſt hujus unius ? proprium: ſed 
ut orator de iis rebus, quæ ceterarum artium ſunt, 
ſi modo eas $ cognorit { ut heri Craſſus dicebat) 
optime poteſt dicere; ſic ceterarum artium homi- 
s ornatius illa ſua dicunt, ſi quid ab hac arte di- 
dicerunt. Neque enim, ſi de ruſticis rehus agrico- 
la quiſpiam, aut etiam { id quod ? multi) medicus 
de morbis, aut de pingendo pictor aliquis, diſerte 
dixcrit aut ſcripſerit, idcireo illius artis putanda 
lt eloquentia : in qua quia vis magya eſt in ho- 
minum ingeniis, eo multi, etiam fine doctrina, ali- 
NA.. quid, 

1 Dicit vel dicat noſt. omn. x» Fateamw alienum eſſe, rejecto aut 
hue, quod e. Bod. 3 Eft oratio, atque Joan: 4 Dottrina dicendi: non 
Wag. F Proprium non eſt in Bod. nec Mag. niſi ad oram, cum edd. 
vulgg 6 Cognavit noft, omn. 7 Multi medici de nof}, uy. "A 


r00 DE ORATORE. 
quid, omnium generum atque artium , conſequuy. 
tur: ſed quid cujuſque fit proprium, etſi ex co ju 
dicari poteſt, cum videris quid quæque doceant, 
tamen hoc certius nihil eſſe . „quam quod 
omnes artes aliæ {ine eloquentia ſuum munus ptæ. 
ſtare poſſunt, orator ſine ea nomen ſuum obtinere 
non poteſt: ut ceteri, ſi diſerti ſint, aliquid ab hoc 
habeant; hic, niſi domeſticis ſe inſtruxerit copiis, 
aliunde dicendi copiam petere non poſſit. 

T0. Tum Catulus, Etſi, inquit, Antoni, minime 
impediendus eſt interpellatione iſte curſus orationis 
tuæ, patiere tamen, mihique ignoſces. Non enim 
poſſum, quin exclamem, ut ait ille in Trinummo; 


ita mihi vim oratoris cum exprimere ſubtiliter vi. 


ſus es, tum laudare copioſiſſime: quod quidem 
eloquentem vel optime facere oportet, ut cloquen- 
tiam laudet: debet enim ad eam laudandam, ipſam 
illam adhibere, quam laudat. Sed perge porto; 
tibi enim aſſentior, Veſtrum eſſe hoc totum diſerte 
dicere; idque ſi quis in alia * arte faciat, eum 
aſſumto aliunde uti bono, non proprio, nec ſuo. 
Er Craſſus, Nox te, inquit, nobis, Antoni, expo- 
livit hominemque reddidit : nam heſterno ſermone 
unius cujuſdam operis , ut ait Cæcilius, remigem 
aliquem aut bajulum, nobis oratorem deſcripſeras, 
inopem quendam humanitatis atque inurbanum. 
Tum Antonius, Heri enim, inquit, hoc mihi pro- 
poſueram, ut, ſi te refelliſſem, hos à te diſcipulos 
abducerem: nunc, Catulo audiente & Cæſare, vi- 
deor debere non tam pugnare tecum, quam, quid 
ipſe ſentiam, dicere. Sequitur igitur, quoniam 
nobis eſt hic, de quo loquimur, in foro * 

5 F1 CO gcllis 


1 Haque fi quit Bod. 2 In alia re Nov. 3 Urbanum Pal, pr. mem- 
bran. Mem, cum codd. Lambini, retinetque Guliel, = 
9 1 Pet 


OC 


LIBER SECUNDUS. 101 


oculis rivium conſtituendus, ut videamus, quid ei 
negotii demus, cuique eum muneri velimus eſſe 
præpoſitum. Nam Craſſus heri, cum vos, Catule 
& Cxſar, non adeſſetis, poſuit breviter in artis 
diſtributione idem, quod Grzci plerique poſue- 
runt: neque ſane quid ipſe ſentiret, ſed quid ab 
illis diceretur, oſtendit; Duo prima genera quæ- 
ſtionum eſſe, in quibus eloquentia verſaretur; 
unum infinitum, alterum certum. Infinitum mihi 
videbatur id dicere, in quo aliquid generatim quæ- 
reretur, hoc modo; Expetendane eſſet eloquentia; 
! expetendine honores. Certum autem, in quo 
quid in perſonis, & in conſtituta re & definita, 
quæreretur; cujuſmodi ſunt, quæ in foro, atque 
in civium cauſis diſceptationibuſque verſantur. Ea 
mihi videntur aut in lite ordinanda, aut in conſi- 
lio dando, eſſe poſita: nam illud tertium, quod & 
a Craſſo 4 ratum eſt, &, ut audio, ille ipſe Ari- 
ſtoteles, qui hæc maxime illuſtravit, adjunxit, etiam- 
ſi opus eſt, tamen minus eſt neceſſarium. Quid- 
nam? inquit Catulus; an laudationes? id enim vi- 
deo poni genus tertium. b 

IT, Ita, inquit Antonius; & in eo quidem ge- 
nere ſcio & me, & omnes qui affuerunt, delecta- 
tos eſſe vehementer, cum abs te eſt Popilia, mater 
reſtra, laudata; cui primum mulieri hunc hono- 
rem in noſtra civitate tributum puto: ſed non 
omnia, quæcumque loquimur , mihi videntur ad 
artem, & ad præcepta elle revocanda. Ex his enim 
fontibus , 5 unde omnia ornate dicendi præcepta 
ſumuntur, licebit etiam laudationem ornare, ne- 


que 


1 Petendine hon. Bod. deeſt in Bal. 2 Er definitd reſpuit Bod, 3 0r- 
1anda ſoan, Pal. pr. Pith. Mem. erandã Guliel, 4 Trafatum eſt Rod. 
Joan. tacitum eft Bal. Nov. Wag. 5 Unde ad omnia ornamenta dicends 
Pecepta Bal. Joan. Nov. 


1 Patienter 


102 DR ORATORE 
que illa clementa deſiderare, quæ ut nemo tradat, 
quis eſt, qui neſciat, que ſint in homine laudan 
47 Poſitis enim iis =_ „quas Craſſus in illiu 
orationis ſuæ, quam contra collegam cenſor: hz 
buit, principio dixit, Que natura, aut fortun 
(aarentur hommibus, in its rebus ſe vinci poſſe ani 
mo £919: pati; quæ ipſi ſibi homines parare |. 
ent, in tis rebus ſe pati vinci non poſſe; qui lau. 
dabit quempiam, intelliget, exponenda ſibi eſſe for. 
tunæ bona. Ea ſunt generis, pecuniz , propin- 
quorum, amicorum, opum, valetudinis, forms, 
virium, ingenii, ceterarumque rerum, quz ſunt 
aut corporis, aut extranex,; ſi habuerit, bene his 
uſum; ſi non habuerit, * ſapienter caruiſſe; f 
amiſerit, moderate tuliſſe. Deinde quid ſapientet 
is quem laudet, quid liberaliter, quid fortiter, 
quid juſte, quid magnifice, quid pie, quid grate, 
quid humaniter, quid denique cum aliqua virtute, 
aut fecerit; aut tulerit. Hæc, & quz {int ejus ge- 
-neris, facile videbit, qui volet laudare quempiam 
& qui vituperare, contraria. Cur igitur dubita, 
inquit Coe facere hoc tertium genus, quonian 
ineſt in ratione rerum? non enim, ſi eſt facilius, 
ed de numero quoque eſt excerpendum. Qui 
nolo, inquit, omnia, quæ cadunt aliquando in 
oratorem, quamvis exigua ſint, ca ſic tractare, qual 
nihil poſſit dici fine præceptis ſuis. Nam & teſt: 
monium ſæpe dicendum eſt, ac nonnumquam 
etiam accuratius; ut mihi neceſſe fuit in Sext. Ti 
tium, ſeditioſum civem & turbulentum. Expl. 
cavi in eo teſtimonio- dicendo omnia conſilia con 
ſulatus mei, quibus illi tribuno plebis pro republici 
reſtitiſſem; quæque ab co contra rempublicam — 

| | | f 


r Patienter Lambin, 


1 Inflituends 


adſ, 
Pal 


LiBER SECUNDUS. 103 


ct arbitrarer, expoſui: diu retentus ſum, multa 
audivi, multa reſpondi. Num igitur placet, cum 
de eloquentia præcipias, aliquid etiam de teſtimo- 
nis dicendis, quaſi in arte, tradere? Nihil ſane, 
nquir Cannbus, ae n q 

12. Quid ſi f ummis viris accidit 
2 = aut in ſenatu ab impe- 
ratore aut ad imperatorem , aut ad regem aur ad 
populum aliquem à ſenatu? num quia genere ora- 
tionis in hujuſmodi caufis accuratiore eſt utendum, 
idcirco pars etiam hæc cauſarum numeranda yide- 
tur, aut propriis præceptis inſtruenda? Minime 
vero, inquit Carulus : non enim deerit homini di- 
ſerto in eſuſmodi rebus facultas, ex ceteris * rebus 
& cauſis comparata. Ergo item, inquit, illa, quæ 
ſepe diſerte agenda ſunt, & quæ ego paulo ante 
cum eloquentiam laudarem ) dixi oratoris efle, ne- 


que habent ſuum locum ullum in diviſione partium, 


neque certum præceptorum genus, & agenda ſunt 
non minus — — quæ in lite dicuntur, ob- 
jurgatio, cohortatio, conſolatio; quorum nihil eſt, 
_ non ſumma dicendi ornamenta deſideret; 
ed ex artificio res iſtæ præcepta non quærunt. 
Plane, inquit Catulus, aſſentior. Age vero, in- 
quit Antonius, qualis oratoris, & quanti hominis 
in dicendo putas eſſe hiſtoriam ſcribere? Si, ut 
Grzci ſcripſerunt, ſummi, inquit Catulus: ſi, ut 
noſtri; nihil opus eſt oratore: ſatis eſt non eſſe 
menducem. Atqui, ne noſtros contęemnas, inquit 
Antonius ; + Græci quoque ſic initis. ſeriptitarunt, 
ut noſter Cato, ut Pictor, ut Piſo. Erat enim, hi- 
ſtoria nihil aliud, niſi annalium confectio; cujus 
Nat rei, 

1 Infl:ruenda Nov. in ordine verborum , illo inſtruenda margini 
adſcripto. '2 Rebusr, & comperata cauſi, oratie Wag 3 Sicut Gracs 
Pall priores, cum vulgg. 4 Craci ipſi ſie nol, omn. > 7 
3 7. 


104 D ORATORE: 
tei, memoriæque publicz retinendæ cauſa, ab ini 
tio rerum Romanarum, uſque ad * P. Mucium 
pontificem maximum, res omnes ſingulorum anno- 
rum mandabat literis pontifex maximus, efferebatque 
in album, & proponebat tabulam domi, poteſta 
ut eſſet populo cognoſcendi ; ii, qui etiam. nunc 
Annales maximi nominantur. Hanc ſimilitudinem 
ſcribendi multi ſecuti ſunt, qui fine ullis orna- 
mentis monumema ſolum temporum, bominum, 
locorum, geſtarumque rerum reliquerunt. Itaque 
= apud Grecos Pherecydes, Hellanicus, Acy- 
las fait, aliique permulti; talis noſter Cato, & 
Pictor, & Piſo; qui neque tenen quibus rehbus 
ornatur oratio {modo enim huc iſta ſunt impor 
tata) &, dum intelligatur quid dicant, unam di 
_ cendi laudem putant eſſe, brexitatem. Paululum 
ſe erexit, & addidit hiſtoriæ ũ majorem ſonum 
vocis vir optimus, Craſſi familiaris, Autipater; 
dceteri non exornatores rerum, ſed tantummodo 
| narratores fuerunt. 49 ib 337 1 
3. Eſt, inquit Catulus, ut dicis: fed iſte ipſe 
Ceelius, neque diſtinxit hiſtoriam varictate loco- 
rum, neque verborum = — — — tractu 2 
tionis leni & æquabili, perpolivit 1 18; 
at homo —— doctus, — ad 
dicendum, ſicut potuit, dolavit:- * vicit tamen, ut 
dicis, ſuperiores. Minime mirum , inquit Anto- 
nius, ſi iſta res adhuc noſtra lingua illuſtrata non 
et. Nemo enim ſtudet eloquentiæ noſtrorum ho- 
diinum, niſi ut in cauſis, atque in foro eluceat: 
apud Grzeos autem eloquentiffimi homines, re- 
moti à catiis forenſibus, cum ad ceteras res il. 
* luſtres, 


12 * et „ 1 gr. 


. 
A , W 


Peer Nov. 4 Mei ranram, ut dic, Ball. 


Na- 


LIBER SECUNDUS roy 
uſtres, tum ad ſcribendam hiſtoriam maxime fe 
applicayerunt. Namque & Herodotum illum, qui 
princeps genus hoc ornavit, in cauſis nihil omni- 
no verſatum eſſe — — atqui tanta eſt elo- 
quentia, ut me quidem, quantum ego Græce 
? ſcripta intelligere poſſum , magyopere delectet. 
Er poſt illum Thucydides omnes dicendi artificio, 
mea ſententia, facile vicit; qui ita creber eſt re- 
rum frequentia , ut verborum prope numerum 
ſententiarum-numero ? conſequatur; ita porro ver- 
bis aptus & $, ut neſcias utrum res oratio- 
ne, an verba ſententiis illuſtrentur. Atqui ne 
hunc quidem, quamquam eſt in republica verſa- 
tus, ex numero accepimus eorum, qui cauſas dicti- 
turunt; & hos libros tum ſcripſiſſe dicitur, cum à 
republica remotus, atque, id quod optimo cuique 
Athenis accidere ſolitum eſt, in exſilium — us 


eſſet. Hunc conſecutus eſt Syracuſius Phili 


qui, cum Dionyſii tvranni familiariſſimus eſſet, 
otium ſuum conſumſit in hiſtoria ſcribenda, ma- 
ximeque Thucydidem eſt, ſicut mihi videtur, imi- 
tatus. Poſtea vero, quaſi ex clariſſima rhetoris offi- 
cina, duo præſtantes ingenio, Theopompus & Epho- 
rus, ab Rerass magiſtro impulſi, 5 
contulerunt; cauſas omnino numquam attigerunt. 

14. Denique etiam à philoſophia profectus 
princeps Xenophon , Socraticus ille; poſt ab 
Ariſtotele Calliſthenes, comes Alexandri, ſcri- 
pht hiſtoriara; & hic quidem rhetorico pæne mo- 
re; ille autem ſuperior leniore quodam ſono eſt 
uſus, & qui illum imperum oratoris non habeat; 
vehemens fortaſſe minus, ſed aliquanto tamen eſt, 
ut mihi quidem videtur, dulcior. Minimus natu 

ene cle f e, g ddt w horum 
1 (Ad ſerilendum bifteriam Nov. Wag. 4 Scripta non eſt in Bod, 
3 Sequarve Bal, Wag. 4 Impetum eratoris non habebas Nor. : 1285 


| 
| 


106 - DnB ORATORE: .: 
horum omnium Timæus, quantum autem judicare 
poſſum, longe eruditiſſimus, & rerum copia, & 
ſententiarum varietate abundantifſimus, & ĩpſa com- 
pofitione verborum non impolitus, magnam elo- 

ientiam ad ſcribendum attulit, ſed nullum uſum 
orenſem. Hæc cum ille dixiſſet, Quid eſt, inquit, 
Catule,  Czfar ? ubi ſunt, qui Antonium Græce 
negattt ſcite? quot hiſtoricos nominavit? quam 
ſcienter? quam proprie de unoquoque dixit? 1d 
mehercule, inquit Catulus, admirans:, illud jam 
mirari deſino, quod multo magis ante, mirabar, 
Hunc, enm hæc neſciret, in dicendo poſſe tantum, 
Atqui, Catule , inquit Antonius, non ego utilita- 


_ tem aliquam ad dicendum aucupans, horum libro, 


& nonnullos alios, ſed dele&ationis cauſa, cum eſt 
otium, legere ſoleo. Quid ergo eſt? fatebor; ali- 
quid tamen: ut, cum in ſole ambulem, etiam 
aliam ob cauſam ambulem, fieri natura tamen ut 
colorer; fic, cum iſtos libros ad Mifenum ( nam 


Rome vix licet ) ſtudioſius : legerim , ſentio ora- 


tionem meam illorum 3 cantu quaſi colotari. Sed 


ne latius hoc vobis patere videatur, hæc duntaxat 


in Gttecis intelligo, quæ ipſi, qui ſcripſerunt, vo- 
luerunt x vulgo 1 Dhiloſcphos veſtros 
{+ quando incidi, deceptus indicibus librorum, 
+ quod ſunt fere inſcripti de rebus notis & illu- 
ſtribus, de virtute, de juſtitia, de honeſtate, de 
voluptate, verbum prorſus nullum intelligo; ita 
ſunt anguſtis, & conciſis diſputationibus illigati. 
Poetas omnino, quaſi alia quadam lingua locu- 
tos, non conor attingere: cum his me (ut dixi 


9 


1 Inquit Cue Ceſar, Bal. Bod. 2 Lege Bal Nov, Wag. & al. 
legerem al. legere al. 3 Eantum Pal, pr. canta g. colorars omittir Pal. 


quint. 4 us ſunt Bal, Wag. 5 De indaſſiis Bod. excerp. Not, 
6 Voluptaze verberum, prorſus god. Mag, "wr 100 


L1iBER SECUNDUS. 107 
oblecto, qui res geſtas, aut qui orationes ſcripſe- 
runt ſuas, aut qui ita loquuntur, ut videantur vo- 
luiſſe eſſe nobis, qui non ſumns * eruditiſſimi, fa- 
miliares. Sed illuc redeo. | 

15. Videtiſne quantum munus fit oratoris hiſto- 
ria > haud ſcio an flumine orationis & varietate 
maximum: neque tamen eam reperio uſquam ſe- 
paratim inſtructam rhetorum præceptis: ſita ſunt 
enim ante oculos. Nam quis neſcit, primam eſſe 
hiſtoriæ legem, Ne quid al dicere audeat ? dein- 
de, Ne quid * veri non audeat? Ne qua ſuſpicio 
gratiæ fit in ſeribendo ? 3 Ne qua fimultatis > Hæc 
ſcilicet fundamenta nota ſunt omnibus. Ipſa au- 
tem exædificatio poſita eſt in rebus, & verbis. 
Rerum ratio ordinem temporum deſiderat, re- 
gionum deſcriptionem: vult etiam, quoniam in 
rebus magnis, memoriaque dignis, conſilia primum, 
deinde acta, poſtea eventus exſpectantur, & de 
conſiliis ſignĩficari quid ſcriptor probet, & in re- 
bus geſtis declarari non ſolum quid actum aut di- 
dum fit, fed etiam quomodo; & cum de eventu 
dicatur, ut cauſæ explicentur omnes, vel caſus, 
rel ſapientiæ, vel temeritatis: hominumque ipſo- 
rum non ſolum res geſtz, ſed etiam, qui fama ac 
nomine excellant , de cujuſque vita atque natura. 
Verborum autem ratio, & genus orationis fuſum 
atque tractum, & cum lenitate quadam 5 æquabili 
profluens, fine hac judiciali aſperitate, & fine ſen- 
tentiarum forenſium aculeis, perſequendum eſt. 
Harum tot, tantarumque rerum videtiſne nulla 
eſe præcepta, quæ in artibus rhetorum reperian- 
tur? In eodem ſilentio multa alia oratorum offi- 

. es Acc W cia 

t 7 2 . F . al, 
rr 
excerp, Nor. yams | 

7 1 1 Tarueruns 


105 DE Os ATO RR 
cia jacuerunt, cohortationes, conſolationes, pre: 
cepta, admonita, quæ tractanda ſunt omnia d. 
fertiflime ; ſed locum ſuum in illis artibus , que 
traditæ ſunt, habent nullum. Atque in hoc gene. 
re illa quoque eſt infinita filya, quod oratori ple. 
rique ( ut etiam Craſſus oſtendit) duo genera a 
dicendum dederunt; Unum de certa definitaque 
cauſa, quales ſunt, quæ in litibus , que in delibe. 
rationibus verſantur: addat, fi quis volet, etiam 
landationis; Alterum, quod appellant omnes fere 
ſeriptores, explicat nemo, inſmitam generis fine 
tempore & * {ine perſona quæſtionem: hoc quid, 
& quantum fit, cum, dicunt, intelligere mihi non 
videntur. Si enim eſt otatoris, quæcumque res 
infinite poſita ſit, de ca poſſe dicere, dicendum 
erit e, quanta fit ſolis 5 magnitudo, qua form. 
terræ: de mathematicis, de muſicis rebus non 
tetit, quin dicat, hoc 5 oncre ſuſceptos recuſate. 
Denique ei, qui profitetur eſſe ſuum, non folum 
de iis controverſus, quæ temporibus & perſonis 
7 nota ſunt, hoc eſt, de omnibus forenſibus; ed 
etiam de generum infinitis quæſtionibus dicere, 
nullum poteſt eſſe genus orationis, quod ſit ex- 
6. Sed ſi illam quoque pariem quæſtionum 
s oratori volumus adjungere, vagam, & I beram, 
& late patentem; ut de rebus bonis, aut malis; 
xpetendis, aut fugiendis; honeſtis, aut turpibus; 
utilibus, aut inutilibus; de Feen 
de continentia, de ptudentia, de magnitudine ani. 
ee mee eee | e 


1 


1 Taeuerunt moſt, quinque: 2 Menits ed Lambin; out nit con · 


jicit Guliel. Laudationes . Mag. Wag. 4 Sine propria quaſttont: 
hoe quidem * Bal. 5 - wh Pal. 4 222 Pith. 
Joan. 6 flenore Bod. Mag. genera Joan. 7 Notats Lambin. 8 078 
forts. of volumyr, adjungemus Pal. pr. II lud adjungemus. extiat item in 
Pal. ſec. & Pich. adjungamus Mem. adjungimus Joan, Ih 
1 | I 


% 


L1iBER; SECUNDUS. 109 
mi, de liberalitate, de pietate, de amicitia, de fide, 
de officio, de ceteris virtutibys, — 
dicendum oratori putemus; it emque de republi 
de imperio, de re militari, de diſciplina — 
de hominum moribus; aſſumamus eam quoque 
partem, ſed ita, ut fit circumſcripta modicis regio- 
nibus. Equidem omnia, quæ pertinent ad uſum 
cirium, morein hominum, quæ xerſantur in con- 
ſuetudine vitæ, in ratione reipublicæ, in hac ſo- 
cietate civili, in ſenſu hominum communi, in na- 
tura, in moribus, comprehendenda eſſe oratori 
puto; ſi minus ut ſeparatim de his rebus philoſo- 
phorum mote reſpondeat, at certe, ut in cauſa 
* — hiſce autem ipſis de re- 
ut ita loquatur, ut ii, qui jura, qui leges, qui 
ciritates chic A — — z 
& {plendide , : ſine ulla ſerie: diſputationum, & 


| line. jejuna * concertatione verborum. Hoc loco, 


ne qua fir admiratio, ſi tot, tantarumque rerum 
nulla A * ſtatuo; Ut in 
ceteris artibus, eum tradita ſumt : cujuſque artis 
dificillima, reliqua, quia aut faciliora aut ſimilia 
ſunt, _ non neceſſe __ in yer 5 qui ho- 
minis ſpeciem pingere idicerit, eum Ccu- 
juſvis — — etiam ſi non didice- 
tit, pingere; neque eſſe periculum, qui leonem, 
aut taurum pingat egregie, no idem in multis aliis 
quadrupedibus facere non poſſit: neque eſt omni- 
no ars ulla, iu qua omnia, quæ illa arte effici po 
ſunt, a doctore tradantur; a. qui primarum, & 
eertarum rerum genera ipſa didicerunt, reliqua 


"CY -s 
' $I 33 a 3 4 1 , 4 


1 Ila five ulla ſ. diſp. & rejicit Joan. cum Pall. duobus illis, & Gall. 
mox pracepta putentur, eum iiſdem. 2 Diſpuratione verb. Bod. 
cmtraifione al. 3 Toteft Lambin. 4 Es ceterarum rerum Bod. ; 
Wag. qui mox'omittunt new incemmede, cum aliquoredd, © 
* 1 Ai 


* 


wo Dxz'OrAaTORE . 
don incommode perſequuntur : fimiliter *arbitrar, 


2 {we ratione, = 'exercitatione dicendj, 
qui illam vim adeptus ſit, ut corum mentes, qu 
aut de republica, aut de * ipſius rebus, aut de ik 
contra quos, aut pro quibus dicat, cum aliqua ſts 
tuendi poteſtate ; audiant, ad faum arbitrium mo- 
vere poſſit, hunc de toto illo genere reliquarum 
orationum non plus quæſiturum eſſe quid dicat, ¶ om. 
quam Polycletum illum, cum Herculem fingebat, I ders 
—— pellem, aut Hydram fingeret, etiam. odit 
her numquam ſeparatim facere didiciſſet. qui 
17. Tum Catulus, Præclare mihi videris, An em 
toni; poſuiſſo ante oculos, quid diſcere oporteret ¶ um 
eum, qui otator eſſet futurus; quid, etiamſi non WW tene 
didiciſſet, ex eo, quod didiciſſet, aſſumeret: de: ¶ bus 
duxiſti enim totum homincm in dud ſolum genera N reh 
cauſarum; cetera innumerabilia exercitationi & ¶ ori. 
ſimikitudini refiquifti. Sed videto, nc in iſtis duo- hm 
bus generibus Hydra tibi fit , 4 8-pellis ; Hercules I Mu 
antem, & alia 4 majora; ne in illis rebus, qua ach 
Prætermittis, relinquantur. Non enim mihi mi- W Pc 
nus operis videtur de univerſis goneribus terum, i 
quam ade ſingulorum cauſis, ac multo etiam ma- 
jus de natuta deorum, quam de hominum litibus I ba 
dioere. Non eſt ita, inquit Antonius: dicam enim I 
tibi Catule, non tam doctus, quam (id quod eſt is 
majus) expertus; -'5 Omnium ceterarum rerum/ora- if duc 
tio mihi crede; ludus eſt homini non hebeti, ne- I Nu 
que inexercitats, neque communium literarum & I C 
Politiovis humanitatib experti: in cauſarum con- U 
tontionibus m aptiuin eſt quoddam opus, atque uu 
haud ſciam an de humanis operibus longe maxi- — 
. mum; | 


HD Pill rgdonts iadenun nc! 


1901S? "WU 410 ka 
b Arbitror abeſt Mem. chartaces ; wolence Guliel. 2 Jpſ6s.rebut 


ee e. Br pellirnblbreulch /& ulis op, Nov. pe, Wo 1 
H 4, & flod. % O comm entern Mag, OG * 


= 
„-N 1 K. 


1 —.WÄ , ̃—KR-R ˙ V nn cn — — 


 L1iBegaiSBECUNSGUS. 
mum; in quibus vis oratoris. plerumque ab imperi- 
* ictoria judicatur. Ubi 7 
adyerſarius , qui t ſit & friends: & tepellendus; 


n 


ubi ſepe is, qui rei dominus fugurus elt , alienus: 
atque iratus, aut etiam amicus adyerl; 9 & ini- 
micus tibi eſt; cum aut docendus is eſt, aut dedo- 
cendus , aut reprimendus , aut incitandus, aut 
omni ratione ad tempus, ad cauſ; am, oratione mo- 
&randus;. in quo ſzpe ? benivolentia ad odium, 
odium autem ad, benivolentiam deducendum eſt; 
qui, tamquam machinatione aliqua, tum ad ſeverita- 
tem, tum ad remiſſionem animi, tum ad triſtitiam, 
um ad, lætitiam eſt contorquendus; omnium ſen- 
tentiarum ;gravitate , omnium verborum pondert- 
bus eſt utendum. Accedat oportet actio _ 
rchemens, plena avimmi , pleng — 


lotis, plena veritatis. In his 


lam artem comprehenderit, ut, —_— . 


Mineryz ſignum efficere flit; non ſane, quem- 
admodum in clypeo ident ile artifex minora — 
opera facere diſcat, laborabit. 

18. Tum 2 Quo iſta majota ac mira« 
biliora feciſti, eo me major exſpectatio tenet, qui- 
buſnam rationibus, quibuſve præceptis ea tanta 
is comparetur; non quo mea quidem jam inter- 
it ( neque enim ætas i — «= & aliud 
- genus dicendi nos — ſumus, qui num- 
quam ſententias de manibus judicum vi quadam 
orationis extorſimus, ac dea —— 


tis eorum ani- 
mis, tantum, quantum » accepi- 


nus) ſed tamen u ile tua, * meunt, 


antum cognoſcendi ſtudio adductus, requiro. Nec 
ili opus eſt Græco aliquo doctore, qui r 2 
gata 


ITS ; — — 


V 


181 ang * eee, 
deen Jean rl qued ue — 


"+ Jogos 


— ͤXN— , AlK ̃§— u ̃²˙ ee um 


ä 5 3 4 


112 Daz Ox ATO RR 


vulgata præcepta decantet, cum ipſe numquain fo- ſquid 
rs e udicĩum Meere ut Pe. 
ripateficus ille dicitur Phormio, cui Annibal C pert: 
rhagine expulſus Epheſum ad Antiochum veniſſe Ndiſp 
ul, proque eo, quod ejus nomen erat magm pœen 

id omnes gloria, invitatus eſſet ab hoſpitibus I 
ws, ut eum, quem dixi, ſi vellet, audiret; cui {torts 
que ſe non nolle dixiſſet, locutus eſſe dicitit Neoru 
homo copioſus aliquot horas de imperatoris off- per 
cio, & de omni re militari. Tum, cum ceteri, N part 
qui illum audierant, vehementer eſſent delectai, N Cau 
quærebant ab Annibale, quidnam ipſe de illo rer 
philoſopho jadicaret: hic Pœnm; non optime I poſi 
Grace, ſed tamen libere reſpondiſſe fertur, Mul. Ncept 
tos ſe : deliros ſenes ſæpe vidiſſe; fed, qui mag I dun 
quam Phormio 3 deliraret, vidiſſe neminem. Ne- bra 


que mehercule ĩnjutia: quid enim aut arrogantius, Pn 


aut loquacius fieri potuit, quam Annibali, qui tot I dre 
annos de imperio cum populo Romano omnium em 
gentium victore eertaſſet, Græcum hominem, qui {ua 
* numquam hoſtem, numquam--caftra vidiſſet, nil. 
numquam denique minimam pattemꝰ ullius publi- I dne 
ei muneris attigiſſet, præcepta de re militari dare? hzc 
Hoc mihi facete omnes iſti, qui de arte dicend fta 
ipiunt videntur: quod enim ipſi experti non I br 
t, id docent ceteros: ſed hoc minus fortaſſe ¶ dig 
errant, quod non te, ut Annibalem; ſed pueros, {tril 
aut adoke{centulos-docere conantur 


159. Erras, Catule, inquit Antonius: nam ego. Ae 


met in multos jam Phormiones incidi. Quis enim lis 1 


eſt iſtorum Græcorum, qui quemquam noſtrum 
1 aid! 


924 ini v4 „ OUDLITI4DORS' i quidquam I 
* : 1 * | ” , | ' 

| j* 4 $897 k > "If i 10001. 0. ELLE C32 hs by 11 6 . ki 4 q l 
* +, 1 

* unberii officio pro Deliros homin 


1 Ren 


"S 


LiBER 'SECUNDUS. 113 


fr Wquidquam intelligere arbitretur? Ac mihi quidem 
Pe von ita moleſti ſunt; facile omnes perpetior & 
Cars perfero: nam aut aliquid afferunt, quod mihi non 
ile Naſpliceat, aut efficiunt, ut me non didiciſſe minus 


ceniteat. Dimitto autem eos non tam contume- 
lose , quam philoſophum illum Annibal, & eo 
fortafſe plus habeo etiam negotii : ſed tamen eſt 
eorum doctrina, quantum ego judicare poſſum, 
perridicula. Dividunt enim totam rem in duas 
er partes, in cauſæ controverſiam, & in ionis. 
tat, N Cauſam appellant , rem poſitam in diſceptatione 
ino rerum & controverſia: Quæſtionem autem, * rem 
ine ¶ poſitam in infinita dubitatione. De cauſa 
A. cepta dant: de altera parte dicendi mirum ſilen- 
ag um * eſt. Denique quinque faciunt quaſi mem. 
Ne. bra eloquentiæ, invenire quid dicas, inventa diſ- 
tis, N ponere, deinde ornare verbis, poſt memoriæ man- 
tor date, tum ad extremum agere ac pronunciare : 
ium rem ſane non reconditam. Quis enim hoc non 
qui ſua ſponte viderit, Neminem poſſe apte dicere, 
Tet, ß & quid diceret , & quibus verbis, & quo or- 
-hl;. dine diceret, haberet, & ea meminiſſet? 
are? Nbæc non reprehendo; ſed ante oculos po- 
end {Mita eſſe dico: ut eas item quatuor, quinque, ſexve 
non partes, vel etiam ſeptem ( quoniam aliter ab aliis 
taſſe digeruntur) in quas eſt 3 ab his omnis oratio di- 
eros, ſtributa. Jubent enim exordiri ita, ut eum, qui 
aadiat, benivolum nobis faciamus, & docilem, & 
ego- I atentum + Deinde rem narrare ita, ut veriſimi- 
nim ls narratio fit, ut aperta, ut brevis: ( Poſt autem 
rum | 217Þ _ dividere 
uam 1 Rem poſitam infinitam (in inſinita Bod. Pal. pr.) diviſienis ¶ diffionss 
em.) dubitatione, Bod. Joan. Pall. pr. & ſec. Pith. Mem. Diviſionts 
omine: eſt item in Nov. fed 4 nup. manu. rem poſita infinita divifionts dub. 
boſtem I Wag. in diſceptatione finita rerum controverſarum ed. Lambin, 2 Ef 
e An-  *belt 2 pleriſque noſt. cum aliquot edd, Silentium dans Nov. 3 Ab 


lu omnibus ratio diſtr, Nov. 4 Deinde narrare, ita Bod, 
1 Ren 1 Pero 


114 DR ORATORE 


dividere cauſam, aut proponere : Noſtra confirm. 
re-argumentis, ac rationibus: Deinde contraria re. 
futare: Tum autem alii concluſionem orationis 
&& quaſi perorationem collocant; alii jubent, ante 
2 peroretur, ornandi aut augendi cauſa digte 
i; deinde concludere ac perorare. Ne hæc qu. 
dem rehendo : ſunt enim concinne Fon 
buta ; ſed tamen (id quod neceſſe fuit hominiby 
expertibus veritatis) non perite. Quæ enim prz 
cepta principiorum, & narrationum eſſe yolue. 
runt, ea in totis orationibus ſunt conſervandi 
Nam ego mihi benivolum judicem facilius face 
in curſu orationis, quam cum omnia ſunt 
inaudita : docilem autem, non cum. polliceor me 
demonſtraturum, ſed tum cum doceo & explano 
attentum vero, crebro tota actione excitandi 
mentibus judicum, non prima denunciatione, eff 
cere poſſumus. Jam vero narrationem quod juben 

verifimilem eſſe, & apertam, & brevem, recte ng 
admonent : quod hxc narrationis magis putant 
eſſe propria, quam totius orationis, valde mihi v. 
dentur errare : omninoque in hoc omnis eſt error, 
2 exiſtimant, artificium eſſe hoc quoddam non 
iſſimile ceterorum; cujuſmodi de ipſo jure civil 
heſterno die Craſſus componi poſſe dicebat: ut ge 
nera rerum primum exponerentur; in quo vitiun 
eſt, ſi genus ullum prætermittatur: deinde ings 
lorum generum partes; in quo & deeſſe aliquan 
partem , & ſuperare, mendoſum eſt: tum verbo 
rum omnium definitiones; in quibus neque abeſſ 

quidquam decet, neque redundare. 

20. Sed hoc ſi in jure civili, ſi etiam in paryi 
aut mediocribus rebus, 3 doctiores aſſequi poſſunt 
| | non 


= Vere crade, tots Bal. Joan. Wag. 1 No e lac Bal. 3 Ds 
Fare: noſt. om n. | we 
| 3 pM 1 Pd 


+4 IA $49 2 


LizER SECUNDUS. 117 


me ¶ non idem ſentio tanta hac in re, tamque immenſa, 
a fe poſſe fieri. Sin autem qui arbitrantur, deducendi 
Ns, ¶ junt ad eos, qui hæc docent: omnia jam explicata, 
ante- WW & perpolita aſſequentur. Sunt enim innumerabiles 
ige. de his rebus libri, neque abditi, neque obſcuri. 
5. Sed videant quid velint, ad ludendumne, an ad 
lr pugnandum, arma ſint ſumturi. Aliud enim 
niby | pugna & acies ; aliud ludus campuſque noſter 
Pie-Wdeſiderat. Attamen ars ipſa ludicra armorum, & 
olue gladiatori, & militi prodeſt aliquid; fed animus 
nds acer, & præſens, & acutus idem atque verſutus, 
cere invictos viros efficit, non difficilius arte conjuncta. 
lun WW Quare ego tibi oratorem fic jam inſtituam, fi po- 
r me Wruero, ut quid efficere poſſit, ante perſpiciam. Sit 
ano enim mihi tinctus literis; audierit aliquid, legerit, 
ands ina ipſa præcepta acceperit: tentabo quid deceat, 
ell-WMeuid voce, quid viribus, quid ſpiritu, quid lingua, 
ben effcere poſſit. Si intelligam poſſe ad ſummos per- 
e nog renire, non ſolum hortabor, ut elaboret; ſed 
etiam, ſi vir quoque mihi bonus videbitur, obſe- 
ctabo: tantum ego in excellente oratore, & eodem 
riro bono, pono eſſe ornamenti univerſæ civitati. 
din videbitur, cum omnia ® ſumma fecerit, 3 tamen 
ad mediocres oratores eſſe venturus; permittam 2 
quid velit, moleſtus magnopere non ero. Sin p 
ne abhorrebit, & erit abſurdus; ut ſe contineat, 
aut ad aliud ſtudium transferat, admonebo. Nam 
neque is, qui optime poteſt, deſerendus ullo mo- 
do eſt à cohortatione noſtra ; neque is, qui aliquid 
poteſt, deterrendus: quod alterum, divinitatis mihi 
cujuſdam videtur: alterum, vel non facere 


ö ron optime poſſis, vel facere quod non peſſime fa- 
ſſunt, P 2 | cias, 
non 


P » 2 Summe feceri .W 1— — 
how 7 — mon R — 9 amen & modiaeri⸗ 
uur eſſe venzuru Bal. Bod. Nov. Wag. 4 Differendus Joan 

I 


116 D ORATORE: 


cias, humanitatis: tertium vero illud, clamare con. gra 
tra quam deceat & quam poſſit, hominis eſt, u tur 
tu, Catule, de quodam * declamatore dixiſti, ſtul, ¶ cob 
titiæ ſuz ? quamplurimos teſtes domeſtico præco. MW nun 
nio colligentis. De hoc igitur, qui erit talis, u terc 
cohortandus ? adjuvanduſque fit, ita loquamur, ¶ qui 
ut ei tradamus ea duntaxat, quæ nos uſus docuit, Gr: 
ut nobis ducibus veniat eo, quo fine duce ipſi per cet 


venimus , quoniam meliora docere non poſſumus 
21. Atque ut à familiari noſtro exordiar, Hune 
ego, Catule , Sulpicium , primum in cauſa paryul, 
adoleſcentulum audivi, voce, & forma, & mot 
corporis, & reliquis rebus, * aptum ad hoc munis 
de quo quærimus; oratione autem celeri, & con- 
cixata, (quod erat ingenii:) & verbis efferveſcen ¶ ge! 
tibus, & paulo nimium redundantibus, (quod eta ¶ qu 
ætatis:) non ſum aſpernatus. Volo enim le effera a 
in adoleſcente foecunditas : nam facilius, ſicut in Ml pe 
vitibus, revocantur ea, quz feſe ? nimium pro- ill 
fuderunt, quam, fi nihil valet materies, nova far-W im 
menta cultura excitantur : * ita volo eſſe in adole- M8 tar 
ſcente unde aliquid amputem. Non enim t eti 
in eo eſſe ſuccus diuturnus, quod nimis celeriter I fur 
eſtꝰ maturitatem aſſecutum. Vidi ſtatim indolem, ¶ eti 
neque dimiſi tempus; & eum ſum cohortatus, ut ne 
forum ſibi ludum putaret eſſe v ad diſcendum; ma- ill 
— autem, quem vellet, eligeret; me quidem lat 
1 auditet, L. Craſſum: quod iſte arripuit, & ita (ci 
ſeſe facturum confirmayit ; atque etiam addidit, I d 
E gratiæ al 
1 Clamatore Bod. Nov. Wag. Pal. aliquot, & chart. Mem, clamve 
olim Joan. & à correctore clamoſo. 2 Quamplurimos domeſticos pracm. 
omiĩſſo teſtes, Bal Wag. Tantum dixiſti, domeſticos praconto collig, Joan. 
1 Admirandu/que al. 4 Aptis noſt. omn, præter Wag. cum multis 
edd. . 5 Sed verbs» Bal. Joan. Nov. Wag. 6 Reſecantur conjec. Lam- 
bin. 7 Nimium prodiderunt Joan. Mag. 8 Item vols Joan. 9 Man- ed. 
ritatem exſamutum Joan, Wag. 10 . quinque. * — Ma 
woke, . 


. 
* 
„ . 7 


. 


LiBER SECcUN DUS. 117 


gratiæ ſcilicet cauſa, me quoque fibi magiſtrum fu- 
turum. Vix annus interceſſerat ab hoc ſermone 
cohortationis meæ, cum iſte accuſavit C. Norba- 
num, defendente me. Non eſt credibile, quid in- 
tereſſe mihi fit viſum inter eum, qui tum erat, & 

ui anno ante fuerat: omnino in illud genus eum 
Craſh magnificum atque praclarum natura ipſa du- 
cebat: ſed ea non fatis proficere potuiſſet, niſi eo- 
dem, ſtudio, atque imitatione * incidiſſet, atque 
ita dicere 3 ut tota mente Craſſum, atque 
omni animo, : intueretur. 

22. Ergo hoc ſit primum in præceptis meis, ut 
demonſtremus, quem imitetur, atque ita, ut, = 
maxime excellant in eo, quem imitabitur, ea dili- 
gentiſſime perſequatur : tum accedat exercitatio, 
qua illum, quem ante delegerit, imitando effingat, 
atque ita exprimat, non ut multos imitatores ſæ- 

cognovi, qui aut ea, quæ facilia ſunt, aut etiam 


la, quæ inſignia ac pæne vitiola , conſectentur 


imitando. Nihil eſt facilius, quam amictum imi- 
tari alicujus , aut ſtatum, aut motum. Si vero 
etiam vitiole aliquid eſt, id ſumere, & in eo vitio- 
ſum efle, non magnum eſt ; ut ille, qui nunc 
etiam, amiſſa voce, furit in republica , * Fuſius, 
nervos in dicendo C. Fimbriæ, quos tamen habuit 
lle, non aſſequitur; oris pravitatem, & verborum 
latitudinem imitatur: ſed tamen ille nec deligere 
(civit, cujus potiſſimum ſimilis eſſet; & in eo ipſo, 
quem delegerat, imitari etiam vitia voluit. Qui 
autem ita faciet, ut oportet, primum vigilet ne- 
ceſſe eſt in deligendo: deinde, quem probavit, in 
eo, quæ maxime excellent, ea diligentiffime perſe- 
quatur. 

1 Intendiſſet Lambin. ut quidem ait, ex MSS. eſtque ad marg- 


ed. Phil. Melanch. Parif. 1543. 4 Uteretur Nov. 3 Atque ita expri- 
mat, ut multos &c, Nov, 4 Fuſus multi MSS. & edd. . — 
1 Periclis 


x13 Dn ORA TOR 1 
quatur. Quid enim cauſæ cenſetis eſſe, cur æta I 
exiulerint ſingulæ ſingula prope genera dicendi 


quod non tam facile in noſtris oratoribus poſſumuy quo 
Judicare ; quia ſcripta, ex quibus judicium fiet fun 


poſſet, non multa ſane reliquerunt; quam in Grz. 
cis, ex quorum ſcriptis, cujuſque ætatis quæ dicen- 
di ratio voluntaſque fuerit, intelligi poteſt. An- 
tiquiſfimi fere ſunt, quorum quidem ſcripta con. 
ſtent, Pericles atque Alcibiades, & eadem tate 
Thucydides ; ſubtiles, acuti, breves, ſententiis ma. 
gis, quam verbis abundantes. Non potuiſſet acci- 
dere, ut unum eſſet omnium genus, niſi aliquen 
ſibĩ proponerent ad imitandum: Conſecuti ſunt 
hos Critias, Theramenes, Lyſias: multa Lyſir 
ſcripta ſunt, nonnulla Critiæ, de Theramene audi 
vimus: omnes etiam tum retinebant illum Peri. 
cli ſuccum, ſed erant paulo uberiore filo. Ecce 
tibi exortus eſt Iſocrates, magiſter iſtorum omnium, 
cujus è ludo, tamquam ex equo Trojano, * meri 
principes exierunt : ſed eorum partim in porpa, 

rtim in acie, illuſtres eſſe voluerunt. , 

23. Itaque & illi, Theopompi, Ephori, Philiſti 
Naucratz, multique alii, naturis differunt; vo- 
luntate autem fimiles 3 ſunt, & inter ſeſe ma- 
giſtri; & ii, qui ſe ad cauſas contulerunt, ut De- 
moſthenes, Hyperides, Lycurgus, Æſchines, Di- 


a , * 0 — ll 
narchus, aliique complures, etſi inter ſe pares non 11 
fuerunt, tamen ſunt omnes in eodem * veritatis I nat 
imitandz genere verſati; quorum quamdiu manſit WW 40 


imitatio, tamdiu genus illud dicendi, ſtudiumque 
vixit. 


I Periclis vulg. 2 Hoc primum produxit P. victorius, qui vi- Al; 
deatur 1. 18. c. 6. & erat ad oram Pall. quart. cum nihil ejus loco BY A. 
haberet. Gruter, Certe innumeri principe exhibent noſt. omn. cum aliis BW Gul 
Mes. & edd. 3 Sunt, & inter ſeſe, & mag. Bal. Bod. Nov, Wag. cum mat 
aliis. ſunt inter ſeſe, & mag. ed. Victoorii, Steph. Melancth. & al. nee I ver, 
improbat Gronov. 4 Virtutis rand Mag. 


1 Ita 


LiBER SECUNDUS. 119 
vixit. Poſteaquam , exſtinctis his, omnis eorum 
memoria ſenſim obſcurata eſt & evanuit; alia 
quedam dicendi molliora ac remiſſiora genera vi- 
guerunt. Inde Demochares , quem aiunt {ororis 
flium fuiſſe * Demoſtheni ; tum Phalereus ille 
Demetrius, omnium iſtorum, mea ſententia, po- 
litiſſimus, aliique eorum ſimiles exſtiterunt: quæ 
ſi volemus uſque ad hoc tempus perſequi, intel- 
lgemus, ut hodie Alabandenſem illum Mene- 
clem, & ejus fratrem Hieroclem, quos ego audi- 
vi, tota imitetur Aſia; fic { fuifle aliquem, 
cujus ſe ſimiles plerique eſſe vellent. Hanc igitur 
ſmilitudinem qui imitatione aſſequi volet, tum 
exercitationibus crebris atque magnis , tum ſcri- 
bendo maxime perſequatur: quod ſi hic noſter 
dulpicius faceret, multo ejus oratio eſſet preſ- 
fior ; in qua nunc interdum, ut in herbis ruſtici 
ſolent dicere, in ſumma ubertate ineſt luxuries 
quædam, quæ ſtilo depaſcenda eſt. Hic Sulpi- 
cius, Me quidem, inquit, recte mones, idque mihi 
gratum eſt; 3 ſed ne te quidem, Antoni, multum 
(criptitaſſe arbitror. Tum ille, Quaſi vero, in- 
qu , non ea præcipiam aliis, quæ mihi ipſi de- 
unt: ſed tamen ne tabulas quidem conficere exi- 
ſtimor: verum & in hoc, ex re familiari mea, & 
in illo, ex eo quod dico, quantulum id cumque eſt, 
quid faciam judicari poteſt. Atque eſſe ramen 
multos videmus, qui neminem imitentur, & ſuapte 
natura, quod velint, ſine cujuſquam ſimilitudine, 
conſequantur ; quod & in yobis * pens 

re 


1 Ita quidem Joan. & olim Nov. Demwoſthens! al. 2 Ut etiam 
Alab. ( Amalab, Joan. quod fuifſe pro jam Alab, conjicit Gronov. 
Analab. Bal. Wag.) illum noſt. omn. Pall. priores & Gall. placuitque 
Gulicl, ramen poſt am addir Mag. 3 Sed vero te, Ant. Nov. eujus 
marg. notatur, hzc Tronice dici, 4 Anime adverti Joan. quod Ci- 
reronis efſe putat Gronov. 


3 Neſter 


_—_ 


120 De OR ATORE 

recte poteſt , Cæſar & Cotta, quorum alter inuſ. 
tatum quidem noſtris oratoribus leporem quer- 
dam & falem; alter acutiſſimum & ſubtiliſſ. 
mum dicendi genus eſt conſecutus. Neque ver 
7 veſter æqualis ? Curio, patre , mea ſententia, vd 
eloquentiſſimo temporibus illis, quemquam mib 
magnopere videtur imitari ; qui tamen verborum 
gravitate, & elegantia, & * copia, ſuam quan- 
dam expreſſit quaſi formam figuramque dicendi 
quod 7 maxime potui judicare in ea cauſa, 
quam ille contra me apud centumviros pro fis. 
tribus * Coſſis dixit; in qua nihil illi defuit, quod 
non modo copioſus, ſed etiam ſapiens orator ha 

bere deberet. 1 | 
24. Verum, ut aliquando ad cauſas deducamus 
illum, quem conſtituimus, & eas quidem, in qui- 
bus pluſculum negotii eſt, judiciorum atque |; 
tium ( riſerit aliquis fortaſſe hoc præceptum: ef 
enim non tam acutum, quam neceſſarium, m. 
giſque monitoris non fatui, quam eruditi magiſtri) 
5 hoc ei primum præcipiemus, Quaſcumque ca 
fas erit acturus, ut eas diligenter penituſque . co 
gnoſcat. Hoc in ludo non præcipitur; facile 
enim cauſæ ad pueros deferuntur. Lex peregrinum 
vetat in murum ad{cendete: adſcendit: hoſtes re- 
pulit: accuſatur. Nihil eſt negotii hujuſmod 
cauſam cognoſcere. Recte igitur nihil de cauſi 
© diſcenda præcipiunt: hæc eſt enim in ludo cav 
farum fere formula. At vero in foro, tabulz, te 
ſtimonia , pacta, conventa, ſtipulationes, cogns 
24 tiones, 
1 Nuſter aqualis Noy. 2 Curio pater Mag. Wag. quorum iſte mot 
me Mem? er. l marg. cofts Pick, Caf! Joann. Coſt al. db 
nique Coſſu Wag. 5 Hoc enim primum plerique noſt. cum edd, vulgy 


6 Nuaſcumgque cauſas erit tractaturus Joan. 7 Agnoſeat Bod. & mot 
agnoſcends, 8 Dicends ed. Grutet. Lambin. ofred, 2 
| 1 


— 


L1iSsER SECUNDVUS. 121 


. affinitares, decrera, teſponfa, vita deni 
„ — cayle warm; ora cognoſcenda 
>. Weſt: quarum rerum negligentia pleraſe _ 
ew & maxime privatas ( funt enim multo 
ve! Wriores ). videmus amitti. Ita nonnulli, 
uh Nram multam exiſtimari volunt, ut toto 525 


volitare, & à cauſa ad cauſam ire videantur, * cau- 
zs dicunt incognitas: in quo eſt illa quidem ma- 
— vel 8 ſep rebus; vel 


nam maen pf ipſi fugiunt. tardi 


tis 
mus uiſque re 
qui — na quo libe- 
| — — — 
el x un, 8, eee de l. et ue me 
ma.: dium i I > — tres per- 
2 DEE | cas 
cau- arti, — 6s ocus 
co. abeat adjumenti, quam incommodi backe 
ciles Welle dicendum : ubi plus mali, — 


d totum abjudico a 5 ejicio: 
a e de fe gd chan & ali 
22 duo plerique, ingenio freti, ſimul 
ed certe 1a 1 ili melius aliquanto di- 
= ſi alind ſumendum fibi tempus / ad co- 
itandum, aliud ad dicendum putarent. Cum rem 
itus cauſamque n , ſtatim occurrit ani- 
2 mo, 


e mor 1 2 Cauſar ſriunt 
Co ene, Joan, ita etiam. (vel ſumunt incog. ) Pall. duo, & Gallic. 
l. de. Nici al, 4 De ſua cegitaverit, ſine re, Nov. 5 Ita noſt omn. 


vm Pall. & Gall. rejicio vulg. 6 Alis tempore quaram quod dicam 
all. duo, & Gall. alluditque Joan. nec difplicet Gruteto. 4. Ad 


itondum Wag. : 


122 DR ORATORE; 1! 
mo, quæ fit cauſa ambigui. Nihil eſt enin, 
quod inter bomines ambigatur, ſive ex criming 
cauſa conſtet, ut facinoris: ſive ex controverſa 
ut hæreditatis: five ex deliberatione, ut belli: fin 
ex perſona, ut laudis: ſive ex diſputatione, ut & 
ratione vivendi: in quo non, aut Quid ft, 
aut. fiat, futurumve fe, quæratur, aut Quale {tt 
aut Quid vocetur. ound en! inan M0359) 

25. Ac noſtræ fere cauſæ, quæ quidem ſunt ci 
minum, plerumque infitiatione defenduntur. Nan 
& de pecuniis repetundis, quæ maximæ ſunt, ne 
ganda fere ſunt omnia: & de ambitu raro illuf 
datur, ut poſſis liberalitatem ac benignitatem 
ambiru atque largitione ſejungere: de ſicaris, 
de: veneficiis, de peculatu, infitiari neceſſe el, 
Id eſt igitur genus primum cauſarum in judicis, 
ex controverſia Facti. In deliberationibus plerum 
que ex Futuri, raro etiam ex Inſtantis, aut Fad, 
Sæpe autem res non, Sit, necne, ſed Qualis ſi 
quæritur; ut cum L. Opimii cauſam defendebu 
apud populum, * audiente me, C. Carbo conſil, 
nihil de C. Gracchi nece negabat; ſed id jure, 
pro ſalute patriæ, factum eſſe dicebat; ut cidem 
Carbonĩ tribuno plebis, alia tum mente -rempub 
licam capeſſenti, P. Africanus de Tib. Graccho 
intefroganti , reſponderat, jure cæſum - videti 
Jure autem omnia defenduntur, quæ ſunt | eu 
genetis, ut aut oportuerit, aut licuerit, aut ne- 
ceſſe fuerit, aut imprudentia, aut caſu facta eſſe 
videantur. jam Quid vocetur, quæritur, cum, 
quo verbo quid appellandum ſit, contenditur; u 
mihi ipſi cum hoc Sulpicio fuit in Nee cauſi 


| 1 Ambigendi Jaan. 2 Rare ex inflantic Joan. ; Sape mien res Joan. 
Wag. 4 Audiente C. Carbone Conſul, Bod. 5 Tum quid Bod. Jam tun 


d Joan, we Wo 
droge. £ m1 Majeſtate 


. 


datore 
iter qu: 
ter que 
ſenſu 
pretati 


LiBER SE CUNDUS. 123 
ſumma contentio: pleraque enim de 1is, quæ ab 
iſto objiciebantur , cum confiterer, tamen ab illo 
| majeſtatem imminutam negabam: ex quo verbo 
lege Apuleia tota illa cauſa pendebat. Atque 
in hoc genere cauſarum nonnulli præcipiunt, ut 
rechum illud, quod cauſam —— g lucide brevi- 
terque de finĩat. _— mihi quidem perquam 
tile videri ſolet: a Keſt enim, eum inter des 
Leads de iis ipfis rebus quæ verſantuf in ar- 
tibus diſputatur, 4 verborum definitio ; ut cum 
quzritur, quid fit ars, quid ft lex, quid ſit civi- 
tas. In quibus hoc præcipit ratio atque doctrina, 
ut vis ejus rei, quam 5 definias, fic exprimatur, ut 
neque abſit quicquam , neque ſuperſit: quod qui- 
dem in illa cauſa neque Sulpicius fecit, neque ego 
facere conatus ſum. Nam, quantum uterque no- 
rum potuit, omni copia dicendi dilatavit; quid 
eſſet majeſtatem minuere. ' Etenim definitio pri- 
mum reprehenſo verbo uno, aut addito, aut dem- 
to, ſæpe extorquetur & manibus: deinde genere 


iplo doctrinam redolet, exercitationemque pæne 


puerilem': tum & in ſenſum, & in mentem ju- 
dicis intrare non 1 ante enim præterlabitur, 
quam percepta eſt. > '; mfg hs aa 
26, Sed in eo genere, in quo, Quale ſit quid, 
ambigitur, exſiſtit ® etiam ex ſeripti interpretatio- 
ne ſepe contentio; in quo nulla poteſt eſſe, niſi 
ex ambiguo, controverſia. Nam illud ipſum; cum 
ſcriptum à ſententia diſcrepat, genus quoddam ha- 
bet ambigui; quod tum explicatur, cum ea verba, 
* 1 10e 2 1 'quz 
| Majeftatem minutam noſt.quatuor. » Lege Appia Nov. ex men- 
dtore. Apt Joan. 3 Lucide breviterque uterque def. vulgo. Breviter 
aterque ( breviterque Joan.) defiaiat, noſt. omn. oamiſlo lucide, brevi- 
terque definiatur al. 4 Verberum abeſt 2 Bod. 5 Definiar Joan; 6 In 


fnſu & in mente Bod. 7 Pralabitur Joan. 8 tian in reſeripri inten- 


Petatioe Jeans 0] te 
aa nr 1 Idque 


— 


| 


z2a4 q Dn ORaTORE! 


quæ deſunt, ſuggeſts ſunt; quibus additis, defend. 
| = ſententiam ſcripti perl; Ne fuifle : & ex coy. 
trariis ſcriptis ſi quid bo «co non novum ge. 
nus naſcitur, ſed ſuperioris 2 cauſa duplicy 
tur: itaque aut numquam dijudicari rit, au 
ita dijudicabitur, ut referendis — verbis, 
id ſcriptum, quodcumque defendimus, ſuppleaty, 
Ita fit, ut unum genus in iis cauſis, quæ propte 
ſcriptum ambiguntur, relinquatur, Si eſt ſcriptum 
aliquid ambigue. Ambiguorum autem complur, 
genera ſunt, quæ mihi videntur ii melius noſſe, 
qui dialectici appellantur: hi autem noſtri igno. 
rare, qui non. minus noſſe debeant: tum illud eſ 
frequentiſſimum in omni conſuetudine vel ſermo 
nis vel ſcripti, cum idcirco aliquid ambigitur, 
quod aut verbum, aut verba ſint prætermiſſa. le 
rum autem peccant, cum genus hoc cauſarum, 
quod in — interpretatione verſatur, ab illi 
cauſis, in quibus, Qualis quzque res fit, diſceptatur 
ſejungunt: nuſquam enim tam quæritur, quale fi 
nus ipſum rei, quam in ſcripto, quod totum l 
acti controverſia ſeparatum eſt. Ita tria ſu N in h 
omqaind genera, quæ in diſceptationem & conti Atq 
verſiam cadere poſſunt; Quid fiat, factum, fun gen: 
rumye ſit, aut Quale fir, aut Quomodo nominetur : tom 
nam & illud quidem, quod quidam Græci adju-ſſtitu 
gunt, Rectene factum fit, totum 3 in eo eſt, quoi ſimu 
Que fit, quætimus. und; 
9 ——— Cun E 

# Igitur, accepto cauſæ genere & cognito, rem tru 
Gare ccepi, nihil prius conſtituo, — Quiet _ 
-  e-Hifque gut not. omn. cum edd. vett. 2 Ut de referendie, ic mor i 
fendemus, Joan. Mag. 3 1 co off, Quate fit, Sed Goc. Joan. Mag. 4 0 
ere, coqmrram rem Bod. Joan. May. 6 Nev. ad marg. unas MS. Lan. 
bini, eumied Srephanica. . guid mini fic Me verbs: wh 


atis Jorn. 94am que mihi referends fit omni illa ratio Mag. 
$355 Bf? | * c 


1 :- _ 


LiBER SECUN DUS. 125 
ilud, quo mihi referenda fit omnis illa oratio, 
qur fit propria quæſtionis & judicii: deinde illa 
duo diligentiſſime conſidero: quorum alterum 
! commendationem habet noſtram, aut eorum, 
quos defendimus; alterum 2 — IU — 
corum animos, a cimus, ad id, 
volumus, * Ita ratio omnis dicendi 
tribus ad perſuadendum rebus eſt nixa; ut Pro- 
bemus vera eſſe ea, quæ defendimus; ut Concilie- 
mus nobis eos, qui audiunt; ut Animos eorum, 
ad quemcumque cauſa poſtulabit motum, vocemus. 
Ad probandum autem duplex eſt oratori ſubjecta 
materies: Una rerum earum, quæ non excogitan- 
tur ab oratore, ſed, in re poſitæ, ratione tractantur; 
ut tabulæ, teſtimonia, pacta, conventa, quæſtiones, 
leges, ſenatuſconſulta, res judicatæ, decreta, reſpon · 
a, & reliqua, ſi quz ſunt, quæ non * reperiun- 
tur ab oratore , ſed ad oratorem à cauſa, 3 atque à 
reis deferuntur : Altera eſt, quæ tota in diſputa- 
tione * & argumentatione oratoris collocata eſt. 
lu in ſuperiore genere de tractandis argumentis , 
in hoc autem etiam de inveniendis, cogitandum eſt. 
Atque iſti quidem, qui docent, cum cauſas in plura 
genera ſecuerunt, ſingulis generibus argumen- 
torum copiam ſuggerunt : quod etiamſi ad in- 
ſtituendos adoleſcentulos magis aptum eſt, ut, 
mul ac poſita fit cauſa, habeant quo ſe referant, 
unde ſtatim expedira poſſint argumenta depro- 
mere; tamen & tardi ingenii eſt, rivulos conſe- 
Qari, fontes rerum non videre: & jam ætatis eſt, 
uluſque noſtri, 2 capite, quod velimus, arceſſere, 
& unde omnia manant videre, Et primum — 

1 {ommener, * . fec. 
dem 4 Pich. — 1 2 1 > wy * — 
fu 4re deferuntur Joan. Wag. 4 Et in argumentas. Joan. Nov. 


126 Dx OR A TORE 


illud earum rerum, quæ ad oratorem defernntur, {Ml "55 
meditatum nobis in perpetuum ad omnem uſun du 
fimilium rerum eſſe debebit. Nam pro tabilis, N 917 
& contra tabulas; pro teſtibus, & contra teſtes; Mo 
pro quzſtionibus , & contra quæſtiones; & item Ver 
de ceteris rebus ejuſdem generis, vel ſeparatin om 
dicere ſolemus de genere univerſo, vel definite WW 29! 
de ſingulis temporibus , hominibus, cauſis: qua fect 
quidem locos-('vobis hoc, Cotta & Sulpici, dico) et 
multa commentatione atque meditatione parato; e 
atque expeditos habere debetis. Longum eſt . 
nim nunc me explicare, qua ratione aut com Wt 
firmare, aut infirmare teſtes, tabulas, quaſtiones i Au 
oportet. Hæc ſunt omnia ingenii vel mediocris, d 
exercitationis autem maximæ: artem quidem & mib 
præcepta duntaxat hactenus requirunt, 3 ut cetti qui 
dicendi luminibus ornentur. Itemque illa , qu WW" 
ſunt alterius generis, quæ tota ab oratore pari We 
untur, excogitationem non habent difficilem, ex dun 
plicationem magis illuſtrem perpolitamque del WW * 
derant. Itaque cum hæc duo nobis quærend WW © 
fant in cauſis, primum , Quid; deinde, Quo an 
modo dicamus: alterum, quod totum (arte tinctum det 
videtur, tametſi artem requirit; tamen prudentiz WW" 
eſt pæne miediocris, Quid dicendum fir, videre ! 
alterum eſt, in quo oratoris vis illa divina vir 02 
tuſque cernitur, Ea, quæ dicenda ſunt, ornate, 5 a 
copioſe, varieque dicere. 1 | * N 
28. 5 Quare illam partem ſuperiorem, quonian TY 
ſemel ita vobis placuit, non recuſabo quo mini 10 


perpoliam atque conficiam;'{ quantum conſequa wa 
1 - > CHUTE 7 9 Amnmem rund s yos 5 
Nam & pro tab, Xe. & pro teſt. &c. & pro quaſt. &c. & iim 

naſt. omn. nonnullzque edd. 2 Qu oratione Bal. Joan. Nov. Wag. 

ridem ſtat im oporient,” 3 Ut ceteris dic. Bal: Bod. Joan. Nov. Wag. , 

er 
al. 0H net wr: | De eee ; 
* 1 , I Nume!'' 


2 | 
w * * 


L1iBER-SECUNDWUS. I27 
os judicabitis) Quibus ex locis ad cas tres res, 
quz..ad fidem faciendam ſolæ valent , ducatur 
oratio, ut & Concilientur animi, & Doceantur, & 
Movcantur : hæc ſunt. enim tria * numero; ea 
vero quemadmodum illuſtrentur, præſto eſt quĩ 
omnes docere poſſit, qui hoc primus in noſtros 
mores induxit, qui maxime auxit, qui ſolus ef- 
fecit. Namque ego, Catule, (dicam enim non re- 
rerens aſſentandi — BS neminem efle. ora- 
torem paulo illuftriorem arbitror , neque Gracum , 
neque Latinum, quem tas noſtra tulerit, quem 
non & * ſæpe, & diligenter audierim. Itaque, ſi 
quid eſt in me, quod jam ſperare videor, quoniam 
quidem vos, his ingeniis homines, tantum operæ 
mihi ad audiendum datis, ex eo eſt, quod nihil 
quifquam umquam me audiente egit orator, quod 
non in memoria mea penitus inſederit. Atque 
ego is, qui ſum, quantuſcumque ſum ad judican- 
dum, omnibus 3-auditis oratoribus, fine ulla dubi- 
atione {1c ſtatuo & judico, Neminem omnium 
tot & tanta, quanta ſunt in Craſſo, habuiſſe or- 
namenta dicendi. Quamobrem ſi vos quoque hoc 
dem exiſtimatis, non erit, ut opinor , iniqua par- 
titio, ſi, cum ego hunc oratorem, gem nunc fingo, 
ut inſtitui, crearo, aluero, confirmaro; tradam 
eum Craſſo, & veſtiendum, & ornandum. Tum 
Caſſus, Tu vero, = ul Antoni, perge, ut in- 
ſituiſti. Neque enim boni eſt, neque liberalis pa- 
rentis,. quem procrearit & eduxerit, eum non 
retire, & ornare; præſertim cum te locupletem 
elle negare non poſſis. Quod enim ornamentum, 
15 vis, qui animus, quæ dignitas illi oratori 
efuit, qui in cauſa peroranda non dubitavit ex- 

| ER citare 
ee eee, 
| 1 Reipublics 


* 
n 
— 


1289 DE OR ATORE 
eitare reum conſularem, & ejus diloricare tun. 
cam, & judicibus cicatrices adverſas ſenis im 
toris oſtendere? qui idem, hoc accuſante oy 
cio, cum hominem ſeditioſum furiofumque 
fenderet, non dubitavit ſeditiones ipſas ornare, & 
demonſtrare graviſſimis verbis, Multos ſæpe impe. 
tus populi non injuſtos eſſe, quos præſtare nemo 
poſſit? multas etiam & republica ſeditiones ſepe 
eſſe factas; ut cum reges eſſent exacti; ut cum 
tribunicia poteſtas eſſet conſtituta? illam Norbani 
ſeditionem, ex luctu civium, & ex Cæpionis odio, 
qui exercitum amiſerat, neque reprimi potuiſſe, 
& fure eſſe conflatam? Potuit hic locus tam an- 
ceps, tam inauditus, tam lubricus, tam novus, fine 
dam 8 vi Fin: 5283 dicendi tra 
. Qari? Ouid eo 2 Cn. Manlii, quid de Q. Re- 
1s As: dicam ? quid #4 aliis 1 
Pay nt ? in 2 hoc non maxime enituit, 
| tibi omnes dant , acumen quoddam fingu- 
ie - ſed hæc ipſa, quæ nunc ad me delegare 2 
ea ſemper in te eximia & præſtantia fuerunt. 
29. Tum Carulus, Ego vero, inquit, in vobis 
hoc maxime admirari ſoles, quod, cum inter vo 
in dicendo diſſimillimi fitis, ita tamen uterque 
veſtrum dicat, ut ei nihil neque à natura denega 
tum, poor x doftrina non delatum eſſe videatur. 
Quare, Craſſe, neque tu tua ſuavitate nos priyz- 
bis, ut, fi quid ab Antonio aut prætermiſſum 
aut relictum fit, non explices; neque te, Antoni, 
fi quid non dixeris ; exiſtimabimus non potuilſe 
tius, quam à Craſſo dici maluiſſe. Hic Craflis 
Quin tu, inquit, Antoni, omittis iſta, quæ propo- 


ſulſt, 


1 Raipublica ſeditiane! Bal. Joan. Wag. 5n republica Nov. 2 Cn. Ma- 
. Nov. ſtatim de Tal regis im ad marg. 3 Emicuit Bod. 
4 Dicands Aiſimiles fits Wag. 4 


LiBER SECUNDUS. 129 
ſuſti, quæ nemo horum deſiderat, Quibus ex lo- 
cis ea, quæ dicenda ſint in cauſis, reperiantur: 
quz quamquam abs te novo quodam modo 
cheque dicuntur, ſunt tamen & re faciliora, & 
preceptis pervagata: illa deprome nobis, unde af- 
eras quæ ſæpiſſime tractas, ſemperque divinitus. 
Depromam equidem, inquit Antonius; &, quo 
acilius id à te exigam, quod peto, nihil tibi 2 me 


ks anti recuſabo. Meæ totius orationis, & 
e ius ipſius in dicendo facultatis, quam modo 
10 Craſſus in cœlum verbis extulit, tres ſunt ratio- 
0. W's, ut ante dixi; una Conciliandorum hominum, 
in, Alera Docendorum, tertia Concitandorum. Ha- 


rum trium partium prima lenitatem orationis, ſe- 
cunda acumen, tertia vim deſiderat: nam hoc 
neceſle eſt, ut is, qui nobis cauſam adjudicatu- 
us fit, 2 aut inclinatione voluntatis propendeat 
in nos, aut defenſionis argumentis adducatur, aut 
animi permotione cogatur. Sed quoniam illa 
pars, in qua rerum ipſarum explicatio, ac de- 
fenſio poſita eſt, videtur omnem hujus generis 
quaſi doctrinam continere, de ea primum loque- 


obs mur, & pauca dicemus. Pauca enim ſunt, quæ 
n jam tractata, & animo quaſi habere notata 
e Fideamur. - 

© W 30. Ac tibi ſapienter monenti, L. Craſſe, li- 
yok benter aſſentiemur, ut ſingularum cauſarum de- 
J Jenfiones, quas ſolent magiſtri pueris tradere, re- 


inquamus; aperiamus autem ea capita, unde 
omnis ad omnem & cauſam & orationem diſ- 
100 putatio ducitur. Neque enim, quoties verbum 
"2 Waliquod eſt ſcribendum nobis, toties ejus verbi 
Oe ler ſunt cogitationeꝰ conquirendæ; nec quo- 
ulld, ties 
+. M. 14 * 3 nd ** 
4 the 23 — — 757 
f bu 


130 DE ORATORE 
ties cauſa dicenda eſt, toties ad ejus cauſæ ſeg 
ſita argumenta revolvi nos oportet; fed: haben 

<8 G ang qui, ut literz ad verbum {cribendun, 
ſic illi ad cauſam explicandam ſtatim occurran, 

Sed hi loci ei demum oratori prodeſſe poſſun, 
qui eſt verſatus in rebus, vel uſu, quem ætas d 
nique : affert; vel auditione & cogitatione, qu 
ſtudio & diligentia præcurrit ætatem. Nam 
tu mihi quamvis eruditum hominem adduxeri, 
quamvis acrem & acutum in cogitando, quam. 
vis ad pronuntiandum expeditum, ſi erit iden 
in conſuetudine civitatis, in exemplis, in inf 
tutis, in moribus ® ac voluntatibus civium fuorun 
hoſpes, non multum ei loci proderunt illi, e 
quibus argumenta promuntur : ſubacto mihi in 
genio opus eft, ut agro non ſemel arato, fed ne 
vato & iterato, quo meliores foetus poſſit, & 
grandiores edere. Subactio autem eſt uſus, at 
ditio, lectio, lirerx. Ac primum naturam cauſ 
videat, quæ numquam latet, Factumne fit, quzrs 
tur, an Quale ſit, an Quod nomen habeat: qu 
perſpecto, ſtatim occurrit naturali quadam pt 
dentia, non his ſubductionibus, quas iſti docent 
quid faciat cauſam, id eſt, quo ſublato contre 
verſia ſtare non poſſit: deinde, quid veniat in j 
dicium, quod iſt fic jubent quærere: Interfeci 
Opimius Gracchum : quid facit cauſamꝰ 4 quol 
reipublicæ cauſa, cum ex ſenatuſconſulto ad xr 
ma vocaſſet: hoc tolle, cauſa non erit. 5 At i 
ipſum negat contra leges licuiſſe Decius. Veniet 
igitur in judicium, Licueritne ex ſenatuſconſulw, 
andæ reipublice cauſa > Perſpicua ſunt bat 

IT Inrerum vel Joan. 2 Aﬀeret Bod. Mag, 3 Ac voluntatibus not 
erat primitus in Nov. 4 Quid reipublics cauſa om ex ſenatuſconſuli 


Nov. 5 At inſiun nagat Joan. 6 Liewfſe, ſed aquins Nov. ad _— 


132 DER OrATORE 


moſus, de luxuria : quod alieni appetens, de ar Ml cau 
nia: quod ſeditioſus, de turbulentis & mull 5 
cCivibus: quod à multis arguitur, de genere t. fon: 
ſtium: contraque, quæ pro reo dicentur, omni gen 
neceſſario à tempore atque homine ad commune MW ad 
rerum & generum ſummas revolventur. Arqu deb 
hæc forſitan homini, non omnia, quæ ſunt n cos 
natura rerum, celeriter animo comprehendenti, ¶ hac 
permulta videantur, quæ veniant in 3 judiciun MW gen 
tum, cum de facto quæratur: ſed tamen crimi. W exp 
num eſt multitudo, non defenfionum , aut loco Illu 
rum infinita. noſ 
32. Quæ vero, cum de facto non ambigitur, ¶ arte 

rum 


quzruntur, Qualis ſint, ea, ſi ex reis numeres, & 
innumerabilia ſunt & obſcura ; {i ex rebus, vald 
& modica & illuſtria. Nam fi Mancini cauſan 


in uno Mancino ponimus, quotieſcumque is, quen fun 
paterpatratus dediderit, receptus non erit, totic {Ml brii 
cauſa nova naſcetur. Sin illa controverſia ca- tata 
fam facit, Videaturne ei, quem paterpatratus d. M 
diderit, ſi is non fit receptus, poſtliminium eſſe; mu 
nihil ad artem dicendi, nec ad argumenta defen- Cur 
ſionis, Mancini nomen pertinet. Ac, fi quid a. Nil 
fert 5 przterea hominis ant dignitas aut indign-f vim 
tas, extra quæſtionem eit ; & ea tamen ipſa ot. tin: 
tio ad univerſi generis diſputationem referatu i in 
neceſſe eſt. Hæc ego non eo conſilio diſputo, u {cri 


homines eruditos redarguam; quamquam repte . ru 
hendendi ſunt, qui in genere definiendo iſt» Tu 
caula tus 
r Pro es dic. Mag. 2 Hominum, & generum Nov. 3 Jaliciu ſtiti 
Tum quod de (s Joan. ) fatto Bal. Joan. Nov. Wag Statim ff tan, 
ut & defenſorum , Joan, 4 Sin illa cauſa controverſiam facit Not. : 
5 Praterea aut hominis vita aut dignitas, extra membr. Mem. Pal, pt. 
& fec. Solum praterea hominis aut dignitas extra ſoan. adfert perſind 
hominis aut dignitas indignitaſve Pal, tert. ubi tamen perſona eſt I f. 
cunda manu ex veteri praterea. 6 Es tamen ipſa oratione referatw . 1 
ceſſo eft Joan. ipſa ratione refellantur neceſie eft Mag. , Gror 
5 


ava 
nali 
te- 
mn 
Uunes 
que 
c in 
enti, 
cium 
im 
OC0- 
{tur, 
, & 
alde 
1am 


en 
Otie 


LII IR SECUNDUS. 133 


cauſas deſcribunt in perſonis & in temporibus 
itas eſſe. Nam etſi incurrunt tempora & per- 
— tamen intelligendum eſt , non ex tis, {ed ex 
genere quæſtionis pendere cauſas. Sed hoc nihil 
ad me; nullum enim nobis certamen cum iſtis eſſe 
debet: tantum ſatis eſt intelligi, ne hoc quidem 
eos conſecutos, quod in tanto otio etiam ſine 
hac forenſi exercitatione efficere potuerunt, Ut 
genera rerum diſcernerent, 1 paulo ſubtilius 
licarent. Verum hoc (ut dixi) nihil ad me. 
llud ad me, ac multo etiam magis ad vos, Cotta 
noſter, & Sulpici. Quomodo nunc ſe iſtorum 
ates habent, pertimiſcenda eſt multitudo cauſa- 
rum: eſt enim infinita. Si in perſonis ponitur; 
ot homines, tot cauſz : fin ad generum univer- 
bs quzſtiones referun'ur ; ita modica & paucæ 
ſunt, ut omnes eas diligentes & memores & ſo- 
brii oratores percurſas animo , & prope decan- 
tatas habere debeant. Niſi forte exiſtimatis à 
M' Curio cauſam didiciſſe L. Craſſum, & ea re 
multa attuliſſe, quamobrem poſthumo non nato, 
Curium tamen hæredem Coponii eſſe oporteret. 
Nihil ad copiam argumentorum, neque ad cauſæ 
vim ac naturam, nomen Coponii ac Curii per- 
tinuit: in genere erat univerſo rei negotiique, non 
in tempore ac nominibus omnis quæſtio, cum 
ſcriptum ita fit, Sz MIuI FIIIus G ENI 
rus, Isauk PrIus MorITTuR, & cetera; 
Tux UT Mriur II IE SIT HARES: Si na- 
tus filius non ſit, videaturne is, qui filio mortuo in- 
ſtitutus heres ſit, heres eſſe. 
33. Perpetui juris, & univerſi generis quæſtio, 
| non 


1 Ft prope dicam decantatas Joan. & Ciceronis genuinum eſſe putat 
Gronoy, 2 S vans 3 Pomponii Nov. ut etiam infra. 


1 Sed 


134 DE OraTORE 


non hominum nomina, * {ed rationem dicendi, & 
argumentorum fontes deſiderat. In quo etiam 
itt nos juriſconſulti impediunt, à diſcendoque 
deterrent. Video enim in Catonis & Bruti li- 
bris nominatim fere referri , quid alicui de jure 
viro ac mulieri reſponderint; credo, ut putare- 
mus, in hominibus, non in re, conſultationis, 
aut dubitationis cauſam aliquam fuiſſe; ut, quod 
homines eſſent innumerabiles , debilitati à jure 
cognoſcendo, voluntatem diſcendi ſimul cum ſpe 
perdiſcendi abjiceremus. Sed hæc Craſſus ali- 
quando nobis expediet, & exponet deſcripta ge- 
neratim : eſt enim, ne forte neſeias, heri nobis ille 
hoc, Catule, pollicitus, ſe jus civile, quod nunc 
diffuſum & diſfipatum eſt, in certa genera co- 
acturum, & ad artem facile redacturum. Et qui- 
dem, inquit Catulus, haudquaquam id eſt difficile 
Craſſo, qui & quod diſci potuit de jure, didicit; ¶ del 
& quod lis, qui eum docuerunt, defuit, ipſe af- ¶ der 
feret; ut, quæ ſint in jure, vel 5 apte deſcribere, ¶ ver 
vel ornate illuſtrare poſſit. Ergo iſta, inquit Au- den 
tonius, tum à Craſſo diſcemus , cum fe de turba, Pe 

KA ſubſelliis, in otium, (ut cogitat ) © ſoliumque 
contulerit. Jam id quidem ſæpe, inquit Catulus, ¶ pol 
ex eo audivi, cum diceret, Sibi certum eſſe a ju- ¶ init 
diciis, cauſiſque diſcedere; ſed, ut ipſi ſoleo di- in 
cere, non licebit: neque enim ipſe auxilium ſuum del. 
ſæpe à 7 viris bonis fruſtra implorari patietur, Ne 
neque id æquo animo feret civitas; quæ, fi voce ¶ bus 
L. Craſſi carebit, ornamento quodam ſeſe ſpo- ¶ do 

liatam putabit. Nam hercle, inquit n fi 
. *. MAC 1 


x Sd non eſt in tribus noſt. quorum unus hominum geners, 2 Vir i 
aut multer reſp. Bod. Nov. ad mary, 3 Non in re conſulta, rationis aut 10 
dub. Joan. 4 Qui tum docuere Bal. 5 Acute deſcribere, noſt. plerique, Tam « 
cum nonnullis edd. 6 Ita Joan, cum Pal. ſec. & Pitch. ſolstudinen» +1 
due _—_ noſt. cum vulg. 7 Viris abeſt à Bod. 2 A 

1 


LIBER SECUNDUS. 135 


hec vere > Catulo dicta ſunt, tibi mecum in 
eodem eſt piſtrino, Craſſe, vivendum, & iſtam 
oſcitantem ? & dormitantem ſapientiam, Scævo- 
larum & 3 ceterorum beatorum otio concedamus. 
Arrifit hic Craſſus leviter, & Pertexe modo, in- 
quit, Antoni, quod exorſus es: me tamen iſta oſci- 
tans ſapientia, ſimul atque ad eam confugero, in 

libertatem vindicabit. | 
34- Hujus quidem loci, quem modo ſum exor- 
ſus, hic eſt finis, inquit Antonius; Quoniam in- 
relligitur , non in hominum innumerabilibus per- 
ſonis, neque in infinita temporum varietate, ſed 
in generum cauſis, atque naturis omnia ſita eſſe, 
uz in dubium vocarentur; genera autem eſſe 
5 non ſolum numero, ſed etiam paucitate; 
ut eam materiem orationis, quæ cujuſque eſſet ge- 
netis, ſtudioſi qui eſſent dicendi, omnibus locis 
deſcriptam, inſtructam, ornatamque comprehen- 
derent, rebus dico, & ſententiis. * Ez vi ſua 
verba parient, quæ ſemper ſatis ornata mihi qui- 
dem videri ſolent, ſi ejuſmodi ſunt, ut ea res ipſa 
peperiſſe videatur. Ac, ſi verum quæritis, quod 
hi quidem videatur (nihil enim aliud affirmare 
poſſum, niſi ſententiam & opinionem meam) hoc 
inſtrumentum cauſarum & generum univerſorum 
in forum deferre debemus; neque, ut quæque res 
delata — nos erit, tum denique ſcrutari locos, 
ex qui nta eruamus; quæ quidem omni- 
ar — modo — „ ſtu- 
do adhibito & * uſu, pertractata eſſę poſſunt: ſed 
0 ramen 


1 Eodem priſtino inſtituto, (raffe, Bal. Joan. Nov. Wag. 2 Et der- 
mtantem non eſt in joan. Pall pr. ſee. Mem. Pitch. pro quo & der 
mentem Wag. 3 Cum veatorum non lit in Gall. — — Cetegs- 
um conjiciebat Guliel. altera tamen herec in noſt. & Pall, omn. 
4 Ea vi, ut ſua verba Bal. Bod, Nov. Wag. ſtatim rapient pro parient 
Jod. 5 Quid mihi quidem videatur al. 6 Uſi rerum, pertract. Bod. 

3 1 Intro 


I36 De ORATORE 


tamen animus referendus eſt ad ea capita, & ad 
illos, quos ſæpe jam appellavi, locos, ex quibus 
omnia ad omnem orationem inventa ducuntur. 
hoc totum eſt five artis, five animadverſio. 
nis, five conſuetudinis, noſſe regiones, intra qua 
venere, & perveſtiges quod quæras. Ubi eum lo- 
cum omnem cogitatione ſepſeris, fi modo uſum re. 
rum percallueris, nihil te effugiet; atque omne, 
quod erit in re, occurret atque incidet. 
35. Et fic, cum ad inveniendum in dicendo 
teia ſint; acumen, deinde ratio, quam licet 
(ſi volumus) appellemus artem, tertium diligen- 
tia; non poſſum equidem non ingenio primas con- 
cedere; ſed tamen ipſum ingenium diligenti; 
etiam ex tarditate incitat. Diligentia, * inquam, 
eum omnibus in rebus, tum in cauſis defendendis 
urimum valet, Hæc præcipue colenda eſt no- 
is; hæc ſemper adhibenda; hæc nihil eſt quod 
non aſſequatur. Cauſa ut penitus, initio 
dixi, nota fit, diligentia eſt: ut adverſarium at- 
tente audiamus, atque ut ejus non ſolum ſenten- 
tias, ſed etiam v omnia excipiamus, vultus 
deni perſpiciamus omnes, qui ſenſus animi 
que perſpiciamus omnes, q | 
e indicant, diligentia eſt. Id tamen dil. 
— facere, ne ſibi ille aliquid proficere ii. 
deatur, prudentia eſt, Deinde, ut in iis locis, 
quos am paulo poſt, 4 pervolvatur animus, 
ut 5 ſe penitus — „ 
itatione intentus, diligentia eſt: ut his re 
ae a . adhibeat, 
| 1 Intra quas venire debeas, ut perveſt, vulg. intra quas venire, & 
perveſiiges noſt. omn. præter Nov. qui inter quas veneres (pro ven- 
ris gloſſat.) & perveſtiges, alii aliter. 2 Jnquam, qua cum emu 
bus rehws Cr. Joan. Wag. nec aliter ex aliis notavit Lambin. pro- 
batque Gronov. inquam ex exmibus rebus, tum in cauſis c. Nov. 3. At 


rents aud, Bod. 4 Revolvatur Bal. Joan, Nov. Wag. 5 Pronomen ſt 


LIS ER SECUNDDBSs. 


137 
adhiheat, tamquam lumen aliquod, memoriam, ut 


rocem, ut vires: hæc ſunt. Inter inge · 
mum quidem & diligentiam perpaullulum loci re- 
liquum eſt arti: ars ? demonſtrar tantum ubi quæ- 
ras, atque ubi fit illud, quod ſtudeas invenire re- 
liqua ſunt in cura, attentione animi, cogitatione, vi- 
gilantia, aſfiduirate, labore: complectar uno verbo, 
quo {xpe jam uſi ſumus, diligentia: qua una virtute 
omnes virtutes reliquæ continentur. Nam ora- 
tionis quidem copia videmus ut abundent philo- 
ſophi, qui, ut opinor, (ſed tu hc, Catule, me- 
lius ) nulla dant præcepta dicendi, nec idcirco mi- 
nus, quæcumque res propoſita eft , ſuſcipiunt, de 
copioſe & abundanter loquantur. 1116.9 
36. Tum Catulus, Eſt, inquit, ut dicis, Antoni, 
ut plerique un oſophi nulla tradant præcepta di- 
cendi, & paratum tamen, quid de qua- 
que re dicant. Ariſtoteles, is, quem maxime 
ego admiror, propoſuit quoſdam locos, ex quibus 
omnis 5 argumenti via, non modo ad phil 
rum diſputationem, ſed etiam ad hanc, qua in 
cauſis utimur, inveniretur; A quo quidem homine 
jamdudum , Antoni, non aberrat oratio tua; five 
tu ſimilitudine illius divini ingenii in eadem in- 
curris veſtigia; | {ve etiam illa ipſa legiſti, atque 
didiciſti: quod quidem magis veriſimile vide- 
tur: plus enim te operæ Græcis dediſſe rebus video, 
quam putaramus. Tum ille, TR inquit, x 
wma 


1 Tria hac vocabuls nan leguntur in Jaan. 2 Dosen ſtoatur tas- 
um, om iſſo ars, Mag. quam omittit etiam Join, 2 Relequa, que 


ſunt in cura al. 4 Om, abett à Bal Nov: & Wag. Solum qu. wn 
urtuten relig. contin, habet dan 5 drgamertatis Bad, May; Nov. 
Inter lineas. Wag. cum vulg arguments ratio Bal. Nov in ording 
rerdorum. argumentandi ratio Lambin ex duob, MSS. Solum argue 
ments Joan. in textu; cujus margini nupera manus & rh aps 
poſuit. 6 Ad hanc orationen , qua Bal. Joan. excerp. Nov. Wag. ad 


7 Putaram Bod. Mag. fo emus 
cafe 
x Na 


hanc diſputationens Nov. in textu. 
Joan, Wag. Palat. pr. ac tert. quod mutabat in pt G 


138 De ORA TORE 
me audies, Catule; Semper ego exiſtimavi, ju- 
cundiorem & prdbabiliorem huic populo orato- 
rem fore, qui primum quam minimam artifici 
alicujus, deinde nullam Græcarum rerum ſignih- 
cationem daret. Atque ego idem exiſtimavi, pe- 
cudis — hominis, cum — Graci ſuſci- 
ent, terentur, agerent, ſeſeque & viden- 
=o obſcuriſſimas, & bene vivendi, & copioſe 
dicendi rationem hominibus daturos pollicerentur, 
non admovere aurem; &, ſi palam audire eos non 
auderes, ne minueres apud tuos cives auctoritatem 
tuam, ſubauſcultando tamen excipere voces eorum, 
& procul, quid narrarent, attendere: itaque feci, 
Catule, & iſtorum omnium ſummatim cauſas, & 

genera ipſa guſtavn. 
37. Valde hercule, inquit Catulus, timide, tam. 
quam ad aliquem libidinis ſco „ fic tuam 
mentem ad philoſophiam appuliſti, quam hc ci 
vitas aſpernata numquam eſt. Nam & refert: 
quondam Italia Pythagoreorum fuit, tum, cum 
erat in hac gente magna illa Græcia: ex quo etiam 
A Numam - Pompilium , regem noſtrum, 
ile Pythagorcum ferunt; qui annis permulti 
ante fuir, quam ipſe Pythagoras; quo etiam ma 
jor vir habendus eſt, cum illam ſapientiam con- 
ſtituendæ civitatis duobus prope ſæculis ante co- 
gnovit, quam eam Græci natam eſſe ſenſerunt. Et 
certe non tulit ullos hac civitas aut gloria claric 
res, aut auctoritate graviores, aut humanitate po- 
litiores, P. Africano, C. Lælio, L. Furio, qui ſe- 
cum eruditiſſimos homines ex Græcia ſem- 
per habuerunt. Atque ego ex iſtis ſæpe audivi, 
| cum 


— dim regen 2]. « d1que go bee ex bit fp 


Joan. Nov. Wag. 42 
W | 1 


PP EmSSEESBSEHOS? 


_—_ 
1E 


Ie 5 


LiBER SECUNDUS. 139 
cum dicerent, Pergratum Athenienſes & ſibi fe- 
ciſſe, & multis principibus civitatis, quod, cum ad 
ſenatum legatos de ſuis maximis rebus mitterent, 
tres illius ætatis nobiliſſnos philoſophos miſiſ- 
ſent, Carneadem, & Critolaum, & Diogenem: 
' jraque eos, dum Romæ eſſent, & à ſe, & ab aliis 
frequenter auditos: ? quos tu cum haberes au- 
Qores, Antoni, miror cur philoſophiæ, ſicut Ze- 
thus ille Pacuvianus, prope bellum indixeris. 
Minime, inquit Antonius: ac ſic decrevi philo- 
ſophari potius, ut Neoptolemus apud Ennium, 
pauris: nam omnino hand placet. Sed tamen hæc 
eſt mea ſententia, quam videbar expoſuiſſe; Ego 
iſta ſtudia non improbo, moderata modo fint: opi- 
nionem iſtorum ſtudiorum, & ſuſpicionem artificii 
apud eos, qui res judicent, oratori adverſariam eſſe 
arbitror: imminuit enim & oratoris auctoritatem, 
& * orationis hdem. 

38. Sed, ut eo revocetut, unde huc declinavit 
oratio, ex tribus iſtis clariſſimis philoſophis, quos 
Romam veniſſe dixiſti, videſne * Diogenem ful. 
ſe, qui diceret, Artem ſe tradere bene diſſerendi, 
& vera ac falſa dijndicandi, quam verbo Grzco 


A ml 1 In hac arte, ſi modo eſt 


hzc ars, nullum eſt præceptum, quo modo verum 
inreniatur, ſed tantum wy quo modo judicetur. 
Nam & omne, quod eloquimur, 5 fic, ut id aut 
eſſe dicamus, aut non eſſe; & fi ſimpliciter di- 
ctum fit, ſuſcipiunt dialectici, ut juchcent „ve- 
tumne fit, an Falun: & ſi conjuncte fit elatum, 

7 8 2 © a 8h '& 


; 


1 laue ces offe tum Roma, & & ſe &c, Bal, Bod, Nov. 2 . 
tun gs 
abit fidem Bod. & Nov, ab emendatore. 4 Diegenem 

5 Fir ut 1d aut Cr. 
Camerar. „t, ut 


12. 


| cum haberes, Anton, orm iſſo auforer, Bal. Joan. Wag. 
$ Oratrionts ] 
aum fuifſe Joan, Nov. à ſecunda mann, Wag. 
Mag. Pal. pr, memb, Mem. & edd. vett. 


as non ofſe id, au e di, & i rc, Nov. 


- — ” . ü 


140 Ds OxaTORE 1: 
& adjuncta Gat alia, judicent, rectene adjundy 
Lint, -& verane ſumma {it uniuſcujuſque rationis: 
& ad extremum ipſi ſe compungunt ſuis acumj. 


- 


nibus, & multa querendo,' reperiunt non mody 
ca, que jam non poſſint ipſi diſſolvere, ſed etiam 
quibus ante exorſa, & potius detexta, prope te. 
texantur. Hic nos igitur Stoicus ifte nihil ad. 
juvat; quoniam quemadmodum inveniam 

dicam, non docet: atque idem etiam impedit; 
2 & multa reperit, que neget ullo modo po 
ſe diſſolvi, & genus ſermonis affert non liquidum, 
non fuſum, ac proflaens, ſed exile, aridum, con- lane 
ciſum, ac minutum: quod ſiquis probabit, ita pto- 
habit, ut oratori tamen aptum non eſſe fateatur, ſtiti 
H enim noſtra oratio multitudinis eſt auribu WM dis 
*accommodanda, ad oblectandos animos, ad im tune 
pellendos, ad ea probanda, quæ non * aurifici que 
ſtatera, {ed quadam populari trutina examinantu. bus 
Quatre iſtam artem totam dimittamus, quæ in e. WM &ri 
cogitandis argumentis muta nimium eſt, in jud- imb 
candis nimium loquax. Critolaum iſtum, quem WE illuc 
ſimul cum Diogene veniſſe commemoras, puto tene 
plus huic ſtudio noſtro prodefle potuiſſe: era ¶ qui 
enim ab iſto Ariſtotele, à cujus inventis tibi ez gun 
videor non longe aberrare. Atque inter hunt I vert 
Avitorclem,, (culus Se illum legi librum, in qu ra 
expoſuit dicendi artes omnium ſuperiorum, & i. aut 
los, in quibus ipſe ſua quædam de eadem arte dixit) ¶ ſua 
. A nY: hujus artis magiſtros, hoc mili I ſua 


viſum elt intereſſe; quod ille eadem acie mentis pats 


qua rerum omnium vim naturamque viderat, ha WW piar 


. It negat ul made Nov. 2 wAccommedate Nov. 4 af 

Pall. quot. n ſed alterum heres in naſt. cum 
altjs. mulfis, Msg. & egd,; 6.742 abeſt 4 Joan. & Wag. guorun 
Alis ag prodeſe baber bye iptum, ut (be vii 
Peta: * 3 40M 5 VS I, wrearnm 1 * gue , . 
wad x Bog bo 1 Carne 


EL1iBER SECUNDUS, 141 


adſpexit, quæ ad dicendi artem, quam ille 
Aickebar 122 illi autem, — ſo- 
um colendum ducebant , habitarunt in hac una 
ratione tractanda, non eadem prudentia, qua ille, 
ſed uſu in hoc uno genere, ſtudioque majore : 
| Carneadis vero vis incredibilis illa dicendi , & 
varietas perquam eſſet optanda nobis; qui nullam 
umquam in illis ſuis diſputationibus rem defendit, 
quam non probarit; nullam oppugnavit, quam 
non mp _= hoe SW W quiddam , 
ab 11s, qui tradunt & docent, poſtu- 
— ſit. . 7 2 
9. Ego autem, ſi nunc plane rudem in- 
l ad dicendum delüm, his vis tradam aſſi- 
duis, uno opere eandem incudem diem noctemque 
tundentibus, qui omnes tenuiffimas particulas, at- 
omnia minima manſa, ut nutrices infanti- 
bus * pueris, in os inſerant. Sin fit is, qui & do- 
crina mihi liberaliter inſtitutus, & aliquo jam 
imbutus uſu, & ſatis 5 acri ingenio eſſe videatur, 
iluc eum rapiam, ubi non ſecluſa aliqua aquula 
teneatur, ſed unde univerſum flumen erumpat: 
qui illi ſedes, & tamquam domicilia omnium ar- 
gumentorum commonſtret, & ea hreviter illuſtret, 
vetbiſque definiat. Quid enim eſt, in quo hæ- 


reat, qui viderit, omne, quod ſumatur in oratione 


ant ad probandum, aut ad refellendum , aut ex 


ſua ſumi vi, atque natura, aut aſſumi foris? Ex 

ſua vi, cum aut res, quæ fit tota, quzratur, aut 

pars ejus, ant vocabulum, quod haheat, aut quip- 

plam rem illam quod attingat. Extrinſecus au- 

nn * eng. 

1 Eee noſt. quaruor, 2 Majus eft quaddam, quam Nov. 2 Ut 
iq 


Gunt nutrices noſt. uot. 4 Puris Mem, memb, quod {pernendum 
non putat Guliel. 5 Acer ingenio Bal: Nov. | 


1 Neque 


, Bal, Wag, 


142 DZ OAATORE 
tem, cum ea, quæ ſunt foris, neque inhærent i 
rei natura, colliguntur. Si res tota quæritur, de. 
finitione univerſa vis explicanda eſt, fic ; Si ms 
jeſtas eft amplirudo ac dignitas civitatis, is ean 
minuit, qui exercitum hoſtibus populi Roman 
tradidit, non qui eum, qui id feciſſet, populi Re. 
mani poteſtati tradidit. Sin pars; partitione hoc 
modo; Aut ſenatui parendum de ſalute reipublice 
fuit, aut aliud conſilium inſtituendum, aut fu 
ſponte faciendum : aliud conſilium, ſuperbum; 
ſuum, arrogans; utendum igitur fuit conſilio ſe. 
natus. Sin ex vocabulo, ut Carbo; Si conſul eſt, 
qui conſulit patriæ, quid aliud fecit Opimius? 
Sin ? ab eo, quod rem attingat, plures ſunt at. 
gumentorum ſedes ac loci : nam & conjundi 
quæremus, & *gencra, & pores generibus ſub 
jectas, & ſimilitudines, & diſſimilitudines, & con- 
traria , & conſequentia, & conſentanea, & qual 
præcurrentia, & repugnantia, & cauſas rerum 4 ye- 
ſigabimus, & ea, quæ ex cauſis orta ſunt, & nu 
ora, paria, minora quzremus. | 
40. Ex conjunctis fic argumenta ducuntur ; $i 
pietati ſumma tribuenda laus eſt, debetis movei, 
cum Q. Mctellum tam pic lugere videatis. E 
genere autem; Si migiſtratus in populi Romani 
poteſtate eſſe debent, quid Norbanum accuſas, 
cujus tribunatus voluntati paruit civitatis > E 
parte autem ca, quz eſt ſubjecta generi; Si omnes 
qui reipublicæ conſulunt, cari nobis eſſe debent, 
certe in primis imperatores, quorum conſiliis, vit 
tute, periculis retinemus & noſtram ſalutem, & 
imperii dignitatem. Ex ſimilitudine autem 1 8 
err 
x | havent in rei n 20 ingir Oe, 
e f Gare & n, & pow Mag. 6 b 


ih 


LinzBR SECUNDUS 143 
ferx ſuos diligunt , nos in liberos no- 
ſtros ndugendta eſſe WI > Ar ex diſſimili- 
dine ; Si barbarorum eſt in diem vivere , noſtra 
confilia * ſempiternum rempus ſpectare debent. 
Atque utroque in genere, & ſimilitudinis & diſſi- 
militadinis , exempla ſunt ex aliorum factis, aut 
4&is, aut eventis: & fictæ narrationes ſæpe po- 
nendæ. Jam ex contrario; Si Gracchus nefarie, 
preclare Opimius. Ex conſequentibus; Si & ferro 
interfectus ille, & tu? inimicus ejus cum gladio 
cruento comprehenſus es in illo 25 loco, & ne- 
mo præter te ibi viſus eſt, & cauſa nemini, & tu 
ſemper audax, quid eſt quod de facinore dubitare 
poſſimus? Ex conſentaneis, & pracurrentibus, 
& repugnantibus, ut olim Craſſus adoleſcens ; 
Non ſi Opimium defendiſti, Carbo, idcirco te iſti 
bonum civem putabunt : ſimulaſſe te, & aliud 
quid quæſiſſe perſpicuum eſt, quod Ti. Gracchi | 
mortem ſæpe in concionibus deploraſti , quod P. 
Africani necis ſocius fuiſti, 5 quod eam legem in 
ribunatu tuliſti, quod ſemper à bonis diſſenſiſti. 
Ex cauſis autem rerum fic ; Avaritiam ſi tollere 
jultis, mater ejus eſt tollenda , luxuries. Ex iis 
em, quz ſunt orta de cauſis; Si ærarii copiis, & 
ad belli acjumenta, & ad ornamenta pacis utimur, 
jeftigalibus ſerriamus. Majora autem, & minora, 
& paria ? comparabimus fic. Ex majore; Si 
rſtimatio divitiis præſtat, & pecunia tantopere 

expetitur, 
C 4 cum Bod. Nov. 
en Nor. Wag r be ref 8 Fights, e 


tedente Grutero. 5 nod legem joa. & al. quidem legem al. ſolum 
Wew al, unde C. . 


wis poteflaris fusfts, vel limile quid, omiſſum putat Pighius in Faſt. ad 
n. v. c. DCXXXIV. 6 Diſceſſfts MS. Pighiz, qui probat. died ff 
joan. Mera, Pich. malitque Gruter, 7 Comperabimw i 


ignorat Nov. 
. 1 K. 


— 


144 D OxKAT1 02 
expetitur, quanto gloria magis eſt expetenda? ER N & cc 
minore ſi t; +1 


| dum 
— Hic parve conſuetudinis eftug 


Cuuſa hujus mortem fert tam fumiliariter: ¶ doni 
Vi fe ile amaſſer? quid mib hic faciet puri Na 


Ex — t ſic; Eft ejuſdem & ? eripere contra rem ¶ o 
pablicam , & largiri pecunias. Foris autem aſſi. per 
muntur ea, quæ non ſua vi, ſed extranea ſuble- ＋ 
vantur, ut hæc; Hoc verum eſt; dixit enim e 
Lutatius: hoc falſum eſt; ? habita enim quzſtio Meare 
eſt : hoc {equi neceſſe eſt; recito enim tabulas: d Ne 4 
* — toto paulo ante dixi. Hæc, ut brevil NU f 
dici potuerunt, ita à me dicta ſunt. after 
41. Ut enim ſi aurum cui, quod eſſet multifi lis 
riam defoſſum, commonſtrare vellem, fatis eſſe alic 
deberet, fi ſigna & notas oſtenderem locorum, N 
quibus cognitis , ile fibi ipſe foderet, & id, quod e 
vellet, parvulo labore, nullo errore inveniret; ſi me 
has ego — — I novi notas, quæ illa mihi 
quærenti demonſtrant, ubi ſint; reliqua cura, & 
cogitatione eruuntur. Quod autem argumento- 


rum genus cuique cauſarum generi maxime con- 
veniat, non eſt artis exquiſitæ præſcribere, ſed el mid 
medioeris ingenit judicare. Neque enim nunc ii 
agimus, ut artem aliquam dicendi explicemus, fed 9 
ut doctiſſimis hominibus uſus noſtri quaſi que: ple 
dam'* monita tradamus. His igitur locis in mente, MW!" 
. 160531430 . . | Te . & [YA 
at 


1 Cie abell 3 pleriſque nofteis. 4 Erip. & ce remp. Largiri May 
& Nov. ab page hn aĩſi quad pat — & contra 168, 


Pal. pr.] nta 1 
ee 
3. 


Lizzr \SECONDUS, I45 
Er N cogitatione defixis, &. in omni re ad dicen- 
dum poſita excitatis, nihil erit, quod oratorem 
effugere poſſit, non modo in forenſibus diſcepta- 
rionibus,, ſed omnino in ullo genere dicendi. 81 
rero aſſequetur, ut talis videatur, qualem ſe vi- 
ken velit, & animos eorum ita afficier, apud 
rem- ¶ quo aget, ut eos quocumque velit, vel trahere, vel 
aff. ¶ npere poſſit, nihil profecto preterea ad dicendum 
ible. Wrequiret- Jam illud videmus, Nequaquam ſatis 
ak, reperire 1 dicas, niſi id inventum 2 tra- 
eſtio N dne poſſis. Tractatio autem varia eſſe debet, 
- & e . tem qui audiat, aut defatige- 
evil. ur fimilitudinis ſatietate. Proponi oportet, quid 
afteras, & id quare ita Gt, oſtendere; & ex 2 — 
ifa, ils locis interdum concludere, relinquere alias, 
eſſe alioque tranſire: ſ⸗ 
ipla * afferenda , quid 


are: ſi cui quid 

I Mes: dende puntta_ 
mini W-pumentorum, plerumque ut occulas, ne quis ea 
, & unerare poſſit; ut re diſti verbis con- 
2Nt0- fula eſſe videantur. ttt ern i . | 

com . Hæc ut & properans, & apud doctos & ſe- 
del midoctus ipſe A ut ali. — ad illa ma- 
c ien veniamus. Nihil eſt enim in dicendo, Catule, 
ſel Aue, quam ut faveat oratori is, qui audiet, utque 


qu, ple fic moveatur, ut impetu quodam animi, & 
ente, Micrurbatione magis, quam judicio, aut conſilio 

& Fpatur, | Plura enim multo homines judicant odio, 
1, amore, aut cupiditate, aut iracundia, aut do- 
Ng | RL 74 „ 5 T > 2 2 lore, 


w 
s 0 1 Aficiat noſt. mn. nec aliter nonnulle edd. 3 Tradere poſſr al. 
| mo i; Alioquin tranfire Joan. alorſum Pal. pr. & ſec. unde rel i 


e ede not. quingue. | 


; Anſon rranfire vult Oruter, relinquere alies, alieſgue tran FL 
8 ——— —— DIY 
7 „Meme LT 10S += 44* 63 ah . 
| b 14 


* 


res DearOnnaTONE:- 
love, aut 3 fe; aut timore, v aut errore 
a cen '* pprraorions- mentis, quam vericate, 
aur N Borna N . 
au 


2 a il as — N 
> > ay ria nunt deeſſe videtur ifs ning, 
ronl,. 'qaas — it tibi ante ante expli ican. 


Aua, quam Hue Nee te dicis initei- 
der. inquit. Qi Sedo tibi 1 
inquit Catulus, 4 d dipl o argumentorum, 
tw nbi ſerrper dens videri ſoles. Ville gun 
in iſto genere, inquit, Catule, deus: non me- 
hereale mii, niff ito , venilſet in mentem; 
ur poſſis eiflimme; ale in ea, in nonnum 
quani/aliquid-effcere” videor, uſu ſoſere in dieends, 
ky pork ingurrere. Ac res — * — 
— oh qula not noram, ſic, t: 

prateritam, tantum fore Vin een, 
ur wy —— aulla plus poſfir. Sed tamen 
mihi wider ante rempus u me — ordini, 
& diſponendariwes tems rexquiſiſſo. Nam ſi ego 


| omnem vim oratoris in 1 & in e ipfe 


, tempus eſſet jam 
„& de ny 
dideres La bun ci lint & we 4p 
— orit dance de tot oration 
qumbendum- * 

. Valet i e ee beenden 50g 
— — 
qub agent cauſas, & evrum, pro — — 


7 


” "7 Er +" wits NE 6mn, prater 
Nov, 8 Mets & # Ls 


47 1 
. 2 mediis, Joan. mba” 


£27 E ESEPEESEL SE ESSE EESSESzY 


of. -- 
-,, 
— 2 


= Þ 
2 
od > 


. Ex 
NI 


- 
* 
= 


SS SOATERTINTES ST 


* 


— 


5 


* 2 7 


. 


wy 


oe 


Fri 8538 ESERES 


LISA SECUNDUS m7 


improbati adverſariorum: animoſque eorum, 
quos agitur, conciliari quam marime ad W 
lentiam, cum erga oratorem, tum erga illum, - 
quo dice . 3 autem an mi: di- 
gn e a 
a l ber ed ig} q quam 
Angi, ſi n lla ſunt. | Fx Sod, Wy huyant in ora- 
tore, lenitas ,yacis , yultus , pugoris ig 

um comitas: fi, quid, I wk —— acrius, # 
invitus. & coactus facere vi 

iratis, manſueruc inis, piera grati animi, non 
petentis, nan avid ſigna proferri perutile eſt; es- 
que omnia, quz bepkamu demiſſorum, non a- 


crium, non an 55 non ſirigiolorym,, non 


F „ va ber 
1 257 — 12 ys der 1 12 


eee ab i lis, i 


8 5 


A ſunt in N contrario 4 11 
[genus hoc tatum oratig N 
ins 2 un —— 
acri & — —— incita- 
25 a ea emp, e eee 
pe Mori lens, quæ maxirę 
endat Ry „non e 
— — —— quorum, de t 
1 ehim — 2 Horum 


wor Spring mores pt o Jul  Integros, 
e fee injuriarum, mi- 
wg; dam 


oc vel in principiis, vel 
in re narranda, W peroranda tanram habet 
tis, '{F eſt-ſqzviter, geo cum enſp tractatum, 
le Plas, quam. = ——__ — 


- 


"x, wills glove is atone Wes 1 87 


6 4 er N. 3. 1,#®:ctnand role 2 
0. 5 4 7 N t. Guliel 


t Jt a | z liz!“ e 


n „ 


| 
| 
| 
| 


ws D OraTORE - 

efficitut ſenſu quodam ac ratione e „ u 
dali mores oratotis effingat oratio. Genere cnin 
ſementiarum, & genere verborum, ad 
bits etiam actione leni, facilitatemque 75 
i, efficitur, ut proves, at bene morati, ur bor 
Viri eſſe videantur. 

A. Huic autem eſt illa diſpar adjunfta ratio o. 
rationis, quæ alio quodam genere mentes judicum 
permovet, impellitque, ut aut oderint, aut dil 
gant, aut invideant, aut ſalvum velint, aut me. 
tuant, aut ſpernant, aut cupiant, aut abhorre 
ant; aut lætentur, aut moereant, aut miſereantit, 
Aut punire velint, aut ad eos morus 3 abducantu, 
ſi qui finitimi ſunt, & propinqui his ac raliby 

-animi perturbationibus. — illud ' optandun 
eſt oratori, ur ali tionem animorum 
| ſua ſponte ipſi afferant ad cauſam judices, ad 3 
quod utilitas oratoris feret, accommodatam. Fx 
<tlius eſt enim currentetm (ut ajunt) incitare, quan 
commovere languentem. Sin id, aut non erit, an 
-erit obſcurius, ſicut medico diligenti, prinſquam, C0- 
netur ægro adhibere medicinam, non'ſolum mor- 
bus ejus, cui mederi volet, ſed etiam conſuetucb 
valentis, & natura is cognoſcenda eſt : "ſi 
Equidem cum : aggredior ancipitem cauſam, & 
gravem ad animos 5 pertractandos, omi 
mente in ea . n verſor, ur 'odorer 


w { EP! # [4 f N | + 1 Z ' 
417. WE 4 fy — f = | 


Fs 6 


l. 
1 bi je 6 quod il g. 1e m. 2 fine teal 42 


lit aisque fd — fere nott+ cum vulg. acultetegqse fei. 
Nn, di Nepotis. facilgaremque fignifican Bal. 2 Aut ſperent, 

aut an, Bod. Mag, cum Lambinianis. Pall. quart. quint. of. & 
a 200 Rayne. pee $99, vett. 'deducantur vel deducan, 
3 cum aliis uss. 4 Cur medgrs volet non habent Jong. 
125 815 ſec. Pith. & — membran. bee diſplicet Grutem 

: dit en ancipini cauſa, & Favs ad anjm War Pr. fec. duo Gall 


nec Guliel. diſpli 
** - 6 AP 


— — 


LIIE7 


5 2 


EE 


gz 


1 PRES 


LIE SECUNDUS. Ap 


cam fa ciſhme- poſſun, ſentiant, quid ex- 
Bend —— ö 
— cillime poſſe videantur. Si ſe dant, 
&, ut ante Gi —— quo — 
clinant a accipio datur, & 
ad id, "une ie ke — 5 
din eſt i integer quietu e judex plus OPCris : 
func enim omnia Gicendo — 1 nihil adju- 
ante natura Sed tantam tim habet ill45; quæ 
refte.2 bono poeta dicta eſt; Hleranima, e 
omnum regina rerum, oratio, ut non modo in- 
cinantem erigere, aut ſtantem inclinare, ſed etiam 
adverſantem & repugnantem, ut N 
mir capere Pede. fit 214 1 I el 
ho Hzc ſunt illa, quæ me ladens Craſusmado 
a me > Aivinims tractari ſolere di- 
GM al Cie Nt e 
80 et; quæ 
— — rn cum a te rraQtantur in caufis, 
— . tanta vis aniini, tantus impetus 
umus dolor oculis, vultu, geſtu, — 
ilto tuo ſignificari ſoler : tanrum eſt * lumen gra- 
iimorum, optimorumque verborum, tam inte- 
gre ſentenie, 5 tam — 5 2 — 
pigmentis, ut non ſolum tu 
icendere. judicera, ted ipſe-ardere videaris. No- 
que fieri poteſt, ut doleat is, qui audit, ut oderit, 
t invideat, ut cat died, ut ad fſetum 
niſericordiamqu ie deducatur, niſi omnes ii moms, 
Js orator volet W „in 7 orarare 


131] I 734 . * 0 reſi 
D 0% iD £47 impfeſ 


' Une + non exſtat in Lambiaionis; neque in Mem. & pich. 
I.. g ni omnium Pal. pr. lex, atque niit nature omnium P J. ſec, 


ſex, arque animing il e. animi natura ) e Joan 2 Loelio ant emo 
rn. pr; ſee Pit Mem. & J „ cum „ me Bal Bed. Nov. 


Wag. 4 Fulmen gro iſſ u o/12orumque ore Wag. 5: Tow 
* 6 —— Joon,. N tet 


o Dae Os Aron 
im preſſi offs; atque inuſti videbuntur. A0 
4 7 — aliquis dolor ſuſeipientlus eſſet, & i i 
midi genere orationis/ nihil ;efler;;nifl falſum 2 
1 ſimulatum, major ars aliqua for, 
requirenda; nunc ego quit tibi, Craſſ, 
9 — xereris' — neſtio; de me autem ca 
mute eſt cur apud bomines 'prudentifſimos ange 
amiciſſimos mentiar. Non 'mehercule umquam 
v apud judices aut dolorem, aut miſerioordiau ar ſet 
Im ſcllam, aut odium ſexaitate dicondo volui, | 
Ip'e in -commovendis qudicibus,, iis ins ar eni 
aq ques illos permomeer. 'Noque 
tim facile eſt perficers; ut A draſcatur,; cui tu be. 
lis, judex, ſi tu 12 id leme ferre videare i nc · 
cut G derit ehm, quem tu xelis; niſi teipſun iſs, 
einem odio ante: willerit; neque ad miſcrico· 
Yiatn Addudetütz 8. ulſi ibi tu ligna dolotis tui ves 
dune {ententiic, voce, wil, collachrymatione & 
eilgue <tendetis.. At onim milla- ragreries tam f- 
ceſli at · ewardeſcenclum eſt; qua; niſi admodto ig. 
nem ooncipe ce paſſir Le — tam «Ml 17 
dendam vim orator) 22 
Inicendi, niſi inflammauss res. 2 a | 
1 


_ Bitdeoris; 100 1m 1, 

„ 4. Re \ne-fonte bot mogn 

-vitearur; kominem toties iraſci, -roties dolere, to 
dies mmi ahi mou  Tonnitaty, Proviertim in 
Ibus-dlienis;" wis £&ft æarum ſententiatum, 


1 
Son — — 


enim natura orationis "= 3 0 ſuſcipitur al 


= JA AZ n I i ITE. 48 * as } 2:4 A Aliooun 
* 3 A 4 

_— n — 
nta Ged. ie +vetentiorionadu: „ lraſtptw ei, -e Nod. Jet 
"Nov: 3 07 Nn e up adccefaraenalityGrener.quom ode bl, 
22 * ——— . — 


Jioturr anivies: permovendes,,: oratarem — 
ee — hoc im — — 

— — in concurſu hominum, 1 nr 
ines, in 


dere miremur, cum 


eius: 1 Emo 
Ficere — panci Rr , ne 2 a 
) ſed alia ſunt majora m — = 


— nec ibus rebus adducti, etiam cum ali- 
eniffimos defendimus, tamen cov. alienes, ſt i 
vi} boni volumus haberi, exiftiniare now 
* m —— ne hoc in nobis ren eff 
dexter, quld poreſt eſſe ram fictum, * 
- quam {cena, quam fabulæꝰ tamen in hoc ge- 

{ape iple vidi, aum ex perſona mihi andere 


ticentis, wall 


bo + FO aaſſpecrum es veritus? | 


on iratus furere luctu fili videretur. . Ve, 
ne ad miſerabilem ſonum voce, 


mecis, 


dl IA gue tidi in feln of 


lens ac 2 dicere videbatur. Qu ſi J hi- 
Yo 


| Pry 0 & Spend. li, aut 
— er Prob. ng "6 n 


Wins; p6:d4bs Furneb, ferdantcs Salmalius, 


L1isnn SecuUunuts, Bagh: 


— noſtri — (uam id eſſar 


xuli hominis hiſtrionis A * 
neee abs 7 Aale, ant fine itlo Salaming i ir- | 


Numquam illum adſpecrum dicebat, quin * 


ætate ex act indigeme. - | 


ew Mr re” oof" _ Har 


_  ſcribendo leni animo, ac remiſſo fui 


js Da- OIA TORE 


dolore non poterat; quid? Pacuvium is in 
| ? Fier 
nullo modo potuit. Sæpe enim audivi , .Poetan 
bomim neminem (id quod a Democrito, & Plz 
tone in ſcriptis relictum eſſe dieunt) ſine. inſlam 
matione animorum exſiſtere poſſe, & fine quodm 
afſlatu quaſi furoris. in 40119; 20 a 

47. Quare nolite exiſtimare - meipſum , qu 
non heroum veteres caſus, fictoſque luctus vellen 
imitari, atque adumbrare dicendo; neque ad 
eſſem alienæ perſonæ, ſed auctor meæ, cum miki 
M Aquilius in civitate retinendus eſſet, quæ in 
illa cauſa peroranda fecerim, fine magno dolore 
feciſſe. Quem enim ego conſulem fuiſſe, impeta- 
torem ornatum à ſenatu, ovantem in Capireliun 
adſcendiſſe meminiſſem, hunc cum afflictum, de- 
bilitatum, meœrentem, in ſummum diſcrimen ad- 
ductum viderem, non prius ſum conatus miſe: 
cordiam aliis commovere, quam miſericordia ſun 
ipſe captus. Senſi equidem tum magnopere mo. 
veri judices, cum excitavi mœſtum, ac ſordidatum 
ſenem, & cum iſta feci, quæ tu, Craſſe, lauds, 
non arte, de qua quid loquar neſeio, ſed mom 
magno animi, ac dolore, ut diſcinderem tunicam, 
ut cicatrices oſtenderem; cum C. Marius mœro- 
rem orationis meæ præſens, ac ſedens multum 
lachrymis ſuis adjuvaret; cumque ego illum cre- 
bro appellans, collegam ei ſuum commendarem, 
atque ipſum advocatum ad communem imperato- 
rum fortunam defendendam invocarem. Non — 


1 Ne, qui actor fm aliens ial, ſim etiam Nov. & Wag. ſum Joan. 
oft al. 2 cum derelictum, debolitatum Pall pr. ac fec. Mem, & nunc 
Joan. & fere probet Grutet. cums ad delactum debsl1tatum Joan. à prims 
manu, cum dereliſtum, afflidtu, debiluatum W] 7p g.. 
1 : F 1 


LIBER SECUN DUS. 153, 


hec fine meis lachrymis, non fine dolore magno 
miſeratio, omniumque deorum, & hominum, & 
cirium, & ſociorum imploratio; quibus omnibus 
rerbis , quæ à me tum ſunt habita, ſi dolor ab- 
fuiſſet meus, non modo non miſerabilis, ſed: etiam 
irridenda fuiflet oratio mea. Drehen hoc vos 
doceo, Sulpici, bonus ego videlicet, atque erudi- 
tus magiſter, ut in dicendo iraſci, ut dolere, ut 
ere poſſitis. Quamquam te quidem quid hoc 
doceam, qui in accuſando ſodali & quæſtore 
meo, tantum incendium non oratione ſolum, ſed 
multo etiam magis vi, & dolore, & ardore animi 
concitaras, ut ego ad id reſtinguendum vix conarer 
accedere? Habneras enim tum omnia in cauſa ſu- 
er; periora: vim, fugam, lapidationem, crudelitatem 
lum ribunitiam, in Cæpionis gravi miſerabilique 
de. caſu, in judicium vocabas: deinde principem & 
\ ad natus & civitatis, M. Æmilium, lapide percuſ- 
ett um eſſe conſtabat: vi pulſum ex templo L. Cot- 

um, & T. Didium, cum, intercedere vellent roga - 
noni, nemo poterat negare. r 


48. Accedebat, ut hæc tu adoleſcens pro repu- 


=23%qg 5 .. 


A 


udas, Mhlica queri ſumma cum dignitate exiſtimarere ; ego, 
mom {homo cenſorius, vix ſatis honeſte viderer ſeditio- 
cam, Wim civem, & in hominis conſularis calamitate 
cero- cndelem, poſſe defendere. Erant optimi cives ju- 
iam ces, bonorum virorum plenum — „vix ut 
| cre- Wubi tenuis quædam venia daretur excuſationis; 
rem, uod tamen eum defenderem, qui mihi quæſtor 
erato-Wiillet. Hic ego quid dicam me artem nn 
n fu Wdibuiſe > quid fecerim, narrabo; . fi placuerit, 
hee mcam defenſionem in aliquo artis loco repo- 

a e netis. 


1 Er gugftere abſunt 3 Memm, Pith. tribus Pall. Joan & olim 
a prima "mn à Nov. nec deſideret Gtuter. 2 Cauſ# Joan. 3 Qui mils lega- 
ſfalſet Jean, duo Pall. totidemque Gall. . „ 
43-757 1 E 


"v4 collegi; eamque otationem ex omni retpublics 


1x54 Dr OkaTOoRt 
netis. Omen ſecktionum genera, vitia, periculy 


noſtræ t varietate r — 
ita, ut Fertem, Biß omnes — ſer 10 
tiones fuiflent, juſtas tamen fuiſſe — hy, & 
prope N Tum illa, que modo Crafli 
commemorabat, egi, Neque reges ex hac civitate 
exigi, neque tribunos plebis creari, neque ple. 
biſcitis toties conſulatem poteſtatem minut, 
rocationem, patronam illam civitatis, ac 1. 
dicem libertatis, populo Romano dari, ſine nohi- 
liar diſſenſione potuifſe ; ac, ſi illæ ſeditiones 
_ huic civitati fuiſſent, non continuo, 6 quis 
/ motus popu li bers alter id C —_ in ne- 
arto crimine, atque in e c e 
dum. Quod ſi amquarn epd Romati —— 
ſam eſſet, 3 wit jure concitatus videretut; id quod 
docebam ſepe eſſe conceſſum; nullam illa ca 
ſam juſtiorern fuiſſe. Tenn omnem orationem tra 
Fit, & Eonvertt in ĩncrepandam Czpionis fugam, 
in deplorandum interitum exercitus. Sic & eo. 
rum deore, qui kigebant fuos, oratione refticr 
bam; & animos equitum / Romanorum, quo 
tum firdices cauſa agebarur, ad N Cepionis 6d: 
um, X quo erant fpfi propter ſuudteia abalienati, 
renovabarh * que Ravel | 
49. Quod tht Teri me in? poſſeſſione judici 
ac defentionts. meæ conftitifle , quod & popl 
A 'benyolentiam mihi ecnellaram. cujus jus etiam 
"cum 


4 Es ation Ge. ape, warte crate reperivi Bod, 2 Ulla 
— omnino dehdtranmur in joan & Pal. ſec. quorum 
loco in periculs habent Pal. pr,. & Mem. membran. ; Ut jo 
 &fratur Bod. van. Nov. 2 'edd. vett. probante Gronov. deſunt 
una cum re iquie uſque xd e i in Bal er 28 4 In & 
ploratum al, F, Sie citerorum dolorem Bod. ud «rque re vocaban 
non viccur f in noft, qustuor, Pall. pr. be — aut bs mem 
bran 7 Teſſaſtonem Joari. Mag. W. 14 Pal. fee. & Pick. | 
entiam jam mili concil. Nov. 


L1iBER SECUNDUS. I55 


cum ſeditionis conjunctione defenderam, & mu 
cam animos totos vel calamitate civitatis, vel luctu 
is ac deſiderio propinquorum, vel odio proprio in 
1. Czpionem, ad cauſam noſtram converteram; tunc 
& WM adnviſcere huic generi orationis vehementi atque 
us a troci, genus illud alterum, de quo ante diſputavi, 
te MW lenicatis & manſuetudinis, cœpi; Me pro meo ſo- 
le- dali, qui mihi in liberum loco more majorum eſſe 
e deberer, & pro mea omni fama prope, fortuniſque 
in- decernere: nihll mihi ad exiſtimationem turpius, 
„ nihil ad dolorem acerbius accidere poſſe, quam ſi 
nes b, qui ſæpe alieniſſimis à me, fed meis tamen ci- 
qs vibus, ſaluti exiſt marer fuiſſe, ſodali meo auxi- 
ne- MI lum ferre non potuiſſem. Petebam a judicibus, 
en- u illud ætati meæ, ut honoribus, ut rebus geſtis, 
cel. 6 juſto, fi pio dolore me eſſe affectum viderent, 
vod concederent, præſertim ſi in aliis cauſis intelle- 
ca: niſſent, omnia me ſemper pro amicorum periculis, 
trs- MW nihil umquim pro me ipſo deprecatum. Sic in 
am, ila omni defenſione atque cauſa, d eſſe in 
eo: ¶ arte poſi um videbatur, ut de lege Apuleia dice- 
vice tem, ut, quid 5 minuere majeſtatem, explica- 
| rem, perquam breviter perſtrinxi a attigi. 
75 His 2 2 5a partibus orationis, —— altera 
dati; Ml concitationem habet, altera commendationem, que 
min me præceptis artium ſunt perpolitæ, omnis 
dci N eſt A me illa cauſa tractata, ut & acerrimus in Cæ- 
opul pionis invidia 3 renovanda, & in meis moribus 
etiam ea meos neceſſarios declarandis manſuetiſſimus 
un derer. Ita magis affectis animis judicum, quam 
Silt. . tua, Sulpici, eſt à nobis tum accuſatio 
worum ict. 

50. Hic Sulpicius, Vere hercule, inquit, An- 
U 2 toni, 

1 Cums ſedjtionis commendatione al. 2 Duahu or ationitw Joan. cum 
utuer iſtis Germang-Gallicis. 3 Revecands Wag. MY 
z b* | 


% 


16 DER OKtaToOR®s!: 
toni; iſta commemotas: nam ego nihil umquam 
vidi, quod tam & manibus elaberetur, quam mihi ¶ ret 
turm eſt elapſa illa cauſa, Cum enim, quemadmo W nut 
dum dixiſti, tibi ego non judicium, ſed incendium 5 
tradidiſſem, quod tuum principium, dii immortale, let 
fie? qui timor? quæ dubitatio? quanta hæſitatio, ſun 
tractuſque verborum? Ut illud initio, quod tibi I bus 
unum ad ignoſcendum homines dabant , tenuiſti, I pt 
Te pro homine perneceſſario, quæſtore tuo, d- dig 
cere? quam tibi primum muniſti ad te audiendum If aut 
viam. Ecce autem, cum te nihil aliud profeciſſe I con 
arbitrarer, niſi ut homines tibi, civem improbum I in 
defendenti, ignoſcendum propter neceſſitudinem WM puc 
arbitrarentur, ſerpete occulte coepiſti,  nihildum I itac 
aliis ſuſpicantibus, me vero jam pertimeſcente, W moi 
ut illam non Norbani ſeditionem, ſed illam po- id 
puli Romani iracundiam, neque cam injuſtam, (ol I df 
meritam ac debitam fuiſſe defenderes. Deinde, WM qui 
qui locus abs te prætermiſſus eſt in Czpionem ? Ut I que 
tu illa omnia odio; invidia , miſericordia miſc fe 
iſti? Neque hæc ſolum in defenſione, ſed etiam fi fur 
in Scauro, ceteriſque meis teſtibus, quorim i com 
teſtimonia non refellendo, ſed ad eundem impetun I e. 
populi eonfugiendo, refutaſti Quæ cum abs t util 
modo commemorarentur, equidem nulla præcepu I fg 
defiderabam : iſtam enim ipſam demonſtrationen nihi 
defenſionum tuarum abs te ipſo commemoratam, I com 
doctrinam eſſe non mediocrem puto. Atqui, i un 
ita placet, inquit Antonius, trademus etiam, qu], 
nos ſoqui in dicendo, quæque maxime * ſo 155 
e iniivy aletoen | Lb? * lemus: ag. 


* - 


1 Ur tus illud Bod. Nov. ut tu illud al; 2 Dicere non eſt in Joan Wi co 
Pall. pr. ſec. Pith. Mem. . 3 Nihil tum alits Nov. 4 Ut jam no» Bal, Nov. 
IF, Ilm ignorat Ioan. quod de aliis etiam notavit Lambin. 6 h pe 
"ram (tum Pill. ſec. ramen iſtam Joan. ) doctrinam effe , fine Interme- ee 

: wn; Ss | 


1 


diis, Joan, Pall: pr. ſec. Pith. Mem. membran. 


LIBER SECUNDUS. 157 
lemus: docuit enim jam nos longa vita, uſuſque 
tetum maximarum , ut quibus rebus animi homi- 
num moverentur, teneremus. . 
51. Equidem primum conſiderare ſoleo, poſtu- 
letne cauſa: nam neque parvis in rebus adhibendæ 
ſunt hæ dicendi faces, neque ita animatis homini- 
bus, ut nihil ad eorum mentes oratione flectendas 
*proficere poſſimus , ne aut irriſione, aut odio 
digni putemur, ſi aut tragoedias agamus in nugis, 
aut convellere adoriamur ea , quæ non poſſunt 
commoveri. Nam quoniam hæc fere maxime ſunt 
in judicum animis, aut quicumque illi erunt, a- 
pud quos agemus, oratione molienda, amor, odium, 
racundia , invidia , miſericordia, ſpes, lætitia, ti- 
mor, moleſtia; ſentimus amorem conciliari, ſi 
id videare, quod fit utile ipſis, apud quos agas, 
defendere ; ſi aut pro bonis viris, aut certe pro iis, 
qui illis boni atque utiles ſint, laborare ; nam- 
* res amorem magis conciliat, 5 illa virtutis 
nſio caritatem ; buue proficit, 5 ſi proponi- 

ur ſpes utilitatis futuræ, quam præteriti beneficii 
commemoratio. Enitendum eſt, ut oſtendas, in 
ea re, quam defendas, aut dignitatem inefle, aut 
utilitatem 5 eumque, cui concilies hunc amorem, 
lpnifices, nihil ad utilitatem ſuam retuliſſe, ac 
nil omnino feciſſe cauſa ſua. Invidetur enim 
commodis hominum ipſorum, ſtudiis autem ? eo- 
mum ceteris commodandi favetur. Videndumque 
1 Ee equidem primum Nov. 2 Terfictre I al. deeſt proficere in 
Wag. 3 Aut qualumque illi erit &c, oratione movenda Bal 4 14 
dale videare edd. vett. id in te videamus Bal. Joan. Mag, Wag. ſed in 
Joan, ſy!labz mw à nupera manu inſcribitur 149. i in cum *e 
tonſungit, ut poſſit efle jure, quomodo citat Gronov id wideamur 
Nov. 5 Ilia virus defenſi caritatem Wag, ills inffitusi , defenſi Joan. 
a poftreme ſy Habe ſuperſcriprum dit. 6 & ponetur Joan, 7 E- 


un certe moder andi faverur Wag, ecorum certe moderands Joan. eorum in 
eu commedandss fauetur Nor. | nan 
4 * 1 


18 DS OrRATORE 
hoc loco eſt, ne, quos ob benefacta diligi volemus, 
eorum laudem atque gloriam , cui maxime in- 
Vvideri ſolet, nimis efferre vide mur. Atque jil- 
dein his ex locis & odium in alios ſtruere diſce- 
mus, & à nobis ac noſtris demovere. Eademque 
hæc genera tractanda ſunt in iracundia vel exci- 
tanda, vel ſedanda: nam ſi quod ipſis qui audi- 
unt, pernicioſum, aut inutile ſit, id factum au- 
geas; odium creatur : ſin, quod aut in bonos vi- 
ros, aut in eos, in quas quiſque minime debuerit, aut 
in rempublicam, tum excitatyr, ſi non tam acer- 
bum odium, tamen aut invidiæ, aut odii non dil. 
ſimilis offenſio. Item timor incutitur aut ex ipſo- 
1 periculis, Ea ex communibus : nk elt 
ille ? proprius;; ſed hic quoque communis ad ean- 
dem e. — ; 

52. Par, atque una ratio eſt ſpei, letitiz, mo 
leſtiæ: ſed haud ſciam, an acerrimus longe fit 
amnium motus invidiæ; nec minus virium opus 
fit in ea comprimenda, quam in excitanda, * Jnyi- 
dent autem homines maxime paribus, aut inferie- 
ribus, cum ſe relictos ſentiunt, illos autem do- 
lent evolaſſe: ſed etiam ſuperioribus invidetur 
{zpe vchementer , 8 co magis, ſi intolerantius ſe 
pactant, &c æquabilitatem communis juris præ- 
ſtantia dignitatis, aut fortune ſue tranſeunt: 
quz ſi inflammanda ſunt, maxime dicendum eſt, 
Non eſſo * yirtute parta; deinde etiam vitiis at- 
que peccatis: tum ſi erunt honeſtiora atque gra- 
viora, tamen © non eſſe tanti ulla merita, quanta 
fir inſolentia hominis, quantumque faſtidiam. Ad 
en ee eee 
rute parata al. 6 Nan ofſe tanta ulla mmUö quaneh ol. 12 


4 . 


LiBtEkxk SECUNDUS. 1759 
peticulis eſſe 7 „nec ad ſuum commodum, fed 
ad aliorum eſſe collata; ſeſeque fi quam ploriam 

etiſſe videatur, * tamenetſi ea non fit * iniqua 
merces periculi, tamen ea non deleQari, totamque 
abjicere atque deponete; omninoque perficien- 
dum eſt, (quoniam plerique ſunt invidi, maxi- 
meque eſt hoc commune vitium & perpetuum: 
invidetur autem præſtanti florentique fortunæ) 
ut hæc opinio minuatur, & illa excellens opinione 
fortuna, cum laboribus & miſeriis permiſta eſſe 
videatur. Jam miſericordia movetur, fi is, qui 
audit, adduci poteſt, ut illa, quz de altero deplo- 
rentur, ad ſuas res revocet, quas aut tulerit acer- 
bas, aut timeat; aut intuens alium, crebro ad ſe- 
ipſum revertatur. Ita cum ſinguli caſus hamana- 
mim miſetiarum gravitet 3 „ ſi dicuntur 
dolenter, tum afflicta & proſtrata virtus maxime 
luctuoſa eſt; &, ut illa altera pars otationis, 
probitatis commendatione boni viri debet foe. 
ciem tueti, lenis, (ut ſæpe jam dixi ) atque ſum- 
miſſa; fic hæc, quæ ſuſcipitur ab oratore 5 ad com- 
mutandos animos, atque omni ratione flectendos, 
intenta ac vehemens eſſe debet. 

53. Sed eſt quædam in his duobus generibus , 
quorum alterum lene, alterum vehemens eſſe vo- 
lumus, difficilis ad diſtinguendum ſimilitudo. Nam 
ex illa lenitare, qua conciliamur iis, qui audiunt, ad 
hanc vim acerrimam qua eoſdem excitamus, influat 
oportet aliquid, & ex hac vi nonnumquam ani- 

N * m 


1 Tametſi vulg. 2 du, Nov. Pall. aliquot, & Mem, membran. 
cum edd. Philip. Melan&h. quod placebat Guliel. 4% qua Bal. Bod. 
joan. 3 In yerereque eſt Join. Idem ſtatim & perpetuum, ficur & 
Pall. pr. fec. durque membrane Francice, ubi & pervagartum cet. 
noſt cum vulgatis. 4 d miſericordi am tmovernr, ſi iu Nov. 5 Ad 
cammittendes animes Mag. 


3 1 Influenduns 


60, ũ DE OraTORE. , | 
mi aliquid * inflammandum eſt illi lenitati: gy 
eſt ulla temperatiot oratio, quam illa, in qua aſpe- 
rixas contentionis, oratoris ipſius humanitate con- 
ditur, remiſſio autem lenitatis quadam gravitate 
& contentione firmatur. In utroque autem ge- 
nere dicendi, & illo, in quo vis atque contentio 
quæritur, & hoc, quod ad vitam & mores accom- 
modatur, & principia tarda ſunt , & exitus ta- 
men ſpiſſi & producti eſſe debent. Nam neque 
aſſiliendum ſtatim eſt ad illud genus orationis, 
(abeſt enim totum à cauſa; & homines prius ipſum 
illud, quod proprium ſui judicii eſt, audire deſi- 
derant) nec, cum in eam rationem ingreſſus ſis, 
celeriter diſcedendum eſt. Non enim, ſicut argu- 
mentum, ſimulatque poſitum eſt, arripitur, al- 
terumque, & tertium poſcitur ; ira miſericordiam, 
aut invidiam, aut iracundiam, ſimulatque intu- 
leris, poſſis commovere. Argumentum enim ratio 
ipfa confirmat, quæ ſimulatque emiſſa eſt, adhæ- 
reſcit: illud autem genus orationis non cognitio- 
nem judicis, - ſed. magis perturbationem requirit; 
quam conſequi, niſi mul:a, & varia, & copioſa 
oratione, & ſimili contentione actionis nemo po- 
teſt. Quare qui aut breviter, aut ſummiſſe di- 
cunt, docere judicem poſſunt, commovere non pol- 
ſunt; in quo ſunt omnia. Jam illud perſpicuum 
eſt, omnium rerum in contrarias partes faculta- 
tem cx ĩiſdem ſuppeditarĩiꝰ locis. Sed argumento 
reſiſtendum eſt, aut iis, qua comprobandi cjus 
cauſa ſumuntur, reprehendendis ; aut demon- 
ſtrando, id, quod concludere illi velint, non effici 
| 7 OP" ex 

1 luſtue· dum noſt. omn. præter Joan. qui 5»flammandum cum 5liis 
optimis MSS. alterum tamen habet ad marg. infundendum volebat 
Lambin. nflandum Gulicl. quomodo eſt iq marg. ed. Melancth. 


2 Et copioſa, & ſimili oratione & conteutione Joan, Wag. 3 Loci! non 
agnoſeit Joan. 2 + 9 


I Ex 


LiBER SECUNDUS. 161 


ex propoſitis, nec eſſe conſequens, aut, fi ita non 
refellas, afferendum eſt in contrariam partem, quod 
fit aut gravius, aut æque grave. Illa autem, quæ 
aut conciliatiopis cauſa leniter, aut permotionis 
vchementer aguntur, contrariis commotionibus 
? inferenda ſunt, ut odio benivolentia, miſericordia 
invidia tollatur. 
54- Suavis autem eſt, & vehementer ſæpe utilis 

jocus, & facetiæ: quæ, etiam ſi alia omnia tradi 
arte poſſunt, naturæ ſunt propria certe, neque ul- 
lam artem deſiderant; in _ tu longe aliis , 
mea ſententia, Czfar, excellis: quo magis mihi 
etiam teſtis eſſe potes, aut nullam eſſe artem ſalis, 
aut fi qua eſt, eam nos tu potiſſimum 3 docebis. 
Ego vero, inquit Czſar, omni de re! facetius puto 
poſſe ab homine non inurbano, quam de ipſis fa- 
cetiis, diſputari. Itaque cum quoſdam Græcos in- 
ſcriptos libros eſſe vidiſſem de ridiculis, nonnul- 
lam in ſpem veneram, poſſe me aliquid de iſtis 
diſcere. Inveni autem ridicula & ſalſa multa Græ- 
corum: nam & Siculi in eo genere, & Rhodii, & 
Byzantii, & præter ceteros, Attici excellunt : ſed 
qui ejus rei rationem quandam conati ſunt, artem- 
que tradere, fic inſulſi exſtiterunt, ut nihil aliud 
corum , niſi ipſa inſulſitas, rideatur. Quare 
mihi nullo videtur modo doctrina iſta res poſſe 
tradi. Etenim cum duo genera ſint facetiarum, 
alterum æquabiliter in omni ſermone fuſum, alte- 
rum peracutum & breve; illa à veteribus ſupe- 
rior, cavillatio; hæc altera, dicacitas nominata 
eſt. Leve nomen habet utraque rès: 5 quippe leve 
F X enim 

1 Ex poſitis ſatisfaciebat Guliel. & Lambin. ſicut eſt in Mem. 
membran. 2 Efferends Joan. & Nov. 3 Docere Joan. 4 Facilius 
Bod. Joan, cum quattuor illis Gallopalatinis, Pall. quint. & ſept. 
5 Quippe? (i. e. quid mirum? Glaſſ.) eve enim eſt hoc, riſum movere 
Nov, {eve enim eſt hoe rei ſummovere idem ad marg. my 


162 Dx OraToreE 
enim eſt totum hoc, riſum movere. Verumtamen, 
ut dicis, Antoni, multum in cauſis perſæpe lepote 
Xx facetiis profici vidi. Sed cum in illo genere 
| feſtivitatis ars non defideretur ( natura 
enim _ homines, & * creat imitatores, & nar- 
ratores facetos, & vultu adjuvante, & voce, & 
ipſo genere ſermonis) tum vero in hoc altero di- 
cacitatis, quid habet ars loci, cum ante illud fa- 
cetum dictum emiſſum hærere debeat, quam cogitati 
potuiſſe videatur > Quid enim hic mens frater ab 
arte adjuvari potuit, cum A Philippo interroga- 
tus, quid latraret, Furem ſe videre reſpondit 
Quid in omni oratione Craſſus, vel apud cenrum- 
viros contra Scævolam, vel contra accuſatorem 
Brutum, cum pro Cn. Planco diceret? Nam id, 
tu mihi tribuis, Antoni, Craſſo eſt, omnium 
tentia, concedendum. Non enim fere quil- 
quam reperietur, præter hunc, in utroque genere 
leporis excellens, & illo, qui in perpetuitate 
ſermonis, & hoc, qui in celeritate atque dicto 
eſt. Nam hæc perpetua contra Scævolam Curiana 
defenſio, tota redundavit hilaritate quadam, & 
joco; dicta illa brevia non habuit. Parcebat e- 
nim adverſarii dignitati, à in quo ipſo ſervabat 
ſuam; quod eſt hominibus facetis & dicacibus 
diſſicillimum, habere hominum rationem & tem- 
porum, & ea, quæ occurrant, cum falſiſſime dici 
poſſint, tenere. Itaque nonnulli ridiculi homi- 
nes, hoc ipſum non inſulſe interpretantur: Di- 
cere * enim aiunt Ennium, flammam 4 ſapiente 
| facthns ore in ardente opprimi, quam bona dicta 
l / Teneat: 
t Oreat imitatores facetiarum , adjuvants & wilty Ce. Joan, cum 
tuor Gallopalatinis, int store, narratorer, & fricetos Wag 2 Et 
Ne, ques ce. & hne, quod not. aliquot. 5 I» 4 1pſe ſorvabar ſuam Nov. 
4 Enim autupients 2 
aiunt cupienti factl. membran. Mem. aur pients Joan, ** 


«cilins Pal. pr. aur cupienti fuciliu ſec. & Pith. 


LiB8ER;SECUNDUS. 163 


teneat.; hacicilicer bona dicta, que ſalſa ſint: nam 
ea dict appellantur proprio jam nomine. 

55. Sed ut in Scævolam continuit ea Craſſus, 
atque ill altero genere, in quo nulli aculei con- 
tumeliarum inerant, cauſam illam diſputationem- 
que luſit j. ſio in Bruro, quem oderat, & quem di- 
num contumelia judicabat, utroque genere pu- 
gnavit. Quam multa de balneis, nuper ille 
yendiderar; qu m multa de amiſſo patrimonio 
dixit? atque illa brevia, cum ille diceret, fe ſine 
cauſa . ſudare ; Miuime mirum, inquit: 
enim exit: de balneis. Innumerabilia hujuſce- 
modi fuerunt, ſed non minus illa jucunda = 
petua..;,.,cum enim Brutus duos lectores excitaſſet, 
& alteri de colonia Narbonenſi Craſſi orationem 
legendam dediſſet, alteri de lege Servilia; & cum 
contraria inter ſeſe de republica capita contuliſſet; 
noſter hic facetiſſime tres patris Bruti de jure ci- 
vili Ubellos tribus legendos Kdr. Ex libro primo, 
FORTE EVBENIT, UT IN PRIVERNATI 
Ess EMus Mute, te Hifſcatur pater, ſe tibi Pri- 
uernatem fundum religuſſe. Deinde ex libro ſe- 
cundo, IN ALBANO ERAMus EGO, Er 
Marcus Filius.  Sqpiens widelicet homo 
cum primis noſtra ciuitatis, narat hunc gurgitem; 
metuehat ,..ue, cum is nibil haheret , nubil eſſe ei 
reli rum putaretur. Tum ex libro tertio, in quo 
ſinem leribendi fecit (tot enim, ut audivi Scæ- 
rolam, dicere, ſunt veri Bruti libri) In TIBu - 
11 FokTE AsSSEDIMuUs ESO, ET MAR 
cus FILIus. Oi ſunt ii fund: , Brute, quos 
ttht pater publicis commentariis canſignatss re li- 
quit” Nu niſi puberem 16, inquit, jam habe» 
1 In Scavola conticuit loan. 3 A Mas 
row & inquit non inveniuntut in Iaan ut nac 222, * 


164 DE 'Or&T6RE' 
ret, quartum librum compoſuiſiet , & ſe etiam in 
balneis * lotum cum filio, ſeriptum reliquiſſet. 
- Quiselt igitur, qui non fateatur, hoe lepore, at- 
que his facetiis non minus refutatum eſſe Bru. 
tum, quam illis tragoediis, quas egit idem, cum 
caſu in eadem cauſa cum funere efferretur anus 
Junia ? pro dii immortales, quæ fuit illa, quanta 
vis? quam inexſpectata? quam repentina? cum, con- 
jectis oculis, geſtu omni imminenti, ſumma ęra- 
vitate & celeritate verborum, rute, quid ſedes? 
quid idlam auum patri nunciare vis tuo? quid il. 
lis ommibus, quorum imagines duci vides? quid 
majoribus tui? quid L Bruto, qui hunc popu- 
lum dommatu regio liberavit? quid te fatere? cui 
rei, cui gloriæ, cui virtuti Rudere? Patrimonione 
angenao at id nom eft nobilitatis; ſed fac eſſe; 
nibil ſupereſt; libidines' totum diſſipaverunt. Au 
Juri civil? eſt paternum: ſed dicct, te, cum del 
venatres; ne * in-rutis quidem , & cæœſis ſolium 
tibi paternum © recepiſſe.” An rei militari? qui 
numquam caftra viderts.” An eloguentie? | gue 
nulla eſt in te; O, quidguid et vocir ac In- 
, omne in iftum tus piſſimum calummiæ que: 
um contulifti. Tu lucem aaſpicere attdts! th 
bos iuineri? tu in foro, tu in urbe, tu in ciuiun 
ee conſpectu? Tu illam mortuum, tu imagines 
ipſas non perhorreſcis > quibus non modo imitan. 
dts , ſed ne collocandis quiaem tibi ullum locum 
RR · · M ·ð·nrMnů ee 
I Ita Pall. quint & ſext. à ſecunda manu, & tert. à prima; 
nec aliter ed, Melancthon. /oe«rum nolt. om n. præter Joan. qui lam, 
cum Pall. pr. & ſec. 2 Cum funere abeſt à quattuor P. lat inagallis: 
accedit Joan. qui ſtatim ferretur exhibet, cum Bal. & Wag, Idem; 
iam, cum in eadem cauſa cum funere ferretur anus in via; Pro at! Nov. 
Duci vides majoribus tus: ? Wag 4 L. Funio al. 5 Irruptts Bal. 
iu ruptis Nov, Wag. iidem ſtatim ſelam. In TE s Reliquiſe 
as Drag © 


S SSS SSS. 


LisBtR'SECUNDUS. 165 

- 56. Sed hæc tragica atque divina; faceta au- 
tem & urbana innumerabilia "ex una concione 
meminiſtis; nec enim concio major umquam fuit, 
nec apud populum gravior oratio, quam hujus 
contra collegam in cenſura nuper, neque lepore 
& feſtivitate conditior. Quare tibi, Antoni, u- 
trumque aſſentior, & Multum facetias in dicen- 
do prodeſſe ſæpe, & Eas arte nullo modo poſſe 
tradi * & illud quidem admiror, te nobis in eo 
genere tribuiſſe tantum, & non hujus rei quo- 
que palmam, ut ceterarum, Craſſo detuliſſe. Tum 
Antonius, Ego vero ita feciſſem, inquit, niſi in- 
terdum in hoc Craſſo paulum inviderem: nam 3 eſſe 
ques facetum atque ſalſum, non nimis eſt per 
plum invidendum; ſed, cum omnium ſis venu- 

ſtiſſimus & urbaniſſimus, omnium graviſſimum 
& ſeveriſſimum & eſſe '& videri, quod iſti con- 
tigit uni, id mihi vix ferendum videbatur. Hic cum 
arriſiſſet . ĩpſe Craſſus, Attamen, inquit Antonius, 
cum artem eſſe facetiarum, Juli," negares, ape- 
ruiſti quiddam, quod præcipiendum videretur. 
Haberi enim dixiſti rationem oportere hominum, 
rei, temporis, ne quid jocus de gravitate decer- 
peret: quod quidem in primĩis à Ctaſſo obſer- 
rari ſolet. Sed hoc præceptum prætetmittendum 
eſt facetiarum, cum his nihil opus ſit: nos au- 
tem quomodo utamur, cum opus fit, quærimus; 
ut in adverſarium, & maxime, ſi ejus ſtultitia 
poterit agitari; in teſtem ſtultum, cupidum, le- 
rem, ſi facile homines audituri videbuntur. Omni- 
no probabiliora ſunt, quæ laceſſiti dicimus, quam 


QUE 


1 Es und contentione Bal. Joan. Wag. 1 Ut ceterarum deſiderantur 


in Joan, 3 Eſſe quemvis facetum Wag. 4 Ipſe abeſt 3 noſt. quin- 
que, & aliquot edd. F Atem ofſe facetiarum ullam (vel nullam, vel 


1 Centen- 


win J. negares noſt. omn. 


66 Ds :OnaToRE, 


quæ priotes: nam & ingenil — major eſt, 
quæ apparet in reſpondendo, & 1 oft 
e o. Videmur enim quieturi fuiſſe, niſi eſ. 
* ferns laceſſiti: ut in iſta ipſa d concione nihil 
fere dictum eſt ab hoc, quod, quidem facetius di- 
cum videretur, quod non, proyocatus. reſponde- 
nt. Etat autem? tanta gravitas in Domitio,, — 
ta auctoritas, ut quod eſſet ah eo oObjectum, le 
magis elevandum, quam Same fig Fangan 
videretur. Fl 5 
Fe. Tum 8 iciys , FOE inguit, pe: 
tiemur . qui quamquam Craſſo facetias 
concedit, tamen muko in eo ſtudio magis ipſe 
elaborat , non explicare totum nobis genus hoc 
jocandi, quale ſit, & unde ducatur? praſertim 
cum tantam vim, & ary 1 ſalis, & urbanita · 
d efle * fateamur. Quid ii, inquit Julius, 2 
or Antonio dicenti , 22 2 a eſſe dale 
G..cum Sulpicius reticuiſſet, vero, inguit 
Craſſus, horum ipſorum, de 1. 5 Antonius 5 tam- 
diy.loquitar, ars ulla ft : uzdam. eſt, 
ut. ipſe dixit, eatum rerum, — in 'Þ rode, yas 
quæ ſi eloquentes facere poſſit, quis eſfet 
von eloquens? Quis enim hæc vel non facile, 
vel certe aliquo modo poſſat ediſcere ? Sed ego 
in his præceptis hanc vim, & hanc utilitatem 
efſe arbitror, non ut ad reperiendum quid dica- 
Fane arte ducamur, fed ut ea, quæ natura, qua 
. exeroitatione canſequimur, aut recta 


au prava intelligamus, cum, quo 
ate . didicerimuss. Quatre, Cæſat, ego 


* 


* . al. 2 ne in Demitis gravitac,, tanta fc, Joan. 
af, * Dons! THE 1 2 tyra Ce. cet, nofltl. 3 Deducatun al. 


4. . oa net Gulicl, 50 AIRS: 2 
tuor ene 1 


—y 


41 


. 


T + SS © Dh ad 


* 171 7 or 


2 
a 


8 88818 


LIIER SECUNDUS, 16+ 

oque à te hoc peto, ut, ſi tibi videtur, diſputes 
Fn hoc toto jocandi genere, quid ſentias, ne quai 
forte dicendi pars, quoniam ita voluiſtis, in hoc 
tali cœtu, atque in tam accurato ſermone, præte- 
tita eſſe videatur. Ego vero, inquit ille, quoniam 
collectam à conviva, Craſſe, exigis, non commit- 
tam ut, "fi defugerim, tibi colts aliquam dem 
recuſandi : quamquam ſoleo ſæpe mirari eorum 
impudentiam , qui agunt in ſcena geſtum * ſpe- 
&ante Roſcio: quis enim ſeſe commovere poteſt, 
cujus iſle vitia non videat > Sic ego nunc, Craſſo 
audiente, primum loquar de facetiis, & docebo ſus 
(ur . oratorem eum, er cum Catulus nu- 
per audiſſet, num alios, aiebat, eſſe oportere. Tum 
ile, Jocabatur, inquir, Catulus, præſertim cum ita 
dicat ipſe, ut ambroſia alendus eſſe videatur. Ve- 
rum te, Cæſar, audiamus, ut ad Antonii reliqua 
tedeamus. Et Antonius, Perpauca quidem mihi 
reſtant, inquit: ſed tamen defeſſus you labore at- 
ne itinere diſputationis, requieſcam in Cx- 
= ſermone , quaſi in aliquo peropportuno di- 
verſorio. 

8. Atqui, inquit Julius, non nimis liberale 
hoſpitinrh meum dices : nam te in viam, ſimulac 
perpaululum guſtaris , extrudam & ejiciam. Ac 
ne diutius vos demorer, de omni iſto genere quid 
ſentiam, perbreviter exponam. De riſu —_ 
ſunt, quæ quærantur: unum, quid fit: alte 
unde ft : tertium, fitne oratoris velle _ mo- 
yere : quartum, quatenus: quingum, quæ ſint 
nera ridiculi, cn illud pa , quid ſit 155 
riſus, quo pacto concitetur, ubi fit, quomodo ex- 
ſiſtat, atque ita repente erumpat, ut eum cupientes 

| | | renere 


1 & refugerim Mag. 2 Inſpe#ante Joan. due Pall. & tocidem Gall. 
3 U Antoni reliqua videamus Joan. 
3 1 Net ane 


* 


x68 2 D E OR AT ORRE 


tenere nequeamus, & quomodo ſimul latera, os, 
yenas , vultum, oculos occupet, viderit Democti- 
tus; neque enim ad hunc ſermonem hoc pertinet; 
E&, ſi pertineretz neſcire me tamen id non puderet, 
quod ne ipſi quidem illi ſcirent, qui pollicerentur. 
Locus autem, & regio quaſi ridiculi (nam id 
proxime quzritur ) turpitudine & deformitate 
quadam continetur: hæc enim ridentur vel ſola, 
vel maxime, quæ * notant, & deſignant turpitu- 
dinem aliquam non turpiter. Eſt autem, ut ad 
illud tertium veniam, eſt plane oratoris movere 


riſum; vel quod ipſa hilaritas benivolentiam con- 


ciliat ei, per quem excitata eſt; vel quod admiran- 
tur omnes acumen uno ſæpe in verbo poſitum, 
maxime reſpondentis, nonnumquam etiam laceſ- 
ſentis; vel quod frangit — quod im- 
pedit, quod clevat, quod deterret, quod refutat; 
vel quod ipſum oratorem politum eſſe hominem 
ſignificat, quod eruditum, quod urbanum ; maxime- 
que quod triſtitiam ac ſeveritatem mitigat & re- 
laxat , odioſaſque res ſæpe, quas argumentis dilui 
non facile eſt, joco riſuque diſſolvit. Quatenus 
autem ſint ridicula tractanda oratori, perquam 
diligenter videndum eſt; id quod in quarto loco 
quærendi poſueramus: nam nec inſignis impro- 
bitas, & ſceleri juncta, nec rurſus miſeria inſignis 
agitata ridetur: facinoroſos majori quadam vi, 
3 quam ridiculi, vulnerari volunt; miſeros il- 
ludi nolunt, niſi ſi ſe forte jactant. Parcendum eſt 
autem maxime caritati hominum, ne temere in 
cos dicas, * qui diliguntur. 
„ 
1 Netant, & fignant Joan, 2 Qued impedit non eſt in Joan. Idem 
ſtatim quod deſe vas, ubi quod levat habent cet. noſt. 3 Quom r1di- 
culi, illuds volunt, niſi & c. Mag. quam ridiculi, vulnerari voſunt, nf 


Ce. mediis omiſſis, Joan. 4 Qui diliguntur , aut qui in calamital- 
unt. Hac igitur excerp. Nov. Ay. U 
* 


* 


* 


* 


LIBER SE CN DVs. 169 

59. Hæc igitur adhibenda eſt primum in jocando 
moderatio. Itaque ea facillime luduntur, quæ 
neque odio magno, nec miſericordia maxima digna 
ſunt. Quamobrem materies omnis ridiculorum 
eſt in iſtis vitiis, que ſunt in vita hominum, neque 
carorum , neque calamitoſorum,  neque eorum, 
qui ob facinus ad ſupplicium „ pom videntur ; 
?eaque belle agitata ridentur, Eſt etiam deformi- 
tatis, & corporis vitiorum ſatis bella materies ad 
jocandum. Sed quærimus idem, quod in ceteris 
rebus maxime quærendum eſt, Quatenus. In quo 
non modo illud præcipitur, Ne quid inſulſe, fed 
etiam, ſi quid perridicule poſſis: vitandum eſt ora- 
tori utrumque, ne aut ſcurrilis jocus ſit, aut mi- 
micus. Quæ cujuſmodi ſint, facilius jam intelli- 
gemus, cum ad ipſa ridiculorum ,genera 3 veneri- 
mus. Duo enim ſunt genera facetiarum, quorum 
aterum re tractatur, alterum dicto. Re, ſi quando 
quid, tamquam aliqua fabella, narratur; ut olim 
tu, Craſſe, in Memmium, comediſſe eum lacertum 
Largii, cum eſſet cum eo Tarracinæ de amicula 
rixatus : ſalſa, attamen à te ipſo ficta tota? oratio. 
Addidiſti clauſulam, Tota Tarracina tum omni- 
bus in parietibus inſcripras fuiſſe literas, tria L LL, 
duo MM. Cum quzreres, id quid eſſet, ſenem tibi 
quendam oppidanum dixiſſe, Lacerat lacertum 
Largu mordax Memmius. Perſpicitis hoc genus 
uam ſit facetum, quam elegans, quam oratorium; 
ive habeas, vere quod Harrare poſſis, quod ta- 
men eſt * mendaciunculis adſpergendum; ſwe fingas. 
Eſt autem hæc hujus generis virtus, Ut ita facta 
demonſtres, 
B pod WL. pn 
mum commadiſſime, eum cc. Nov. 5 Narratie noſt. omn. cum aliquot 


odd. 6 Mendaculir nol. f um hujus ; Nor. 
A noſt, fere, 7 Eft enim buj. e, 


1750 DR ORATORR 
demonſtres, ut mores ejus, de quo narres, ut ſermo, 
ut vultus omnes exprimantur, ut iis, qui audiunt, 
tum: geri illa, fierique videantur. In re eſt item 
ridiculum, quod ex quadam depravata ĩmitatione 
fumi ſolet; ut idem Craſſus, Per tuam nobilitatem, 
per veſtram familiam. Quid aliud fuir, in quo 
concio rideret, niſi illa vultus & vocis imitatio ? 
Per tuas ſlatuas vero cum dixit, & extento bra- 
chio paululum etiam de geſtu addidit , vehe- 
mentius riſimus. Ex hoc genere eſt illa Roſciana 
imitatio ſenis: n 


Tibi ego, Antipho, * has ſero, Inquit : 


ſenium eſt cum audio. Atque ita eſt totum hoc ipſo 
genere ridiculum, ut * tractandum ſit. Mi- 
morum eſt enim ethologorum, fi nimia eſt imitatio, 
ſicut obſcœnitas: orator ſurripiat oportet imitati- 
onem, ut is, qui audiat, cogitet plura, quam videat. 
Præſtet idem ingenuitatem & ruborem ſuum, ver- 
7 — 3 turpitudine, & rerum obſccenitate vi- 
tanda. | | 

_ 60, Ergo hæc duo genera ſunt ejus ridiculi, 
quod in re poſitum eſt: quæ ſunt propria perpe- 
tuarum facetiarufy „ in quibus deſcribuntur homi- 
num mores, & ita effinguntur, ut aut, re narrata 
aliqua, quales ſunt, intelligantur; aut, imitatione 
brevi injecta, in aliquo inſigni ad irridendum vi- 
tio reperiantur. In dicto autem ridiculum eſt id, 
quod yerbi, aut ſententiæ quodam acumine mo- 
vetur: fed, ut in illo ſuperiore genere, vel narra- 
r tionis, 


__ _ 1 Nobilitaters, ger juramentuas, per noſtram familiam Wag 2 Afro 
naſt. quinque cum vulg. Statim te cum audio Wag. 3 Obſcanttate. 
Vitande ergo &e. noſt. om n. preter Joan. in quo reftar vitando, extre- 
ma liter in ruft. & obſcnn. eraſa; ut turpitudinem, & rerum ebſcani- 


taten uulinde i prima manu habuille videatur- 


1 Orgtory! 


LIEBER SECUN DUS. 171 
tionis, vel imitationis, vitanda eſt mimorum etho- 
logorum ſimilitudo; — "Hoe { * k wang 
dicacitas ma re fugien i igitur di- 
ſtinguemus > Craflo, a Catulo, à ceteris, familia- 
rem veſtrum Granium, aut Vargulam, amicum 
meu? non mehercule in mentem mihi quidem 
venit: ſunt enim dicaces: Granio quidem nemo 
dicacior. Hoc, opinor, primum, ne l 
potuerit dictum dici, neceſſe habeamus dicere. Pu- 
{illus teſtis. proceſſit. Licet, inquit, rogare, Phi- 
lippus > Tum quæſitor properans, Moab breviter. 
Hic ille, Non accuſabis: perpuſilium rogabo. Ridi- 
cule : ſed ſedebat judex f. Auiter. brevior etiam, 
quam ipſe teſtis: omnis eſt riſus in judicem con- 
verſus : viſum eſt totum ? ſcurrile judicium. Ergo 
hzc, quæ cadere poſſunt in quos nolis, quamvis 
ſint bella, ſunt tamen ipſo genere ſcurrilia: ut 
iſte, qui ſe vult dicacem, & mehercule eſt, Appi- 
us, ſed nonnumquam in hoc vitium ſcurrile dela- 
bitur: Cexabo, inquit, apud te, huic luſco, fami- 
liari meo, C. Sextio: uni enim locum eſſe video. 
Eſt hoc ſcurrile, & quod ſine cauſa laceſſivit, & 
tamen id dixit, quod in omnes luſcos conveniret. 
Ea, quia meditata putantur eſſe, minus ridentur. 
llud egregium Sextii, & ex tempore, Manus lava, 
inquit, & cena. Temporis igitur ratio, & ipſius 
dicacitatis moderatio, & temperantia, & raritas 
dictorum, diſtinguet oratorem A ſcurra: &, quod 
nos cum cauſa dicimus, non ut ridiculi videamur , 
ſed ut proficiamus aliquid ; illi * totum diem, & 
fine cauſa, Quid enim eſt Vargula aſſecutus, cum 
eum candidatus A. Sempronius cum Marco ſuo 

8 I Y 2 fratre 


1 Orateris Joan. deeſt in Wag. 2 Seurrils ridieulum Joan. 


excerp, Nov. 3 £4 qua maditand al. 4 Tus dium, & &. Wag: 
1 Nin 


totam dicet Bod. 


\ 


172 DER ORATORE 
fratre complexus eſſet, Puer abige muſcas? Riſum 
quzfivit, qui eſt, mea ſententia, vel tenuiſſimus 
ingen fructus. Tempus igitur dicendi pruden- 
tia, & gravitate moderabimur; quarum utinam 
artem aliquam haberemus! ſed domina natu- 
eee "Ra un 

61. Nunc exponamus genera ipſa ſummatim, 
quæ tiſum maxime moveant. Hæc igitur fit prima 
partitio, Quod facete dicatur, id alias in re habere, 
alias in verbo facetias: maxime 4utem homines 
delectari, fi quando riſus conjuncte re, verboque 
moveatur. Sed hog mementote, quoſcumque locos 
attingam, unde ridicula dutantur, e illlem locis 
fere etiam graves ſententias poſſe duci : tantum in- 
tereſt, quod gravitas honeſtis in rebus ſevere, jo- 
cu*® in turpiculis, & quaſi deformibus ponitur : 
velut in iiſdem verbis & laudare frugi ſervum pol. 
ſumus, &, ſi eſt nequam, jocari. Ridiculum ef 
illud;,” Neronianum vetus in furace ſervo , Sblun 
ee, cui domi mhil fit nec ob ſignutum, nec * occlu- 
ſum: quod idem in bono ſervo dici folet ; fed 
hoc iifdem etiam verbis. Ex ii{detm autem locis 


. 


in claudicatione animadverti potuit, eſt ductum. 
BG um 1 


Neve al. 2 Coneluſum Bod. excerp. No. 3 Clandicarꝰ 4 
id claudicat excerp. Nov. * 


een 5-3 = a 


„ 


S Go A. P Aa TM. 8 


> gow 


LIBER SECUNDUS. 173 

1 Quid hoc Neuio ignavins ? ſevere Scipio. At in 
male olentem, Y7deo me ? a te circumveniri, ſub- 
ridicule Philippus. At utrumque genus continet 
verbi ad literam immutati ſimilitudo. Ex ambi- 
o dicta, vel argutiſſima putantur; ſed non 
— in joco, ſæpe etiam in gravitate verſantur. 
Africano illi majori, coronam ſibi in convivio ad 
caput — „cum ea ſæpius rumperetur, 
P. Licinius Varus, Noli mirari, inquit, ſi non con- 
venit: caput enim mag num eff : laudabile & ho- 
neſtum. Ar ex eodem genere eſt, Caſbus ſas eff, 
quod dicit parum. Ne multa: nullum genus eſt 
joci, quo non ex eodem ſevera & gravia ſuman- 
tur. Atque hoc etiam animadvertendum, Non 
eſſe omnia ridicula, faceta. Quid enim poteſt eſſe 
tam ridiculum, quam Sannio eſtꝰ ſed o, vultu, 
imitandis moribus, voce, denique corpore ridetur 
ipſo: ſalſum hunc poſſum dicere, atque ita, non 
ut ejuſmodi oratorem eſſe velim, ſed ut mimum. 
62. Quare primum genus hoc, quod riſum vel 
maxime movet, non eſt noſtrum, moroſum, ſuperſti- 
tiolum, ſuſpicioſum, glorioſum, ſtultum: naturæ ri- 
dentur ipſæ, quas perſonas agitare ſolemus, non ſu- 
ſtinere. Alterum genus eſt imitatione admodum ri- 
diculam, ſed nobis tantum licet furtim, fi quando, 
& curſim. Alterum minime eſt liberale. Tertium, 


Nun aur 


1 Quid hoc nemo ignavut Nov. quid hic nemo ignarus ĩdem ad oram. 
2 A te non convenirs , ſed eircumveniri vulgo. Deſicic hic Join, ut 
& dno Pall, priores, & Gall. 3 Quad dicit, Patumne mul;a? al. 
4 Ut ante dixi Bod. | bj 


1 cum 


274 DE ORATORE 
aut in verbo. Nam quod, quibuſcumque verbis 
dixeris, facetum tamen eſt, re continetur: quod 
mutatis verbis ſalem amittit, in verbis habet le- 
porem omnem. Ambigua ſunt in primis acuta, 
atque in verbo poſita, non in re fed non ſæpe 
magnum riſum moyent, magis ut belle & literate 
dicta laudantur: ut in illum Titium, qui, cum 
ſtudioſe pila luderet, & idem ſigna ſacra noctu 
frangere putaretur, gregaleſque cum in campum 


non veniſſe 4 „ excuſavit Veſpa Teren- 
tius, quod eum 


tius, que achium fregiſſe diceret. Ut illud 
Africani, quod eſt apud Lucilium, e 
a Quid? Decius, Muc alam an confiaum vis fa 


© * Cere? inpuit. 


Vt cunts Craſſe, Granius, non eſſe — 
tir. Et, ſi quæritis, is, qui appellatur dicax, hoc 
genere maxime excellit 1 * riſus movent alia 
majores. Ambiguum per ſe ipſum probatur id 
quidem, ut ante dixi, vel maxime: ingenioſi enim 
videtur, vim verbi in aliud, atque ceteri accipi- 
ant, poſſe ducere: ſed admirationem een 
riſum movet, niſi ſi quando incidit in aliud ge- 
-nus ridiculi. mb 200) EH 15 A en 

63. Quz genera percurram equidem: fed ſcitis 
eſſe — Hitler genus, ow aliud exſpecta- 
mus, aliud dicitur: hic nobiſmetipſis noſter error 
riſum movet. Quod fi admiſtum eſt etiam 
ambiguum, fit ſalſius: ut apud Nævium videtur 
eſſe miſericors ille, qui judicatum duci videt,“ per- 
cunctatus ita, 10 39718 - Ans 311 1 


1 
o 


Quant! 
r Cum in e ndn_veniſſet , requirerent Bal. & Wag. 2 Quare 
genera Wag. 3 Q ff admixtum Nov. 4 Eta]. EL, Ob- 


ry, lib. 2. cap. 11. perrunctatur vulg. due viden! bercunct atur edidit 
Phil, MetanQhon.'& poſt eum Lümbin. ** 
0 2 EYED 5 . 


T =* 


Sr SE &. 


8 


5 S SSF 


To 


Or 


Liztx SECUNDUS. 175 
' Quantiti addiftus? mille nunmimun. | 


Si addidiſſet tantummodo , duces licet; eſſet il- 
lud genus ridiculi præter exſpectationem: {ed quia 
addidit, 
Mil addo, ducas licet : 
| addito ambiguo, altero genere ridiculi, fuit, ut 
mihi quidem videtur, ſalſiſſimus. Hoc tum eſt 
yenuſtiſſimum, cum in altercatione arripitur ab 
adverſario verbum, & ex eo, ut à Catulo in Phi- 
lippum, in eum ipſum aliquid, qui laceffivit, in- 
figitur. Sed cum plura ſint ambigui genera, de 
quibus eſt doctrina quædam ſubtilior, attendere, 
& aucupari verba oportebit: in quo, ut ea, quæ 
ſunt frigidiora, vitemus (etenim cavendum eſt, ne 
aceſſitum dictum putetur) ulta tamen acute 
dicemus. Alterum genus eſt, quod habet parvam 
verbi immutationem, quod in litera pofitum, 
Grzci vocant merouanc, ut Nobiliorem, mobilio- 
rem * Cato : aut, ut idem, cum cuidam dixiflet, 
Eamus deambulatum : & ille, Quid opus fuit de? 
Immo vero, inquit, guid opus fuit te? aut ejuſdem 
reſponſio illa, Si iu & adverſus, & averſus im- 
pudicus es. Etiam interpretatio nominis habet 
acumen, cum ad ridiculum convertas, quamobrem 
ita quis vocetur; ut ego nuper, Nummium diviſo- 
rem, ut Neoptolemum ad Trojam, fic illum in 
campo Martio nomen inveniſſe. 
64. Atque hæc omnia verbo continentur. 

etiam verſus facete interponitur, vel ut eſt, vel 
paululum immutatus; aut aliqua pars verſus, ut 
Statius Scauro ſtomachanti ; ex quo ſunt nonnulli, 


qui 

1 Addito alters ambiguo, gmmere ridiculi Bod. Mag. Wag. addito alters 

ambiguo, alrero Cc. ba-. 2 far tetum eff Bod. Nov. * Is quibus eft, 

ut ea Ge. Bal. Idem mox «cure dicemus, accedente Wag, 4 Cave au- 
tem judicom cum quidam dix. Bal. 

5 1 Auſert 


176 DE ORATORE 
qui tuam legem de civitate natam, Craſſe, dic ant; 


Sf, tacete, quid hoc clamoris? quibus nec ma- 


- * Ter, nec paler, ; | 
Tanta confidentia eftis? * auferte iſlam enim 
ſuperbram. & 


Nam in Cælio ſane etiam ad cauſam utile fuit 
tuum illud, Antoni, cum ille à ſe pecuniam pro- 
fectam diceret teſtis, & haberet filium delicatio- 
rem; abeunte jam illo, 


Sentin ſenem eſſe tactum triginta minis? . 


In hoc genus conjiciuntur proverbia; ut illud Sci- 
pionis, cum Aſellus omnes provincias ſtipendia 
merentem ſe peragraiſe gloriaretur, Mas aſellum, 
& cetera. Quare ea quoque, quoniam mutatis ver- 
bis non poſſunt retinere eandem venuſtatem, non 
in re, ſed in verbis poſita ducantur. Eſt etiam 
in verbo poſitum non inſulſum genus, ex eo, cum 
ad verbum, non ad ſententiam rem accipere vi- 
deare: ex quo uno genere totus eſt Tutor, mimus 
vetus, oppido ridiculus. Sed abeo à mimis; tan- 
tum genus hujus ridiculi inſigni aliqua, & nota 
re ls ron 22 autem ex hoc genere illud, 
tu, Craſſe, nuper ei, qui te rogaſſet, Non 

abi moleſtus eſſet — , fl ad te _ ante lu- 
cem veniſſet: Tu vero, inquiſti, moleſſus non eris: 
Jubebis igitur te, inquit, ſuſcitari? & tu, Certe 
negaras te moleſtum futurum. Ex eodem hoc 
vetus illud eſt, quod aiunt Maluginenſem illum 
1 Aufert am Cn. ſaperbiam Wag, aufert iſts enim ſuperbis Bod: 


aufer iſtam &. Nov. 2 Trigints nummi Nov. 3 Ita ſcribendum 
cenſer Turneb. cum nun tibi habeant M89. 4 Bene mone venſſet 


voluit Guliel. | 
; # bx 


* 


it 


A 


LiBER'SECUNDUS 177 
M. Scipionem, cum ex centuria ſua renunciaret 
Acidinum conſulem, præcoque dixiſſet, Dic 4e I. 
Manlio: Virum bonum, inquit, egregiumque ci- 
vem efſe arbitror. Ridicule' etiam illud L. Porcius 
Naſica cenſori Catoni, cum ille, Ex tui animi ſen- 
tentia tu uxorem habes > Non hercule; inquit, * ex 
mei auimi [ententia. '* Hæc aut frigida ſunt, aut 
tum ſalſa, cum aliud eſt exſpectatum: natura enim 
nos (ut ante dixi) nofter delectat error, ex quo, 
cum quaſi decepti ſumus exſpectatione, ridemus. 
65. In verbis etiam illa ſunt, quæ aut ex im- 
mutata otatione ducuntur, aut ex unius verbi 
tranſlatione, aut ex inwverſione verborum. Ex 
immutatione; ut olim Ruſca cum legem ferret 
annalem, diſſuaſor M. Servilius, Die mibi, in- 
quit, M. Pinari, num, ſi contra te alxero, mibi 
male difFarus es, ut ceteris feciſti? Ur ſemen- 
tem feceris, ita metes, inquit. Ex tranſlatione 
autem; ut, cum Scipio ille major Corinthiis ſta- 
tuam pollicentibus eo loco, ubi' aliorum eſſent 
imperatorum, 7urmales dixit alſplicere. Inver- 
tuntur autem verba; ut Craſſus apud M. Perper- 
nam judicem pro Aculeone cum diceret; aderat 
contra Aculeonem Gratidiano ? L. Helvius La- 
mia, deformis, ut noſtis; qui cum interpellaret 
odioſe, Audiamns , inquit, 
Craſſus. Cum eſſet arriſum, Now potui mibi, in- 
quit Lamia, format ſe fingere © mgentum porn. 
Tum hic, Audiamus, inquit, dfſertum't multo e- 
tiam arriſuni eſt vehementitis; * Sunt etiam illa 
venuſta, ut in gravibus -ſenrentiis; Aic in ? face- 
tis. Dixi enim dudum, Materiam aliam'efle joci, 
DC OO ONSET 20S 1.202 > gtam 


1 EI animi tus ſententia edd, recentiores. 2 Har antem frigid 
Mag. ; T. Alu- Lam miller Pighius lib. x ri. Antal Roman, 
c. Helius Lamia Wag: 4 Pulcoiivin purum excet p. Nov. 5 i 


4 
i 


pulcellum  puerum , 


278 D :(OmwaTORE 
aliam ſeveritatis ; gravium autem, & jocorum u- 
nam eſſe rationem. Ornant igitur in primis ora- 
tionem verba relata contrarie: quod idem 
eſt ſæpe etiam facetum; ut Sergius ille Galba, cum 
judices L. Scribonio, tribuno plebis ferret fami- 
iares ſuos, & dixiſſet Libo, Quando tandem , 
Galba, de triclinio tus exibis? Cum tu, inquit, 
de cubiculo alienu. A quo genere ne illud qui- 
dem plurimum diſtat, * quod Glaucia o, 
Villam in Tyburte babes, cortem in palatio. 

66. Ac verborum quidem genera quæ eſſent fa- 
ceta, dixiſſe me puto: rerum plura ſunt, eaque 
magis (ut dixi 3 in quibus eſt nar- 
ratio; res ſane diſficilis. Exprimenda enim ſunt, 
& ponenda ante oculos ea, quz videantur & ve- 
riſimilia, quod eſt proprium narrationis ; & quz 

fint, quod ridiculi +! 0 eſt, ſubturpia: cu- 
jus exemplum, ut breviſſimum, fit {ane illud, quod 
ante poſui, Craſſi de Memmio. Et ad hoc ge- 
nus adſcribamus etiam narrationes apologorum. 
Trahitur etiam aliquid ex hiſtoria; ut cum Sex. 
Titius ſe Caſſandram eſſe diceret, Multos, inquit 
Antonius, La ey tua HAjaces Oileos nominare. 
Eft etiam ex ſimilitudine, quæ aut collationem ha- 
bet, aut tamquam ? imaginem. Collationem, ut ille 
Gallus olim teſtis in Piſonem, cum innumerabilem 
Magio præfecto pecuniam dixiſſet datam, idque 
Scaurus tenuitate Magit redargueret, rat, in- 
J Saure: ego enim Magium nom conſervaſe 
dico, ſed tamquam nudus nuces legeret, in ventrem 
ab ſtuliſſe. Ut illud M. Cicero ſenex, hujus vit 
optimi, noſtri familiaris, pater, Nofiros homnc! 
% / wiles eſſe Syrorum venalium: ut quiſque ”_ 
» - ace 
* ud qued non viſitur in noſt, 518 2 Meminie excerp. Nos. 


2. Imaging collationss ; us the noſt. quinque. 4ySmiler of# non ad- 
n tel Bod. Nov. Wag. " a, - 1 Its 


 PReccncn=t ps F. S Sg egg SSN >2a0O2 Ba HOGCSErRED 


55 2 


co 


Linkin SECUN DUS. 179 


Grace ſciret, ita eſſe nequiſſimum. Valde autem 
ridentur etiam imagines, quæ fere in deformitatem, 
aut in aliquod vitium corporis ducuntur cum ſimi- 
litudine ioris; ut meum illud in Helmium 
Manciam, Jam oſtendam cujuſimoai ſis: cum ille, 
Oftende quæ jo: demonſtravi digito pictum Gallum 
in Mariano ſcuto Cimbrico * ſub Novis diſtortum, 
ejecta lingua, buccis fluentibus. Riſus eſt com- 
motus: nihil tam Manciæ ſimile viſum eſt; ut 
cum Teſtio Penario, mentum in dicendo intor- 
uenti, Tum ut diceret, ſi quid vellet, ſi nucem 
agiler Etiam illa, quæ minuendi, aut augendi 
cauſa ad incredibilem admirationem efferuntur ; 
velut tu, Craſſe, in concione, ita ſibi þ 5/08 ma- 
enum vider! Memmiam, ut in forum deſcendens, 
caput ad fornicem Fabii demitteret. Ex quo ge- 
nere etiam illud eſt, quod Scipio apud Numan- 
tiam, cum ſtomacharetur cum C. Metello, dixifle 
dicitur , & quintum pareret mater ejus, aſinum 
fuiſſe parituram. Arguta etiam ſignificatio eſt, 
cum parva re, & ſæpe verbo, res obſcura & latens 
illuſtratur; ut cum C. Fabricio P. Cornelius, ho- 
mo, ut exiſtimabatur, avarus & furax, ſed: egre- 
gie fottis, & bonus imperator, gratias ageret, quad 
fe homo. inimicus con ſulem feciſet, bello præſertim 
magne & gravi: Nibil eſi quod mibi gratias ages, 
1 ſi malui compilari, quam venire. Ut Aſello 
icanus objicienti luſtrum illud infcelix , Vol, 
* mrari: is enim, qui te ex ærariis exemit, 
luktrum conaiait, & taurum immolauit. Tanta 
ſuſpicio eſt, ut religione civitatem obſtrinxiſſe 
videatur Mummius, quod Aſellum ignominia 
lerarit. | 
* et „ 67. Urbana 


x Ira bins Faſt lib, nodis neſt. omn. cum aliis MS3. 
& edd. 1 — Nov. 2 * Ee” 
i F · Fracchi 


180 DR OR ATro RE 


67. Urbana etiam diſſimulatio 0 cum alia di- 
cuntur ac ſentias; non illo genere, de quo 
ante dixi, cum contraria dicas, ut Lamiæ Craſſus; 
ſed cum toto genere orationis ſevere ludas, em 
aliter ſentias ac loquare; ut noſter Scævola Septu- 
muleio illi Anagnino, cui pro C. Gracchi capite 
erat aurum repenſum, roganti, ut Je in Aſiam 
prefeftum duceret-: Quid libi vis, inquit, inſane? 
tanta malorum eft multitude civium, ut tibi ego 
hoc confirmem, ſi Romæ manſeris, le paucis annis 
ad maximas pecunias e venturum. In hoc 
nere Fanniu in annalibus ſuis Africanum hunc 
Emilianum dicit fuiſſe, & eum Græco verbo ap- 
pellat-#gora : ſed, uti ferunt, qui melius hæc no- 
runt, Socratem opinor in hac ironia, diſſimulan- 
tiaque longe lepore & humanitate omnibus preſti- 
tiſſe: genuseſt perelegans, & cum gravitate ſalſum, 
cumque oratoriis dictionibus, tum urbanis ſermo- 
nibus accommodatum. Et hercule omnia hæe, 
quæ à me de facetiis diſputantur, non majora fo- 
renſium actionum, quam omnium ſermonum con- 
dimenra ſunt. Nam — apud Catonem eſt, 


multa retulic; ex ame exempli cauſa m 
| 8 *. — videtur, C. Publicium 
. „ P. Aummium cui 


Bamiuem eſſe : ſic profecto res fe habet, nullum 
ur ſir vitæ tempus, in quo non deceat Jeporem 
humanitatemque verſari. Sed redeo ad Cetera. 
Eſt huic finitimum diſſmulationi, cum honeſto 
verbo vitioſa res appellatur; ut cum Afficanu 
I _ movebar eum centurionem, 4 in 


1 racks: morte — T, Nummium eui vis Se, aer 
rium, quod turpis homo eſſer; fic Ce, i in ma , 
K fl ber tad, fie Ge, _ _—_ J 

21 5 1 | 'x Solus 


SAYS FSSSS Ws 


28 B2B-R 


35 5 wn > RT. TT TW IT TT OV 6 


— 
. 


0 


LIBER SECUNDUS 181 


Paulli non affuerat, cum ille ſe i cuſtodiæ 
cauſa | in caſtris remanſiſſe, quzreretque , 
cur ab eo notaretur ; Now amo, inquit, wminum 
diligentes. Acutum etiam illud eſt, cum ex alte- 
tius oratione aliud excipias atque ille vult; ut Sa- 
linatori Maximus, cum, Tarento amiſſo, arcem ta- 
men Livius retinuiſſet, multaque ex ea prælia 
præclara feciſſet, cum aliquot poſt annos Maximus 
id oppidum recepiſſet, rogaretque eum Salinator, 
ut meminiſſet, opera ſua ſe Tarentum recepiſſe, 
Quidni, inquit, meminerim? numquam enim re- 
(pier; yr tu perdidiſſes. Sunt etiam illa ſub- 

» ſed eo ipſo nomine ſæpe ridicula, non 


lm mit perappoſta, ſed exam quodammodo 


| 2 Homo faut, e 
Potquam rem habere cepit, eſi mortuut. 
— W's .” 
th mulier? uxor s medins fidius. & 


Suamdin ad aquas } = numquan eft mor tuus. 


48. Genus hoc levius, &, ur dixi, 5 mimicum; 


ſed habet nonnumquam "al id etiam a nos 
loci, ut vel non ſtultus quaſ ſtulte m ſale 
dicat aliquid; ut tibi, Antoni, Mancia, cum au- 
difſet te eenſorem A M. Duronio de ambitu poſtu- 
latum, Aiquanab, inquit, tibi tuum negobium 
5 acht V Valde hæc ridentur, & hercule omnia, 

A * quaſi Hiace diſſimulationem non 


4 


de dicuntur. Ex 
d; F N 
+ Jolum eufladia Ae be. Bod. —_— * 


Gicerer Wag. 2 Livius Julius reri - uiſſet Mag, Nov Wag arcem.tamen 
lins retinuaſſet encerp. Nov. 3 Rogeretque tum Sa/tnater Nov, Wag 
4 Numquam ego recepiſſem edd. vert. 5 Inimicum ar minutum 2 


ur al. 6 Dicat eenditum quid excerp. Nor 1 + 


x82 Dx ORATORE 
quo genere eſt etiam, non videri intelligere, quod 
intelligas: ut Pontidius, Qualem exiftimas, qui 
m adulterio deprehenditur? tardum. Ut ego, qui 
in delectu, Metello, cum excuſationem oculorum 
A me non acciperet, & dixiſſet, Tu igitur nibil 
vides > Ego vero, inquam, 4 porta * Eſquilina vi. 
deo villam uam. Ut illud Naſicæ, qui cum ad 
Ennium veniſſet, eique ab oſtio quærenti 
nium, ancilla dixiſſet, Domi non eſſe; Naſica 
ſenſi, iam domini juſſu dixiſſe, & illum intus eſſe: 
paucis poſt diebus cum ad Naſicam veniſſet En- 
nius, & eum à janua quæreret, exclamat Naſica, 
TED ns, Rn 
cognoſce vocem, inquit, tuam? Hic Naſica, Foms 
es rmpudens : ego cum te quærerem, ancillæ tus 
crediat, te domi non eſſe; tu mibi non creats ipſiꝰ 
Eſt bellum illud quoque, ex quo is, qui dixit, ir- 
ridetur in eo ipſo genere, quod dixit; ut, cum Q. 
imius conſularis, qui addleſcentulus male au- 
iflet, felivo homiai Egle % qu videretur mol - 
Hor, nec eſſet, dixiſſet, Quyd tu, _ mea 
ꝓuauab ad me uenis cum tua colu g lana? Nom 


Pal, inquit, augeo; nam me ad famoſas' vrtuit 


mater accedere., 


6599. Salla ſunt etiam, quæ habent ſuſpicionem ii- 
£0 Jus ye II quo in genere eſt illyd Siculi, 
cui cum familiaris quidam quereretur, quod diceret, 
uxorem ſuam ſuſpendiſſe ſe de ficu, Amabo te, in- 
quit, da mibi ex iſta arbore quos ſeram ſurcules. In 
Auf quod Catulus dixit cuidam ora- 
tori malo; qui cum in epilogo miſericordiam fe mo- 
viſſe putaret, poſtquam aſſedit, rogavit hunc, videre- 
turne miſeticordiam moviſſe: A magnam quidem, 
inquit : eminem enim puto eſſe tam durum, cui non 
a — cralio 

_ þ Exquiling al, 2 Et an à janus Wag. 1 Miſe- 


22 . 38 8 


A S. T7 


— 
— 


> FQ KS FES P 


a > SP 


SE. 


8. 8. 


. 


F Nr B. K 0205 . a. 


LiBER SECUNDUS. 183 
cratio tua © miſeranda viſa fit. Me quidem hercule 
yalde illa movent ſtomachoſa , & quaſi ſubmoroſa 
ridicula, non cum à moroſo dicuntur; tum enim 
non ſal, ſed natura ridetur. In quo, ut mihi vide- 
tur, perſalſum illud eſt apud Nævium; 

—— Quid ploras pater ? 

Mirum, ni cantem : condemnatus ſum. 
Huic generi contrarium eſt ridiculi genus 
_ uk ag ut cum Cato percuſſus eller. ab = 
qui arcam ferebat, cum ille diceret, Cave : roga- 
vit, numquid aliud ferret præter arcam? Etiam 
ſtultitiæ ſalſa reprehenſio; ut ille Siculus, cui præ- 
tor Scipio patronum cauſæ dabat hoſpitem ſuum, 
hominem nobilem, ſed admodum ſtultum; Queſs, 
inquit, prætor, adverſario meo da iſtum patrounm; 
akinae mibi neminem atderit. Movent illa etiam, 
dur conjectura explanantur longe aliter atque 

t, ſed acute atque concinne; ut cum Scaurus 
accuſaret Rutilium ambitus, cum ipſe conſul eſſet 
factus, ille repulſam tuliſſet, & in ejus tabulis 
oſtenderet literas, A. F. P. R. idque diceret eſſe, 
Kum fide P. Futilii; Rutilius autem, Ante fa- 
tum, poſt relatum; C. Cannius eques Romanus, 
cum adeſſet, exclamat, neutrum illis literis 
declarari. Quid ergo? inquit Scaurus. AEmilzas 
fecit, pleFitur Autilius. 

70. Ridentur etiam diſcrepantia ; * Quid Buic 
abeſt, niſi res & virtus? Bella etiam eſt familia- 
„ quaſi errantis; ut cum objurgavit 


xis re 
Albis Granjum , * quod cum ejus tabulis | 4 


1 Miſericerdia digna viſa fit Nev. ad marg. 2 Novium noſt. ss. 
3 Cum Kufa, adeſſer Nov, ſed ad ejuſdem oram notatur, alias legi 
m Rufſo, alias cum Rufe adefiet, 4 Quid hic abeft nolt. quattuor- 
5 apo, ogg 6 Di cum on ii talalis qu 
dam excerp. „ 


7 144 


x94 D OraTORE 
dam * Albucio probatum videretur , & valde ab- 
ſoluto Scævola gauderet, neque intelligeret, con- 
tra ſuas tabulas eſſe judicatum. Huic ſimilis eſt 
etiam admonitio in conſilio dando fam liaris; ut, 
cum patrono malo, cum vocem in dicendo obtu- 
diſſet, ſuadebat Granius, ut mulſum frigidum bi- 
beret, ſimulac domum rediſſet: Perdam, inquit, 
vocem, ſi id fecero: Melins eſt, inquit, quam reum. 
Bellum etiam eſt, cum, quod cuique ſit conſenta- 
neum dicitur; ut cum Scaurus nonnullam haberet 
invidiam ex eo, quod Phrygionis Pompeii, locu- 
pletis hominis, bona ſine teſtamento poſſederat, 
ſederetque advocatus reo Beſtiæ, cum funuꝭ quod- 
dam duceretur, accuſator C. Memmius, Yide, in- 
quit, Scaure, mortuus + ragh i potes eſſe 'pof- 
72 Sed ex his omnibus nihil magis ridetur, 
quam quod eſt præter exſpectationem; cujus in- 
numerabilia ſunt exempla, vel Appii majoris il- 
lius, qui in ſenatu cum ageretur de agris publicis, 
& de lege Thoria, & premeretur Lucilius ab 
iis, qui 2 pecore ejus depaſci agros publicos dice- 
rent, Non eft, inquit, Lucilii pecus illud; erratit: 
(defendere Lucilium videbatur) ego /berum puto 


de 


"1.4 Albucis Mag. Wag. 2 Tria Lambin. agreria 


L1insER SECUNDUS. 185 
iſet: Poteſt fieri, * inquit, Sile, ut is, unde te au- 
Aſe dicis , iratus dixerit: annuit Silus: Poteſt 
elam, ut tu non rette intellexerts id quoque 
toto capite annuit, ut ſe Craſſo daret: poteſt etiam 
feri, inquit, ut omnino, quod te andifſe dicis num- 

audieris: hoc ita præter exſpectationem ac- 
cidit, * ut teſtem omnium riſus —— Hujus 
generis eſt plenus 3 Nzvius, & jocus eſt familiaris, 


 — Sapiens ſi algebis, tremes. 


& alia ulta. 

71. Sæpe etiam facete concedas adverſario id 
ipſum, quod tibi ille detrahit ; ut C. Lzlius, cum 
ei quidam malo genere natus diceret, indignum 
eſſe ſuis moribus, As hercule, inquit, tu tuis agnus. 
Sepe etiam ſententioſe ridicula dicuntur; ut 
M. Cincius quo die legem de donis & muneri- 
bus tulit, cum C. Cento prodiiſſet, & ſatis con- 
tumelioſe, Quid fers Cinciole? quæſiſſet: It emas, 
inquit, Cui, /# uti velis. Sæpe etiam falſe quæ fieri 
non poſſunt, optantur; ut M. Lepidus, cum, ce- 
teris in campo exercentibus, in herba ipſe recu- 
buiſſet, Vellem hoc efſet, inquit, /aborare. Salſum 
eſt etiam quzrentibus , & quaſi percunctantibus, 
lente reſpondere quod nollent ; ut a Lo 
dus cum M. Antiſtio Pyrgenſi equum ademiſſet, 
amicique cum vociferarentur, & quzrerent, quid 
lle patri ſuo reſponderet, cur ademptum fibi e- 
quum diceret, cum optimus colonus, parciſſimus, 
modeſtiſſimus, e efles, Me i/torum, in- 

eee eee eee 
; Ke of (es, (je! Pal ee . 
omn. præter otavum Navin, eft jocur; eſt familia: Samens 5 dige- 
br wem, inregro ſenario /'MSS. Turnebi. Natur; locus off ( jocur 
xd marg, ) fergaris t Nov. © 4 M, Enit, vel Cent ad oram 
Nor, 5 V ungen Ge. Nov. — 


1868 DE ORATORE.: 
quit, vibil credere. Colliguntur à Græcis alia non- 
nulla, exſecrationes, admirationes , minationes, 
- Sed hæc ipſa nimis mihi videor multa in genera 
deſcripſiſſe: nam illa, quæ verbi ratione & vi 
continentur, certa fere ac definita ſunt; que 
plerumque, ut ante dixi, laudari magis quam ri- 
deri ſolent. Hæc autem, quæ ſunt in re, & in = 
ſententia , partibus ſunt innumerabilia, generi 
pauca. Exſpectationibus enim decipiendis, & na- 
turis aliorum irridendis, ipſorum ridicule indi- 
candis, & ſimilitudine turpioris, & diſſimulatione, 
& ſubabſurda dicendo, & ſtulta reprehendendo, 
riſus moventur. Itaque imbuendus eſt is, qui jo- 
coſe vult dicere, natura quadam apta ad 
hæc genera, & moribus, ut ad cujuſque modi ge- 
nus ridiculi vultus etiam accommodetur; qui 
uidem quo ſeverior eſt & triſtior, ut in te, 
raſſe, hoc illa, quæ dicuntur, ſalſiora videri ſo- 
lent. Sed jam tu, Antoni, qui hoc diverſotio ſer- 
monis tui libenter acquieturum te eſſe dixiſti, 
3 tamquam in Pomtinum deverteris, neque ama- 
num, neque ſalubrem locum, cenſeo ut ſatis diu 
te putes requieſle, & iter reliquum conficere pet. 
gas. Exo vero, atque hilare quidem A te acceptus, 
inquit, & cum doctior per te, tum etiam! audz- 
cior factus ſum ad jocandum : non enim yereor, 
ne quis me in iſto genere leviotem jam putet, 
5 quorĩam quidem tu Fabricios mihi auctotes, & 
cicangs,, Maximos, Catones, Lepidos protuliſt. 
Sed habetis ea, quæ voluiſtis ex me audire, de qui- 
bus quidem accuratius dicendum, & ee 
| _ 919908 rene t AoAH an * 1 t. 


rr + teogon dg - ele 3 wt 

1 Qua verbir,ratione, & vicmiiventur Bad. Nov. Wag. 2 Sefiere 

Joan Pall. pr. ſec. ich. ſeriera Memmianus uterque. ſertaſiora Pal. pr. 

ad matg 3:1, am quem in Fempai anum Pentium deverteris Bal. 4 Att 

dacior fattus jam ad jocandum Joan. . 5 N qudem Wag. you 
— 3 . »M 


Dr ß F FN S. 3 7 


LIIER SECUNDUS. 187 
fait: nam cetera faciliora ſunt, atque ex iis, quæ 


jam dicta ſunt, reliqua naſcuntur omnia. 


72. Ego enim * cum ad cauſam ſum aggreſſus, 
aque omnia cogitando, quoad facere potui, per- 
ſecutus, cum & argumenta cauſæ, & eos locos, 
quibus animi judicum conciliantur, & illos, qui- 
bus permoventur, vidi atque cognovi; tum con- 
ſtiruo, 3 quid habeat quzeque cauſa boni, quid mali: 
nulla enim fere res poteſt in dicendi diſceptatio- 
nem, aut controver{tam vocati, quæ non habeat 
uramque : ſed quantum habeat, id refert. Mea 
mem ratio in dicendo hæc eſſe ſolet, ut Boni 

od ! habeat, id amplectar, exornem, exaggerem; 
ibi commorer, ibi habitem, ibi hzream : A malo 
autem vitioque cauſæ ita recedam, non ut id me 
defugere appareat, ſed ut totum bono illo ornando 
& augendo 5 diſfimulatum abruatur, Et, ſi cauſa 
eſt in argumentis, MI quzque maxime tneor, 
five plura ſunt, *ſiye aliquod unum : ſin autem 
in conciliatione, aut in permotione cauſa eſt; ad 
eam me potiſſimum partem, quæ maxime commo- 
rere animos hominum poteſt, confero. Summa 
denique huſus generis hæc eſt, ut, ſi in refellendo 
adyerfario firmior eſſe oratiò, quam in confirman- 
ds noſtris rebus, poteſt, omnia in illum conferam 
tela: ſin· noſtra Beit probari, quam illa redar- 
gu poſfünt, abducere "atimos à contraria defen- 
ſtone, — ad — Mn cT Duo de- 

a, quæ facithma videntur, niam £ 
Selber R, non poſſum, mihi Font meo * 
limo: Unum, ut moleſto, aut difficili argumento, 
| 190 toll. "2 ff # 2 h aut 

1 bun buffer ſles agg. fine , Nov. & al. 2 Con al arguminta 
Bal. Bed W.g. 3 Quid babeae quoque cauſa Mag. 4 Habeam Joan, 
5 Forte diſſmulatim Gul iel. n à ſecunda manu. idem 


ant, 6 Sve aliquando umem Bal. d. Nov. Wag. 7 Illud dus ab- 
« I Bal. & Bod; nec cft in Noy; niſi à aupera manu, " 
; T Acceſſ; 


138 DS OxaTORE 
aut loco nonnumquam omnino nihil ref ; 
quod forſitan aliquis jure irriſerit ; quis enim eſt, 
qui id facere non poſlir? ſed tamen ego de mea 
nunc, non de aliorum facultate diſputo; confi. 
teorque me, ſi quæ premat res vehementius, itz 
cedere ſolere, ut non modo non abjecto, ſed ne 
rejecto quidem ſcuto fugere videar; ſed adhil ere 
quandam in dicendo ſpeciem, atque pompam, & 
ſimilem fugam: conſiſtere vero in meo pre- 
idio fic, ut non fugiendi hoſtis, ſed capiendi loci 
cauſa * ceſſiſſe videar: Alterum eſt illud, quod ego 
oratori maxime cavendum & providendum puto, 
quodque me ſollicitare ſumme ſolet; Non tam u 
oſim cauſis elaborare ſoleo, quam ut ne quid ob- 
bm : non quin enitendum fir in utroque; ſed tamen 
multo eſt turpius oratori nocuiſſe videri cauſæ, 
quam non profuiſſG. e hr 
73. Sed quid hoc loco vos inter vos, Catule? 
an hæc, ut = contemnenda, contemnitis? Mi. 
nime, inquit ille, ſed Cæſar de iſto ipſo quiddam 
velle dicere videbatur. Me vero lubente, inquit 
Antonius, dixerit, ſive refellendi cauſa, five qua- 
rendi. Tum Julius , Ego mehercule, inquit, An. 
toni, ſemper is fui, qui de te otatore fic prædica. 
rem, Unum te in dicendo mihi? videri rectiſſi. 
mum; 1 hoc eſſe laudis tuæ, Nihil a 
te umquam eſſe dictum, quod obeſſer ei, pro quo 
diceres. Idque memoria teneo, cum mihi ſermo 
as hoc . hs Tm AO, eſſet de te 
inſtitutus, Craſſuſque plurimis verbis cloquentiam 
laudaret tuam, dixifſe — Cum i ge landi- 
bus hanc eſſe vel maximam, quod non ſolum quod 
opus eſſet, diceres, ſed etiam quod 


1 Arceſſiſe videar Joan... « Me" rare jubents Mag. libenger Nov: 
1 Figs vel HE ao np w 


EY EE PEA Sr EO D.C OnDR M9 .. S 2 S2 2 


non opus eſſet, 
non 


2 =2 


2 


S A 5D 


FS FESSSE. 


— — 
a 
2 


A8 SSS SBF 


2 


Linen SECUNDUsS. 139 
non diceres. Tum illum mihi reſpondere memini, 
cetera in te ſumme eſſe laudanda, illud vero eſſe 
improbi hominis & perfidiofi , dicere quod alie- 
num eſſet, & nocere ei, pro quo quiſque diceret: 
quare non ſibi eum diſertum, qui id non faceret, 
videri ; ſed improbum, qui faceret. Nunc, fi tibi 
videtur, Antoni, demonſtres velim , quare tu hoc 
ita ma putes, Nihil in cauſa mali facere, ut 
nihil tibi in orarore majus eſſe videatur, . 
74. Dicam equidem, Cæſar, inquit, quid intelli- 
gam: ſed & tu, & vos omnes, hoc, inquit, memen- 
tote, Non me de perfecti oratoris divinitate qua- 
dam loqui, ſed de exercitationis & conſuetudinis 
mez mediocritate.. Craſſi quidem reſponſum ex- 
cellentis cujuſdam eſt ingenit, ac ſingularis; * cui 
quiddam portenti ſimile eſſe viſum eſt , ali- 

inveniri oratorem, qui aliquid mali faceret 
icendo, obeſſetque ei, quem defenderet. Facit 
enim de ſe —— cujus tanta vis ingenii eſt, 
ut neminem, niſi conſulto, putet, quod contra ſe- 
— dicere : ſed ego non de præſtanti qua- 
& eximia, *ſed prope de vulgari & com- 
muni prudentia diſputo. Ut apud Græcos fertur 
incredibili quadam magnitudine conſilii atque in- 


genii, Athenienſis ille fuiſſe Themiſtocles; ad 


acceſſiſſe dicitur, eique artem memoriæ, quæ 

primum proferebatur, pollicitum eſſe ſe tradi- 
trum : cum ille quæſiſſet, quidnam illa ars efficere 
pofler , diniſſe illum doRorem , Ut omnia memi- 
niſſet; & ei Themiſtoclem reſpondiſſe, Gratius ſibi 
elm ot atm. eee ew ras 
r | TGT. HER 

— z 


| nn > doctus homo, atque in primis eru- 
tus 
tum 


190 DZ OR A TORE 
— ſi ſe obliviſci, —— 
fi meminiſſe, docuiſſer. Videlne qu quæ vis in ho- 
„& = 


ei fuerit == obliviſci —— — me- 
— pres quod ſemel Le — 
propter hoc * Themiſtocli 

dim, » memoriz oriz nodis danda'non eſt 


| gend el. 
——. ar ney aliquam, 
ſed ſuaim ſigtificavit facultatem. Erenim permulta 
func” in canis, in omni parte orationis circumſpi- 
cienda, pe quid offendas, ne quo irruas. Sæpe 
aliquis teſtis ant aut non lædit, aut minus lzdit , niſi 
— orat reus: urgent advocati, ut inve- 
hamur, ut maledicamus, denique ut interrogemus: 
non moveot, non obtempero, non ſatisfacio, * ne- 
que tamen ullam aſſequor laudem: homines enim 
imperiti * 1 quod lee —————— 5 
= tacueris unt. 
= "Comal, 2 fl iratum, ſi now 
— dem teſtem læleris? labet enim & volun· 
tatem — iracyndiaz:i8&: vim in ingenio; & 
vita: nec: ſi hoc Craſſus non committit, 
ideo nom uli, & faye c mitm: quoi qui -· 


dem mihi videri turpius nihil ſolet, — e 
oratoris dicto aliquo, wer a gerd e 
E 28 Ora 3 


Pe mod. Joan. Mag. cum Pal. pr. & Pith. . Themiffocli: — 
que temen milam tres Pall; & tres Gall. accedit Joan. fed ita, ut 


ter. 3 Sve iratum, (foe ftultum, for leu e ence — 1 lu. 
non legicur i in pleriſque noſt. * 1 
4 : 


„ ſi 


In eo litera » puatto deletili notetur: hæret utrum præſerat Gru- 


im 
po 
m: 
4 
me 
in 
dit 
ad 
ur 
de 
hi 
de 
in 
ju 
ti 
ne 
a 


lt 


> TR EPRI._ HEOAGGRTS 


= 


LisER SECUNDUS, 192 
immo vero, atunt, ſe, & cum quem defendir. 
75. Hoc Craſſus + putat niſi perfidia — 
poſſe; ego autem ſæpiſſime video in cauſis Hae 
mali facere homines minime malos. Quid?- 
— dixi, ſolere me cedere, & ut planius 
icam, Go ea, quz valde cauſam meam pre- 
merent, cum id non faciunt alii , verſanturque 
in hoſtium caſtris, ac ſua præſidia dimitrunt, me- 
— — * nocent, cum aut — 
jumenta con nt, aut ea, ſanare neque- 
unt, exulcerant? Quid? —ͤ—U quas 
defendunt, rationem non habent? Si quæ ſunt in 
his invidioſa, non mitigant extenuando, ſed lau- 
dando & efferendo invidioſiora faciunt, quantum 
in eo tandem mali? _ ſi in homines caros, 
judicibuſque jucundos, fine ulla præmunitione ora- 
tionis acerbius & contumelioſius invehare , non- 
ne abs te judices * abalienes? Quid? fi, quæ vitia, 
aut incommoda funt in aliquo judice uno, aut 
pluribus, ea tu in adverſarlis brando, non 
intelligas te in judices invehi, mediocre peccatum 
eſt? Quid? fi, cum pro altero dicas, litem tuam 
facias, aut læſus efferare iracundia, cauſam relin- 
quas, nihilne noceas? 3 In quo ego, non quo li- 
benter male audiam, ſed quia ego cauſam non li- 
benter relinquo, nimium patiens & lentus exiſti- 
mor; ut cum te ipſum, Sulpici, objurgabam, quod 
miniſtratorem peteres, non adverſarium. Ex quo 
etiam illud aſſequor, ut, ſi quis mihi maledicat, 
petulans, aut p * —— e videatur. In * 
autem argumentis ſi quid poſueris aut ape | 
ſum, aut ei; quod Aeris dicturuſve — 
rium, aut genere ipſo remotum ab uſu judiciorum, 
123 „ at „33A 
1 ,  2'dbalienats1 al. 3 In que ego libenter ma- 


t audiam ; ſed Ee. Joan. 4 N ma orazerem peteres ad oram * 
. : * 1 U: 


192 DR OraTORE . 

ac foro, nihilne noceas? Quid multa? omnis 

cura mea ſolet in hoc verſari ſemper ( dicath enim 

- Lepins) fi poſſim, ut boni aliquid efficiam dicendo, 
fin id minus, ut certe ne quid mali. 

76. Traque nunc illuc redeo, Catule, in quo tu 
me paulo ante laudabas, ad ordinem : collocatio- 
nemque rerum ac locorum, cujus ratio eſt du- 
plex; altera, quam affert natura cauſarum; altera, 
quæ oratorum judicio & prudentia comparatur, 
Nam ut aliquid ante rem dicamus; deinde, ut rem 
exponamus; poſt, ut eam probemus noſtris præ- 
ſidiis confirmandis, contrariis refutandis; deinde, 
ut concludamus, atque ita us: hoc di- 
cendi genus natura ipſa præſcribit. Ut vero ſta- 
tnamus, ea, 3 quz probandi, docendi, perſuadendi 
cauſa dicenda funt, quemadmodum componamus ; 
id eſt vel maxime proprium oratoris prudentiz, 
Multa enim occurrunt argumenta ; multa, quæ in 
dicendo —_— videantur ; ſed eorum partim 
ita levia funt, ut contemnenda fint ; partim etiam, 
ſi quid habent adjumenti, ſunt nonnumquam e- 
juſmodi, ut inſit in iis aliquid vitii, neque tanti 
ſir illud, * ut cum ali 
malo conjungatur. N autem ſunt utilia atque 
firma, ſi ea tamen (ur ſæpe fit) valde multa ſunt; 
ea, quæ ex iis aut leviſſima ſunt, aut aliis gravi- 
oribus conſimilia, ſecerni arbitror oportere, atque 
ex oratione removeri. Equidem cum colligo ar- 
gumenta cauſarum, non tam ea numerare ſoleo, 


quam expen a I it rh 1 $45 

277. Et quoniam, quod ſæpe jam dixi , tribus 

rebus omnes ad noſtram ſententiam perducimus, 

* 4 Th 1 1710 | TK» | IT aut 

1 Ur corre non illud. It t ollationemque N . 4 

| Po. proband, —— — * tamen — SR 
& A recentiori monu. u ds probandi, decends &e, Bal. 


1 Termanere 


REDDY TY go SS S ms 2 


vel re narrata arque . 


LIS EI SECVNODVUSO. 


193 
aut Docendo, aut Conciliando, aut Permovendo; 


45 ex tribus his rebus Je Pre: nobis eſt feren- 
„ut nihil aliud, niſi, docere velle videamur*: 
— duæ, ſicuti ſanguis, in corporibus, ſic illæ 
in perpetuis orationibus fuſe, eſſè debebunt. Nam 
& principia, & cetera partes orationis de qui- 
bus paulo, poſt pauca dicemus, habere hanc vim 
magnopere deębent, ut AM! eorum mentes, apud 
quos A — — poſſint. Sed 
his, partibus — uæ, etſi nihil docent ar- 
gumentando, perſuadendo tamen, & commoven- 
do proficiunt Clarion. uamquam maxime pro- 
prius eſt locus. &t in exordiendo, & in peroran- 
do; degredi,tamen. ab eo, quod propoſueris, at- r 
que agas, permogendorum animorum.caula, — 
utile Sue! Itaque vel, narratione enpalies | 
datur ad commoyendos animgs, degrediendi locus, 
vel argumentis noſtris con „vel, contrariis 
refutatis, vel, utroque loco, vel omnibus ſi habet 
eam ca e — copiam, recte id Heri 
poteſt: eq. agendum, & ad 
ornandum, gray — niſimz , quæ plu- 
rimos .exirus, dang, ad, cjuſmodi .degreſſionem ,, ut 
his locis uri,Jjceat , quibus animorum, imperus eo- 
mm, ** audiunt, aut impellantur, aut reflectan- 
ur. Atquę ctiam in illo teprehendo eos, qui 
quz; minime firma, ſunt, ea „ea, prima collocant. In 
Quo illos quoque, crrare arbirror , , quando 
(id quod mihi numquam plicuit) ares adhibent 
e MNuin. e 6 . * putant 


er 5 
a TA 


"15 3. 3 $ : ” 


t Permanere Bod. Mag. Nov. Wag. 2 Gruter permovere Bod. 
Joan, & ad oram Nox. ubi ecjam, permangre & promovere. 2 ltaque 
vol 2 duo Pa L by totidem Gall. accedentibus 
o.Lambin, 4 ad erandum loan 4 Un 
quem que corum Meg, 1 710 dan. ev we - . 
_ quemque, . isM bs - #6 $444 *8* y E 
i my £ 


Joan. & Mag. quom 


194 © Du» O 


hoc”; 3 — exſpetriont, 
diunt, -Celereiitie occurratur; cut J into bg, 
ris fadum non ſit}, multo plus Gti in reliqua cauſa 
laberandum. Male enim ſe res habet, quæ non ſta- 
tim, ut dici cœpta eſt, mclior fieri videtur. Ergo 
ut in oratore optimus ſic & in oratione 
firmiſſimum quodque fir primum: dum illud ta- 
men in utroque teneatur, ut 2 6a, quy excel- 
lant ; ſerventur etiam ad perotandum : ſi quz 
erunt mediocria (nam vitioſis nuſquam eſſe opor- 
tet locum) in mediam turbam, atque in 
eonficiantur. Hiſce oninibus rebus conſi Ke 
tum id, quod primum eſt dicendum, po- 
ſtremum ſoleo cogitare, quo utar Exorttio. Nam 
quando ich primum invenite volui, nullum mihi 
occurrit, niſi aur exile, ar nugatorinry, aut vil: 
gare, atque commune. . 
y. Principia autem rend ſemper cum accu- 
tata, & acuta; 8 iuſtructa ſententirs, apra verbis, 
tum vero cauſarum propei eſſe debent. Prima ef 
enim ꝰ quaſi e „ & commendatio orationis 
in prineipio; continuo eum, qui audit, per- 
mulcere atque — _ = admirari 
ſoleo non uic rei ope- 
ram dederunt; fed — 1 7 i” diſerva 
eruditum — — c ita 2 ad di- 
cendum ww ut quod primum verbum habi- 
turus ſit, neſciat: & Ait idem, Cum brachium con- 
calefecetit, tum ſe ſolere pugnare: neque attendit, 
eos ipſos, unde bos fahle dcr. illas — 
| has een, asd ben wg 7 volt ee ene ee 


t Ee ee tolerrime ecurr ate oan 

Hed De 25 He: ym 1 Ea, 2 a Le 

exhibenr plerique not: 3 & aliquands exterp. Nov, 4 Aus com- 

mune Bal. ſoan, 7 Nef ci al. 6 Er a i, qued 6s, ques Bacehn 

concalefecerit, tum ſe a ri pugnare Nov. ad Marg, Quo 
3 | 7 


Si . 


art 
e- 
im 
di- 
bi- 
M- 
lit, 
ha- 
tas 
on- 
Unt 
2 
2 


LiBER SE CUN DUS. 297 


ſtas ita jactare leniter, ut & venuſtati vel maxime 
ſerviant , &, reliquis viribus ſuis conſulant. Ne- 
que eſt dubium, quin exordium dicendi vehemens 
& pugnax nan ſæpe eſſe debeat: ſed ſi in ĩpſo 
illo gladiatorio vitæ certamine, ferro de- 
cernitur, tamen ante reſſum multa fiunt, quæ 
non ad vulnus, ſed ad ſpeciem valere videantur; 
quanto hoc magis in oratione exſpectandum, in 
qua non vis potius, {ed delectatio poſtulatur. 
Nihil eſt denique in natura rerum omnium, quod 
e univerſum profundat, & quod totum repente 
evolet: ſic omnia quæ fiunt, quæque aguntur 
acerrime, lenioribus principiis natura ipſa præ- 
texuit. Hæc autem in dicendo non extrinſecus 
alicunde quærenda, ſed ex ipſis viſceribus cauſæ 
ſumenda ſunt. Idcirco tota cauſa pertentata at- 
3 locis omnibus inventis atque in- 
ſtructis, conſiderandum eſt, quo principio ſit uten- 
dum: fic & facile reperietur. Sumentur enim ex 
is rebus quæ erunt uberrimæ, vel in argumentis, 
rel in iis partibus, ad quas dixi degredi ſæpe 
oportere. Ita & momenti aliquid afferent, cum 
erunt r ex intima ? defenſione depromptæ: & 
apparebit eas non modo non eſſe communes, nec 
in alias cauſas poſſe transferri; ſed penitus ex ea 
cauſa, quz tum agatur, effloruiſſe. 1855 
79. Omne autem principium , aut rei totius , 


B b 2 7 quz 

9 Quod ferro decernitur Mag. & al. 2 Nen vis potius, quam delefFa- 
ko Joan. Mag. Wag. cum duobus illis Pall. & Gall, 3 Nibil off enim 
in natura Wag. 4 Evelvat Mem. & Pal, pr. dec aliter excerp. Noy. 
revelvat Pal. ſec. evulvat Pith. ſolam alt Joan. & ad oram à re- 
centiori. manu exiliat, 5 Defenſione dempta Joan. 6 Ila que tum 
gatur non comparent in Pall. pr. & ſec. & abeſſe poſſe putat Gru- 
ter. Eorum loco que quaritur habet Joan, ubi tamen que ęſt cancum 
i ſecunda manu. 7 Ira noſtri fere, cum Pall. omn. & ed. Viforii. 
defiuxiſſe Wag, cum vulg. & forwſſe Gall. quomods olim yidetur 
* ; | : N 1 De 


16s D OraTort 
Tque' agetur, ſignificationem habere debebit, aut 
San ad cauſam, & munitionem; aut quod- 


* 3 


dam ornamentum & dignitatem. Sed oportet, 
ut ædibus ac templis veſtibula & aditus, ſic cauſis 


principia proportione rerum? præponere. Itaque 
in parvis, atque infrequentibus cauſis ab ipſa re 
eſt exordiri ſæpe commodius. Sed cum crit uten- 
dum principio ( quod plerumque erit) aut ex reo, 
aut ex adverſatio, aut ex re, aut ex eis, apud quos 
agitur, ſententias daci licebit. Ex reo ( reos ap- 
pello, quorum res eſt) quæ ſignificent virum bo- 
num, quæ liberalem; quæ calamitoſum , quz mi- 
ſericordia dignum , quæ valeant contra falſam cri- 
minationem. Ex adverſario, iiſdem ex locis fere 
contraria. Ex re, ſi crudelis, fi infanda, fi præter 
opinionem , ſi immer:to, ſi miſera, ſi ingrara, fi 
indigna, fi nova, ſi quæ reſtitui ſanarique * non 
poſſit. Ex iis autem, apud quos agetur, ut beni- 
volos, beneque exiſtimantes efficiamus; quod agen- 
do efficitur melius, quam rogando. Eſt id quidem 
in totam orationem confundendum, nec minime 
in extremam; fed tamen multa principia ex co 
genere gignuntur. Nam & attentum monent 
Gtæct ut ptincipio faciamus judicem, & docilem; 
quæ ſunt utilia, ſed non principii magis propria, 
quam reliquarum partium: faciliora etiam in prin- 
cipiis, quod & attenti tum maxime ſunt, cum omnia 
exſpectant; & dociles magis initiis eſſe poſſunt: 
illuſtriora enim ſunt, que in principiis, quam qua 
in mediis cauſis dicuntur, aut arguendo, aut refel- 
lendo. Maxima autem copia principiorum ad ju- 
' 262444 . 


I De quia eber Wag: qug beiter al, 2 Ft ad commutationem Jon 


| Mag. & © commut ationem Mag. 3 Pr 4 e Anonymi. 
at.” 


7 Atque frehuentibu' Bol. ""$"Sententins duci decebit Particula ne- 
. Faziva non reperitur in Mag. ut neque mox efficiamu'. 


1 Explican 


Liztx SECUNDUS. 197 
dicem aut alliciendum, aut incitandum, ex 1is locis 
trahitur, qui ad motus animorum .conficiendos in- 
erunt in cauſa: quos tamen totos in principio 
! explicari non oportebit, ſed tantum impelli 
primo judicem leviter, ut jam inclinato reliqua 
incumbat oratio. * | 
80. Connexum autem ita fit principium conſe- 
ti orationi, ut non, tamquam 3 citharoœdi pro- 
emium, affictum aliquod, ſed cohærens cum omni 
corpore membrum eſſe videatur. Nam nonnulli 
cum illud * meditari ediderunt, fic ad reliqua tranſ- 
eunt, ut audientiam ſibi fieri * velle videantur. 
Atque hujuſmodi * illa proluſio debet eſſe, non 
at Samnitum , qui vibrant haſtas ante pugnam , 
=__ in pugnando nihil utuntur ; fed ut 4 
ententiis, quibus proluſerunt, vel pugnare poſſint. 
Narrare vero rem quod breviter jubent, ſi brevitas 
appellanda eſt, cum verbum nullum redundet, brevis 
L. Craſſi oratio: ? ſi tum eſt brevitas, cum 
tantum verborum eſt, quantum neceſſe eſt, ali- 
quando id opus eſt; fed ſæpe obeſt vel maxime 
in narrando; non ſolum quod obſcuritatem affert, 
ſed etiam quod eam virtutem, quæ narrationis eſt 
maxima, ut jucunda, & ad perſuadendum accom- 


modata fit, tollit: ut illa, 
| Nam 


1 Exꝑlicare noſt. quatuor. 2 Sed tamen impelli Nov. 3 (itharaeds 
principium Nov. 4 Mediratum Bod. 5 Nolle reſtare in Pall. quint. 
ſext, nono, & Mem. monet Gruter. eſtque ad oram Nov. 6 Its 
propulſio Nov. proluſio & praluſis idem ad marg. 7 Sin tum Joan. fi 
tamen excerp. Nov. 8 tolls vident illa Bal. Bod. Nov. ad marg. Wag. 
tollit ; videlicet illa Mag. Pal. pr. cum vulg: dd perſuadendum occupats 
fit, pollit. vident ills Joan, vident illam Pall. tert. quart, quint. emen 
datumque in altero, viden iam. Videant ills aut illam Pall. ſext. ſept. 
oct. emendatumque in uno tollere videtur : Nam 2 Polluit; 
[videant iſlam) Nam Nov. tollit videri illam idem ad marg. Inde na- 
tum errorem putat Gruter, quod extrema litera v7 ut ambigue ſcri- 
batur, ut aliis &, aliis  videri queat: f deli 
five videtur, 1 * 


fita et; tamen res tota cognoſci facile pou et, 


Nam is poſiquam exceſſit ex ephebis. 


Quam longa eſt narratio ? ' mores adoleſcentis ip- 


- iu, & ſervilis percunctatio, mors Chryſidis, vultus, 
& forma, & lamentatio ſororis: reliqua pervaric, 


jucundeque narrantur. Quod ſi hanc brevitatem 
quæſiſſet, 1 cd 


Effertar, imus, ad ſepalcbram venimus, 
© fere decem verſiculis totum conficere potuiſſet 
quamquam hoc ipſum, Ffertur, imus, conciſum 
eſt ira, ut non brevitati ſervitum fir, ſed magis 


venuſtati. Quod ſi nihil fuiſſet, niſi, In ignem po- 


Sed & feſtivitatem habet narratio diſtincta perſo- 
nis, & interpuncta ſermonibus: & eſt probabilius 
uod geſtum eſſe dicas, cum, quemadmodum actun 


as: & multo apertius ad intelligendum 
< 5 44 


| ſic conſiſtitur aliquando, ac non iſta bre- 
vitate curritur.  Apertam enim narrationem 
tam eſſe oportet, quam ceteras; {ed hoc magis in 
hac elaborandum eſt , quod & difficilius eſt non 
eſſe obſcurum in re narranda, quam aut in princi- 
pio, aut in argumento, aut in purgando, aut in per- 
orando ; & majore periculo hæc pars oratiopis 


obſcura eſt, quam ceterz : vel quia fi quo aliq in 


loco eſt diftum quid obſcurius, tantum id perit, 
quod ita dictum >: narratio obſcura totam * ob- 


cæcat 


1 Hu vel In bi fere decem ver ſſeulis noſt. omn. præter ſoan. qui ſo- 
lum derem verſieulm agnoſeit, cum Pal. pr. 2 Si fie conſtituitur ali- 
ande nolt. & Pall. omn. cum Pick. & Mem. niſi quod Pall. pr. 
ſee. excludanef; Joan. Pitch. & Mem. fc, Lambinus þ hic conſiſti- 
cur. aliquamdis & libris, ut quidem aſſerit, repoſuit. 3 Et major 
etiam periculo Bal. Joan; Wag cum nonnullis edd. & qere etiam ri- 
diculo excerp. Nor. 4 Obſcurat Bod. excacat Nn [. 
WWF 4 


8 . = 
- 


SS = 5 1 => - 6G T 


1 


LIIEER SECUNDVUs. 199 
excat orationem: vel quod alia poſſis, ſemel fi 
obſcurius dixetis, dicere alio loco planius; ; narra- 
tionis unus eſt in auf locus. Erit autem perſpi- 
cua natratio, ſi verbis uſitatis, ſi otdine tem 
conſetvato, ſi on i interrupte narrabitur. 2 

$1. Sed quando urendum fit, aut non fit, narra- 
tone, id et confilii. Neque enim fi nota res eſt, 
nec dubium quid geſtum ſit, 2 narrari > bk; - 

nec ſi adverſarius namik; niſi ſi refellemus: 

f 7 nd etit narrandum, ne illa, quæ fupicle 
nem & crimen efficient, Der nos Pas * 
criter equamur, & ui erit, detraha- 
mus : den quiod cs fi Fri fat, per- 
fidia, non ſtultitia heri putat, ut cauſæ noceamus, 
accidat : nam ad ſummam totius cauſæ pertinet, 
cante, an contra * demonſtrara res ſit, oped omni 
orationis reliquæ fons eſt narratio. Sequitur „ ut 
cauſa ponatur, in quo videndum yp 3 Ac 
troyerſiam veniat. Tum fi 
menta cauſæ conjuncte, & ata Merion 
& tuis confirmandis : namque una in 912 7 ra- 
tio quædam eſt ejus orationis, quæ ad probandam 
agumentationem valet. Ea autem 8 confirma- 
tionetn, & reprehenſionem quærit: fed quia neque 
reprehendi, quz contra dicuntur, N niſi tua 
confirmes ; neque hæc confirmari, niſi illa repre- 
hendas ; idcirco hæc & natura, & utilitate, & 
ractatione conjuncta ſunt. © Omnia autem con- 
cludenda plerumque rebus augendis, vel inflam- 
mando judice; vel mitigando : omniaque cum ſu- 
periotibus orationis locis , „tum maxime extremo, 


vr ad 

C 1 Aubium ft Bod. Wag. cum a nec. dubinm 
nec be. Nov. à 1555 ——— 1 225 plerique wan fe 2 2 
ver ſarius fie narraverit A rp. Nov. net he z fiquidem amnis cre. 
Joan. 5 Fundamente Bal, 6 Fudices ? Mag. Nov, Wag. * 
8 


200 JADE, ORATORE 
ad mentes judicum, quam maxime permorends, 
&. ad ns jd noſtram vocandas, con ferenda 
Wi: Neque fane j jm, cauſa. videtur eſſe, cur 
ſecernamus ca irh u de, ſuaſionibus tra- 
nda ſunt „ aut tioni ; ſunt- enim plera- 
communia; #] tamen ſuadere aliquid, aut 
Ai gravidune mihi viderur eſſe onæ. 
Nam & ſapientis eſt conſilium explicare. 1 .de 
maximis rehus ;;) K honeſti & diſerti, ut mente 
videre, auctoritate probare * qrafions perſua- 
e I 5 12 
82. Arque, bac in, h ſenatu f minore apparatu agen- 
da ſunt. Sapiens enim eſt, conſilium; multiſque 
als dicendi linguendus locus 5 085 randa etiam 
ingenii_ 3 oftentationiſque ſul {picio, Concio capit 
RS vim arationis 2K gravitafem yarietatem- 
N liderar. Ma in 5 mill. eſt opta⸗ 
üs, quam 8. BY itatem Fig 
tat, pon guid, e 0 ch. 96d gi 
terdum magis, quatur „videg, a lg $544 
1 7 0 1 in tam. c a, ciyitato Pa putet EXPC- 
maxime ene d he Auncit: uilitas 
plerumgue, 1 465 2 timgr, ca neglecta, ne 
dignitatem qui m. poſle vetineri. , Controyerha 
ee ſantentias, at in jllo. eſt, 
trum, f utili. etiam, 5 id ae 
ou eſt potius, an utilitati con- 
Daum g Que quia bir fee inter. | 
identur, qui 5 defendit, etumerabit com- 
moqa pacis, e bofentiæ. Pech, v 11155 


tte trust mi , cont init 20 num, 


47 


I Videntur effe Bal. — 2 Dicendi non eſt i in Nov. à prima ma- 
nu. dicendi ac lequends locus, om iſſo relinquendus 2 dicendi ac loquen- 
dw loci Wag. 3 Oftent ationu ſuſpicto . Mem. Pith. Joan, 8 
quibus . 70 .nu, cuf alläden Joan. bt Vel mei pra ſe fert. 
4 Petit Jon. Mag. Nev. Ws ! ar ſtati e d. 7 Te- 
rum uon eſt in 12 MJ yall 1 8 ſec, Pitk. * 

eie Ne 


IT 


EEE ESTSE 


F =: 


® 
— 


P 8 8 


cer 


LIIEX $ECUNDVW Ss. 20I 


jam deliberatio, ſi intelligitur non poſſe fieri, aut 
{ neceſfitas” affertur; & qui id docuit, non vi- 
plurimum vidit. Ad conſilium 


una fere vis eft eloquentie, — ro 
blice, maximi motus multitutlinis, genus queq; 
d ad. 


in ſpem, aut in metum, aut ad cupiditatem, aut ad 
gloriam concitandos : ſæpe etiam à temeritate , 
iracundia, ſpe, injuria, invidia, crudelitate revo- 
ca eee nent ee * £98 
83. Fit autem, ur, quia maxima quaſ1 oratoxi 


ſcena videatur concio, natura ipſa ad ornatius di- 
cendi genus * excitetur. Habet enim mulxitudo 


Aſſertur ei, qui id Bal. Mag. Nov. Wag. 1 Aut commotion ali- 
* excerp. Nay. 3 Sepe etiam veritate, ab iracundi a, ſpe ab mjwia , 
e. excerp. Nov, 4 Oratorio ſceua videatur dntionu, naturæ Bal. joan. 
Nov. 4g. videatur If concio, ti, e Ned, ad orm. f "Eile- 


202 AD& ORA TORE 
vim quandam talem, ut quemadmodum tibicen 
1 ſine tibiis canere ſic orator; ? fine multitudine 
. aadiente eloquens eſſe non poſſit. Et cum ſint 
populares multi variique lapſus, vitanda eſt ac- 
clamatio adverſa populi, quz aut orationis peccato 
aliquo excitatur, ſi aſperè, ſi arroganter, {i ny- 
piter, ſi ſordide, ſi animi vitio dictum 
eſſe aliquid videatur; aut inum offenſione, vel 
invidia, quæ aut juſta eſt, aut ex criminatione at- 
que fama; aut res ſi diſplicet; aut ſi eſt in aliquo 
motu ſuæ cupiditatis aut metus multitudo : hif- 
que quatuor cauſis totidem medicinæ opponintur : 
tum objurgatio, ſi eſt auctoritas: tum admonitio, 
lenior objurgatio: tum promiſho, ſi audie- 
rint, probaturos: tum deprecatio, quod eſt 3 int: 
mum, ſed nonnumquam utile. Nullo autem loco 
plus facetiz proſunt, & i celeritas, & breve ali- 
quod dictum, nec ſine dignitate, & cum lepore : 
nihil enim tam facile, quam multitudo, à triſtitia, 
& ſæpe ab acerbitate, commode, ac breviter, & 
Acute, 3 dicto deducitur. f 
84. Expoſui fere, ut potui, vobis in utroque 
geneze.gauſanum;que ſequi folerem. quæ fugere 
quz, ſpectare, quaque omnino in cauſis ratione 
— — illud —— genus eſt 
difficile, quod ego initio quaſi à przceptis noſtris 
ſecreveram: ſed & quia multa ſunt — ge- 
nera , & graviora, & majoris copiæ, de quibus 
nemo. fere 5 præciperet; & quod nos laudationi- 
bus non ita multum uti ſoleremus, totum hunc 


& Pall. 
Lm 


ListR SECU N DdUuSs. 203 
aandi, goune utilitatis hujus forenſis cauſa, lauda- 
tiones ſcriptitaverant : quorum ſunt libri, quibus 
Themiſtocles, Ariſtides, Ageſilaus, Epaminondas, 
Philippus , Alexander, aliique laudantur. Noſtræ 
laudationes, quibus in foro utimur, aut teſtimonii 
hrevitatem habent nudam atque inotnatam, aut 
ſcribuntur ad funebrem concionem, quæ ad ora- 
tionis laudem minime accommodata eſt. Sed ta- 
men, quoniam eſt utendum aliquando, nonnum- 
quam etiam ſcribendum, velut Q. Tuberoni Afri- 
canum avunculum laudanti ſcripſit C. Lælius, vel 
ut noſmetipſi, ornandi cauſa; Gi mote, ſi 
quos velimus, laudare poſſimus; ſit à nobis quo- 
que tractatus : is locus. Perſpicuum eſt igi- 
tur, alia eſſe in homine optanda, alia laudanda. 
Genus, forma, vires, opes, divitiæ, ceteraque quæ 
fortuna det, aut extrinſecus, aut corpori, non ha 
bent in ſe veram laudem,; quæ deberi virtuti uni 
putatur; ſed tamen, quod ipſa virtus in earum 
terum uſu ac moderatione maxime cernitur, tra- 
canda etiam in laudationibus hæc ſunt naturæ & 
fortunzz bona : in quibus eſt ſumma laus, non ex- 
wlifſe ſe in poteſtate, non fuiſſe inſolentem in pe- 
cunia, non ſe prætuliſſe aliis propter abundan- 
tiam fortunz : ut opes & copiæ non ſuperbiaæ 
videantur ac libidini, ſed bonitati ac moderation 
facultatem & materiam dediſſe. Virtus autem, 
quæ eſt per ſe ipſa laudabilis, & fine qua nihil 
laudari' poteſt, tamen habet plures rtes, quarum 
alia eſt ad laudationem aptior. Sunt enim aliæ 
rirtutes, quz videntur in moribus hominum , & 

. 6D: Ce quadam 
42 — ad oram — 71 — ä — 
ifle locus Wag. 3 Divitia, ceters, qua fort. Nov. divitia, quaque fert. 
Mag. it Virtuts une i I 
— 


1 


204  D& OnsTORE 


quadam comitate ac beneficentia politz : aliz, 
2 ingenii aliqua facultate, aut animi magnitu- 
dite ac robore. Nam clementia, juſtitia, benigni 
tas, ſides, fortitudo in periculis communibus, ju- 
tunda eft-* auditu in laudationibus. Omnes enim 
he virtutes non tam ipſis, qui eas in ſe habent, 
quam generi hominum fr * putantur: ſa- 
pientia, & maghitado animi, qua omnes res hu- 
man geruntur, tenues, & pro nihilo purantur : 
& in excogitando vis quædam ingenii, & ipſa elo- 
quentia, admirationis habet non minus, jucundi- 
tatis minus. Ipſos enim magis videtur, quos lau- 
damus, quam illos, apud quos laudamus, ornare 
ac tueri: ſed tamen in laudando jungenda ſunt 
etiam hæc genera virtuũum: fetiunt enim aures 
hominum , cum illa, que jucunda & grata, tum 
etiam illa, quæ mirabilia ſunt in virtute, laudari. 
85. Et quoniam ſingularum virtutum ſunt certa 
dam oſſicia ac munera, & ſua cuique virtuti 
juſtitia, quid cum fide; quid cum xquahilitate, 
quid cum ejuſmodi aliquo officio is, qui lau- 
abitur, fecerit; itemque in ceteris res geſtæ ad 
cujuſque virtutis genus, & vim, & nomen accom- 
modabuntur. Gratiſſima autem laus eorum facto. 
rum habetur, quæ ſuſcepta videntur à viris forti- 
bus ſine emolumento ac premio : quæ vero etiam 
cum labore & periculo ĩpſorum, hae habent uber- 


1 Ac boriifitic Joan. & Mig. quorum Ille omittit 5e. 2 Av 


tei in laudatlonibus excerp. Nov. } Magnitads anams, fine que em 
rei hum ana tenues, ac prope mhulo putantur excerp. Nov. nec multo ali- 


tet PVT. pr. & ſec. Ilſud geruntur non magis viſitur in Joan. Pith. 

Memmii membran. & punctis ſubducitur in Pal. ſex. neglexirque 

Lambin. 4 Almiratieni babet mullum, non minus vero jucunditats! 

excerp, Nov. F Illa quan iv, apud ques laudamus non reperies in 

gan: duabuſve illis Pall: tatidemque Gall. & intelligi putat 
r 7 


1 Videritis, 


acer, 6 Egerit Wag. gerit Joan, 


T2 AS 


— 


2B. 3. Z IHF 3 3 


8 


38 F 


L1iBER SECUNDUS. 205 
rimam copiam ad landandum ; quod & dici orna- 
tiſſune poſſunt, & audiri facillime : ea enim deni- 

virtus eſſe videtur præſtantis viri, quæ eſt 
alis, ipſi autem laborioſa, aut pericu- 

loſa, aut certe gratuita. Magna etiam illa laus, 
& admirabilis videri ſolet, tuliſſe caſus ſapienter 
adverſos, non fractum eſſe fortuna, retinuiſſe in 
rebus aſperis dignitatem. Neque tamen illa non 
ornant, habiti honores, decreta virtutis præmia, 
res geſtæ judiciis hominum comprobatz ; in qui- 
bus etiam felicitatem ipſam deorum immortalium 
judicio tribui , laudationis eſt. Sumendæ autem 
res erunt aut magnitudine biles, aut novi- 
tate prime, aut genere ipſo ſingulares. Neque 
enim parvæ, neque uſitatæ, neque vulgares, ad- 
miratione, aut omnino laude dignæ videri ſolent. 
Eſt etiam cum ceteris præſtantibus viris compa- 
tatio in laudatione — 2 De quo genere li- 
bitum eſt mihi paulo plura, quam oſtenderam, di- 
tete, non tam r uſum forenſem, qui eſt i 
me in omni hoc ſermone tractatus, quam ut hoc 
'yideretis, Si laudationes eſſent in oratoris officio, 
nemo negat, oratori virtutum omnium coght- 
nonem , fine qua laudatio effici non poſſit, eſſe 
neceſſariam. Jam vituperandi præcepta contra- 
fis ex vitiis ſumenda eſſe perſpicuum eſt: ſimul 
eſt illud ante oculos, nec bonum virum proprie, & 
copioſe laudari fine virtutum ; nec improbum no- 
tuti ac vituperari fine vitiorum cognitione ſatis 
inſignite atque aſpere poſſe. Atque his locis 
& laudandi, & vituperandi ſæpe hobis eſt uten- 
dum in omni genere cauſarum. Habetis de in- 
reniendis rebus, diſponendiſque quid ſentiam. Ad- 
Jungam 

| Viderigis, fi lanndayionts offert in orazienit cio Nov a 


avs DZ OraTory- 

jungam etiam de ——— labore Craſſum le- 
vem, e ei quidquam aliud, de diſſerat, 
wiegen, ail ea, quibus hrs exorhentur. | 
386. Perge vero, inquit Craſſus: libenter enim 
te cognitum jam artificem, -aliquandoque evolu- 
tum illis integumentis diſſimulationis tuæ, nudatum- 
que perſpicio; & quod mihi nihil, aut quod non 
multuin relinquis, percommode facis, eſtque mihi 
gratum. jam iſtuc, quantum tibi ego 1 
inquit Antonius, erit in tua poteſtate : ſi enim 
vere agere volueris, omnia tibi relinquo: ſin diſh- 
mulare, tu quemadmodum his ſatisfacias, videtis, 
Sed ut ad rem redeam, non ſum tanto ego, inquit, 
ingenio, quanto Themiſtocles fuit, ut oblivionis 
axtem, quam memoriæ malim : gratiamque habeo 
Simonidi illi Ceio, quem pri ferunt artem 
* Memoriz protuliſſe. Dicunt enim, cum cenaret 
Crannone in Theſſalia Simonides apud Scopam, 
fortunatum hominem & nobilem, ceciniſſetque 
id garmen, quod in eum ſcripſiſſet, in quo multa 
arnandi cauſa, poetarum more, in Caſtorem ſcripta 
& Pollucem fuiſſent, nimis illum ſordide Simonidi 
dixiſſe , Se dimidium ejus rei, quod pactus eſſet 
pro illo carmine, daturum: reliquum à ſuis Tyn- 
daridis, quos que laudaſſet, peteret, fi ei videre- 
tur. Paulo poſt eſſe ferunt nunciatum Simonidi, 
ut prodiret, juvenes ſtare ad januam duos quol- 
dam, qui eum magnopere evocarent: — il 
lum ipſum, prodiſſe, vidiſſe neminem: hoc in- 
terim ſpatio conclaye illud, ubi epularetur Sco- 
pas, concidiſſe: a ruina ipſum oppreſſum _ 
er! 5 Morel Wer „ 5 , 3 ms 


1 


Y 


I | bun, Tis | 13 rs CIT. * 
1 — Joan. evelatum excerp. Nov. 2 Ita emendavit Hadrian. 
— Cencuria III. Adag. 71. Chio MSS. & edd. vett. 3 Ipſum non 
egitur in Joan. & Wag. 4 Eumque ipſum cui 8 oppreſſum ſui: 
exeryſſe Joan. & Wag · niſi quod hic es rujne ipſum &, 


e- 
T1 


LIEBER SECUNDUS. 207 
ſuis. interiſſe: quos cum humare vellent ſui, ne- 
que poſſent obtritos internoſcere ullo modo, Si- 
monides dicitur ex eo, quod meminiſſet, quo eo- 
rum loco quiſque cubuiſſet, demonſtrator uniuſ- 
cujuſque ſepeliendi fuiſſe. Hac tum re admoni- 
us inveniſſe fertur, ordinem eſſe maxime , qui 
memoriæ lumen afferret: itaque iis, qui hanc par- 
tem ingenii exercerent, locos eſſe capiendos, & 
ea, quæ memoria tenere vellent, effingenda ani- 
mo, atque in his locis collocanda: ſic fore, ut 
ordinem rerum locorum ordo conſervaret: res 
utem ipſas rerum effigies notaret: atque ut locis 
pro cera, {umulacris pro literis uteremur. Fj 
87. Qui ſit autem oratori ; memoriæ fructus, 
quanta utilitas, quanta vis, quid me attinet dice - 
e tenere quæ didiceris in accipienda cauſa? quæ 
pſe cogitaris? omnes fixas eſſe in animo ſenten- 
das? omnem deſcriptum verborum apparatum? ita 
audire ? vel eum, unde dicas, vel eum, cui ref] 
dendum ſit, ut illi non infundere in aures tuas 
orationem, ſed in animo UII 3 inſcribere?, 
ltaque ſoli, qui memoria vigent, ſciunt quid, & 
12 & quomodo dicturi ſunt, uid reſpon- 
erint, quid ſuperſit: iidemque multa ex aliis 
cauſis aliquando à ſe acta, multa ab aliis audita 
meminerunt. Quare confiteor equidem hujus bo- 
ni naturam eſſe PrnFapern. ſicut earum rerum de 
quibus ante locutus ſum, omnium; ſed hæc ars 
tota dicendi, ſive artis imago quædam eſt & ſimi- 
luudo, habet hanc vim, non ut totum aliquid, 
cujus in ingeniis noſtris pars nulla ſit, pariat & 


1 Effigiands animo Joan. ad Marg. 2 Velle cum, unde diſcas excerp. 
Nov. diſcs exfſtat etiam in Joan. 3 Poſt inſcribere nupera manus 
ad marg. Nov. quaſi omiflum eſſet, addidit, no» medzocris {aus leni 
ratoris videtur. Itaque Cc. * 3 


T3414. e 
3 r ive 


- 5 icur omnibus que fub adſpe 


oss rene 


« et, verum m ut ea, quz ſunt orta jam in no- 
is, & procreata, educet atque confirmet. Verum- 


tamen _ tam acri memoria fere quiſquam eſt, 
ut non diſpo 


firis notatiſque rebus, ordinem ver- 
borum, aut ſententiarum complectatur; neque ve- 
ro tam hebeti, ut nihil hac conſuetudine & exer- 
citatione adjuvetur. Vidit enim hoc prudenter, 
five Simonides , ſive alius quis invenit, ea ma- 
xime * animis effingi noſtris, quæ eſſent à ſenſu tra- 
dita _ impreſſa: acerrimum autem ex omni- 
bus noftris ſerifibus eſſe ſenſum videndi : quare fa- 
cillime animo teneri * poſſe ea, quz perciperentur 


auribus, ant copitatione, fi etiam * oculorum 


one animis traderentur ; ut res cæcas, 
& ab allſpectus judicio remoras, conformatio quz- 
dam, & imago, & figura ita notaret, ut ea, qua 


itando complecti non 3 intuendo qua 
2. + euer ormis, _ wee ya 
tum veniunt, 

ſedes opus eft : etenim corpus intelligi ſine loco 
non poteſt ne in re nota & pervulgata 
multus & infolens ſim, locis eſt utendum multi, 
illuſtribus, explicatis, modicis intervallis. Imagi- 
nibus autem agentibus, acribus, infignitis , * 
occurrere, celeriterque percutere animum poſfint. 
Quam facultatem & exercitatio dabit, ex qua con- 
ſuetudo gignitur, & fimilium verborum con- 
verſa, & immurara caſibus, aut traducta ex parte 


; 


| 0 

8 Sve Aline; vuiſ q i r am in venit Nor 
ad-marg. x 3 excerp. Nov. 3 Peſſe. 6 ca, qua percip. Oc. 
Tam oculorum Joan, 4 Oculorum conturtione manibus traderentur Nov. 
in marg. f Sent omnibus, qua ſub adſpefium ventunt, memoria. neſt'« 
allmonaner, & excitatur. Sed latis opus oft : etentm & c. Nov. abemen - 
darore. & Tncenribur Bal. Wag, 7 Tra Joan, & excerp. Nov. cum 
Pall. Ilis duobus, & Galt. nec aliter Lambin. cf cer. nol. 
cum vulgatis. ; 1 

385 ' 


LIZ EZaISEOGCUNDUs. 209 
ad genus: notatio, & unius verbi imagine totius 
entemiæ informatio, pictoris cujuſdam ſummi ra- 

& modo, formarum vartetate locos diftin- 


tione & 
ini omni mt GALE) ALL b e £142 7 
88. Sed verborum memoria, quz minus eſt no- 
bis neceſſaria, majore imaginum yarietate diſtin- 
guitur: miilta enim ſunt verba, qua, quaſi articuli, 
connectunt meinbra oratinnis, qua formari ſimili- 
tudine nulla poſſunt: eorum fingendæ nobis ſunt 
imagines,” quibus ſemper utamur. Rerum memo- 
ria proptia eſt oratoris: cam ſingulis perſonis bene 
poſitis hotare poſſumus, ut ſententias imaginibus , 
ordinem locis comprehendamus. Neque verum eſt, 
quod ab inertibus dicitur, opprimi memoriam ima- 
gimum pondere, & obſcurari otiam id, quod per ſe 
natura tenere potuiſſet. Vidi enim ego ſummos 
homines, & divina prope memoria, Athenis Char- 
midem; in Aſia, quem vivre hodie aiunt, Sce- 
plum Metrodorum; quorum: uterque, tamquam li- 
teris in cera; ſic ſe atebat imaginibus in us locis, 
quos haberet, quæ meminiſſe vellet, perſcribere. 
Quare hac exercitatione non eruenda memoria eſt, 
h eſt nulla naturalis : ſed: certe, ſi later, evocanda 
eſt. Habetis ſermonem bene longum hominis uti- 
nam non impudentis; illud quidem certe, non 
nimis verecundi; qui quidem cum te, Catule, tum 
etiam L. Craſſo audiente, de dicendi ratione tam 
multa dixerim : nam iſtorum ætas minus me for- 
taſſe movere debuit: ſed mihi ignoſcetis profecto; fi 
modo quæ cauſa me ad hanc infolitam mihi loqua- 
eitatem impulerit, acceperi tis. 
89. Nos vero, inquit Catulus ( etenim pro me 
X al : . D d | at td hoc, 
1 EQ 2 jonſio in Hiſtoria Philoſoph, lib. t. cap. 14. vel potius à 
Salmaſio in Diis Plinianis, pag. o. Carnendem vulgo. (armadam vel 
Nenne vel (harniadam plerique nolt. = N — 


210 © Du OrxwuTORE!: | 


1 hoc; & mco fratre 1 reſpondeo) non modo 
tibi — * wy ſed te diligimus, magnamque tibi 
. habemus gratiam; & cum humanitatem & facili. 
tatem agnoſcimus tuam, tum admiramur iſtam ſci- 
entiam & copiam.. Equidem etiain hoc me afle- 
cutum puto, quod magno ſum levatus errore, & 
illa admiratione liberatus, quod multis cum aliis 
ſemper admirari ſolebam; unde eſſet illa tanta tua 
in cauſis — Nec enim te — attigiſſe arbi- 
trabar, quæ diligentiſſime cognoſſe, & undique 
collegiſſe, uſuque doctum partim cotrexiſſe = IE 
partim comprobaſſe. Neque co minus eloquen- 
tiam tuam, & multo magis virtutem & diligen- 
tiam admiror, & {mul gaudeo judicium animi mei 
comprobari, quod ſemper ſtatui, Neininem ſapi- 
entiæ laudem , & eloquentiæ, ſine ſummo ſtudio, 
& labore, & doctrina conſequi poſſe. Sed tamen 
quidnam eſt iĩd, quod dixiſti, fore ut tibi ignoſce- 
remus, * ſi cognoſſemus, qu te cauſa in ſermonem 
impuliſſet? Quæ eſt enim alia cauſa, niſi quod 
nobis, & horum adoleſcentium ſtudio, qui te at- 
tentiſſune audierunt, morem gerere voluiſti? Tum 
ille, Adimere, inquit, omnem recuſationem Craſſo 
volui, quem ego 3 paulo ſciebam, vel pudentius, 
vel invitius, (nolo enim dicere de tam ſuavi ho- 
mine, faſtidioſius) ad hoc genus ſermonis accedere. 
Quid enim poterit dicere? conſularem ſe eſſe ho- 
minem, & cenſorium? eadem noſtra cauſa eſt. 
An ætatem afferct 2 quadriennio minor eſt. An ſe 
neſeire? quæ ergo ſero, quæ curſim arripui, quæ 
ſubſicivis operis, ut aiunt; iſte à puero ſummo 
e Or ö ſtudio, 
* Sende- Bal. Joan. Wag, 2 Si cegneſceremus Nov. 3 Paule ante 
ſtiebam joan. Mag. Wag. 4 Subſitivs Pal, ſext. fili ſe covs Pall. pr. 
ſbe. ſubciſivi Pith. & Memmii chartacrus. ſub ſi ei ui Joan, qua ſulſi- 
ci ui vel ſubſici vn operu Wag. que ſubſtitus q eri Nov. 9 3 


| 


Lrs ER (SE/CUN DUB. 211 
tadio} ſummis doctoribus. Nihil dicam de in- 
genio q cui par nemo fuit: etenim me dicentem 
qui audicrit, nemo umquam tam ſui deſpic ions fuit, 
quin ſperaret aut melius, aut eodem modo le poſſe 
dicere Craſſo dicente, nemo tam arrogans, qui 
ſmiliter ſe umquam dicturum eſſe confideret. Quam- 
obtem; ne fruſtra hi tales viri venerint, te ali- 
quando, Craſſe, audiamus w 

q. Tum lle, Ut ita iſta eſſe concedam, inquit, An- 
toni, quæ ſunt longe ſecus, quid mihi tu tandem ho- 
die, aut cuiquam homini: quod dici poſſit, reliquiſt! ? 
Dicam enim vere, amiciſſimi homines, quod ſentio: 
[zpe ga doctos homines, quid dico ſæpeꝰ immo non- 
numquam: ſæpe enim qui potui; * qui puer in forum 
venerim, neque inde umquam diutius, quam qua 
ſtor abfuerim? ſed tamen audivi, ut heri dicebam, 
& Athenis cum eſſem, doctiſſimos viros, & in Aſia 
itum ipſum Scepſium Metrodorum ,: cum. de his 
ipls'rebizs diſputaret: vero mihi quiſquam 
copiòſius umquam viſus ſubtilius in hoc 
genere dicendi, quam iſte hodie, eſſe verſatus: 
quod ſi eſſet aliter, & aliquid intelligerem ab An- 
tonto prætermiſſum; non eſſem tam inurbanus, ac 
pene inhumanus, uti eo gravarcr, quod vos cu- 
pere ſentirem. Tum Sulpicius, An ergo, inquit, 
oblitus es, Craſſe, Antonium ita partitum eſſe te- 
cum, ut ipſe inſtrumentum oratoris exponeret, tibi 
qus diſtinctionem atque ornatum relinqueret ? 
Hic ille, Primum, quis Antonio permiſit, inquit, 
ut & partes faceret, & utram vellet prior ipſe 
ſumeret? deinde, ſi ego recte intellexi, cum valde 
„ Oi D d 2 libenter 


1 Nu deſperaret al. 2 Qui quamprimum in forum venerim excerp. 
Nov. 3 Ot in es gravarer Bal. Joan. Nor. Wag. 4 Inquit, ut meas 
partes faceret & c. Nov. inquit, mei parte! facere? deinde Ct. mediis 
omiſſis, Joan. 


28 


Da OmU ( 
libenter auditem, hi cojuntꝭe eſt its! de utta- 
que re dicere. Ille vero; ãnquit Cotta, urnamenta 


- ofationis non attigit, neque eam landem, ex 
eloquentia nomen · ipſum. anvenit. — 


Craſſus, mihi noliquit Antonius rem iple 


inquit- 
ſumſit. Tum Cæſar, iy uod di cihius eft'; id 


tibi reliquit; eſt nobis, iinquit, canta cur te audire 
cupiamus : fin, quod facilis; tibi cauſa nn eſt 
cur recuſes. Et Cavality, Quid? quod dixiſti, in. 
quit, Craſſe, ſi hic hodie apud te manuremus, te 
movem nobis eſſe geſturumj nihilue ud idem tuam 
putas petrinereꝰ Tun Ctta ridens, Hoem tibi, 
inquit, Craſſe, concedbre g. fed vide ne quid Catu- 
— attulerit religionis hoc — eſt 
— e quam ſit homini 
end. Agite vero 3 ut vulu x 
nunc quldem, quoniam id temports eſt; . — 
eunſeo , & requieſcendutui = meridietn, ſi ita 
vobis- aſt commodum, aliquid, uiii forte 
in 2 differs —— 7 Cu e wobiſta. 
tim, vel, e mii dier uampri- 
eren, ri le nn, its < i Bon 


5 UL DN; J. gots NO rut WITIDIS I 4 
| . n Vides quam f © 

1. Me pines a * & Nov. Ch phat "Te 

figyonadg- 117i ri ige mnt imoinnot im 
ay of mui 01 rapinontA coils 9 29 nile 
idis N 51199170 νẽEpii t iνο 
© Je FIT! LT: t ID, 11 0 UAlilib lt. 
11 fart * lie! Oi 211772 noon Tt ot 21 
5h jt OT mils thru Bi DD nn 5 3 


= y 4 LC. F « ” — * & Sczzwer oor? 
6 ane rh h ons it Hi MT 
1 7 o 
T9 nl ; 4 b 1 i F | 


a * _ 1 " 
119399 miweyy wan) 5 entire wer ſo wan tw 7 
. 
Gr - s PF * 1 . . « 4 1 in 
ve, * C. 24 1 * 2 1 . . 14 * : * 4 , . 5 _ iy Tu © k 
Fi4 * t an 7% * f 6 7 n 3 
I 1 


THT AATzA IS . B28 

ol WH AGE ers aro port anuny Ao GS rid 
"ta me ro rm Te my Ro ITT TITTY 
[Ua TT OT ST una TY i DDD 
Ir 05 "I mA month io mus Ab Lilo 055 
M T. Gion RON LS 
1d FM 19 5011 teien 12 « 15H $63 3 103 0 119 
9 2 


Ire 1103 "JF? 77 a ( 188 „ 5 * 18 2.28 Ding 15 
| 1: pn 543 512 


rag! un: th ey 


Nn n 479 '; 10H fene N 


ob Fit itte. 715. 4 n, iu 
mh det e ten ww D. Rey 
Ree! Jun Off! 41 
e 44 F RX. 1. R E. * 
2 Lal 1 res „ ng 

b 5 TALd6vs es Lis zi Il. io 1 
on RAT, erohriottit; Ti 17 HTIFIY fil & 43730% 
dne ill „hte Hater, eum ſermo- 
got ned! & mindare huic tertio bro; 
; 14 Abcbnii ciſputatidnem Craſſus ha- 
4 baſ', mr "Fane tecordatio veterem arimi 
42 mobeſtiamque renovavit. Nam Und im- 
” I fhofralitare/ dienum ingenam „ illa humanitas, ills 
' WI virus! L. Craſſi, morte exſtin&ts * ſabita' eſt, vix 
| obs decem poſt cum cum diem, qui hose, & ſupe: 
tore! libro continetur. Ut ef Rotam reckt 
' If * extras) ſcenĩcorum dorum die, vehement 
commons ea oratione; que ferebathr habita 

” in concione 2 Philippo, jt qͥxiſſe e; 5 
Videndum ſibi aliud eſſe conſilium, illo ſenatu ſe 


empublicam Sire non poſſs: "mane idibus Se- 
4 Twwy Tov nn pftemhris, 


+ v»M, e 115 „* 
ehe of l. Bd, e Med aw Aude ue n 
5 1 Separatum 


214 De ORATORE 
ptembris, & ille, & ſenatus frequens vocatu Druli 
in curiam venit. Ibi cum Druſus multa de Phi- 
. lppo queſtus cfiet, retulit ad ſenatum de illo ipſo, 
quod conſul in eum ordinem tam graviter in con- 
cione eſſet invectus. Hic, ut ſæpe inter homines 
ſapientiſſimos conſtare vidi, quamquam hoc Craſſo, 
cum aliquid accuratius driftet , ſemper fere conti. 
giſſet, ut numquam dixifſe melius putaretur, tamen 
gmyium conſen{u fic eſſe tum judicatum, CEtcros 
a, Crafto ſemper ones, lo autFm dic etigmgpſut 


ee DeplorgFi,cnigt geithy of 
que orbitatem ſcnatus; cujus ordinis, A conſul, 
qui quaſi parens bonus, aut tutor fidelis eſſe do- 
beret, tamquam ab abu nefario prædone, = 
peretur patrimonium. dignitptis : , peque vero-clc 
Min um 16 ruft onſtis * jcam 
profligaſſet, conſilium ſenatus A * republica re- 
pudiaret. Hic cum hemini, & vehement & di- 
ſerto, & in primis forti ad reſiſtendum, Philippo, 
quaſi. quaſdam verborum faces admoviſſet, hon tu. 
lit ille, & graviter exarſit, pignoribuſque ) ablati 
Craſſum inſtituit cercere; Quo quidem apſo in 
loco multa à Craſſo divinitus dicta  effercbantur, 
cum ſibi illum eonſulem eſſe negaret, <ni,{enator 
ipſe non eſſet: Ax Tu, Quum OM SEM, ANA 
IT ATEN UNIVERS ORNBDIN ASS P ROE. 
GNORE Pur ARIS, EAMQUE Ix Cox S Hu 
Porur z ROMAN I CONSCIDERIS,)My15 
PIN ORIBZus EXISITMAS, POSSE T BRRER1? 
Nox TIII IIIA Sux x CADEND A, SI CRAS: 

can irh on : „one SUN 
£ ripcum habest, = —— * Joan, 5 Talg 4 
4 Republica ſine ptæpoſitione, Joan. reipublice Bal. Wag. 5 Allaty 
Bal. Bod. Nov. Wag. latir Joan. 6 Propugnare puterss, vel putaris, 


vel pare noſt omn, præter Joan. cum aliis MSS. & edd. 7 Me bv 
Pignorabu? Bal. Mag Nov. Wag cum vulgatis. 
Wa | : ; i Incidenda 


LIIBR TER TIUs 215 
zun V.1s COErcCERE: Hazc TIII EST Ex- 
crDENDA LiNGuA;: Qua VEL EvuxsA, Ser- 
ziTu:Ies0 LIIBIDIX EX TuAM LIBERTAS 
MSA REFuT ABIT. | = 

2. Permulta tum vehementiſhma ? contentione 
mimi, ingenii, virium, ab eo dicta eſſe conſtabat; 
ententiamque eam, 3 quam ſenatus frequens ſecu- 
tus eſt, ornatiſſimis & graviſſimis verbis, ut po- 
pulo- Romano ! ſatisfieret, numquam ſenatus ne- 
que conſilium reipublicz, neque fidem defuiſſe, ab 
eo dictam; & eundem ( id quod in auctoritatibus 
perſcriptis exſtat) ſctibendo adfuiſſe. Illa tamquam 
cycnea fuit divini hominis vox & oratio, quam 
quali exſpectantes, poſt ejus interitum venieba- 
mus in curiam, ut veſtigium illud ipſum, in quo 
lle poſtremum inſtitiſſet, contueremur. * Nam- 
que tum latus ei dicenti condoluiſſe, ſudoremque 
multum conſecutum eſſe audiebamus: ex quo cum 
! cohorruiflet , cum febri domum rediit, dieque 
leptimo lateris dolore conſumtus eſt. O fallacem 
hominum ſpem, fragilemque fortunam, & inanes 
noltras * contentiones! quæ in medio ſpatio ſæpe 
franguntur & corruunt, & ante in ipſo curſu 
obruuntur, quam portum conſpicere potuerunt. 
Nam quamdiu Craſſi fuit ambitionis labore vita 
diſtricta, tamdiu privatis magis officiis, & inge- 
ni laude floruit , quam fructu amplitudinis, aut 
reipublice dignitate. Qui autem ei annus primus 
ab honorum perfunctione aditum, omnium con- 
ceſſu, 


1 Jacidends Pall. pr. fee, Mem, memb. | improbet Gruter. 
cadenda Nov. & ad marg, concidenda ; quomodo Bal. 2 Concitatione 
excerpta Nov. 3 Quam non eſt in Wag. 4 Sati:faceret Mag. Wa 
5 Ab e diftum Mag. Wag. dittam non omnino habent Bal. & 
nec primitus Nov. 6 Namque dum latus ei doluſſet, Joan. & excer 
Nov, 7 Corrufſet Bal. Mag. Nov. Wag chorruiſſet Joan. 8 (onflitutio- 


nes, qua medigers in Ce, Joan. Idem ſtatim aut ante. g Diſtraita Wag. 


& Nov, ad marg. 10 Omntum conſenſa Wag. 


3 1 Conſecuts 


— — —— — A — —_— — ———— —— — 


agnoſcuat covium. | OT 


216 Dz Ox TOAR 
ceſſu, ad ſummam auctotitatem dabat, is ejus 
omnem ſpem, atque omila vitæ conſilia, -mone 


pervertit. Fuir hoc luctuoſum ſuls, acerbum 
trie, grave bonis omnibus: ſed ii tamen rempubli 


cam caſus ſecuti ſunt; ut mihi non erepta I. 
Craſſo A Diis immortalibus vita, ſed donata mor; 
eſſe videatur. Non vidit flagrantem bello Ita- 
liam, non ardentem invidia ſenatum, non ſcele- 
ris nefarii principes civitatis reos, non luctum fi. 
liz, non exſilium generi; non acerbiſſitnam C. 
Marii fugam, non illam poſt reditum ejus cædem 
omnium cradeliffimam , non denique in omni ge- 
nete deformatam eam civitatem, ꝰ in qua ipſe flo- 
rentiſſima multum omnibus gloria præſtiriſſet. 

3. Sed quoniam attigi cogitatione vim varieta- 
remque fortune, non vagabitur oratio mea lon- 
gius, atque 1is fere definietur viris, qui hoc fer- 
mone, quem referre * cœpimus, continentur. Quis 
enim non jure beatam L. Craſſi mortem illam, quæ 
eſt A multis ſæpe defleta, dixerit, 5 cum horum 
ipſorum fit, qui tum cum illo poſtremum fere col- 
locuti ſuat, eventum recordatus? Tenemus enim 
memoria, Q. Carulum, virum omni laude præſtan- 
tem, cum ſibi non incolumem fortunam, “ fed exſili 
um & fugam deprecaretur, eſſe coactum, ut vita 


ſe ipſe privaret. Jam M. Antonii in his ipſis ro- 


ſtris, in quibus ille rempublicam conſtantiſſime con- 
ful defenderat, quæque cenſor imperatorits mahu- 
biis ornarat, poſitum caput illud fuit, à quo crant 
multorum civium capita ſervata. Neque vero longe 


ab eo C. Julii caput, hoſpitis Etruſci ſcelere pro- 


* TOE? 1 ditum, 
t Conſeruts ſunt al. 2 In qua ipſa florentiſſima mul tum omnibus pra- 
ft i ſes Joan, 3 Et quei Bal. Joan. Mag, Wag 4 Suſceptmus Jaan. 


& ad oram Nov. 5 (wn, item ft, abeſſe mallet Gruter. ut gloſfam 


reſipientia. 6 Sed exrruns & fugam Joan,” Mag. lidem mox non 


1 Vidtt 


Pith 


LiztR TERTIVUsãũS. 217 
ditum, cum L. Julii fratris capite jacuit; ut ille, 
qui hæc non vidit, & vixiſſe cum republica pa- 
nter, & cum illa ſimul exſtinctus eſſe videatur. 
Neque enim propinquum ſuum, maximi animi vi- 
rum, P. Craſſum, ſuapte interfectum manu, neque 
collegæ ſui, pontificis maximi, ſanguine ſimula- 
cum Veſtæ reſperſum eſſe vidit : cui meerori 
qua mente ille in patriam fuit) etiam C. Carbonis, 
inimiciſſimi hominis, eodem illo die mors nefaria 
fuiſſet. Non vidit eorum ipſorum, qui tum ado- 
leſcentes Craſſo ſe dicarant, horribiles, miſeroſ- 
que caſus; ex quibus C. Cotta, quem ille florentem 
— » paucis diebus poſt mortem Craſſi de- 
pulſus per invidiam tribunatu, non multis ab eo 
tempore menſibus ejectus eſt & civitate : Sulpicius 
autem, qui in eadem invidiæ flamma fuiſſet, qui- 
buſcum privatus conjunctiſſime vixerat, hos in tri- 
bunatu ſpoliare inſtituit omni dignitate: cui qui- 
dem ad ſummam gloriam eloquentiæ floreſcenti, 
ferro 3 erepta vita eſt, & pœna temeritatis non 
fine magno reipublicæ malo conſtituta. Ego vero 
te, Craſſe, cum vitæ flore, tum mortis opportuni- 
tate, divino conſilio, & ortum, & exſtinctum eſſe 
arbitror. Nam tibi aut pro virtute animi, conſtan- 
tiaque tua, civilis ferri ſubeunda fuit crudelitas; 
aut, * ſi qua te fortuna ab atrocitate mortis vindi- 
caſſet, eadem eſſe te funerum patriæ ſpectatorem 
coegiſſet: neque ſolum tibi improborum domina- 
tus, ſed etiam, propter admiſtam civium cædem, 
bonorum victoria micerori fuiſſet. 


4. Mihi quidem, Quinte fraterz & eorum caſus, 


de quibus ante dixi, & ea, quæ noſmetipſi ob amo- 


1 Vidit abeſt 3 Mag. & Joan. qui ftatim etiam quo mœrore, qua mente 
cc. cum Bal, Nov. Wag. 2 Horribile: miſerorum caſus Mag. 3 Excerpta 
Pitch, & Mem, errepta Pal. ſec. 4 Si qua te fortuna Cc. e 


218 DE OraToRE 
rem in rempublicam incredibilem , & fingularem 
pertulimus , ac ſenſimus, cogitanti, ſententia ſæpe 
tua vera, ac ſapiens videri ſolet, qui propter tot, 
tantos, tamque præcipites caſus clariſſimorum 
minum, atque optimorum virorum, me ſemper ab 
omni contentione ac dimicatione revocaſti. Sed 
oniam hæc jam neque in integro nobis eſſe poſ- 
. & ſummi labores noſtri magna compenſati 
gloria mitigantur, | us ad ea ſolatia, quæ non 
modo ſedatis moleſtiis jucunda, ſed etiam hæren- 
tibus, * falutaria nobis eſſe poſſunt; ſermonemque 
L. Craſſi reliquum, ac pene poſtremum memoriæ 
prodamus; atque ei, etſi nequa parem illius 
3 2 8 pro 3 — tamen = , meritam gra. 
tiam, debitamque r . nim quiſ- 
| noftriim, cum libros Platcnis — 
— legit, in quibus omnibus fere Socrates ex- 
primitur, non, quam illa ſcripta ſunt divi- 
nitus, tamen majus quiddam de illo, de quo ſcripta 
ſunt, ſuſpicatur: quod item nos poſtulamus, non 
A te quidem, qui nobis ſumma omnia tribuis, ſed 
A ceteris, qui hæc in manus ſument, ut majus 
quiddam de L. Craſſo, ow quantum à nobis ex- 
primetur , ſufpicentur. Nos enim, qui ipſi ſer- 
moni non interfuiffemus, & quibus C. Cotta tan- 
tummodo locos ac ſententias hujus diſputationis 
tradidiſſet, quo in genere orationis utrumque ora- 
torem cognoveramus, id ipſum ſumus in eorum 
ſermone adumbrare conati. Quod ſi quis erit, qui 
ductus o 8 aut Antonium jejuniorem, 
aut Craſſum e pleniorem » quam 
modo à nobis merely induces eſt; is erit * 
qui aut illos non audierit, aut judicare non pat 
1 Salut aria nabe þ 4 nen | 
re rior.” 


* 


Bal. nee 
i ne 


LizER\TERTIUs. 219 


fit. Nam fuit uterque (ut expoſui antea) cum 
ſtudio, atque ingenio, & doctrina præſtans omni- 
bus, tum in ſuo genere perfectus; ut neque in An- 
tonio deeſſet hic ornatus orationis, neque in Craſ- 
en ggg 
5- Ut igitur ante meridiem diſceſſerunt, paulu- 
tequierunt, in primis hoc à ſe Cotta ani- 
madverſum eſſe dicebat, omne illud tempus meri- 
dianum Craſſum in acerrima, atque attentiſſima 
cogitatione poſuiſſe; ſeſeque, qui vultum ejus, 
cum ei dicendum eſſet, obtutumque oculorum in 
cogitando probe noſſet, atque in maximis cauſis 
ſepe vidiſſet, cum dedita opera, quieſcentibus aliis, 
in eam exhedram veniſſet, in qua Craſſus lectulo 
polito recubuiſſet; cumque eum in cogitatione 
defixum eſſe ſenſiſſet, ſtatim receſſiſſe, atque in eo 
ſilentio duas horas fere eſſe conſumtas. Deinde 
cum omnes, inclinato jam in poſtmeridianum tem- 
die, veniſſent ad Craſſum, Quid eſt, Craſſe, 
inquit Julius, imuſne ſeſſum? etſi admonitum ve- 
nimus te, non flagitatum. Tum Craſſus, An me 
tam impudentem eſſe exiſtimatis, ut yobis hoc præ- 
ſertim munus putem diurius poſſe debere ? Quinam 
igitur, inquit ille, locus? an in media ſilva pla- 
cet? eſt enim is maxime & opacus, & frigidus. 
Sane, inquit Craſſus: etenim eſt in eo loco ſedes 
huic noſtro ꝭ non inopportuna ſermoni. Cum 
placuiſſet idem ceteris, in filvam venitur, & ibi 
magna cum audiendi exſpectatione conſiditur. 
Tum Craſſus, Cum auctoritas atque amicitia ve- 
ſtra, tum Antonii facilitas eripui, inquit, mihi 
in optima mea cauſa libertatem r i: quam- 
| | Be 2 quam 
1 Tum igisur Bod, 2 Veniſſe Bal. Bod, Joan. Nov. 3 No 
em 7 to. —— whque 2d fo 8. econ, 
1 Reliquerat 


220 DE OwaTtorRe- 
quam in partienda diſputatione noſtra, cum ſibi de 
115, quæ dici ab oratore oporteret, ſumeret, mihi 
autem relinqueret, ut explicarem, quemadmodum 
illa ornari oporteret; ea diviſit, quæ ſejuncta eſſe 
non poſſunt. Nam cum omnis ex te, atque ver- 
bis conſtet oratio; neque verba ſedem habere 
poſſunt, ſi rem ſubtraxeris; neque res lumen, ſi 
verba ſemoveris. Ac mihi quidem veteres illi ma- 
jus quiddam animo complexi, multo plus etiam 
vidiſſe videntur , quam quantum noſtrorum inge- 
niorum acies intueri poteſt; qui omnia hæc, quz 
ſupra & ſubter, unum eſſe, & una vi, atque una 
conſenſione naturæ conſtricta efle dixerunt. Nul- 
lum eſt enim genus rerum, quod aut avulſum \ 
ceteris per ſe ipſum conſtare, aut quo cetera fi 
careant, vim ſuam atque æternitatem conſervare 
poſſint. 2 e an an vn 

6. Sed hæc major eſſe ratio videtur, quam ut 
hominum poſſit ſenſu, aut cogitatione compre- 
hendi : eſt etiam illa Platonis vera, & tibi, Catule, 
certe non inaudita vox, Omnem doctrinam harum 
ingenuarum & humanarum artium uno quodam 
ſocietatis vinculo contineri: ubi enim perſpecta 
vis eſt rationis ejus, qua cauſe rerum, atque exitus 
copnoſcuntur, 5 mirus quidam omnium quaſi con- 
ſenſus doctrinarum, concentuſque teperjtur, , Sed 
ft hoc quoque videtur eſſe altius, quam ut id nos 
humi ſtrati © ſuſpicere poſſimus, illud erte tamen, 
quod amplexi ſumus, quod profitemur, quod ſuſ- 
cepimus, noſſe & tenere debemus. Una eſt enim, 
quod & ego heſterna die dixi, & aliquot locis 
antemeridiano ſermone ſigni ficavit Antonius, elo- 
CORD. 1: E 2. 4 quentia, 
x Keliquerat Nov. 2 Fidm habere al. 3 Arque conſenſione Bod. Bal. 
Wag. 4 Sed [i hae Bod. al. 5: Unus quidam Nov. rejecto mirus ad 
marginem. 6 Suſcipere alias. 7 Ante meridianes ſermones:Bpd. Nov. 


(into vk 2 


10'4, 


Fs. S8 38 7 8 


LIIZEBI TERTIVUS. 221 

ntia, ſcumque in * oras diſputationis ; re- 
— — Nam ſive 2 cœli natura 
uitur, ſive de terræ, five de divina vi, five de 
humana, ſive ex inferiore loco, ſive ex æquo, ſive 
ex ſuperiore, five ut impellat homines, five ut do- 
ceat, ſive ut deterreat, ſive ut concitet, ſive ut 
teflectat, ſive ut incendat, five ut leniat, ſive ad 
paucos, ſive ad multos, ſive inter alienos, ſive 
cum ſuis, five ſecum, rivis eſt deducta oratio, non 
fontibus ; & quocumque ingreditur, eodem eſt in- 
ſtrutu ornatuque comitata. Sed quoniam op- 
pteſſi jam ſumus opinionibus, non modo vulgi, 
verum etiam hominum leviter eruditorum, qui, 
quæ complecti tota nequeunt , * hac facilius di- 
yulſa, & quali diſcerpta contrectant; & qui, tam- 
quam ab animo corpus, ſic à ſententiis verba ſo- 
jungunt, quorum ſine interitu fieri neutrum po- 
teſt ; non ſuſcipiam otatione mea plus, quam mihi 
imponitur: tantum ſigni ficabo brevi, neque ver- 
ornatum inveniri poſſe, non partitis expreſ- 


ſiſque ſententiis, neque eſſe ullam ntiam illu- 


ſtrem ſine luce verborum. Sed prius quam illa 
conor attingere, quibus orationem ornari, atque il- 
luminari putem, proponam breviter quid ſentiam 
de univerſo genere dicendd. unt 
7. Natura nulla eſt ( ut mihi videtur) que: 
non habeat in ſuo genere res complures diſſimi- 
les inter ſe, quæ tamen conſimili laude digneri- 
tur. Nam & auribus multa percipimus, quæ, etſi 


nos vocibus delectant, tamen ita ſunt varia ſæpe, 


ut id, quod proximum audias, jucundiſſimum eſſe 
videatur: & oculis colliguntur pene innumerabi- 
les voluptates, quæ nos ita capiunt, ut unum = 
! gil „N Sent war . W X „58 um 
eee eee 
kv 1 


* A "2 


ad artes. Una fi 
ves fuerunt Myro, Folycletus, Lylippus ; qui 


222 Dr Ora TORE 
ſum diſſimili genere delectent; & reliquos ſenſus 
voluptates oblectent diſpares, ut ſit difficile judi- 


Cum excellentis maxime ſuavitatis. At hoc idem, 


quod eſt in naturis rerum, transferri poteſt etiam 
i eſt ars, in qua ptæſtan. 


omnes inter ſe diſſimiles . {ed ita tamen, 
6 — neminem ſui velis eſſe diſſimilem. Una ef 
2 — picturæ, diſſimillimique tamen inter 
„Apelles; neque eorum 
quiquan 2, quidquam i in arte ſua deeſſe vi 
Et ſi 2 mutis artibns e& 
mirandum, & tamen * quanto admirabilin; 
in oratione, atque in i > add cum in iiſdem 
ſententiis verbiſque etur, ſummas habet diſſi- 
militudines; non * ut alii vituperandi ſint, {ed 
ut i, quos conſtet eſſe ray in 2 
men genere m. —— primum in 
poetis cerni licet, quibus ma cognatio 
cum oratoribus, quam — inter Poke Ennius,” Pa- 
.cavins, diſſimiles : 


apud Graco 
EÆſchylus, Sophocles, —— 8 quamquam 
2 


re tribuatur. Adſpicite 2 eos homines, =_ 
intuemini , m de facultate „ 9 

interſit * ſtudia — Sua- 
vitatem Iſocrates, ſubtilitatem Lyſias acumen 
Hyperides , ſonieum Eſchines, vim Demoſthenes 
habuit: quis edum non egregins.?- tamen quis 
cujuſquam niſi ſui ſimilis ?. Gravitatem Africans, 
Jenitatem 'Lzlius:, aſperitatem Galba, profluens 
on habuir Carbo 8 — . n 


43 Aut 125 1 * _ 119 - 


ri} Ad hoc idem Bod. — r 


+ Qu4ſt mixtiu artobme Mag: wn Lambin. MSS. omni- 
u 


s invitis. 5 Tamen —— om ĩſſo — 9 1˙5 - 
1 


Vx 


S FT. . 5 5 IST ESTI ET SO ET EATS F. S ASS SS ff 


LII ER TER TIVUS. 223 
on princeps temporibus illis fuit > & ſuo tamen 
qiſque in genere princefs. { 

8. Sed quid ego vetera conquiram, cum mihĩ 
licear uti præſentibus exemplis atque vivis ? id 
ucundius auribus noſtris umquam accidit — 4 
oratione Catuli? eſt pura ſic, ut Latine lo- 

i pene ſolus vi : fic autem gravis ut in 
8 ri dignitate omnis tamen adſit humanitas 
ac lepos. Quid multa? iſtum audiens equidem 
ic judicare ſoleo, quidquid aut addideris, aut 
mutaveris, aut detraxeris, vitioſius & deterius 
futurum. Quid noſter hic Cæſarꝰ nonne novam 
quandam rationem. attulit orationis, & dicendi 
genus induxit prope fingulare > Quis umquam res, 
przter hunc, * comice, triſtes remiſſe, 
feveras hilare, es {cenica prope venuſtate 
raQavir? atque ita, ut neque jocus magnitudine re- 
rum ex , nec gravitas _— minueretur. 
Ecce entes duo es Sulpicius & 
Cotta 2 tam Ln e diffmile? 1d tam in 
uo genere præſtans? limarus alter & ſubrili 


, rem 

licans propriis aptiſque verbis, hæret in cauſa 
— & quid judici probandum fit, cum acutiſ- 
lime vidit, omiſſis ceteris argumentis, in eo men- 
tem orationemque defigit. icius autem for- 
iſkmo quodam animi impetu, pleniffima & maxi- 
ma voce, ſumma contentione corporis & dignitate 
motus, verborum quoque ea gravitate & copia 
eſt, ut unus ad dicendum inſtructiſſimus à natura 
. 0 he 

9. Ad nofmetipſos jam revertos;, iam fic 
fuimus ſemper — ut — — 
quaſi in aliquod contentionis judicium vocaremur } 


1 Aur mutareris bed 3 Bal, ut & paulo ſupra sun 2 Ex 
Senizare & copia Bod. | 


3 1 Memes 


tonius ? cum ille is fit orator, ut nihil eo poſſi 
eſſe præſtantius: ego autem, quamquam memet 
mei poenitet, cum hoc maxime tamen in compa- 


oratio, non digna exſſ 


224 DZ Ox A TORE 
ego in dicendo, & An- 


ratione conjungar. Videtiſne genus hoc quod fit 


Antonii? forte, vehemens, commotum in agendo, 


præmunitum, & ex omni parte cauſæ ſeptum, 
acre, acutum, enucleatum, in unaquaque re com- 
morans, honeſte cedens, acriter inſequens, terrens, 
ſupplicans, ſumma orationis varietate, nulla no- 
ſtrarum aurium ſatietate. Nos autem, quicum- 


que in dicendo ſumus ( quoniam eſſe aliquo in 


numero vobis videmur ) certe. tamen ab hujus 
multum genere diſtamus: quod quale ſit, non eſt 


meum dicere; propterea quod minime ſibi quil- 


que notus eſt, & difficillime de ſe quiſque ſentit: 
ſed tamen diſſimilitudo intelligi poteſt, & ex mo- 
tus mei mediocritate; & ex eo, quod quibus ve- 
ſtigiis * primum inſtiti, in iis fere ſoleo perorare; 
& quod aliquanto me major in verbis, & in 


ſententiis ( eligendis, quam eum, labor & cura 


torquet, verentem, ne, ſi paulo obſoletior fuerit 
l tione & ſilentio fuiſſe 
videatur. Quod ſi in nobis, qui adſumus, tantz 
diſſimilitudines, tam certæ res cujuſque propriæ, 
& in ea varietate fere melius à deteriore, facul- 
tate magis, quam genere diſtinguitur, atque omne 
laudatur, in {uo genere perfectum eſt; quid 
cenſetis, ſi omnes, qui ubique ſunt, aut fuerunt 
oratores, amplecti voluerimus: 5 num ne fore, ut 
quot oratores, totidem pene reperiantur genera 
* — o- DIE of rol yk , — 


eum, Wag. Statim _ wget Quan eum omnino omittit ed. 


Melan&hon, 5 Nonne 
0 | 1 Uns 


LIIEI Ter pips. 22x 
dicendi 2: Ex qua mea . forſitan ↄc- 
currat illud, ſi pene innumerabiles ſint quaſi for- 
mz figurzque dicendi , ſpecie Aber, genere 
hudabiles, gon poſſe ea, quæ inter ſe diſcrepant, 
üſdem præceptis, 2 in! Fane inſtitutigne for- 
mari. Quod nan ita; diligentiſſimeque hoc 
ſt eis, qui —— aliquos atque erudiunt, 
ridendum, quo ſua quemque natura maxime ferre 
videatur. Etenim wee. ex eodem quaſi ludo 
ſummorum in ſuo cu 7 — genere artificum & 
magiſtrorum, exiſſe diſcipulos diſfuniles inter ſe, 
amen laudandos ; cum 3d cujuſque naturam in- 
ſtirutio doctoris ac commodaretur: cujus elt vel 
maxime inſigne jllud exemplum (ut ceteras artes 
omittamus ), quod dicebat ocrates, doctor lingu- 
luis, Se calcaribus in Ephoro contra autem in 
Theopompo frenis uti ſolere: alterum enim exſul- 
tantem verborum audacia, reprimebat: alterum 
cunctantem, & - quaſ} verecundantem incitabar. 
Neque egs Gmiles effecit inter ſe, ſed tantum al- 
tri affinxit, de altero limayit, ut id * conformaarer 
in utroque, quod ine. natura pateretur. 

10. Hæc eo mihi prædicenda fuerunt, ut ſi 
non omnia, quæ proponerentur 3 _ 1 omnium 
reſtrum- ſtudium, & ad genus id, quod quiſque 
reſtrum in dice dicendo pr 3 2 2 — 
2 me. genus exp ntiretis, quod maxime mihi 
ipſi probaretur. = hæc & agenda ſunt ab oratore, 
uz explicayit Antonius, & dicenda quodammodo. 
ainam igitur dicendi eſt modus melior, (nam de 

actione paſt xidero) quam ut; Latipe, ut plane, ut 

ornate, ut ad id, quodcumque agetur, apre, congruen- 

ierque dicamus ? Arque eorum quidem , quæ duo 
dts prima 


1 Wen eres 1 W 1 
Bal, Mag. mie We: Foy — 's — 22 
1 


| 
| 
| 
| 
[ 
| 
| 


me, puri, dilucidique 
oi 
re, qui 
— 


ſuetudo noſtra non utitur, niſi 


226 D OR ATORE 
prima dixi , rationem non arbitror exſpectari \ 
ſermonis : neque enim co- 
docere eum dicere, > loqui neſciat ; nec 

t, hunc ornate eſſe 
; neque vero, Þ non dicat, quod intel- 


ligamus, hunc poſſe, quod admiremur, dicere. Lin- 
quamus igitur hæc, quæ cogitationem habent fa 


cilem, uſum arium: nam alterum traditur 
literis, doctrinaque ili; alterum adhibetur ob 
eam cauſam, ut intelligatur, quid quiſque dicat 
quod videmus ita eſſe neceſſarium, ut tamen eo 
minus nihil eſſe poſſit. Sed omnis loquendi ele- 
gantia, nam expolitur ſcientia literarum, 
tamen augetur legendis oratoribus & poetis. Sunt 
enim illi veteres, qui ornare nondum ant ea, 
quæ dicebant, omnes prope præclare locuti : 
quorum ſermone aſſuefacti qui erunt, ne cupi- 
entes quidem poterunt loqui, niſi Latine. Neque 
tamen erit utendum verbis iis, quibus jam con- 
quando ornandi 
cauſa, parce, quod oſtendam; ſed uſitatis ira po- 
terit uti, lectiſſimis 3 ut utatur is, = in veteri⸗ 
bus erit ſcriptis ſtudioſe & multum volutatus. 

11. Atque ut Latine loquamur, non ſolum vi- 
dendum eſt, ut & verba efferamus ea, quz nemo 
jure reprehendat; & ea ſic & caſibus, & tempo- 
ribus, & genere, & numero conſervemus, ut ne 


| e tum ac diſcrepans, aut 
it; 


ſed etiam lingua, & ſpiritus, & vocis ſonus 
eſt ipſe moderandus. Nolo exprimi lireras puti- 
dius, nolo obſcurari — 4 nolo verba exili- 
ter exanimata exire, nolo inflata, & quaſi * anhelata 
qu $i EF gravius: 


1 Hae dus que Wag. — poaclare Nov. 3 Ur watw 


151, qua in veteribus Nov. in texry, a lectione margin adſcripts 


4 Exbanelate Bal, | 


ata 


LisBtR TERTIUS. 227 
gravius: nam de voce nondum ea dico, quæ ſunt 


i&ionis, ſed hoc, quod mihi cum ſermone quaſi 
conjunctum videtur. Sunt enim certa vitia, quæ 
nemo eſt, quin effugere cupiat, mollis vox, ut 
muliebris, aut quaſi extra modum abſona atque 
ablurda : eſt autem vitium, quod nonnulli de in- 
duſtria conſectantur. Ruſtica vox & agreſtis quol- 
dam delectat, quo magis antiquitatem, ſi ita ſonet, 
eorum ſermo retinere videatur ; ut tuus, Catule, 
ſodalis L. Cotta gaudere mihi videtur gravitate 
linguæ, ſonoque vocis agreſti ; & illud, quod 
3 loquitur, priſcum viſum iri putat, fi plane fuerit 
ruſticanum. Me autem tuus ſonus, & * ſuavitas 
iſta delectat; omitto ver horum, quamquam eſt 
caput: verum id affert ratio, docent literæ, con- 
firmat conſuetudo & legendi, & loquendi : fed 
hanc dico ſuavitatem, quæ exit ex ore; quæ qui- 
dem, ut apud Græcos Atticorum, ſic in Latino 
ſermone hujus eſt urbis maxime propria. Athenis 
jam diu doctrina ipſorum Athenienſium interiit, 
domicilium tantum in illa urbe 5 remanet ſtudio- 
rum, quibus yacant cives, peregrini fruuntur, capti 
quodammodo nomine urbis, & auctoritate: ta- 
men eruditiſſimos homines Aſiaticos quivis Athe- 
nienſis indoctus, non verbis, {cd ſono vocis, nec 
tam bene, quam ſuaviter loquendo, facile ſuperabit. 
Noſtri minus ſtudent literis, quam Latini: tamen 
ex iſtis, quos noſtis, urbanis, in quibus minimum 
ſt literarum, nemo eſt, quin literatiſſimum togato- 
rum omnium, Q. Valerium Soranum, lenitate vocis, 
atque ipſo oris preſſu, & . facile vincat. 


3... 12, 


1 Aut muliebris Bal. Nov. Wag. aut mulieris Bod. xn Obſena al. 
3 Loquitur, ut priſcus viſum iri Ge, Mag. 4 Subrilztes noſt. omn. cum 


vett. odd. nec alicer Pall, ſeptem, aut Memmii chartaceus. 5 Re- 
tines Nov. 6 Latine Bal. Bod. Mag, Nov. Wag 


1 Ceran 


228 DI ORaATORE 
12. Quire cum Ht quædam certa vox Romani 
generis urbiſque propria, in qua nihil offendi, 
- Mall - difplicere , nihil animadverti poffit , nihil 
 Inare}, aut obere ptregrimim , han ſequamur; 
negue ſolum ruſticam afperitatem, fed etiam pere- 
grinam infolentiam difcamus. Equidem 
cum audio ſoctum meam Læliam (facilius enim 
nnilieres incorraptam antiquĩtatem confervant , 
quod multorum " ſermonis expertes, ea tenent 
| _ quæp prima qidicerunt) ſed eam fic audio, 
ut Plautum mihi, aut Nævium videar audire: ſono 
ipſo vocis fra recto, & ſimplici eſt, ut mhil often- 
rationſs, aut imtationis afferre videatur: ex quo 
fic locutum eſſe eus patrem judico, ſic majores; 
non aſpere, ut ille, quem , non vaſte, non 
ruſtice, non ulce; ſed preſſe, & æquabiliter, & 
leriter. Quatre Cotta noſter, cujus tu Ala lata, 
Sulpici, nonnumquam imitaris , ut *? Jota literam 
tolſas, & E pleniſſimum dicas, non mihi orato- 
res àntiquos, ſed meſſores videris imĩitari. Hic 
cum Arrffiftet ipſe Sulpicius, Sic agam vobiſctin, 
incquit Craſſus, ut, quoniam me loqui voluiſtis, al- 
quid de veſtris vitiis audiatis. Utinam quidem! 
ihquit ille: id enim ipſum volumus; idque ſi fe- 
ceris, multa (ut arbitror) hic hodie vitia pone- 
mis. At enim non fine meo periculo, Craffts in- 
quit, poſſum, Sulpici, te reprehendere ; quoniam 
Atit6Hitis tri te ſimillimmm fit ſibi videti 
Tum Ale, Tum quod monuit idem, tit ea, quæ 
in quoque maxima eſſent, imitaremur: ex quo ve- 
reor, ne 'hhil fim tui, niſi ſapploſioriem pedis 
itmiratus, & pauc quædam verba, & aliquem, ſi 
forte, motum. Ergo iſta, inquit Craflus, me 


* snd, Kor. * Yithin rein noſt. mn. 3 Te- 3d 
oram Nov. * — ö 
% + 4 1 Quas 


Liztk TERTIvs. 229 
bes 2 me, non reprehendo, ne me ipſum irrideam : 
ſunt autem mea multo & plura, & majora quam 
dicis) quæ autem ſunt aut tua plane, aut imitatio- 
ne ex aliquo expreſſa, de iis te, fi qui me forte 
locus admonuerit, common | 

13. Prætereamus igitur præcepta Latine lo- 
quendi ; * quæ puerilis doctrina tradit, & ſubti- 
hor cognitio, ac ratio literarum alit, aut conſue- 
udo lermonis quotidiani, ac domeſtici libri con- 
firmant , & lectio veterum oratorum & poetarum. 
N - vero in =_ — * diutius M * 
ut diſputemus, quibus aſſequi imus, ut 
ea, . rene Be ore ready 214 ſcilicet di- 
cendo, verbis uſitatis, ac proprie demonſtrantibus 
ea, quæ ſignificari ac Leclarar volemus, ſine 
ambiguo verbo, aut ſermone, non nimis longa 


contimmatione verborum, non valde productis iis, 
quæ ſimilitudinis * cauſa ex aliis rebus tram ferun- 


tur, non difcerptis ſententiis, non præpoſteris 
„ non confuſis onis , non * per» 
wihato ordine: quid madlta? tam facilis eft rota 
res, ut mihi permirum ſæpe videatur, cum diffi» 
cilius intelligatur, quid patronus velit dicere, quam 
fi ipſe ille, qui patronum adhibet, de re faa di- 
_ Iſti enim, qui ad nos cauſas —— ita 
nos plerumque ipfi t, ut non de a- 
nia dei; que ph res autem fſimulac 5 — wht 
veſter æqualis Pomponius agere cœpit, non a» 
que quid dicant, niſi admodum attendi, intelligo: 
ita 'confuſa eſt oratio, ita perturbata, nihil ut fit 
primum , nihil ut ſecundum ; tamaque inſolentia, 
ak | | as 


1 fueris doctrina traditur Bod. 1 Qua declarari ae fare Vee 
. 3 Cauſa, & ex altis Bod. 4 Centurbate Nov. * noſt. 


omn. Fufius Pall. quart, ſext· oct. & nonus. 6 Neque quid Bal. & 
1 Turi 


Nov. ad marg. 


230 D ORATORE 
ac * turba verborum, ut oratio, quæ lumen adhi- 
bere rebus debet , ca obſcuritatem & tenebras 
. afferat, ut quodammodo ipſi ſibi in dicendo ob- 
ſtrepere videantur. Verum, ſi placet, quoniam 
hæc ſatis ſpero, vobis quidem certe majoribus, 
moleſta & putida videri, ad reliqua aliquanto 
odioſiora pergamus. 
14. Atqui vides, inquit Antonius, cum alias 
res agamus, quam te inviti, qui adduci poſſu- 
mus (de me enim conjicio) relictis ut rebus 
5 omnibus te ſectemur, te audiamus: ita de horri- 
dis rebus * nitida, de jejunis plena, de pervulga- 
tis nova quædam eſt oratio tua.  Faciles enim, 
inquit, Antoni, partes ex fuerunt duæ, quas modo 
percucurri, vel potius pene præterii, Latine lo- 
quendi, planeque dicendi : relique ſunt magnæ, 
implicatz, variæ, graves, quibus omnis admiratio 
ingenii, omnis laus eloquentiæ continetur. Nemo 
enim umquam eſt oratorem, quod Latine loquere- 
tur, admiratus: ſi eſt aliter, irrident ; neque eum 
oratorem tantummodo, ſed hominem non putant. 
Nemo extulit cum verbis, qui ita dixiſſet, ut qui 
| ent, intelligerent quid diceret; ſed contem- 
eum, qui minus id facere potuifſer. In quo 
igitur homines exhorreſcunt? quem ſtupefacti di- 
centem intuentutr? in quo exclamant? quem deum, 
ut ita dicam, inter homines putant? qui diſtincte, 
qui explicate, qui abundanter, qui illuminate, & 
rebus, & verbis dicunt, 7 & in ipſa oratione quali 
nt 22-40: | 2 quendam 
1 Turbo verborum Mag. 2 Eam obſcuritatem Nov. 3 Videntur Nov- 
4 Quam te inviti audiamus qui &c. ed. Gruter, & al. fed illud andia- 
amt in nullis eſt noſtrorum, aut aliorum MSS. quibus omnibus 
adeſt quam te in vitio, qui { qua al.) adducs ( abduci Bod.) poſſumu 


Ce. Qanta in vitia qui Pal. oſtav. abſque te: non inviti quidm 
adduct editio prima, ; Illud emnibus colic Lambin. at Gruter. re- 


bus abefſe malit, illo relito, 6 Mitis Bod. 7 Qui & iſe e- 


tiene Nov. 


wet; 1 Quiden 


Lizex TER TIUS. 231 

zendam numerum verſumque conficiunt: id eſt, 
quod dico ornate, * Qui idem ita moderantur, ut 
rerum, ut perſonarum dignitates ferunt, ii ſunt 
in eo genere laudandi laudis, * quod ego aptum, & 
3 congruens nominem. Qui ita dicerent, eos ne- 
gavit adhuc ſe vidiſſe Antonius, & iis hoc nomen 
dixit elopuentiæ ſolis eſſe tribuendum. Quare 
omnes iſtos, me auctore, deridete, atque conte- 
mnite, qui ſe horum, qui nunc ita appellantur, Rhe- 
torum præceptis omnem oratorum vim complexes 
efſe arbitrantur; ue adhuc quam perſonam te- 
neant, aut quid profiteantur, intelligere 


Verum enim oratori, quæ ſunt in hominum vita, 


ndoquidemꝰ in ea verſatur orator, atque ea 
eſt ei ſubjecta materies, omnia quæſita, audita, 
lecta, diſputata, tractata, agitata eſſe debent. Eſt 
enim eloquentia una quædam de ſummis virtuti- 
bus; quamquam ſunt omnes virtutes æquales & 
pares; ſed tamen eſt ſpecies alia magis alia formoſa 
& illuſtris: ſicut hæc vis, quæ ſcientiam complexa 
rerum, ſenſa mentis, & conſilia fic verbis expli- 
cat, ut eos, qui audiant, quocumque incubuerit, 
poffir impellere ; * quz quo major eſt vis, hoc eſt 
magis probitate jungenda , ſummaque prudentia : 
quarum virtutum expertibus {1 dicendi copiam 
tradiderimus, non eos quidem oratores effeceri- 
mus, ſed furentibus quzdam arma dederimus. 

15. ? Hanc, inquam, cogitandi, pronunciandi- 
que rationem, vimque dicendi, veteres Græci ſa- 
pientiam nominabant: hinc illi Lycurgi, hinc Pit- 
taci, hinc Solones; atque ab hac, ſimilitudine Co- 

; | | L uncanii 
6 Ra LY, on Aide Lembig. Re- 
rum enim faciebat Guliel. 5 In vita verſatur Bod. Statim Oratis 
Nov. 6 Illud que punctis, ut delendum, notatur in Nov. 7 Hane 
quam cogirands Bod, Nov. Wag. | 1 

1 


332 D OraTorRE: 


runcanii noſtri, Fabricii, Catones, Scipiones fuerunt, 
non tam fortaſſe docti, ſed impetu mentis ſimili, 
& voluntate. Eadem autem alii prudentia, ſed 
 conlilio ad vitæ ſtudia diſpari, quietem atque o- 
tium ſecuti; ut Pythagoras, Democritus, Anaxa- 
goras, A regendis civitatibus totos ſe ad cognitio- 
nem rerum tra nt : WE vita propter tran- 
quillitatem, & pr ter iphus ſcientiæ ſuavitatem, 
qua nihil eſt hominibus jucundjus, plures, quam 
utile fuit rebys publicis, delectavir. Itaque, ut ci 
ſtudio ſe excellentiſſimis ingeniis homines dedide- 
runt, ex ea ſumma facultate vacui, ac liberi tem- 
multo plura, quam erat neceſſe, doctiſſimi 
— otio nimio, & ingeniis uberrimis afflu- 
entes, curanda ſibi elle, ac querenda , & invelti- 
ganda duxepuut. Nam vetus quidem illa doctrina, 
eadem videtur, * recte faciend, & bene dicendi 
magiſtra; naque disjuncti doctores, ſed iidem 
erant vi 9 atq dicendi; ut ill 
| Homerum Phœnix, ul a Peleo patre A. 
i juneni comitem eſſe datum dicit ad bellum, 
ut en efficexet oratorem verhorum, actoremque 
rerum. Sed ut homines labore aſſiduo & quoi 
diano aſſueti, cum 2 cauſa opere pro- 
hibentur, ad en f. e, aut ad talos, aut ad teſſe- 
ras conferunt, aut etiam novum ſibi ipſi aliquem 
. ſic illi n 
cis, tamquam ab opere, aut bus excluſi, aut 
valuntate ſua feriati, e ad ali 
ad geometras, alii ad muſicos contulerunt, ali 
"xg, ut dialectici, novum ſibi ipſi ſtudium lu- 


e pepererunt; atque in tis artibus, quæ re- 


pertæ 
Nen gamen fortaſſe Bal. Mag. W a 
i abdicauy excerp. Nov. oy + OY e 


Wag. tempeſtate ea Bod. 


1 Aut 


LII EI TER TIUS. 233 

ſunt, ut puerorum mentes ad humanitatem 

eh. de Licmtem, cane bempus ann 
ztates ſuas c 2 

16. Sed quod erant quidam, Jique multi, qui 


„ut in republica propter ancipitem, quæ non - 
eit eſſe — ien dicendique ſapientiam 


- forerent, ut Themiſtocles, ut Pericles, ut Thera- 
, W menes; aut, qui minus iſ in-republica-yer{aren- 
nur, fed hujus tamen ejuſdem ſapientiæ doQores 


| Wl cflent, ut Gorgias , Thralumachus , 'Locr actes; 0 
„ enti ſunt qui, cum * iph doctrina & iner 
1- abundarent, à re autem civili, & à 8 
u I quodam! judicio , abhorrerent, hanc dic 
l- WI citationem exagitarent atque contemnerent: quo- 
1- I cum princeps Socrates fuit, is, qui omnium 
„ torum teſtimonio, totiuſque judicio Gtæciæ, Fw 
A prudentia, 7 acumine, & venultate, & ſubtilitat 

tum vero eloquentia, varietate, copia, quam 
le ¶ camque..jn partem dediffer, ommium für facile 
\ If princeps- 15, qui hæc, quæ nos nunc quærimes, 
— tactarent, agexent, docerent, cum nomine appella- 
ti- 
0- 
e- 
m 
li- 


rentur uno, quod omnis rerum optimarum cogni- 
tio, atque in 4s enencimndo, philoſaphia nominaretur, 
hoc commune nomen eripuit, ſapienterque ſan- 
tiendi, & ernate dicendi ſcientiam, re A 
ou putationihus ſuis ſeparavit: cujus ing 
arioſque ſermones immięrtalitati {criptis 
rad, cum 2 literam Socrates em be 
let. Hine diſcidium illud exſtitit quali lipguæ at- 
que. cordis, abſurdum ſane, & inutile, & #epre- 
bendendum, ut ali nos ſapete, Alil. dicere doce- 
rent. Nam cum eſſent plures orti fete à Soexate, 
quod er jus yarlis, hey: waa & 1in-.omnem 


— yiory 
. ee, der drag 


— — — — 
——— T— 


234 DE OraTorRE 
_—_ diffuſis diſputationibus alius aliud appre- 
nderat, proſeminatæ ſunt quaſi familiz Aken 


9 


tientes inter ſe, & multum disjunctæ, & diſpares, 
eum tamen omnes ſe philoſophi Socraticos, & dici 


vellent, & eſſe arbitrarentur. | 
17. Ac primo ab ipſo Plarone Ariſtoteles & 
Xenocrates; quorum alter Peripateticorum, alter 
Academiæ nomen obtiruit. Deinde ab Anti- 
ſthene, qui patientiam & duritiam in Socratico 


ſermone maxime adamarat, Cynici primum, deinde 


Stoici. Tum ab Ariſtippo, quem illæ magis vo- 
_ diſputationes ee, Cyrenaica Phi- 
loſophia manavit, quam ille, & ejus poſteri ſim. 


pliciter defenderant: ii, qui nunc voluptate 


omnia metiuntur, dum verecundius id agunt, nec 


dignitati ſatisfaciunt, quam non aſpernantur, nec 
voluptatem tuentur, quam amplexari volunt. Fue- 
runt etiam alia genera philoſophorum, fere qui ſe 
omnes Socraticos eſſe dicebant; Eretricorum, Heril- 
liorum, Megaricorum, Pyrrhoneorum : ſed ea ho- 
rum vi & diſputationibus ſunt jamdiu fracta, & 
exſtincta. Ex illis autem, quæ remanent, ea phi- 
loſophia, quæ ſuſcepit patrocinium voluptatis, etli 
cui vera videatur, procul abeſt tamen ab eo viro, 
F quærimus, & quem auctorem publici cot- 
ſilii, & regendæ civitatis 7 & ſententiæ, at- 
que eloquentiæ principem in ſenatu, in populo, in 
— ke 9 hog Nec ulla tamen ei 
philoſophiæ fiet injuria à nobis: non enim re- 


i cupiet, ſed in hortulis 


pelletur . 
t; ubi etiam recubans mol 


jeſcet ſuis, ubi 


liter & delicate, nos avocat a roſtris, à judiciis, 

a curia, forcſſe ſapienter, bac praſerrim reps 

he __ ica. 

ug Eſt a Ry om r 
4 


1 U 


& in noſtris MSS. 


LIIZER TERTIVs. 235 
blica. Verum ego non quæro nunc, quæ fit phi- 
oſophia veriſſima, ſed quæ oratori conjuncta maxi- 
me. Quare iſtos ſine ulla contumelia dimittamus: 
ſunt enim & boni viri, &, quoniam ſibi ira viden- 
tur, beati: tantumque eos admoneamus, ut illud, 
etiam ſi eſt veriſſimum, tacitum tamen, tamquam 
myſterium, teneant, Quod negant verſari in repu- 
blica eſſe ſapientis. Nam ſi hoc nobis, atque opti- 
mo cuique perſuaſerint, non poterunt ipſi eſſe, id 
quod maxime cupiunt, otioſi. 

18. Sto cos autem, quos minime improbo, di- 
mitto tamen; nec eos iratos vereor, quoniam 
omnino iraſci neſciunt: atque hanc iis habeo 
gratiam, quod (oli ex omnibus * vir- 
tutem, ac ſapientiam eſſe dixerunt : fed utrumque 
eſt in his, quod ab hoc, quem inſtruimus, oratore 
ralde abhorreat, vel quod omnes, qui ſapientes 
non ſint, ſervos, latrones. hoſtes, inſanos eſſe di- 
cunt; neque tamen quemquam eſſe ſapientem. 
Valde autem eſt abſurdum, ei concionem, aut ſe- 
natum, aut ullum cœtum hominum committere, 
cui nemo illorum, qui adſint, ſanus, nemo civis, 
nemo liber eſſe videatur. Accedit, quod oratio- 
nis etiam genus habent fortaſſe ſubtile, & certe 
acutum, ſed ut in oratore, exile, inuſitatum, ab- 
borrens ab auribus vulgi, obſcurum, inane, jeju- 
num, attamen ejuſmodi, quo uti ad vulgus nullo 
modo poſſit. Alia enim & bona, & mala viden- 
tur Stoicis, & ceteris civibus, vel potius gentibus : 
alia vis honoris, ignominiz, præmii, — 
rere, an ſecus, nihil ad hoc tempus : ſed ea ſi ſe- 
quamur, nullam umquam rem dicendo i 
poſſimus. Reliqui ſunt Peripatetici & Academici: 


82 aquamquam 


2 Ut is oratione al. ; 
| u Nam 


£36 DR ORa TORE 
quatiquam Academicorum-nomen eſt unum, ſen- 
refitiz duæ: nam Speuſippus Platonis ſororis fi- 


5 Kus, && Nenocrates, qui Platonem audierat, & 
| —_—_— Polemo, & Crantor nihil ab 


otele, qui una audierat Platonem, magnopere 
* difſenſir : copia fortaſſe, & varietate dicendi pa- 


res non fuerunt. Arceſilas primum, qui Polemo- 


nem audierat, ex variis Platonis libris, ſermoni- 
buſque Socraticis hot maxime arripuit, Nihil eſſe 
certi, quod aut ſenſibus, aut animo percipi poſſit: 
quem ferunt eximio quodam 3 uſum lepore dicendi, 
aſpernatum eſſe omne animi ſenſuſque judicium, 


primumque inſtituiſſe ( quamquam id fuit Socrati- 


cum maxime ) non quid ipſe ſentiret oſtendere; 
fed contra id, quod quiſque ſe ſentire dixiſſet, 
*difputare. Hinc hc recentior Academia 5 ema- 
gavit, in qua exſtitit divina quadam celeritate in. 
genii, dicendique copia Carneades; cujus ego etli 
multos auditores cognovi Athenis , tamen auctores 
cettiflimos laudare poſſum, & ſocerum meum Scx+ 
volam, qui eum Rome audivit adoleſcens, & Q. 
Metellum L. F. familiarem meum, clariſſimum vi- 
rum, qui illum à fe adoleſcente Athenis, jam affe- 
cum ſenectute, multos dies auditum eſſe dicebat. 

19. * Hzc autem, ut ex Appennino fluminum, 
fic ex communi ſapientium jugo ſunt doctrinatum 
facta diyortia , ut philoſophi, tamquam in Supe- 
rum mare Tonjum defluerent, Grzcum quoddam, 
& portuoſum: oratores autem in Inferum hoe 
Tuſeum, & barbarum, ſcopuloſum, atque infeſtum, 


laberentut, in quo etiam ipſe Ulyſſes etraſſet. 
Qute ſi hac eloquentia, atque hoc oratare con- 
32:58 5 X ETY 5 * tenti 


b de chips Bal. Bod. Nov: Weg. 2 Diflerſt Guliel. difenſs 
runt Lambin. 3 Uſu, lepore vel lepereque noſt. omn, 4 Putare Bal. 

Bod. Mag. Nov. 5 Manavit noſt. amn. 6 Hit au Way. 
| [ 


nr 


1 Aut 


LIBER TERTIVsũV. 237 
tenti ſumus, qui ſciat aut negare oportere, quod 
arguare; aut, ſi id non * tum oſtendere, 
quod is fecerit, qui inſimuletur, aut recte factum, 
aut alterius culpa, aut injuria, aut ex lege, aut 
non contra legem, aut imprudentia, aut neceſſa- 
tio, aut non eo nomine 77 — quo argua- 
tur, aut non ita agi, ut debuerit ac licuerit: &, 
ſi ſatis eſſe putatis, ea, quæ iſti ſcriptores artis 
docent, diſcere, quæ multo tamen ornatius, quam 
ab illis dicuntur, & uberins explicavit Antonius; 
ſed ſi his contenti eſtis, atque iis etiam, quæ dici 
voluiſtis à me, ex ingenti quodam ; oratorem , 
immenſoque campo, in exiguum ſane gyrum com- 
pellitis. Sin veterem illum Periclem , aut hunc 
etiam, qui familiarior nobis propter ſcriptorum 
multitudinem eſt, Demoſthenem, ſequi vultis, & 
li illam præclaram & eximiam ſpeciem oratoris 
ps , & pulcritudinem adamaſtis ; aut vobis 

Carneadia , aut illa Ariſtotelia-vis comprehen- 
denda eſt. Namque (ut ante dixi ) veteres illi 
uſque ad Iſocratem, omnem omnium rerum, quæ 
ad mores hominum, quæ ad vitam, quæ ad vir- 
tutem, quæ ad rempublicam pertinebant, cogni- 
tionem & ſcientiam, cum dicendi ratione junge- 
bant : poſtea diſſociati (ut expoſui) à Socrate, 
* diferti à doctis, & deinceps A Socraticis item 
omnibus, philoſophi eloquentiam deſpexerunt, 
5 oratores ſapientiam: neque quidquam ex alterius 
— tetigerunt, niſi quod illi ab his, aut ab illis 

mutuarentur, ex quo promiſcue haurirent, ſi 
manere in priſtina communione woluiſſent. Sed, 
1 Aut in eo amine Nov. Wag. 2 Oratore noſt. omn. 3 Secratems 
Manut. & Lambin. & eſt in Nov, ad marg. ſed alterum hæret in 
eer. noſt. cum aliis MSS. & edd. 4 Deſerti plerique MSS. Lambi- 
nianum illud daſſoiari: à Soerate diſertis à doftis non diſplicet Grutero. 

1 Oratores ſapientiam caret Bod. l 
. | Codella 


238 DE OrAaTORE 


ut pontifices veteres propter ſacrificiorum multitu- 
dinem treſviros epulones eſſe voluerunt, cum eſſent 
ipſi 2 Numa, ut etiam illud ludorum epulare facri- 
Acium facerent, inſtituti; ſic Socratici à fe cauſa- 
rum actores, & a communi philoſophiæ nomine 
ſeparaverunt „cum veteres dicendi & intelligendi 
mirificam ſocietatem eſſe voluiſſent. 

20. Quæ cum ita ſint, paululum equidem de 
me deprecabor, & petam à vobis, ut ea, quæ di- 
cam, non de memetipſo, ſed de oratore dicere 
putetis. Ego enim ſum is, qui, cum ſummo ſtu- 
dio patris in pueritia doctus eſſem, & in forum 
ingenii tantum, quantum ipſe ſentio, non tantum, 
quantum ipſe forſitan vobis videar , detuliſſem, 
non poſſim dicere, me hæc, quæ nunc complectot, 
perinde ut dicam diſcenda elle didiciſſe: quippe 
qui omnium maturrime ad publicas cauſas acceſ- 
erim , annoſque natus unum & viginti , nobiliſ- 
{mum hominem, & eloquentiſſimum in judicium 
vocarim ; cui diſciplina fuerit forum, magiſter 
uſus, & leges, & : inſtituta populi Romani, moſ- 
aus, 4. Paulum, ſitiens ** — 
quibus loquor, vi, quæſtor in Aſia cum eſſem, 
; — 5 805 fere 4 ex Academia rhetorem na- 
ctus, Metrodorum illum, de cujus memoria com- 
memoravit Antonius: & inde decedens, Athenis: 
ubi ego diutius eſſem moratus, niſi Achenienſi- 
bus, quod myſteria non referrent, ad quæ biduo 
ſerius veneram, ſuccenſuiſſem. Quare hoc, quod 
complector tautam ſcientiam, vimque doctrinæ, 
non modo non pro me, ſed contra me eſt 
tius, (non enim quid ego, fed quid orator * 1 
oo rg Pre diſputo ) 


11 Undeviginti Lambin. Taciti auQoritate: ſed contra MSS, 2 Ja- 
itur a reipublica Nov. ſed altera lectio viſitur in margine. 3 Au- 
am fere meum, & ex Academia Bod. | 4 

458. ; 5 
en | 


SW EY mn. .H EE” SP WG 


wo 


. * * 


18 _ A vp * wo ws 1 


p 


Listr TeRTIUS 239 


dſputo) atque hos omnes, qui artes Rhetoricas 


exponunt, perridiculos. Scribunt enim de litium 
genere, & de principiis, & de narrationibus. Illa 
yis autem eloquentiæ tanta eſt, ut omnium rerum, 
virtutum, officiorum, omniſque naturæ, quæ mo- 
res hominum, quæ animos, quæ vitam continet, 
originem, vim, mutationeſque teneat: eadem mo- 
tes, leges, jura deſcribat, rempublicam regat, omnia, 
quæ ad quamcumque rem pertineant, ornate co- 
pioſeque dicat. In quo genere nos quidem verſa- 
mur tantum, quantum poſſumus, quantum ingenio, 
quantum mediocri doctrina, quantum uſu valemus : 
neque tamen iſtis, qui in una philoſophia quaſi ta- 
bernaculum vitæ ſux collocarunt, multum ſane in 

diſputatione concedimus. Wat 
21. Quid enim meus familiaris C. Velleius af- 
ferre poteſt , quamobrem volupras fit ſummum bo- 
num, quod ego non copioſius poſſim, vel tutarĩ, 
'{1 velim, vel refellere ex illis locis, quos expoſuĩt 
Antonius, hac dicendi exercitatione, in qua Vel- 
leius eſt rudis, unuſquiſque noſtrum verſatus? 
Quid eſt, quod aut Sext. Pompeius, aut duo Balbi, 
aut meus amicus, qui cum Panztio vixit, M. Vigel- 
lius, de virtute hominum, Stoici, poſſint dicere, 
qua in diſputatione ego his debeam, aut veſtrum 
* concedere? Non eſt enim philoſophia 
mils artium reliquarum : nam quidefaciet in geo- 
metria , qui non didicerit? quid in muſicis? aut 
taceat oportebit, aut ne ſanus quidem judicetur. 
Hæc vero, quæ ſunt in philoſophia, ingeniis eru- 
untur ad id, quod in quoque yarifimile eſt, eli- 
ciendum, acutis ? atque acribus; eaque exercitata 
oratione poliuntur. Hic, hic noſter vulgaris ora- 
tor 


1 Cs velim deſunt in Bal, 2 Arque acerbis Bal. 
J 


1 In 


242 IDs OxaToORE: 
tor, ſi minus erit dns, attamen in dicendo ex. 
ercitatus, hac ipſa exercitatione communi iſtos 
quicdem noſtros yerberabit , neque ſe ab iis con- 
temni ac deſpici ſinet. Sin aliquis exſtiterit ali- 
quando, qui Ariſtotelio more de omnibus rebus 
Lin, nde ſententiam poſſit dicere, & in omni 
contrarias orationes, præceptis illius 
| cogaitis explicare, aut hoc Arceſilæ modo, & 
Carneadis, contra omne, quod propolitum ſit, 
— 52 ben ae ue ad eam rationem adjungat hunc 
rh , moremque, exercitation 
cond: is teu is perfectus, is ſolus orator, 
Nam neque ſine forenſibus nervis ſatis vehemens 
dc gravis; nec. ſine varietate doctrinæ ſatis poli- 
tus, & ſa — eſſe orator poteſt. Quate Coracem 
iſtum veſtrum patiamur nos quidem pullos ſuos 
ay qui. evolent — odioſi 
ac mo amphilumque- neſcio quem finamus 
—— — 
a gepingere; | tam exigus 
ne; hefterni, & * r ora · 
toris : munus ex explicemus, modo res tanta 
5. ur omnibus philoſophorum. libris, quos nemo 
oratorum iltorum umquam attigit, en, 
elle videatur. 
2. Tum Carle, Haudquaquam hercle, inquit 
Cralle, mirangum, eſt, eſſe in te tantam dicendi, 
vel vim, vel ſuavitatem, vel copiam; qui- 
dem antea natura rebar ita dicere, ut mihi non ſo- 
lum orator. ſummus, ſed etiam benden — 
viderere: nunc intelligo, illa te ſem 
tiora Sie, quz ad em Ly if rom, a 
EX, ee dicendi co Cn, 
cum 


b 45 utramque partem ſententiam. poſſit Pal, tert. ac nonus Bal, 5» 
22 abjeRa ſententi am, Lambin. 2 ci naſtri fere. 


8 1 In 


8 
. 
— 
$ 
Il 
S 
C 
5 
C 
E 
. 
5 
. 
n 
5 
fi 
IS 
18 
Ia 
a 
a 
10 
a 
t, 
li, 
O- 
10 
O- 
ue 
n, 
m 
in 
re, 
In 


LIIZEX TERTIVsõ. 241 
cum omnes gradus ætatis recordor tuæ, cumque 
ſitam tuam ac ſtudia conſidero; neque quo tem- 
pore iſta didiceris, video, nec magnopere te iſtis 
tudiis, hominibus , libris intelligo deditum; ne- 
que tamen poſſum ſtatuere, utrum magis mirer, te 
lla, quæ mihi perſuades maxima eſſe adjumenta, 
potuiſſe i in tuis tantis occupationibus perdiſcere; 
an, {i non potueris, poſſe iſto modo dicere. Hic 
Ccaſſus, Hoc tibi ,/inquit, Catule, e per- 
ſuadeas velim, non multo ſecus facere cum de 
oratore diſputem, ac facerem, ſi eſſet mihi de hi- 
trione dicendum: negarem enim poſſe eum ſatiſ- 
facere in geſtu, niſi palæſtram, niſi ſaltare didi- 
ciſſet; neque, ea cum dicerem, me eſſe hiſtrio- 
nem neceſſe eſſet, ſed fortaſſe non ſtultum alieni 
rtificii exiſtimatorem. Similiter nunc de oratore, 
ſeſtro impulſu, loquor, ſummo ſcilicet: ſemper 
enim, quacumque de arte aut facultate quzritur, 
de abſoluta & perfecta quzri ſolet. Quatre fi 
am me vultis eſſe oratorem, ſi etiam fat bonum, 
'f bonum denique, non repugnabo: ( quid enim 
nunc ſim ineptus? ita me exiſtimari ſcio) quod 
{ ita eſt, ſummus tamen certe non ſum. Neque 
enim apud homines res eſt ulla difficilior , neque 
major, neque quæ plura adjumenta doctrinæ de- 
ideret, Attamen quoniam de oratore nobis dil- 
putandum eſt, de ſummo oratore dicam neceſſe 
eſt, Vis enim & natura rei niſi perfecta ante 
oculos ponitur, qualis & quanta fit, intelligi non 
poteſt. Me autem, Catule, fateor , neque hodie 
in iſtis libris, & cum iſtis hominibus vivere; nec 
jero, id quod tu recte commeminiſti , ullum um- 

H. h quam 


1 In tanti bis occupationibus al. 2 Ac, ſi non potueris: Mag. Nov. 


Satim Hucc Cr Mag, & Wag. ini Nev. adſeribitur 
alias deefle { — n 11 4 5 
I 


mihi puerilis ætas, forenſes feriz * conceſſerint. 
23. At, fi quæris, Catule, de doctrina iſta quid 
ego ſentiam, Non tantum ingenioſo homini, & ei, 


2422 DE OR ATORAR 
quam habuiſſe ſepſtum tempus * ad diſcendun; 
ac tantum u doctrinæ temporis, quantum 


qui forum, qui curiam, qui cauſas, qui rempubli- 
cam ſpectet, opus eſſe arbitror temporis, quan-M um 
tum ſibi ii ſumſerunt, quos diſcentes vita defecit. WM ;vita! 
Omnes enim artes aliter ab tis tractantur, qui eas doctr 
ad uſum transferunt; aliter ab iis, qui ipfarumnM nem 


artium tractatu delectati, nihil in vita ſunt aliud yer 


| acturi. Magiſter hic Samnitium ſumma jam ſe- ur 


nectute eſt, & quotidie commentatur: nihil enim WM non 
curat aliud: at Q. Velocius puer addidicerat: ſed MW nent 


quod erat aptus ad illud, totumque cognorat, fuit, ¶ ¶ uus 
ut eſt apud Lucilium, 5 . — 


amms in luab, ac rudibus, * civis ſatis aſper. WM iner 


| N | ; . . * » . ente 
fed plus operæ foro tribuebat, amicis, rei fami- neri 
liari. Valerius quotidie cantabat: erat enim ſce- 2. 
nicus: quid faceret aliud? at Numerius Furius, : 


noſter familiaris, cum eſt commodum, cantat: eſt — 
enim paterfamilias, eſt eques Romanus: puer di- 
dicit quod diſcendum fuit. Eadem ratio et ba- 
rum artium maximarum : dies & 3 noctes virum I pur 
ſumma virtute & prudentia videbamus philoſo- 1 "5 
pho cum operam datet, Q. Tuberonem : at ejus IE Cra 

. avunculum 


. Ad dernden Bod. Mag. u (oneeſſerunt Bod. Wag. 3 ER 3 vi. Ju 

Rorio Var. LeR. I. 6. * ut & Turnebo, 22 > c. 10. 4 uns 

que veloctur 6 MSS. K edd. Volocrur Bal. 4 Ita (aut cuja-) poſ 
lerique Pall. quo»modo conjecerat Lipſius, quem vide |. 5. Antiq. 

ect c 2. cauſis edidere alii.. ci Lambin. poſt Melan&hon. cui ac. 

cedunt noſt omn, 5 Neto: abeit à noſt. omn qui dieſces, vel dio &, |} 

(lieu & in marg, Nov.) u &e. exhibent. mY =? 
81 1 


LIZERRX TERTIUS. 243 


xunculum vix intelligeres id agere, cum ageret 
amen, Africanum. Iſta Aſeuntis facile ſi & tan- 
am ſumas, quantum opus fir, & habeas qui do- 
nid cere fideliter poſſit, & ſcias etiam ipſe —— 
ei, xd ſi tota vita nihil velis aliud agere, ipſa tracta- 
bli-Wl to & quæſtio quotidie ex ſe gignit aliquid, quod 
an-W cum deſidioſa deletatione veſtiges : ita fit, * ut 
it. ¶ gitatione rerum fir infinira cognitio, facilis uſus 
doctrinam confirmet, mediocris opera tribuatur, 
nemoria ſtudiumque permaneat. Libet autem ſem- 
per diſcere, ut ſi velim ego talis optime ludere, 
wt pilæ ſtudio tenear, etiam fortaſſe ſi aſſequĩ 
aon poſſim: at alii, quia lare faciunt, vehe- 
mentius, quam cauſa poſtulat, delectantur; ut Ti- 
ius pila, Brulla talis. Quare nihil eſt, quod — 
uam magnitudinem artium, ex eo, quod ſenes 
(cunt, pertimeſcat. Namque aut ſenes ad eas 
acceſſerunt; aut uſque ad ſenectutem in ſtudiis de- 
inentur; aut ſunt tardiſſimi. Res quidem ſe mea 
ententia fic habet, ut, niſi quod quiſque cito po- 
merit, numquam omnino poſſit perdiſcere. 

24. Jamjam, inquit Catulus, intelligo, Craſſe, 
quid dicas, & hercule aſſen:ior: ſatis video tibi, 
homini ad perdiſcendum acerrimo, ad ea cogno- 
ſcenda, quæ dicis, fuifſe temporis. Pergiſne, in- 
quit Craſſus, me, quæ dicam, de me, non de re 
putare dicere? Sed jam, ſi placet, ad inſtituta re- 
deamus. Mihi vero, Catulus inquit, placet. Tum 
Craſſus, Quorſum igitur hæc ſpectat, inquit, tam 
longa, & tam alte repetita oratio? hæ duæ partes, 
vi que mihi ſuperſunt, illuſtrandæ orationis, ac to- 
ius eloquentiæ cumulandæ, quarum altera dici 
10 poſtulat ornate, altera apte, hane habent vim, ut 
ac” Hh2 fit 


1 Ula & ſeias &e, deſunt in Bod, 2 Ut 4 cogitatione rerum ex- 
n *. Nor. 4 | 


au . 


| 
| 
| 
| 
| 
| 


/ fir quam maxime jucunda , quam maxime in 


244 DER OxaTORE 


ſenſus eorum , qui audiunt, influat, & quam plu- 


rimis ſit rebus inſtructa. Inſtrumentum autem 


hoc forenſe, * litigioſum, acre , tractum ex yulgi 


inionibus, 3 exiguum ſane a que mendicum 

illud rurſus ipſum, quod tradunt iſti, qui 
profitentur ſe dicendi magiſtros, non 4 multum 
eſt majus, quam illud yulgare ac forenſe. Appa- 
ratu nobis opus eſt, & 5 rebus exquiſitis undique, 
& collectis, arceſſitis, comportatis, ut tibi, Cæſar, 
faciendum eſt ad annum; ut ego in ædilitate la. 
boravi, quod quotidianis & vernaculis rebus fa- 
tisfacere me poſſe huic populo non putabam. Ver 
borum eligendorum, & collocandorum, & conclu- 
dendorum facilis eſt vel ratio, vel fine ratione, 
ipſa exercitatio. Rerum eſt ſilva magna; quam 
cum Græci jam non tenerent, ob eamque cauſam 
juyentus noſtra dediſceret pene diſcendo, etiam 

tini, ſi diis placet, hoc biennio magiſtri dicendi 
exſtiterunt: quos ego cenſor edicto meo ſuſtule- 
ram, non quo (ut neſcio quos dicere aiebant) acui 
ingenia adoleſcentium nollem, ſed contrà ingenia 
obtundi nolui, corrobo ari impudentiam. Nam 
apud Grzcos, qui cujuſmodi eſſent videbam, ta- 
men eſſe præter hanc exercitationem linguæ, do- 
ctrinam aliquam & ? humanitatem dignam ſcien- 


| tia: hos vero novos magiſtros nihil intelligebam 


ſſe docere, niſi ut auderent; quod, etiam cum 
nis rebus conjunctum, per ſeipſum eſt magno- 
pere fugiendum. Hoc cum unum traderetur, & 
| ex t TL enn 


1 Qua maxime in ſenſus & e. ſtatimque & qua plurimi: Bod. 2 L- 
tigioſum ac retractatum ex vulgi optnionibus Nov. tradtatum ex vulgi api - 
nionibus Mag. 3 Exiguum, ſaneque mendicum eſt noſt. om. 4 Mul. 
te vulgo. 5 Rebus exquiſitis,” undique collecti Wag. 6 Cujuſque modi 
eſſent canjicit Guliel. cuicuimeds eſſent ed, Lambin. & P. Manut. 
7 Hm -mwtate dignam ſcientiam edidit Lambin. ex MSS. 8 Intelligen- 
dum Wage | 1 Us 


SST r. SY SS 7 o 


LIBER TERTIVUsũV. 245 


cum impudentiæ ludus eſſet; putavi eſſe cenſoris, 
ne longius id ſerperet, providere. Quamquam non 
hzc ita ſtatuo atque decerno, ut deiperem Latine 
ea, de quibus Alara, tradi ac perpoliri : pa- 
titur enim & lingua noſtra, & natura rerum, vete- 
rem illam — ie prudentiam Græcorum 
ad noſtrum uſum moremque transferri : fed homi- 
nibus opus eſt eruditis, qui adhuc in hoc quidem 
genere noſtri nulli fuerunt : fin quando exſtiterint, 
etiam Grzcis erunt anteponendi. 

2 75 Ornatur igitur oratio genere primum, & 
quaſi colore quodam, & ſucco ſuo: nam ut gra- 
vis, ut ſuavis, ut erudita fir, ut liberalis, ut ad- 
mirabilis, ut polita, ut ſenſus, ut dolores habeat 
quantum opus ſit, non eſt ſingulorum articulo- 
rum: in toto ſpectantur hæc corpore. Ut porro 
conſperſa ſit quaſi verborum ſententiarumque 
floribus, id non debet eſſe fuſum æquabiliter = 
omnem orationem, ſed ita ? diſtinctum, ur ſint 
quaſi in ornatu diſpoſita quædam inſignia & lu- 
mina. Genus igitur dicendi eſt eligendum, quod 


maxime teneat eos qui audiant, & quod non ſo- 
lum delectet, ſed etiam ſine ſatietate delectet. 
Non enim à me jem exſpectari puto ut moneam, 
ut caveatis, ne exilis, ne inculta ſit veſtra oratio, 
ne vulgaris, ne obſdleta: aliud quiddam majus , 
& ingenia me hortantuùr veſtra, & ætates. Dif- 
ficile enim dictu eſt, quænam cauſa ſit, cur ea, 
que maxime ſenſus noſtros impellunt voluptate, 
& ſpecie prima acerrime commovent, ab iis celer- 
time faſtidio quodam & ſatietate abalĩienemur. 
Quanto colorum pulchritudine & varietate floti- 
diora ſunt in picturis novis pleraque, quem in 

veteribus ? 


1 Ut colores Mag. 2 Divjunifum Nov. 
1 Falſs 


246 DER ORATORE 
veteribus > quæ tamen, etiamſi primo adſpectu nos 
ceperunt , diutius non delectant; cum idem nos 
in antiquis tabulis illo ipſo horrido obſoletoque 
teneamur. Quanto molliores ſunt & delicatiores 
in cantu flexiones & falſæ voculæ, quam certæ 
& ſeveræꝰ quibus tamen non modo auſteri, ſed, 
ſi ſæpius fiunt, multitudo ipſa reclamat. Licet 
hoc videre in reliquis ſenſibus unguentis minus 
diu nos delectari ſumma & acerrima ſuavitate 
conditis, quam his moderatis; & magis laudari 
quod ceram, quam quod crocum olere videatur: 
in ipſo tactu eſſe modum & mollitudinis & lævita- 
tis. Quin etiam guſtatus, qui eſt ſenſus ex omni- 
bus maxime voluptarius, quique * dulcitudine præ- 
ter ceteros ſenſus commovetur, quam cito id, quod 
valde dulce eſt, aſpernatur ac reſpuit? Quis po- 
tione uti, aut cibo dulci diutius poteſt? #* cum 
utroque in genere ea, quæ leviter ſenſum volu- 
ptate moveant, facillime fugiant ſatietatem. Sic 
omnibus in. rebus voluptatibus maximis faſtidium 
finitimum eſt : quo hoc minus in oratione mire- 
mur, in qua vel ex poetis, vel oratoribus poſſu- 
mus judicare, concinnam, diſtinctam, ornatam, 
feſtivam, ſine intermiſſione, ſine 5 reprehenſione, 
ſine varietate, quamvis claris ſit coloribus picta 
vel poeſis, vel oratio, non poſſe in delectatione efle 
diuturna. Atque eo citius in oratoris, aut in poetæ, 
cincinnis ac fuco offenditur, quod ſenſus in nimia 
voluptate natura, non mente, ſatiantur: in ſcriptis, 
& in dictis, non aurium ſolum, ſed animi 2 
etiam magis, infucata vitia noſcuntur. 

| 26, Quare, 


1 Falſa notuls Nov ſed vocula conſpicitur ad mary, 2 Que ter- 
ram, quam qua crocum Phil, MelanQhon. & poſt eum Lambin s Pli- 
nii l. 17 c. 5. terram etiam Nov. in ordine verborum, cum ceram 
habest in excerpt. 3 Dulcedine alias 4 Quam utroque noſt omn. 


— 


quum excerp. Nov. 5 Reſpiretione intruſit Lambin, contra MSS. 


nc 
q 


Liztx TER TIUS 247 
26. Quare, bene & præclare, quamvis nobis 


C ſepe dicatur; belle & feſtive, nimium ſæpe nolo: 
w uamquam illa ipſa exclamatio , Aon poteſi me- 
es E.. t velim crebra; ſed habeat tamen illa in di- 
» W cendo admiratio, ac ſumma laus, umbram aliquam 
d, X receſſum, quo magis id, quod erit illuminatum, 
et exſtare, atque eminere videatur. Numquam agit 
1s hunc verſum Roſcius eo geſtu quo poteſt, 

c Wl Ham ſapiens virtuti honorem, premium, Baud 
= pradam petit: 


ſed abjicit prorſus, * ut in proximos, 
i= Ecquid wideo? ferro ſeptus poſſidet ſedes ſacras. 
incidat, adſpiciat, admirerur , ſtupeſcat. Quid 
le alter? 

— Qaid petam præſidiiꝰ 
quam leniter quam remifle 2 quam non actuoſe? 
c inſtat enim, 
" O pater! o patria ] o Priami domus! 
- in W tanta commoveri actio non poſſet, fi eſſet 
| conſumta ſuperiore motu, & exhauſta. Neque 
„ dd aQtores prius viderunt, quam ipſi „quam 
a denique illi etiam, qui fecerunt modos, à quibus 
fe utriſque ſummittitur aliquid, deinde augetur, ex- 
2 
Fl 
Sy 
0 


— — . 


tenuatur, inflatur , yariatur , diſtinguitur, Ia fit 
nobis igitur ornatus & ſuavis orator, (nec tamen | 
poteſt aliter eſſe) ut ſuavitatem habeat auſteram 9 
& ſolidam, non dulcem atque decoctam: nam 
ipſa ad ornandum præcepta, que dantur, ejuſmodi 


2 1 2 „ * . 
, unt, ut ea * quamvis vitioſiſſunus orator expli- 
po care 


m 1 Ut non eft in textu Nov. Mox & quid wideo? Pall, & cum iis 
n, noſt omn. ut Grutero videatur omnino legendum un in preaim, Sed 
quid wideo ? 2 Qutvis witioſifimns Bal. Wag. = 5 

3 | x 


248 DE ORATORE 
care poſit. Quare, ut ante dixi, primum ſilva 
rerum ac ſententiarum comparanda eſt; qua de 
parte dixit Antonius: hæc formanda filo ipſo & 
generè orationis, illuminanda verbis, varianda ſen- 
tentiis. Summa autem laus eloquentiz eſt amplifi. 
care rem ornando; quod valet non ſolum ad au- 
gendum aliquid, & tollendum altius dicendo, ſed 
etiam ad extenuandum * atque abjiciendum. 

27. Id deſideratur omnibus iis in locis, quos ad 
fidem orationis faciendam adhiberi dixit Antonius, 
vel cum explanamus aliquid, vel cum * concilia- 
mus animos, vel cum conciramus. Sed in hoc, 
quod poſtremum dixi , amplificatio poteſt pluri- 
mum: eaque una laus oratoris eſt, & propria ma- 
xime. Etiam major eſt illa exercitatio, quam ex. 
tremo ſermone inſtruxit Antonius, (primo reji- 
ciebat) laudandi & vituperandi. Nihil eſt enim 
4 ad exaggerandam & amplificandam orationem 
accommodatius , quam utrumque horum cumula- 
tiſſime facere poſſe. Conſequentur etiam illi loci, 
qui — 2 cauſarum, & inhærentes in 
earum nervis eſſe debent, tamen, quia de univerſa 
re tractari ſolent, communes à veteribus nominati 
ſunt: quorum partim habent vitiorum & pecca; 


rorum acrem quandam cum amplificatione incuſa- 


tionem, aut querelam, contra quam dici nihil ſo- 
let, nec poteſt; ut in depeculatorem, in prodito- 
rem, in parricidam, quibus uti, confirmatis crimi- 
nibus, oportet; aliter enim jejuni ſunt atque in- 
anes. Alii autem habent deprecationem, aut mi- 
ſerationem: alii vero ancipites diſputationes, in 
. e ee 
| wy 

1 Et genere non viſitur in Wag. 2 Atque ebjiciendum deeſt in Bal. 

y Conciliamaus amices Bal. Mag, 4 Ad exaggerandum & amplificandun 
orationem Nov. Wag. ge | = 


=» * wales Har.  - 5 - . 0 


4 


artem 
&beraws.” ed quorfamt de tiofira poffellione de- 
pulli, in parvo, & eo Ati en. ſu 
mus, & Aibrum patroni, noſtra tenere, tuerique non 
dean, 4b is (ud kalkige of 
n voſtrutn pattimonlumt irrüpkrunt, quod opus eſt 
„ dos 
28. Dicunt igirur nunc quidem illi, qui ex par- 
ticula parya utbis ac loci, nomen habent, & Peri- 
pateticĩ philofophi , aut Academici nominantur; 
olim autem, propter eximiam rerum maximarum 
ſcientiam, X Gtæcis politici philoſophi appettati, 
nniverſarum rerum publicarum nomine vocaban- 
tur; Omnem civilem orationem in hotum alter- 
utro genere verfari, aut definita controverſia 
certis remporibus, z ac reis; hoc modo, Placeatne 


2 Carthaginienſibus captivos noſtros, redditis ſuis, 


ecuperati: aut infinite de univerſo genere quæ- 
rentis, Quid onmino de captivo ſtatuendum ac 
ſentiendum fit. Atque hotum fuperius illud ge- 
nus, caufam, aut controverſiam appellant, eamque 
tribus, lite, aut deliberatione, aut laudatione 854 
finiunt: hæc autem altera quæſtio infinita, & quaſi 
propolita, conſultatio nominatur: atque hactenus 
loquumtur. Etiam bac inſtituendò diviſione utun- 

‚ * „ tur, 
1 Er copia. videhatur Bal. 2 Qui noftrum patrimonium irruperunt, Bod. 
3 Politici abeſt à Mag. 4 Definite controverſia excerp, Nov. 5 4. 
rebus Nov. 6 Loquantur Bod. & Nov. ad oram. 5 


af Da Opp I Q4E] 
tur, ſed ita, non ut jure, aut judicio, deni- 
que . amiſſam poſſeſſionem, ſed ut ex 
jure civili, ſurculo defringendo, uſurpare videan- 
tut. Nam illud alterum genus, quod eſt tem. 
( ribus , locis, ? reis definitum, obti „ Atque 
id ipſum lacinia. Nunc enim apud Philonem, 
quem in Academia maxime vigere audio, etiam 
harum jam cauſarum cognitio, exercitatigque cele- 
bratur. N Alterum vero tantummodo in prima arte 
tradenda nominant, & oratoris eſſe dicunt: ſed 
neque vim, neque naturam ejus, nec. partes, nec 
genera proponunt ; ut prateriri omnino fuerit {a- 
thus, quam # arrenratura.deſeri: nunc enim inopi 
reticere intelliguntur, tum judicio viderentur. 
29. Omnis igitur res eandem habet naturam am- 
bigendi, de qua quzri & diſceptari poteſt, five in 
infinitis conſultationibus diſceptatur, ſive in iis 
cauſis, que in civitate & in forenſi dilceptarione 
verſantur: 5 neque eſt ulla, quz non aut ad cogno- 
ſcendi, aut ad agendi vim t̃ationemque referatur. 
Nam aut ipſa cognitio rei, ſcientiaque perquiritur; 
ut, Virtus ſuamne propter dignitatem, an propter 
fructus aliquos expetatur ; aut agendi conſilium ex- 
iritur; ut, Sitne ſapienti capeſſenda reſpublica, 
ognitionis autem tres modi, conjectura, definitio, 
&, ut ita dicam, conſecutio. Nam, quid in re ſit, 
conjectura quæritur; ut illud, Sitne in humano 
enere ſapientia. Quam autem vim quæque res 
habeat, definitio explicat; ut ſi quæratur, Quid 
1 Aut vi denique recuperare Lambin. quod nullus admiſeric Gru- 
ter. 2 Rebus al. 3 Laſcivia Mag. Nov. & ſumme placet Turne- 
bo; quem adi Adverſ. |. 21. c. 14. non omnino legitur in Bod. 
4 lad uum Memmii membr Pal. nonus. ad tantum Memm. char- 
2 tert. quart. ſept. -atraFum Pall. pr, ſec. atrreFarum Pal. on. 
ad oram quart. Nov. att«fum Pith. Joan. ac tantum cet. noſtri. 


| $equef elle, Crw'ails, Nov''1 ma aut ad corn, aut ad ag. 
V. r. referanzur Wag. omnino reſpuit 2 nk, * 


u- 
2X 
n- 


Liztr TERTIUS. 251 
it ſapientia. Conſecutio autem tractatur, cum, 
quid quamque rem ſequatur, inquiritur; ut illud, 
Sitne aliquando mentiri boni viri.. Redeunt rur- 
ſus ad conjecturam, eamque in quatuor genera 
difpertiunt : nam aut quid fit, quæritur, hoc mo- 
do; Naturane ſit jus inter homines, aut opinio- 
nibus: aut quæ ſit origo cujuſque rei; ut, Quod 
it ĩnitium legum, aut rerum publicarum : * aut 
cauſa & ratio; ut, {i quæratur, Cur doctiſſimi ho- 
mines de maximis rebus diſſentiant: aut de im- 
mutatione; ut, ſi diſputetur, Num interire virtus 
in homine, aut num in vitium poſſit converti. 
Definitionis autem ſunt diſceptationes, ut, cum 
nzcitur, Quid in communi mente quaſi impreſſum 
E ut ſi differatur , Idne fit jus, quod maxi- 
mz parti fit utile: aut cum quid cujuſque fit 
proprĩium exquiritur; ut, Ornate dicere , propri- 
umne ſit oratoris; an id etiam aliquis præterea 
poſſit: aut cum res diſtribuitur in partes; ut ſi 
quæratur, Quot ſint genera rerum expetendarum; 
aut, Sintne tria, corporis, animi, externarumque re- 
rum ? aut cum quæ forma, & quaſi naturalis no- 
ta cujuſque fit, deſcribitur; ut fi quæratur avari 
ſpecies, ſeditioſi, glorioſi. Conſecutionis autem 
duo prima quæſtionum genera ponuntur: nam 
aut ſimplex eſt diſceptatio; ut ſi diſſeratur, Ex- 
petendane fit gloria: aut ex comparatione; ? Laus, 
an divitiz magis expetendæ ſint. Simplicium au- 
tem ſunt tres modi: de expetendis, fugiendiſve 

I i 2 rebus; 


1 Anquititur ſoan. an queritur Bal. Bod quorym Bal. & Joan. ſub- 
jungunt wenteri; wut ud, Sitne aliq. mentirs (mente in Joan.) boni 


vie? In marg. Nov. nocatur alias legi inquiritur; we ed, men'irs = 


ſitne aliqu-ndo in mente boi vir? 2 Aut cauſe trafatio not. quin- 

que. 3 Unde fit jus, quod & Join excerp. Nov. 4 Duo contermins 

onum genera excerp Nov cum Memmii membr. dis erimina Pal. 

pr. crimming ſec. crumenis oan · dus prima gemina quaſtionan, Bal. W.. g. 
5 Ut, laudes, an divitis Wag. | | | 

1 9us 


OOO — — —̃— 


252 De QRAaTORE; 
rebus; ut, Expetendine honores ſint: Num fugien- 
da paupertas. . De æquo, aut iniquo; Æquumne 
fir ulci ci injurias, etiam propinquorum. De ho- 
"neſts, aut turpi; ut hoc, Sitne honeſtum gloriæ 
cauſa mortem obire. Comparationis autem duo 
ſunt modi: Unus, cum, idemne fit, an aliquid in- 
terſit, quæritur; ut metuere, & vereri; ut rex, & 
tyrannus; ut afſentator, & amicus: Alter, cum, 
quid præſtet aliud alii, quæritur; ut illud, Opti- 
mine cujuſque ſapientes, an populari laude ducan- 
tur. Atque ex quidem diſceptationes, quz ad co- 
nitionem referuntur, ſic fere à doctiſſimis homini- 
s deſcribuntur. | ect 
30. Quz vero referuntur ad agendum, aut in 
officii diſceptatione verſantur, quo in genere, quid 
rectum faciendumque fit, quæritur; * cui loco 
omnis virtutum & vitiorum 2 eſt filva ſubjecta 
aut in animorum aliqua permotione aut gignenda, 


aut ſedanda, tollendave, tractantur. Huic generi 


ſubjectæ ſunt cohortationes, objurgationes, con- 
 folationes, miſerationes, omniſque ad omnem ani- 
mi motum & impulſio, &, ſi ita res feret, miti- 
geo. Explicatis igitur his generibus ac modis di- 
ceptationum omnium, nihil ſane ad rem perti- 
net, fi qua in re diſcrepavit ab Antonii diviſione 
noſtra partitio: eadem enim ſunt membra in 
utriſque diſputationibus, ſed paulo ſecus à me, at- 
que ab illo, partita ac diſtributa. Nunc ad re- 
liqua progrediar, meque ad meum munus penſum- 
que revocabo. Nam ex illis locis, quos expoſuit 
Antonius, omnia ſunt ad quæque genera quæſtio- 
* num 

Fo in loco ſoan. & ad mar Nov. 2 Eft illa ſabiecta materia; 
aut & Nov. ad marg. eff alla ſubjeFa: aut Ge. Joan 3 In ueiuſ- 


tie diſputatione Joan. Mag. Wig. & ad oram Nov. Iidem ſtatim « 
713104, cum prioribus Pall. duobaſque Gall. . 


1 Et 


2 28 2 83 


. 


LizEk TERTIUS. 253 


um argumenta ſumenda; ſed aliis generibus alii 
loci magis erunt apti : de quo, non tam quia lon- 
gum eſt, quam quia 1 dici nihil eſt ne- 
ceſſe. Ornatiſſimæ ſunt igitur orationes ex, quæ 
latiſſime vagantur, & a privata ac ſingulari con- 
troverſia ſe ad univerſi generis vim explicandam 
conferunt & convertunt, ut ii qui audiant, * na- 
tura, & genere, & univerſa re cognita, de ſingu- 
lis. reis, & criminibus, & litibus, ſtatuere poſſint. 
Hanc ad conſuetudinem exercitationis vos, ado- 
leſcentes, eſt cohortatus Antonius, atque à mi- 
nutis anguſtiſque concertationibus, ad omnem 
vim varietatemque vos diſſerendi traducendos 
tavit. Quare non eſt paucorum libellorum hoc 
munus, ut ii, qui 4 — de dicendi ratione, 
arbitrati ſunt; neque Tuſculani, atque hujus am- 
bulationis antemeridianæ, aut noſtræ pomeridianæ 
ſeſſionis. Non enim ſolum acuenda nobis, neque 
procudenda lingua eſt, * ſed onerandum complen- 
dumque pectus maximarum rerum, & plurimarum, 
ſuavitate, copia, varietate. 

31. Noſtra eſt enim (ſi modo nos oratores ſu- 
mus, ſi in civium diſceptationibus, ſi in periculis, 
ſi in deliberationibus publicis, adhibendi auctores 
& principes ſumus) noſtra eſt, inquam, omnis iſta 
prudentiæ doctrinæque poſſeſſio, in quam ho- 
mines, quaſi caducam atque vacuam, abundantes 
otio, nobis occupatis, involaverunt, atque etiam 
aut irridentes oratorem, ut ille in Gorgia So- 
crates, cavillantur, aut aliquid de oratoris arte 

| WY paucis 

1 Et 4 fingulari Bal. Joan Wag. 2 Natura genere Joan. Mog. Pall. 
pr. ſec. & bini Gall. 3 f & crimamubus, & lirtbus Joan 4 Sed ornane - 
dum Nov. cujus marg, adſcribirur al. ſed met andum, exorandum, come 
plendumgque &c. 5 In quam bymines, quaſi caduea, atque varus, abun- 
_ ai Cc. Joan, 3 In Gorgia ( Gorgiam Wag, ) Socrates ca villatur 
1K, quatuor, cum eds, aliquot. Ela! 


» 3 
= 


bus inſtituendis & regendis , de omni vivendi, 


modo illa ad hanc civilem ſcientiam, quo perti- 


(ut ante dixi) omnem teramus in his diſcendis re- 


254 DE Oxar6ke! * 
paucis præcipiunt Iibellis, eoſque Rhetoricos in- 
ſeribunt, quaſi non illa ſint propria rhetorum, 
quz ab iiſdem de juſtitia, de officio, de civitati- 


denique etiam de naturz ratione, dicuntur. Quæ 
quoniam jam aliunde non poſſumus, ſumenda ſunt 
nobis ab iis ipſis, à quibus ® expilati ſumus; dum- 


nent, & quam intuentur, tran feramus: neque 


bus ætatem, ſed cum fontes viderimus, 8 * niſi 
qui celeriter cognorit, numquam cognoſcet omni 
no ) tum, quotieſcumque opus erit, ex iis rantum, 
quantum res petet, hauriemus. Nam neque tam 
eſt acris acies in naturis hominum & ingeniis, ut 
res tantas quiſquam, niſi monſtratas, poſſit videre: 
neque tanta tamen in rebus obſcuritas, ut eas non 
penitus acri vir ingenio cernat, ſi modo adſpexe- 
rit. In hoc igitur tanto, tamque immenſo campo, 
eum liceat oratori vagari libere, atque, ubicumque 
conſtiterit, 3 conſiſtere in ſuo, facile ſuppeditat 
omnis apparatus ornatuſque dicendi. Rerum enim 
copia verborum copiam gignit; &, ſi eſt hone- 
ſtas in rebus ipfis, de quibus dicitur , exſiſtit * ex 
rei natura quidam ſplendor in verbis. Sit modo 
is, qui dicet aut ſcribet, inſtitutus liberaliter edu- 
catione doctrinaque puerili „& flagret ſtudio, & 
A natura adjuve:ur, &, in univerſorum generum 


infinitis diſceptationibus exercitatus, ornatiſſimos 


ſcriptores S oratoreſque ad cognoſcendum imitan- 

br | | dumque 

1 Exſpoliati Joan. - explicati Wag. utrumque eſt in margine Nov. 
2 Nam ne que quiſquam tam eft acris, vel alaver , in naturis hommum ex- 
cerp. Nov. Nam neque tam eft acris,' ac alacer in naturis Joan relicto 
ſpatio poſt alacer, octo literarum capaci. 3 Confitere deeſt in Joan. 
& Mag. 4 Ex ve naturalis quidam ſplendor Nov. ad marg. accedente 
Joan. 5 Er inflitutus Joan, Wag, 6 Oratereſque cendos , in- 
bel) ; tandeſqu⸗ 


Lai sEBER TERTIUS. 255 


aumque cognorit; næ ille haud ſane, Leg 
D illuminet, A magi ris iſtis 
requiret : ita facile in rerum abundantia ad oratio- 
ms I ſine duce, natura ipſa, ſi modo eſt 
exercitata,; lahefur . o 
32. Hic Catulus, Dii immortales, inquit, quan- 
um rerum varietatem, quantam vim, quantam co- 
diam, Caaſſe, complexus es] quantiſque ex angu- 
lis oratorem educere aulus es, & in majorum 
ſuorum regno .collocare.! Namque illos veteres 
doctores auctoreſque dicendi nullum genus diſpu- 
ationis 2 ſe alienum putaſſe accepimus, ſemper- 
que eſſe in omni orationis ratione verſatos: ex 
quibus Elens Hippias, cum Olympiam veniſſet 
maxima illa quinquennali celebritate ludorum, 
doriatus eſt, cuncta pene audiente Gracia, Nihil 
ae ulla in arte rerum omnium, quod ipſe ne- 
Ciret : nec ſolum has artes, quibus liberales do- 
arinz atque ingenua continerentur, geometriam, 
nuſicam, literarum cognitionem &t poetarum, at- 
que illa, qua de naturis rerum, quæ de homi- 
num moribus, quæ de rebuſpublicis, dicerentur; 
kd .annulum, quem haberet, pallium, quo ami- 
dus, ſoccos, qſſibus indutus eſſet, ſe ſua mann: 
lus, ſed ex eo ipſo eſt conjectuta facilis, quan- 
um ſibi illi ipſi oratores de præclariſſimis artibus 
ppetierint, qui ne, ſordidiores quidem repudia- 
int. Quid & Prodico ? Chio quid de Thra- 
35 N 1 — WI 170 219) ſymacho 
tandoſque algen! Nov. ad bram. Pal pr. Pic, dem. Sic quoque 
lere P. ſec, & loan. & ＋ — præ ponendum videtur Grutero, 


1 Delabitur vel dil abitur vel delabetur vel dilabetur Joan. Mag. excerp. 
Nov. Wg 2 Heut vel Herilliur Hippi a plerique noſiri. 3 Diſſes. 
iter Lambin. deren, Pal oftiv, 4 Indu%us efſet Pall. duo, & 
Mcmmii chartaceus; uod non negligendum putat Gruter. 5 Ceo- 


vel Ceze Bal. Bod. Mag. Nov. C 
aa 1 1 Viltue 


DEZ OAN ATA 


2 
ymacho Chalcedonio, © IN Abderita lo- 2 
fr pus nur ne unuſquiſque plurĩmum temporibus n 
= _ — natura „A diſſeruit, Feen trad! 
t. Ipſe ille Leqntinus Gorgias, quo patrono Wl -. 2: 
Cut Plato voluit ) Philoſopho ſace uit deere, Cond 
aut non eſt victus um A 'Soctate, n nequc I butic 
o ille Platonis verus eſt; aut, ſi eſt * victus, IN artiu 
eloquentior videlicer fuit & diſertiot Socrates, '&, I pocr 
ut tu a 1 oopioſior & melior orator: ſed Wl nor 
hic in illo ipſo Platonis libro, de omni re, quz: I ned 
cumque in diſceptationem quzſtionemque 1 chin 
retur, ſe copioſiſſine dicturum eſſe profitetur; if 3 U- num 
LA mp ex omnibus aufus eſt in conventu I nad 
e vellet audire ; cui tan- W univ 
ones thorns eld; ſoli ut ex omm - (bi 
bus Delphis, non inaurata Rlatua, ſed aurea, ſta- I den 
tuetetur. Atque ii, quos nominayi , 4 multique ¶ Not 
præterea ſummi dicendi doctores, ung tempore fue. I vlor 
: poteſt, ita ſe rem Habere, tas 
ut tu, Craſle, ccis, ee nomen apud an- er. 
3 in Grncis, triajore * on, A, 5 mus 
'oria, floruſſſe. ito, fl eum 
ne phis laudis, an Ge c 0 fli 
wenden ſtatram: cum tu, in alia lin & i 
moribus ? natus, vecupariſſima in civitate, vel 18. oy 
4 „ AC ai imperti gubernatione, di- ¶ om 
| rickus, tantam vim rerum cogitationemque com- II He 
| | ders, eatnque omnem cum ejus, qui con- can 
| mo & oratione_ in civitate valeat, ſcientia at- ¶ tiff 
| que exercitatione ſociaris: ill,, nati in literis, ar- © ma 
ll ; deenteſque 
S 
Z 
| | nene Wag. of * wy 
| 3 I 


LIIERR TERTITIVUsãVO. 277 


enteſque his ſtudiis, otio vero diffluentes, non mo- 
do nihil —— ſed ne relictum an & 
raditum,. & ſuum, conſervaverint. 

33. Tum Craſſus, Non in hac, Suit 4 ans; 
Catule, re, ſed in alis etiam comphuribus „ diftrt 
butione partium, ac ſeparatione, magnitudlines ſunt 
rtium diminutæ. An tu exiſtimas, cum eſſet Hip- 
pocrates ille Cous, fuiſſe tum alios medicos, qui 
morbis, alios, qui 'vulneribus, alios, qui oculis, 
mederentur 3 num etiam -Enclide aut Ar- 
chimede, num muſicam Damone aut Ariſtoxeno, 
num ipſas literas — — aut Callimacho, 
ractante, tam diſcerptas fuiſſe, ut nemo genus 
mirerſum complecteretur, atque ut alius aliam 
bi partem, in qua elaboraret, {ſeponeret > Equi- 
dem ſzpe hoc audivi de patre, & de ſocero meo, 
Noſtroe « oque homines, qui excellere ſapientiæ 
gloria — omnia, quæ quidem tum hæc civi- 
tas noſſet, ſolitos eſſe ple; Meminerant illi 
dex. Elium: M' vero *Manilium nos etiam vidi- 
mus tranſverſo ambulantem foro; quod erat inſigne, 
eum, qui id faceret, facere civibus omnibus con- 
flii ſui copiam: ad quos olim, & ita ambulantes, 
& in ſolio ſedentes domi, ſic adibatur, non ſolum 
ut de jure civili ad eos, verum etiam de filia col- 
locanda, de fundo emendo, de agro colendo, de 
omni denique aut officio, aut negotio, 

Hæc fuit P. Craſſi illius veteris, hæc T Cum 
canii, hæc proavi, generi mei, 'Scipionis, pruden- 
tiſſimi hominis, 2 „qui omnes pontifices 
maximi r ad eos de omnibus divinis 


KRK atque 


2 2 SQ 
= aut am 
ue etiam vidimws : vidmus Nanſoerſ "5 — . 

e 


2578 DE OR ATORAEZ 


atque humanis rebus * referretur : iidemque & in 
ſenatu, & apud populum, & in cauſis amicorum, 
& domi, & militiæ, conſilium ſuum fidemque pre- 
ſtabant. Quid enim M. Catoni,' præter hane po- 
litiſſimam doctrinam tranſmarinam atque adven- 
titiam, defuit ? num, quia jus civile didicerat, 
cauſas non dicebat?. aut, quia poterat dicere, juri 
ſcientiam negligebatꝰ q at utroque in genere & la. 
boravit, & præſtitit. Num, propter hanc ex pi. 
vatorum negotiis & collectam gratiam, tardior in 
republica capeſſenda fuitꝰ nemo apud populum 
fortior, nemo melior ſenator; idem facile opti. 
mus imperator: denique nihil in hac civitate tem- 
potibus illis ſciri diſcive potuit, quod ille non 
cum inveſtigarit & ſcierit, tum etiam conſcripſe- 
rit. Nunc contra * ad honores adipiſcen- 
dos, & ad rempublicam gerendam, nudi veniunt 
atque inermes; nulla cognitione rerum; nulla 
ſcientia, ornati. Sin aliquis excellit unus & multis, 
effert ſe, ſi unum aliquid affert, ut bellicam vir- 
_ rutem.,: aut uſum aliquem militarem, quæ ſane 
nunc quidem obſoleverunt) aut juris ſcientiam, 
(ne ejus quidem univerſi: & nam pontificium, quod 
eſt conjunctum, nemo diſcit) aut eloquentiam, 
quam in clamore, & in verborum curſu, poſitam 
putant: omnium vero bonarum artium, denique 
virtutum ipſarum, ſocietatem cognationemque non 

_ , wir Oeiihe m: ®, ' | 


34. Sed, ut ad Græcos referam orationem, (qui 
SITION Omni i Ert teen HOO 
- | 1; \Repereretur Joan, ecurreretir excerp. Nov. ſtatim hi denique & in 
ſenatu Bal, + (vile non digkcerat Bod. Joan. Mag. Wag, Pall. ſeptem. 
Gall. tres. quod in civile condidicerat mutabar Gulief, 3 Aut utro- 
que Wag. Utroque in genere elaboravit, om iſſo at, [oan.* 4 Conjeftan 
Bal. Bod. Nav aellatam Joan, 5 Nulla cogninome' rerue non funt in 
Bad." ner olim. erant in Nov. 6 Naw pontificuin jur, quod Cre. ad 
oram Noy. 8 al Wilen eee TED ine 

N 1 U 


tum abeunt excerp. Nov. 2 Ratione dicends 


LIIEX TERTIVUV. 259 
jus catere in hoc quidem ſermonis genere non 
oſſumus: nam ut virtutis à noſtris, ſic doctrinæ 
unt ab illis, exempla repetenda) ſeptem fuiſſe di- 
cuntur uno tempore, qui ſapientes & haberentur, 
& vocarentur: hi omnes, præter Mileſium Tha- 
en, civitatibus ſuis præfuerunt. Quis doctior 
idem illis temporibus, aut cujus eloquentia lite- 
is inſtructior, fade traditur, quam Piſiſtratiꝰ qui 
primus Homeri libros, confuſos antea, fic diſpo- 
uiſſe dicitur, ut nunc habemus. Non fuit ille 
quidem civibus ſuis utilis, ſed ita eloquentia flo- 
mit, ut literis doctrinaque præſtaret. Quid Pe- 
cles? de cujus * dicendi copia fic accepimus, ut, 
cam contra voluntatem Athenienſium loqueretur 


wo ſalute patriæ, ſeverius tamen id ipſum, quod 


le contra populares homines diceret, ulare 
omnibus & jucundum videretur; cujus in labris 


ſeteres comici, etiam cum illi maledicerent (quod 
um Athenis fieri licebat) Leporem habitaſſe * 
unt; tantamque in eo vim fuiſſe, ut in eorum 
mentibus, qui audiſſent, quaſi aculeos quoſdam re- 
inqueret. At hunc non * clamator aliquis ad 
depſydram latrare docuerat, ſed, ut accepimus, 
Cazomenius ille Anaxagoras, vir ſummus in maxi- 
marum rerum ſcientia. Itaque hic doctrina, con- 
io, eloquentia excellens, quadraginta annos præ- 
fuit Athenis, & urbanis eodem tempote, & bellicis 
ſebus. Quid; Critias? quid Alcibiades? civitati- 
bus ſuis quidem non boni, {ed certe docti atque 
2 nonne Socraticis erant diſputationibus 

Uti ꝰ — Jodtrinis _ 
Nau! 2 


1 Ut virtutes 4 neftris, fic doſtrina ſunt ab illi Joan; nec mul. 

| icends fie c. Nov. ad marg. 

Solurn de cujus dicends fie &c. Joan. 3 Ut contre veluntatem Joan. Mig. 

Wag. 4 Declamater Joan; Mag Nov. cum odd. kb 
x 


260 Dr OraTorE 
bus expolivit ꝰ non Plato? atque eum idem ille, non 
linguæ ſolum, verum etiam animi ac virtutis ma- 
giſter, ad liberandam patriam impulit, inſtruxit, 
armavit. Aliiſne igitur artibus hunc Dionem in- 
ſtituit Plato, aliis Iſocrates clariſſimum virum Ti- 
motheum, Cononis, præſtantiſſimi imperatoris, 
filium, ſummum ipſum imperatorem, hominemque 
doQiffimum > aut aliis Pythagoreus ille * Lyſis 
Thebanum Epaminondam, haud {cio an ſummum 
virum unum omnis Græciæ? aut Xenophon Age- 
filaum > aut Philolaum Archytas Tarentinus? 
aut ipſe Pythagoras totam illam veterem Italie 
Græciam, quæ quondam Magna vocitata eſt? Equi- 
dem non arbitror. . Jo 
35. Sic enim video, unam quandam omnium 
rerum, quæ eſſent homine erudito dignæ, atque 
eo qui in republica vellet excellere, fuiſſe doctri- 
nam; quam qui accepiſſent, ſi iidem ingenio ad 
pronunciandum valuiſſent, & fe ad dicendum quo- 
que, non repugnante natura, dediſſent, eloquentia 


—.— Itaque ipſe Ariſtoteles, cum florere 
ocratem nobilitate diſcipulorum videret, quod 
ipſe ſuas diſputationes, à cauſis forenſibus & ciri- 
libus, ad inanem ſermonis elegantiam tranſtuliſſet, 


mutavit repente totam formam prope diſciplinæ 
ſuæ, verſumque quendam de PhiloGeera o ſe- 

eus dixit: ille enim ſibi ait eſſe tacere, 
cum Barbaros; hic autem, cum Iſocratem, patere- 
tur dicere. Itaque ornavit & 4 illuſtravit doctri- 
nam illam omnem, rerumquè cognitionem cum 
orationis exercitatione conjunxit. Neque vers hoc 
Del S 4 A 


fugit 


1 Lyfe Joan, Mag Wag. 2 Thillaur Archytam' Tarentinum Bol. 
Bod. Joan. Wag. 8 Ita haf. & Joan: cum barbari al. 4 Tihheftravir ut 
doſtrinam illam omnom quo; rerumque copnitionem ec. Joan.  iltuft. doctri- 


1 EU 


nam illam, omnemque rerum cognitionens M. Mag Wag. 


K. 


PSRRAEESSEASPES 


=h 


ES AAS S 8. 


205 Os 2-2. 


LIIER TERTIUS. 261 
it ſapientiſſimum regem, Phili , qui hunc 
_ filio doctorem — 25 — eodem 
ile * & agendi acciperet præcepta, & loquendi. 
Nunc five qui volet, eum philofophum, qui co- 
piam nobis rerum orationiſque tradat, per me ap- 
pellet oratorem licet ; {ive hunc oratorem, quem 
dico ſapientiam junctam habere eloquentiæ, 
— appellare malit, non impediam ; 
dummodo hoc conſtet, Neque infantiam ejus, qui 
rem norit, ſed eam explicare dicendo non queat; 
neque inſcientiam illius, cui res non ſuppetat, verba 
non deſint, eſſe laudandam : quorum ſi alterum 
it optandum, malim equidem indiſertam pruden- 
tiam, quam ſtultitiam loquacem. Sin quærimus, 
quid unum excellat ? ex omnibus, docto oratori 
palma danda eſt; quem ſi patiuntur eundem eſſe 


philoſophum, ſublata controverſia eſt: ſin eos diſ- 


jungent, hoc erunt inferiores, quod in oratore per- 
fecto ineſt illorum omnis — in philoſopho- 
rum autem cognitione non continuo ineſt elo- 
quentia: quæ quamvis contemnatur ab eis, ne- 
ceſſe eſt tamen aliquem cumulum illorum artibus 
afferre videatur. Hæc cum Craſſus dixiſſet, pa- 
——_ & ipſe conticuit, & ceteris ſilentium 
t. { 
6. Tum Cotta, Equidem, inquit, Craſſe, non 
poſſum i, quod mihi videare aliud quiddam, 
& non 5 ſuſceperis, diſputaſſe: — 
aliquanto attuliſti, quam tibi efſer *-tributum à 
nobis * ac denunciatum. Sed certe & hæ partes fu- 
erunt tuæ, de illuſtranda oratione, ut diceres; & 
4 eras 
1 Er vivends Joan, ſupra lineam, & Nov. ad oram. 2 Ex mi- 


bus defforrbus, oraters ce. Bal Bod. excerp. Nov. & Wag: nifi quod hie 
attribuendurs Bal. 


omittit orarers. | 3 Artributum Joan. Mag, Wag. 
+ Hud ac denanciatum non eſt in Bal. Joan, Wag. Eſt in Nov. fed 
ſtigmate notatum. tat 5 


us enim 


262 Dx OR4aTORE.' 
eras ipſe jam ingreſſus, atque in quatuor partes 
omnem orationis laudem deſcripſeras: cumque de 
duabus primis nobis quidem ſatis, ſed, ut ipſe dice- 
bas, celeriter exigueque dixiſſes, duas tibi reli- 
quas feceras; quemadmodum primum ornate, de- 
inde etiam apte, diceremus. Quo cum ingreſſus 
eſſes, repente te quaſi quidam æſtus ingenii tui 
E à terra abripuit, atque in altum à con- 
pectu pene omnium ? abſtraxit; omnemque re- 
rum ſcientiam complexus, non tu quidem eam 
nobis tradidiſti: ( neque enim fuit tam exigui tem- 
poris) ſed apud hos quid profeceris, neſcio; me 
quidem in Academiam totum compuliſti: in qua 
velim ſit illud, quod ſæpe poſuiſti, ut non neceſſe 
ſit conſumere ætatem, atque ut poſſit is illa omnia 
cernere, qui tantummodo adſpexerit: {ed etiam ſi 
eſt aliquanto ſpiſſius, aut ſi ego ſum tardior, pro- 
fecto numquam conquieſcam neque defatigabor, 
ante quam illorum; ancipites vias rationeſque, & 
pro omnibus, & contra omnia diſputandi, perce- 
o. Tum Cæſar, Unum, inquit, me ex tuo 
one maxime, Craſſe, commovit, quod eum ne- 
gaſti, qui non cito quid didiciſſet, umquam omni- 
no poſſe perdiſcere: ut mihi non fir difficile peri- 
clitari, & aut ſtatim percipere iſta, que tu verbis 
ad cœlum extuliſti; aut, ſi non potuerim, tempus 
non perdere, cum tamen his noſtris poſſim eſſe 
contentus. Hic Sulpicius, Ego vero, inquit, Craſſe, 
neq; Ariſtotelem iſtum n ue Carneadem, nec 
philoſophorum quemquam, —— vel me licet 
© exiſtunes. deſpetare poſſe iſta perdiſcere; vel; 1 
210 u 

I Arripuit noſtri 4 12 Alſtraxit; ( difinaxit 3 


rerum Bod. L vnnem etiam rerum Mag. 3 Me quidem.-Aca- 
demiam totiem compulitts Bod, quidem in Academia totum Joar. Wag. 


- 
2 


4 Nga. , 5. Ancipity! rationes & gr Cc. Bod. 6 Exiftimes defide- 
EE teſe | un en 23$ 09" 
VM 1 1 Simplex; 


In 


EE 


=# 


g. F 8. 8 8. 


ed eG 


X77  PBR OB TT SS YT =. Se 1D 


© ew 


7 


Lizt8& TER TITUS. 263 
& communium vulgaris hæc cognitio ſatis magna 
eſt ad eam, quam ſpecto, eloquentiam; ex qua ipſa 
tamen permulta neſcio, quæ tum denique, cum 
cauſa aliqua , à me dicenda eſt, deſiderat, 
ry Quamobrem, niſi forte es jam defeſſus, & 
tibi non graves ſumus, refer ad illa te, quæ ad 
ipſius orationis laudem ſplendoremque pertinent; 
quæ ego ex te audire volui, non ut deſperarem 
me eloquentiam conſequi poſſe, ſed ut aliquid ad- 
diſcerem. | 1 oY 

37. Tum Craſſus, Pervulgatas res requiris, in- 
quits & tibi non incognitas, Sulpici : quis enim 

iſto genere non docuit? non inſtituit? non 
etiam ſctiptum reliquit? ſed geram morem, & ea 
duntaxat, quæ mihi nota ſunt, breviter exponam 
tibi: — — ad eos, qui auctores & in- 
ventores ſunt hatum ſane minutarum rerum, re- 
vertendum. Omnis igitur oratio conficitur ex 
retbis, quorum primum nobis ratio ſimpliciter 
videnda eſt, deinde conjuncte: nam eſt quidam 
ornatus orationis, qui ex ſingulis verbis eſt; alius, 
qui ex continuatis conjunctiſque conſtat. Ergo 
utemur verbis aut iis, quæ propria ſunt, & certa 
quaſi vocabula rerum, pene una nata cum rebus 
ipſis; aut is, quæ transferuntur, & quaſi alieno 
in loco collocantur; aut is, quæ novamus &c fa- 
cimus ipſi. In propriis eſt igitur verbis illa laus 
oratoris, ut abjecta atque obſoleta fugiat; lectis 
atque illuſtribus utatur; in quibus plenum quid- 
dam & ſonans ineſſe videatur. Sed in hoc verborum 
genere propriorum delectus eſt quidam habendus, 
aque is aurium quodam judicio ponderandus: 8 


0 * Lei, 8 : . my £5 * i 4 * 104 
+ Simplex; & ſtat im conjuncta excerp. Nov. conjunita etiam ſoan. 
3 3 Itaque 


268 Dr OnaiTore 
conſuetudo etiam bene loquendi valet 
2 Etiam hoc, vulgo de eg 
en dici ſolet, bonts it verbis, aut 
| bonis atitar, non arte aliqua itur, hs 
dam — ſenſu jo — 2 in quo non 
magna vitare — quamquam id eſt 
magnum) verum hoc quaſi ſolum quoddam at- 
que fundamentum eſt, verborum uſus & copia bo- 
norum. Sed quid ipſe ædificet orator; & in quo 
adjungat artem, — I; apagnngs *arque 

0 12 Ts. e i 
38. Tria ſunt igitur in ci, ora- 
wp afterat ad iluſtrandam. atque 42 
orationem; aut inuſitatum verbum, aut novatum, 
aut tranſlatum. Inuſitata ſunt priſca fere ac 
vetuſta, & ab uſu quotidiani ſermonis jam diu in- 
termiſſa, que ſunt poetatum 5 licentiæ liberiora, 
noſtra; — mrs habet etiam in ora- 
one cum dignitatem: ne- 

que oy illud — dicere, ut *:Coelius, Qua 

1 Penus in Italiam vemit: nec projem, 
ut ſobolem, aut effari,'\aut nuncupari, aut, ut tu 
| ſoles, Catule, non 7 rebar, aut oprnabar ; & alia 
multa, quibus loco poſitis, grandior atque anti- 
qu oratio ſæpe videri ſolet. Novantur autem 
„ quæ ab eo, qui dicit, ipſo -Signancur ac 

— vel conjungendis verbis; ut hæc, 


75 mn pavor ſapientiam mihi omnem - exanima- 
10 e 8 * 
Vun 


N 


iir, en ra 


4 Hap ue bee oan. was Nov. * 
I. pr. * item Pith. qui adhuc adjicic' bujus , | ſed verwn 
jam . — Bal r Wag, excerp. Nov. ceteri Pall. 3 *. 
— in Joan, 4 Ac ate ab uſu Joan, 5 Lices- 
libertora, noſtra: Bal. Nov. Wag. 6 Laus Bal. — 
Nov. Wag. 7 7 — Tn Nov. * Wr 


— 1 2? 
— +, ws 


* 


LE =SEPELS B 


LIIII TIER TIVUs. 267 
Mun nom wit hnjus me verfutiloguas malitiat? 
Videtis enim & verſatilnuat, & expefarat, en 
conjunctione facta eſſe verba, non nata; vel 
ſepe ſine conjunctione verba novantur; ut, le 
mut; ut, Dit genitales; ut, Buccarum ubertate 
incarveſcere. Tertius ille modus, transferendi ver- 
bi, late patet, quem neceſſitas genuit, inopia * co- 
ata & avguſtiis; poſt autem delectatio jucun- 
ditaſque celebravit: nam ut veſtis frigoris depel- 
lendi cauſa reperta primo, poſt adhiberi cœpta 
et ad ornatum etiam corporis & dignitatem; fic 
rerbi tranſlatio inſtituta eſt inopiz cauſa, fre- 
quentata delectationis. Nam gemmare vites, luxu- 


nem eſſe in herbis, lætas ſegetes, etiam ruſtici di- 


cunt. Quod enim declarari vix verbo pr 
poteſt, id tranſlato cum eſt dictum, ill qi 
quod intelligi volumus, ejus rei, quam alieno 
ſerbo poſuimus, ſimilitudo- Ergo he tranſlatio- 
nes quaſi mutuationes ſunt, cum, quod non ha- 
beas, aliunde ſumas. Illz paulo audaciores, quæ 
non inopiam indicant, ſed orationi ſplendotis ali- 
quid arceſſunt; quarum ego quid vobis aut inve- 
niendi rationem, aut genera ponam ? | 
39. Similitudinis 45 ad verbum unum contracta 
brevitas, quod verbum in alieno loco, tamquam 

in ſuo, * fi agnoſcitur, delectat; fi 
| Ll nity] 


N vere 228 vis haus Pal. nonus. Mun metub bujur werſut. con- 
ectura Guliel. baud quidquam varient noſtri, ni quad m mit- 
tit Joan. 2 Nev nate deſideratur in Wag. Statim ſed ſape Joan. 
Wag. Pall. pr, ſec. Pieh. Mem. minime diſplicet Grutero. non 
. Sape fue Ce, Mag. 3 Ut die Sm, fingebir: Guliel. w we 
Ennius, Dui gemitales Turneb. |. 1x. c. 26. ut illud diſerts ſenu, Dit Gens- 
tales malebat Lambin, ue ille ſenſi diſertus indegenitalu — à quo 

ique noſtri, niſi q 


non lange abeunt Pall. poſtoriores, & plerique uod 11 

ps nr ů we ery Us ils ui vidi (u,, Dis Nov.) gen. 

el. nogus. Nov. i Buns diſantus indien. Pal. tert. 4 A Joan. 

3 6 non ſimilitudinem habet excerp. Nov, ; 5 
4 


266 DR OrRaTORE. 
nihil habet, repudiatur. Sed ea transferri oportet, 
quæ aut clariorem faciunt rem; ut illa omnia, 
* 8 * 1 — inborreſcit mare, | 
Tenebre conduplicantur, nofiſque * & nim- 
bum occæcat nigror, 
Hamma inter nubes coruſcat, celum tonitry 
contremit, 
Grando ini fia imbri largifiuo * ſubita pre. 
cipitaus cadit, 
Undique omnes venti erumpunt , [avi exſi. 
ſtunt turbines, 3 


Fruit ſtu pelagus — 


omnia fere, quo eſſent clariora, tranſtatis per ſi- 
militudinem verbis dicta ſunt: aut quo ſignifi 
cetur magis res tota, ſive facti alicujus, five con- 
filii; ut ille, qui occultantem conſulto, ne id, 
quod ageretur, intelligi poſſet, duobus tranſlatis 
verbis, ſimilitudine ipſa indicat, | 


Quandoguidem iſte circumveſtit dictis, ſe- 
r etiam brevitas tranſlatione confici- 
tur; ut illud, / telum manu fugit: imprudentia 
teli emiſſi brevius propriis verbis ni non po- 
tuit, quam eſt uno ſignificata tranſlato. Atque 
hoc in genere perſæpe mihi admirandum videtur, 
quid ſit, quod omnes tranſlatis & alienis magis de- 
lectantur verbis, quam propriis & ſuis. 
40. Nam ſi res ſuum nomen, & proprium voca- 
bulum non habet, ut pes in navi, ut num, quod 


1 Et umbrarum Bod. . Largifie noſt.omn. 3 Subite 2 
lines: Feruit cc. Joan. Subito turbine pracipitat: Undique excerp. Nov. 
4 1s te circumveſtit conjicit Gruter. 5 Sapit ſeduls Nov. ſape ſedule 


1 bed 


idem in marg. & Joan. 
; | 


L1izgrx TERATIUSs. 267 
libram agitur, ut in uxore drvortium ;- nece(- 
cogit, quod non habeas, aliunde ſumere: 

[fed in ſuorum verborum maxima copia, tamen 
homines aliena multo magis, ſi ſunt ratione tranſ- 
ata, delectant. Id accidere credo, vel quod in- 
genii ſpecimen eſt quoddam, tranſilire ante pedes 
polita, . & alia longe repetita ſumere: vel quod is, 

| audit, alio ducitur cogitatione, neque tamen 
betrat; quæ maxima eſt delectatio: vel quod ſin- 
ulis verbis res ac totum ſimile conficitur: vel 
uod omnis tranſlatio, quz quidem ſumta ra- 
none eſt, ad ſenſus ipſos — * 5 maxime ocu- 
lorum , qui eſt ſenſus acerrimus. Nam & oabr 
wbanitatts, & mollitudo humanitatts, & murmur 
narit, & ? dulcedo orationis, ſunt ducta à ceteris 
ſenſibus. Illa vero oculorum multo acriora, quæ 
ponunt pene in conſpectu animi, quæ cernere & 
dere non poſſumus. Nihil eſt enim in rerum 
natura, cujus nos non in aliis rebus poſſimus uti 
ſocabulo & nomine: unde enim ſimile duci po- 
teſt, ( poteſt autem ex omnibus) indidem verbum 
mum, quod ſimilitudinem continet, tranſlatum, 
lumen affert orationi. Quo in genere primum 
fugienda eſt diſſimilitudo. | 

ce ingentes fornices: 
Quamvis ſphzram in ſcenam (ut dicitur) attule- 
tit Ennius, tamen in ſphæra fornicis ſimili 
non poteſt ineſſe. 
Lie Uyſets, dum licet: 
Oculis poſtremum lumen * radiatum rape. 
Ul 2 * non 

1 Sed cur ſuorum Mag. Nov. 2 Dulcetudo noſt. quatuor cum Pall. 
aliquot. 3. Cus non. mults bujuſmeds & in aliis rebus ſint ſimilia : unde 
Mumu in rebus di verſis eodem uti vecabuls & nomine 1 poreſt enim ex 
mnibus itidem verbum Ge. Nov. ad marg. 4 Lumen afferre oration: 
noſt. quinque, 5 Radiantis emendat Murer. Variant. Lect. I. xt. c. 9. 


aße non habent Joan, Pall, pr. ſoc. Mem, membr, & ferri poſſe pu- 
tat Gruter. | | 1 Ad 


$58 Dr On TORE! 
non dixit; cape;\non-pere : haberet enim morur 

ſperanris diutius eſſe ſeſe victurum ; ſed rape: hoc 
yerbam eſt * ad id aptatum, quod ante dixtrat 
41. Deinde videndum eſt ne ey, Frnile ſit du 
ktum. . er patrimonm, ſcopulum libentius dixe 
rim: Charybamm bono mm, vbruginem potius: fa 
rilins enim ad ea, quæ viſa, quam ad illa, qu au 
dita ſimt, mentis oculi feruntur. Et, quoniat 
hizc vel fumma laus eſt * verbi transferendi, u 
*ſenfim feriat id, quod tranſlatum fit; fugiend 
&ft ornnis turpitudo earum rerum, ad quas eorur 
ammos 17 e audiunt, trahet Hmilirado. Nole 
morte & Akricani cafraram eſſe rempublicam 
nolo ffrrtur curiæ dici Glautiam: quanvis fit fi: 
mile, tamen eſt in utroque deformis cogitatio fimi 

lirudinis. Nolo eſſe aut majus, =_ tes poſtu4 
let; rempeſtat conmi ſſatium : aut minus; Com uri 
rempeflarir. Nolo effe verbum anguſtius id, quodſſſ 8 m 
tranſlatum fir, quam illudꝰ proprium ac fun. 
Nunnam eft obſecro? quid te adiris abnutas)! 1 
Melius eſſet, vetas, prohibes, abRerres: quonian quo 
ille dixerat, * — 11 1 


L ioo lic bs . Alte 
V cantagio mea bouis, umbrave ot. n c 
Atque etiam ſi yereare, ne paulo durior tranſlatio 8 
eſſe videatur, mollienda eſt præpoſito {zpe verbo; © 
ut ſi olim M. Catone mortuo, pupiiur ſenatum 
quis relictum diceret, paulo durius; fin, ut ita di- 8 
| #6 cam, ¶ Pro 


1 Ad id, abe Joan. 2 In verbs: triniferentdsr Pall. pr. fer Pich, bur 
Mem, Jorh. Wag. & à ſec. manu Nov. ſecutuſtjue eſt Lambin. d 
Yanferentsr, ſine in, Pal. tert. Bal. 3 dj Lumbin. 4 et 
Joan. Mag. Wag. dient excerp. Nov. 5 Propyinin ud b Joan. ex 
verp. Nov. '6 Abnitew Pith. & fuiffe oh putat Guliel. moα 
Ir in vier twurer idem. 7 No contugivee ben Bod. : | 


on Turk Tius 269 
am, aliquanco mitius eſt. Etenim vere- 
cunda — — 019.97 8 tranſlatio, ut deducta eſſe in alie- 
mm locum, non irruiſſe; atque ut precario , 
non vi, veniſſe videatur. M autem nullus 
t foremtior in ſingulis verbis, nec qui plus lu- 
ninis afferat orationi. Nam illud, quod ex hoc 

re proſtuit, non eſt in uno verbo tranſlato, 
od ex pluribus continuatis rn ut aliud 


1 L ue int patiar lerum 
Ad A pit & i elum n 


rat, win nam exſulrantew: 10 & gen. 
dentem 1th, 
—_— vabde * babenes, atgne per is 
mfifient yuge. ” 
Sumta re ſumili, yerba ejus rei 4 deinceps in 
re 2 3 ren qa 
42. Eſt hoc magnum ornamentum orationis, in 
quo. obſcuritas fugienda eſt. Etenim * ex hoc ge- 
nere fiunt ea, que dicuntur Enigmata, 5 Non < 
atem in verbo modus hic, ſed in oratione, id eſt, 
in continuatione verborum. Ne illa quidem tra- 
ductio, atque immutatio, in verbo quandam fabri- 
cationem habet, ſed in oratione, 


Africa terribili tremit borrida serra tumulta. .. 


u, pro is eſt ſumta Africa, N Factum ver. 
h, 5 245 ut, _ Ca 4 
— e 


a 
. 
Nite Joan. e erer vv. nam & vis 
1 


ure re, & ; N 
be forges Weg e 
3 


270 Dn OR ATORR 
— Mare ſaxifragis undis: 
neque tranſlatum; ut, ben cat 
Mollitur mare: 


fed ornandi caufa proprium proprio commutatum, 
Deine Roma tuos hofles — 

Et — Totes ſunt campi magni. — 
Gravis eſt modus in ? ornatu orationis , & ſæpe 
ſumendus: ex quo genere hzc ſunt; Martem bell 
eſſe communem ; Cererem pro frugibus; Liberum 
. appellare pro vino;  Neprunum pro mari; curi- 

am pro ſenatu ; campum pro comitiis; fagam pro 
pace; arma ac tela pro bello. Quo item in genere 
& virtutes & vitia pro ipſis, in quibus illa ſunt, 
appellantur: Luxuries quam in domum irrupit; 

&, Quo avaritia penetravit; aut Fides valuit; 
Juflitia confecit. Videtis profecto genus hoc to- 
tum, cum inflexo commutatoque jo res cadem 
enunciatur ornatius ; cui ſunt finitima illa minus 
ornata , fed tamen non ignoranda , 'cum intelligi 
volumus aliquid, aut ex parte totum; ut, pro ædi- 
ficiis cum paricte aut tecta dicimus: aut ex toto 
partem; ut cum unam turmam, equitatum popul; 
Romani dicimus: aut ex uno plures, | 
A Romanus homo, tamen el ſi res bene geſta eff, 
Ur at ſuo trepidat:— S e 
aut cum ex pluribus intelligitur unum, 

Nos ſumu' Romani, qui fuimus ante Rudin: 
aut quocumque modo non ut diftum eſt, in eo 
genere intelligitur, ſed ut ſenſum eſt. 

; 43- Abutimur 
nai wits Ny, Re Ele, ils Bl, Wy RnB, 
Runs vel Rutuli Mag. Nev. & plerique Pall. eum ed. pr. fuimus Au- 
ui, exe pes n, edd, nuperæ. TY. IF on. be New 

4 


-. Ke 


8 THE ST... 


I» 


g- 7 H7 7 


LIVE TERTIUS. 271 
43. Abutimur ſæpe etiam verbo, non tam ele- 
ganter, quam in transferendo; ſed, etiam fi licen- 
ius, tamen interdum non impudenter ; ut cum 
granaem orationem pro magna, minutum animum 
pro parvo, dicimus. Verum illa videtiſne eſſe non 
rerbt, ſed orationis, * quæ ex pluribus, ut expoſui, 
ranſlationibus connexa ſunt ? — autem, quæ aut 
immutata eſſe dixi , aut aliter intelligenda ac di- 
cerentur, ſunt tranſlata quodammodo. Ita fit, ut 
omnis ſingulorum verborum virtus atque laus tri- 
bus exſiſtat ex rebus; ſi aut vetuſtum verbum ſit, 
quod tamen conſuetudo ferre poſſit: aut factum 
rel conjunctione, vel novitate; in quo item eſt 
auribus conſuetudinique * parcendum : aut tranſ- 
latum, quod maxime, tamquam ſtellis quibuſdam, 
notat & illuminat orationem. Sequitur continu- 
atio verborum , quæ duas res maxime, * colloca- 
tionem primum, deinde modum —_—_ for- 
mamque, deſiderat. Collocationis eſt componere 
& ſtruere verba fic, ut neve ! aſper eorum con- 
curſus, neve hiulcus ſit, ſed quodammodo coag- 
mentatus & lævis: in quo lepide ſoceri mei 
perſona luſit is, qui elegantiſſime id facere po- 
tuit Lucilius; | 
' Nuam lepide lexeis compoſtæ? ut teſßerulæ omnes, 
Arte pauimento, atque emblemate "* vermiculato. 


Quz cum dixiſſet in Albucium ** illudens, ne à me 
quidem abſtinuit, | 
Craſſum 


1 Non tamen interdum non pudenter Bal. Wag. now pudenter etiam 
Bod, 2 Grandem orationem pro longs Joan. Mag. excqrp. Nov. 3 Cum 
ex pluribus Mag. 4 Pare Lambin. 5 Illuſtrat & nobilitas ora- 
tionem Pall, pr. ſec, oct. non, excerp. Nov. illaſtrat & notat Joan. Wag. 
Pith. & Memm. 6 Collationem, & mox collationis Joan. 7 Aſperior 
Joan. & Nov. ad marg. 8 Lepidi Bal. Joan. Wag. 9 Quan lepids 
ſmtheſi: compoſts noſt quinque. quam lepide ex hi compoſts Joan. 10 Ven- 
miculats, ut referatur ad lexers, legit Joſeph. Scaliger; (cd invitis 
MSS. 11 Inmpudens Bal. Bod, Nov. 1 Harms 


272 DI ORATO IAI 

Caſſum babes gevernm, ve rhetaricotord' tu fis. 
Quid ergo? iſte Craſſus, quoniam ejus abuteris 
nomine, quid efficit > idem illud ſcilicet, ut ille 
voluit, &c ego vellem; melius aliquanto, 
Albucius: verum in me quidem luſit ille, ut ſolet. 
Sed eſt tamen hæc colloeatio conſervanda verborum, 
de qua loquor, que junctam orationem efficit, 
ciation , que lævem, que zquabiliter 44. 
tem: id aſſequemini, ſi verba extrema cum con- 
ſequentibus primis ita jungetis, ut ne aſpere con- 
currant, neve _— —— _ £61 

44. Hanc diligentiam Jus etiam 
& forma verborum ; quod jam vereor ne huic Ca- 
tulo videatur eſſe puerile. Verſus enim veteres ill 
in hac ſoluta oratione * propemodum, hoc eft nu- 
meros quoſdam nobis elle adhibendos, putaverunt 
interſpirationis enim, non defatigationis ® noſtræ, 
neque librariorum notis, ſed verborum & ſenten- 
tiarum modo, interpunctas clauſulas in orationi- 
bus eſſe voluerunt; idque princeps Iſocrates inſti- 
tuiſſe fertur, ut inconditam antiquorum dicendi 
conſuetudinem, delectationis atque aurium cauſa 
{ quemadmodum ſcribit diſcipulus ejus Naucrates) 
numeris adſtringeret. Namque hæc duo muſiei, 
qui erant quondam iidem poetæ, machinati ad vo- 
luptatem ſunt, verſum, atque cantum; ut & ver- 
borum numero, & vocum modo, delectatione 
vincerent aurium ſatietatem. Hæc igitur duo, 
vocis dico moderationem, & verborum concluſio- 


nem, quoad orationis ſeveritas pati poſſit, à poe- 
tica eloquentiam trad duxerunt. In 


quo illud eſt vel maximum, quod verſus in ors 
1 tione, 
ꝛ N afſequemini Nov, 2 Nepemödum fawebant, & hor namen 
excer p. * 5 Nofra cauſa: non lilrorum noe excerp, Nov. 4 V. 
aum age oni, Bal. Bod. Mag. Nov. - 
7 | . 


L 11s a TZ AUS. 273 
tone, ſi efficitur conjunctione yerborum, yitium 
eſt; & — Sam conjnnctionem, ſicuti verſum, 
mmerole cadere, & quadrare, && perfici wolumus : 
neque eſt ex, multis — . is Orato- 


2 ab a  (diſtinguar,, 
e Je . Aquantum 


rl, & id, quod ic. 1 non arte, deter- 
ninat ;,orator autem <6. illigat lententiam verhis, 
ut eam numero quodam completa 2 & adſtricto, 
& ſoluto: Nam cum yinxig,modis, forma & re- 
at, 88 1 immutatione ond, ut. verba 
neque alligata ſi int quaſi certa n, lege verſus , 
neque I, lata, ut Vageptur. , Nfrit wal 4 
45. igirun modo tantum dus in- 
wes ut arbitremur nos hanc vim-+numerofe 
dcendi conſęqui poſſe? ¶ Non eſt res tam difficilis, 
quam nęcęſſaria: nihil eſt enim tam tenerum, ne- 
que tam flexihile, neque quod tam facile ſequatur 
quocumque ducas, quam oratio: ex hac verſus, ex 
eadem diſpares numeri, eee ee ex hac hc 
etiam ſoluta yariis modis, © multorumque generum 
oratio: non enim ſunt alia, ſermonis, alia con- 
tentionis verba; neque ex alio genere ad 5 — 
idianum, alio ad ſcenam pofipamque, ſumuntur; 
ſed ea nos cum jacentia mus & medio, Gur 
mali ene ceram., ad; noſtrum arbitrium forma- 
mus &c fingimus. Itaque tum graves ſumus, 
moda 1 785 M mien il $5 1: am 
A Abs after e eee © ut yerbum numeroſe c 2 
— & perfici vol, Bod. numeroſe ſedere ( cedere Wag J. 

& petſicere. valumus Bal. Nov. Wag. item Joan. niſi quod . 


1 — al. 3 Quantum poteſt deeſt in Joan. 4 Vinxit forma & modiz, 
relaxat'ſoan, Pall. pr. ſec. Pith. Mem. forma, modi Gxrelaxat Bal, Bod. 
modis & forma, Texas al. modss, format. & relaxat Pal. ſep. : junxit mo- 
dis  formamy & relaxat! Wag. . Quoni am igitur mode ng; mins, in ſiſte- 
mus excerp. Nov. inimicis inſiftenns. Joan. lantem munus inſtiturmus al. 
6 Multerumque gener a emnino. cadem rations tract antur: non enim Ce. 


excerp, Noꝝ· 7 (eectiau : Pal. pr. for ſan cnciani: Gruter. 8 Ha- 


rah, tum rer & excerp. Nov. 
| i 1; VB o: 7+} Tantum 


Fg 


. 


254 DE OxuTorn 

tum ſubtiles, tum medium quiddam tenemus : fic 
inſtitutam noſtram ſententiam ſequitur 'orationis 
genus; idque ad omnem rationem, & aurium 
voluptatem, & animorum motum, mutatur & ver 
titut. Sed ut in pleriſque rebus incredibiliter he 
natura eſt ĩpſa fabricats;' fic in oratione; ut ea 
quæ maximam utilitatem in ſe continerent, eade 
haberent plurimum vel dignitatis, vel ſæpe eti 
venuſtatis. -Incolumitaris ac ſalutis omnium cauſ⸗ 
videmus hunc ſtatum efſe hujus totius mundi at 
que naturæ, rotundum ut cœlum, terraque ut me- 
dia ſit, eaque ſua vi nutuque teneatur; ſol ut 
circumferatur, ut accedat ad brumale ſignum, & 
inde ſenſim adſcendat in'diverfamipartem ; ut luna 
acceſſu & receſſu ſuo ſolis lumen accipiat; ur 
eadem ſpatia quinque ſtellz diſpari motu curſu- I po 
que conſiciant. Hæc tantam habent vim, ut pau- I Fun 
lum immutata cohætere non poſſint: tantam pul- gull 
critudinem, ut nulla ſpecies 7 ne excogitari' qui-¶ " | 

dem poſſit ornatior. Referte nunc animum ad bo 
minum, vel etiam * ceterarum animantium, forinan {tris 
& figuram: nullam partem corporis ſine aliqua ne- bus 
ceſſitate affictam, totamque formam quaſi perfectam po] 

reperietis arte, non caſh, 

46. Quid in arboribus, in quibus non truncus, jm 
non'rami, non folia fant denique, niſi ad ſuam i dus 
retinendam conſervandamque naturam? nuſquam i am 
tamen eſt ulla pars, niſi venuſta. Linquamus na- Cra 
turam, arteſque videamus: quid tam in navigio i me 
neceſſatium, quam latera, quam? carinæ, quam noſ 

nat” each DUB roof oy I 
ey | | | * T ter | t 
pr, oe, Pick. 7 — Pall. reve odd Ma 
z Ira fabricate Bod. Nov. ipſ# fabricaturs Joan. 3 &, ad cam c- & c 
cumferatur Joan, Mag. excerp. Nov. 4 Er adſcendar & in d- 7 
ſam excerp. Nov. abc al. 5 Diſparer me Nov. 6 Iniminuts Nor. ** © 
A4 orm. 7 % ( nee Joan.) cogitars Joan, Mag, Nov. 5 Ea, rar 

g Caverns noſi. omn, & Pall. fere. 128 


LIIEIX TERTIUS. 275 
ora, quam . puppis, quam. antemnæ, quam vela, 
— mali? quæ — hanc habent in ſpecie 
enuſtatem, ut non ſolum ſalutis, ſed etiam vo- 
lptatis, cauſa inventa eſſe videantur. Columnæ, 
& templa, & porticus ſuſtinent; tamen habent 
non plus utilitatis, quam dignitatis. Capitolii faſti- 
zum illud, & ceterarum ædium, non venuſtas, 
ed neceſſitas ipſa, fabricata eſt: nam cum eſſet 
habita ratio, quemadmodum ex utraque tecti parte 
qua delaberetur, utilitatem templi faſtigii digni- 
us conſecuta eſt; ut, etiam ſi in cœlo ſtatuere- 
ur, ubi imber eſſe non poſſet, nullam fine faſti- 
gio dignitatem habiturum fuiſſe videatur. Hoc in 
omnibus item partibus orationis evenit, ut utili- 
atem, ac prope neceſſitatem, ſuavitas quædam & 
lepos — Clauſulas enim, atque inter- 
puncta verborum, anime intercluſio atque an- 
guſtiæ ſpiritus attulerunt. Id inventum ita ſuave, 
JJ ut fi cui fit infinitus ſpiritus datus, tamen eum 
0 perpetuare verba nolimus. Id enim auribus no- 
an tris gratum eſt inventum, quod hominum lateri- 
ne- bus non tolerabile ſolum, ſed etiam facile, eſſe 
um boſſet. 
47. Longiſſima eſt ? igitur complexio yerborum, 
cus, 3 yolyi uno ſpiritu poteſt. Sed hic naturæ mo- 
eſt, artis Ji: nam cum {int numeri plures, 
un jambum 5 & trochæum frequentem ſegregat ab 
na: oratore Ariſtoteles, Catule, veſter; qui natura ta- 
igio men incurrunt ipſi in orationem ſermonemque 
am noſtrum: ſed ſunt inſignes percuſſiones eotum nu- 
ora, e merorum, 


Pall. 1 Quam mali? quam reliqua? que vulg. cum Pall. ſexe. & none. 
Bal. 44 & excer p. Nov. Nur; mali N pith. & Memm. membr · 
& chart, quam vela Joan. , 2 In cle (cm Nov.) (apitolium, fta- 
ber- eretur noſt. omn, cum plurimis aliis MSS. & edd, 3 Jettvr turba- 
Nov. tis complexio Bal. Bod. Nov. Wag. 4 Nan arm: nam al. $1 Et tri- 
un A OO IT 
Nan 1 Ini mie. 


555 DirOkkronr 
Arbei ee if ade Orbe titimm ad 
heroum nos dactyi, & anapæſti, & ſpondei pe- 
dem Svitar; in quo impune progtedi Heet * du 
duntaxat pedes, aut paulo plus, ne plane in ver- 
fum, 3 aut ſimilitudinem verſuum, Wala 4 Aliz 
ſunt geminæ, quibus hi tres heroĩ pedes in prin- 
cipia continuandotumꝰ vetborum ſatis decore ca- 
dunt. Probatur autem ah eodem illo maxime pæ- 
on; qui eſt duplex: nam aut à longa oritur, 

tres breyes conſequuntur; ut hæc verba, de/enrte, 
incipite, comprimitè: aut à brevibus deinceps tti- 
bus extrema producta atque Tonga; ſicut illa ſunt, 
dommuerant, for des. Atque illi philoſopho or- 
diri placet à ſnperiore if poſteriore finire: 
eſt autem pæon hic poſterior non ſyllabarum nu- 
mero, fed aurium menſuta, quod eſt acrius judi- 
cium & certius, par fere Cretico, qui eſt ex longa, 
Nui peram pr cfidi, aus e ſeguar? quove nne 
A quo numero exorſus eſt © Fannius, Si, Quirites, 
minas illius — Hunc ille clauſulis aptiorem putat, 
quas vult Ionga plerumque ſyllaba terminari. 

48. Neque vero hæc tam acrem curam diligen- 
tiamque deliderant, quam eſt illa poetarum; quos 
neceſſitas cogit, & ipſi numeri ac modi, fic verba 
verſu inc udere, ut nihil ſit, ne ſpiritu N 


minimo, brevius aut, E quam neceſſe eſt. 

Liberior eſt oratio, & plage, ut dicitur, ic“ & 

eſt, .yere. ſoluta; non ut. fygiat tamen aut erret, 
. 8 2 2 IT a 23 8 N 

ſed ut, | vinculis ſlbi ip a moderetur. Namque 
2 ego 

$1194 Lo, 4189702 wv aan "ry Aus 90 

I. Himici peder Joan, Mag. 1 Duo duntaxat pedjs Pall. fere. dw 

eti m Joan. duos Je 3 Aut is ſimilitudinem not. tres. 4 Alters 
all. pr, ſec. Mem. Wag. alta Joan. 5 Verboriim non vifitur in Pall. 
r. ſec. Niem. Pith. aur Joan. 6 Ennius Bal. Nov,. 7 Er abſcindunt 

„Joan. Mag. Wag. Pall. pr. ſec: totidemque Gall. ſicut eſt, ſaluta, 
ceteris, conjicit Gruter. 8 Nam neque ego Bal. Nov. Wag: 


LIS EAN TERTTUSs. 277 

> jllad aſſentior Theophraſto, qui putat oratio- 
8 1 quidem ſit polita 2 quo- 
ammodo, non adſtricte, ſed romiſſius numeroſam 
eſe oportere. Etenim ſicut ille ſuſpicatur, & ex 
lis modis, quibus hic uſitatus verſus efficitur, 
jolt anapæſtus, procerior quidam numerus, efflo- 
mit; inde ille licentior & divitior *fluxit dithy- 
ambus; cujus membra & pedes, ut ait idem, ſunt 
n omni locupleti oratione diffuſa. Er, fi nume- 
wſum eſt id in omnibus ſonis atque vocibus, quod 
habet quaſdam impreſſiones, & quod metiri poſ- 
ſumus intervallis æqualibus, recte genus hoc nu- 
merorum, dummodo ne continuum it, in orati- 
onis laude ponetur. Nam fi rudis & “ impolita 
putanda eſt illa fine intervallis loquacitas perennis 
& profluens, quid eft aliud cauſæ cur repudietur, 
miſt quod hominum aures vocem natura modulan- 
tar ipſa? quod fieri, niſi ineſt numerus in voce, 
non poteſt ; numerns autem in continuatione * nul- 
jus eft : diſtinctio, & æqualium & ſæpe variorum 
intervallorum percuſſio, numerum conficit: quem 
in cadentibus — quod intervallis diſtinguun- 
wr, notare poſſumus; in amni præcipitante non 
ſſumus. Quod fi continuatio verborum hæc ſo- 
uta multo eſt aptior atque jucundior, ſi eſt arti- 
culis membriſque diſtincta, quam fi continuata ac 
producta; * membra illa modificata eſſe debebunt: 
quæ ſi in extremo breviora ſunt, infringitur ille 
quaſi verborum ambitus: fic enim has orationis 
um utir converſiones 


1 Atque, vel aut frafa hal. Joan, Pall. pr. ſec. Pith. Mem. 2 Fluxie 

Djambus Nov. fluxit deeſt in Mag. 3 (ontinus ſint Pan. 4 1 

bal. Mag Nov. cum vulg. 5 Ipſe Joan. cum vulgatis. hominum 2 
ibus vocem natura modulantur ipſa Pith. Mem  excerp; Nov. ures aut 
auris noft. omn. fed nature modulantur ipſa exhibent, cum pleriſque 

$ potterioribus Pall. 6 Nullius eft diſtin ions; & aqualium Nov. ad 
marg. 7 Que #ntervallis Nov. Verba illa modificata Bal. Bod. Mag. 

Nov. Wag. cum vulgatis. | 4 

1 


278 Ds ORATORE 
converſiones Græci nominant. Quare aut paria 
eſſe debent poſteriora ſi ibus, extrema pri- 
mis; aut, quod etiam eſt melius & jucundius, 


49. Atque hæc quidem ab iis philoſophis, quos 
tu a ok 2 Carale ; 441 ing quod eo 
{zpius teſtificor, ut auctoribus laudandis ineptia- 
rum crimen effugiam. Quarum tandem? inquit 
Catulus; aut quid diſputatione iſta afferri poteſt 
elegantius > aut omnino dici ſubtilius? At enim 
—— inquit —ů — ne 2 aut difficiliora 
iſtis ad perſequendum eſſe videantur; aut, quia 
non — vulgari iſta diſciplina, = ea 
majora ac difficiliora videri velle videamur. Tum 
Catulus, Erras, inquit, Craſſe, ſi aut me, aut ho- 
rum quemquam, putas à te hæc opera quotidi- 
ana & pervaga exſpectare: iſta, quæ dicis, dici 
volumus; n tam dici, 
neque tibi hoc pro me ſolum, ſed pro his omnibus 
fine ulla dubitatione reſpondeo. Ego vero, in- 
quit Antonius, inveni tandem, quem negaram in 
eo quem ſcripſi libello me inveniſſe, eloguentem: 
ſed eo te, ne laudandi quidem cauſa interpellayi, 
ne quid de hoc tam exiguo ſermonis tui tempore 
verbo uno meo diminueretur. Hanc igitur, * Cral- 
ſus inquit, ad legem, cum exercitatione, tum ſtilo, 
qui & alia, & hoc maxime * ornat ac limat, for- 
manda vobis oratio eſt. Neque tamen hoc tanti 
laboris eſt, quanti videtur: nec ſunt hæc rhyth- 
micorum ac muſicorum acerrima norma dirigen- 
da: & efficiendum eſt illud modo vobis, ne fluat 
195 oratio, 
„„ 1 
q,, Joan. Wag. 4 Illud cxaſſu/ inquit omittune noſt. omn. 


igitur à lege eum Joan. Har igitur Craſſus lege excerp. Nov. 5 Ornate lis 
mat Bal. ernat hac lima excerp. Nov. yy 
| 1 in 


quam iſto dici modo; 


tio, 
edis 
jam, 


te li- 


nſidat 


LIIZEZR TERTIVUS. 279 
oratio, ne vagetur, ne inſiſtat interius, ne excur- 
rat longius; ut membris diſtinguatur; ut conver- 
tones habeat abſolutas. Neque ſemper utendum 
ſt perpetuitate, & quaſi converſione verborum; 
ed ſæpe * carpenda membris minutioribus oratio 
eſt, quæ tamen ipſa membra ſunt numeris vinci- 
enda. Neque vos pæon, aut herous ille, contur- 
bet: ipſi occurrent orationi: ipſi, inquam, ſe of- 
ferent, & reſpondebunt non vocati: conſuetudo 
modo illa ſit ſcribendi, atque dicendi, ut ſenten- 
ie verbis finiantur , eorumque verborum junctio 
naſcarur à proceris numeris ac liberis, maxime 


liſtincteque conſidat. Notatur enim maxime ſi- 


militudo in conquieſcendo: & fr primi & poſtre- 
mi illi pedes ſunt hac ratione ſervati, medii poſ- 
ſunt latere, modo ne circuitus ipſe verborum ſit 
aut brevior, quam aures exſpectent; aut longior, 
quam vires jc opt, — Lal, zung) 
50. Clauſulas autem diligentius etiam ſervandas 
eſſe" arbitror, quam ſuperiora; quod in his maxi- 
me perfectio atque abſolutio judicatur: nam ver- 
fus que prima, & media, & extrema pars atten- 
ditur 5 3 qui debilitatur in quacumque ſit parte ti- 
in oratione autem prima pauci cer- 


nunt, poſtrema plerique ; quz quoniam appatent 
& im ntur, varianda ſunt, ne aut animorum 


judiciis repudientur, aut aurium ſatietate. Duo 
enim, aut tres ſunt fere extremi ſervandi & no- 
tandi N ſi modo non breviora & præciſa 
erunt ſuperiora, quos aut chorios, aut heroos , 
aut alternos eſſe oportebit, aut in pæone illo po- 


ſteriore, 


1 Infudat al. » Capiends. Bal, Joan. Mag. ſtatimque verbis minu- 
—_ „ 5 fqn ili tatur Mag. ex- 


3 1 Effcientur 


220 - Dir OR A TORE 


ſteriore, quem Ariſtoteles probaty aut ei pari cre- 
tico. Horum viciſſitudines ¶ efficient, ut neque 
il: ſatientur qui audient, faſtidio ſimilitudinis; 
nee ros: id, quod faciemus, -opeta dedita facere 
videamur. Quad i Antipate m ille Sidonius, quem 
tu probe, Catule, meminiſti ; ſolitus eſt, yerſus 
hexametros; alioſque, variis modis atque numeris 
fundore ex tempore, tantumque hominis ingeniah 
ac memoris 'valait exercitatio, ut, cum ſe mente 
ac voluntato comieciſſet iu. varſum, verba ſeque- 
rentur; quanto id facilius in oratione, exercita- 
tiohbe & . confuctudine adhibita . conſequemur?ꝰ 
Hud — ne quis admiretur, quonam modo hæc 
bar imperitorum in audiende ngtet; cum in 
| geber) tum in hoc ipſd, magia quædam elt 
vis bis ineredliſcque naturæ. Omnes enim tacito 
quodam ſenſu, ſine ulla arte aut xatione, quiz; lint 
in artibus ac rationibus recta ac prava, dijudi- 
cant; idque cum faciunt: in ĩpicturis, & in ſignis, 
& in allis Operibusg = norum intelligentiam 2 
natura minus habent ti, tum multo o- 
ſtendunt magis (in —— numerorum, * 
2 ea ſunt in mmuipue infixa 
enſibus, neque earum rerum funditus 
natura voluit eſſe expertem. Haque non ſolum 
verbis arte poſitis moventur ——— 3 
numeris ac vocibus. Qugtus enim quiſq op 
teneat artem mimerorum as. modorum ꝰ "Avi in 
ſi paulum modo offenſum eſt, ut aut contractione 
brevius fieret ; aut productione Tongius,, ;theatra 
tota reclamant-. Quid? hec non dn A in vo- 
94 olli 90 Oh It {HE , #13 NI1OGE 5019 2; ,Cibus? 
2 Nov. Wa 2 Votuntate ejeciſſet Joan. volupt ate 
2 . 8 Joan. geeſe ran. — 


eftendunt Wag: inſtramenti multo ( yel-mulnum:) oftenderinr-ceieri nolt. 
4 In verbo de Wag. in — in n 


.N a 
peroque excerp. Nov. ; l T 2 


SF S A 


FR? 


LIIEZR Tek TIiUus, | 4 


cibus z ar d multitudine * non modo ca- 
e atque conventus, ipſi {ibi fin- 
ouli er act ntes ejiciantur Þ 
FI. Mirabile eſt, cum plurimum in faciendo in- 
erfit inter doctum & rudem , quam non multum 
lifferat in judicando. Ars enim, cum à natura 
rofeRta ſit," niſi? natura moveat ac delestet, ni- 
il ſane egiſle — * Nihil dons autem tiny Gus co- 
znatum mentibus noſtris, > 1 
ſoces; quibus & excitamur, —— & 
nimur, & langueſcimus, & ad hilaritatem, & ad 
riſtitiam , ſæpe deducimur : quorum illa ſumma 
ris carminibus eſt aptior & cantibus, non neglecta, 
nt mihi videtur, > Numa, rege doctiſſimo, majori- 
buſque noſtris, ut epularum ſollennium fides ac 
dbiæ, Saliorumque verſus, indicant: maxime au- 
* Grecia vetere — quibus utinam, 
ue de rebus dif; quam de pue- 
— his verborum tra onibes, maluiſſetis 0 
Verum, ut in verſu vulgus, ſi eſt peccatum, videt; 
fic, f quid in noſtra oratione claudicar, ſentit; 
d poetæ non ignoſcit , nobis concedit: tacits 
umen omnes non eſſe lud A wy dixims, 


aptum 
1 cernunt. Traque hi veteres, ſicut 
etiam nontullos videmus, cum ci cultam & 
qui orbenveborum confers non pos, (nam 
id quidem nuper, e, vel 5 audere cerpimus 
terna, aut bina, — ſingula etiam 2 w 
Gdcebant ; qui in illa infantia naturali, illud, Noor 
ares hominum flagitabant, 5 zenebant tamen; 


ut 
& illa eſſent paria, quæ dicerent, & aqualibus ig- 
terſpirationibus 


Werentur. 


92 ** $4 Fd 


1 ＋ , iin fibi f- p Ioan. 5 
8 Nov. naturs commeveat Wa 345 
— damen Joan. Nov. 5 Dre 

Bod. Joan. Wag. 


= 


282 DE OxAaTORE. 
52. Expoſui fere, ut potui, quæ maxime ad ot- 
natum 'ofationis pertinere arbitrabar-: dixi enim 
de ſingulorum laude verborum ; dixi de conjun- 
ctione eorum ; dixi de numero atque forma. Sed 
fi habitum orationis etiam, & quaſi colorem ali- 
quem, requiritis ; eſt 8 — quædam, ſed tamen 
teres; & tenuis, — ne nervis I & 
ea, quz parti utrĩiuſque generis quadam medio- 
— — 2 His e — inſidere qui- 
dam venuſtatis non fuco illitus, ſed ſanguine 
diffuſus, debet color. Tum denique nobis hic 
orator ita conformandus eſt, & verbis, & ſenten- 
tiis, ut quemadmodum qui utuntur armis, aut pa- 
læſtra, non ſolum ſibi vitandi, aut feriendi ra- 
tionem eſſe habendam putant, ſed etiam, ut cum 
venuſtate moveantur : * fic verbis quidem ad aptam 
compoſitionem & condecentiam , ſententiis vero 
ad gravitatem orationis utatur , ut ii, qui in at- 
morum tractatione verſantur. Formantur autem 
& verba, & ſententiæ pene innumerabiles; 
uod ſatis {cio notum efle 5 vobis: ſed inter con- 
— verborum, & ſententiarum, hoc in- 
tereſt ; quod verborum tollitur, {i verba muta- 
ris ; ſententiarum permanet, quibuſcumque verbis 
uti velis. Quod quidem vos etſi facitis, tamen 
admonendos puto, ne quid eſſe aliud oratoris pu- 
tetis, quod quidem fit egregium atque 5 
niſi in ſingulis verbis illa tria tenere, ut tranſla- 
7 5 - Joc 
I Non fueo illitus, ſed ſangaine, debet color. Joan. 2 Illa fre verb 
ec 


Ge. utatw non agnoſci pr. nec invenit in Pith. duobuſye 
Memm. Gulielmius; nec in Pall. ſex Gruter. non magis quam 


2 Bod. Joan. Wag. In Mag. vero & Nov. poſita ſunt ante 
3 quomodo in Pall. ſext. & ſept. 3 Septem ſequentes vo- 
ces, quamquam ſint in omnibus Miss. ſupervacuas eſſe putat Gru- 
ter. 4 Innumerabiliter Joan. 5 Vobis, inter quor (qua Nov.) hoc in- 
_ ſed yur? Ee. Joan. oy. & Wag. fed in Nov. nunc punctis by 
tantur e intereſt deſunt in Joan. 7 Tolliur venuſtes, ſi Pall. 
ſapt. oc. nonus, a . * 12 Sub 


tis u 


Z 


833888 


gs Sr FTF 8 88. 


| L1izER TERTIVUS. 283 
or-. Wis utamur frequenter, interdumque factis, raro 
nim autem etiam pervetuſtis: in perpetua autem ora- 
jun- tone, cum & conjunctionis lenitatem, & nume- 
Sed worum, quam dixi, rationem tenuerimus, tum eſt 
ali· ¶ quaſi luminibus diſtinguenda, & frequentanda 
nen WW omnis- oratio, ſententiarum, atque verborum. 

& 53. Nam & commoratio una in re permultum 
dio- WI mover,” & illuſtris explanatio, rerumque, quaſi ge- 
ui · ¶ antur, ſub adſpectum pene ſubjectio; & in 
pu. N ar- Kum pene ſubje&tio 
une ¶ exponenda re plurimum valet, & ad ill um 
hic ¶ id quod exponitur, & ad -amplificandum ; ut iis, 
ten- qui audient, illud, quod augebimus, quantum effi- 
pa- WW cere oratio poterit, tantum eſſe videatur : & huic 
ra-: ¶ contraria . & plus ad intelligen- 
um dum, quam dixeris, ſignificatio; & diſtincte conciſa 
am breuitas; & extenuatio, & huic adjunQa * illuſio, 
ero Wl x præceptis Cæſaris non abhorrens; & ab re non 
ar- WU longa degreſſio, in qua cum fuerit *deleQatio , 
tem WF tum reditus ad rem aptus & * concinnus eſſe de- 
es; ¶ bebit; propoſitioque quid ſis dicturus, & ab eo, 
on- ou dictum, ſejunctio; & reditus ad propo- 
& iteratio: & *rationis apta concluſio; tum, 
uta- ¶ augendi minuendive cauſa, veritatis ſuperlatio at- 
rbis que trajectio; & rogatio, atque huic finitima qua- 

| 10, expoſitioque ſententiæ ſuæ; tum 
E la, quæ maxime quaſi irrepit in hominum men- 
ile, tes, alia dicentis ac ſignificantis ! diſſimulatio, 
lla quæ eſt perjucunda, cum in oratione, non con- 
ti: tentione, {ed ſermone, tractatur; deinde dubitatio; 
wn i emi, Te l fer, E Pi rem Bu, Bod, Joan, Nor, 
ante Wag. pereuſio uterque Memm, percurſio conjicit Gruter, qui tamen 
vo- malic vulgatum, perciſio Pal. octav. 3 Incluſfio Joan) Dro Bod. 
Gru- W Nor. 4 Delectis Bod. Joan. 5 Concinus Pal. pr. & o&..continuws ſec, cum 


ein- Wag. concinens tert. Mem. chart. & inter lineas quarti, qui continens 
no- habet, quod conjec · Guliel. accedente Bal. — 12 conciunens 


Pall. ſept. 6 Orations Bod: Mag. Wag. 7 Diſſunilitudo 8 Qua eſt &c. 
$6 I traFatur deſiderantur 2 — Tri 


254 DE ORA TORE 
tum diſttibutio, tum correctio, vel ante, vel poſt 
quam dixeris, vel eum aliquid à te ipſo rejicias: 
præmunitio eſt etiam ad id, quod aggrediare, & 
rejectio in alium; communicatio, quæ eſt quaſi 
cum ĩis ipſis, apud quos dicas, deliberatio ; mo» 
rum ac vitæ imitatio , vel in perſonis, vel fine 
illis, magnum quoddam ornamentum orationis, & 
aptum ad animos conciliandos vel maxime; 
autem etiam ad commovendos: perſomarum 
inductio, vel graviſſiaum lumen augendi: de- 
ſcriptio, etroris inductio, ad hilaritatem impul· 
ſio, ante occupatio: tum duo illa, que maxime 
movent, ſimilitudo, & exemplum : digeſtio, in- 
terpellatio ; contentio, reticentia, commendatio, 
vox quædam libera, atque etiam 4 effrenatior, au- 
gendi cauſa; iracundia, objurgatio, ; promiſſio, 
deprecatio, obſecratio, declinatio brevis à propo- 
ſito, non ut ſupetior illa degreſſio, purgatio, con- 
ciliatio, læſio, 50 tatio, atque 7 exfecr io. His 
fere luminibus illuſtrant orationem ie. 
54. Orationis autem ipfius, tamquam armorum, 
eh a tefors — — 
ad venuſtatem ipſa tractatio. Nam & geminatio 
verborum habet interdum vim, leporem alias; & 
paulum immutatum verbum, atque deflexum; & 
ejuſdem verbi crebra tum à primo repetitio, tum 
— 1 — 
petus, & coneutſ1o, & adjunctio, & progreſſio: 
———— aatdan tiſpob: 
tio; & revocatio verbi; & illa, quæ ſimiliter de- 
ſinunt, aut quæ cadunt ſimiliter, at qua paridus 
—— F 
eee Mag, Now. -K Nv. Bf 
110 agents euuſa Joan. gn etiam Wag, Pm Aal. '6 Ata. 
1 Bod. Nov. ad mag. 7 Obſecriitio — 4 exertratio bud. 8 Procif- 
fo jon. fatim era #ftinftie Bod, Mg. Nov. . hunt 


= 


= 2-3 8 Fe 


- + | + = 


, 


LII ERA TER THUS. 285 
paria * referuntur , aut que ſunt inter ſe ſimilia. 
zſt etiam gradatio quædam, & converſio, & ver- 
borum concinna tranſgreſſio, & contrarium, & 
aſſolutum, & declinatio, & reptehenſio, & excla- 
atio, & imftninutio , & quod in multis caſibus 
ponitur, & de ſingulis rebus propoſitis du- 
dum refertur ad ſingula, & ad propoſitum * ſub- 
jecta ratio, & item in diſtributis ſuppoſita ratio, & 

miſo, & rurſum alia dubitatio, & improviſum 
quiddam, & dinumeratio, & alia “ correctio, & 
diſputatio, 8c quod continuatum, & interra- 
dum, & imago, & ſibi ipſi reſponſio, & immu- 
utio, & disjunctio; & ordo, & relatio, & de- 
greſſio, & car iptio. Hæc enim ſunt fere, 
que horum ſimilia, vel plura etiam eſſe poſſurt, 
| — — | einn 1 ien 2:7 lin 
55. Qu Craſſe, video, inquit Cotta, 
nota —— err definitionibus, & 
exemplis , effudiſſe. Ego vero, inquit Craſ- 
ſos, ne illa quidem, que ſupra dixi, nova vobis 
eſſe thitraba ted 90 i verum ommum 
parui. His autem de rebus fol me ille admonuit; 
ut brevior eſſem, qui ipſe jam præcipitans, me 
quoque hec præcipitem pene evolvere coegit. 
— hujus bens demonſtratto . — — 
rina vulgaris; uſus autem gravi 3 
i e — ſtudio difficillimas. Quam- 
obrem, quotiam de ornhatu omni” orationis, fi 
non ſunt omnes patefacti, at certe commonſtrati 
DO 11950 $4368 A345 1363.41.75 ; I loci © 


TREND FIC YO TIOUFT ES e? 


— 
„ 


* 
* 


1 Deferuntur Bal. Joan. Nov. Wag, 2 Et immutatio Bal. Bod. Mag. 
Iuitatio og. bn eto legitur in Joan. 3 Deleffa ratio — 
A neh, Wag. ut & ſupra, 5 Diyſſpstio Joan. & excerp. 
Nov. 6 Er Lari & thigreſſo Join. tranſlatio & digreſſio Bod. Mag. Nov. 
Wag. 7 Qrationis ſunt mmer, fi non patefacti, at corte Joan. | 


FR BB 2 '- 


1 


1 Nam 


286 DE ORiaTorE 


Joci: nunc, quid aptum fit, hoc eſt, quid maxi 
me deceat in oratione, videamus: quamquam ic 
quidem perſpicuum eſt, non omni cauſæ, nec au- 
ditori, neque perſonæ, neque tempoti, congruere 
orationis unum genus. Nam & cauſæ ca 


omnique in re poſſe quod deceat facere, artis & 
36. Sed hæc ipſa omnia perinde ſunt, ut 5 agun- 
tur. Actio, inquam, in dicendo, una dominatur-: 
fine hac ſummus orator eſſe in numero, nullo 
E. hac inſtructus, ſummos ſæpe 
ſuperare. Huic primas dediſſe Demoſthenes di- 
cCitur, quum rogaretur, quid in dicendo eſſet pti- 
mum; huic ſecundas; huic tertias. Quo mihi 
melius etiam illud ab Æſchine dictum videri od 
: d. 

1 Nam magnum genus, & c A capacer alinm Bod. Mag. '& cauſs 
eapaces A Wage 2 21 derant r l 


oratorer wp ſunt atate Ec. debent (vel debet ) videri noſtti fere, 4 A.- 
mas noſt, quatuer, 5 Agantur Bal. Joan, Wag. "IJ th 
* | a 


Lisekr TERTIVOGsõ. 287 
et, qui cum ignominiam _ ceſſiſſet 
Athenis , & ſe Rhodum contuliſſet, rogatus à 
Rhodiis , legiſſe fertur orationem illam egregiam, 
quam in Cteſiphontem contra Demoſthenem dixe- 
at: qua perlecta, petitum eſt ab eo poſtridie, 
it legeret illam etiam, quæ erat contra a Demo- 
ene pro Cteſiphonte edita : quam cum ſua- 
nſſima, & maxima voce legiſſet, admirantibus 
omnibus, Quanto, inquit, magis admiraremini, fi 
udiſſetis ipſum? Ex quo fatis ſignificavit, quan- 
um eſſet in actione, qui orationem eandem aliam 
eſſe putaret, actore mutato. Quid fuit in 
Graccho, quem tu, Catule, melius meminiſti, quod 
me puero tantopere * ferretur > Quo me miſer 
conferam? quo vertam? in Capritoliumne ? at fra- 
tris ſanguine * redundat : an domum ? matremne 
ut miſeram, lamentantemue videam, & abjectam? 
uz fic ab illo acta eſſe conſtabat oculis, voce, 
geſtu, inimici ut lachrimas tenere non poſſent. Hæc 
eo dico pluribus, quod genus hoc totum oratores, 
qui ſunt veritatis ipſius actores, reliquerunt; 
imitatores autem veritatis , hiſtriones, occupave- 
unt. 

57. Ac fine dubio in omni re vincit imitatio- 
nem veritas; ſed ea ſi ſatis in actione efficeret 
ipſa per ſeſe, arte profecto non egeremus: verum 
quia animi permotio, quæ maxime aut declaranda 
aut ĩmitanda eſt actione, perturbata ſæpe ita eſt, 
ut obſcuretur ac pene obruatur, diſcutienda 
ſunt ea quæ obſcurant, & ea, quæ ſunt eminentia 
& prompta, ſumenda. Omnis enim motus animi 
ſuum quendam à natura habet vultum, & ſonum, 


& 


1 Pro creſſphorte abeſt I Joan. 2 Fore Teer Pal. fec. fore putarit 

Bal. Joan. Mag. Wag, Pall. pr. & tert. Pith. Mem. 3 Efretur Lam- 

bin, 4 Madet Joan. & Nov. ad marg. A 
5 7 Ve 


ats DS OA Ton 
& geſtum: totumque corpus hominis, 6 

omnis vultus, voces, ut — 5 
bus, ira fonant, an d dent an quoque ſunt 
pullz.' Nam voces, ut chords, ſunt intents, quz 
ad quemque tactum „ Anta, gravis, 


cita, tarda, magna, — Au tamen inter omnes 
12 


ſuo quæque Atque 
etiam illa ſunt ab his dela a plura genera, læye, 
contractum, Ae genes continenti ſpi- 
4 kradtum, ſciſſum : flexo ſono, at- 
renuarum, inflatum. Nullum eſt enim horum 
ſimilium generum, quod non arte ac moderatione 
tractetur. Hi ſunt actori, ur pictori, expoſii ad 
variandum colores, 

18. Alind enim vocis means Gif 
mat; acutum, incitarum, crebro incidens; 


 * Impius hortatur me Hater, „ ut meos * 1 
miſer _ | 

5 Manaerem natos: — | 

& ea, quæ tu dudum, Antoni, _—_ 
2 Segregare abs telauſus? — & 

Eeguis hoc auimaduerti ? viucite:— 

e e en Aliud miſeratio, ac mor; 
flexibile, plenum, interruptum, flebili voce; 


3 me vertan? youu iter epi in. 


* ma eme STORE: 
0 


1 Ut . animi cumque ſunt pulſa oan. Pall. r. ſee Pick. K. 
milimm non eſt in _ nec in js Jr A . Bll pr. fe. 3 AL 


& plures Pal loco aliud hobent 
Fil: N ii chars, 4 Jy — * "hog. Nor. ＋ aan 


* N 1 Tonts 


A 
Put 
fo 
N 
ſe 
Br 


Lipenx TERTIVs. 289 
0 puter! Art Frans e $5 oth 
& quz ſequumtur: ad 


, Hlec omnia vidi inſlammari; 
' Priamo vi vitam evitari. 


Aud metus: demiſſum, & hæſitans, & abjectum; 


Multi modis ſum circumuentus, mor bo, \ exſilio, 

_ atgue inopia: 

Tum pavor ſapientiam mibi « omnem exanimato 

expecforat: 

Alter terribilem minitatur vite cruciatum, & 
necem; 

Que nemo oft tam firmo ingenio, G lanta con 
fiaentta, 

| * refugiat timido Jangaine, argue exalbeſcat 

meln. 


Aliud vis ; contentum, yehemens, imminens qua · 
dam incitatione gravitatis; 
Iierum Thyeftes* Atream attraffum advenit: 
3 jam Helen me » & partum ex- 
cilat. 
_ mihi moles, majus miſcendum . malum, 
* ilius acerbuve cor contundam, © cormpris 
mam. 


Alind volupris:  effuſum, lene, tenerum, hila- 


ratum, ac femiſſum; 
4 Sed mibi cum? tetulit coroiam ob collocandas 


nuplias 4 
prias, 88 | Ti 


1 Tants conſiderantia Join; 2 Atreum ad | advent Jaan. 
Atrtum alter etiam tum advenit Pall fexc. ac ſept Atrewn 4 Terecia 
tum venit ad treflum advenit Mag. Solum Atreum advenit Bod, 3 Ef- 
fuſum & renerum ſoan tenerum abeſt à Bod Mag. & Nor In 
Nov. etiam notatur pro ſene alias legi tererum 4 Se five Pal pr & 
ſec. fibs cum, 64009 Pick. ſ. Cle Hej fs cus Joan, 5 Detuirs 
Bod. Nov. renulit Bal. ep | 


2g0 DRB OxaToreE' 
Tibi ferehat, cum ſimulabat ſeſe alteri dare; 
7 = ad te ludibunda abere, oy delicate ge. 
tultt, | Fae 
Aliud moleſtia : fine commiſeratione grafe quid- 
dam, & uno preſſu ac ſono. obduftum ; 
Dua tempe late Paris Flelenam innuptis junxit 
oY 2} be r NN 
| Eto tum gravida expletis jam fere ad parien- 
1 * menſibus, © * 
Per idem tempus Polydorum Flecuba partu po- 
59. Omnes autem hos motus ſubſequi debet 
geſtus, non hic verba exprimens ſcenicus, ſed 
univerſam rem & ſententiam, non demonſtra- 
tione, ſed" ſignificatione declarans, laterum in- 
flexione hac forti ac virili, ? non ab ſcena & hi- 
ſtrionibus, "ſed ab armis, aut etiam A palzſtra, 
Manus autem minus arguta, digitis ſubſequens 
verba, non exprimens: btachium procerius pro- 
jectum, quaſi quoddam telum orationis: ſupplo- 
ſio pedis in contentionibus aut incipiendis, aut 
iendis. Sed in ore ſunt omnia. In eo autem 
ipſo dominatus eſt omnis oculorum : quo me- 
lius noſtri illi ſenes, qui perſonatum ne Ro- 
ſeium quidem magnopere laudabant. Animi 
eſt enim omnis actio, & 1 animi yultus 
eſt , indices. oculi. Nam hæc el una pars cor- 
poris , quæ, quot animi motus ſunt, tot ſignifi- 
cationes * & commutationes poſlir 5 efficere: ne- 
. * 
Se fibs Ajaei dare ſoan. Pall. pr. ſec, Pith. ſeſe Ajaci 3 
Nov. Wag. Pall. tert. non. Memmiani duo. Sibi vati dare Nov. ad 


marg- ſeſe ad alaci ai dare Mag. Alacri dari dare Bal. 2 Tune 4d 
re 2d. * doffe Lambin. wm 4 te dudibunda dofte Pall. tres priores. 


Joan. Wag. ladibund dete Nov. vere idem ad marg. 3 Non obſcana, 

& ab hiſtrionibus Nov. 4 Et commutationes abjicit Joan. cum Pall. pr. 

erre ad, oram _ 
1 


ſec. Pith. Mem. nec requiri putat Gruter. 5 


— s » a ut» yan s TW 


LIIER TERTI UV- 291 
vero eſt quiſquam, qui eadem * contuens 
efficiat. Theop Tauriſcum quen- 
dam dixit actorem * ſolitum eſſe dicere , 
qui in agendo ? contuens aliquid, pronunciaret. 
Quare oculorum eſt magna moderatio: nam oris 
non eſt nimium mutanda ſpecies, ne aur ad in- 
eptias, aut ad pravitatem aliquam , deferamur. 
Oculi ſunt, quorum tum intentione , tum remiſ- 
lone, tum conjectu, tum hilaritate , motus ani- 
morum ſignificemus apte cum genere ipſo ora- 
tionis: eſt enim actio quaſi ſermo corporis; quo 
magis menti congruens eſſe debet. Oculos autem 
natura nobis, ut equo 3 & leoni ſetas, caudam, 
aures, ad motus animorum declatandos dedit. 
_ in hac noſtra actione ſecundum vocem 
yultus valet: is autem oculis gubernatur. At- 
que in iis omnibus, quæ ſunt actionis, ineſt quæ- 
dam vis à natura data: quare etiam hac impe- 
riti, hac vulgus, hac denique barbari, maxime 
commoventur. Verba enim neminem movent, 
niſi eum, qui ejuſdem linguz ſocietate conjun- 
tus eſt; ſententiæque ſæpe acutæ non acuto- 
rum hominum ſenſus prætervolant: actio, quæ 
præ ſe motum animi fert, omnes movet: ĩiſdem 
enim omnium animi motibus concitantur, & eos 
üſdem notis, & in aliis agnoſcunt, & in ſe ipſi 
indicant. | 
60. Ad actionis autem uſum atque laudem, ma- 
ximam ſine dubio partem vox obtinet; quæ pri- 
mum eſt optanda nobis; deinde, quæcumque erit, 
94 ea 
1 Tra exeerp. Nov. cum Pal. oQav, continens cet. fere noſtri, cum 
aliis, conventens al. conivens, quod eſſet connivens, Joan, & alii, quo- 
modo conjecerat Gpliel. & fere pl :cer Grutero. Statim bene hac efficra? 


Nov. 2 (ontuers aliud conjicit Gruter. 3 Aut leons ſetas Joan. Pall. 
duo. & Pith. Illud ſets in jubas mutavit Lambin, cui accedunt 


excerp. Nov. | 
1 Equides 


292 DS ORaToreE 
ea tuenda: de quo illud jam nihil ad hoc pre. 
cipiendi genus , odum voci ſerviatur ; 
 equidem magnopere cenſeo ſerviendum. Seq 
illud videtrur ab hujus noſtri ſermonis officio non 
abhorrere, quod, ut dixi paulo ante, plurimis in 
rebus quod maxime eſt utile, id, neſcio 
pacto, etiam decet maxime: nam ad * vocem 
obtinendam nihil eſt utilius , quam crebra muta- 
tio; nihil pernicioſius, quam effuſa ſine intermiſ. 
ſione contentio. Quid > ad aures noſtras, & 
actionis ſuavitatem, quid eſt viciſſitudine, & va- 
rietate, & commutatione aptius > Itaque idem 
Gracchus ( quod potes audire, Catule, ex 3 Lici- 
no, cliente tuo, literato homine , quem ſervum 
ſibi ille habuit ad manum) cum eburneola ſolitus 
eſt habere fiſtula, qui ſtaret occulte poſt ipſum 
cum concionaretur, peritum hominem, qui in- 
flaret celeriter eum ſonum, quo illum aut remiſ- 
ſum excitaret, aut à contentione revocaret. Au- 
divi mehercule, inquit Catulus, & ſæpe ſum ad- 
miratus hominis cum diligentiam, tum etiam do- 
ctrinam & ſeientiam. Ego vero, inquit Craſſus, 
ac doleo quidem, illos viros in eam fraudem in re- 
publica eſſe delapſos: quamquam ea tela * texitur, 
& ea incitatur in civirate ratio vivendi, ac 5 poſte- 
ritati oſtenditur, ut eorum civium, quos noſtri 
patres non tulerunt, jam ſimiles habere $ cupia - 
mus. Mitte obſecro, inquit, Craſſe, Julius, ſer- 
monem iſtum, & te ad Gracchi fiſtulam refer, cu- 
jus ego nondum plane rationem intelligo. _— 
| | I. In 


1 Equidem tamen magnopere ſoan. Wig. 2 Vocem in dicends obtinen- 
dam vulgo nec aliter Bal, & god & 3 nupers manu Nov. 3 Liciais 
noſt quatuor cum edd. Lambin, Gothofred. Gruter. Erycine ed. Ste · 
phunica, & Bal. exercitio Bod. 4 Texiiur ea in civitate, ceteris omiſſu, 
Joan. Pall. pr. ſec Pith ficur opinabatur P. victorius Var le& 1. . c.. 
$ Poſfteritas oſtendetur Mag. poſterutati: Joan. Pall. & Gall. nec diſplicet 
Grutero. 6 capiamur joan. 1 HMeriul 


— 


LIZZ RR TERTIVUS. 293 
61. In omni voce, inquit Craſſus, eſt quiddam 
medium, {ed ſuum cuique voci: hinc gradatim 
—— vocem, utile & ſuave 25 2 I jou 
cipio re, agreſte quiddam & illud idem 
firmandum eſt vocem ſalutare: deinde eſt 
quiddam contentionis extremum, quod tamen * in- 
terius eſt, quam acutiſſimus clamor, quo te fiſtula 
progredi non ſinet, & tamen ab ipſa contentione 
ferocabit. Eſt item contra quiddam in remiſſione 
graviſſimum, quoque tamquam ſonorum gradibus 
deſcenditur. Hzc varietas, & hic per omnes ſonos 
vocis curſus, & ſe tuebitur, & a&ioni * afferet ſua- 
vitatem. Sed fiſtulatorem domi relinquetis, * ſenſum 
hujus conſuetudinis vobiſcum ad forum deferetis. 
Edidi quæ potui, non ut volui, ſed ut me 
temporis anguſtiæ coegerunt: ſcitum eſt enim, 
cauſam conferre in tempus, cum afferre plura, fi 
cupias, non queas. Tu vero, inquit Catulus, 
collegiſti omnia, quantum ego poſſum judicare, 
ita divinitus, ut non à Græcis * didiciſſe, ſed eos 
ipſos hæc docere poſſe, videare. Me quidem iſtius 
ſermonis participem factum eſſe gaudeo; ac vel- 
lem, ut meus gener, ſodalis tuus, Hortenſius, af- 
fuiſſet: quem quidem ego confido omnibus iſtis 
laudibus, quas tu oratione complexus es, excel- 
lentem fore. Et Craſſus, Fore dicis? inquit: ego 
vero eſſe jam judico, & tum judicavi, cum, me 
conſule, in ſenatu cauſam defendit Africæ: nu- 
perque etiam magis, cum pro Eithyniæ rege dixit. 
Quamobrem re&te 5 vides, Catule: nihil enim iſti 
adoleſcenti neque à natura, neque à doctrina, de- 
eſſe ſentio. Quo magis eſt tibi, Cotta, & tibi, 
| | Sulpici, 
1 Inferius vulgo. ulteriu - Nov. 2 Deferet Bod. Wag. excerp Nov. 
defert Mag. 3 Sonum hujus conſuetudints Bal. 4 Sumſiſſe Bal. Joan. 


s Vides, & mox ſentio, deeſt in pleriſque noſt. 6 Bod 
— ——ß%ĩ 


ile mediocris orator * veſtrz quaſi ſuccreſcit ætati; 


294 DR ORATORE &c. 
Sulpici, vigilandum ac laborandum : non enim 


ſed & ingenio * peracri, & ſtudio flagranti, & do- 
Crrina eximia, & memoria ſingulari: cui quam- 
quam faveo, tamen illum ætati ſuæ præſtare cu- 
pio; vobis vero illum tanto minorem præcurrere 
vix honeſtum eft. Sed jam ſurgamus, inquit, 
3 noſque curemus, & aliquando ab hac conten- 
tione diſputationis animos noſtros, curamque 


I n Feftram quaſi — Ades Joan, 2 Praclero al. 3 Noſque 
eres eats, & alrquando Mag. a | 


G. S. 


[ y " _ 
* * . * « * 1 . © + 8 * ; 
0 » * : v 1 
. * — * 4 : Mm ", _ WPF a 4 * 0 3 [ 
4 . 
— * 9 — 
1 4 — % 1 
0 . . . As . . 
; " % ' N ' L * 7 f 1 by . v \ 
: 5 « ” Lo + oy 


TyErlegi ſæpius partem illam M. T. 
P Ciceronis, quam ſumma cum cura nu- 
per recenſuiſti, quamque pro huma- 
nitate ſuà dono mihi miſit Vir à literata ju- 
yentute maxime colendus. Quàm yellem, 
erudite juvenis, ut miram tuam in ſtudiis 
hiſce diligentiam aut promoyere potuerim 
aut remunerart |. En paucas tamen ex- 
cerpſi maculas, quæ inter edita Errata non 
enumerantur; Tales autem ſunt, quales hu- 
mana natura parùm cavere facillimè po- 
tut. 1019 SO. $79E's © 636-5 
Pax. b, tin, 3. benedicends, Se, Jens A. 
cends, Pag. 1.5. lin. 1. tum. leg, tu. Pag. 28. 
lin. 21. illi. leg. ille. Pag. 46. lin. 16. eam 
finem. leg. eum finem. Pag. 153. lin. 24. vir. 
leg. vix. Pag. 156. lin. 9. dicere? in Gron. 
& aliis interrogatio ſequitur viam. Pag. 
203. lin. 2, ſcriptaverunt, leg. ſcriptitave- 
runt. Pag. 210. lin. penult. ergo. leg. ego. 
Pag. 211. lin. 14. qui potui. leg. qui potui. 
Pag. 258. lin. 6. adventiciam. leg. advents- 
tam. "UP eee 


Protinus ut moneam, fi quid monitoris eges tu. 
Videris mihi quibuſdam in locis nimis 
abr fideliter 


| Bapes "ra Mega. Pag. 278, lin. 17 | 


| corrigendz 


fdeliter adherere leQionibus Gronovii, 
Pag. 49. 8 contingit. melius contigit. 


Pag. 53+ lin. 6. imprudentiæ. mel. impudentie, 
Fag. ro. lin. 11. vere. mel. veri. Fag. 237, 


ln. ar. Iſocratem. leg. Socratem, vide enim 


paginam 233. Pag. 24 f. lin. pemut. Quanto. 
ali legunt, Quanta. Pag. 260. lin. 30. Bar- 


bars. mel. Barbaror. aiogiy ore, % Bay- 


17. per vaga. 
alii leg. pervagata. 
Non me latet enero bee fers omnia 


inter variantes tuas lectiones obſervata 


eſſe, fed tum aliæ editiones tum ratio ipſa 


ſuadent, at in Textu potius corrigantur, 


Hæc ut ab homine proveniunt tui aman- 
tiſimo, ita neque à te in malam partem ac- 


cipienda eſſe 10 & u 
fido. N E 


4 , WV 5 DJ 
4 
* 
1 1 , ©. 
| Dat Tr.” Kal b. V 
"* - 
" + 4a 111 


bed Dt 9% 
OH N \ At 
yy Vir zm DoRiſlious 32 a le t, unde 
has nie dam Dei quæ i” hac' Editione nem pete . god 
quorquer It. lico cha raetere diſtinximus; partim (abſente Editore 
cum his caftigationibus, & nimium leſtinante Typographo ) hinc 


uuntur. 
* W. R. 


- 3 . S ® ® * * 

* , . 1 A » » "$72 , 

bine im CL 3041 y 
* 


nen N Variantes 


* 


N A 2 


tory 
5 — qui * in manus e eee, 


pag. Ver. wa er b 


1. 4. von e benoribus 
( r 
„ commodo, & ho- 


bus Wag. 
1. 7. Ac nune quidem mi S 
initium Nev. & Wag. 
1. 2. In atatis flexs Nov. ad 
marg. etiam atatis —_ 
Wag. 
2 16. ent uterque. 
3. 14. In omnibus artibus uterque. 
3. 18. 2, ef, enim, quin , ſi &c. 
vel utilitatem, vel magni- 
tudinem motiri velit, non 
antenonat &c. uterque. 
3. 27. Quamquam boni perdiu Nov. 
ad marg. 
4 3. Wange. male fine faut. 
me uterque. - 
4+ 8. Ap ommins dottif. uterque. 
4+ 19. Nemo forte Nov. Wag, 
4- 23. Se dedja.Novy. Wag. 
4 25. Ccientia & .cognitione Nov. 
& cogitatione Wag. 


. * of, — 


3 


4 17. <Arque: us — Wag. 
26. Ulam vim. Nov. Wag. 
5 29. Orationibus Gracis Wag. 


4. Conſeeutusoffet Wag. 


2 Qua, ſt ſir ab 2 | 


8. 15. Geners re 
tum . — Nov. Wag. 
8. 23. Sd quaniam ills patcant u- 


terque. 


9. 1. Aemini dici mihi uterque. 


9. 3. Hewiſſe endem ſocerum ejus , 
141444 | fuerat, Nov. eodem 2 


* Jug: que fuife bc 
9.10. . Plabis petebatur u- 


an. $0; in loquendo - lepes 


9. 25, Et 3 4 
tionem ad marg.) ven- 
, ny ae dicebas Nov. 


pe Tr 


lectiones ab initio Nov. & 


” 
— 


10. 4 Et quediil gege-. 
fecit, ut, @ ſe &c. Wag. 
16. — — He 


| — 30. Perpolita uterque. 


6. Improbas uterque. 
— 25. Pri uvaterum. & uri morum 
uterque. 


12. 2, * ereor haud tibs poſſum Nov. 
Verdon auf tibi Wag. 
12. 12. Aut in iuſlituendis, aut in 
d conſerv. uter qu. 
12. 42. Quod deft i in utroque. 
13. 3. Sed nuda, uterque. 
non 14. 4+ Genere non eſt in Wag. nec 
quidem in Nov. niſi 2 
| nupera manu. 
17 5: om jm dicentds fine beni 
nes, Nov. 


14 I 5. Teipſum negare cogeres uter- 


14. 2 Fs, * Wag. 


15. 12. Cum eam Carneade Nor. 
F FA Wag. 
15. 16. Ut ferehatur Nov. Wag. 
I 5. 195 Tres priores literz 77 pra- 
: clars notis ſubducuntur 
* in Nov. v2 
16, 16. Niu qus dicet, & ea, de 
; quibus dicet Nov. & Wag. 
niſi quod hic omittit ee. 
16. 12 Sicut & ferunt Nov. & fer- 
tur idem ad marg. ſicut 
W. dg efferunt. Wag > * 


17. I, In bac dicendi arte alienam 
facultatem Wag. hanc di- 
cendi ex arte alienam fa- 
n Parry Nov. : 
17. j diſcerne Wag, quo al. 
a _— — "Nov, in 8 
17. 7. ener Wag. & ad 
: Nov. 
17. 9. Er 2 uterque. 
18, 4. Putatur Wag. & al cram 
Nov. 
4 am dixeram uterque. 
1 — 30. &f _ ſermone ayes. 
19.1 


Pog. verl, - Rhin 
13. Depoſuer Wa 
15. 20. 21 aben a 
= 26. Atque ſumendum — 
20. 11 IAuſtrari autem eratiame Nov. 
ad marg. F } Na? 
20. 13. Eſt. tamquam chitecti 
. 2 facultatem, Nov. 
ſed illa tamquam &c. 
ſunt tantum nup. ma- 
nus additamentum. 
oy 19. Opere dicendum uterque. 
4. Quacumque te. e, ou 
21. 5. Prud, ac coproſe Wag. 
21. 8. Ia propoſur uterque...; 
2 1+ 20. Stn de jure eivili tecum com- 
municabit, te haminem Tc. 
uterque. | 
- 21. 28, (ommuntcarit uterque. 
22. 4. Eſt rributa Wag. 
22. + Reling. atque largiamur Rv. 
Wa 


ag- 
21. 9. Si quando volet Nov. & ex- 


101 Y 


tra lineam Wag. 


- 22, 11. Et ei tradita Nov. wag. 


1 16. = in 1 ** uter- 
24. 35 2 image Nov. ad 
DEN A0 ſi ad eas faculta- 
tem aſtam uterque. 
25. 11. Pee ſe quiſque poterat, {ine 
ut, Wag. pro ſe, quantum 
vb quaſque poterat Nov. 
25. 22. Et de ratione uterque. 
26. 8: Sed cum maxime Wag. 
26. 22. Dicebat Nov. Wag. 
26. 27. In eorum libris inveniri Nov. 
27. 4. Littera nulla is corum libri: 
inveniretur Nov. & Wag. 
niſi quod hic inveniren- 
tt. 
27. 12. Ut qui audirent fic off. ani- 
mis Nov. fed nupera ma- 
nus adjecit ii poſt e. 
27-38; Hie reſpondebat Nov. 
25. G pun orationem Nov. ad 


4 mar 
28. 4. Ur & > Mandir ſuppliciter his, 
Lg — Nov. 6landirs ſubti- 
liter inſinuari i = * 


Cond 


'T. * £ ©. 
$2 23 4 N 1 = 
o 
N 2 
4 N 1 
2 
- * 


| rag. verſ. 


ad marg...« ut & blandiri 
ſmpliciter bis „ Quibur Wa g. 
29. 9. Quibus Carneades, omiſfo 
— as, Solum Care 
neades omiſſis quibus 
dicere, Nov. 
29. 10. Admirari Wag. 


Que ſequuntur le&iones ſunt ex 


Nov, 


29. 14. — 

29. 21, Opinione hominum mir ail; 
dicere, 

29. 25 Quod ante quam. 

30. 3. Scribendumque majore opera 

2 . er 6 


30. 6. Extra lineam notatur al. 
legi par ingenio. 

30. 20. (raſſe, tuo vero. 

31. 6. Enzmvero, inquit. 


31. 23. Certioribus, 


32. 8. Imponttis. 

32. 12. Dicere auderent, ud marg 

34. 21, Promiſiſſe. 

34. 31. Cum ipſum dicere, addito id 
a nupera manu. 

35- 12+ Sed ſi quis eſt. 


35. 17. Dicar. 


35. 28. Ita in uſdem rebus habiles, 
ita natura muneribus ornati, 


35. 30. In marg. notatur alias le- 


gi des fats, al: electi. 
36. 4 Dus non acutins, 
35. 5. Via judicer, quam. 
36. 19. Cumulatu⸗. a 
36. 25. — x ſed duæ prio- 
| res literæ punRis no- 
tantur. 
37. 13. Commoveatuy. 
37. 15. 8u ſcribitur fa- 
—— 
38. 5. Cur, quo orator plurimum 
ſer, ita &c. — 41 
38. 12. Super tum imponitur illad 
ipſum. - 
38. 16. Impeditos, 
39. 16. Super prope notatur alias 
legi prudentrum. 
39. 23- Artif. e opera quam tenui. 
* 32 Tamen qui illud. | 


INDEX 


pers 


L 


INDE X 


RE RUM ET VERBORUM. 


: | Numerus are Dar * 


24 * £1 n 


. 5 * 17 
110 


A 


234. 1 Lyceo amte- 
ponere 31. 


| * p. R. 183. 
a puetis 2. thas 78. 3 
abalienaxe ab al iquo 147. Academici 249. . 


154. ſe judices 191. 
abalienari 3-rebus- faſtidio &c. - 
245. | 

abducere animos à 187 


nomen anum, ſententiæ duz 
236, 


accedere ad ptblicas cauſas 138. 


accendere animi motus 35. 


aberrare ab aliquo- 1 7. ab den- accipio quod datur 149. 


jus inventis 140. 

abeſſe à per fectione 46): 

abhorrere à conſuetudine com- 
munis ſenſus 5; à ſenſibus 26. 
a re civili &c. 233. ab orato- 
re 235. à ſermonis officio 292. 
— — à precepris Cæſaris 
283. 

abjefa verba 263. lamencans & 
abjecta 287. abjecto ſeuto fugere 
188. abjectum genus vocis 289. 
abjicere ſe in herbam to. volun- 
tatem diſcendi cum ſpe perdi- 
ſcendi 134. gloriam 159. 

abjudico atque ns 120, 

abaucas 268. 

abripere procul 4 terta 262. 

abſolutio perfectioque 40. 279. 


abſti nere manus &c. ab alienis 60. 


Accius 222 
accommodare coronam ad caput 


173. inſtitutionem ad cujuſque 
naturam 225. accommodanda 
multitudinis auribus oratio 
140. accommodata ſenſibus ho- 
minis oratio 18. ad vulgarem 
ſenſum 33. ad id, quod agimus 
286. accommodate ad perſua- 
dendum dicere 42. ad verita- 
tem dicere 44: accommodatum 
urbanis ſermonibus 180. ad 
orationis laudem 203. | 


acerba recordatio 213. zcerbum 


cor 26 9.. | 


Achilles 232. 
Achivum claſſis 269. 
Acidinus 177. 

abſona vox 227. abſoni voce 35. acies mentis 140. 


ingeniorum 
420. 


abſtrahere in altum 262. abſtrahi acrius ſtudium 29. acrius quid 


a conſuerudine dicendi 2 1 
abundare doctrina &1 4 — 233. 
otio 253. | 
abuti alicujus nomine 272- 
Academia 14. 262. Academiæ mos 
patrius 26. 236. recentior ab 
Arxceſila 236. eſt pro omnibus 
& contra omnia diſputare 26. 
nomen obtinuit Xenogrates 


per ſequi 147. acerrima cogita- 
tio 219. ſuavitas 245. acerrimi 
vir ingenii Vo. acerrimus ad 
perdiſcendum 243. | 
actio eſt ſermo corporis 201. in 

dicendo dominatur 286. 287. 
omnis eſt animi 290. menti 
congruens eſſe debeta gi. omnes, 
five barbari &c. ſint, moyet 

1 191. 


- acuere we 


eule 


9 


INDEX RERUM 17 VERBORUM. 


191. quibus moderanda . va- contra, ejiciendus 121. 
ria, vehemens, plens ſpiricus, adminiſtrator belli gerendi 66. 

c. 111. lenis, facilitatem ſi- adm irabiles plures in omni ge- 

22 148. actionis dignitas nere, quam in A 3- ad- 

21, ada ſuav 2 —wirabiths iS orator 

hil aprius 1 eo 4 

a&ioni p Galt Tut in jocando 

8 286 'malcum 11. 184. lenior —— 202. ad- 

ujt Afchines 3287, aione ma - monitum venimus te, non fla. 
ct ER nnen 

motio &c. ibid. in actione ſecun- admovere orationem 3 ſenſus a- 

dum vocem vultus valet 291, nimi 20, 267. aurem 138. ali. 

287. actiones Hoſtitianz 79 ci faces verborum 214. admo- 
aQor jucunde imitatur veritatem to igni 150. 

98. alienz perſonz 153. acto - admurmuracum eff 184. 
rem malum in theatro non adoleſcens : efferat ſeiinadoleſcen- 

patiuntur 36. actore mutato, te fcunditas &. x16. 

33 eandem aliam eſſe, adſpectus paternus 151. 

tavit Aſchines 287; aRoxes adſpergert mendaciunculis 169. 

1 oratoribus 47. actores ingere orationem numeris 

ipſius vericatis 207. Tauriſeus 272. - 

2% 29 % . àauentat tempus 62 
dentiam 28, . — cicatrices 8. adverſus 
tium 44. linguam & averſus impudicus 175.” ad- 
by r verſos caſus ſapiencer ferrezo 
ſententiarum facenfiem adverſaria oratorĩ ſuſpicio noni 

toy. contumeliarum 268. acu- _—_ g. ex adyerſario 

leos in audientium mentibus m odo ducenda pp 152. 

relinquere 29. vt — 122 
Aculeo 88. 10%“... adumbrate aliquid{dicendor5:, 
Aculeo & 9 d. genus orationis in ſermone arb. 
acumen ſervit ee 136. advocatum.ĩnvoeare Kc. 172. 
dia lecticorum ; 30 tacuminibus adilis curulis 1g. 

2 2 140. Klius Sent, 68, zen. 
Acuſilas (104. £1111 EAmilius M. 153. 


adole 


ad certam e Amilius bean des 18. * 21 


ad hoc tem pus 89. ad ſcopu K milius Poreina 13. 

lum offendere 269. ad manum ænigmata 26 s 

ſervus 292. 7 ,.£quabilicas communis juris 158. 
addere paullum alieui 30% a>? æquadiliter en * fluens 
addictus 175. tante oratio 222. . 05 


addueĩ ad miſericordiam Kc. 170. ærarii copia 105 ex erariis exi- 


in diſcrimen 152. adduQusopi- mere 179; 


nione ag. ſtudion iu Aſchines 1 16; 4 266. 2 


adhibere medicinam ægto 148. Kſebylus a2. : 
motus animi judici 149. dicen- Afopus 86. Ap rb oth + ef 
di faces 157. ſpecĩiem & pom- eftus ingenii 262. æſtu buen pe 
pam &c. 165. 1 rebus lagus 266. 


2302 in or) 1 etatis ſunt verbs efferveſcentis 


aditus, jan maque: prank 644 <&ee-ir6: lexus . wxtati conce- 
adjudicare cauſary-alicui tag. dere 155. atatem conſumerein 
adjumenti ſi plus habeat _ Academia a 62; ztates fingulz 
quam n 8 dicendi genera extule- 
221 K ot runt 


/ 


InDex: RERUM ET VERBORUM. 


june 118. + 20 0 alienos exĩſlimare non poſſumus, 
kl eterna opinio tarditatis 38. | quos defendimus 111. | 
ge- iffectuum ratio 1575 158, Kc. af- aliuuando tibi tuum &. 181. 
ad. fectibus, 4 he: plurima aliud ex ſpectatur, aliud dicitur 
tor dicant homines 152. 174. 77. aliud dicere, ac ſen- 
rre ætatem 210. a liquid reli- tias 189, alia dicentis, ac ſigni- 
do " glonis 212. obſcuritatem c te- ficantis diſimplatio 283, alio- 
d- nebras orationi 2 _ rum patroni noſtra tueri non 
la. orationi 26) 2 imus 249+ aliis commo- 
| ifficere animos ics, ut Ke. 145- ndi ſtudio favetur 13. 
a= affici animis 27. dolore 155. allicere mentes 20. 
li- affecta tus e * alligata lege verſds verba 273. 
Q- ute 236. | alludere varie Kc. 77. 
fingers alicui 2a). I circumluviones, Ke: 
zMarus furoris x52. 19 
Q- afflicta & proſtrata virtus 159: . ita oratio 243» „5 
zAiRos excitare 11, 1. azmabb te, da mihi &c. 182. 
:Muentes otio Kc. 462. ambigui cauſa quærenda 122. m. 
5 Africa tremĩt tumultu, pro Afri bigua 124, 173, 174. 
ls 269. Africz cauſam in ſenatu ambitionis occupatio 2- labor 15. 


it Hortenſius OF ambitus yerborum 277. 
2 174, 179, 180, 22.2 243. ambroſia alendus 167. 4170 


‚ ambulatio 9. 
Africanus P. . "oY 138,143: amentatæ haſtz 78. 
Major 273. amnis præcipitant 277. 
Africanus Aileen 180% amorisardor 41. cotciliario 157. 
Africani 199k. amplificatio ſumma laus eloquen- 
ager novatus & ĩteratus 1.30% 2 tle 248. rr rer oo 
kr vox 227. ogreſie qui cepta ibid. 


anapeſti herous pes 276, proge- 
"gee per 1 30. lege cum rior numetus 277. 8 
aliquo 14, Fr. ſuum negatium Anaxagoras 234. 259: 
165 lege 3 in heredicater 33. — — hs. 


— ias in nugis 157. agitur anguſtiz temporis 293. an 
ud &c. 174. 8855 aſel- Ipititus 85, 275- 5 
— m . '-» anhelata gravius verba 226. Jo 
ageſilaus 403, 260. nAunimæ intercluſio sg 
i ad cauſam 20755 nanimatium forma arte, non ca- 
agitare ſtultitiam alicujus 165. ſu, perfecta 274. | 
Aglaophon pictor 222, animarus 157. 4 


ignaſcendo rumpitur teſtamen · animus acer, & præſens, & eu- 
tum 78. agnationum jura 5% tus &c, 115. minutus, pro par- 


Ajax Oileus 178. vo 271. lenis & remiſſus 152. 
Alabandenfir Apollonius 39 Me- animi motus celeres 35. omnes 

nec les 119. ſuum habent vultum, & ſp- 
Albanum Bruti 163, num, & geſtum 287. iidenn' 
Albius 183. ſunt in omnidbs 291. animi 
Albucius 184, 272, 2. motus inflammare &c. 20,147» 
album: in album re —4 148. animi relaxatio, conten- 
Alcibiades 118, 259, +» tio 94. attentio 137. impetus 
Alexander 292, 461. Alexandri 145, 149- incitatio 147. vis 149- 

— 267, comes pexmotto. 146, 148,287. ardor 

Callifthenes o.. 153. oſt omnis aRio 490. imago 


vultus 


INDEX RERUM ET VERBORUM. 


-yulus, indicesoculi ibid. animo quid fir 231, 286. aptatum ad 
infuſum 190. animo ſuſpenſo, aliquid verbum 268. 
& oceupato eſſe 7. eſſluere 190. apud ſe eſſe 67. eh 

animi defeſſi gefliunt, & voli- Apuleia lex 123, 155. 
are qupiunt &, gg flectendi Aquilius W 149-152. 
iüntenta oratione 159, animo- aquula 10, 141. 

rum movendorum ratio 15. Aratus poeta 22: 

158. animorum movendorum arbitratu veſtro 32. ' 

cauſa degredi ſæpe utile eſt 193. arborum r omnes venuſte 
animis ea maxime affiguntur, 2744. 
quæ 2 ſenſu tradita ſunt 208. Arceſilas 236. Arcelile mos con- 
— obleQare , impellere tra omne prapolitum n. 

abducere à, traducere in di 240. 
in afficere/145.- rrahere- & arceſſere ſplendorĩs aliquid: ora- 

rapere quocumque velit ibid. tioni 265. * ne la di 

pertractare 97; 2 . cum 197. 


151. Cc. Archimedes Mb | 
Annales maximi 104. 5 19, architecti artificium 20. 
Annibal 66, 1112. Archytas Tarentinus 260. 
antemnæ in PINE _ arter orator: 149. 1 50. ardens in 
Antiochus 112. | ':- vidia ſenatus 216. TT "Ml 
Antipater — rey, — De 
' Antipho, tibi has ſero 170) Argonauts 53. 


antiquitas oratori tenenda 7, 4, argurnenti: & Ae num diverſ 


69. anciquarum tabularum il- conſideratio 160. argumenti 


lud horridum nm nos r via 137: mento qui reſi- 
246. ” >» fticur 160. difficili nonnum- 
antiſtes artis 65. jens Tos uh quam nihil reſpondendum 187, 
Antiſthenes r Reps 188; 9m. argumenta quænam 
234. 8 debeant afferri 13. aut ex- 
Antiſtius M. Pyrgenſis 185. 10 trinſecus, aut intrinſecus pro- 


Antonius M 9. pro Coſ. Ciliciam muntur 14. firmiſſima qua- 
>= roficiſcitur 25,88, Antonii li- que tuenda 187. non tam nu- 
llus'29, caput in roſtris po- meranda, quam expendenda 
ſitum 216. orationis genus 224. 192. firmiſama quæque primo 


Apelles pictor 222. collocanda 193, 194. & in per- 
Apenninus 236. | oratione 194 vitioſa numquam 
aper ire ſententiam a 26. _ adhibenda ibid. argumentorum 
ta fit narratio 19g. puncta occultanda &c. 145. or- 
Apollo Pythius 23. do & diſpoſitio 146, 192: argu- 


Apollonius eloquentiz doctor 23, menta ſuggerere cauſis 12 . er · 
39- Apollonii præceptum 40. cogitare 140. 

apologorum narrationes 1758. arguta manus 290. 

appel ere mentem ad 7 iloſo- aridum ſermonis genus hou 
-phiam 138. 7 Ariſtides 203. 

Appius 171, 184. A Ariſtippus 237, 

applicare ſe ad 88 uaſi pa- Ariſtophanes lizeraror 257. 
tronum 54. ſe ad biftoriae Ariftoteles 14; x6,-18, 101, 1055 
feribendam 107% - 2 137. 140, 14, 234, 236, 260, 
jus 4. 262, 275, 280. Ariſtorelia vis 

apte dicere ad rerum itatem 237. Ariſtotelius mos de omni- 
43, 5, 231. aptus & preſſus bus in utramque partem dicen- 

verbis 105. aptum in oratione di 240. Ariſtoteli turpe 2 


21 -Y 


/ 


1: 
- A 
* 
t 
_ 
= 
27 
1 
: 
art 
4 
e 
art 


= PeE* _— 


wY>>2 


+ 5 13 wu & 4 & a 


* * Www w- 


% Yw 


INDEX RERUM ET VERBORUM. 
& Iſocratem pati dicere 260. rum concurſus vitandus 271, 


ariſtoxenus Muſicus 257. 272, aſperitas judicialis 107. 
arma, pro bello 270. armorum ars ruſtica vocis 228. contentionis, 


ludicra 11s. qui arm ĩs utuntur, humanitate lenienda 160. aſpe- 
non feriendi ſolum &c. ſed ritates rerum 2. aſperis rebus 
etiam venuſtatis rationem ha- dignitatem retinere 205. 
bent 282. aſſectari aliquem 77, | 
zrmamentarium Athenienſe 20. 73 facult. tem dicendi 26, 
ars 28, 33. dicendi an ulla fir? aſſidus res admiratione dignz 
28, 33, 34+ adhiberur iis, quz non videntur 205. 
naturz propria ſunt 43. inven- aſſuefactus ſermone veterum 226. 
tioni inſervit 136. & quomo- aſſueti labore aſſiduo 232. 
0 137. earum rerum eſt, quæ aſtrologia 58. 
ſciuntur 97. bene diſſerendi, Athenz doctrinarum inventrices 
vide dialectica. major in dolo- 5. Athenis mos erat &c. 74. 
re ſicto requiritur, quam vero optimiquiquein exſilium pulſi 
150.fingendi 222 memoriæ 189, 105. domicilium tantum ſlu- 
206, 207. picturæ 222. nume- diorum manet 227. Athenien- 
rorum & modorum 280. à na- fes legatos philoſophos Romam 
tura profecta 28 1. non paritali- miſerunt 139. ſuaviter loquen- 
quid ingeniis, fed quæ in iis do ſuperant alios 227. myſte- 
ſunt educat & confirmar 207, ria referre noluerunt 238. 
208. artis & naturæ munera Atreus tragedia 288. Atteum at- 
diverſa 35, 207» ad artem re- tractum advenit 289. 
digi nihil poteſt, niſi &c. 57, atrocitas mortis 217. 
artem eam quiſque docendus, attendere procul quid narrarent 
ad quam aptus eſt 39, 40 qua- 138. 
cumque de arte quæritur, de attentioanimi 137. attentus quan- 
abſoluta & perfecta quæri ſo- do faciendus judex 196. atten- 
let 241: artes omnes uno vin - tiſſima cogitat io 219. 
culo continentur 220. mute attentatum deſerere 250. 
222, liberales 255. aliter tra- Attici excellunt facetiis 16m. ex- 
 Rantur ab iis, qui &c. 242. ar- cellunt oris ſuavitate 227. 
tium præcipua tradere ſufficic attingere Grzcas literas 25. 
- 109. magnitudines ſeparatione avaritia luxuriz filia 143. avari- 
diminutæ 257. artes plures tia penetravit 250. 
noſcit idem homo 68. omnes auceps ſyllabarum 76. 
ſe ſcire gloriatus eſt Hippias aucupari opiniones hominum 97, 
255. utilitatem 106. verba 175. 
articuli connectunt membra 209. auRoritates perſcriptæ 215. 
articulis, metbriſque diſtincta audere, fugiendum 244. 
oratio 277. audiamus pulcellum &c. 177. 
artificium ex eloquentia natum, auferre reſponſum 77. 
non ex eo eloquentia 44. artifi- augurari conjectura 29. 
cii ſignificatio oratori adverſa- Aurata C. Sergius 54. | 
ria 89,158, 139. occultari debet aures hominum natura modulan- 
in tractatione 145. artificil alie- tur verſum 277. aurium judi- 


ni exiſtimator 241. cio ponderarkda verba 26 3, 264. 
artubus omnibus tremere 37. ſatietatem yincere 272. men- 
Aſclepiades medicus 20, ſura 276, ſatierate repudiari 
Aſel lus 176, 179. 279. 
aſpectu ipſo conterrere 8. Auriſex L. 171 


aſpere loqui 72, 228. aſper verbo · aurificis ſtatera 140. 


dlandiri &c. be à natura 28. Calliſthenes Ar iſtotelis pens 


7 


* 


Id DEx RERUM Rr VER BURHUn. 


aurum defoſſum — Brutĩ libri reſponſorum 134. li. 
belli do jure. civili tres 163. ac- 


auſters fuayia 247 5 cut Cn. — 162. 
N Brutus L. 1 41 
duct Hh B. ("£3264 EY 
Paccirum berate incurveſcere *. 
5 0 5 E. * 
i +; ai di 
nea Bruti (6g. bY | rein iſepearionem 8 I 
— mm 36: * | 4 — aliquem 171. te mill 
ti, qui in negotio fine pericu- ranti m roppore 
lo &c. 1, beati quoniam ſibi — 4 92. of N 11 
ie videntur 233. caduces ornstum vel intra bo- 
belle, fell lye 4. ſtium tela incolumem verſari 


beltutn indicere philoſophiz 139. 63. non tam caduceo, quam no- 
dene dicete, quid ſit 89. bene lo- mine oratoris ornatus ibid. 
quendi conſuetudo 264. non Cacilius 100. 
habet definitam aliquam regio- Calius 176. 
nem 89: bene longus ſermo Czlius C. 36, 
209. bene ante lucem 1276. be- Czpionis caſus, odium a, 153, 


ne, preclare > 154, 156. 
beneficii præteriti commemora- — facetiis excellens 161. 
tio y. aris præcepta 28 us ora - 
benivolus quando faciendus 590 — 223. , * 421 
der 1t4. | * Caieta 94. 65 
Beſtia reus 184. Caius: wide Cannius, Gracchus, 
bibliotliece philoſophorum 61. | &c. 
Bithynie regem defendit Horten- calearibus uti in aliquo 225. 
ſius 193. Cauallimachus licerator 257. 


dona exiſtimario divitiis præſtat 105. 
143: bonus in ludo 242. boni Calvinus 172. f 
0 habet cauſa ampleRen- calvus ſatis eſt &c. 173. 
um: à malo recedendum 187. campus Martius 175. campus, pre 
boni viri ut videamur quibus comitiis 270. Campi magni ibid. 
efficitur 147. bona dicta 162; caunius C. 183. 
163. verba 264. bonorum de- cantilena ex ſcholis 33. 
fenlio' amorem "conciliat 157. cantor formularum 76. 
bonorum Charybdis 1 vorago capere 7 adverſanrem & repugnan- 
268. : tem 149, captus miſericordia 
brachium frangere 174 cum bra- 152. 
chium concalefeceric &c. 194. capeſſendine reſpub_lapienti? 250. 
brachium procstius projectum, capitalis fraus 74, 154- 
quaſi telum brate 290. Capitolii faſtigium 275. ovantem 
brevis narratio 197. brevicer di- in Capitolium ad ſcendere 152. 
- cere dum volui, obſcurius di- caput i. e. ſummum 27. capur ar- 
xi 58. brevitas ſzpe obeſt in tis eſt, decere 41. caput orato- 
- 'narrando 197. brevitatem u- ris eſt &c. 27, caput magnum 
nam dicendi laudem putabant eſt 17 3. capitis judicium 74. 
veteres 104. cauſa 286. à capite arœeſſere 125. 
Brulla talis delectatur 2433. Carbo 143, 422. Carbo C. 46, 90, 
drumale ſignum 274, 1122, 2x7. Carbo Cn. 12. 
Carinz 


li. 


EZ * 


T 2. 7 


INDEX RERUM ET VER BZO RUM. 


arina in navigio 274. Ceres, pro frugibus 23. 
aricati hominum parcendum 168. certum genus queſtionis 42, rot, 
carmina non neglecta à Numa, & 108, 131, 249. 
veteribus Romanis 281, Charmides, divini memorii 209. 
Carneades 15, 16, 26, 139, 141, Charybdis bonorum 268. 
236, 262, Carneadea vis 237. chorii 279. 
is mos contra omane Chryſidis Terentiana mors 198, 
propoſitum diſſerendi 240, Chrylippus 16. 
Carvilius Sp. 172. - cicatrices adverſe 128. cicatrices 
Calandra 178. oſtendere 112. 
caſtor & Pollux 206. Cicero L. patruus Marci 88. Cĩce 
eaſtra: in caſtra & aciem foren - ronis M. oratoris pater 178. Ci- 
i commen- 


ſem educenda oratio 47. qui ceronis adoleſcentuli 
numquam hoſtem, numquam tariola 2, 3, 
caſtra vidiſlet 112. Cilicia 25, 88. 

caſtrata 1 morte Scipio - Cimbricum Marianum ſcutum 
nis 268. 179. 

Cato 68, 72, 103, 104, 180, 183, cincinni oratoris aut poetz 246. 
232,258, 268. Cenſor 177. Ca- Cincius M. 185. Cinciole ibid. 
tonis Origines 7 2. libri reſpon- circuicus verborum 279, 281. 


forum 134. circuracidere, & ampurare 27. 
Catulus 91, 182, 216. Catuli ora- circumſcribereterminisjus ſuum 
tionis genus 223. 1 
cave: &c. 183. | circumveniri ab aliquo 173- cir- 
cavillatio 161. cumventus ſum multi” modis, 


cauſa quid fit 113, 130. pendet ex morbo gcc. 28g. 
generequaſtionis, non &c. 131, circumveſtit dictis 266, 
132, 133. ſimilis earum, quæ Cirenaica philoſophia ab Ariſtip= 
in forum deferuntur 44. ex qui- \ 134 
bus conſtet 249. cauſz contro- ci proemium 179. 
verſia 113. natura primo vi- cito quod quis diſcere non poteric, 
denda 130. cauſz ne quid no- numquam omniao perdiſcet 
ceas maxime cavendum 188, 243, 254 
189, 190. cauſam deferre in fo- civis ſatis aſper 241. civem in · 
rum 44. deferre ad aliquem terimere an liceat patriz con- 
os. ponere 199. cognoſcere & ſervandæ cauſa? 136, 131. ci- 
iſcere 120, 121, conferre in vium ſuorur res anteferre an- 
tempus 293. cauſam quid faciat traneis 88. 
nomodo quærendum 130. cau- civilis ferri erudelitas a ry. 
cadere 56, 51. cauſz præbent civicatis conftituendz prudentĩa 
argumentum 143. majores xy, 138. civitates primo ab elo- 
privatz 121. capitis 286. cau- quentibus conſtitutæ 11. civis 


ſarum contentiones 110, tatibus praeſle 259. 
cauſidicus neſcio quis 63. clamare à principio agreſte quid- 
cedere argumento difficili 197, dam eſt 293. clamatores odio 
188, 191. loco 28). 240. clamator 259, 
celebrari 7 civium 62. claudicat, clodigat 172. 
celebravit delectatio 267. Claudii patrieii 54+ 125 
cenabo apud te &c. 17m. clauſulæ orationis 275,279, clau- 
cenſoris dectetum 244. ſulas ſyllaba longa terminari 


Cento C. 185. vult Ariſtoteles 276. 
ceram olere 246, molliſſimam clepſydra 259. 
formare 2) 3. Clitomachus 1. 


9 coagmen. 


l 
| 
} 
1 
| 
! 
[ 


U 
i 
ö 
o 
U 
} 
1 
' 
: 
4 
188 


INDEX RERUM ET VERBORUM. 


coagmentatus quodam modo fit commoyere memoriam ali 
verborum concurſus 271. rei 94. commoveri — 5. 
cœlius 264 familiaris Craſſi 104. in dicendo 37. miſericordiz 
cœlum rotundum 274. tonitru 152. commotum genus oratia. 
contremit 266. cœli fornices nis 224. 
1 '2d cœlum verbis efferre communicatio x84. 
419, 262 in cœlo imber elle comparatio cum de in Javde- 


non poreſt 275- | tione 20F- W duo 
cormptio certis verbis fit 716. modi 22. 
coercere cupiditates 60. compellere in imme gyrum 


cogitandum alio tempore, alio 237. 
. dicendum 121. cogitatio acer- compenſati gloria labores 218. 
rima atque attentiſſima 24 19. com pilari mallem, quam vænire 


defixus in cogitatione ibid. 179. 
cognirionis tres modi a. com pingere in piſtrinurm 15. 
cognoſcere cauſas decet oratorem complecai animo rei magnitudi- 
120, 121. nem 7, 220. aliquid cogitando 
coguntur ea, que diſperſa ſunt 208. vim dectrina 238. ſen- 
59. 134. | tentiam numero quodam 253. 
cohærens oratio 272. complexio verborum 275. 
cohorreſcere 215. com ponere verba 271. compoſita 
cohortat io in lice 108. - -oratio 17. 
. collachrymatio 150. comprehendere vim oratoris 150. 
collationes ſignorum 96. collatio vim rerum &c. 256. 
ad jocandum 178. com primere invidiam 158. cor 


collectam 3 convivis exigere 167. alicujus 289. 
celligere ſe 9. teſtes domeſtico compungunt ſe ſuis acuminibus 
rzconio 116. 140. 
locare tabernaculum vitz ſuæ concalefecit brachium &c. 194. 
in philoſophia 239. oratorem concertationes anguſtæ &c. 253. 
in majorum ſuorum regno 255. eonchas & umbilicos legere 94. 
filiam 257. nuptias 289. collo- conciliandi animos judicum ra- 
catio argumentorum 146. re- tio 125,129, 147. amoris ratio 
rum, ac locorum 192, verbo- 154. 


rum 271. | concio capit omnem vim ora- 
colon ia Narbonenſis 163. tiionis &c. 200. eſt — ſcena 
color orationis 282. colorum pul- oratori 201. 

chricudo diutius non delectat concipere ignem 150. 

245. colorari ſole 106. conciſum ſermonis genus 140. 
colu & lane 182. concitare animos judicum 129. 
Comici veteres 2989. incendium 154. coneitari ani- 
comiſſatio tempeſtatis 268. mi motu 150, 291. concitatur 
comitas verborum adjuvat in o- riſus 167. concitatus populus 

ratore 147. 164. 


com mendare aliquem alteri ge. conoluſio verborum artificioſa g8, 
commendari-immortalicati 99. concurrunt verba aſpere 272. con- 


commendatio noſtra 125. curſus verborum alper vitan- 
commentariola Ciceronis ehe- dus 271, 272 *- 

ſcentuli .. - condere luſtrum 56, 179. 
comminatio 284. ow " condirs aſperitarem contentionis 


com mode ſceipta eratio'74. com- humanitate 160. condit us feſti- 
modis hominis inviderur 357, vitate & lepore 165. condimen- 
commuoratio una in nn. ta ſermonum 180. . 
ASI? } co ndoluit 


:ondel\ 


= 


confer? 
rian 
otiu 
los « 
cauſ 
lit C 
conkice 
quu 
confir 
192 
confla 
confor 


t 


INDEX RERU ET VERBORUM.' 


condeluic illi latas 219. - conſtituere jura, leges, civitates 
-onduplicaniur tenebræ 266. 109. conſtituendus in oculis ci- 
con ſermone vium 10r. conſtituta res ibid. 


conferre otium — 2. ſe ad hiſto- conſtringere ſupplicio 63 = 
riam 105. ad cauſas 118. in conſtruere nidum 95. conſtructis 
otium, ſoliumque 134. ad ta- rebus 48. 
los &c; 232. omnia tela in 187. conſuetudo gignitur ex exercita- 
cauſam in tem pus 293. contu- tione 208 ſcribendi, atque di- 


lit ſe Rhodum 287. cendi 279. bene loquendi 264. 
conficere tabulas 119. iter reli- conſuetudinis vis 28, 47, 47, 

quum 186, tcotum 198. 98, 180. e 
confirmatio tertio loco ponitur conſul, qui conſulit -patriz 162. 

192, 7 uaſi parens bonus, aut tutor 
conflare ſeditionem 128. delis ſenatus efle debet 214. 


conformare aliquid in aliquo 22x. conſultatio 249. 5 

conformartiooris & corporis 35. conſumtus lateris dolore 217. 
confugere ad oratoris facultatem contagio ne bonis obſit &e. 266. 

20. | contendere cum aliquo interdicto 
conglucinare rem divulſam 58. 13. ſacramento juſto 14. ab ali- 
congruenter ad &c. dicere 225. quo, ut 50. 

congruens genus 231. menti contentio cauſarum - magnum 

aQio 291- gquoddam opus 110. in verbi 
conjectura modus cognĩtionĩs 259. controverſia poſita 33. corporis 

ad jocandum 183. in quatuor 223. contentionis cupidiores 

genera di ſpertitur 251m. conje- quam veritatis 15. 

cturam de ſe facere 189. conteri in negotiis &c. 81, 
eonjectus oculorum 291. conterrere loquacĩtatem vultu 68. 
conjicere ſe in verſum 280. con- contingi ſocietate alicui 14. 

jici in mediam turbam &c. 194. continuatio longa verborum ob- 
conjunctus familia ritate cum ali- ſcuritatem (þ gnit 219. ' 

quo 9. lingua ſocietate 291. contorquere aliquem ad [ztitiam 

conjuncta 142. conjuncte ela- Ec. 111. contortæ res $1. 

tum 139. conjun& iſſime vivere contrarium ad argumentandum 

cum aliquo 217. conjundione 143. ad jocandum 178. 


facta ver ba 264, 267. contremiſcere mente, atque artu- 
connubia conjungere 1242. bus 37 ; ' 
Conon 260. controverſia ex quibus conſtet 


con ſectari ſingula rr. vitium 227, 249. verbi 15, 33. 
con ſecutio modus cognicionis contumeliarum aculei 163. 
250, 251. : 1 contundere cor alicujus 289. 


leges ſua vetuſtate convellere ea, quz non poſſunt 


80. | commoveri 157. 
conſenſus, concentuſque doctrina- convenæ 12. | | 
rum 220. | converſiones orationis 278, 279. 
conſentanea ad argumentandum convertere populi motus &c. ora- 
14 . tione 10, tt. orationem in &. 
eon ſerere manu ex jure 13, 14. 154. anime qudicum ad cau- 


conſidere varie, diſtin&eque 279, ſam noſtram 135. fe ad 259. _ 
conſilia, pars hiſtoriæ toy. conci- copiam conſilii ſui facere alicuz 


lium dimittere 37. 254 257. 

conſolatio in lice 105. Coponius M. 33. 

conſperſa floribus verborum &c. Corax 28, 240. 
oratio 249. c1orqdatus homo 62, corde ſuo tre- 


pidat 


InDEX RERUM ET VERBORUM. 


- pidat 20. tes coercere 66. 
Corinthii 177. | curia pro ſenatu 270. curiz dies g, 


Cornelius P. 199. Curiana cauſa gg. defenſio 16x, 
corpus intelligi fine motu non Curio 120. Fru 

poteſt 208. corpus totum ora - Curius M 55, 76, 133. 

tionis 24 . corporis motu aptus currentem incitare 148. 

40. vitia, materies ad jocan- curſus verborum 48, 258. oratio- 

> wil 169. pars nulla fine ne- nis 100. | 

ceſſitate 2 97 omnes mo- cuſtodire literis 89. | 

tus &c. pendent à motu animi eycnea vox 215. TI 

288. Cynici ab Antiſthene 234. 
correct ĩo 284. | 3 THT WRIT 9” en. 
corroborare impudentiam 244. D. 
cortem in Palatio habes 179. | 2 
Coruncanius T. 257. Coruncanii Dactyli herous pes 276. 


. 
: 


* 


6 


232. Damon Muſicus 237. | 
coruſcat flamma &. 266. dare ſalutem, regium eſt 11. ope · 
Coſſi fratres 120. ram, ut 121. operam Græcis 
Cotta C. 9. 217. Cottæ orationis rebus 137. ſignificationem ar- 

genus 223. | tificii 138. fe alicui 149, 185. 
Cotta L. 253,227, 228. vela ad id, unde aliquis flatu; 
Crannon in Theſlalia 206. oſtenditur 149. confilium de 


| Cranter 236. republ. 201. materiam ſuper- 
_ Craſſus L. 9, 13, 44, 37. ſummus biz &c. 203, arma furentibus 
orator 30, 38, 127, 149, 224. - 231. eperam philoſopho 241. 
Craſſi orationes decolonia Nar- de reliquo 31. b 4 
bonenſi & lege Servilia 163. deambulatum ire 175. 
mors 216. | debilicatus metu 77 dobilitati 3 


Craſſus M. prator 50. | jure cognoſcendo 134. 


Craſſus P. 68; 77, 217, 257. ille decantare præcepta 112. prope de 


Dives Ft. Craſſum habeo ge- cantaras habere cauſas 133. 


nerum &c. 252. Decemviri auctores xi tabula · 
crearo, aluero, confirmaro 127, rum 19. 

creatur odium 158. deceptus ex ſpectatione 177: 
creticus pes 276, 179, 280. decere caput eſt artis 41. i 
cretiones 31. arte non poteſt ibid. quid de- 
oriminum cauſz quomodo defen- ceat poſſe facere artjs & natu · 

dant 122. rz eſt 286. 
Critias 118, 259. | decernere pro ſua fortuna 155. 
Critolaus 15, 139, 140. decerni ferro 195. 
crocum olere 246, decerpere aliquid de gravitate 163. 
crudior fuic 38. Decimus 97. 
Cteſiphon 287. Decius 174. W 24 
cuivis temporĩ homo 180. Decius P. 130, 131. 


cujus pecuniz dies fuiſſet 1. declamator io opere ja dtatus 43,4). 
culpa una obruit omnia laudanda declarare anin i motus 291. 
36. max ĩme ſtabilis eſt ad me- declinavit oratio 139. declinatio 
moriæ diuturnitatem 40. brevis 2 propoſito 284. 
eumulare omnem eloquentiam decocta ſuavitas 247. | 
243- cumulandus omni laude decorari honoribus & premiis 
7,36. cumulatiſſime liquid fa= 74. decoratur labor ſplendore 
cere 248. cumulum afferre 261. A 


cupiditate fagrare 51. cupidita · decurſus honorum 2. 


dedere 


defi 
* 
T 

© 

> 

b 
def 
def 
I 

0 
def 
dey 
0 

: 
a 
de 


S 13 


INDEX RERUM ET VERBORUM. 


dedere ſe ad ſcribendum 8&c. 29. affertur 201. Mut vn 
ſe alicui ſtudio 232. dedir'ali- delinicus oratione 12, © 
nem paterpatratus 56, 132. Delphi 256. 1b 
itus ſtudiis his mirifice 19. Demetrius Phalereus 119. „b 
dedita opera 219. Demochares 119. 1 hu 
deducere voluntates unde velit 10. Demoeritus 16, 148, 168, * 
hom ĩnes à fera vita ad rt. po- Democritici 24. 
pulum ab errore 63. deduci ali · Demoſthenes 19, 85. 178,1 19,222, 
quo oratione 149. ad flerum , 237, 286. Plaronis ſtudioſus — 
miſericordiamque ibid. à criſti- Demoſthenis orationes 27. ora- 
tia &c. 20. ad hilaritatem & tio pro Cteſiphonte 287. 
ad triſtitiam 28 . deduda in demovere odium à nobis 78. 
alienam locum 269. rivis eſt depaſcere luxuriem orationis 
oratio 221, 119. ä — 
deeſſe alicui horranti 2. deponere gloriam 159. 
— fimilicudinis ſatietate deprehenſus 65. | 
| depromere 129. 
. vires 62. depul ſus — 217. de foa 
defendere rem in difputacicnidus eee 149. „ 
141. endere ad omnem animi re- 
deferre eauſas in forum 44. eau - miſſionem 94. 
fam ad aliquem 229. palmam deſcribere leges, jura Ne. 0 11. ali. 
alicui r6y. deferri ad ineptias quid in 7 — 262 
Ec. 291. detulit coronam ad 290. deſidioſa delectatio 243. 
= ere mentem & orationem in define, Roma, cuos &c. 270. | 
aliqus re 223. defixa in mente deſpiciens ſui 211, ' 16 
& cogitatione 145. defixus quis deterrere 2 doctrina 87. 3 = 
in cogitatione 219. do 134. 
definire cerminis jus ſuum 22. detexta retexere 130. | 
definitio quid ſit 59, 250. rei 123. detrahere de arte &c. alterins- 12. 
verbi ibid. modus eſt cognitio- detractis omnibus vitiis 36. 
nis 142, 250, 257. in principio detrimenta rebus publicis per ho- 
omnis diſputationis ponenda mines eloquentes importata 12. 
65, 65. doctrinam redolet ver- GC ad id, quod facere poſ- 
ba definire &c. 123. 
defluere in mare 236. devs; in La 33, 146. deorum 
deformicas corporis ſatis bella & hominum imploratio 153. 
materies ad jocandum 168,169. deum inter homines putare 


— civitas 216. 230. ſi diis placet 244. Dii ge- 
— ſureulum 250. nitales 265. Deorum judicio 
animorum movendorum felicitatem tribui, laudationis 


2 utile x reſſio eſt 20 

2 93- ors DialeQica, ars bene diflerendi, & 
depulare mentes, ſenſuſque yr, vera ac falſa dijudicandi 139. 
delabi in aliquem ſermonem 30. non invenic verum, ſed tan- 

in fraudem 292 · tum judicat 10d. 140. in argu- 
delectare aliquem diſputarionibus mentis exqogitandis muta ni- 
52. deleQor ejus oratione 49. mium; in judicando nimives 
non ſolum deleQer, ſed etiam loquax 140- nihil adjuvat, fed 


fine ſatietate deleQer 245. impedit oratorem ibid. Dialecti- 
lectus verborum 263. es orationis genus exile, ari- 
delegare ad alium 128. | dum, &c. ibid. Diale&ici 2 


deliderazi ineiditur ſi allt 231. teperiunt ea, quæ non — 


-% + 0 
* 


170, 171, 174+ 
dicti 


Id DER RERU Bt VERBoRUM, 


ſunt diſſolvere e "A 
corum acumen. 30 Ailueide loqui- 4 
dicax 174. dicacitas 161. diluere res dicks riſa 162; 
ut dicar fieri ſolet 45. di dimittere conſil ium 37. ſua pre. 
_ citur turpiſſime de te, quam fidia 199.. 
. - quis. nun novit 12. dicendi Dinatchus 11. 
ratio in medio poſita &c. 5. Diodorus Peripateticus 13. 
vis exprimitur in excitandis, Diogenes Philoſophus 139. 
ſſedandiſque mentibus 6, for- Dion Sy racuſus 239. 
ma && figurz 12. genus quale Dienyſius tyrannus o. 
eligendum 245. ratio tribus ad Diphilus 44 - 
per ſuadendum rebus nixa eſt dir ipere patrimonium 214. 
Tar. faces 157, principia qua · diſcendi voluntatem cum ſpe per. 
lia eſſe debeant 194, 195, 196. diſcendi abjicere 134. facild di- 
pracceptores iidem exant & vi- ſcendi ratio a3. 
vendi 232, 237,238. dicendum diſcernere genera rerum 133. 
eſt aecommodate ad per ſuaden- diſcindere tunicam 152. 
dum 42. dicere, ſemper eſt in- diſcipuli ex eadem ſchola diſſ· 
eptum, niſi cum eit neceſſa- miles inter ſe 223. 
rium 34. Aaiſcrepantia ridentur 183. 
dicta, quæ proprio nomine appel- diſcus g.. 
lentur 163: dicto facetum 169, diſerti & eloquentes diverſi 29; 
| à doctis diſtincti 237. diſertus 
is educenda ex domeſtica ex» nemo eſſe potell in eo, quod ne- 


ercitatione &c. 7. ſcit 20A:!tk | 
Didius T. 153- a} +1417 rang] Uſpanlarcianenromamen;e gue 
diducuntur verba vaſtius 272. - dam 43. 
difficulras navigandi 25. diſpoſitie, ſecunda pars facultatis 
diffluentes ntio 257. 4 oratoris 43. & ordo.argumen- 
diffuſa patulis ramis 9. late 38. torum 146. rerum, ac locorum 

in oranem partem 233. diffu- duplex 19 

ſas ſanguine color 282. - diſputare de omni xs in contra- 
digerere in genera 39. rias partes 47-93- diſputationis 


digitum ad fontes intendere 64. omnis initio explanati debet 
igio lignificatur dolor 149. illud, de qua diſputetur 6s, 66. 
dignitas max ime expetenda 2co. diſputationum laqueis irreti- 
actionis 21, vita 27. aut indi · tum tenere 14. ſeries 109. per- 
Anitas hominis extra quaſtio- pugnax in diſputando 29. 
nem. eſt 132. amorem conci- diſſentire A bonis 143. diſſenſio 
liat 1. contra utilitatem quo- nobilium 153. | 
modo defendenda 201. motiis diſſerendi ratio 44 216 139. Cat- 
223. dignitatis patrimonium neadis mos contra omne pro- 
214. dignitati hominum par- poſitum diflerendi 240, 
cendum in facetiis 162. digni- diſſimilitudo ad argumentandum 
tate mhil optabilius in ſuaden - , 143. diſſimillimi in dicendo, 
do 200, | damen uterque optimus 128. 
dijudicare vera ac falſa 139. diſhmulatio ad jocandum 180. 
diligentia præcurrit ætatem 170. dicentis alia, ac: ſignificantis 
in omnibus rebus plurimum 283. diſſimulationis integu- 
k valet 136. reliquas virtutes menta 206. £ #423 £7 % 1 
-- oratoris complectitur 137. diſſipare rem publicam 14. patri · 
diligi 1 ne in cos dicas, qui dili-D monium 16 
Zuntur 168. 1 n diſſalvere 240, 168. 


diſtinguere 


InDEX "RERUM ET VERBORUM. 


diſtinguere orationem verborum lore lateris conſumtus 11 r. 
inſignibus 99, 283. hiſtoriam domeſtica exercitatio 35. dome - 
varietate locorum 104. diſtin- ſticum præconium 116. 
&a per ſonis narratio 198. arti- domicilium imperii , & 
culis, membriſque oratio 277. 33. ſtudiorum 227, - 1 
diſtincta multarum rerum ju- domĩnatio eloquentiz 1 
cunda quadam varietare 69. di-domini voluntate cenſus 86. 
ſtincte diere 200. Domitius 166. 

diſtortus ſub Novis 179. domus locuples & referta &c. 48. 

diftrifa ambirionis labore 2 locupletaſti 75. 
216. negotiis, &c. 256, ' Draco 61. 

dithyrambus 277. Druſi tribunatus 8. vocatu ſena- 

diverſorium 167, 186. tus coactus 214. 

divina memoria 209 divinitas in dubitatio 283. 
cauſis 210. oratoris perfe&i 189. duces plures, quam oratores 

diviſor 174. ducitur funus 184. duci 2 

divitiæ &c. nullam habent ve- laude 252. 9 — erm 
ram laudem 203. ne dent ma- vulgi 218. 
teriam ſuperbiæ ibid. duleior, etſi 1 10. 

divortium in uxore, tranſlatum dulcedo orationis 267. 
verbum 267. certiſne quibuſ- duo quærenda in cauſis 126. 
dam verbis, an novis nuptiis Duronius * 18 m. 
fiat 57. divortia Barmen 
236. E. 

diururna opinio tarditatis 38. 

docendo &. judices ad noſtram E pleniſſimum dicere MY 
ſententiam ducimus 125, 129, republica 128. x 
193. docetur judex aliter ac ecquid video? &c. 247- ecquis 
commoverur 160. docere ora- hoc &ec. 288, 
torem de ſua re 121. docere tan- edere fœtus 130. 
tum velle videatur orator 193. educere ex anguſtiis 255. educa 


doci lis quando faciendus j judex 
114, 196, 


di, & bene dicendi magiftra- 


131, . tranſmarina, & ad- 
venticla 258. olim una erat 
omnium, quæ eſſent hom ine 
erudito cc. dignz 250. doQri- 
narum conſenſus 120. divor- 


da dictio ex hae umbratili ex · 
ercitatione &c. 47. 


do&rina — reQe facien- efferre in album 104. in ende 
verbis 129, 230, 262+ laudem 


alicujus 158. anum — fune- 
re 164. verba 226. fe in pote- 
ſtate 203,258. efferri ad adraira- 


tionem 179. iracundia 191. ef- 


ferendo invidioſiora face re 14. 


tia 236. doarinis omnibus ex - effertur, imus &c. 198. 
polire 259. 260. ' efferveſcentia verba 116. 

doctus, & rudis in faciendo plu- efngere aliquid imitando rr7. 
rimum diſtant, in jadicando mores oratoris 148. mores ho- 
non 281. minum 150. nr animo 

dolare: perpolire opp. 104. 207, 208. 

dolendum eſt oratori, ſi ae effloreſcit oratid ex rerum cogni- 


res vult delere 149, 150, T5} + 
dolor oculis, vultu, &c. ſigni- 


tione 7. — er cauſa 
195 


ficatur 149, 1560. ĩpſa oratione & effluere animo 190. 

ſcribendo excitatur 15t, 152. effrenatior vox 294. 

juſtus,pius 155. dolorem ſictum effugere oratorem 14474. 
ſuſcipere 150. refricare 174. do · effundere 235, eſfuſa fine inter- 


miſio ne 


\ 


INDEX REKUM: ET VERBQRUM: 
miſGanecontentio 22. Ppoteſt 89. 


Egilius 182. | : 1575 | — ſi ut velis 185. 
ius in procuratione civita- emblemace vermiculato 271. 

Sy 68.” Empedocles Phyſicus 69 

ejero 184. Enaius 46, 62, 139, 162, 182,221, 


ejicere iQ viam 167. ejectus © ci- ſphæram in ſcenam attulit 26. 
vitate 217. enuclestum genus orationis 214. 
| 2 180. E paminondas 66, 203, 260. 
bi & manibus 1466. Epheſus 112, 
elaborare in ſingulis 7. in una Ephorus Iſocratis diſcipulus 103, 
parte 257- | 118, a9. 
elata/pluribus 59. _ Epicurei 234, 435. Epicureorum 
electio verborum 6. philoſophia abeit ab oratore 
elegantia loquendi quomodo ad- 234. avocat à roſtris &c. ibid. 
qui "7; | epilogi 26. 
elementa puerorum 49- epulare deorum ſacrificium 238. 
Eleus Hippias 255. 721 ularum ſollennium fides, ac 
elicere verbum ex aliquo 30. id, tibiz 281. epulones 238; 
quod veriſimile eſt 239. equitacus Populi Romani, de unz 
eloquens virtutes omnes habet 26. turma 270. 
& diſertus diverſi 29. eloquen- equites Romani judices x54. 
tis dominatio 10. eloquenti equus Trojanus 118. equum adi - 
omnia bene dicenda ſunt 89. mere alicui x85. equo ſetas na- 
vide orator. tura dedirt ad motus animi de- 
eloquentia eſt virtus 25, 231,235. clarandos 291. 
rivis deducta, non fontibus 241. ertum cietur certis verbis 76. 
quibus conti neatur 3. varia, & erectus & cel ſus 57. 
ad larem ſenſum accom- Eretrici philoſophi 234- 
—— 33. non ex artiſicio na · erigere inclinantem 149. 
ta. ſed ex ea artiſicium 44. nulla eripere contra rem publicam 144. 
| eſle, nif1 acceſſit os 96. eripice nos ex miſeriis &c. 71- 
res eſt faculcare præclara, arte erepta ferro vita eſt 2 17. 
mediocris 9 ſolius oratoris eſt erras, Scaure, &c. 178. erras, er- 
100. adhibenda in ſeipſa lau- ras: nam &c. 269. 
danda ibad. probitate, ſumma- error nofter riſum movet 174, 
que prudentia jungenda 231. ſa - 177. 
ientia Græcis nominata ibid. eruditio oratori neceſſaria 6. eru- 
in clamore, &c. wy 258. cu- ditus homo in philoſophia 21. 
mulum affert philoſophorum eruere argumenta 137 144. me- 
artibus 261. eadem eſt quacum— moriam, fi nulla ef 209. 
que de re tractat a 20, f · vid: O- erumpit riſus 167. erumpunt 
ratoria facultas.eloquentiæ lau- omnes venti 
des 98, 99, 230. ſtudia Rome Eſquilina porta 182. 
viguerunt g. ſtudio maxima ethologi mimi 170, 171. 
. premiacexpobca 6. ars an ulla Etruſcus hoſpes 216. 
t? 2,28, 33, 34, 97. membra evanuit eorum memoria 119. 
inque 113. & ſapientiæ ea - Euclides geomerra 257, 
" — fuic olim do&rina 233, evertere rem in diſputationibus 
237, 238. vires 239. ſumma 141. 
laus eſt amplificare 268. ad elo- evicari Priamo vitam vidi 289. 
quentiam natura vim affert ma-evocanda memoria 209, 
ximam 35, 99. eloquentia flo- eyolare rus ex urbe 94. evolare: 
rere nemo {ine omni ſepientia opp. relictum elle x58, 


IndEx RERUM ET VERBORUM. 


erolvere aliquid 285.evolutas in- exoravit me frater 91. 
tegumentis diſſimulationis 206, exordiendi præcepta 113, 114. 


Euripides 222. exordia dicendi qualia eſſe de- 
Euxinus pontus 53. beant 194» 195, 196. de exor- 
ex tui animi ſententia &c. 177. dio quando cogitandum 194, 
exacta ætate 151. 195, exordium exile, nugato- 
exzdificatio hiſtoriæ 107. rium &c. 194. 
exaggerare orationem 248. ali- expeRorat 264. 289. 

quid oratione 75. expers multorum ſermonis 228. 
exagirare aliquid 233. omnis eruditionis 87. 


exalbeſcere in principiis dicendi expetendarum rerum quot genera 
37 metu mortis 282. 251. 5 . 
examinare populari trutina 140. expilatus abaliquo 254. 
exanimata ne exeant verba 226, explanari in principio debet il- 
excellentis ingenii adoleſcentes Jud, de quo diſputatur 65, 66, 
33- explanatio illuftris 283. 
exceptio, cujus pecuniz dies fuiſ- explere alicujus exſpectationem 
ſer: Quodea res antea in judi- 64. crudelitatem 7t. expletis 
cium venerat Fr, Add pariendum menſibus 290. 
excerpere de numero 102. explicata recordatio 2. explicate 
excidit liber invito aucore 29. dicere _ 
excipere aliquid ex ſermone alte- expolire aliquem do&rinis 260. 
rius 30. hominum voluntates expolicio 17. 
97. adverſarii verba 136. ali- exponere mandata 103. rem 192. 
cujus yocem 138. aliud ex al- ſententiam ſuam 139. ex poſita 
ter ius ſermone, ac ille vult 181. pramia 6. 
excitare mentes 6. nova ſarmenta exprimere ſenſadicendo rr. ali- 
116. reum conſularem 128. lo- 2 imitando 117. formam, 
cos à mente 145. omnia dicen= figuramque dicendi 120. mo- 
do 149, 150. mceſtum ac ſordi - res in oratione 147, 162. lite- 
datum ſenem 152. iracundiam ras putidius 226. expreſſa ab 
152, invidiam,odium ibid. 150, aliquo imitatione 229. 
exclamatio, Bene! praclare | 247, exſorbetur ſanguis iniquo judicio 
excludere pullos 240. excluſus à 71. 


negotiis 232. exſpetamus 2 aliud dicitur 
excogitare argumenta 140. 174, 177, 184. 
— longiùs oratio 279. exſalcans verborum audacia 227. 
excuſandi illum , qui arguitur, ex ſultantem te, & 


rationes vulgatæ 237. tem tibi &c. 269. 
exerapla ex ahorum factis, &c. exſaſcicare quietum 289. 
ponenda 143. maxime movent extenuatio 283. 
284. extinguere motus animi 20. 
exereitatio in eloquentia 28, 117, extorquere ſententias de manibus 
119; 244+278, ſtili 119. exer- judicum 111. definitionem & 


citationis vires 280. manibus 123. 
«hedra 219. extremum tempus diet 9. extre- 
exhæres paternorum bonorum 54, ma membri Yebenc eſſe aut pa- 
— in aliquo 230. ria, aur longiora primis 277, 
exilitas in dicendo 17. exilis ora= 278. extrema pars orationis 
tio 26, 140. præci pue cernicur 279. 
eximere ex #rariis 179. extrinſecus argumenta promun- 


exiſtimatio ingenii 151. bona 143. tur 141, 144 
exitu judicarur vis oratoris 111. extrudere in viam 167. 
1 1 a, Rr exulcerarg 


INDEX RERUM ET VERBORUM. 
exulcerare ea, quz fanare ne- 275. 


queunt 191. favere oratori judicem , man!. 

| mum eſt 145. 
F. ſelicitatem Deorum judicio tri. 
. dui, laudationis eſt 209. 
Fabiifornix 179. ferz partus ſuos diligunt 143. ſe- 
Fabricii 186, 232 · ' ris præſtant homines per Ser- 


Fabricius C. 179. monem 11. 
facere coemptionem 76. cauſam feriatus à negotiis 232. feriæ fo. 
1 30. ſem entem 177. de ſe con- renſes 242. 
2 189. partes 211. conſi- ferire ſenſum 268. 
11 ſui copiam civibus 257. ferre legem 177, 185. judices ali- 
faces dicendi 157. verborum 214. cui 178, 184. quaſtionem in 
f — Sr 6, 47, 22 2 
8, 161, 162, &c. perpetuæ 170. fervit æſtu 4266. 
fa Re, & Dicto, vide res. fant ficti ab aliquo . 5. ſictæ nar- 
im præmeditatæ 162 condimen- rat iones ponendæ 143. 
ta ſunt omnium ſermonum fides ac tibizepularum 281. 
280, in omni vit tem pore ver- ſides valuit 270. 
ſari debent 180. max ime mul- filiam collocare 257. 
titudinem movent 202, face- filum orationis 243. filo uberio- 
tiarum duo genera 161, 169, re 118. 
in facetiis parcendum dignĩtati filius poſſetne exhæres eſſe, quem 
hominum, habenda ratio iem- &c, 54. 
rum, 8c. 16%. facetius omni Fimbria C. 117. 
2 re, quam de iplis facetiis fingere nidos 95. puerorum men- 
diſputari poteſt 161. facetos na- tes ad virtutem 233. fingendi 
tura ipſa creat 162. vide jocus, ars 222. 
& ridiculum. : is juris civilis 58, orationis 
facilitatis &c. ſigna proferri, per- primo proponendus 125. 
utile eſt 147. facilitatem ſigni- firmiſſima primo collocanda 19;, 
ficans aQio 148. facilius ornari 194. & etiam in peroratione 
poſſunt fi ſunt, quam fingi i 194. | 
non ſunt 147. filtulacor Gracchi 292. 
facinorofi majori vi, quam ridi- Flaccus M. 184. | 
culi vulnerandi 168, flagrare ludio dicendi 6, 2.54. eu- 
fatumne fic r facti piditate 41. odio 150. flagrans 
controverſia 122. verba bello Italia 216, ftudium 294. 
271. : ma invidiæ 217. flammam 
facultatis in dicendo tres rationes ay in ardente opprimere &c. 
129- 162. 
fallere Gow conſiliorum alicujus flatus oftenditur 149. 
2. fallax hominum ſpes 215, Flavius Cn. expoſuit aRiones 57. 
familiz philoſophorum 14, 234. fle&ere mentes oratione 157, 159. 
familiariſſimus Dionyſii 105. flexanima, & omnium regina re- 
famoſe 132. rum oratio 149, 
Fannii annales 130. exordium flexiones in cantu 246, 
276. flexus ætatis 2. 
faſtidioſe judicare 36. faſtidium florere rerum geſtarum gloria 1. 
ſequitur maximas voluptates laude ingenii, & c. 215. flo- 


24. 24 faſtidio ſimilitudinis reſcere ad ſummam gloriam 
eloquentiz 217, florens fortu- 


floreg 


fatiari 280. 


faltigium Capitolii, & adium na 139. 


InDEx RERUM Er VERBORUM: 


lores verborum ſententiarumque fuſum genus orationis 107, 1453 
147. fuſum æquabiliter per omnem 
r efferat ſe in adoleſcen- orationem 245. 
te 116, % 
ſcnum eſſe &c. 167. G. 


ſontes atque icinera demonſtrare 
Galba Serg. 13, 19,72, 73, 77, 83, 


4+ 

forenſis pulvis, clamor, acies &c. go, 178. Galbe aſper ſtilus 28 U. 
47- forenſe inſtrumentum 244. Gallus teſtis in Piſonem 178. 
forenſes feriz 242. forenſium Gallus diſtortus in Mariano ſcare 
rerum inſinitus labor 1. ſen- 179. 
tentiarum aculei 105. gemmant vites 265. 

forma & modus verborum 271, gente ad eum rediit hzreditas 54. 
272. forma & relaxar &c. 273. gentilicatis jus ibid. 
formam mihi fingere non = genus quid fit 58.genera tria ſunt, 
cui ; ingenium porui 177. for- que in controverſiam cadunt 


mæ non debetur laus 203. 124. duo facetiarum 161, 169. 
formula judicii 146. genus ad argumentandum 142. 
fornix Fabii 179. fornices cali queſtionis infinitumz certum 

267. e 101, 108. dicendi quale eligen- 
fortem in miſeriis eſſe non poſſe dum 245. 

71. geometria 58. 
fortune bona toa, 203. fragilitas, geſtus qualis eſſe debeat 290. ge- 

& varietas 215, 216, 217. fortu- ſts {ignificatio 165d. b 

nz florenti invidetur 159. gladiatorium vitz certamen 195 


frangere cupidicatem accuſando Glaucia 172, 178, 268. 
99. objectum contentione 166. gloria merces periculi 159. ſitne 
adverſarium 168. dum frangat experenda ? 251. gloriz cauſa 
ſe calor 86. franguntur homi- mortem obire ſitne honeſtum ? 
num ſpes in medio ſpatio 215. 25. gloriz invidetur 158. glo- 
fractum non eſſe fortuna 205. riam abjicere; deponere 159- 


fractus metu 37. parere ibid. 
fraus capitalis 74. 154. in fraudem Gorgias Platonis 15, 53. 
delabi 292. Gorgias Leontinus 32, 256. 


frenis uti in aliquo 225. cor ſapientiz 23337 
frequentare orationem verborum Gracchus, vide Sem pronĩus. Grac- 
& ſenrentiarum luminibus 283. chus C. 122, 143, 180. Grac- 


frigus depellere 265. chus T. 122, 184. Gracchus Ti. 
fructus otii 2. | pater 66, Gracchi orationes 46. 
fucus puerilis 149, fuco illitus co= a&io 287. fiſtula 292. : 

lor 282. | gradarim adſcendere vocem utile, 
Puſius L. 54. & ſuave eſt 293. 


fugere ſcuto abjeRo ; rejecto 188. Grzeia princeps eloquent ia 3. Ma- 


it manu telum 266. na appellata i 38,60. vetus Ita - 
fundos obire 90. fin 260. Græciæ ſeptem ſapien- 
funus ducitur 184. cum funere tes 259, ex Gracia eruditos ho- 
effertur anus 164. mines ſecum habebant Lælius 
furax ſervus 192. &c. 138. : 
farem videre 162. Græci partitionem artium fece- 
furere luctu 151. futentibus ar- runt 8. ineptum dicere nequeunt 
ma dare 2317. | 93. magnas res profitentur 138. 
Furius L. 138. Græcorum mos loquendi de 


Fulius 117. cauſarum actor 229. omni re ex tempore 38. libri 
| Rea de 


Index RERUM ET VERBORUM: 


die facetiis 161: libri laudatio- Helena 290. 
num 203. diſſerendi conſueru- Hellanicus 104. 
do 91, 93. le&io utilis 106. Helmius Mancia 179. 
cognitio obeſt oratori 89, 138, Helvius Lamia L. 1 
139. Græcas orationes explica herciſcundz familiz cauſa 76. 
re, utile eſt 46. Græcus doctor Hercules à Polycleto fitus 119, 
111 Græcum aliquem addux iſ- Herillii philoſophi 234. 
ſem 32. à Grecis petenda do- Hermodorus 20. 
tr ine exempla 259. Greculi Herodotus 105. 
contentionis cupidiores, quam herous pes 279, 
veritatis 15. Græculus otioſus heus ru! &c. 77. 


& loquax 32,70. 


hexametri verſus 280. 


grammatica 58. grammatici 4, Hierocles 119. 


14 
grandis oratio, pro magna 271, 
Granius 171,174, 123. 


Gratidianus 34, 177. | H 
gravis fic, ut in ſingulati digni- h 


tate adſit lepos 223. graves ſen- 
tentiæ ex eiſdem locis ducun- 
tur, quibus facetæ 172, 178 ita, 
ut gravitas facetiis non minue- 
retur 223 gravitas linguz 227. 
gravitate firmanda eſt lenitatis 
gubernacula civicatis 15, 67. 
gurges 163. | 
guttare præcepta 44. cauſas 158. 
guſtatus ſenſus maxime voluptua- 
-rius 246. 
dulcia id. 


Oræci 105, 
hiſtrio veritatis imitator 


cito reſpuit valde hi 


hilaricas benivolentiam conciliat 


168. | 


Hippias Eleus 255. 

ippocrates Cous 257. 

iſtoria oratori cognoſcenda 47, 
erat nihil, niſi annalium con- 


io 103. munus oratoris * 
99. 103, 107, tem porum or I. 
nem, Ke. deſiderat 107. hiſto- 
riz laus 99. leges 107 funda- 


menta ; exzdificatio #6:d hiſto- 


riam ſcribere 103. hiſtoric 


hiſtrionis oculi ardentes ex per- 
ſona 151 hiſtrionum levis ars /. 
ulce loqui 228. hiulcus verbo- 
rum concurſus vitandus 7 g . 
1* 


guttæ cadentes faciunt numerum Homerus 232. Homert libri 


277. | 
gymwnaſiz 93, 94- 
gyrus. in gyrum compellere 237. 


H. 
Habene legum 269. 


habere libidines domitas 60. quæ- 
ſtionem 144. verba 153. ratio- 


ſiſtrato difpoliti 259. 
homo feris præſtat maxime per 


ſermonem 1 r. fatuus &c. 181. 


es impudens &c. 182. Roma- 


nus; pro Romanis 270. homi- 
nis forma arte, non caſu, per- 
fecta 274. komini nihil jucun- 


dius ſcientia 232. eidem plures 


artes ſcire licet 68. 


nem dignitat is, hominum, tem- honor, non præda, virtuti pra- 


porum &c. 93, 162, 165, 191. 
itate in tractanda aliqua re 
141,187. habitavic Lepos in la- 
bdris Periclis 259. 
habirus orationis 26 2. 


mium 247. honores an ex pe- 


tendi? 252. honorum decurſus 


2. perfunctio 215. ad honores 


adipiſcendos plerique nudi ve- 
niunt 258. | 


herere in jure 52. in cauſa 223. Hortenſius, gener Ciruli &c. 293. 


bæſitantes lingua 35. 
haſtarum jactatio 194, 195. 


hoſpes in conſuetudine civitatis 


170. 


hebes in communi vita 80. at- Hoſtilianæ actiones 55 „ 
Hoſtilius Mancinus C. 76. 
humanitatis mollitudo 267. 
humilitati 


que impolitum genus 131. 
4 90. | 


287. 


INDEX RERUM ET VERBORUM. 
humilĩtati exſilium, vel mors an- ratoriz manubia 216. 


teponenda 73. imperio omnium — 5. 
hydra 1 10. imperii jugum 269. 
hyperbole ad jocandum 179. impetus oratoris 10g. impetu ani- 
Hyperides 19, 118, 222. | mi regi 145. 

Hypſeus 50. | im pius hortatur me frater &c2.38. 
, „ deotum & * 
0 c. 153 


impolicem — 13 . 11 
Jatare ſe in cauſis centumvirali« i importare 8 — d ebofpa- 
bus 52. ſe intolerantius 158; blicis 12. 


lambus 275. Importunum tem pus — 
id oneris 65. id ætatis homines impreſſi in oratore motus 150. 
ibid. id tem por is eſt 212, - | improbitas inſignis non riderur 


jejuna concertatio verborum 109. 168, 


jejunior in dicendo 218. jeju- impudentes * 
num genus orationis 235. je- nomen q 438 


den ies 
iendum 37. 


iunicas bonarum artium go. ludus 245. 
ignem concipere 150. in diem vivere 143. in heredi- 
ignominia levare 179. .-\, ratem lege agere 53: 
ignoſci mihi volo, ceteris ipſe inanis labor * 
non ignoſco 40. tia 260 
ille ſenius 265. incendere judicem 149. incenſus 


illigare ſententiam verbis 273. ſtudio alicujus 30. ſtudio diſcen- 
itludere præcepta 27. in aliquem di 9. incendium oratione con- 
* illudi ab aliquo 28. illufio - Citare 153. non judicium, ſed 
incendium tradere 156. 
1 orationem, tanquam inciditur omnis del iberatio ne- 
ſtellis 221, 271. rem verbis ceſſitate 201. 
248. illuminate dicere 230. incitare mentes 50. ingenium 136. 
illuſtrare orationem 243. do&ri- currentem 143. incitatio acer 
nam aliquam 161. & vehemens 147. 
imago animĩ vultus eſt 290. ima- inclinatione voluntaris propen- 
ines in funere Juniz 164. ad dere in aliquem 129. inclinan- 
jocandum 179. ad memoriam. tem erigere, aut ſtantem ineli- 
208. nare 149. inclinato reliqua in- 
imburus uſu 141: cumbat oratio 197: ĩnclinato 
imitatio in eloquentia 116, 117, in poſtmeridianum tem pus die 
118. morum ac vitæ 284. imi- 219. 
tatione exprimere ab aliquo 23 verba verſu 276. inclu- 
219. multi neminem imican- fa commentatio 47. ' 
tur 119, 120. Inconcinnus in aliquo genere 93. 
imminuere auctoritatem alicujus incondita conſuetudo dicendi 272. 
139. imminuta —— 123. incondite fundere quantum 
immortalitati cradere 23 poteſt 273. 
immutatio, joci genus 1775 269. incontroverſum jus 78. 
impellere voluntates quo velit 10. increbuiſſet ag. 
animos 140. mentes 148. judi- increpare fugam alicujus 144. * 
cem leviter 197. ad dignitatem crepuit diſcus 94. 
207, ſenſus voluptate 245. incudem eandem tundere 141. 
imperatoris definitio 66. pro im- inculcare ſe auribus 93. 
peratore dicere 19. imperato- incunabula doctrinæ 8. 
res cori eſſe debent 142, „„ eadem agi 137 


— 


— — 


— —-— — ᷑ !:!r: ůlſ. - - —— 
— — 
— —— — — — — — — 


— — 


— 


— — ——— — —— — — — 
* — hw — — _ 


F . ̃ Apr 


— — —— 1blL⸗ä.— — 
— — — — 
- 


f 


IU DEZ RERUOM ET VERBORUM. 
in aliquid r46. incurruncrem- 6, 61. acuta, & acria ad elicien. 
Por in aufm 133. pedes in dum veriſimile 239. ingeniig 


orationem 275. uberrimis affluentes 231. inge 
Te bacearum ubertate nieſus homo 280. 
268. ingenua timiditas 30. 


zncutitur timor 158. ingredior ad aliquid 67. ali 
2adicere belfum philoſophiz 139. = * 
ices animi ſunt oculi 290. in- inherere in rei natura 142. in 

_ dicibus librorum deceprus 106. caufarum nervis 248; 

—ä— majoribus ſuis &c. 185, inhibent remiges 46. 

indiſerta prudentia 261. inhorreſcit mare, &c. 266, 

znducere aliquid in mores x27. initio firmifimum quodque po- 

| inductus alterius ſtudio 65. in- nendum 193, 194 
duQto ſicta perſonarum 284.cr- injurias ulciſci zquumne ſu? 
roris ibid. | 252. 

indulgentia in liberos 143. innupte nuptiæ 290. 

zneprue 93, ineptum Græci non ap- inſcribere in animo 20 
pellant 93. ineptum eſſe in pe- inſequor ut erudiam 90. 

tendo 34. ad ineptias deferri inſerere in os 14. e 0 

gt. inſervire artibus 5. 


2917. 


i io tat, inſidere in memoria 127. | 
znfantia 261. inſignia verborum 99. & luminz 
Jaferri ſerm onem de 10. dlſpoſita in oratione 245. in- 
zaficiatione defenduntur cauſe ſignite loqui 20x. 

122. 4 inſinuare ſupplicicer alicui 28. ſe 


infinite rei quaſtio 42, 101, 108, — cauſam 136. 

231» 249. ad inſinitam rei quz- inſiſtere imperii jugo 269. mu- 
onem referuntur omnes con- nus aliquod 273. inſiſtit inte- 
rroverſiz 137. rius oratio 279. 
rmare teſtes &c. 126. inſolens alicujus rei 65. in re no- 
mmare animi motus 20, 79, ta 208. inſolentem eſſe in 
147, 148, 150. populum in im- cunia 203. inſolentia difpu- 
63; inflammari 289. in- cationis 31. peregrina Vocis 


mmati amore 61. 228, & turba ver m 229, 
Joftare aliquem ſonum 292. in- 230. inſolentia & faſtidium in- 
lata ne fine verba 226. vidiam inflammant 153. 
znflexa vox ad miſerabilem ſo - inſtituere leges 19. civitates 27. 
num 151. opus 49. artem 58, tutorem ſi - 
influere in ſenſus audientiumag 4. liorum orbitati 72, conſilium 
mfriagere cribunatum 8. 142. ſermonem dealiquo 188. 
infucata vitia 245. ; Eerudire aliquos 225 aliquem 
⁊nfulis depingere 240. artibus 260. inſtitutus liberali- 
iafundere in zutes 207. infuſum ter 1414. 
animo 190 | inſtruere ſe domeſticis copiis 190- 


ingenium diligentia incirarur aliquem 2d liberandam pa- 
136. firmum 289. ingenti exi- triam 260. inſtructus ingenuis 
ſtimatio 151. admiratio 230. artibus 23. actione 286. 1nftru- 
trſtus 26. celericas magis ap- @a plurimis rebus oratio 244. 
paret in reſpondendo 166. eſt literis eloquenria 259. inſtruen · 
eratio celer & concitata 116. da proprits præceptis 193, 106. 
fines immenſi 67. lucem por - jnſtructiſſimus à natura ad di- 

| _ 57. ingenio primz con- cendum 223. 
ceduntur 136. ingenia Romana inſtrumentum oratoris — 

- en 


INDEX RERUM BT VERBORUM: 


forenſe 244: vitate decerpat 165. & riſus 
inſulſitas ridetur 161. Aiſſolvrunt res, quas argumen- 
integer, quieruſque judex 149. in- tis diluere non facile eſt 168. 
cegre ſententiz 149. integros ſcurrilis, & mimicus 169. non 
provocare 11. in integro eſſe toties emittendus, quoties oc- 
218. currit 171. ne (it arceſſitus 175. 
integumenta diſſimulationis 206. ita, ut jocus magaitudine re- 
intendere aliquid 29. aliquo 4, rum non excluderetur, nec gra- 
146. litem alicui 14. digitum vitas facetiis minueretur 223. 


ad fontes 64. jocum tenere, cum occurric, 
intercedere rogationi 153. inter- difficillimum eſt 162. jocob 

ceſſerat annus 117. natura apta, & vulcus, _ 
iaterdito contendere cum 13. puè ſeverus, requiritur 186, vs- 
intereſſe ſermoni 218. de facetiz. 


interpretandi &c, ſcriptores 47, Ionium mare ſuperum 236. 
interpuncta ſermonibus narratio Iota licera 228. | 
198. interpunctæ clauſulz 272. iracundia 71.quomodo excitands, 
interpun&a verborum 275, & ſedanda 1538. iracundis vo- 


inter rogationum laquei 14. cis genus 288. 

incerſpiratio 272. irrauſeric $4. 

intervallis meciri orationem 277. irrepere in hominum mentes 293. 
inceſtaro mori 57, irretitus diſputationum laqueis 


intexere in cauſa 109. 14. 
intolerancius ſe jactare 158. irruere in alienas poſſeſſiones 142 
invehi in cauſam alicujus 8. con- inalienum locum 269. ne quo 
tumelioſius in aliquem 191, irruas, cavendum 190. 
214. in judices 191. irrumpere in patrimonium alic- 
invenire quid dicas 113. prima num 249. 
pars oratoris eſt 43, 113. non Iſocrates 237, 260,272. abſtinens 
fatis eſt, niſi & tractare poſlis à republica , ſed docens 233. 
145. ad inveniendum tria ſunt doctor Ephori, & Theopompi 
136. : 105, 425. doctor Critiz, & The- 
inverſio verborum 177. ramenis 118. doctor Timothes 
invidetur commodis hominum 260. pater eloquentiæ 90. Iſo- 
157. mex ime laudi, atque glo- cratis ſuavitas 222. de ſe di- 
riz 158. paribus, & ſuperiori- & um 2 | 
bus &c. 158, 159. Italia referta Pythagoreocum 138. 
invidiz motus acerrimus 158. bello flagrans 216. 
quo modo comprimendus, & iteratio 283. 
excitandus ibid. flamma 215. iterum Thyeſtes &c. 289. 
invidia ardens ſenatus 216, Ithaca in ſaxo, tamquam nidu- 
invitus & coactus acer eſſe videa - lus, poſita 61. 


ris 147. jubere leges 19. 
invocare aliquem advocatum judicant homines plurima affecti- 
152. bus, odio, amore, &c. 145. in 


involare in alienam poſſeſſionem judicando non multum differc 
293. inter doug rudem 281. 
inuſitata verba 264. vide obſoleta. judicem incendere 149. judices 
inuſti in or-tore motus 150. moveri, ſummum elt 148, ts. 
jocus & facetiæ uti les oratori 161, qua ratione id fiat 157, x58. 
&c. 165, natura ſunt, non ar- ut afferant aliquem aftetumy 
tis 161. impræmeditatæ eſſe de- optandum eſt 148. judices ferre 


bent 162. jocus ne quid de gra- alicui 278, 186. lieialis 


InDEX:RERUM ET VERBORUM. 


judicialis aſperitas orationis 167, percuſlus 153. 
an judicium vocare aliquem lapidatio — | 
8336s 124d 4 ir laquei diſpucationum, &c. 14, 
jugum ſapientium 236. jugo im- largifluus imber 266. 8 
- — inſiſtere 269. largiri aliquid inertiæ ſus 22, pe. 
Julius & rater Catuli 91. pro- cunias, &c. 144. 
- ditus ab hoſpite Etruſco 216. Largius 169. an 
ulii L. caput 27. Latini 222, dicendi magiſtri Ro- 
juncta oratio 272. junxit Helenam me 244. Latine loqui 43, 225, 
Paris innuptis nuptiis 290. Latine loquendi præcepta 226, 
ia anus 164. | 229. 441% 
jus Romanum omnium præſtan- latrare ad clepſydram 259. 
tiſſimum 61. naturane ſit in- latus condoluit illi 215. lateris 
ter homines, an opinionibus? dolore conſumtus 215. 
251. idne fit, quod maximæ lavare: non lavantur puberes 
parti fit utile? 252. juris cogni- cum patent ibus 163, 164. 
tio facillima 37. & ſuavis 60. laudatio 43, ror. an fic tertium 
- 'oratori utilis 7. 47. finis eſt æ- queſtionis genus ibid. laudatio- 
quabilitatis conſervatio 58. in- nis honor Popiliz, Catuli ma- 
terpretatio ſenectuti perfugium tri primum contigit 101. lau- 
62. oratorĩ non prorſus neceſſa- dationum ratio 203. quæ in ho- 
ria 10, 8. Kc. jute que defen- mine laudanda 10a, 203. &c, 
dantur 122. jura publica ora- laudantur ea maxime, quz fine 
tori nota eſſe debent 62. 63. præm io ſuſcipiuntur 204. 
Juri ſconſulti domus oraculum ci- Laurentum 34. 
vitatis 60. definitio 66. juriſ- laus non forme, divitiis, &c. ſed 
conſultorum memoria 39. - uni vircuti debetur 203. habear 
juſtitia 3 civicatum moribus ab- umbram aliquam & receſſum, 
* horrens 71: juſtitia confecit &c. Kc, 247. an divitiz magis ex- 
270.juſtitiz laudatio 20. petendæ 251. laudi invidetur 
juſto, pio dolore afteQus 155, 155. 
| TERS & DH 2 lautos accumbere 9. 
AL. laxare modos 83, animos à con- 
| . tentione 294. 
LLL, duo M M. 169. legendi conſuetudo verborum ſua- 
Laborantibus ſuccurrere 51. vitatem confirmat 227. lectio 
labores gloria compenſati miti- veterum ad Latine loquendum 
gantur 218. multum valet 225, 229. 
lacerat lacertum &c. 169. leguleius 76. | 
laceſſitus. qua laceſſiti dicimus lenis actio 148. animus: dolens 
probabiliora ſunt, quam quæ oppon. 152. oratio 104. 155, 
priores 163. 159. lenitas in oratione 129, 
lacinia 250. x 227. Vocis in oratore adjuvat 
Lzlia ſocrus L. Craſſi 228. 147. lenitatis rem iſſio gravita- 
Lelius & Scipio ſoliti repueraſce- te * firmanda eſt 160. le- 
ein a. niter loqui 228. 
Lælias C9, 66, 83, 138, 185, lente aliquid ferre: irate oppon- 
204, 22/0“ A150. lentum ridiculi genus 183. 
læte ſegetes 265. Lentulus P. 66. 
levis verborum concut ſus 271. leoni ſeras dedit natura ad motus 
Lamia ½, 18 nani mi declarandos 291. 
languentem commovere 148. Lepidus M, 185. cenſor 4644. 
lapides flere cogere 79. lapide lepos in omni W 
1617 quintus 


F. 


Id DEX RERUM ET VERBORUM. 


uiſitus 180. pellicit ſencentias debemus 126, 135, 248, 249. 
judicum 78, 7 habitaſſe locos ca pere ad . 207, 
in labris Periclis 259. in jo- 208, 209. loci quibus pr 
cande 9. oratori neceſſarius 6, poſſint 130. 


48, 67, 78. vide jocus. Logica, vide Dia lectiea. 
leyare aliquem invidia 179. er- longa continuatio verborum ob- 
rore 210. ſcurat orationem 229. 


lex Apuleia 123, 15. Cincia de Longinus 84. 
donis, & muneribus 185. Craſ- loquendi elegantia quomodo ad- 
ſi de civicare 163. Servilia 163. quirenda 226. conſuetudo con- 
Thoria 184. annalis 177, le- firmat verborum ſuavitatem 
gem ferre 177, lege agere 14, 227. | 
51. leges x11 tabularum laudan- lubricus eſt locus 128, 
tur 60, 61. hiſtoriæ 107. Mani- lucem ingenii & conſilii ſai por- 
lianz venalium vendendoram rigere 57. 
$0. aut ipfz ſua vetuſtate con- lucide, breviterque definire 123. 
ſeneſcunc, aut novis tolluntur Lucilius 174, 442, 471. | 
ibid. legum habene 269. ſcien- Lucilius C. 115 95, 184. 
tia oratori non negligenda 7,47. Iuctari cum aliquo 23. 
leges infticuere, jubere, verare luctus filii 1. e. parrs pro filio x5r, 


19. ſcribere 27. ludere aliquem 149. cauſam 163. 
lexeis compoſtz &c. 27m. luduntur ea facillime, quæ &c. 
Liber, pro vino 270. | 169. 
liber, qui r nihil agit ludicra armorum ars 

9 . liberius loqui 12 t. ludus Lælii, & Scipionis 94. ludi 
liberales doctrinæ 255. liberali- Romani 9. ſcenici 213. ludo- 

ter inſtitutus 141, 254. rum epulare ſacrificium 238. 
liberatus admiratione 210. om ſollenitas 255». 
Libertini in urbanas tribus 3 ludos facere 19. 


Graccho patre cranſlati 13. lugere aliquem 154. a 
libidinis ſcopulus 138. libidines lumina domfis 544 verborum & 
diflipavere totum 164. domicas ſententiarum 283. | 


habere 60. luna accipic ſolis lumen 274. 
libra & tabulæ ad tutorem inſti- luſcus 171. 

tuendum 72. luſtrum condere 56, 179. 
librariorum notz 272. Lutatius Q. 144- 
liber excidit invito auctore 29. luxuries in herbis 119, 46. quam 
libri nugis referti 26. in domum irrupit 270. mater 
Licinius Varus 173- | avaritiz 143. 
Licinus cliens Catuli 292. Lyceum & Academia 31. | 
limare de aliquo 225. limat ali- Lycurgus 6 t, 118. eloquens 19. ſa- 

quid ars 35. piens 231. 


3 
lingum ſocierate conjunctus 291. Lyſias ſubtiliſſimus & diſertiſſi- 
linguam acuere & procudere mus orator 74, 118, 222. 
. Lyſippus in fingendi arte præſtans 
liquiduth ſermonis genus 140. 221. 
litem alicui intendere 14. perde - Lyſis doctor Epaminondz 160. 


literas putidius exprimere &c. M. 

116. 
literatus homo 292+ Machinatione aliqua int. - 4 
Livius Salinator 181. meroris ac miſcrationis vocĩs ge · 


locos communes habere aus £88. 
p — 81 magt- 


"—" 
- . 
* 


INDEX RERUM ET VERBORUM: 
magiſtrarus in populi poteſtace 238. 


142, magiſtratum petere 34. Maximi 186. 
mmagiſtrum aliquem eligere 116. Maximus Salinatori &c. 181, 


magiſtri quo ſua quemque na- me iſtorum nihil credere 183. 
eura ferat videre debent 225. mederi morbo 148. vulneribus, 
magiſtrorum, quibus liberi oculis &c. 257. 
commirtuncur, hebes & impo- medici in medendo officium 143. 


litum genus 131. | medici alii morbis, alii vulne- 
Magius præfectus 178. ribus non medebantur 235. 
Magonis Carthaginienſis libri de medicinæ facultas 20. artis non 
agricultura 81. eſt eloquentia 99. 
maſeſtas imminuta 123. majeſta- mediocricas in dicendo laudatur 
tem minuere ibid. 142. 155. 56. 


major mihi moles, majus &c. meditata præſtat dicere, quam ex- 
299. ex majore argumentum temporanea 45. meditando per- 
143 · majorum exempla 201. fecit 85. meditati joci minus 

male audire 182. ridentur 171. 

malim indiſertam prudent iam, medius fidius 181. 
quam ſtultĩtiam loquacem 26 1. Megarici Philoſephi 234. 


Mancia 181. membra eloquentiæ quinque 113. 
Mancinus C. 55, 76, 132. membrorum extrema ne ſint 
mancipii lex 34. bdreviora primis 277,278. mem · 
mandare ſermonem libro 213. bris diſtincta oratio jucundior 
mandata exponere 103. 277, 279. minutioribus carpen- 
 Manilius M' 67, 257. Manilianz da nonnumquam oratio 279. 
venalium vendendorum leges Memmius 178. 
80. Memmius C. 169, 184. 
Manlius Cn. 128. memoria oratoris 207. theſaurus 
Manlius L. 177. rerum omnium 7. oratori ne- 
manubiz imperatoriæ 216, ceſlaria ibid. exercenda, & quo- 


manus arguta in geſtu 290. ma- modo 47. 20% verborum 209. 
nu conſerere in jure 13, 14. in eorum obſcuraca eſt, & evz- 
manus hominum pervenire 29. nuit 119. memoriz veteris re- 
manus lava, & cena 171. cordatio 2. ars 189. a quo, & 

Marcellus M. ædilis curulis 19. qua ratione inventa 206, 207. 
Marcellorum cumClaudiis con- princeps natura eſt 207. me- 
tem io 54. moriz mandare, mem brum 

Mare inferum Tuſcum 236. Su- eloquentiz 113. prodere 218. 

rum Ionium ibid. mare in- memoria tenere 87, 138, in 


orreſcit 266. memoria inſidere 127. memo- 
Marius C. 21, 152, 216, Maria- riter 21. 
num ſcutum 179. mendaciunculis aſpergere 169, 
Marius Gratidianus 54. Menecles Alabandenſis 119. 
Mars belli communis 270. Menedemus 26, 27. 


materiam orationis ſemper para- mentis permotio 146, 148. oculi 
tam habere debent ſtudioſi di- 268. mente tota tremere 57. 
cendi 135. dare ſuperbiæ &c. omni verſari in re aliqua 148. 
203. mareries nulla uricur niſi mentes pertractare 70. degu- 
admoto igne. 150. ſtare 71. permovere, impellere 

mathematici recondita in arte 148. percutere 208. | 
verſantur 4, 14- mentiri aliquando, ſitne boni vi- 

maturum cite non habet ſuccum ri? 251 . 
diucurnum 116. maturtime mentum intorquere in dicendo 


179. 


metir 
201 
Metro 
211 
metue? 
metu 


InDdExX RERUM ET VERBORUM- 


179. 
Oc PR adducti 61. 
meri principes 118. 
meſſorum vox 228. 
meta phora, vide tranſlatio. 


272, voluptatis diutius deleRat. 


246. 
moleſtia habet ſuum vocis genus 
290, moleſtiarum moles 2. 
moleftum argumentum 187, 


Metellus Q. 66, 68, 142. L. F. 2:6. moliri amorem &c. in judicum 


metiri rerum fructum utilitate 
201. omnia voluptate 234 

Met rodorus 15, 238. Scepſius 209, 
211. 

metuere & vereri 252. 

metus habet ſuum vocis genus 


animis 7. 
mollis vox 227. molliter & de- 


licate recubans 234. moll itudo 
humanitatis 267. 


mollire tranſlationem præpoſito 
verbo 268. mollitur mare 270. 


189. metu non traditur virtus momento quodam diſpenſare in- 


80, fractus, & debilitatus 37. 
exalbeſcere 289. 

militis exhzredis cauſa 53,79. 

mimi ethologi 170, 17m. 

mimicus jocus 169. 

Minervz ſignum effitum 3 Phi- 
dia 111. 

minima manſa 141. ex minore 
argumentum 144. 

minuere majeſtarem 123, 155. au- 


venta 43- 


morem alicujus ſtudio gerere 210. 
mores civitatis crebro mutantur 


201. oratoris, & rei probari, 
multum valet 146, 147, mores 
civitatis noſſe, caput eſt ad pro- 
babiliter dicendum 201. orato- 
ris effingat oratio 148. morata 
bene refpub. 26. morati bene 
viri 148. 


Roritacem ſuam 138, poteſta- mors donata, non erepta vita 216. 
tem conſularem 1 54. mortis atrocitas 217, mortem 
minutum ſermonis genus 140, gore cauſa obire, ſitne hone- 
minutus animus,Þ'9 parvo 271. um 272. 
mirum ni cantem &c. 183. motus animi quiſque ſuum habet 
miſcere animorum motus 70, geſtum &c. 287. motũs digni- 
omnia odio, invidia &c. 156. tas 223. motu corporis &c. 
majus malum 285. aptus 40. motus animi exci- 


Miſenus 106. tandi ab oratore 6. celeres 35. 
miſerabilis ſonus 151. oratio 153. nulli eſſe debent ſecundum ali- 
caſus ibid. quos philoſophos: permedio- 


miſeranda oratio 183. cres ſecundum alios 70. motus 
miſerationis & mœroris vocis ge- animi miſcere, atque agirare 
nus 288. ibid. 


. miſeria non ridetur, nec illuden- movere riſum 162, 186. aliquem 


di miſeri 168. tribu 180 moveri judicem ma- 
miſericordiam commovere 152. gnum eſt 150. movendi judi- 

182. mifericordiz movendæ ra- cem præcepta 157, 158, &c. 

tio 159 Muc ius P. 67, 69, 77, 104, 184. 
mitigare triſtitiam & ſeveritatem Mucius Q 9, 23, 62, 73 · 

168. mirigantur labores glorii mulieres incorruptam antiquita- 

com penſati 218. tem facilius ſervant 228. 
Mneſarchus auditor Panztii 15.25, mulſum frigidum bibere 184. 
moderata ſuavitas magis diu de multitudo habet vim ad orilate 

lectat 246. moderata ſint phi- dicendum 201, 202. facetiis fa- 

loſophiz ſtudia 139. cillime capitur 202. multicu- 
moderatio yocis, &c. 7. dinis auribus eſt accommodan- 
modificata eſſe debent orationis da oratio 140. 

membra 277. multus in aliquo genere 93. in 
modus, & forma verborum re * mult? modis cir- 

2 cum- 


* 


INDEX RERUM ET VERBORUM. 


| enmyentus ſum dec. 289,  necem refugiunt omnes 289, 
Mummius cenſor 19. gneceſſitas tollit deliberationem 
Mummius P. 180. 201. 


mundi omnes partes à fe invi- negligentiz offenſio in cauſis 111. 
cem pendent 220, 274. pulchri- nemo ingemuit &c. 73. 
tudo 274. 3 apud Ennium 139. 
munionem citare 82. Ad Trojam 175. 
munire viam ad audiendum 1 56, Neptunus, pro mari 270. 


murmur maris 267. ne quid nimis 139, 445. 
Muſcas abige 172. Neronianum dium 172. 
muſica 58. nervi cauſarum 248, 


muſici 14. iidem olim poetæ 272. nexum, quod per libram agitur 
muſicorum norma acerrima 266. 
278. Nicander Colophonius poeta 21, 


mutatio crebra vocis utilis 292. nidos fingere, & conſtruere 93. 
mutari lumina Fx, | Ithaca in ſaxo, tamquam ni. 


Myro in fingendi arte præſtans dulus, poſita 61. 
222. nihil ad hoc tempus 89. agere 


222» 
myſteria Athenis 238. dicendi 65. aliquando gg. nibil ad Perfum 


96. nihil addo &c. 175. vide 
Mn - &c. 182. 


nitidum verborum genus 25, 


- Nevius ignavus 178, Pocta 174, nobilior, mobilior 175. nobiliſſi- 


183, 185,228. | mi philoſophi 13g. 


Narbonenſis colonia 163. nobilicatis non eſt patrimonioau- 


narratio reliquæ orationis fons eſt gendo ſtudere 164. 
199. narratione quando uti de · nocere cauſæ, maxime vitandum 
ceat ibid. narrationes fitz po- 188, &c. 
nendz 143. narrationum ratio non tibi moleſtus &c. 176. non 
113, 114, 178, 197, 192, 199. amo nimium diligentes 181, 
naſci prius oportere, quam emori non poteſt melius, exclamatio 


78. | 247» 
Naſica Ennii zqualis 182. Norbanus C. 117, 122, 128, 142, 
natura fingit homines facetos &c. 149, 154, 156. | 
162. ſequenda in ſtudio deli - norma juris 146. rythmicorum & 
gendo 39,40, 115, 116. ſua qud muſicorum 278. | 
quemque ferat diligentiſſime noſcere rem pub. debet, qui con- 
videndum magiſtris 227. na- ſilium vult de ea dare 201. de- 
turæ & artis dona diverſa 35, bet orator rem, de qua diRu- 
207. vis ad recta &c. dijudi - rus eſt 121. mores civitatis, va- 
canda 280. donis omnes ſe vin - let ad probabiliter dicendum 


ci facile patiuntur 102. 201. . f 
naturalium rerum pulchritudo notæ ac ſigna locorum 11 
274. | notarxe orationem tamquam ſtellis 
nmavslium opera 20. _ "*quibuſdam 271. notari 181. 
navare operam 96, no tus minime eſt quiſque ſibi iph 
Naycrates 118, 272. 224. 


nayicula duorum ſcalmorum 53. novatus ager 130. novata verba 

navigium paryum, & magnum 264. quot modis yerba noven- 
76. navigii partium venuſtas tur ibid. 

274 novus homo 36. novs ſolum, & 

navis concitata 46. Argonauta» fingulares res laude, & admi- 

rum 71. tatione digng videntur * 
a 


"OY » T7 Ws Py x 


8.9.00 


IN DEX RERUM ET VER BORUM. 
nuces nudum legere &c. 178, fi obſtringere civitatem religione 


nucem fregiſſet &c. 179. 179. wo) 
Nucula 174. . obtundere vocem 184. ingenia 
nudatus ſcientia 52. nudi & iner- 244. _ Wh rant 
mes 238. 1 occæcat nigror noctis &c. 466. 
39. Numa Pompilius 12, 238, 281. occidit ille: adverſariumne ? &c. 
ante Pythagoram fuit 138. 191. ' 


Numantia 179. Numantinum fc · oculi dominantur in ore oratoris 
dus 56. bd 290. indices animi ſunt ibid. 
numeri .cognati ſunt mentibus 291. oculorum ſenſus acerri- 
281. numeris excitamur, leni- mus 208, 267, 268. commenda- 


tur mur &c. 281. numerus verbo- tioneanimis tradi 203. obtu- 
rum 272, 277. numerum con- tus in cogitando 219. eſt ma- 
22, ficere in oratione 231. diſtin- gna moderatio 291. intentio, 
Is. Rio facit, non continuatio 277.  remiſho, &c. 291. 
Ute numero in aliquo eſſe 224. nu- odium qui creatur 158. in alios 
meris adſtringere 272, ſtruere, a nobis demovere ibid. 
ere Nummius diviſor 175. odio flagrare 150. 
am numquam ego recepiſſem &c. 181. odor urbanitatis 267. odorarĩ quid 
Jes nuncium remitrere uxori 57. ſent iat aliquis 148, | 
nuncupari 264. ... - offendere ad ſcopulum 269. offen- 
nutrices minima manſa pueris in di in aliqua re 246. 
i os inſerunt 141. officia virtutum 204. 
| officina rhetoris 105, 
u- | 0. olere peregrinum 228. ceram, cro- 
wht: nine cum 246. olens male 173. 
O diem optatum / 42. Olympia 277. 
& pater l & patria ! 8c. 247, 289. omnia non revocanda ad præce- 
obczcare orationem 199. 2 101, 102,103, una conſen- 
I, obeſſe cauſe, maxime vicandum — nature conſtricta 220. 
10 oratori 138, &c. |... _, ©opacare locum 9. 
objectionem lepore elevare, potius operam ſuam multam exiſtimari 
2, quam contentione frangere 166. volunt 127. 


obire judicia 52. fundos ſuos 80. operarius orator lingua celeri 25, 


* mortem 252. Opimius Q 142, 143, 182. Opi- 
objurgatio in lite 193. ſi eſt au- il mh 1 13m. F 
Pp Qoritas 202. oppido, pro valde 176. 
oblectare animos 140. p opprimere memoriam 209. 
obliviſci, Themiſtocli optabilius, oppugnare rem in diſpurationi- 
quam meminiſſe 190, 206. bus 141- | 
obrui.ambirione 29. in ipſo cur- optantur lepide quæ fieri non poſ- 
ſu 219. obruit laudanda offen- ſunt 185. | 
ſum 36. optima præmittenda 193, 194. 
obſceenitas oratori vitanda 170, oratio ele&ione &c. verborum 
173. conform anda 6. niſi ſubeſt res 
obſcurata eſt eorum memoria 119. inanis eſt 7, 17. auditu &c. ju- 
obſcuritas orationis quomodo vi- cunda 10 accommodara ſenſi- 
tanda 229. bus hominum 18. ſpinoſa, exi- 
obſequi ſuis ſtudiis 2. ſtudio al- lis 26. educenda in medium 
terius rectiſimo 31, agmen, atque aciem forenſem 


obſoleta verba q adhibenda &c. 47. multitudinis auribus 
2486, 464, 271 r  accommodanda eſt 140. ortis. 


obſtrepere ſibi in dicendo 230. placida, ſummiſſa 147. — 


INDEX RERUM ET VERBORUM. 


mens lenitate condienda, lenis 


gravitate firmanda 160. ur fa- 


_ cile intelligatur, quibus rebus 


adſequi poſſimus 229. confuſa 


e ibid. lumen debet 
— adhibere 


| rebus 230. renera & 
flexibilis eſt 273. quibus orne- 


tur 245. juncta, cohzrens &c. 


272. qua ratione talis reddatur 
ibid. mutatur ad aurium vo- 


luptatem 274. vere ſoluta eſt 


276. fit articulis, membriſque 
diftinfa 277. nonnumquam 


memdris minutioribus carpen - 


da 279. orationis vires 10, 149. 
tractus lenis, & æquabilis 104. 
genus fuſum, &c. 107. genus 
aridum, minutum &c, 140, 
235. vis, fi judex fit integer 
149. genus vehemens, atrox 
&c. 155, 159. genus ſeæpe elt 
mutandum, ut civitatis mores 


2101 genus aptum, & congruens 


251. color & ſuccus &c. 245. 


ſeveritas 272. ornamenta 273, 


284. converfiones 278. habitus, 
& color 282 unum genus non 
congruit omni caufz, tem pori 
&c. 286. in oratione numerum 
quendam conficere 231. oratio- 


nes ex ſunt ornatiſſimæ, quz 
Kc. 253. orationum diverſa ge- 


nera 221, &c. 


orator actor ipſius veritatis 152, 


2 $7. doctus 261. quis fit 16,21, 
$5. verus, perfe&us, ſolus 7, 19, 
230, 240. debet eſſe vir probus 


231. repellitur à civitatis gu- 


bernaculis à Peripateticis 15. 
melius de re dicet. quam ipſe, 


cujus eſt res 21. in omni parte 


humanitacis perſectus eſſe debet 


22,3. nihil eſt, nifi operarius 


lingua celeri 25. niſi ſapiens, 


eſt nemo zbid. 26, 89. quoties 


omnia amplificat &c. 70. ſit 


acutus & callidus 69.71. unus 


ſatis in una familia 90. ſolus 


ornat, & variat orationem 9 


ornamentum eſt univerfz civi- 
tatis 115. quomodo 2 ſcurra 


OW 261. ab imperito quo- 
modo diſtinguatur 273. utatur 
verbis ad aptam compolitionem 
c. 282, orator verborum, 
actorque rerum 232. oratoris 
proprium 18. definitio 19, 11, 
67, 85. difficulcas 6, 39, 210, 
241. ſa pientiã &c. ſalus reipy. 
blicz continetur 11. vis in qua 
conſiſtat 16, 17, 18, 110, 111. 
caput eſt, ut ipſis, apud quo: 
ageret, talis, qualem ſe ipſe 
optaret, videretur 27, 145. qua 
ratione id fiat 27. peceatum, 
ſtultitiæ peccatum videtur 36. 
primum officium 42. facultas 
in quinque partes diſtributa gz, 
nomine, non caduceo, ornatus 
&c. 63. perfecti munera 98, 9 , 
mores probari, multum valet 
146, 147. perfeQi divinitas 189. 
oratori locus de vita & mori- 
bus, perdiſcendus 22,231. do- 
lendum eſt, ſi auditores vult 
dolere 149. 150, virtutum 
omnium cognitio neceſſaria 
205. materies ſubjecta, eſt ho- 
minum vita 231. docto palma 
danda 261. ad oratorem quz 


requirancur 6, 7, 17, 20, 39, 47, 


69,115,181, 253. oratore per 


o nihil præclarius 98. in ora- 


tore adjuvant lenitas vocis &c. 


147. oratores pauciſſimi 3, 39. 
ſapientiam deſpexere poſt So- 
cratem 297. veteres præclare 
locuti ſunt, etſi ornate non 
poterant 226. ſummi magis 
permoventur in dicendi exor- 
dio 38. ejus duz cauſs ibid. con- 
trarias cauſas ſæpe defendunt 
97. oratorum diverſitas 222, 
&c. lectio loquendi elegantiam 
_ 226, 229, eſt doctrinæ 
poſſeſſio 253. 


dicit, toties de eo judicatur 38. oratoria frultas laudatur 10, 11. 


ejus neceſſitas &c. ibid. difficul- 
tas 39. civitates conſtituit pri- 
md$ 11. non conſtituir 12. ſed 
diſſipat 13. opinionibus, non 
ſcientia continetur 97. vide e- 
loquentia. 


diftinguatur 17 1. praſtat phi- orbitas ſenatus 214. 


orde 
| 


INDEX RERUM ET VERBORUM. 


ordo & collocatio rerum & loco- parietes, tecta, pro zdificiis 250 · 
rum 192. & diſpoſitio argu- Paris 290. 
mentorum 146. maxime aftert Txggrouaria 175. 
lumen memoriz 207. pars, ad argumentandum 142. 
Origines M. Catonis 72. artes generis 58. partes alicu- 
ornamenta orationis 483, 234, or · jus ſunt, ut &c. 96. partes fa- 
namentis iiſdem uti licebic a- cere211. partibus meis cranſ- 
lias contentiùs, alias ſummiſ- actis 92. 
lius 286. particeps opinionis alterius 52. 
ornari facilius poſſunt ſi ſunt, ſermonis 293. 
quam fingi i non ſunt 147. partitionis modus 142, 
quibus oraetur oratio 245. parvis rebus non adhibendz di- 
ornate dicere 225, 231, ornatus cendi faces 157. 
orationis 24.5. nulla ſcientia or- pater patratus 36, 132. quibus nec 
narus 258. pater, nec mater eſt 176. pa- 
os oratoris 96. oris preſſus 227. ternus adſpectus 151, 
ſpecies non nimium mutanda patiens genus ridiculi 183. 
in geſtu 291. in os inſerere 141. patriæ amor 61. mos & diſcipli- 
in ore ſunt omnia 290. na nobis nota eſſe debet 61. 
oſcitans & dormitans ſapientia conſervandæ cauſa an liceat ci- 
135. vem interimere? 130, 131. 
oſtendam cujuſmodi ſis &c. 179. patrimonii ſyrtes ; ſcopulus 268. 
oſtentare ſe 9. oſtentationis ſuſpi- patrimonio augendo ſtudere 
cio vitanda 200. non eſt nobilitatis 164- 
otium ſenectutis belliſſimum ſub- patronus nobilis admodum ſtul- 
ſidium 83. otii fructus eſt re- tus 183. patroni plures non ad- 
laxatio &c. 94. in otium ſe de hibendi 193. aliorum, noſtra 
turba conferre 134. otio dif- tueri non potuimus 249. 


Huentes 257. paucis philoſophari 139. 
ovantem in Capitolium adſcen- Paulli pugna 181. 
dere 152. — apientiam expectorat 264, 
| 289. 
p. paupertas an fugienda? 252, 


pax: diuturnitas pacis otium 
Pacuvius 153-222» Pacuvii Teu - confirmavit 5. 


cer 80. Zethus 139. pectus maximarum rerum copia 
pzanem citare 82. &c. onerandum 253. 
pzon duplex 276. pecunia expetĩtur 143- | 
Palatium 178. pecus Lucilii r84. pecudis eſt, non 


palæſtræ artificium 23. paleſtre hominis, Græcis aurem nan 
& olei 2 f. à palzſtra motus 290, admovere 138. 
palmam alicui deferre 165. alicui pedis ſupploſio 74, 228, 290. 


dare 261. Peleus 232. 
Pamphilus 240- Peliz filiz 288. 
Panztius 23, 239. pellicere ſententias ſale 78. 


par, ad argumentandum 144. non pellis Herculis 110, 
parem alicujusingenio gratiam per tuam notylitatem &c. 170. 
referre &c. 218. peragrare per animos hom inum 

parcendum eſt dignitati alicujus 70. 

162. caritati hominum 168. perappoſita mimis 181. 

parentis eſt, quem produxit, eum percallere uſum rerum 136. 
veſtire &c. 127. percellere aliquem 13. 

parere gloriam 159. percipit ignem materia 150. per- 

1 cipi 


InDeEx RERUM ET VERBORUM. 
_ cipi auribus, aut cogitatione pertexere aliquod opus 135. 
208, | pertractare mentes, ſenſuſque 70, 
percurrere multa animo, cogita- 'animos hominum 97, 148. 
tione &c. 69. aliquid propere perturbatione animi regi 143. 
145. percurſum animo habere pervaga 278. 


1332 * pervagata Fo, 129, 
:utfones'numerorum 275. perverſe dicere perverſe dicendo 
percutere mentem 208. diſcimus 45. 
perdam vocem &c. 184. pervertere omnem vitæ ſpem 
perdiſcere numquam poterit, qui morte 216. | 
non cito diſcit 262. pervolvitur animus in locis 136, 
perdiu 3. pes in nave 266. ante pedes po- 


peregrinus murum ne adſcendat ſita 267. 
120. peregrina inſolentia vocis peſlis communis 2. 
228. peregrinum ſonare : olere Phzdrus Platonis g. \ 
228, peregrini in noftra patria Pherecydes 104. 
81. | +, Phidias 111. 
perennis laquacitas 277. Philippus 8, 162, 171, 173, 194, 
pe : quacumque de arte 213, 214. 
querirur, de per quæri ſo- Philippus rex Macedoniz 203, 261. 


et 241. Philiſtus Sy racuſius 105, 118. 

perferens injuriarum 147. Philo architectus 20. Academicus 
perfidis offenſio in cauſis 121. 250. | 

perfunctio honorum 215. Philoctetes tragœdia 260. 

pergice ut facitis 21. Philolaus 260. 

Pericles 68, 118, 433, 137, 259. philoſophari paucis 139. 

periculi mertes gloria 159. philoſophia arcium procreatrix 

periodus vide membrum. &c. 4. in tres partes diſtributa 
Peripatetici 14, 234, 249- eſt 22. moralis oratori neceſſa- 

permanare ad mentes 193. ria 22, 70. præpotens & glorio- 

permanere in ſententia 95. ſa 60. oratori valde utilis eſt 


permovere mentes 148, 151,193. 69,70. rerum optimarum co- 

permotio animi 146. 168, 287. gnitio eſt 233. non eſt ſi milis 
peroratio 192. artium reliquarum 239. phi · 
Perperna M. 177. loſophiz ſtudia lauda mo- 


perpeti & perferre omnes 113. derata modo ſint 139. eorum 


perpetuare verba 275. opinio oratori adverſaria ibid. 


perpolire aliquod opus 104. per- philoſophiz bellum indicere 


polirus omnibus artibus 23. 139 · philoſophiam timide adire 
8 


perpugnax in diſputando 29. 138. 
perpufillum rogabo &c. 171. philoſophus mollis, languidus, 
Perkus omnium fere Romano- enervatus &c. 72. inferior ora- 


rum doQiſimus 95. rore 261. philoſophi deſcriptio 


| perſona hiſtrionis 151. perſona- 67. multi & magni fuerunt 4. 


rum ſicta inductio 284. perſo- 2 26,249. omnia gymna- 
nas tres unus ſuſtines 121. per- ſia tenent 94. partim negant 
ſonacug 290. | motus in animis eſſe debere, 
perſpicua quomodo fiat narratio partim mediocres- eſſe dicunc 
199, 229. MP | 70. copii ſepe abundant, ſed 
perſtrinxi breviter 155, nulla dant dicendi præcepta 137 
perſuadent præcipue tria 125,129. legati Romam miſſi ab Athenis 
quibus ex locts ad ea ducatur 139. omnes Socraticos fe dici 
oratio 127 . vVvellent 234. eloquentiam de- 
* ſpexerunc 


dn MS. 4 * 


IN DET RE RUN ET VERBORUM. 
ſpexerunt 237, x6t. phil ſo- polire orationem 20. politus hu- 
re ſententiæ 39. Havede⸗ manitate 138. politus — 

eloquenti nereſſari "26. mos 1698 
loquendi de omni Te ex tem- policici philoſophi 26,49. 
pore 3, 93,137. bibliotheca 61. Folycletus 110, 112 
varia familie 234. Polydorus 290. | 
Phcenix apud Homerum 232. pompam Rec, adhibere 188. 
Phormio Peripateticus 112, Pompeius Phrygio 184. 


Phrygio 184. | | Pom peius rætor urbanus t. 
—_ 69. Pompeius Sext 2 philoſophus 2 u, 
pictor, hiſtoricus 103, 104. 239. 


pictoris ſum mi ratione 209. pi- Pomptinum 186. 
ores preſtantifiimi 222. pondus jnnojfidin+ 209. 

picture ars, ratioque 222: um- ponere omne ſtudium in _— 
bra, & illuminatum 247. ve- ſtiunculam alicui 32. a — 
teris color obſoletus nos rener alicui in fraude capitali 8c. 
246. pictura uti 23. in pictara 154. cauſam 199. tempus in 
ſafficir ' difficillima tradi 109. 2179. vitia 228. 

— 149. pontifex maximus mandabat li- 
noribus ablatis coercere 214. terig res ſingulorum annorum 
PF ludences 23,232 ludere 174. 104. pontificum libri 60. nn 


Pinarius Ruſca M. 177. ' tificium jus 258. 

pio dolore affectus 1159. Popilia mater Catuli tot. 
Fiſiſtratus 29. pPpopuli ſumma eſt dignitas 201. 
Piſo 178, 184 © _ © adverſa acclamatio vVitandaa202 . 
Piſo M. 3%. populo ſervite ſenatum fa. po- 


Piſo, hiſtoricus antiquus 103,104. Fre erutiniexaminare 140. 
piſtrinum: in piſtrinum derrudi Jaude duci firne ſapientis 252. 
15- in eodem piftrino viyere Porcius Naſica L. 177. 


135» porrigere lucem ingenii ſut 57. 
Pittacus 231. porticus & paleſtta 93. porticu 
Plancus Cn. 162. inambulare %. 
plane loqui 43, ba prece- poſſe aliquid in dicendo 28. qui 

pta plane loquendi 229. non poteſt al iquid, ad aliud ſe 
platanus Craſſi 9, 10. ſtudium cransferat 39, 40, 11, 


Plato 10, 15. 16, 69, 218,220, 233, 116. poteſt fieri, Sile, &c. 185. 
234» 4, 235, 256, 260, Platonis poſthumus non natus &c. 133- 
Phedrus 9. Gorgias 15, 254. poſtliminium non eſt ei, quent 


civitas 71, &c: 56, 1224. 
Plautus 228. | pPræcepta ad pertractandos animos 
2 zllimatio 744 hominum 9y. rhecorum cone 
264. trita & communia 41. 


— bonus nemo ſine — præcidere dubitationem 96. pre- 
dam furoris 152. oratori — ciſio 283. 
mus 22, 222. poetæ 4. precipicescoſuschriſfimoram vi- 
legendi ſunt 47. qu aliens rorum 218 precipicans fol 285, 
lingua locuri 106. inter ſe diſſi- preco actionum 76. 
miles 222. poetarum verba 39. præcurrere alicui 294: 
ie re) 264. acris diligentia precurrentia 143- | 
lectio auget elegantiam prædicarem P. Laatulum 86. 
Jo * 22 6, 229, Poetica fa- 2 parrum & lit igioſum 
cultas 22327 Zs 


Polemo 236, 9 proc. _ 13: alicui ſeientia 
N. 


doris 227, 90. 


principium ſit connexum reli- 


INDEX, RERUM EKT ,VERBORUM. 
61. 1 +», Progudere linguam 223. 
prefidens ſibi 269. _ | \procuratio republics 88. civic. 
præmunitio orationis 191-284, tis ibid, orhis terre 2.56, pro- 
preæſcriptiones g. Curator 81. | 8. 
præſentem in tem venire 81. prodere aliquid memorie 210. 
præſidia natura; rina 13. Prodicus Chius 233. 


- 


præſtare culpam 35 incommo- procmia Aua 197. 
n medi 


dum 34. conſilium, fidemque proferre in medium 121. ſigna fi- 
.reipublice . 38. - cilitatis&c. 147. artem aliquam 
præterire ſatius, quam attenta- 206. N 3 
tum deſerere 250. profiteri. multa 14. he 
prætervolare ſenſus non acuto- profligare rempublicam 214. 
rum hominum 291 profluens genus orationis 10), 


eee 62. 140, 232. 


prava acutius videntur, quam re- profundere ſeſe nimium 116. ſe 
&a 36, 8 war wry _  , univerſum_ 199. 
premi invidia, odio 73. ab ali- prohiberi opere 232, 
2 184. premit aliquid cau- proluſio ante Ie 197. 
I W promictere ad aliquem 968. 
precario venire 4269. Pronunqciationis præcepta 2.26. 
prenſare 34. prppendere in aliquem 129. 
preſſa oratio 119. preſſis verbis proponi oportet. quid afferas 145, 
105. preſſe loqui 228. preſſu proprius timor interior quam 
communis 158. propria verba 


. 


Priami domus 247, 289, Priamo 263. 


vi vitam evitari as propugnator patrimonii ſui 79. 
primoribus labris attingere 27. proſeminatæ diverſe familiz 234. 
primas alicui concedere 136. proſtrata & afflidta virtus maxi- 


princeps ſermonis ordiendi 30. me Iuctuoſa 159. 


amnium in ſuo genere 32.prin- Protagoras 256. 
ceps hiſtoriam ornavit Herodo- proverbia 176. rn 
tus 105. provocatio, patrona civitatis &c. 
0 2 . f ”—_— 
quæ orationi 197; principia di- prudeticia. indiſerta optabilior 
cendi 193, 194» 195, 196. prin- ſtultitia loquaci 261. ꝓrudentiaæ 
cipiis lenioribus prætex uit ea eſt ſeite quid, quandoque deceat 
natura, quæ ſiunt acerrime 19. 3866. * | 
privare ſe vita 416 n D Nn 
privatæ cauſæ ſzpe obſcuriores puberes cum patribus non lavan- 
te b A gs tur 163, 164. 
Privernas fundus Bruti 163. Publicius C. 1860. 
probabilior oratio 8g, 138. ad pro- Publico victum accipere, ſummus 
babiliter dicendum caput eſt honos apud Græcos 34. 
noſſe mores civitatis 201. ad pudor Craſſi 37, Iſocratis go. pu- 
probandum duplex materies doris ſignificatio adjuvat in 
ene d 617 oratore 4. 
probi ut videamur quibus effici-, pueri & lachrymæ 72, 75, puero- 


tur 148. probitate jungenda rum mentes ad virtutem fin- 


eſt eloquentia 231 gere 283. puerilis iaſtitutio $7. 
procedere ; eentus non ſatis pro- puexiles verborum t ranſlatio- 
den c aft 134 x DS. n x 1 
procinctu ceftamenturn facere 72. pugna & acies aliud, aliud ludus 
proclamatort 63. OT c 


* 


» » 


7 
0 


INDEX RERUM ET VERBOR UM. 

pullos excludere 2 40. 98, 191. hominum, & tem | 
— forenſis 47. rum habere decet in — 
puncta argumentorum occulenda 162. 

14. recipere vocem ab acuto ad gra- 
pupillus filius 72. ſenatus relictus vem ſonum 82. oppidum 180. 


morte Catonis 268. recitare tabulas 144. 
purus, diluciduſque ſermo 226. reclamant tota theatra 280. 
ure Toqui 43. , recolere artes inter nos 2. 
pufillus teſtis 171. | reconditæ artes 3. res 115. 


putidius litteras exprimere 226. rectiſſimus in dicendo 138. 
pyrrhonei philoſophi 234. rector reipublicz quis 66. 
Pythagoras 130, 232, 260. Pytha- red igere in artem 134. 
goret 14, 138, _ redolere do&rinam 123. 
A redundavit oratio hilaritate 162. 
— refellere teſtimonia 156. refellen 
di conſuetudo oratorum pro- 


Qua de re quiſque vellet audire pri 86. 


„ N referre in commentarium 65. ad 

quacumque de re 21. ſnatum de 214. fe ad 192, 

quadrare 273. 263. : 

quæſo, adverſario da iftum patro- reflectuntur mentes: oppon. inci- 
num &c: 183. tantur 18, 193, 220. 


quæſtio eſt habita 144. quæſtio- refricare dolorem 154. 

- niscontroverſia 113. genus in- refugiunt omnes necem 289. 
finitum, certum 42, 101, 108, refutare domeſticis teſtibus 88, 

131, 449. quæſtionem in ali reges exigere 154. 


quem ferre 27 regina rerum oratio 149. 
quæſtor eft ſodalis, & liberùm lo- regium eſt dare ſalutem rr. 

co proconſuli 1755, 16. | regno in tuo ſumus 13, 22. 
quamdiu ad aquas fuit &c. 18 1. rejectio in alium 284. rejecto ſcu · 
quamvis bonus ipſe &c. 442 to fugere 188. | 
quando tandem &c. 178. relaxare triſtitiam & ſeveritatem 
quibus ſciam poteroque 21. 168. relaxat, & liberat immu- 


quid vocetur, quericur 122. quid, tatione ordinis &c. 273. re- 
& quamodo dicamus 125. quid laxantur animt ex 0. relaxa- 
tibi vis, inſane &c 180 — tio animi ot ii fructus 94. 
pfloras c. 183. quid huic abeſt religo opus cenſorium 212. 
niſi res, & virtus? bid. quid religione obſtringere 179. 
petam præſidii ? 247,276. remiſſus animus: oppon dolen: 


quietem, atque otĩum ſequi 232. 151. rem iſſiores e cantus 

quo me miſer &c. 287. quo nunc 83. remiſſius dicere ibid. re- 
me Kc. 288. mumiſſiones vocis 85. N 

e e remiges inhibuerunt 46. remi- 

ng | germ, aut bajulum oratorem de- 

EVE Lexibere 100. * 

Rabula 69. N remotus à cauſis forenſibus 104. 
radiatum lumen 267. ab uſu julliciorum 191. 


rapere ad ſupplicium 169. lumen renovare animos ad odium ali- 
oculis 267 rapirur mortuus cujus 154. veterem animi eu- 
184. non dixit caje ; non pete; ram 213. 
ſed rape &c. 268. renunciarealiquem conſulem 177. 
ratio oratoris 25. rationem alicu- repelli ã gubernaculis civitatis 15. 
jus dignitatis &c. non habere repetere al iquid memoria . re- 
* | "RY . petita 


INDEX RERUM ET VERBORUM. 


petĩta alte oratio 243. rhetorici magiſtri 17. rhetori -· 
reponere in numero diſertorum cæ inventor 28. rhetoricotero 
19. in aliquo artis loco 155. 272. 
reprimere vim 12. hominum Rhodus 23,287. Rhodii faceti 161. 
mentes 50, ſeditionem 128. re- rhythmicorum norma acerrima 
riment te valid legum ha- 278. | 
ene Sc. 269. ridiculi locus turpitudine, & de. 
repudiare conſilium ſenatus à ro- formitate continetur 168, 169, 
publica 274. ridicula omnia non faceta 153. 
repueraſcere 94. lt uznam maxim? ridentur 525 
repugnantia ad argumentandum riſus frangit adverſarium 168, 
143- R 7 obruit teſtem 185. riſum qua 
repulſam ferre 183. maxime moveant genera. 172, 
res orationi ſubſit 7, 17. lumen 186. movere fine oratoris 16), 


non habet ſemotis verbis 220, 
221. rei familiaris tabulæ 119. 


re ridiculum 169, 170, 172, 


174. rerum copia verborum co- 
piem gignit 234. 
reſpondebunt non vocati 279, in 


168. movere tenuiſſimus inge- 
nii fructus eſt 162, 172. de ri- 


ſu quinque quæruntur 167. ri- 


ſu res diſſolvere 168. vide jocus. 


rivulos conſectari; fontes non 


videre 125. 


reſpondendo major apparet in- rogationi incercedere 133. 
gen i celeritas 166. reſponſio Roma domus virtutis &c. 61, de- 


eſt humanitatis 160. 


reſpublica: ad conſilium dandum 


de republica, caput eſt noſſe 


rem publicam a0. rerum publi- 


carum regendarum prudentia 
26. rempub capeſſere ſapientis 
eſſe negant Kpicurei 235. 


ſine, Roma, tuos &c. 270. Ro- 
manus homo, pro Romani ibid. 
Nos ſumu' Romani &c. ibid. 
Romani generis certa vox 227, 
228. Romani ſapientiſſimi in 
jure conſtituendo 61. philoſo · 
phiam numquam aſpernati ſunt 


reſtinguere incendium 155. 138. Romanorum 1ngenia cæ- 
xerexere ante exorſa, & prope de- teris præſtiterunt 6, 61. à Ro- 
tenta 140. manis repetenda virtutis exem- 
retruſa in media philoſophil 27. pla 259. 
reverti ad ſeipſum 159. Romulus 12. 
revoca re illa. qua de altero dicun- Roſcius 38, 39, 81, 83, 166, 247, 
tur, ad ſuas res 159. animos 290. Roſcius in ſua arte 40. 
à temeritate, &c. 201. animos ab roſtra à M. Antonio Cenſore ma- 
omni contentione 218. ſe ad nubiis im peratoriis ornata 216. 
ſuum penſum 252. aliquem a Rudini 270, | 
nimia contentione 192,193. re- rudis in jure 13. in rudibus bo- 
Vvoeatur oratio 139. revocantur nus 242. ; | 
ea, quz ſe nimium profude- ruptorum teſtamentorum jura 53- 
runt 116. revocatio verbi 244, rus ex urbe, tamquam è vinculis, 
revolvi 130, 132. evolare 94. ruſticari ibid. ru- 
reus: ex reo quomado ducantur ſtica vox 227, 228. 
exordia 296. rei quinam 146, Ruſca 177. 
196. reos commendat oratio Rutilius 3 Scauro accuſatus 183. 
ſummiſſa 147. Rutilius P. tr. pl. 36. 
rex & tyrannu 253, - Rutilius Rufus 72, 73, 
Rex Q 127. | | 
2 Vetores nunc-appellati 231. nie 8. 
- -hil-cenenc 26. rhecorici libri ' 5 
15, O agßteſtes ſunt. go. Sabinorum connubia 13+ 


* | 0 I. 


ana, acne ©tB 


InDEX RERUM ET VERBORUM. 


facramenco juſto contendere cum ſcriprores bonarum artium per” 
aliquo 14. volucandi &c. 47. 


ſal pro facetiz 161, 1666. ſcriptum diflidens à ſententia 42, 

Salamis 151. | 123. ſcripti interpretatio ibid. 

Salinator 181. ſcriprum & æquitatem defen- 

Sam nites gladiatores 197. Samni- dere 79. ſeriptis ludere 68, 
tium magiſter 242. ſcrutari locos 135. 

ſanguis fuſus in cor por ibus 193. ſcurrilis jocus 169. dicacitas 171. 
ſanguine diffuſus 282. ſcurrile judicium 164d. 

Sannio 173. ſcutum Marianum 179. ſcuto non 


ſapere, & dicere iidem olim do- abje&o, nec quidem reje&o, fu- 
cuerunt 233. ſapiens ſi algebis, gere 189. | 
tremes 185. optimine cyjuſque, ſe : de ſe quiſque difficillime ſen- 
an populari laude ducarur 252. tit 224, 
an ſapientis fir capeſſere rem ſecare cauſas in plura genera 115. 
publicam 250. non eſſe dicunt ſecluſa aquula 141. 
Epicurei 235. ſapientia vete- ſecundum hunc diem 86. ſecun- 
rum Græcorum 23. conſti- dum vocem 291 
tuendæ civitatis 138, oſcitans ſedare mentes 6. iracundiam &c. 
& dormitans 135. ſapientiæ 158. 
laudem neminem conſequi fine ſeditiones multæ ꝭ republica 128. 
ſtudio 220. nonnullæ juſt.æ &c. 114. 
ſarmenta 116. ſegregare abs te auſus &c. 151, 
ſatietas aufertur varietate 224, 288. | 
279. ſatietate ſimilitudinis de- ſementis 80. ut ſementem fece- 
fatigari 45. ſatietate celerrime | ris, ita metes 17. 
abalienamur ab iis, qua ſpecie ſemidoQus 147. 
prima acerrime commovent Sempronius A. 12, 13, 171. 


245, 146. Sem pronii T. & C. 12. 
fatisfacere cauſis 80, in geſtu 241. ſenatus eſt ſapiens conſilium 200, 
ſaxifragz undz 270, ſenatũs conſilium & fides 215. 
$czvola 162, 163, 184. ſenatum ſervire populo! 72. in 
Scævola ſocer Craſſi 236. ſenatu quamodo ſe gerat quivis 
Scævola P. 52. | » 200. | n 
Scevola Q. 5s, 61. ſenectutis ſubſidium eſt juris in- 


Scaurus 67, 156, 175, 183, 184. terpretatio 62. non eſt 83. ſub- 

ſcenici Judi 213 · ſcenicus geſtus fidium eſt otium 83, 242 ſene- 
oratori vitandus 290. ctute affectus 236. ſenes diſcen- 

ſcientia rerum oratori neceſſaria tes 243 · ſenis imitatio Roſcia- 
18, 19, 20, 25, 81. ſcientiæ ſua- na 170, ſeneſcens laus 90. 
vitate nihil homini jucundius Senius ille 265. 
232. ſcienciz liberales uno lo- ſenſus quidam, ac ratio dicendi 
cietatis vinculo continentur 148. videndi omnium acerri- 


220. mus 208, 267, 268. ſenſum fe- 
Scipio 83, 94, 176, 177, 179, 183, rire 268. cum ſonſu craftarum 
18% 257. 147. ea maxime ffiguntur ani- 
Seipio M. Maluginenſis 176,177, mo, que } ſenſu cradita ſunt 
. Scipiones 232, | 208. ſenſusin nim ia voluptate 
ſcitum eſt 293, ſatiantur 245. ſenſuum fingu- 
Scopas 206. lorum varia voluprtas 221, 222- 
ſcopulus patrimonii 268. ſenſus habeat oratio 245. 


ſeribere plurimum utile eſt 47. ſenſus admoveri 267 ſenſibus 
Ccribonius L. 73, 17%.  nihilperciph, niir 


„ _ Iwprx RxRUM ET VER RUN. 
ci 236. A "6 oe eee Sum 20, 64. & Soerate plures 
ſententlarum lumina 283, 284, orti 133, 134. Soctititi cauſa. 
A835. numero yerborum nume- r aQores à ſe ſepataverunt 
; _ | 10 238, nominari omnes philoſo. 
ſentencios? ridicula dicuntur 187. phi vellent 234 Socraticis dif. 


266. ſolitudo ſ nectuti apta 8 3. 

ptumuleius Anagninus 180, Solon 19, 61,231, 
Sergius Aurata C. 34. ſoluta quomodo fir oratio 276. 
ſeries diſputationum 109. ſonare peregrinum 228. ſonans 
ſermo exſanguis 18. purus, dilu- quiddam 263, | 


r Sof dus 27. 


, 292. "1 ; we 1 8 
-. Servius Tullus 12. ſpes hominum fallaces 2716. cum 
ſervus ad manum 292. ſpe perdiſcendi voluntatem di- 


ſeveritate non traditur virtus, ſcendi abjiciunt 134 
EL TY Wy 


ſed perſuadendo &c. 80. ſeve- Speuſippus 236. "fr 
rus vultus, jocos commendat ſphæram in cenam attulit En- 


186. - 2 ....,, _ Nnius 267. 
ſextantia nan eh 174: | ſpinoſa oratio 26. 
Sextius G Calyinus 171.  fpiritus anguſtior 85. infinitus 
quintum pareret &c 179. 275. ſpiritũs anguſtiz 275. 
Gb; quiſque minime eſt notus 2:4. ſpoliare omni dignirate 217, ſpo- 
Sic ulus 182.18 3. Siculi faceti .. liata ornamento civitas 134. 


Sicyonii calcei 74, 3, | SIS 
Ggnmificatio artificii 138. pudoris ſpondej herous pes 276. 
e * f, racre fc 3 Ie 
Alva rerum 244, 2. © fiadium: in ſtadium ingredi 44. 
Silus 184. 111 n 2 Petipareticus 34. 
— 22 . ad, argumentandum ſtatera aurificis 140 

142. ad ornandum 284 verbi Statius 175. er | 
165. Prius confirminda 145. flarus aurei Delphis honoratus 
ne longe ſit dutia 267. . duci _ Gorgias 256. | 
pPoteſt ex omnibus 267. ſimili- ſtellis quaſi quibuſdam notat & 
tudinis Hatietate 15, 145, |, 4lluminat orationem 271. 
ad, fimilitudines valde pro- ftercus curiæ 268. 
dude pariunt obſcuritatem ſtilus optimus dicendi effector 45, 
3229 A eee 265, ornat ac limar —_— 
466, 267. ſtipendia merere 176. 
Am plferter digum 139. ſtipulatiuncula 33 
Simonides Ceius 206, 106. ſtirpis jus 54. ſtirpe ad eum re- 
days Sek ana UL f Br * 

Crates 9, 44, 74, 180,218,233, Stoici ab Antiſthene 234. dimit- 
236, 37, 253, Ys Lecradis l- tendi ab eloquenti⸗ 235. iraſci 


neſciunt 


INDEX RERUM ET VERBORUM, 
neſciunt %% Scoicorum inter- ſuperbum, arrogans 1492 
_ rogationes 14. Stoicis renun- ſuperioribus invidetur 158. 
ciari 74. i eng — ——— 63 
ſtomachari cum aliquo 179, ſto- ſupploſio pedis 228, 290. 
12455 a ri Kals“ 183. * ſuredlom defringere 250. ſurcu- 
ſtrictim aliquid adfpicere 49. los da mihi &c. 182. 
ſtruere dium in aliquem 158, ſus docebo oratorem 167, _ | 


verba 255-270, BF ſuſeipere dolorem 150. patroci- 
ſtudere uri civil Fr. alicuĩ tei, nium voluptatis 334. 
gloria &e, 164. ſtudium oats. ſuſpendere fe 182. 
Fi rium 41, 201. nibil ſuſpicioarrificii oratori idyerſa- 
rodeſt niſi apta media adhi- ria 139. nne 
beantuf «id, ſtudium ponere ſuſtinere 1 ans; 
in aliqua re 19. fludioſus au- Syri venales 78 Ale 


LI 1018 


venes & .......... 1 n 
tulcicia,excuſationem non haber eie 
38. Kultus est nemo, quia run ! 
dus &c, im.. ._., Tabertiaculum' vitz in philoſo- 
ſuadere aut nne phia collocare 29. 
eſt per ſonæ 200, ſuaſionis pre- tabula x11. 19, 51, 60, 61, 79. & 
cepta fd. OED præſcriptiones $r. teſtamento- 
ſuarum rerum incerti? &c. 6 rum gy. cabulas rei familjaris 
ſuavitas orig Atticorum, & conficere 119 recito 14. pro 


manorum propria 227. verbo- tabulis, & contra tabula dicere 
rum quomode adquirenda ibid. 126. | TIPS, 


uo $.:% | tactus criginta minis 176. tactus 
ſubacto ingenĩo opus eſt 130. ſub- yult modum mollicudinis 246. 


ſubauſcultare 1393. fe videri velit 27, 145- 


fall 


#, 


&io rerum ſub adſpetum 284... Tarricinz 19. Ane 
ſubiracus alicui 23 * | r auriſcus actor 9... 
ſubitò dicere an utile 4.  . . taurum immolare (79. 
ſubnixi ambulant 79. tecta, pro ædificiis . 
ſub novis 179. .tela, pro bello 279. telum man 
ſubſicivis operis 210. fugit 266, tel da rexicur 191. 


ſuccenſere alicui 238. temporis anguſtiz 193. In - 
ſuccreſcit yeſtrz.#tari 294. . pus cauſam conferre ss. 


„ 


rem pu licam 13. vehas* Ho- 


147 D N q 'S | | 
ſummum bonum 20. terra media, Weg, 


= 


© 


a) 


IkDix- RERUM 14 VERBO RUN. 


isn 


27 t 0 , 
cert, ba, n. er., He res gal, hat. 
Wc." ſcribere 95.  tefta- Wd & rapere $a 


menta rupta fr, * que velit 145. 
re Kc. trajectio 283. | 

reſtimonit dicti »B way ion, oz. tranſactis gel, pris 92. 

dicendi nulla præcepta 103. te- tranſenna! r tranſennam 

ſtimonid refellere 156. . © adfpicere AF 
. 179 transferte alid ſermonem 41. ſe 

acuvii - ad aliud ſtudium 11; ar- 

nn nne tes ad uſum 242. 'Grzcorum 
Thales Milelius 259, _  _  prudentiam ad noſtrum uſum 
theatra Wai c 290% 44%. transferendorum verbo- 
9 — 190, 203, 46 rum ratio 265, 266. &c. 


_ rranfilire ante be ta 267. 
Tbesphraſtus 1516 18, 277, 96. tranſire com munĩ yg $ £quabi- 
Dann: „118,25. ; litatem 158.” 
ramenes. 11 433. gry tranſlatio, ſi durior, mollienda 


Theſſalia 206. præpoſito verbo 168. verecun- 
Thoria lex 184. Aa eſſe debet &c. 269. tranſla- 
meer en 33376. | ram words ne ſit - om" 
Thuc og, 118. N aut latius proprio 26 u 

. A tranflatum e bes lum 


tibicen bes tibiis canere non por- ibid. careat turpitudine ibid. 
eſt 202. tibicinis modos tar- tranſlatis verbis magis delecta- 


ores facere 8 3 mut, * propriis 265, 267, 
Tiburs 178, Bruti 163. tranſverſo foro ambulare 257. 
Timeus 106. Pfreſviri Epulones 238. 


timide ad dicendum accedere 37. tribus utbanz 13- tribu movere 
tim ido languige refugere ne- 180. 
cem 189.1. rimoris incutiendi triclinium 178, 
modus 178. Trinummus 100. 

Timotheus Cononis filius 2.60, crochzus 275. 

tinctus literis 115. arte 16. Trojanus equus 118. 


| Tifias inventor artis Rhetoricæ trutina populari examinare 140. 


Tubero Q. 403, 242. 


Titius 174 . Tullus Serv. 12. 

Titius Sext. 108, 78. tundere eandem incudem 140. 

roga pro Pace 270. togatorum li. turbines ſævi exſiſtunt 266. 
teratiſſimus 2 . turmales diſplicere &c. 177. | 

talerabiliores 70. tdtturpe adexiſtimationem 155. ta- 

toto capie annuirt 189. cere, & Barbaros pati dicere 


tractatio cqulz varia eſſe debetr45. 260. 'rurpitudo, ridiculi locus 


trages or 16 19015 104, 107. verbo- 168: in verbis tranſlatis fugien- 


1 


da 268. 
te 1 alicui 189. 1 3 Fuſculanum L. Craſſi 9, 31. Cæ- 
immortalitsti 133. fſaris 91. Lælii 86. Tuſculani 


trsqdacere orationem'in &c. 174. "munus 253. Tequies 71. 


animos. ad 187, traduQtio Tuſcum mare inferum 256. 
269 ttutelæ turpe judicium 50. 
cedias in nugis agere 157. tra · Tutor, mimus vetus 176. 
Felis inis non percurbor 69, 'Tyndaridz 106. 


** 


Tyfßas, 


ses 


n Sbes. 


8 - 
2 


2- 


Index 'RERUM ET VERBORUM. 


Tylias, vide Tifiag, verborum ratio 107, 263+ ra» 
"7 mn1bu; ts tio in hiſtoria 105. electio 7 
& 260036106 Vo 23 inſignia 99. concertatio 
e INE ea: 1 jejuna 109. comitas 147 curſus 
Vacare fudiis 227. * - 48; 258. audacia 225. ſuavitas 
vagatur & errat oratio 66, 229. quomodo acquirenda 227. con- 
vagantur verbs 273. tinuatĩo fit articulis membriſ- 
valere apud aliquem auctoritate 2. que diſtin&s 277. continuatio 
valerius ſcenicus 244. longa vitanda 229. — 

Valerius Soranus Q. 227. ac turba 229, 9, 230. elige 

Vargula 171. rum &c. ratio fac ilis — 


varietas in actione utilis 292, 2953 · floribus conſperſa oratio 24.5. 
varietace diſtincta oratio 69. propriorum eſt ills laus &c. 
varietate orationis, nulla au- 263. transferendorum ratioa6g. 
rium ſatietate 224, 279, 280. vice tranſlatie. Continuatio 

Varius Q. 36. duas res deſiderat, col locatio- 

vaſtus homo 36. vaſti vultu, mo- nem &c. 271. concurſus aſper, 
— corporis 35. vaſte loqui lævis &c. 271. modus & forma 

vaſtius mat diducere 27. bid. numerus 272. concluſio 
ubertas in dicendo 17. _ #634. ambit us 277. junctio 279, 

vehemens minus, at dulcior 107. circuitus 6:4, 48 1. orbis 281. 

vela dare ad id, unde aliquis fla- conformatio ibid. Jumina 283. 
tus oftendicur 149 . - geminatio 1484. — 

velle, primus gradus ad do&ri- concinna 285. conformatis 
nam 64. „ PE labo- quomodo differat à conforma- 


rare 1857. tione ſententiarum 282. ver- 
velleius C. 239. dis illuminare 2556. tranſlatis 
Velocius G . magis delectamur, quam pro- 
renas hominum renere- 7. priis 266, 267 


veniam hanc dabis 8. n debet eſſe tranſlatio 


date 30. 69. 
venire in rem — 97 ſub vercor ut tibi  poſſim concedere 14. 


— — s. u 2141 veritas vincit imitationem 287. 
venuſtatis color 292. cum venu- veritat is ſim plex oratio 80. 
ſtate movere ibid. {110 vermiculatum emblema 271. 


rerbi controverſia 15, 33: verbo verſari in cogitatione » curaque 
facerum 172,474: in verbo fim- aliqua 148. in * caſtris 
plici tria ſunt &. 264,271, 191. 
— 283. verba efferveſcentia, verſus, hoe eſt numer; 9 in 
& redundantia 116. rerum vi aratione adhibendi aya. effectus 
pariuntur 135. ſemper ſatis or- .conjua&ione verborum in ora- 
nata ſunt, ſi ea res ipſa peperit tione, vitiumaya 473. facetè 
ibid. quaſi connedunt membra interponitur , iatque eautus 
orationis 209. ſedem habere - 2a. (verſibug:-propoſicis eam 
non poſſunt fine re &c 220, rem ipſam Aliisyerbigepronyn- 
221. extrema cum conſequen- ciare 46. 1 _ 0: 3imns 
tibus primis ita jungenda; ut ver ſuti loquus 465. dnl 
&c. 273 —— neque Vel fimulachram. 44). avon c 
ſoluta 273. ſicut mollifima ce — — adibus proportion 
ra for mantur ud. aut propria, ada 19. — 
. aut tranſlat⸗, aut novata. 463. velligia — -perſequi 33. 
obſoleta quooodo adhi veſtis primò frigotis cauſa, poſt 


286. rem 2 + . 2650 +» 2124 tov ne 657 
20 20 . Vr * vetare 


EIN DEN REKUM: ET VERBORUM. 


veta re dein wil tur yy lum col locare -in7'philoſophiz G 
veteres plus. videbant, quam no- w vitam fine ſtudiis nullam v 
eri a 02 fin nt 256 ducebant gy. oratoris & rei ti 
veterum lectio ad Latine loquen - probari, multum valet 146, re 
dum valer 426, 9 verba ad- 1&7) ni ni bet ri 
dere ſolebant ad complendum vitia acutids in diente, quam v 
-clfcuſrans 46. recta, videntur 36, 84, 190, ri 
vibrare haſtas ante pugnam 197. o ipſis, in quibus ſunt, ſu. q 
viciflitudines auferunt ſatĩetatem muntur 270; vitiaſis argumen- & 
0, utiles in atione 292. tis nuſquam oportet eſſe locus p 
vida publicd aceepto vivere, ſurn- 194. Fer Ti 
wms apud Graecas honor: 54. vituperandi ragio 2 %//n - b. 
vĩdendꝭ ſenſus acerrimus eſt 08, vive memoria .. Ot 
2659/2680 2 441 Vanere Indiemng3:: vivendi, di- uſit⸗ 
VigeliusM 239. dcendique eadem alim doftrin: n 
vigere-memaria 207, ih 232, 233, 237. viveUlyſles &c. uſuc 
vi ena ornamentorum 8. uſus 
villam in Tyburte &c. 178. ulciſci injuries + 2quumne (1, ? pe 
vincere; pro probare 14. „ nr u 
vincire' ſententiam modis bcc. Ulyſſes 236, 46% 1+ on: 2: af 
127 Vincite 868. n 63 
vine libertacis 154/ umb facit ut id, quod illumi- ut, 
vindirare ab obliwione & 3 ſilen- natum eſt, magis enſtare & . 
tio 90. in libertatem 135. ab - emencte videatur 2479. of 
atrocicate mortis at): | umbracilis didi 7. uri l 
virtus ſola/laudabilis 203. afflicta unde i. e. pro quo 24. ucili 
& proſtrata ' maxime luRuoſa unctionis cauſa gg .; n 
eſt 159. ſemper libera eſt, vin - unguenti acerrima ſuavitas mi- re 
Qo corpore 72. hominibus per- nus diu delectat 266... pl 
ſuadendo, non vi, &c. traditur vuenbulum, modus arguments - Ae 


80. k fortunæ bonorum uſu _ 142. St 5. 
cernitur 03. ea ett preeſtantis vocare my icium 13,23 
viri, que ef — aliis, voculæ falſz in cantu - ” . 
ipſi labotioſa &c. 205. ſuamne valirare in foro 52, 121. 

— — dignirarem expetenda ? volubilitas verborum 6. 
£50; num interire in hom ine volucres eum aliquid effeoerint, 

poſſit ? tc 251! virtutis gene- liber volitant gg .Q. 

ra ad laudationem aptiora g vol untatem defendere 3 

ſpecies alis magis ali illuſtris voluptas aurium 85. . voluptatis 

237. virtutĩ premium honor, patrocinium ſuſcipere c. 234. 

non pra. virtutes inter uu vocis 289. voluptate ſen- 

ſe connexe 25. r — ius impellere 245. voluptati- 
bad. 23 r. pro illis, in quibus bus maximis finitimum eſt fa- 

Func 270. virtutum ſingula- ſlidium 246. voluptatis ſenſus 

ran en tert ofhcis 204. o- 16. 

_ gnicio oratori neceſſaria 205. volutatus in veterum ſcripcis 226. 
vis habet ſuum votis genus: 289. vorago bonorum 268. 
vita non efdpra;"ſed douata mort vom ple na, & ſuavis 40. oratori 

rte nie ed ſcientis ſu - neceſſarda 82. inflexa ad miſe- 
vitatem delectat 234% Vita ho- rahilem - ſonum a. cygnez 
minum rater ſubjedta mi- 15. muliebris, raſtica &c. 
tema , 489, vice digni- a7. maxime valet inr4Rione 
Ren veritas 70. taboraaon- - 291. vocis ita unter 


Index RERUM ET VERBORUM- 


Grzcos 82. variatio utilis 292. tur ibid, contra dignitatem 
vitia 227. lenĩtas ibud. inſolen- uomodo defendenda ibid. 201. 
tia peregrina &c. 228. ſonus dignicate ſemper conjuncta eſt 
rectus & ſimplex ibid. mode- 201. utilitatis fururz ſpem 
ratio 272. voci magnopere ſer- proponere 157. 

viendum 292. vocem obtunde · vulgaris cognitio ſatis magna eſt 
re 184. in omni voce medium &c. 263. 

quiddam eſt; hinc gradatim vulgus, ſi eſt peccatum in verſu, 
&c. 293- voces 3 motu animi videt 281. 

pelluncur.287, 288. vocum va- vultus adjuvat facetos 162. ab 


ria genera ibid. . ..znimi motu pe llirur 297 290. 
urbane tribus 13. urbanicatis indicat animi Nealas 172 290. 

odor 267. ſeverus jocis idoneus 186. ima- 
ulitata verba reddunt narratio- go anĩmi eſt 390. oculis guber- 

nem perſpicuam 199. natur zg. 1 e e 
uſucapiones 32. valet ill. 


uſus magiſtrorum precepta ſu- uxorem pr nantem reli — 
. oratori Teles 130. —— ducere 56 * 
uſus nos docuit 157. uſum tas 1 
affert 130. uſu venire alicuĩ 
65. 4 | Xx. 7 * 
ut, 1— quamyis 93, 102, ut 
atem ris Kee: 177. Denne. Platonis — 
icam 2 234, 236. 
uti * nuncupaſſer 79. £ Xenophon $ocratieus- 205, 60. 
utiliſima ſunt & digniora & ve- 
nuſtiora 274, 292. utilitas amo- „„ 
— conciliac 157. dignitatem 
ref mque vincit 200. & ho- Tethus Pacuvianys 132 
 neſlas inter ſe pugnare viden- Zeuxis — 221 


1 4x 4 


' Codd, MSS. quibus in hac Editione uſus ſum. 


Sal. Cod. in Bibliotheca Coll. Bal, Oxon. 

Sud Cod. in Bibliotheca Bodleiana, 

Joan. Cod. in Bibliotheca Divi Joan. Bapt. Oxon. 
cujus librum primum, & ſeeundum uſque ad ca. 

put ſexageſimum evolvit Gronov. © 

Mag. Cod. in Bibliotheca Coll. Magdal. Oxon, 


- Nov. Cod. in Bibliotheca Coll. Nov. Oàa on. cui ad- 


jiciuntur Variantes lectiones neſcio unde ex- 
cerptz, quas Excerp. Nov. ſæpe vocamus. 
Wag. Codex, quem pro ſuo litteras promovendi 


Fo mittendum curavit vir humanifſimusDw 


. V. 


