> +7 
Vi , : 


—_— 


R—_ eb} 
| | 
| Drs. ERasMI | 
'} Roterodami 


DIALOGUS, :; 
Cut "Titwing 


CICERONLANUS: 


- 
- — - -—_—— _ - 


| De optimo genere 
| Dicend:. 


Acccdunt Eraſmi & Alio- 


| 
| rum Epiltolz de codemn | 
| 2 Argumento. " 
| a 2 | 
_ - ci envi | 
OXONI 27 | 


Typis EL. Lichfield. An Dom. 14 93, 1 
Proſtanc VCRaies 2 | C01 z/t 9; 
Conmesby Bibltopolin Lenamet 
ſem. 


DES. ERASMUS 


Roterodamus 


Ocnatiſhmo Viro 


JOANNI ULATTENO 
S. D. 


; Raduum in primis planeque 
regtum munus #, wir 

| ornati//ime , prudentibss 
fidiſque confilits reip. proſpicere : 
quod nimirum intelligens Home- 
rus, enum, penes quem eras ſumms 
YerWm, Bourngopey appellat. Nec 4- 
lis mortalium ulls preclarius de 
tvitatibus ac regionibus merent er, 
cum omni quidem tempore , tum 
. vero precipue hoc ſeculo, quo, neſcio 
quo fatals tumults, 7 de or- 
ſum miſcentur omnis , five Chri- 
ftliane religionis Hatum inſpicias , 
ſfrue monarcharum as rerumpublic, 
cond: - 


conaitionem vepures, five Hudiorum 
ac literarum rationem intueare; 
omnibus fic perturbatis, ut non + 
lio tempore wverins furrit illud Gre 
£15 erlebratims, jepts 5 Aavnde Te we 
ro in hoe pulch rrimo negotio ſum 
ma fide, mirs vigilantia, pariqu 
dexteritate verſantem interpellare, 
fortaffis improbum, aut impium et- 
iam Videatur : ſed quoniam arbi- 
tror non ſine cauſa precipere Fla 
tnm, Milce ſtultitiam conflliis 


brevem ; en ! adeſft ab Fraſmo tibi 


libellus,qui ſuis nugis aliquantiſpe 
avocet animum tuum t gravibui 
retriciſque neg#tits. Quangquam h: 
mere ſunt ejus reneris, ut, quent 
admodum ait idem, Seria ducant. 
Tantum autern abel?, ut nihil atti- 
meant ad rempub. ut ad te quoque 
peculiariter ſpettent, qui ve; [cho- 
loſtice epud Aquiſony anos ſumman 
CHY 4018 ſuſceperts. Multorum en 
partim r19navis, partim ſin:ſftris 


 F 
F®, Sp” 


motibus fit, ut bone liter e, qua ſat 


feliciter caperant effloreſcere, jam 
paſſim vergant ad interitum. Et 
quaſi ſit hoc parums , exftitere pri- 
dem, quis nobis veluti novan ſeiian 
mwoliuntur invthere: Ciccronia- 
nos ſeſe vocant, intolerabilt ſuper- 
Clio rejicientes omnium ſeripta,que 
Ciceronts lineaments now refe unt; 
& adoleſcentiam, & ceterorum ſcri- 
plorum leftione deterritam,ad uius 
M. Tullii ſuperſtitioſam emulatio- 


, nem adigunt : quum nulli minus ex- 


mant Ciceronem, quam ipſi qui ſe 
bujus tituli fam moleſtiſſime vends- 
tant jattitantq; Quanta vero ftudi- 
orum pernicies, fi perſuaſum fuerit 
nemine'm pr eter wnum M. Tullium 
vel legendum eſſe vel imitandum! 
Subol:t autem & alind bujus no- 
minis pretext pert, nimrum ot 
pro Chriftianis reddamur Pagani: 
quum ego nihil prins agendum exi- 
ftimem, quem ut bone liter « Chri- 


fi 


ſti domint Deique noſiri glorian 
£4 ſermonis coi, ſplendore, nits 
reque predicent, quo MI. 1 «llias & 
rebus profanis dicere ſolitus eſt. E 
animadverto juvents aliquot» que 
nobis rewittit Italia, fprecipue Ro 
ma , nonnihil afflatos hoc affetts 
Viſus itaque ſum mihi rem fats 
rus, nec inutilem ad pietatem, 0 
findiis adoleſcent ie conducibilem, | 
Iacubratiunculam nam huic ri ds 
rem: non wt eloguentia candidats 
a Ciceronis imilatione deterream 
{quid enim inſanins ? ) ſed ut often 
dam quo patto fieri poſſet, ut wen 
Ciceronem exprimamus, & ſum 
mam illius wviri facundiam Ccim 
Chriſtiana ro” copultimus. Ar 
gumentum hoc dialogo iratt avimui 
quo ſimul & minus eſſet tedii lefts 
ribus, & res facilius illaberetur it 
affettws Juvenurm. Bene vale. Bu 
ſelea, poſtridie Idus Febraarii, An 
no M. D. XXVIIL. 

DES 


DESID. ERASM/ 
Roterodam! 


CICERONIANUS, 
Sive Dialogus 
DE 
OPTIMO DICENDY 
GENERE. 


Perlonz, 


Bulephorus, Hypologus, Noſoponus. 


in extrema porticu dC- 
ambulantem ? Nii pa- 
rum proſpiciunt oculi, Noſoponus cit, 
vVetus ſodalis, & itu diorum EunragelÞ. 
Hl. An hic cit 1lle Noſoponus, olim 
congerronum omnium lepidillimus , 
rubicundulus., obefulus, Venertbus & 
Gratus undique ſcatens ? B. Ts ple clt. 
H. Unde hxc nova ſpecies? Larve 
{\mlior videtur, quam hominl. Num 
quis hominem habert morbus? F. Ha 
bet graviſhimus. ZZ. Quis obſecro? 
Num hydrops?* FB. Interius malum 
A It. 


baleph, ) Uem video nobis procu! 


2 Eraſ. Roterod. 


clt, quam 1n cute. F.Num novum hoc 
leprz genus,cut yulgus hodie ſcabie! 
nomine blanditur ? FB. Er hoc interior 
hec lucs. FH. Num phthilts? B. Pe- 
nitius inſedit malum, quam 1a pul- 
mone. H#. Num phthifis, aut 1Cterus ? 
B. Elt quiddam felle 1nterus. Z{.For- 
talle febris in venis & corde graflans. 
B. Febris cſt & non febris, interius 
quiddam adurens quam f1 fetris 1n 
venis aut corde graſfetur, ab 1ntimis 
animi penetralibus, quz in cerebro 
ſunt, profhiciſcens. Sed deline truſtra 
divinare; novum mali genus eſt. 
Nondum 1gitur habet nomen? ÞB. A 
pud Latinos nondum, Gr:c1 vocant 
Zelodulean, F/ Nuper accidit,an yelrine 
eſt malum? 2B. Annos jam plus te: 
ptem £5 renetur miſer. Sed hens con- 
Ipcth fumus! Viderur huc gradumn 
theerc Melins CA iplo covnoſces 
quid fit malt. Initto Davum agam, tu 
fac oration: ſubtcrvias, & fabulz par: 
tem agas. 7. Equidem 1d faciam | 

dulo, ft norm qud mihi delezcs 
PB. Percupio vceterem amiculuin tant; 
levare malo. HZ. Ftiamne rem medi 


Cioerontanns. 2 


115,quod non totam mentem aunt 

{ed unam modo partem anim: lzdit, 
verum inſigniter ; veluti ſunt qui fib1 
videntur capite taurina geſtare cornua, 
aut naſo przlongo onulti, aut 1ngens 
1dque fichile portare caput exili collo 
innmxum, mox comminuendum, 11 fe 
vel tantulum commoveant. Nonnull: 
ſunt, qui, quomiam fe mortuos ar- 
bitrantur, vivorum exhorrent con- 
greilus. 7. Define : nov1 iftud morb1 
genus. Z. Ad his medendum non alia 
11a commodior,quam {1 tc f1tmules eo- 
dem teneri malo. #f. Iſthuc audrvi trc- 
quenter. #. Id nunc fiet. ZZ. Hujus 
fabujz non modo ſpectator, verum et- 
1am adjutor lubens fucro. Nam ho- 
min cum primis bene voio. 7. Ergo 
compone vultum, & fume pcrionam; 
ne quid 11}: ſubolcat rem de compolito 
aert. H. Fiet. #. Noloronum etiam 
atque cttam falvere jul -0. 7. Ft Hy 

pologtPNoſopono falutem dicit. N 
Fquidem vobis ambobus raria v1- 
4 quod 
optatis m1thi ! B. Non abctlict, ft nobis 
tam eflet in manu dare. quan clt ©- 
ptare, Sed quid e{t,rogo tc,mali - Nam 
\ 2 Ito 


cilhm precor. Sed uno m ain 


n Eraſ. Roterod. 


ita facies ac macies neſcrio quid fini- 
{tri pollicentur. Apparet hepatis elle 
vittum. JV. Imo cordis, vir optime. 
H. Bona verba : fiquidem malum um- 
medicabile narras. &F.Nullane {pes im 
medicis*? XV. Ab humans prehidus 
nihil eſt quod {perem. Numinis opus 
elt ope. Z. Atrocem morbum narras 
At cujus tandem numinis? JV. Elt 
Diva quz Grects dicitur lots. F. No- 
vi Deam ſlexanmmam. A Hujus amore 
depereo, emoriturus ni potiar. 
Haud miror, Nofopone,ſt contabelcis. 
Novi quam [it res violenta Cupido, & 
cud fit elle ruu tan For, Sed CUam DIt- 
aem te corripuit amor ? V. Anni ſunt 
terme decem, quod hoc ſaxum volvo, 
nec adhuc ſuccedit. Iraque certum elt 

1mmori negotio, aut afſequi ran. 
dem quod amo. Z. Tenacem pariter 
atque infclhicem amorem narras, qui 
tot annis ncce cClabt potuerit, nec co- 
12M adamati tecerit. #f. Fortall: 
1unc Nymphxz fuz copia difcruciat 
mag1s qu IM 12091 A. Imo 1NOP1a 
maceror infelix. B, Qui potelt? quan- 
do fic hattenus omntum un:5 excel 
turſti dxcenda faculcare, ut pleriq; df 


Cicerontanus. 

te que quod olim de Pericle 
d1&th elt,, Suadelam 1n ws fcthtare la- 
bris. AV. Ut paucis dicam,miha putet 
omnis Eloquentia preter Ciceronia- 
nam. Hzc eſt i1]a Nympha,cujus amo- 
re colliqueſco. Z. Nunc attectum 1n- 
teliigo tuum, Specioſum 11]ud & ama- 
bile Ciceronimani COBNOmen ambis. N. 
Adeo ut, ni conſequar, vitam milk 
acerbam exiſtimem. &B.Prorftus mar: 
delino. Ad rem enum omnium pu! 
cherrimam animum adjecilti. Sed n1- 
mum verum eſt quod dict ſoler , 
avoxne mrzhe. Jam tuls VOrS 1N mc 
ipto faveo, {1 quis deus propitius nos 
reſpici at. /V. Quid ret eſt * Y.Dicam, 
[1 potes rivalem perpeti. A Quorſum 
Ita? B. Ejuſdem Nympha me difcru- 


clat amor. A. Quid ator 1cnens 
cadem cura? FB. Ut qQm1 maxime:; & 
In dics accrefcunur 1} \. lito 
quidem nominee mint Carior es, Bu- 
Iephoic; ut quem iacicnus temper 1n 


Prim! dLocXL, nunc cram amare mc! 

pram,polſtea quam conveniunt animy 

B.Fortalle nolles ifto levarr morbo. 

[1 GUIS herb! , DEmmis, ot INCAaNnTA 

ments oarcem Poll CALI AN. I {thn 
: 4 

+ Alt i 


6 Eraf. . Roteroa. 


eſlet occ1dere, non mederi. Aut mori. 
endum eſt, ant potitundum, nil medt- 
um eſt. F, Ut facile tuum attectum ex 
meo divinabam ! XV. Nihul itaque te 
celabo, velut u1{ſdem myſterns initia- 
tum. HB. Tuto quidem afthuc feceris 
Notupone. 2V.Me non folum pulcher: 
r1imi cognomints ſplendor {ollicitat, 
verum etiam Italorum quorundam 
procax inſultatio: qui quum nullam 
vmnino phraſim probent preter Ct. 
ceronianam, ſummique probrti locd 
cucant, negart quempiam elle Cice- 
ronianum ; tamen hujus cognominis 
honorem ab orbe condito nemini 
Ciſalpinorum contigifle jactitant,prz- 
terquam uni Chriſtophoro I ongolto, 
qui nuper & vivis exceſſit, Cut ne vt 
dear hoc laudis invyidere, 1dem aufim 
de 1llo pradicare, quod de Calvo 
Icripht Quiatihianns, fect 1/{t prope. 
yaſa mmiors mjuriam. Hd. Imo, non 
tam 1111, quam optimis ſtudiis, prez: 
propera Longoliu mors fecit injuri- 
am. Quid enim 11le non potuiſler no- 
bis in bois literis reſtituere, {1 tal: 
ngenio, tail induſtrix, juſtum vitz 


{pattum addidiflent {upe 1 8B. Verum, 


Creerom mans. - 
quid vetat, quo minus- quod unt da- 
tum eſt, Mufts faventibus, obtingar 
pluribus? MX. Ille huic pulcherrimo 
facinort immortuus eſt, mea 1icnten- 
ta felix. Quid enim pulchrius, quid 
amplius, quid magnificentius, quam 
Cilalpinum hominem Italorum fut- 
fragiis appellart Creeromanum ?\(#. 
Gratulandum arbitror 111us telicita- 
tt, qui fuo tempore decelierit, prius 
quam hanc gloriam aliqua nubecula 
offuſcaret, vel ob Gracarum litera- 
rum {tudium, cut fe dicare caperat : 
vel ex Chriltianis auctoribus oborta 
ncbula, a quibus fortalle non fats 
conltanter ab{tinuifler, ft diucurnmor 
vita contigillet. Y. Sic eft, ut aas : 1111 
pulcherrimo facinort ummort datum 
elt. At mihi fpes elt futurum, ut huic 
pulcherrimo facinort ſuperhmus et- 
12M, non 1mmoriamur. A. Quam 
faveo tuis votis! Diſpeream, nt aſt- 
huc malim, quam in Divorum aſcribr 
numerum. Z. Quis enim non malit 
apud polteros celebrart Ciceronuns 
quam /«ntZus ? Cxterum quando hoc 
amoris genus zelum neſcit, oblecro 
te, perque curas, perque ſpes mihi 


A 4 re 


$ Eraf. Roterod. 

ecum communes, ut pariter amant 

'altem confihum tuum 1mpertias, 

quibus rationibus tu tuam amicam 

ambis. Fortafle citius perveniemus 
100, {1 UTCTQUC Liter! lucrit 2uXx1110. 

\ Mutz netciunt 1nvidiam muito niy- 


k 4 F ' ©. . 
Gratz, Niviarum ludaics. Studio. 
' " — l : | 
On 11 NCCANQUM TIT, O 4s 
mDortet cle communia omnia. 
{ EA [/ 
=} DCATllS Mc, I1 It CCLIS ITT. 
CIAULU D wort £ LIQOKK]L CL IN S \ IL ITELL CONqyn- 
"=" — , \ 4 * 4 * » n , . TT 
5 $74 : : \ *} $4LSLD % 3 | & LT0T1 'D 7 
4 _ Ss ,% £4%1% 7 ——— 4 \ 7 % 
& &\% . | CLOUT : LL if! , DEC £ \ ITE &4 \% KC 


Cipunus. Ergo veliut erdem initatis 
Deco, retcgam mviteria. Jam annos 
{eptem totos nihil attingo preter li- 
bros Ciceronianos, a ceteris non mi- 
nore rcligione temperans, quam Car- 
thuliam temperant a carnibus. B. 
Cur ilthuc? A. Ne quid alicunde h#- 
reat alienz phraſeos, ac yeiuti labem 
aſpergat nitori Ciceronian lermonis 
Proinde, ne quid hic peccem 1IMpPru- 
dens, quicquid eſt alorum codicum, 
ab oculis fubmov1, {crinus mncluſum 

1ec uvilt prorfus ct locus in mea bi- 
bliotheca, preterquain uni Ciceront, 
B. O mic neglzentenm ! L anta rehigt 


% 


Will 


Cicerontan's. o 


one nunquam colut Ciceronem. MN, 
Non tantum 1n Larario Muſzoque,ve- 
rum & 1n omnibus oftius 1maginem 11- 
lius habeo belle depictam, quam & 
gemmis in{culptam circumfero, nc 
unquam non obverſetur animo. Nec 
alwud {imulacrum in fomnis occurrit, 
preterquam Cicerons. #.Non m1iror, 
H. Ego Cicerom: inter Apoltolos 1n 
Kalendario meo locum dedi. #. Nt- 
hal miror; Deum enum eloquentiz 
quondam appellabant. ZV. In hujus 
1gitor {criptis evolvendis ac revol- 
vendis adeo ſum athiduus, ut totum 
propemodum edidicerim. 2#. Indu- 
{triam tuam mihi narras. A. Nunc ac- 
cingor ad imitationem. &.Huic qguan- 
tum temports deſtinalti * AV. Tantun- 
dem, quantum lechom. Z. Ret tam 
ardux parum elt. Utinam mihi vel 
leptuagenario contingat tam fpeciolt 
cognomints decus ! N.Art mane: non 
huic hdo diligentiz. Nulla eft 1n omn1- 
bus divint virt hibris vocula, quam 
non in Lexicon alphabeticum digetle- 
rim. F. Ingens volumen fit oporter. 
NV. Duo robuſt bajul: vix tergo ge- 
ltent probe clitcllati. &. Hui! Ar cgo 

* A y y1id2 


10 Eraf. Roteroa. 


vidt Lutcriz, qu Elephanto geſtando 
{uflicerent. A.Verum eſt alterum vo- 
lumen, etiam hoc grandius, 1n quo 
juxta literarum ordinem annotay! 
formulas loquendi M. Tullio peculi 
ares. FB. Nunc demum me pudet ofc1 
tantiz mez priſtinz. A. Additum el: 
rertium. B, Hut ! Ettamne tertium 
A. Sic opus eſt. In.hoc congelh pede: 
omnes, quibus Cicero vel incipit ve; 
hint commara, cola, periodos, quibul. 
que numeris horum media temperat 
tum quibus {ententis quam modula- 
tronem accommodat, ut ne tant:]lumr 
quidem poſhre ſubfugere. #. Verun 
qui fher1 poteſt, ut prumus 1ndex tan- 
to major fit toto Cicerone ? A. Diice 
tg | mirari defines. Tu forte me 
credis hac cura contentum, ut {ingu- 
las annotem diftones. F. Sic opina- 
bar. Eſtne amplius ? XV. Imo, 1fthuc 
plus quam nihil eſt. Z. Qul quzſo! 
A.V ide quantum aberres a {copo. Ea- 
dem yox non ſemper codem uſurpa- 
tur modo. S1t exempli gratia : ref 
verbum, alzam vim habert cum ait M. 
Tulhus, referre gratiam : aliam cum 
ait, libert parentes &+ forma corpo- 

THF 


Cicero anus. Ir 
ris fy moribus referunt : aliam cum 
ait, refero me ad mtermiſſe ſiudia : 
rurſus altam cum ait, /t quid er: quod 
mea referat ſcire : denique aliam cum 
alt, mou 12nola referam. Item aliud 
elt, orare Leniulum : ahiud, orare cat- 
ſam. Rurius alitcr contenart, qut 
cum altero certat : aliter qui quid in- 
{tanter ab aliquo petit. aliter conten- 
dit, qui magno ſtudio connititur a 
aliquid cthciendum ; aliter qui res 
duas inter le commattit comparatque. 
H. Pape! Iithuc clt {cribere nefins; 
wiy ee. B. Nunc demum 1inteliigo & 
tuam vigilanttam & meam ofcitan- 
tiam. AV. Nec fingulas diftiones 1nco- 
mitatas noto, ſed adjungo quz pre- 
cedunt ac ſequuntur. Nec ſat habeo 
unum aut alterum notaſle locum, 
quod ali folent ; fed quoties quoties 
dicio reperitur apud Ciceronem , 
quamv1z confimili forma, toties noto 
paginam, latus paginz, & verſus ni 
merum, addito figao quod 1ndicet, 11 
medione verſus fit dictio, an in 1nt- 
tio, an 1n fine. His rebus fiert vides, 
ut una dicho plures occupet pagina: 
& Deum unmortalcw' Quid tanta non 


| 


12 Eraf. Roterod 
efficiat cura? NN. Mane dum, Bule- 
phore. Nihil eſt quod haQtenus aud1- 
{t. B. Quid iſhis poteſt accedere * A 
Quid prodeſt tenere verbum, f1 hz- 
7eas, aut etiam labaris in deflex1s, 
derivatis & compolitts * F. Non 1a- 
11s percipio —__ dicts. A.Expediam. 
Quid tritius aut vulgatius has verbas, 
amo, lego, ſcribo? B. Etiamne hec 
in dubram vemunt? JV. Aut his no- 
minibus, amor, /effio, ſcriptor ? Þ. 
Nithil. 2V. At illud habeto perſuaſum, 
& neccllum efle mihi, & opus efle 
quicunque contendat ad Ciceroniant 
ognominis dignitatem, tanta religt- 
one, ut nec his quamlibert vulgatis 
d1tionibus vutatur, nift conlulto 1n- 
dH1ce ; miſt forte tutum ext{timas,hdere 
(rammaticis; qui verba per omnes 
10dos, perſonas, genera & temyora, 
10m1na, pronomina & participta, per 
omnes caſus & numeros inflectunt ; 
quum nob1s tas non fit, quicquam ho- 
um ufurpare, quod a Cicerone non 
uerit uſurratum. Non magnum eft 
grammatice dicere, fed divinum eft 
Fulliane loqui. &. Dic obfecro clari- 
s. \. Amo, amas, amar, lit enim ho« 
PLIN0O 


4a aca Ks ol Ss AL 


Cricerontanus. I 
exempli cauſa diftum, apud Cicero- 
nem invenio: at amamus & amatti; 
fortalle non 1invenio. Item amabam 
Invenio: amabatis non invenio. Rur- 
ſus amaveras INVEnlo: amaras non 1n- 
ventio. Contra amaſt: reperio * 41M1a- 
viſtt nequaquam. Jam quid f1 /egeram, 
legeras, leg erat Teperias : legeratis 
non reperias ? ? (1 /cr; ipſeram invenias : 
ſcripſeratts non 1nvenias * Ad cun- 
dem modum conjecta de verborum 
omnium 1inflextonibus. De catuum 
inflexton1bus fimilis eſt ratio. Amor, 
amoris, amori, amorem COmperio a- 
pud Ciceronem : « armor, £0. amores, 
borum amorum, 1s amoribus, 0 amo- 
res non comperto. Item /edtio, 
lefFionts, Ieftiont, leftionem 1nvenio: 
leftrones, leftionibus, leftionum, bai 
letliones & o lectiones non invenio 
Ita ſcriptorem & ſcriptores reperic 
ſcriptoribus & ſeripterum pro lub- 
{tantivo nomine non reperto. Non 
oblto quo minus hac v1 de antur ridl- 


 cala ,h vos audebitis flultitias & /lul- 


titiarum: , Uwipgilantias & wiguantia- 
rum, ſpecicbus & ſpeciernm, frut?h- 
un, oruatuum, cullnnum, ambitious & 
"FF 


is - 


14 Eraſ. Roterod, 


ambituum, aliaque hujus generis 1n- 
numera fando uſurpare. Ex his pau- 
cis exempli gratia propohtis,zſtimate 
potes de cxteris omnibus, quz conlt- 
milem ad modum infleQtuatur. FH. /n 
tenut labor. B. At tennts non gloria 
N. Succinam & ego, /: quem \umins 
lLeva ſumunt, auditgue vocatus Apollo. 
Nunc de derivatis accipe. Lego non 
vereor uſurpare : /z2or non autim di 
cere. Naſutns auſhim dicere : na/utio 
& naſuti/ſrmus nequaquam. Ornatu 
& ornali/ſumus, laudaius & laudatiſ}+ 
mus mtrepide dico: ornatior & las 
datror nif1 comperero, dicere religic 
ſit. Nec quia /crrpror & leftro oftendc 
apud Ciceronem, ſtatim auſim dicere 
ſcriptorculns & lefttiuncala. Þ. Im 
menſam rerum h1lvam video. A. Nunc 
accipe de compolntis. Amo, adams, 
redamo dicam: deam?» non dicam 
Perſpicto dicam : 4; Picrs non item 
Scribo, deſeribo, ſubſcribo, reſcribs, 
mſcribs dico: Iran//crivs non dicam, 
nift deprehendero in libris Marc: 
Tulln. &# Ne te plane commemoran- 
do defatiges, Noſopone, rem non ali 
wr quam ain fpeculo videmus. I. 


Hyxc 


CierOniands. 15 


Hec incex 1lle minimus omnium 
complcetitur. #. Cameli video farct- 
nam. 7. Et quidem juitam. B. Qua 
ratione fit, ut 1n his tam variis non 
aberres? NV. Primum hic nthal do 
nec Grammatic1s, nec Cxierts aucto- 
r1bus quamlibert probatis, nec prz- 
ceptionivus, nec regulis,nec analo- 
gi1s, que plurimis ummponunt. Inelen- 
cho noto omnes fingularum vocum 
inflexiones, tum derivationes: poſtre- 
mo, compolitzones.Quez ſunt apud Cz 

ceronem, mintata virgula figno : quz 
non ſunt, atra. Ita fiert non poteſt, ut 
fallar unquam. B. Quid & dictio fit 
apud Terentium,aut zque probatum 
auctorem? notabitur atra virgula? V 
Nulla eſt exceptio. Crceromeanus no! 
erit, 1n cujus libris vel una dictiuncu- 
la reperiatur, quam non potht 18 Ci- 
ceronts Iucubration!bus oftendere 

totamque Phrafim hominis, non alite: 
quam adulterinu numiſma, reprobam 
judicabo, in qua vel unum verbum 
reſederit, quod Ciceroniam characte- 
ris non habeat notam, cut foli, velur 
cloquentiz principt, datam elt a ſfupt 

11s, Romam {ermonis wonctam cuge re 


B. Ita 


v6 Eraſ. Roterod. 


B Iſha lex ſeverior eſt etitam Draconis 


legibus, {i ob unam diftiunculam pa- 


rum Ciceromanam, totum volumen 
damnatur, quamvis alias elegans ac 
facundum. #. Atqui jultum elt. An- 
non vides, ob unicum numulum ad- 
ulterinum 1ngentem pecuniz vim 
confiſcari : & uno nzvo, quamliber 
exiguo, totam puellze formam, licet 
alias egregiam, devenuſtari ? B. Acce- 
do. N. Ex his quz diximus, {1 jam 0- 
mni2 conjcientes, ſatis infuemint 
quanta fit hujus indicts moles: cogita- 
re quanto major fit ejus indic1s,in quo 
formulas loquend1, tropos & ſche. 
mata, gnomas, epiphonemata, lepide 
difta, ſunileſque difctionts delicias 
omnes {um complexus. Rurlus tertn, 
qui numeros omnes & pedes,quibus M. 
Tullius orationis partes inchoat, pro- 
tert, hnitque, continet. Nullus ett c- 
nim 1n toto Cicerone locus,quem non 
ad certos pedes redegerim. F. It 
moles vel clephantem bajulum deſi- 
derer. Hf. Prorfus «d water onus nar- 
ras. /V. Atqui nihil mentior. F. Nz 
tu ſeptennwum hoc haud male collo- 
caſti, Nupc quando perpulchre in- 

[tructus 


Ciceron anus. 17 


(truftus es 1ndicibus, ſupereſt ut no- 
bis amicus amicis ac euwyumes & 11lud 
indices, quibus rationibus ſupellethti- 
lem iſtam preclaram ad ſcrivendl di- 
cendive ulum accommodare 1olcas. AN. 
Non committam, ut quicquam per me 
quidem vos latuifle videatur. Ac de 
icribendo dicam prius, quando vere 
dictum elt, fy/urm optimum efje di- 
rend; maziſirum. Primum aliud eſt : 
nunquam ad ſcribendum accingor , 
nil nocte 1ntempeſta, cum protunda 
quies & altum hilentium tenet omnaa ; 
&,{t mavultts Maronis audire carmen, 
.--placidum cum carpunt feſſa ſoporem 
Corpora per terias, fifueque Oy [eva 
guierunt 
 Aquora ; Cum medio vofountur ſidera 
aþ[u, 
Cum tacet mms ager, pecuaes, pitke- 
gue 10/1 CS * 
denique cur! tanta rerum omnum 
tranquillitas eſt, ut Pythagoras, 11 v1- 
veret, orbium ceeleitium harmoniam 
cxaudire 11quido police. Nam talt tem- 
pore Dij Dexque gaudent cum purts 
mentibus mitcere colloquium. Z.lito 
nochis rempore nos profani lemurum 
occur 


'S:' Eraſ. Roterod. 


occurſus formidare folemus. A. At 
nobis Muſz dederunt, & 1nauſpicato 
lemures, & malignum ſpernere wi 
#5. B. At ſunt noctes adeo tranquil 
X, ut 1n his Auſtri Borexque ruins 
xd1um ac miſeranda ludant nautragu 
N.Novi:ſed ego tranquillifhimas elige 
Non arbitror efſe vanum quod {cripl 
Ovidius: X57 Deus innobts : ag ttanit 
caleſcimus iHho. $1 quid 1gitur divi 
num habet hominis animus, 1d fck 
profert in eo profundiſhimo hlentio 
B. Non me fugit, 1{tud fecretum fem 
per 4 laudatiſhimis virts fuiſle capt 
tum, quoties aliquid 1mmortal1itate 
dignum molirentur. A. Habeo Mu 
{zum 1n 1ntimis zdibus,denſis parieti 
bus, geminis & foribus & teneſtris, 
rims omnibus gypſo piceque diligen- 
ter obturatis, ut vix interdiu lux avt 
ſonitus ullus polſit irrumpere, nil 
vehementior, qualis cſt feminarun 
TIxXanttum,aut fabrorum ferrariorum 
B. Vocum humanarum tonitrua & 
ofticinarum ſtrepitus non finunt ani- 
mum ſtbi przſ{entem efle. AX. Proinde, 
ne 1n proggmis quidem conclayibus 
patior quenquam habere cubile, ne 

vel 


.A 
ator! 
Vu, 
ul 
1Nz 
14 
T% 
ph 
nt 
T7 
{ck 
rio 
cm 


Ciceronianns. It 


rel dormientium voces ronchive co- 
gitations ſecretum interpellent. Sunrt 
enum qui in fomnms loquuntur, & 
nonnulli tam clare ſtertunt, ut procul 
etiam audiantur. ZZ. Mihi frequente1 
& 1ſorices nottu ſcripturientt nego 
tum facellant. AV. In meis zdibus ne 
muicz quidem locus eſt, B. Saptentei 
tu quidem atque etiam feliciter, No- 
lopone, {1 queas & animi curas obſltre- 
penres excludere : quz {1 nos & nocte 
comitantur in abditum 1llud, quid 
profecerunus captato lilentio 2? NN 
Recte mones, Bulephore. Nam intel. 
ligo tumultus iſtos aliis ſepe mole- 
{tiores efle,quam vicinorum fabrorum 
folles aut malleos. B. Quid ergo? 
Tibt nunquam obſtrepunt amor, od1- 
um, livor, (pes, metus, zelotypia? I. 
Ne te multis morer, 11lud fſemel fcrto, 
Bulephore. qui amore, zelotypia, am- 
bitione, ſtudio pecuniz, ſimilibuſque 
tenentur morbis, eos fruſtra hanc 
ambire laudem, cujus nos fſumus can- 
didati. Res tam facra requirit pectus 
non modo purum ab omnibus vitus, 
verum etiam ab omnibus curis vacu- 
um. Non aliter quam fecretiores allz 

| difct 


20 Eraſ. Roterod. 
diſciplinz,Magia, Aſtrologia,& quam 


VOcant Alchymiſticam. Porro lev1o. 
res 11]z curz facile cedunt intention! 
ram acri, tamque ſeriz. Quanquam 
& has, 11 quz ſunt, difpello, prius 
quam fſacrum Jud adeam. Nam 1n 
hoc animum multo {tadio conſuctect 
meum. Atque hac potiſhmum de caula 
celebs agere decrevi: nequaquam 1- 
gnarus, —_ ſanta res fit conjugium: 
ted quod vitari nequit, quin uxor, I1- 
beri, athnes, multam curarum mate- 


r1am fecum trahant. B. Sapuilti, No- 


{opone. Nam mea conjux, {1 noctu pa- 
rem ad i{tum modum operam darem 


Ciceroni, perrumperet oftuum, lace- 
raret indices, exureret {chedas Cice- 


ronem meditantes: C& quod his etiam 
eſt intolerabilius, dum ego do operan 
Caiceron1,illa vic: rium accerſcret, qui 
1pli pro me operam daret. Iraq; ficret, 
ut dum ego meditor evaderc Cicerom 
{1milis, 111a _—_—_ aliquem Bule- 
phoro io Tor. N. Ilthuc quoniam 
Ic1o quibuldam uſu veniſle, alieno 
monitus periculo, mihi 1n tempore 
cavi. Eodem conſilto, nec ullum mu- 
nus publ; cum, nec Eccleſrtaſticam dt 


eN1t1- 


 wYY 


Ciceronianus. 21 
pnitatem ſuſcipere volui, ne quid ex 
his accederet animo fſolicitudtnis. B. 
Artiſta magnis {tudits ambiuntur ab 
alus. NN. Non equidem 1invadeo. Mihi 
vel conſulatu, vel ſummi Pontificis 
regno potius eſt, tum efle, tum haber; 
Ciceromanum. F{.Qui vere amat, pre- 
ter unam amare non poteſt. N. Tum 
[1 quid hujus ret paro,fub eam noctem 
a cozna rempero, leviter etiam pran- 
ſus, ne quid crallz materiz Il1quidio- 
ris animi! fedem 1nvadat: neu qua 
nebula e Romacho cxhalata graver, 
atque affurat humo droine particulam 
aure. B. Sic attectum tugtle arbitror 
Heliodum,, cam Muſz &m ipſo lo- 
querentur, /Z. At Ennms ſe pater 
Unnguanz #/1 ports ad arma pre ſunt 
adicenda. 'N. kt 1deo f{criplhit vinum 
olentia caprmina. B. Et ſatur eft quum 
dicit Horgtins, Ohe! N. Qind agar 
furor Poeticus, nihil ad nos. Crcers 
nianum cle. fobriz res elt. /Z. Me ce 
rebrum deſtituit 1 quando jecjuno, NN 
Non plane jejuntum e{t. Sumo decem 
acinos uveg pallz minutulz, quam Co- 
rinthiacacfi-vocant. Hic neque cibus 
elt, nequ2 potus, & tamen utrumque 

C1t 


22 Eraſ. Roterod. 


eſt. B. Intelligo, leniter humectany 
conferuntque cerebro ac memoriz 
N. Addo tria coriandri grana {accaro 
incruſtata. B. Optime, ne quid vapo- 
ris ex decem 1llis acinis provolet in 
mentis ſedem. XN. Neque vero qui- 
butlbet nothbus abutor ad hanc rem. 
B. Non? Eas excepiſti, quibus {zvit 
Auſter aut Boreas. Fortallis hybernas 
tugis ob nocttis rigorem. MV. Hoc 1n- 
commod1 facile depel]lit focus Jucu- 
lentus. #7. At interim obſtrepit fumus 
& —_—_ crepitus. JV. Acapnis 
utor. #, Quas 1gitur noctes deligis 
A _ zx {ugt tclices hulc ſane ncgo- 
tio: prol ind proſperas deligo. B. Un- 
de qu clo! N.Ex Altro] logia. 6. num 
te plus quam totum poſhdeat Cicero, 
qui fuit otium Aſtrologiz perdifcen- 
dx * IN. Indicem mihi mercatus tum 
ab hujus artis pe1 WR Hums con- 
[1110 rem gero. Fd. mulrtos 1n- 
dictbus 1ſtiutmod: aidſe dcluſos, quo- 
ties Icriptor Ecrravit 1n numero. N 
Exploratum ac fpectatum emi. B. De- 
um zmmortalem ! Jilhuc clt tcribere ? 
nec jam miror, Hvpologe e, {1 noſta 
ſunt incond:ta rudiaq e, Yerum ad 
IITUuMm 


Ciceromiannus. 23 


ittum congy 1 por modum, utra cog1ita- 
tio prior, de rebus an de verbis? MN. 
Utraque prior, & utraque poſterior. 
B. Anigma dediſti, non reſponſum. 
N. At Explicabo nodum. ln genere 
de rebus prior eſt cogitatio, in ſpecie 
poſterior, B. Nondum fatis liquet 
quid velis. XN. Exemplo faciam per- 


4 . - 
iprcuum. Staturi fcribere Titto, fic 


hogite, ut quam primum curet ad me 
remittendos codices, quos 111t com- 
modato dederam, {1 noſtram amiciti- 
am velit efle incolumem. Nam inc1- 
difle quiddam,ut 11hs mihi vehemen- 
ter fit opus. 1d f1 fecerit, nihal effe 1n 
rebus m-1s, quod non ſuum ducere 
polſit: fin minus, me veterts amict- 
tix tefleram 11h remirttere, ac fimul- 
tatem denuntiare. Hac prima cogita- 
to, nimirum de re, fed in genere. B. 
Intelly 00, N, Huic 1llico fuccedit 


| , n 
erborrim cura. F,voivo guam DLUTl- 


mas Ciccroms cenvittolas: elenchos 
m2os omnes con{ulo : feligo voces alt- 
quot infigntter Ciccromianas,dcrnde 
topos, formulas, tum num*=zros de- 
mum affatim in{tructus hujuſmod! 


{yurclleile.difricro (110$ Hotcutigs out- 
| . |S. 


24 Era. Roterod. 


bus locts polhim 1nferere. Mox ad ſen 
tentiarum curam redeo. Hoc enim 
jam arts eſt, ſenſus ad hac verborun 
ornamenta invenire. #7. Haud aliter, 
quam fi quis egregius artifex, velten 
preclaram apparet ; ad hc, monil, 
um, annulorum & gemmarum vim 
mox ceream efhngat ſtatuam, cu1 ha 
accommodet ornamenta, vel potius 
quam ad ipſa conflectat ornamentz 
B. Quid nz * Verum age, Noſopone 
Num tota nox um -datur epiltolz' 
N. Quid mihi narras unam * Mull 
pulchre videor litafle, ft periodum v- 
nicam abſolverit nox hyberna. 8, 
Itane de re tam non magna, tam pro- 
lixas {cribis literas? 1. Imo perbre 
ves, ne {is inſ{ciens, ut quz fextan 
periodum non excedant. &#. Quin 
1pitur lex notes ſufhciunt his ablol- 
vendis * NN, Quaſi fatis fit fcripſifk 
lemel. Decies refingendum quod cri 
pler1s : decics ad indicem exigendum, 
ne qua forte dichuncula te tefelleri 
annoy r{us altera fnpereſt exa- 
minatio de trop1s ac formulis, poltre- 
ma de numeris & compolitione. FB. 
Ilthug n1umirum eſt opus abſolverc. N 

Ne 


Ciceronianss. 25 


Ne 1d | x 19 ſatis, 6 bone. Dehinc 
quod Claboratum eſt cura, quanta 
potelt max1ma, ſeponendum eft 1n ali- 
quot dies ; ut ex intervallo,refrigera- 
to jam inventions amore, velut alie- 
aa tegas, quz tua ſunt. Hic demum 
gravis agitur cenſura. Hoc feverum, 
incorruptum, & ut Grzc1 vocant, « N- 
nag cy cies, ub1 qui ſcripfit ex pa- 
rente fit Areopagites. Hic {zpenume- 
ro ht, nt verſo ſtylo nthil relinquas. 
B. Omnino fic ftunt accurate, ſeq in- 
terim 1lle fruttur codictbus abs te de- 
{ideratts. XN, Iſthuc incommodi ma- 
Im perpeti, quam aliquid a me proft- 
ci{ct, quod non fit Ciceronianum. Du- 
citur tuo quifque judicto. Ego malim 
multum ſcribere quam multa. F.Scri- 
bend1 rationem habemus. Ad dicen 
dum qua meditatione te paras ? N. 
Prima cantio eſt, ne cui loquar Latine 
quod queam effugere. Z. Ne Latine ? 
Atqui dicendo Fer predicant, ut be- 
ne dhicamus. Noyum autcm exercita- 
tions genus,ft filendo diſcimus loqui. 
N. Dicendo fit ut dicamus expedite : 
ut Ciceromiano more , nequaquam. 
Qui ſe parant equeſtri certamina, ge- 
B nero- 


26 Eraſe. Roterod. 
nerolos equos a curſu prohibent, quo 
ad ſeriam rem 1ntegris viribus veni- 
ant. Nec venator prius demit lorum 
generoſo cani, quam viſa eſt fera. Ad 
garriendum de quibuſliber nugis, ſuf- 
hcit mihi ſermo Gallicus, aut Batavi- 
cus : profanis ac vulgaribus fabulis 
non contamino facram linguam.Quod 
ſi qua res urget, ut Latine dicendum 
[1t, & pauca ; > nf nec line prxmedt- 
tatione; & in cum uſum habeo para- 
tas aliquot formulas. Z. Quas dicis 
formulas? XI. Velut {1 fit ſalutandus, 
aut reſalutandus amicus eruditus, qui 
forte faftus eſt obvius; aut vicithm 
laudandus,qui te laudarit ; aut 1 gra- 
tulandum ex longinqua peregrinatio- 
ne reduci, five ex zgrotatione gravi 
redivivo; aut agendz gratiz,qui pre- 
{tirit officium; aut bene precandum eq, 
qui nuper duxit uxorem ; aut deplo- 
randus caſus, cut periit uxor. Ad _s 
& hujuſmod1, formulis 1n{tructus fum 
& Cicerone decerptis, atque concinna- 
tis: eas edidici,quo poliim uti velut ex 
tempore. Porro fiquis caſus 1ncide- 
rit, ut vitari non queat quin in lon- 
gum proferatur I 
CCC 


—— — me == 


Creronmmanus. 27 
lecione diluo quod contractum ett 
labis. Neque enim me fugit, ho« 
iplo colloquio, quod vobiſcum nun 
habetur, quantum Hagitiorum admit. 
tam, quantum detrimenti caplam ad 
id quod moltor. Itaque ad ſarciendum 
vix menltrua ſuttecerit leEtio. B. Quid 
ſt detur ſpatzum meditation? N.Tum 
quod fuerit 11s, quas dix1, rationibus 
elucubratum edilco ; qu6que fit me- 
moria certior, lubinde mecum recitn 
Ita fit ut,cum res poſcit, veluti de {cri 
pto pronunciem. #. Quid f1 qua ne- 
cellitas exigeret extemporalem orati- 
onem ? N, Qui poteſt incidere,qu1 n1- 
hil ago publicum ? Et ft quam tuacti- 
onem publicam obirem, non ſum me 
lor Demoſthene, qui nunquam volutt 
niſi meditatus aflurgere, quamlibe: 
popult vocibus efflagitatus. Nec m1- 
hi pudendum ducerem, quod in ora- 
torum apud Grecos principe lauda- 
tur : nec me pEenteat conviti,lt quis 
dicat mea 74 aver Sn{ qr. B.Equidem 
& propolitum tuum admiror,& anim! 
fortitudinem ſuſpicio, Nolopone, fu 
pra quam dict polhe: imviderem et- 
tam, {1 vel in hoc genere ſtudiorum, 


2, Vet 


28 Eraſ. Roterod. 


vel inter tam conjunctos amicos ac 
ſodales tanta peſtis incidere poſler, 
Czterum quoniam arduum eſt quod 
expetimus, & via non modo longa ac 
rdifficilis eſt, verum etiam anceps : 

| gr wo propric tuum efler,tamen 
arbutrarer hoc efſe neceſſitudinis no- 
{trz,neque vulgaris,neque recentis,l1- 
beris conl1]1is amico proſpicere;ne tot 
curas, tot vigthas, cum valetudinis ac 
ret familiaris diſpendio, truſtra ſuſci- 
peret,ſuſceptas urgeret; neve,quod in 
rebus humanis nimium frequenter ac- 
cidere videmus,pro theſauro diu mul- 
tumque quzſlito tandem reperiret cat- , 
bones. Nunc vero cum pari cupidine 
ducamur omnes,cjuſdemque Nymphz 
teneamur amore, nam & Hypologus 
ejuſdem eſt animi : tuz quoque fuerit 
humanitatis, & f1 quid admonemus, 
boni conſulere; & {1 quid habes meh- 
us, libenter amicis communicare. N. 
Aquillimum, Balephore, poſtulas: 
proinde nec te gravatim audiam, ncc 
maligne : {1 quid conſulere quear, in 
medium conferam. 8. Primum 13llud 
m1h1 tecum convenit, opinor, C1 qui 
dicend {cribendive laudem affear, 
c0- 


Ciceronianus. 29 
cognitis ante _—_— —_—_—_ 
artis przceptionibus, ex multis lau- 
datis ſcriptoribus optimum quem. 

am efſe ſeligendum, quem imiterur, 
& ad quem exprimendum fe com- 
ponat. AV. Maxime, Z. Neminem 
autem effe,apud Latinos,qui pluribus 
cloquentiz virtutibug excellat quam 
M.Tullius ; de quo jure optimo pre- 
dicatum eſt, quod de Apelle, 1n quem 
unum conflatum erat quicquid 1n c#- 
teris pictoribus erat eximium ac {in- 
ulare. N. Quis iſthuc neget ? B. Da- 
bis veniam, Noſopane,ſi crafliug ruſti- 
ciuſque collegero, DialeCtices rudis. 
N. Inter amicos decet omnia bon 
conſulere. Quanquam & alioqui mi- 
ha ſatis argute colhgit, qui vere collt- 
git. B. Age: _ igitur ſentis de 
Zeuxide Heracleota ? NV. Quid aliud, 
quam quod excellentiflimo Graphices 
artifice dignum eſt? B, Num & inge- 
no judicioque valuifſe putas ? X.Qui 
potuit ars tanta carere judicior B, 
Commode reſpondes. Quid 1gitur 11- 
[1 veniebat in mentem, quod, cum 

Crotomiaus picturus Helenz fhmula 
crum, in quo decreverat quicquid ar- 
2 LS 


- 


30 Eraſ. Roterod. 

t1s ſux viribus poſlet exphcare, & 
:bſolutum formz muliebris (nam in 
hoc argumento czteris antecel}uifle 
legitur) exemplar vive fimillimum e- 
dere, 1n quo nulla venuſtatts portio 
defiderart valeret ; non unam quam- 
yam omnium pulcherrimam adhibu- 
it, fed ex omnibus oblatis aliquot cx- 
teris preſ{tantiores elegerit, ut & fin- 
gulis decerperet quod 1n quaque de- 
cenullimum eflet : 1taque | ad- 
mirandum 4llud artis fux monumen- 
tum abſolverit? XA. Diligentithm 
pictoris officio functtus eſt. B. Vide 1g1- 
tur, num recto confilio ducamur, qui + 
eloquenuz himulacrum ab uno Cice- 
rone, gm—_ preſtantilſimo, peten- 
dum arbitramur. A.S1 tali forma var- 
ginem Zeuxis efler naCtus, qualis el! 
in cloquentia Marcus Tullivs, for- 
tallis uniws corporis exemplo fuiſler 
contentus. B. Atqui hoc ipſum quo 
pacto judicare potuiflet, nift mults 
corporibus diligenter inſpettis ? MN. 
Finge perſuaſum fuifle. FB. In hac 1- 
vitur es ſententia,nullam in alius ora- 
roribus efle virtutem 1mitatu d1- 
gnam,quz non eximia fit in M.Tullio? 


& % 


( iceronianus. FT 


N. Ita cenſeo. B. Nec ullum in hoc 
eſſe nzvum, qui non major fit in c:- 
teris? XN. Ita prorſus. Z. Non hic 
proferam M. Brutum, qui totum hoe 
dicend1 genus, quod Ciceront viſum 
eſt optumum, 1mprobavit : cumque 
ſtatus ac diviſtionts propolitiones, ve- 
ſut cauſ{z totius h_—_ precipua 
fiat orationis pars;in oratione proMi- 
lone, quam adeo ſuſpictunt omnes, 
Brutus non probavit primarium ac 
ſecundarium cauſz ſtatum adhibitum 
a M. Tullio, fed eandem cauſam ali- 
ter traCtavit. Non objpiciam Pompont- 
um Atticum, cujus wngncnlos ac mi- 
matulas cerulas ſe metuere icribit Ci- 
cero,quibus 1)le notare ſolitus eſt quz 
1n M. Tull ſcriptis oftendebant : non 
M. Catonem, qui Ciceronem, cum 
iibi maxime feltivus videretur,ridica- 
lum appellavit. Hactenus & viros gra- 
ves & amicos Ciceronis recenſu. His 
bt adjiciam Gallum, Lartium, Licin- 
um, Celhtum, Calvum, Afininum : fi 
Calum ac Senccam, 11 complures a- 
lios : qui cum de Ciceronts ingenio 
non ſatis magnifice ſenſerunt, tum © 
rations genus damnarunt : alins 1l- 
5 4 [um 


2 Eraſ. Roterod. 

lum appellantibus ar:adum, jeu, 
exſuccum, ex/anguem, elumbern ac aiſ- 
ſolutum, mollem ac parum virum . rur- 
ſum alits /umdum, Aſtaticum ac [4 
per fluis Yedundantem : reſpondebis 
hac elle vel inimicorum, ——— 
rum judicia; qui jam Triamvaral 
proſcriptione x oe ry famam etiam 


molitt funt, {1 minus ex{tinguere, cer- 


te obſcurare. MV. Rette divinas. Nam 
iſthuc plane reſponſurus eram, & 0- 
ptimo jure reſpondendum arbitror, 
B. Tribuantur fane hzc judicia, ve! 
odio, vel livort. Certe fateberis, opt 
nor, cum eruditis omnibus, facetzam 
ſeu riſ{um elle parte artis Rhetorics 
N. Alioqui quorſum opus erat ab ora- 
toribus tam multa de hoc precip ? 
B.Nemo negat Ciceronem 1a jocando 
fuilſſe multum,alu nimium prxdicant, 
tum antempeſttvum & ſcurrilitati 
proximum. Certe modum 111: defuiſle, 
uvemadmodii Demoſtheni facultatem, 
| ne m fere conſenſus fuit : nec ad- 
modum repugnat Quintilianus, cul- 
pam in Tironem conferens, qui numi- 
um indulſerit numero diftorum, ac 
plus 1n congerendis ſtudii, quam 1 
ell- 


a = << RV E4 am a * 


— a— ———- —— + % 


Cicero manns. 77 
eligendis judicii adhibuerit. Verum 
hec Tironis accufatio in patronum 
recidit. Sed hzc utcunque habent, 
quis mo in hoc _=—_ laudis pri- 
mas tributt M. Tullio? Lacedzmo- 
morum peculiarts hzc erat laus, & 
ſecundum hos Atticorum. Adeo ut, 
cum poema bucolicum & comeedia le- 
pore facetiaque potiflimum commen- 
dentur, ad hanc Venerem Latini ne 
aſpiraverint quidem. Eſt igitur aliqua 
virtus oratoris, quz rectus petatur 
ab ali11s, quam a Cicerone. A. Nog de 
Latinis agimus. B. Age : audebimusne 
Ciceronis jocos cumC.Czſaris,autcum 
Octavi Czſaris difhis conferre ? XN. 
Vix auſt1m quod adhuc nemo doftorum 
auſus eſt, Z.Iraque hf res feftivitatem 
deſideret, non mihi fas erit aliquid ex 
Oftavi dithis efingere? X.Non ft ve- 
lis haber1 C:ceromanies. B Rurſus abs 
te quzro, num ſententias ponas inter 
ornamenta dichonis. A. Gemme ſunt 
& lumina ; tantum abeſt,ut ſubmove- 
am ab arte. B.Hic appello tuum judi- 
cum, an 1n hoc genere laudis Cicero 
czteris omnibus antecellat. AV. Non 
me clam eſt,quod Seneca Publium M1- 
mographi in hac laude pretert omn1- 

5 bus. 


dl Eraſ. Roterod. 


54 
bus. Verum non protinus oraculunt 
elt, quod Senecz viſum eſt, qui ipſe 
in ſententiis 1mmodicus eſt, & quibul- 
dam frivolis indulget. ZZ. Er 1ſtud 
Quintihanm: & Auli Gelliu judicium 
rEJ1c1 poterat, quod uterque videatur 
inviium habuitle Senecam; alter ob 
emulationem, alter ob ingeni dictio- 
nitq: f1militudinem. Art 1dem Gellius, 
guamvis parum #quus, fatetur inter 
Senec#z fententias efle, quibus nihul 
mclius dic poterat.Nec heri potclt,ut 
omnes que felices fint, ubi fermo 
cotus lententiis contextus eſt. Verum 
ex his facilius invenias quod 1miteris, 
quam exaluiis, 1n quibus nec crebrz 
Junt,nec infignes.Age dum : nonne res 
1nterdum ex1git brevitatem ? A For- 
tzlhs. B. Hujus exempli utrum rectus 
petes a Saliuitio, Brutove, an a Cice 
rone” V. Cicero brevitatem non aftc- 
ctavit. &. In Demoſthene laudatur v1: 
orations, hoc elt, neryoſum quiddan 
ac naturale: ab utro hoc retus pete 
nus” A. De Latinis agebamus. B. Ye 
ram hxc ſunt ommum linguarum 
communia. Rurſum; res interdum 
m0!tuiat leveritatem ' hujus exempid 


rCs 


(Ciceronianis. 35 


reqiusne petemus a Cicerone,an aBru- 
to & Pollione ? ZZ. Ut pro hoc reſpon- 
deam: ab his qui hac nota fuerunt 1in- 
ſignes. B. Ubi negottum involutum, 
partitionibus exphcandum eſt; utrum 
a Cicerone petemus, an ab Hortenlto, 
aut ft quis Hortenho fimilis ? N.Quid 
petemus ab allo, cujus preter memo- 
riam nhil exſtat? B. Verum diſpu- 
tand1i gratia fhingamus exſtare, /V. Ni- 
hil opus hngere ; veris ac notis aga- 
mus. #. Nemo non fatcetur, hdem in 
oratore precipuam efle. Fam concili- 
at probitatis & gravitatis opinio, cle» 
vat artis aut intemperantiz ſuſpicio. 
Habeatur ſane Cicero vir bonus, quod 
vix 111i Fabius, licet impend1o favens, 
audet tribucre : ſed, quod diſhmular1 
non poteſt, artem magis oſtentat; de 
ſe plura glorioſe commemorat; licen- 
tus in alios invehitur quam Cato, 
Brutus, aut Cachus, cut ſanchtatem 
tribuit Quintihanus. Harum ztaque 
rerum exemplum nonne rechus pete- 
mus ab Ariſtide, Phoctone, Catone, 
Bruto, quam a Cicerone? JV. Videris 
huc venille meditatus Ciceronts vatu- 
perationem, ZF. Minime gentium, 6 

No- 


36 Eraf. Roteroa. 

Noſopoene. Si ſermonis exitum pats 

enter exſpettaris, 1ntelliges & Cacero- 

nas & vn —_— caufam: Cicerons, 

ne forte perperam illum exprirmentes, 

| w__ ejus obſcuremus, quemadmo- 
um folent 1mperitt pictores cos tra 


ducere, quorum elhgiem ſecus quam | 


opartet exprefſerunt: noltram, ne 
male collocemus amores noltros, ac 
ridicu]um quiddam,nec minus intelix 
aſu veniat nobis, quam quod obtigiſſe 
dicztur Ixioni, qui pro adamata Ju- 
none, nubis 1nanc | nn — com- 
plexus el}; aut Paridi, qui pro rapta 
Helena decem anms bellum gellic, 
quum 1interm mendax Helenz fimw 
lacrum ampleteretur, nimirum 1pſa 
procul in Agyptum Deorum artthcio 
fublata, Quid enim nobis infelicius, 
aut magis ridiculum, {1 tot laboribus 
nthil alzud, quam inanem ac fallacem 
Ciceronts umbram aflequi contnge- 
ret? XN. Iſthuc omen avertant ſuper1. 
P, Avertant, inquam : & hoc agimus, 
ne quid finule evemat. A. Nonnithil 
& ullud conducit ad rmitationem Ci- 
ceronis, ut quam optme fſentiamus 
ic Cicerone. &. Novus candor,fi meli- 


U3 


SW” FR TY WW 0 W TW WW - 


* 


Creevont anwe. 37 
us ſentiamus de Cicerone, quam apſe 
ſenfit de ſe ipſo. Verum:tribuatur hoe 
lus modeftiz, ft parcius de fe pra- 
dicavit. Quis unquam veterum fic ad- 
miratus eſt Ciceronem, , ut ab. uno pe- 
tenda putarit omnia diftionis orna- 
menta * NN. At hodie ſunt quam plu- 
r1m1, quos hc habet opinio, Z.Ni- 
hil moror quam plurimos : cordatum 
ac vere doctum reor efle neminem. 
Cut mortalium haftenus fic 1ndulftir 
natura, vel in una quapiam —_ 
na, ut unus in fingulis ejus partibus 
excelleret omnes, ut non aliquid re- 
liquerit 1114 eo defiderandum, aut 1ta 
dederit, ut nonab aliis ſuperaretur ? 
Quanto 1d mcredibilius an dicend! 
lacultate, que diſciplims propemo- 
dum ommibus conſtat, quz tot alias 
res deſiderat,quas nemo przceptis tra- 
dere poſht ? Fingamus, hodie Cicero- 
nem vivere, & cfle quendam Tracha- 
lo ſmull1mum : ntrum malles 4 Cice- 
rone vocis moderationem petere, an 
Trachalo? Opinor ab eo, qui hac par- 
teprzfertur omnibus. Pudoris ac mo- 
teſti {pecimen utrum mallesaCraflfo, 
ht yiveret, petere, an a Cicerone? Et 


 ; 
* 


35 Eraf. Roterod. 


ne de ſingulis commemorem, nonne 
ſumeres a ſingulis, 1n quo cxteris an- 
teſtarent? A. Quis non cligeret po- 
tiora, nifi qui vel non dijudicaret, vel 
ſib1 invideret ? B.Itaque mihi proba- 
tur Zeuxidis exemplum : quod fequu- 
tus etiam Quintihanus,imitatorl pre 
cipit, nec unum efle legendum, nec 
omnes, nec quoſliber; fed ex preci- 
pus ia: aliquot eximios,1nter 
quos Ciccroni primas tribuit, non fo- 
litudinem. Summum enim elle vult 
inter proceres, non folitarium, exclu- 
ſis ceteris. N.Si Quintiliani confilus 
auſcultabimus, 1dem nobis uſu veniet, 
quod evenit iph. F.Quidnam? AU 
parum evadamus C:ceronan. Nobis 
alius propoſitus «ft ſcopus. B. An pa 
rum erit Ciceronanum,cul quicquam 
acceſſerit, quod a Cicerone petitum 
non fuerit* V, Sic autumant, B. Et- 
tam {1 nic}ius fuerit, quod ab alio pe- 
titur, aut ne fitquidem 11]ud apud Ci- 
ceronem ' N.Quidni? Þ. Sed interim 
;Nud mihi cogites velim, optime No. 
{opone, quanta pars Ciceronanorum 
yoluminum anterciderit, & 1n his di- 
vinum 1llud opus de Republica, cuju 
1 


 % 


Ciceronianus, 79 
fragmentum, neſcio quo fato, ſerva. 
tum, nihil aliud quam defiderio reli. 
quorum voluminum diſcruciat ani- 
mos noltros, quz cujuſmodi fuerint, 
hinc licet zſ{timare, leonem, ut azunt, 
ex ungutbus. Ne quid interim com- 
memorem, de tot epiſtolarum 1:bris, 
de tot orationibus 1njuria temporum 
nterceptis, de tribus voluminibus , 
quibus Tyro libertus jocos & fſcite 
difta Ciceronts complexus elle legi- 
tur, deque cxterorum hujus vari {cri- 
ptorum naufragio. Qui potes 1gitur 
abſolutus cfle Crrerenianus, qui tam 
multa illus non legertz? Adde quod 
Ciceronon tractavit omnes mater1as. 
Ergo ht forte dicendum fuerit de his, 
quas Ile non atrtigit, unde tandem pe- 
temus orationis ſupellectilem?An pro- 
ticiſcemur 1n campos Elyſios, ab ipfo 
percunclaturi, quibus verbs 1lle talia 
fucrit dicturus? AV. Ea duntaxat tra- 
Cctabo,quz polhint verbis Tullanis ex- 
plicari. Z. Quid ? Annon judicas Ct- 
ccronem oratorum prz{tantiihmum- 
NV. Pluſquam prefſtanuliimum. Z, 
Quid Apellem?-Nonne pictorum opti- 
num? XV, Aiunt; & credo. B. An 

CU! 


40 Eraſe. Roterod. 


eum Apellzum appellares, qui non 

et quarumlibet rerum imagines 
efhngere; ſed tantum eas, quas ante 
pinxiſſet Apelles ? Arque adeo qui non 
omnes tabulas Apellis manu depactas 
conſpexiflet? Z7. Quis uſtud diceret, 
naſt ft cut placet ille pictor, in quem 
jocatur Horatius; qui dato pretio con- 
dutus ad pingendum naufragium, 
pinx1t cupreſſum, & 1ndignatum con- 
dutorem rogavit, ecquid vellet ap- 
pingi prominens e cupreſſo. F. Quid 
aliud eſt eflc Cicerontanuwm, quam 111: 
fimilimum efle? N.Nihil aliud. B.An 
ille fimilis videtur Ciceroni, qui non 
porteſt nift de certis materiis Socer? 
N. Perge. B. Mihi ne oratoris quidem 
titulo dignus haberetur. $1 Cicero 
quavis de re potuit optime dacere : 15 
mihi Cicerontannus Crit, qui quacunque 
de re valcat przchare 7 > a : Qquem- 
admodum Apell: fimillimus erit ; qui 
& Deorum & hominum, & animan- 
tum & omnwm denique rerum for- 
mas penicillo ſuo peterit adumbrare. 
N. p—_ pulchrius efle duco tres 
epuſtolas ſcribere phrafi Ciceroniana, 
quam centum onl vor {tylo quam- 


uber expolito, modo a Ciceroniano 
Al. 


- 


mm £A*»« << A © £4 —= 


a awd a Am tt me ##«as wm ww. va tX ww © wma 


Ciceront ans, 41 
diſcrepante. #. Verum, Noſopone, fi 
iſthzc fſententi2 ſederit animo noltro, 
vereor futurum, ut non folum non 
evadamus Crceronian ; fed ipli etram 
Ciceroni, ano1 videamur. Quzſo 111ud 
mihi bona fide refpondeas : totum 
Ciceronem exprimendum cenfes, an 
muttlum ? N Et totum quantus elt, & 
lolum. Z.Qui totum, qui ſe totum non 
expretlit? Rurſus qui ca parte qua ſe 
aki conſpicuum fecit, mutilus eſt ac 
vix dimidiatus? Adde quod 1n his 
iphs quz extant, aliquando fibi non 
Colakboie, Siquidem de Inventione Lt- 
bros, ſubſtituto Oratore, veluti da- 
manavit. Et orationem pro Dejotaro 
minus levidenſe vocat. Ad hec 1n 
his que {cripfit tantum, non etiam re- 
cognovit, zple Cicero non eſt Crcero- 
"anus ; cujuimod: funt libri de Legt- 
bus, preter alia multa. Qui fer 1g1- 
tur, ut totum quantus eft zmulemur, 
quem & mutilum habemus & trun- 
cum, & 1n nonnullis inadolatum ac fu 
dflmJem ? Naſi forte probaturus es 
lum, qui inchoatas Apellis rabulas, 
aut rudes Lyſippi ſtatuas 1matans, ſpe- 
ret,le alterum | wry aut Lylippum 

CVA» 


42 Eraſ. Roterod. 


evaſurum. Id fi conſpiceret Apelles 
ipſe, quem ſerunt 1ngenio cand1do }1. 
beroque fuifle, nonne clamaret, Quid 
facis, xexi7»as ? Iſthic non eſt Apelles 
Jam fi quis fibi propoſuiflet 1nf1gnen 
[ .ylipp1 {tatuam cthngendam,cu1 rubs. 
go vitiaſſet mentum & os, aut e1 paru 
non 1mpoſuitlet artiftex fummam ma- 
num, gravaretur <ejus partis exem- 
plum ab alio quoptam artifice ſumere, 
an potius haberet, 11lud, ut eſt cor 
ruptum & 1mperiectum, zmular1, n: 
recedat ab exemplo cut ſemet addixy, 
uam ex alterius artificis ſigno, quod 
deeſt,fupple re? N.Ut poſſumus,aiunt, 
quando ut volumus non licer. F. Alu, 
Noſopone, rectus iſtud verbum uſur 
pabitur ; qui quod in Cicerone dimb 
nutum eſt, ex alus ſcriptoribus farct 
unt. Mallent enim ex uno omn1a, ve 
= promtius eſt, vel quia nullus allo 
1x1t felicius: verum quando 1d not 
eſt datum, ex alus mutuantur. Quid 
quod Ciceronem habemus non modo 
truncum ac lacerum ; verum etiam ita 
depravatum, ut {1 reviviſceret ple, 
opinor, nec agnoſceret ſua ſcripta,nec 
reltituere pollet, quz librariorum x 
{em 


(IcerOnmanis. 43 


{{midoctorum audacia, incuria, infc1- 
tiaque corrupta ſunt: quod malum 
Teutonibus potithmum 1mputat-Poli- 
tianus : quibus ut hic patrocinari no- 
lim, 1ta puto, nihilo minus invectum 
mendarum ab audacibus quibuſdam 
ac ſcrohis Italts. Ut ne commemorem 
interim ſuppolſititia falſoque titulo 
Ciceronem autorem mentientia. Quo 
de genere ſunt lIibri Rhetoric1quatuor 
ad Herennum, hominis haudgquaquam 
indoCh, fed ad Ciceronem balbi. Sunt 
& inter orationes, quz non aCicerone 
icriptz, fed ab alio quopiam erudito 
exercendz diftionis gratia confictz v1- 
dentur. Adjetta eſt nuper oratio pro 
M. Valerio, quz Glaciimis ſcatcbar, 
tantum abeſt, ut Ciceromana dica 
pollit. Nec deſunt qui Portu Latronis 
declamationem in Catilinam pro C1- 
ceroniana legant oratione. Proinde 1 
devotts animis nos unius Ciceronis 
imitation dediderimus, citra dele- 

tum expreſſuri quicquid apud illum 
compererimus ; nonne noſmet in ſum. 

mum conjecerumus difcrimen, ne 
cum d1u multumque nos 1pſos torſe- 
1umus, tandem Gotticas Voces, aut 


'Teu- 


44 Eraf. Roterod 
Teutonum ſolaecr{ſmos pro Cicerons. 
anis floſculis ampleftamur zmulemur. 
ue? N. Iſtud malum avertant Mu. 
fs B. Vereor ne, Muſis dormitanty 
bus, 1d nobis frequenter eveniat, No 
ſopone. Nec enim femel luſum hun 
vidimus. Fragmentum e Cicerone 
decerptum, addito Germani cujuſps 
am titulo, quam deridebant, quotie 
barbarum 1nclamabant, qui fibi vald 
Cicerontani vadebantur ! Rurſus ab 
quid pridte confictum proterebatur u 
medium, addebatur Ciceronis nomen, 
& fingebatur exemplar repertum un 
biblotheca never ; quam exolſcu. 
labantur, quam adorabant divinan 
illam & 1n1mitabilem Ciceroms phrs 
bm! Quid quod eruditi non negant,io 
Ciceroms fcriptis 1nveniri ſolaecth 
mos inexcuſabiles ; quales & olium ex 
ciderunt, & excidunt hodie viris erv- 
ditis, dum 1n varias res diltraCta cog 
tatione, magis ſententiz precedentus 
meminerunt, quam verborum ; eoque 
he, —_—_ clauſula prioribus non 
reſpondeat. Quod genus fit : Diut 
commorans Athenis, guoniam vent! nt 
gabant ſolvend! facultatem, erat aim 
a 


—— + = = Ee.i+ yt  z; c a = ©+ 


Citron anus, 45 
ad te ſcribere : Initio veriabatur in 
anumo volcebam, aut flatueram ; polt 
mags arrifit 78 animo erat: quz vo- 
ces cundem cfhciunt ſenſum, fed pa- 
rum congruunt 11s, quz preceſſerant. 
Quin A. Gellius libro 6. cap. decimo 
quinto, profert locum ex fecundo 1:- 
bro Ciceronts de Gloria, in quo ma- 
nifeſto lapſus cſt, verſus al:quor Ho- 
mericos ex Ilados » tribuens Ajact, 
quum 4b dicantur ab HeQtore. An 1d 

uoque conabimur zmulari Id pro- 

efto faciendum, 1 totum exprame- 
mus. Ad hec obſervatum memorizque 
proditum eſt, Ciceronem dixifſe quez- 
dam quz nemo doctus putavit 1mitan- 
da, veluti cum ait  poteſiatem eſſe 
pro mm poteftate efſe. Ac ſane fer: po- 
reſt, ut 11]Jud 7em pro te tecerit in 
autographo calami fluxus, aut alus 
quiſpiam caſus, aut 1n alus exempla- 
ribus hibrarius ofcitans 1nduxerirt. 
Rurſus in edifto M.Antonn, M.Tulli- 
us veluti barbaram & L atinis inaudi- 
tam vocem proſcindit priiſfermus & pro, 
quum ea apud probatiihmos Latinz 
linguz (criptores reperiatur. Idem ut 
loleecon in eo reprohendit, quod (cri- 
pliſlet 


46 Eraſ. Roterod. 


A plifſet facere contumeliam, quemad. 
modum dicimus Latine facere myur; 


am, nuum apud Terentium, optimum 
ni fallor, elegantiz Romanz autorem 
ita loquatur Thais: Nam /t ego digns 
hac contumelia ſim maxime ; at tut in 
dignus qui faceres tamen ; opinor © 
nim tacite repett contumeliam. Iden 
ab his vocibus nove//ime & noviſſums; 
ceu male Latinis, abſtinuit ; quum « 
non veriti ſint utt M. Cato & Salluſt. 
us. Qua religione M.Tullum A Gel 
l1us teſtatur uſum & 1n aliis mult: 
dictionibus, quibus autores bene Lz 
tint & aatre allum & polt allum fre 
quenter uſt ſunt. Fertur et geminur 
// (criplifle, quoties ond long 
vocals, velut in cau//a, viſ/e, remiþ 
pro cauſa,viſe, remi/t. Num 1gitur, to 
tum Ciceronem 1matantes, abſtineb 
mus ab his quz contra doctilhmorue 
hominum fſententiam uni Ctceror 
non placuerunt, aut ea ſequemur, qua 
null: doctt voluerunt 1mitari, ac ne 
exculare potuerunt ? Z/. Iſthuc qui 
dem amantium eſt, etiam nzvos & 
rum,quas amant,exolculari. B., Age : | 
fotus erit Exprimendus, num iu 
e 


Fd _—- —_ I— y»_- 


-—- 
— 


Ciceront anus. 


47 
exemplo Muſts & Apolime nullo ſci. 
bemus verſus? N. Carmen excipio. 
B. Nz tu bonam eruditionts partem 
excipis, dum carmen excipis. Czte- 
rum quid vetat, quo minus utamur 
hac exceptione & an his virtutibus, 
in quibus ab alus ſuperatur Cicero, 
quemadmodum 1in hoc toto genere 
multys eſt inferior, ne dicam omnibus? 
Quam multos verſus admiſcet fcri- 
ptis furs ex Homero & Euripide, pa- 
rum feliciter verſos ; prater Grezco- 
rum <xemplum in lawkicis eam uſur- 
pans libertatem, quam fibi Latin! 
Comcediarum ſcriptores permiſerunt. 
Tu fi quid fimile voles facere, num 
vereberis ea felicius, f1 polſis, ac m1- 
nore licentia vertere, ne {is parum 
Ciceroni ſfimilis? Annon dehoneſtat 
orationem fſolutam qui verliculos , 
quos vertendo facit ſuos, parum reli- 
quz diftont congruentes admilcet ? 
Tum quoniam 1dentidem 11lis furs 
libris adſpergit verſus Ennianos, Ne- 
vianos, Pacuvianos & Lucilianos,hor- 
ridam illam & inconditam antiqui- 
tatem refipientes: ttbt religto erit, 11- 
miles, uno dilhimiles verſus, ex Var- 

pilio, 


48 Ersſ, Roteros. 
giho, Horatio, Ovidio, Lucano, Per 
love, proferre ; quorum lncubratic 
nes, ut minus horroris, ita plus h 
bent'tum-clegantiz, tum eruditions 
An hic merues viderzi M.Tulho dif 
milis? XV. Certe nonnthil recellen 
mus ab eo, quem modrs omntbus & 
primere conamur. #. Arquid eſt 
ceſſe, ſemper ac mods omnibus elle 
milem, quum fzpe potius fit le yy 
rem, & interdum facilius fit ſuperar 
quam zquare, hoc eſt, me}tora cn 
bere quam f{tmilia * A. Meliora Ci 
ceronianis ne Muſas quidem 1plas& 
Quras opinor. F#. Fortafle poſfent, 
nervos intenderent, & noCtu 1ncaen 
tz {criberent ad lucernulam. B. N 
uzſo commoveare, Noſopone ; leme 
{tipulatus ſum 1mpune dicend1, que 
viderentur, poteſtatem. Si quis fir ul 
que adeo dodicns addiuſque Cicero 
ni, quemadmodum nos hactenus fu. 
mus, annon periculum fit, ne c#cvs 
amore vel pro virtutibus admiaretui 
vitia, vel ſ{ciens ipſa quog; vitia efhm- 
gat? VN. 'Hearays ! In Cicerone vitu' 
B. Nulla, nift forte foleciſmus v- 
tium eſt apud alios, apud Ciceronen 
not 


n 


(CICerOMLARNKS. 49 
non c{t + at folaciimos, ut dixmus, 
cruditi commontitrant in libris M 
'Tullii: nifi labr memoria vieuum elt; 
& hoc commonſt ratum cſt a doth. S1 
vitinm non c{t immoderata mentione 
propriarum Jaudum ettam 1llum gra- 
Vare cut patrocinaris, quod in M1lo- 
ms defenhtione fattum reltatur Aſcont- 
us Pedianus ; & vix uſquam nen ſub- 
moleſtus elt hoc atte&u Cicerognor /me 
cauſa, ut eleganter inquit Seneca, /cf 
ſme fine glorians. Erhaud (cio utra re 
ſit intemperantior,de le ploriando, 11 
alios inſectando. Quocunque +a fan 
defendcrimus hac, illud inficiari non 
poterumus, hac duntaxat in parte, re- 
ctius exemplum ab alus pet: py fle. A. 
Millum faciamus fermoncem de mort 
bus: dc viribus AC virtutibus <elo 
quend! nobts inſttuta ct difpurtatio 
þ £20 VETO Lg  miffum feceeres, ni 
[1 thetores 1h contenderent ; bonum 

ratorem cel!c non polic, qui non fn 
1m vir bonus. Verum age: num tby 
'tur clic V1T1010 compo! 10, {1 C1 
Uo Iequens INCIPLAT ab 111aen | {\ 
bis, 13 quas defut pracedens, velu 
FCNus magincem Iudicram refcrens 


C (Qu! Q 


5O Eraſ. Roterod. 


Quod genus,ſ1 dicas : ne m1b1 aona ds. 
nato ; ne feras referas voces ; ne per m- 
peritos ſeribas ſceribas Baſſo. N.Fateor 
1neptam & abſurdam compolitionem. 
B. Atqui talem proferunt ex amaſiv 
noltro Cicerone : O forrunatam natan 
me conſule Romam. V. [am femel car- 
men excep1i. Z#. Per me licebit ; mo. 
do ſimul exctpias 1llud, totum Cicero 
nem. Sed nondum elapſus es. En tibi 
nthilo mehorem compoſitionem ex 
oratione ſoluta refert Quintilianus: 
Res muhi imoiſee viſe ſunt, Brute ; aut, 
ſi malis Ciceroniano fonare more, 
vil/.e viſe fant. Ne quid calumnier 16- 
terim de duobus molothis in clauſula 

A.Iſthuc excidit 1n epiltola familian.| 
ÞB.Nihil repugne; tantum qunre apc 
exiſimes 1mitandum? Certe tateris] 
aliquid pofle dict melius. /V. Neſcio. 

HF. Quid hic memorem de vocalium 
crebra collifione, quz reddit hiulcan 

& 1namaeenam orationem ? Annon hoc 

quoque notatum eſt a doCtis in Cice- 
rone ? Neglexit, inquies : nthil recla 

mo; modo fateamur quiddam etle,quod 

apud alios non fit, aut fit melins. Rur-| 
lus ex te quzram,ecquem novilt; {cri 


pto- 


v 


(icerontanns. 51 


ptorem tam vigilantem, tamque fel1- 
cem, ut non alicubi dormitarit * MV. 
Quidaz? Homines erant. ZB. Inter 
homines 1gitur numeras Ciceronem ? 
N. Interdum.: Z, Utrum 1g1itur putes 
eſſe conſultius, 1mitari dormitantem 
Tulhum, an vigilantem Salluſtium, 
aut Brutum, aut Czſarem ? HZ. Quis 
non mallet vigilantem exprimere? FB. 
Annon {1c Homerum 1mitatus eſt Yir- 
gitius, ut multa correxerit, nonnulla 
reliquerit ? Nonne ſic Heliodum, ut 
nuſquam non vicerit ? Nonne fic Ho- 
ratius eſt Lyricos Grzcos zmulatus. 
ut, ex unoquaque decerpens quod 
eller bell:{Iumum, omnes polt ſe rel1- 
querit 
£280, 1nquit, ap1s Malme 
e More mondogue. 

Grata carpentts thyma per laborem 

Plurimum, cirea nemius, uvdigue 

T iburts ripas, operoſa paruus 

Carmima fingo 

Annon fic 1mitatus cft Lucihum, vt 
quzdam 1n 11lo {ciens preternuſerit, 
ab altis ſumturns quod imitatione d; 
enius efler ? Quid alios commemo- 
rem ? Num 1vſe M. Tullius tam ad 
C 2 mr 


52 Eraſ. Roterod 
mirabilem cloquentiam ex uno quo- 
Pram contraxit * An potius excull; 
Grecorum pariter ac Latinorum phi. 
loſophis, hiſtoricis, rhetoribus, com. 
cis, tragicis, lyricts, demum ex omnt 
icriptorum omntum genere ſuam |. 
lam divinam phraſim collegit, con- 
texuit, abſolvit 2 $1 modis omnibus 
Ithber imitari Ciceronem, & hoc ul 
us exemplum imitemur. #7. Non ab- 
tu;de mihi, Nolopone, loqui videtur 
Bulephorus. 8.Quid ? Annon hoc iple 
docuit Cicero : Caput artis elle di 
mulare artem? Friget enim & fide 
Caret, ac velut invidioſa timetur ors 
tio, quz ſignificationem artis dedit. 
Quis enim ab eo non metuat, qui fu- 
cum & yim parat anims noltris * Ita 
que fi feliciter Ciceronem 1mitar 


volumus, diſlimulanda cum primis ell 


pla Ciceronis 1mitatio. Art qui nul- 


quam diſcedit ab 1llius linecaments; 
qui verba, figuras, numeros, ex 1110 
concinnat,quzdam 1mitans etiam non) 
1mitanda : ( veluti quidam Platonis 
diſcipuli, addn&tts humeris precepts: 
rem referebant; Ariſtorelis audus 
res ſubbalbum quiddam in loquendo} 
quoc 


TT WW” oo” es WW = 


Ciceronmanis. 5? 
quod in co fuille Jegitur, reddebant : ) 
quoniam manifeſto yu ſe fert im4- 
tand1 ſtudtum,cur videbitur ex animo 
loqui, aut quid laudis afſequerur den1- 
que? Nimirum 1d quod aflequuntur 11 
qut ſcribunt centones. Detectant for- 
allts, ſed paulifper, fed otiolos dun- 
taxat : cxterum nec docent, nec mo- 
rent, nec perſuadent. Summa laus eſt, 
probe tenet Virgilium, multo fudore 
concinnavit emblemata. /V. Qi1o m2- 
is eJucebit 1mitatio, hoc mags habe- 
6 Cicerontanus. Hec eſt votorum 
ſumma. #. Recte dicis, {1 facundiam 
oltentationt paramus, non uſui. Ve- 
rum plurimum 1ntcreſt inter hiltrio- 
nem & oratorem. 1; delectaſle fatis 
eſt ; hic etiam prodefle {tuder, 11 modo 
vir bonus eſt; quod {1 non eſt, nec 0- 
ratorls nomen tuerti poterit. Jam de. 
monſ{travimus, opinor, in Cicerone 
quzdam efle vitanda ; quedam in co 
deliderari ; quadam fic adefle, ut in 
his ab aliis hac parte felicioribus fu- 
peretur. £cd donemus, nullum cole 
virturum aut ornamgptorum genus, 
in quo non {it ceteris vel par vel {u- 
perior : certe 1n alus alia magits em- 
of ncn! 


54 Eraſ. Roteroa. 
nent ob raritatem, quz in M. Tulho 
ornamentorum denſitare velut obſcu. 
rantur : perinde quaſi fi certas ſtellas 
notare velis, facilius 1d facies, fi rarz 


'uceant,quam #1 tota ccel1 pars pariter | 


in{ignibus obſita fit. Itidem 1 veſtem 
contpiclas totam gemmis obteCtam, 
minus te capicnt lingulz. AV. Qui to- 
tum 1mbibit Ciceronem, non potelt a- 
[1ud quam Ciccronem exprimere. FZ, 
Eodem revolvimur. —hw: wh eloquen- 
tem,qui Ciceronem teliciter expreſle. 
r1t: ſed qui totum,exceptis vitus : & 
ne {im 1n1quior, una cum iplis vitiis, 
modo totum. Feremus illud ſubinane, 
fſeremus mentum lzva demulceri, fe- 
remus & collum oblongum atque ex1i- 
!zus, feremus perpetuam vocis con- 
tentionem, feremus 1ndecoram pa- 
rumque virilem 1n initio dicendl tre- 
pidationem, feremus jocorum 1ntem- 

erantiam ; & (1 qua ſunt alia, in qui- 
+: M. Tullius vel ſtbi, vel aliis dtl- 
plicuit : modo ſimul & 11)Ja exprimant, 
quibus iſta vel texit ille vel penſavit 
XV. Utinam 1d mihi contingat ante 
ſupremum yuz diem! FB. Ilithuc ut 
contingat nunc agimus, Noſopone. At 
v1de 


R_m_—_—_ FAR 


a ,o wm = © 


;— wh wy © 


Ciceronanus, 55 


vide quam multa quam paucis com- 
pletitur, qui totum dicit Ciceronem. 
Sed, 6 Muſz! quantulam Ciceronis 
portione nobis referunt iſti Ciceronis 
l1m11, quz yocults, formulis, tropis & 
claufulis aliquot,hinc atque hinc cor- 
rogatis,lummam modo cutem,ſcu bra- 
Geam potius Ciceronts nobis exhi- 
bent? Sic ol1m Atticum dicendi genus 
quidam zmulabantur; quum interim 
ellent aridi, jejuni, trigidique,ſemper, 
ut ait 11le, manum mitra pailium haben- 
tes ; nec {ubtilitatem, nec fanitatem, 
nec gratiam Atticorum ulla ex parte 
offent afſequi. Optims jure Quinti- 
anus 1rrider quoſdam, qui fe germa- 
nos Ciceronts ow volebant, quod 
aliquoties his vocibus -ablolverunt 
claululam, ee videatur ; proprerea 
quod ea ſemel atque iterum Ciceroni 
forfitan exc1idit, {1 periodum longiore 
ambitu circumduxifler, quod 1nitis 
preſertim nonnunquam fecit ille. 
Nec hodie parum multi ſunt 1ſtorum 
limiles, qui feſe valde mirantur, & 
alteros, ut atunt, Cicerones efle cre- 
dunt, {1 prima vox orationls fit quan- 
quam, aut ett, aut animaduerti, aut 
G4 Cru 


5 5 Eraſ. Roterod. 

cam, aut /r, quod Offtictorum libros ſic 
ordiatur M. Tullius: Ruamguan te, 
Mace filt ; pertodum vix nono verſu 
ablolvens. Et pro Lege Maniha: 
Quanguam mihi ſemper. Laudatithi- 
mam 1illam pro M{/one orationem fic 
auſpicatus eſt: Z7/e vereor, judices. 
Rurlus Philippicarum duodecimam : 
tft mmnmne decere videtity. Item pro 
C. Rabirio: Z7/e, Qurrites. Et epilto- 
11s aliquot fimile cft initium. Er haud 
Icio an 1fti libros ad Herennium ob 
id tribuant Ciceroni, quod ab e7/t ac- 
cipiat exordium. Porro de Fintbus bo- 
norum hibrum quintum fic incipit : 
Cum audruifſem Antiochum, 1 ute. 
Tuſculanas quzſtiones fic auſpicatur: 
Cum defenſtonum l[aboribus. Fx ejul- 
dem operis quartum librum : Cum 
mulls m locts nofltrorum hominum 1u- 
genta. Pro L. Flacco: Crum in maxi- 
mis periculis Item pro Domo ſua ad 
Pontifices: Cum mulla divinitus. Ttc- 
rum pro Plancio: Cum propicr &e- 
gregiam. Ad haxc librum de Natura 
Dcorum primum : Cum mull 10s 1 
philoſophte. Ex Scipionts fomnium 
Cum m Ajſricam veniſſem. Pro Rabi. 
ria dicens lic orditur : Animad:1 1, 
fIO(T TY « 


Cicerontanus. 57 
iadices. Rurius ad Brutum de Parado- 
x1is Stoicorum : Animadvertt, Brute. 
Pro L.. Cornclio Balbo fic orditur : $7 
autoritas Patronorum. Pro P.Seſtio: Sr 
quis antea, judices. Pro Cacina : Sr 
quantum in agro. Pro Archia poeta : $7 
quid eft im me mgen. In Vatintum tc- 
item : $: 14a tantummoao, Fatmi. Ad 
Equites, 1turus in exthum : $7 quando 
mmicorum.Ad Senatum polt reditum: 
$:, P. C. veſtris. Pro M. Calio: & 
guts, judices. De Provincus confulari- 
bus : S: gms veſtrum,P.C. Quid antem 
magis ridiculum, ac Cicerom dithmi- 
lius effe polſit ; quam nthil habere 
Ciceronis, praxter tales voculas in o0- 
ratiomis exordto? de quibus ft quis 
percontetur Ciceronem,cur ab 11s vo- 
cibus fit orfus, reſpondebit, opinor, 
quod in Infulis fortunatis Luciano 
reſpondit Homerus, rogant1, cur pri- 
mam Iliadrs dichonem voluerit efle 
Mirr, nam hac quzſtio multis feculis 
torſerat Grammaricos : //xd, inquit, 
tum forte ventt im mentem. Contimilis 
1mpudentiz funt, qui fibt plus quam 
Cicerontan videntur, quod aliquotie: 
infulciant ef1am argue e11am pro vehe 
men. 


55 Exaſ. Roteroa. 

menter ; & majorem in modum pro val. 
de ; identidem pro [ubinde ; cum & 
/um quoties inzqualis moment1 ſunt 
quz connecimus, im & tm quoties 
equalis; /uoruwn 1m me meritorum ; 
7uid gueris pro in ſumma,aut breviter, 


nou /olum peto,rerum etram or conten- | 


dogue ; antehac dilexiſſe tanium, nunc 
ellam amare mihi videor ; valetudinem 
inam cura, oy me, ut facts, ama ; nou 
ile quidam vir malus, ſed parum dil. 
gens ; qua loquutions formula fic M. 
Pulitus videtur deleftatus, ut :n £a- 
dem pagina crebro repetitam 1nvent- 
as. Simle eſt,cum per 1Aud pronomen 
indicat non quod przcelhit, ſed quod 
mox ſequitur, Et in Epiſtolis, forraſhs 
lemel atque iterum dixit Cogriabam 
T nſculanum. Itaque Ciceronianus lih1 
videtur, qui fubinde dixerit Romam 
cogitabam, proeo quod erat, in anims 
babebam, hive /latueram proficiſci Re- 
mam. M. Tullius anni numerum non 
aflcribit epiſtolis ; fed rantum ment 
diem : & Ciceronrants non Crit, fi quis 
4 Chriſt natali annum aflcripſerit; 
quod {zpe necel{arium eſt, ſemper u- 
t:le ? Indem non ferunt, {i quis hono- 
wh 


Ciceronianus. 5y 
ris gratia, nomen ejus ad quem ſcr1- 
bat, ſuo prxferat ; quod genus fit, Ca- 
rolo Ceſari Codrus Urcenus ſalutem.Par 
Hagitium exiſtimant, f1 quid dignita- 
tis aut Jaudis addas proprio nomin1 ; 
velut, /nchto Pannonie Bramieque 
Regi Ferdmando Yelius ſalutem dicit. 
Nec Plinio juniort pofſunt 1gnoſcere, 
quod /uwn appellat, fi quando ſcribit 
amico; quum ejus fact: nullum apud 
Ciceronem exſter exemplum. Ut pa- 
rum 7allanns rejicietur, qui, quod 
exemplum a principum offcius mutu- 
ati doct: quidam nuper uſurpare ca- 
perunt, ſummam ejus epiſtolz cu1 re- 
[pondere parat, in initio proponat ; 
quod 1d nuſquam factum fit a M. Tul- 
110. Novi quoſdam notatos ut ſolcecos, 
quod in falutatione pro S. D. poſue- 
riat S, P. D. id eſt, ſaliutem pluriman 
dictt ; quod negarent hoc apud Cice- 
ronem invenirt. Nonnull: vero pu- 
tant, & 11lud 7 alianum elle, falutati- 
onem non 1n fronte, ſed in tergo lite- 
rarum ponere; quod his verbis admo- 
neretur Lator, quas quibus deberet 
reddere, non fine ſalutationis othicto 

Quantula res facit, ut ab hac palma 
deci 


6o Eraſ. Roterod. 


decidamus? Multo vero minus erit 
Ciceronianns, qui falutarit hac formu. 
la: Hilerins Ber tulphus Levino Pana- 
2atho totins homimts ſalutem, aut ſa- 
nfo Perpernam. Verum hic quoque 
longius aberit a Crcerontano, qui fic 
orſus fuerit epiltolam: Grazza, pax, & 
muſericordia a Deo Patre, (fy Domimo 
Teſu Chrifte. Item qui pro Cura ut 
refFe waleas, na claudat epiltolam: 
So/prtet te Dominus Teſus; aut, [ncolu- 
mem te fervet Dommnus rotins ſalutts 
antcr. Quos riſus, quos cachinnos hic 
rollent Crce Yowiani ? _— autem ad. 
milum eſt pracult? Annon verba La- 
una ſunt, munda, ſonantia, atque et- 
1am ſplendida ? Jam {1 ſenſum 1ntro- 
IpIClas, quanto plus eſt hic, quamin 
{alutem aicit, & bene vale ? Quad vul- 
eartas quam dicere ſalutem ? Praſtat 
hoc ofticium herus ſervo, inimicus 
tninuco. Quis autem crederet eſle 
Latinum, wh it illt ſalutem, & jubet 
iltum ſalvere ; mſi nobis fermonem 
hunc 'veterum conſuetudo commen- 
daret? Hoc in aditu : jam in digrefſa 
Pale dicimus, & þts quibvs male pre- 
eamur. Quanto mcltor emphaſis mn 
JOC- 


fo 


Ciceromanius. 61 


formulis Chriſtanorum, fi modo vere 
& ex animo f1mus Chriſtian ? Grate 
declarat gratuitam condonationem 
admiflorum : pax quietem & gaudium 
conſcientiz, ed Dota pro 1rato ha- 
bemus propitium : aſericordia dotes 
varias & corporis & animi, quibus 
luos locupletat arcani ſpiritus beni- 
gnitas : qu6que magis ſperemus nob1s 
hec fore perpetua, additur 4 Deo 
Patre &4 Domino noftro Jeſu Chriſto. 
Quum Patrem audis, ponis ſerviiem 
trepidationem, adfcitus in aftectum 
hl: quum Dominum audis, confir- 
maris adverfus vares Satanz. Non de- 
ſeret 1!le quod tam care redemit, & 
unus potentior eſt unverſis Satanz 
cohortibus. Quid ſuavius his verbis 
el, qui jam hxc apud fe fentit? quid 
utilius hac admonitione C1, qui non- 
dum in hunc aftectum tranſut -* Ver- 
bis 1taque non vincimur, 1mo VInct- 
mus potius : fententia longe tupera- 
mus. Reſtat ij}ud decorum & aptum, 
quod ubique cum prims ſpectandum 
elt. Ad hac, quanto magis convent- 
unt homint Chriſtiano, quam 1a, /- 
tutem dicit, & cira ut valeas? Tantum 
FB 


62 Eyaſ. Roterod. 


faceſlat illa puerilis 1maginatio, non | 
ſic loquutus eſt Cicero. Quid mari, fi 
non fic loquutus eſt, quum rem 1gno- | 


rarit ? _—_ millia ſunt rerum, de 

utbus nobis frequeater dicendum ell, 
& quibus M. 'Tullins ne ſomniayit 

uidem? Ar (1 viveret, nobiſcum ea- 
| loqueretur. Annon 1gitur frigidi 
videntur 1mitatores, qui talium re- 
rum obſervatiunculis referunt M, 
Tullum ; ac dillimulatis tot divinis 
virt virtutibus, numer1s, tropis, for- 
mulis ac dichunculs, ca 1mitantur 
quz M. Tullo vel placuerunt, vel cre- 
brius exciderunt? Hzc ad te quidem 
nihil attinent, Noſopone ; ſed tamen, 
quoniam incidit ut de Ciceronis 1mi- 
tatoribus loqueremur, & hec comme- 
morare non abs re viſum eſt. Hoc ho- 
minum genus & nobis & ipli Ciceroni 
pariter 1nviſum efſe deber : nobis,qui 
vere Ciceronem conamur exprimere ; 
quia per iſtos vocamur in jocum & la- 
bulam, dum ex 1llorum z{timamur 
[tultitia: Ciceroni, qui per tales, ut 
ante diximus, imitatores non aliter 
infamatur, quam bonus preceptor per 
malos diſcipulos, probus VIE PET 10s 
DIo- 


_ PR —_ w—_ 6 A any 


Ciceronianss. 


63 
1 | probos liberos, formoſa mulier = 
[| 1mperitum piftorem. Perſpexit hoc 
- | Quintihanus,dum queritur : Sexecam 
* | infamari quorundum immodico /iudio, 
 quiwitia | wet imitabaniur. Itaque 
Rebar, at, qui Senecam non legerant, 
ex 1]lorum Cries Senecz facundiam 
z{timarent. Quemadmodim autem 
null: magis fe jaftant venditantque 
de przceptorum ac majorum nomine, 
quam indott diſcipuli & 1mprobi fi- 
111, alzunde captantes virtutis opinio- 
nem, quum ſuis bonts eam conciliare 
non queant: 1ta nulli geſttunt inſolen- 
tus nomine Ciceronis, quam qu1 ſunt 
Ciceronis dillimillimi. Novi medicos 
inſigniter artis quam profitebantur 
1mperitos, qui, quo quzſ{tum facerent 
ubertorem, - > wk alicujus medic, 
quem v1x viderant,ſe diſcipulos jacti- 
tabant ; rogatique, cur prxter artem 
hoc aut illad miniſtracent zgrotis, 
convitio reſpondere folent : Num tu 
illo dotior ? Hunc przceptorem ſe- 
quor. Atqui allius, quem nominabant, 
pznc nithil imitabantur przter vitan- 
da potius quam zmulanda : puta, 11 


forte celebris ille fuir 19 relpondendo 
CU Is 


64 Eraſ. Roterod. 


conſultortbus difhcil:or aut morolior, 
vel in exigenda mercede durior. Quo 
tandem animo credis egregium illum 
medicum eſle erga tales diſcipulos? 
H. Haud dubyym quin pellimo, nifi 
prorſus nullam habet exiſtimarionis 
luz rationem.  F. Quonam reliquos 
ejuſdam medict veros & germanos dt- 
uw Sg H.Xque malo; quod apud 
vulgus tales habentur diſcipuli, qua- 
lem experiuntur illum glorioſum 1m- 
poltorem. Atqui, {1 pateris ut oratio- 
n1s tuz curſum interpellem, faxo ut 
videas. B.Licet. F/.Quidam cafſu vi- 
derat Eraſmum fcribere calamo, cu! 
ob brevitatem additum erat Iignum 
cepit 1]hco ſuis pennis alligare bacu- 
lum, atque ita f1b1 viſus eſt Eraſmico 
more {crihere. Sed perge obſecro. B 
Nec illepidum eſt, nec & ap-oJiirumy 
quod narras. Czterum ut inſttutum 
prolequar. Annon audimus patres fa- 
milias objurgantes male moratos filt- 
os: os me redditts mfamem of invi- 
[um crutbis mets, v0s obſcuratis imagi- 
nes majorum, pudet me talum libero- 
rum : fa pergitis, abdicabo vos * Nonne 
ad confimilem modum audunus inter- 
gum 


( icerontanits. 6 5 


dum iratrem indignari fratri, quod 
111vs 1umprobis moribus detrimentum 
opinions ſuz capiat ? Hoc animo pro- 
babile eſt Ciceronem efle in 11tos r1- 
diculos ſtmios; hoc animo nos efle 
decer, qu1 Ihus PLUCKED [tudemus 
habert. V. In re tam preclara non 
mhil eſt vel umbram aflequi. BY. Sit 
hoc aliquid 11s, quibus faus eſt um- 
bras vocari Ciceronis ; ego nec Apol- 
ns umbram dict me cupiam : malim 
enum efſe vivus Crafſus, quam umbra- 
tucus Cicero. Verum ut quod inſtity- 
umus pergamuz ; fac efle qui totum 
Ciceronem 1n verbis, figuris & nume- 
ris exprimat ; quod ipſum tamen an 
multi pollint neſcio: quantulum 1s 
habebit Ciccronis ? Sit hoc 1n 1mitan- 
do Cicerone, quod Zeuxt1s fuit 1n cth- 
gtando corpore muliebri. Expreſlit 
lncamenta, coloren, xtatem, & ut 
ſummum art [xſtiterirt, afte- 
tus nonnihal. i; olentis, gau- 
GENTIS, ITati, METUT, 15S, attentl, Aur 
dormitantis. Hec qui preſtitie,nnonne 
quricquid a1s potelt abſolvit ? Quan- 
tum licuir,yivam hominis ſpeciem 1n 
mutum fimukcrum tranſ{tulit. Nec a- 


liud 


66 Eraſ. Roterod. 


liud exigi poteſt a pitore. Agnolci | 


formam ejus = depicta elt; vides x- 
tatem & affettus,fortalhs & valetudi- 
nem : adde quod a quibuſdam effe. 


tum legimus; agnoſcit indolem & | 


mores & vitz {patium phyliognomon. 
Sed immane quantum allic abeſt ho- 
minis ? Qunod ex ſumma cute conjict 
poteſt, expreflum elt. Czterum quum 
homo conſtet ex anima & corpore; 
quantulum allic eſt unius partis, eul- 
gue deterioris ? Ubi cerebrum,ubi ca- 
ro, ub1 venz, ubi nervi & ofla, ubi in- 
teſtina, ubi ſanguis, ſpiritus & phle- 
gma, ub1 vita, ob motus, ub1 ſcnſus, 
ubi vox & ſermo, denique ubi quz 
ſunt hominis propria, mens, ingeni- 
um, memoria, conſiltum * Quemad- 
modum qguz ſunt hominis przcipua, 
pitori ſunt 1nimitabilia : ita ſummas 
oratoris virtutes nulla aflequitur afte- 
Ctatio;ſed a nobis ipfts fumamus opor- 
ret. Verum a pictore nihil aliud ex- 
1g1tur, fi przſtitit quod unum ars pro- 
fitetur : a nobis, 11 totum Ciceronem 
exprimere volumus, multo altud re- 
quiritur. $1 noſtrum ſimulacrum, quo 
M. Tultum cfthngiumus, careat vita, 
aCtu, 


— 


4 


Ciceronianns, 67 
attu, attectu, nervis & oflibus, quid e- 
rit 1n1tatione noltra frigidius ? Sed 
mulro mags erit ridiculum, f1 tube- 
r1bus,nzvis,cicatricibus,aliave mem- 
br1 deformitate demum efficiamus, ut 
lector agnoſcat nos legifle Cicerone. 
Hl. Iſtius generis pictor quidam nu- 
per riſut nobis tuit, Suſceperat efhn- 
gendum ad vivam formam Murium 
lodalzm noſtrum: quumque veram 
hognis formam reddere non poſllet, 
circumipeCtabat ft quid haberet in 
erpore ſeu veſtitu notabile. Aſtate 
ceperat, jamque magna Cx parte ta- 
bulam abſolverat; pigxerat annulum 
quem geſtabat, pinxerat crumenam 
& cingulum, tum pileum capitis dili- 
—_— expreſſit. Ammadvertit 111i 1n 
zZvz manus indice efle cicatricem ; 
eam expreſſit accurate. Tum in dex. 
tra, qua manus peninſula brachio 
committitur, tuber infigne ; nec hoc 
ptztermiſit. Rurſus in recalls dex- 
tro pilos aliquot in diverſum Hlexos 
reddidit. Item 1n bucca lzva cicatr1- 
cem efhnxit, vulneris veſtigium. Ub: 
reverſus, nam crebro redibat ad ex- 
emplar, vidiſlet barbam demeſlam, 


C Hin 


68 Eraſ. Roterod. 


efhnxit novum mentum : rurfus ubi 
barbam al1quantulum proveniſſe,quia 
magis 1d placebat, mutavit 11th men- 
tum. Interim oborta eſt Murto febri- 
cula : ea, ut folert recedens, in labuum 
cruperat ; pictor expreſſit pultulam 
Tandem venit hyems : fumtum elt a- 
liud pileum; mutavit ille pituram 
ſumta eſt veſtis hvberna, pellibus 
lubducta ; pinxit novam veltem. Ri- 
or mutarat colorem, & cutem, ut ſo- 
- contraxerat ; mutavit totam Cu- 
rem : anciderat pituita,quz finiſtrum 
oculum vitiarat, & naſum, dum fre- 
quenter emungitur, reddiderat & alt- 
quanto majorem, & multo rubicun- 
ciorem ; pinxit allico novum oculum 
& naſum novum. $1 quando vidifler 
1mpexum, exprimebat capillorum 1n- 
#qualitatem ; rurſum {1 pexum, com- 
ponebart capillitium: forte dormita- 
bat Murius dum pingeretur,expreſlit 
dormitantem: ſumſerat pharmacum 
horatu medic1 ; ea res addidir aliquid 
ienn; mutavirt faciem. $1 veram ac 
nativam hominis formam potuiffet 
exprimere, non confugiflet ad hzc 
nep4p3s. Ttaque {1 ad 1ſtum modum 
1M1- 


— a_ 


Cicerowt auns. 6 g 


umtemur Ciceronem, nonne merito 
clamet in nos Heratius : 

0 mutatores, ſeruwn pecus! wut 

mir [pe 
Bilem, ſpe jocum veſtri movere 
umulius ? 

Sed finge nos feliciter exprelliſle 1n 
Cicerone, quicquid hominis expri- 
mere potelt abſolutus piftor : ubi pe- 
tus illud Ciceronis, ubi rerum tam 
copioſa, tam felix inventio, ubi dif. 
pohitionts ratio, ubi propolitionum 
excogitatio, ubi conſilium in tractan- 
dis argumentis, vbi vis in movendis 
affetibus, ubi jucundiras in delean. 
do, ubi tam felix ac promta memo- 
ria, uot tantarum rerum cognitio, 
denique ubt mens 111a ſpicans etiam- 
num 1n {criptis, ubi genius alle pecu- 
larem & arcanam atterens energi- 
am ? Hec fi abfint, quamerit frigi- 
dum umitationts noltre fimulacrum 
N. Ita diferte tu quidem, Bulephore 
led quorſfum ſpeCtant, nift ut adote- 
Icentes ab cthingendo Cicerone deter- 
reas * H.Bona verba, Nolopone. Quan 
potius co ſpettant hac omn1a,ut con 
remto f1morum quofrundam 2nepte 
al 


—— 


— 


70 Eraſ. Roterod. 


rumultu, Ciceronem, quatenus licet, 
& rotum & feliciter imiremur. A Hic 
lance rem eandem agimus. B.Id ni frat 
dextre; futurum elt ut,ſedulo quidem 
ſed parum feliciter zmulando, Cice- 
roms diſlimillimi reddamur. Nihil 
enim periculoſius effe ſcio, quam 
attetare Ciceronis 1maginem. Male 
ceſlit Gigantibus affeCtaſle ſedem Jo- 
vis. Nonnullis exitium attulit evo- 
calle Deos. Periculoſe plenum opus 
ale eft, divinam illam & humana na- 
tura {uperiorem _ [1nguam. 
Cicero naſct fortalſis poteſt aliquis, 
hert nemo. XN. Quid nunc ais? FB. 
Quaa virtutes ilhus ut ſummz ſunt, 
ita vitts funt proximz. Porro fiert 
TINS 1mitatio defHluit ab co, 
quod ſequt tantum non etiam vin- 
cere |tudet. Proinde quo impenſius 
afteftas illus ſimulacrum, hoc vitio 
propior es. V. Non fatis intelligo 
quid dicas. Z. Efticiam ut inteiligas. 
Nonne medici corporis optimam Va- 
letudinem predicant periculofiſlimi, 
quod adverſz valctudini fit proxima? 
V. Audivi. Quid tum poſtea* B.Sum- 
ma monarchia nonne tyrannidi pro- 
x1ma 


«4 «% _X% «< 898 £ A ac oo ww 


Ciceronanus. ”1 
xima eſt? XN. Aint. FB. Et tamen 
ſumma monarchia nihil cit melus, 
{i ablit ryrannis. Er ſumma libera- 
litas nonne vicina eſt protuſtonas vi- 
tio? Er ſumma ſeveritas annon affinis 
eſt crruculentiz? VV. Sane. B.Ert ſum- 
ma feltivitas urbanitaſque nonne ad 
ſcurrulitatis ac levitatis accedit vi- 
ciniam ? N.Deline commemorare cx- 
tera, hnge me de ſingulis efle con- 
feflum. Z#. Prius audies 1llud Hgya- 
tanum : 
---Brevis efſe laboro, 
Nbſcurns fio : ſeftantens levia, nerui 
De ficrunt animique : pr ofe/[us gran- 
ata, tweet. 

[ta qui affetan! Atticiſmum, pro ar- 
putis ac venuſtis hunt aridi: qu1 ge- 
nus Rhodienſe, diffoluti : qui Afiati- 
cum, tumidi. Laudata eſt 1a Salluſtio 
compoſitions brevitas : nonne {1 quis 
hanc ſuperſtitioſe conetur zmulart, 
periculum fit ne conciſus & abruptus 
evadat ? XN. Fortaflle. F. Predicatus 
eſt in Demoſthene verborum & argu- 
mentorum modus, cu1 nihil poflis de- 
trahere. N.IJta cenfuit Quintitianus. 
B. Ad hanc laudem zmulandam, 11 
quis 


7 — po gon et. - 0 


+ ——_— a 
—— <- 


72 Eraſ. Roterod. 


quis componat fe anxie, quo De. 
molthenicus videatur, periculo vic 
nus eſt, ne minus dicat quam oportet 
Applauditur Tocrans nw nu 
meriſque : huc qui vehementer anni 
ratur, an periculum veniet, ne ſuper. 
ſtitione compoſitionis fit moleſtus, & 
artihici jaftatione hdem amittat, Se- 
neczx laudata eft copia : hujus imcau- 
rus ac ſedulus zmulator periclitatur, 
ng redundans & immodicus evadat 
F copiolo.Bruti gravitatem f1 amu- 
nar anxie, fortafle rriſtis & aſpe 
evades. Laudatur Criſpi jucunditas : 
hujus zmulator veniet in diſcrimen, 
ne pro jucundo hat ineptus ac levis. 
Novi qui cum mirabilem 1illam O- 
vidu facilitatem conarentur expri- 
mere, verſus effutirent, & nervis & 
ſprritu carentes. Et, ne ſingulos com- 
memorando t1bt ham moleſtus, dicam 
in genere quod reſtart. In quibutdam 
cmimet argumentand: ſubtilitas: hanc 
qui vehementer afteCtar, periclitatur, 
ne vel [rigidus vel ouſcurus cvadat 
In aliis admiramur felicem arts nc 
glectum: hoc qui contendat ctiingere, 
tortallis in vulgare dicendi, vel potius 


'T Ts 


$5 


—— 


Cicerontanss. 72 


g41riend1 genus incidet, In alio di- 
lucet ſumma artis obſervatio: 1d qui 
nitatur exprimere, incidet 1n f{cent- 
cum quoddam dicendi genus. Atticz 
Cugalits proxima elt exilitas, co- 
piolo verborum fluxui vicina elt lo- 
vacitas. Summam in movendis fﬀte- 
&ibus Sera EXCIpLt infaniz ſpecies, 
ut granditatem faſtus, alleverandi f1- 
duciam 1mprobitas. V.Conſeſla prx- 
dicas. B. Ex his vero ſunt quzdam, 
quz fic eminent 1n autoribus, ut pro 
vitus habenda fint, nifi jundtis vir- 
tutibus penſarentur : quemadmodum 
in Seneca compolitionts abruptum, & 
ſententiarum 1ummodicam denfitatem 
multz virtutes exculant, ut przcepto- 
rum ſanCtitas , verborum rerumque 
ſplendor ac jucunditaz orationts. Nec 
Iocratis laudaretur compolitto, nift 
perſpicuitas dichonts & fententa 

rum gravitas 11 patrocinaretur. A 
Nihil adhuc audio falh: ceterum 
quorium hic tendant nondum v10co. 
S.Nimirum huc. Quum in uno Cice- 
rone tam multa int hujuſmodl, per1- 
culoſa mihi vadetur 1ihus ſuperititt- 
ola & addicta zxmulatio; quando vir- 
D tutc 


P on 
EO WO OY 


—per — Lam is 


CE a ad 


74 Eraſ. Roterod. 


rutes, quibus iſta vel commendavit 
vel rexit, zmulari non poſlumus 
N. Quznam iſta dicis? FB. Tam flus 
dum eſt il]: dictionts genus, ut r6 


miſſus ac folutus alicubt vidert queat: 


tam exuberans verborum copla, uw 
redundans: tam artis ob{ervans,ut de- 
clamatori quam orator1 proplor, h. 
det jactura captans artificti gloriam 
tam liber in inſe&tando, ut maledicus 
haber1 pollic : tam eftuſus 1n jecos, ut 
Catoni conful riſfum moverit : tam 


| 


blandus alicub1,ut abjectus : ram com- | 
— ut ſeverioribus 1ngeniis mol- | 


1s ac parum vir dictus fit. Hzc ut fa 
teamur inCicerone vitia non clle,pro- 
pter inſignem illam nature felicita- 
tem, quam decent,quz facit,omnua, ut 
etiam virtates lint; fic tamen inſuat, 
ut ob viciniam non carcant {pecie vi- 
torum fub iniquo judice : attamen 
[Ile reprehenftonem omnem ex1muls 
ac —_—_ virtutibus penlavit; Bt 


omnum 1nudicto calumniat or 0 11n- | 


pude ns hat ibcatur, qui conerur aluc uid 
in hujus oratione repreacndere. Ve- 
rum has virtutes non [tudemus expri- 
mere, &, {1 F abto credimus, ſunt in- 
mnt2biles ; nec 1b ex7plo preceptiſyc 


34 


Pe. 


Cicerontanus. "5 
peti poſſunt,ſed 3 Minerva. Hz vero (i 
ablint ;qualis crit corum, que comme 
b | moravamus,tmitatio ? Colligimus 1gt- 
l wr,nullius 1mitationem periculoſio 
| remefle quam Ciceronis : non tantun; 
t | eonomine,quod ſummus orator,& ex 


| a OMNnem 1Ngeniorum alcam poſitus | 
-! eſt; (quotitulo Flaccus ab emulat- 

one Pindart deterret, videlicet Icar! '2 
$| exemplo) verum ettam quod j leraque . 


| inillo fic fumma funt, ut vitns finr 
L | proxima. Hic numirum precipitii dil 
| crimen. JV, At prius convenichat 1n- 
ter nos, que maxime emment ad 1m 
- | tationem cfle accommodcatili:ma ; quo 
-| ridelicet ut nonnthil decidas ab co, 
- | quod efiingere tudes, tamen laudem 
auteras rectz dichons. Z#. Aliud ct 
eadem reddere, altud f1milia : ahud 1 
mitar1 prefſcriptum, alud fervare 
| necnon aliud ſequi. Denique dettul 
| abexemplo,qut non reddit & 11la qu | 
: 
: 


| 
. 


ns 


. 


ec mrehen! 10nem C xcludunt Ar " Dp 

*| Fabius judicat fere 1himirabiiia fel 
c | p . : - - : | 
' | Clbus Enam ingenits. AV. Argqui cgo ad 
"| Aujus Z2udIs amotitum non VeECLPLO Ni? 
vehementer eximia qQuzdam ac Dit 
Proxtima ingetua z quibus ft accefle 
1) 


79 Era. Roterod. 


indefatigabile {tudium,ita demum ſpes 
eſt fore ut feliciter exprimant phra. 
{im Tullanam. B. Fortaſle, fed ita 
raros ut numerari non valeant. Jam 
ſunt arguti quidam qui diſtinguunt 
1mitationem ab zmulatione; {1quidem 


1mitatio ſpeCtat fimilitudinem, zmu- | 


latio vidtoriam. Itaque ft rotum & u- 
num Ciceronem tib1 propoſucris,non 


in hoc tantum ut illum exprimas, ve- | 


rum etiam ut Vincas ; non Pretercur- 
rendus erit, ſed relinquendus magis. 
Alioqui fi illus copiz velis addere, 
fies redundans : fi 1bertat1, hes petu- 
lans : _ hes ſcurrilis : {1 compo- 
ſition, 

fic, ut, fi Tullium z2quare {tudeas, pe- 
richteris ne hoc 1pſo pejus dicas ; 
quod divinas hominis virtutes, qui- 


es pro oratore cantor. Itaque | 


bus ca penſavit quz vel vitia funt | 


-el vitio proxima, non pollis affequi, 
cxtera ninurum aflequutus : {1n cone- 
[1s & antevertere, Etiam f1 1n ills, 


quz nullo ſtudio pollis aflequi, paria | 


cum 1llo facias, tamen vitioſum erit 
quicquid Ciceromt fuerit adjectum ; 
de quo vere pronunciatum videtur, 
quod 11 1vs eloquentiz nihil poſlit ad- 
di, 


Ciceronianus. 77 


| &, quemadmodum Demoſthenis nihil 
demi. Vides, Noſopone,periculum. 
Nihil me tercet periculum, modo tan- 
dem hoc laudis afſequi licear, ut dicar 
Cicerontanus. HF, Hzc omni {1 conte- 
mnis,eft alius f{crupus qui magis urget 
1nimum meum, {t non gravaberis au- 
dre. N.Utere pattis — tuo. &. 
An cenſes 1}Jum hominem eloquentis 
_ promerer1, qui non dicat a p 
N. Nequaquam: quandoquidem h# 
Precipua virtus eſt orator1s, appolite 
dicere, H&. Verum 11lud appoſitum 
unde perpenditur * nonne partim A 
rebus de quibus verba frunt : partim a 
perlonts tum dicentium, tum audien- 
yum: partim a loco, tempore, reliquif 
que circumſtantus ? A.Maxime. B Ci 
ceronranum autem nonne preſtantenm 
oratorem efle vis? NV. Quidni? B. ha- 
que non erit Ciceronanus, {1 quis 1n 
theatro diflerat de Stoicorum parado- 
x1s, deque Chryſippeis argutus: ani 
apud Areopagitas 1n capitis diſcrim1 
ne laſciviat facctiis : aut de re culina- 
ria verbis ac hguris tragicorum To- 
quatur ? N. Iite nthilo minus ridicu 
lus erit orator, quam {1 quis in tragt- 


: CO 


_— — ——  —_ 


-8 Eraf, Roterod. 


cocultu ſaltet Arellanas: aut feli,quod 
eſt 1a proverbus, 1nducat crocoton, 
ſ[imiz purpuram, Bacchum, aut Sarda- 
napalum —_— exuvio & clava exor- 
net Herculis. Nihil enim laudis me- 
retur quamliber per ſe magnificum, h 
fit inepwum. #. Et commode reſpon. 
des & vere. Ergo M.Tullius, qui fuo 
{zculo dixit optime, non optime d1- 
xifler, {i ztare Catonis Cenforii Scl- 
pionis, aut Ennii, ſimili modo fuillet 
!/oquutus. N.Non tuliflent aures com- 
{1m illnd & numecroſum dittionis ge- 
1us, nimirum horridioribus aflucte: 
aam iſtorum oratio moribus illorum 
:cmporum congruchat. B.Dicis igitur 
>rationem quali veſtem «fc rerum ? 
XV. Aio, niſi mayis pifturam dici. B. 
Veltis 1gitur quz decora elt puecro, 
10n decet ſenem: nec quz feminz 
congruit, conveniret vifo: nec quz 
'ecet 1n nuptiis, decerct in funere : 
cc guz laudi dabatur ol:m ante an- 
$ Centum, nunc probaretur. N.Imo 
1151115 ommMbus & riſu omnzum exct- 
eretur. Contemplare 1a picturts non 
cmodum vetultis, fortatlis ante an- 
o, fexaginta editts, calrum mulier- 
CU- 


—_— 


Cicerontanus. 79 


cularum au}icarum ac proccrum : quo 
ſi quis nunc prodeat 1n publicum, fu- 
turum fit ut putribus malis a puerts 
ac morionibus lapidetur, #7. Verilthi- 
ma narras. Quis enim nunc ferar in 
honeſtis matronis cornua, pyranudes, 
metaſque przlongas in vertice pro- 
minentes, frontes ac tempora pilis 
arte vullts glabra ad medium prope 
cranium: 18 viris pilcorum toros cum 
1ngent1 cauda penſili,oras veltium in- 
lectas, toros in humeris tumentes,cx- 
lariem duobus digitts ſupra aures de- 
ralam, veſtem longe breviorem quam 
ut ad genua porrigatur vix pudend.: 

tegentem, calceos roltris 1n ummen 

lum porrects, catcnam argenteam 4 
genu ad talum uſque revinctam ? Nec 
tis temporibus minus prodigioſus 
ſuifler cultus, qui nunc haberur ho- 
neſhifhumus. 2. De velte convenit. B. 
Da nunc, {1 liber, ex pictoribus Apel- 
lem, qui fuz xtatis & Deos & homi- 
nes optiume _ lolitus ct: {1 quo 
lato rediret 1n hoc {xculum, & tales 
pingeret Germanos, quales olim pin- 
xit Grzcos ; tales monarchas, qualem 


olum pinxit Alexandrum ; quum ho- 
1 


D 4 C16 


— —— 


— 


$0 Eraf. Roterod. 


He tales non fint, nonne diceretur | 


male pinx1fle ? V. Male, quia non 4 
pte. Z.S1 talt habitu pingeret quis 
Deum patrem, qualem pinxit olim [o- 
yem; tali ſpecte Chriſtum, quali tum 
pingebat Apollinem ; num probares 
:abulam? A, Nequaquam. Z. Quid, 
11 quis Virginem matrem hodie fic cx- 
primeret, quemadmodum Apelles 
olim cthgiabat Dianam ; aut Agnen 
virginem ea forma, qua alle panxit 
lam omnum literis celebratam *ave- 
1448; aut divamTheclam ea ſpecie, 
qua pinxit Laidem ; num hunc dice- 
res Apelli {1milem ? ZV. Non arbitror. 
B. Et {1 quis templa noltra talibus or- 
narct {imulacris, qualibus olim Ly- 
ſippus ornavit fana Deorum ; num 
hunc diceres Lylippo fimilem? XN. 
Non dicerem. Z. Cur ita? N.Quia h- 
gna rebus non congruerent. Idem dt- 
cerem, {1 quis alinum pingeret ſpecie 
bubaitz aut accipitrem hgura cucult; 
ctiamſt ad eam tabulamſummam alio- 
qu1 curam & artem adhiberet. X{.Fgo 
nec illum appellarem probum paicto. 
rem, qui deformem hominem in ta- 
bula formoſum redderet. Z. Quid h 
alio- 


—s @a — © =, 20 - © 


- ac wa P—_ 


' 


Ciceron anus. $1 


alioqui ſummam artem przſtaret ? ZZ. 
Non artis expertem tabulam dicerem, 
ſed mendacem. Potuiflet enim aliter 
pingere, {1 voluifſet: cxterum et, 
quem expreſlit, vel blandiri maluir 
vel illudere. Sed quid? Num hunc = 
tas probum artificem ? ZV. Ut lit, hic 
certe non preſtitit, B. Bonum 1gitur 
virum or} Thee ? NN. Nec bonum ar- 
uhcem, nec bonum virum. Siquidem 
caput artis eſt, rem, uteſt, oculis re- 
preſentare. B. Ad hoc non <{t magno- 
pere opus cloquentia Ciceroniana, 
Nam veltri rhetores permittunt ora- 
tort mentir1 nonnunquam; res humi- 
les verbis attollere ; magnificas deji- 
cere; quod ſane preſtigu genus eſt, 
obrepere inſidus 1a animum audito- 
ns; poltremo movendis afteEtibus, 
quod venchici genus eſt, vim afferre 
mentibus. VV. Verum ubi dignus clt 
auditor, qui fallatur. Z. Sed hzc 1n- 
terim mittamns aiteniora. Mihi fatis 
&, quod amitum non probas corpo- 
1 parum accommodum : quod pictu- 
ram damnas non aptam et ret quam 
profiteretur fe velle effingere. A. Sed 
quem exitum habiturz ſunt 1iſtz tuz 


D.5 S0- 


$2 Eraf. Roterod. 


Socraticzwmmwsl? B. Yidelicet huc | 


bam, m1 Noſopone. Hoc mihi tecum 
convenit, Ciceronem omnium opti- 
me dicere. /V. Convenit. FB. Nec Ci 
ceroniant pulcherrimum merert co- 
gnomen, nift qui fimiliter poſlit dice. 
re, AN. Prorfus. Z. Tum ne bene qui- 
dem dicere, qui non dicat apte. I, 
Convenit & ilthuc. B. Ut autem apte 
dicamus 1ta demum fteri, 11 ſermo no- 
{ter perſonis & rebus preſentibus 
congruat. JV. Scilicet. &. Quid? Vh 
detur preſens fſeculi ſtatus cum eo- 
rum temporum ratione congruere, 
quibus vixit ac dzxit Cicero; quum 
{int in diverſum mutata religio,tmpe- 
rum, magiſtratus, reſpublica, leges, 
mores, {tudia, ipſa hominum facies, 
denique quid non? MV. Nihil fimile 
8. Quid igitur trontis habeat 111e, qui 
4 nobis exigat ut per omnia Cicero- 
nis more dicamus ? Reddat 1s nobis 
prius Romam allam, quz fuit olim; 
reddat ſenatum & curiam, patres con- 
(criptos,equeſtrem ordinem, populum 
in tribus & centurias digeſtum ; red- 
dat augurum & aruſpicum collegia, 
pontifhices maximos, Hlamines & ve- 


{ta- 


— 


C 


Cicerommaniys. 


83 


| ſtales, xdiles, prztores, tribunos ple- 


bis, conſules, diftatores, Czlares, co- 
mitia, leges, ſenatus conſulta, plebi- 
ſcita, ſtatuas, trwumphos, ovationes, 
ſupplicationes, fana, delubra, pulvi- 
naria, facrorum ritus, Deos Deaſque, 
Capitolium & 1gnem ſacrum; reddat 
provincias, colonias, municipia, & 
locios urbis rerum dominz. Porro 
quum undequaque tota rerum huma- 
narum ſcena inverſa fit; quis hodic 
potelſt apte dicere, niſi multum Cicc- 
ron dilſimilis ? Adeo mihi videtur 
hoc quod agebamus in diverſum ex- 
ifle. Tu negas quemquam bene dicere, 
niſi Ciceronem expiimat : at res ipſa 
clamitat neminem poſle bene dicere, 
nift prudens recedat ab exemplo Ci- 
ceronis. Quocunque me verto, video 
mutata omnia ; in alio ſto profcemio ; 
aliud confpicto theatrum ; 1mo mun- 
dum alum. Quid faciam? Chriſtiano 
mihi dicendum eſt apud Chriſtianos 
de religione Chriſtiana : num ut aptc 
dicam, 1maginabor me vivere Ztate 
Ciceronis ; & in frequente Senatu a- 
pud Patres conſcriptos in arce Tar- 
peja dicere ; & «x orationibus, quas 
in 


—— «© 


84 Eraſ. Roterod. 


in Senatu dixit Cicero, voculas ali. 
quot, figuras & numeros emendicabo? 
Habenda eſt concio apud promiſcuam 
multitudinem, 1n qua ſunt & virgt 
nes & uxores & i : dicendum eſt 
de laude jejunu, de pcenitentia, de 
fructo orand1, de utilitate cleemoſy- 
narum, de fanQtitate matrimonii, de 
contemtu rerum fluxarum, de {tudio 
divinarum literarum : quid hic opitu- 
labitur mihi Ciceronis eloquentta,cut 
quemadmodum res, de quibus dicen- 
| an eſt, rant 1ignotz ; 1ta non potue- 
runt uſitata effe vocabula, quz poſt 
illum nova cum rebus novis exorta 
lunt? Annon frigidus orator erit,qui 
ad has materias veluti pannos Cice- 
roni detraftos afſuat * Referam non 
rumore perlata, fed quod his auribus 
audiv1, lis oculis conſpext. Flore- 
bant 1d temporits Romz preter cxte- 
ros dicend: lande Petrus Phadrus, 
& Camillus hoc #tate minor, fed c- 
loquend:! viribus major , miſt quod 
We jam huyjus laudis arcem occup4- 
rat : verum horum neuter, n1 fallor, 
genere Romanus erat. Erat autem 
« MIN Ar legara DIOYTINCTY, qul de 
morce 


Ciceronianns. 8 


morte Chriſti dicerer die ſacro,quem 
paraſceves appellant,idque apud ſum- 
mum Pontihcem. Aliquot ante die- 
bus ad eam oratiunem audiendam 
ſum 1nvitatus ab eruditis. Cave, 1n- 
uiebant, ne delts: nunc demum au- 
He quid Lingua Romana ſonet in 
ore Romano. Adfui percupide,adſti- 
t1 ſuggeſto proximus, ne quid effu- 
geret. Aderat 1pſe Julius tecundus, 
qui 1d folet, valetudinis opinor 
cauſa, admodum raro : aderat fre- 
quens Cardinaltum Epiſcoporumque 
conſletſus, ac preter 1gnobilem tur- 
bam,doCtt plerique qui tumRome age- 
bant. Nomen oratoris non edam,ne 
cut videar hominis probi & eruditz 
famam arrodere voluifle. Erat hoc 
antmo quo tu nunc es, Nolopone, n1- 
mirum Ciceromanz facundiz candi- 
datus. Proceemium & peroratio ora- 
tione pence tota longtor, conſumeba- 
tur przdicandis Juli fecundi Jaudi- 
bus; quem appellabat . Zovems Opt. 
Max. qu: dextra ommipotente te- 
nens ac wvibrans triſulcum & meuila- 
bile fulmen ſolo nutu faceret qucguia 
vellet. Quicquid aliquot annis ge- 
ſtun 


86 Era/. Roterod. 


{tum fuerat in Galliis, 1n Germa- 
nia, in Hiſpaniis,in Luſitaniagin Afri. 
ca, 1n Grzcia, 1d unius natu perfe. 
Qtum efle przedicabat. Atque hzc qui- 
dem Romz Romanus, ore Romang, 
'fonoque Romano. Sed quid hec ad 


Julium Chriſtianz religionis antiſti. | 


tem, Chriſti vices gerentem, Petri & 


Pauli ſucceſlorem!? Quid hac ad | 


Cardinales & Epiſcopos reliquorum 
Apoſtolorum vicem obtinentes ? Jam 
argumento, quod {uſceperat tractan- 
dum , quid facratius, quid verius, 
quid mirabilius, quid ſublimius, quid 
commovendis affectibus accommoda- 
tius ? Quis hic, vel vulgart quapiam 
eloquentia przditus, non ſaxe1s ctiam 
hominibus excitet lacrymas? Conkhi- 
lum orationis hoc erat, ut primum 
Chriſti mortem faceret luctuoſam : 
mox, in diverſum Hexa dichone,red- 
deret glorioſam ac triumphalem : 
nimirum ut nobis exhiberet exem- 
plum Ciceronianz 4rd orw;. qua potu- 
it auditorum animos in quemcunque 
vellet affectum rapere. ZZ. Quid ? 
Succellitne? FB. Mihi, cum maxime 
tractaret afteQus 1llos tragicos, quos 
rhe- 


Cicerontanss. $7 


chetores appellant 2s», ne quid fin- 
gam, ridere lubebat. Nec quem- 
quam 1n toto 11lo conſellu vidi pilo 
triſhorem ; cum totis eloquentiz 
yiribus exaggeraret indignos 1nno- 
centiſhimi Chriſt cruciatus. Rurſum 
nec tantulo hilartorem quemquam ; 
cum totus 1n hoc efſer, ut mortem 
illam redderet nobis triumphalem, 
plauſibilem & ro_ Comme- 
morabat Decios & Q, Curtium, qui 
le pro ſalute reipublice Diis Manibus 
devoviſlent. Item Cecropem , Me- 
necium , Iphigeniam , & alios ali- 
quot, quibus patriz falus ac dignatas 
ipla vita fuiſſet chartor. Deplorabat 
autem valde lugubriter,quod fortibus 
Yiris, qui ſuis periculis reipublice 
{ubveniflent, publicis decretis relata 
ellet gratia; ls in foro poſita ſtatus 
aurea ; alis decretis honoribus divi- 
nis:Chriitum pro ſuis benefaQuis ab 3n- 
grata Judzorum gente przmu loco 
tulifle crucem,dira gy rn 
affetum ignominia. Arque 1ta nobas 
bonum 1illum & 1nnocentem virum, 
deque gente ſua optime meritum, red- 


debat miſerandum ; quaſi Socratis aut 
Pho- 


3$ Eraf. Roterod. 


Phocionis mortem deploraſlet , qui, | 


cum nihil admiſiflent iceleris, crvium 
ſuorum ingratitudine coach ſunt c- 
cutam bibere ; aut Epaminondz, qui 
ob res przclare geltas compulſus eſt 
capitis cauſam apud ſuos dicere; 
aut Scipionis, qui polt tot in Rempu- 
blicam merita hy + nn abit ; aut A 
riſtidis, quem populus Athemienfium 
non ferens cognominis 1nvidiam , 
quod ob inſignem morum _ 
tem vulgo 7uſtus diceretur, oltract- 
{mo jullit in ex{ilum proficiſci. Quz- 
{o quid his dici potuit frigidius aut 
ineptius ? Et tamen Ciceronem pro 
viribus zmulatus eſt. Ceterum de 
arcano ſupremi Numinis conſilio, 
quod hac inaudita ratione voluit 
genus humanum a Diaboli tyrannide 
redimere per mortem unict Filli; 
rum de myſteriis, quid fit commor} 
Chriſto, quid fit cum allo ſepelirt, 
quid cum 1llo reſurgere, nulla men- 
to, Deplorabatur illus innocentia, 
traducebatur Judzorum ingratitudo 
at non deplorabatur noſtra malita, 
noſtra ingratitudo ; qui fic redemrt;, 
tot benehcus aftett, ad tautam fel1- 
Cit2- 


Ciceronianus. 39g 


citatem inaudita benignitate. provo- 
cati rurfus 1llum, quod 1n nll eſt, 
crucihigimus, ultro revolutt in Sata- 
nz tyranmidem, fervientes avaritiz, 
luxui, voluptatibus, ambitiont, ma- 
g1s hutc mundo deditt quam unquam 
tuerint Ethnict, quibus Deus non- 
dum aperuerat hanc ccleſtem philo- 
ſophiam. Jam in diverſa parte, cum 
!Ile magno conatu 1d ageret, ut gau- 
dio geſtiremus; magis libebat flere, 
cum audirem Scipienis, Pauli A.mi- 
lit, & C. Czſarts triumphos, & 1m- 
peratores in Deorum numerum rela- 
tos, cum Crucis triumpho conferr1. 
Hujus glortam qui voluifſet verbis 
attollere, Paulum Apoſtolum potius 
lIib1 proponere debebat quam Cice- 
ronem. Qunam 1lle in hoc argumen- 
to exfultar, attol}itur, "abs 21 re- 
gnat, triumphat , omnia mundana 
velut e fublimi deſpiciens, quoties 
in Crucis prxdicationem ancidit ! 
Quid multis? Tam Romane dixit 
Romanus 1lle, ut muhil audirem de 
morte Chriſti. Et amen 1lle Cice- 
ronianz dichonts ambatzoſfiſhmus 
candidatus , Ciceronzanis yidebatur 
m1- 


90 Eraſ. Roterod. 

marifice dixifle, cum de re nihil pe. 
ne diceret, quam nec intelligere nec 
amare "7 Þ co neque quicquam 
appoſite dicebat, nec ullos moverat 
affetus. Tantum hoc laudis fere. 
bat, quod Romane pronunciaſler, & 


aliquid Ciceronis retuliffet. Proban | 
poterat hoc velut indolis ingeni1ique | 
ſpecimen, {1 a pucro apud pueros 1n |} 

bis oratio. Ve- | 
rum ad talem diem, ad tales audito- | 


chola fuiflet habita ta 


res, ad tale argumentum quid facie- 
bat oblſecro? N. Elit «ydrvues de quo 
loqueris ? Z#. Nomen, ut dictum ell, 
intelligt malo quam expriums. Ne- 
que enim nobis hic propoſitum cl 
ullivus nomen aſpergere; ſcd erro- 
rem vitandum ws. ck qui non 
paucis hodie ſub ſplendid: nominis 
umbra 1mponit. Hoc noltra retert, 
Noſopone ; nomen hominis, de quo 
narravi fabulam, ſcire nihil retert. 
Pertinet autem hoc & ad Ciceronis 
loriam; cni video te ſupra modum 
avere, cut quotquot uſquam ter- 
rarum ſunt eruditi merito favent. 
Nam 1ſti ſimiz non folum officiunt 
adoleſcentiz ſtudus ac moribus ; ve- 

rum 


ru! 


ob 


anew 


Cicer 0n14anns. g1 
cum etiam ipfum Ciceronis nomen 
obſcurant,cujus cognomine feſe ven- 
ditant, quum nihil fine minus quam 
Ciceroniant. Quemadmodum eximiz 
pictatis virum Benedictum infamanc:, 
qui ſe culru tituloque jaftanmt Bene- 
dictinos, etiam 111: qui vita propins 
ad Sardanapalum accedunt quam ad 
Benedictum; & minime clicietfon 
hominem Franciſcum, qui fe hujus 
cognomine jaQtitant, quum moribus 
Phariſzos props exprimant quam 
Franciſcum ; & Augultinum, qui fe 
terunt Auguſtinenſes, quum a do- 
Qrina fimul ac pierate ranti vin 
procul abhorreant; fortaſſe & Chri- 
itum, qui preter titulum nihif ha- 
bent 2llius : zta Ciceronis fame Ja- 
bem aſpergunt, qui nihil habent 1n 
ore preter Ciceronem & Cicerona- 
vos, quum nulli magis ablint ab elo- 
quentia Ciceronis. Mirum quo fu- 
percihio Thomzx, Scoti, Durandi, {t- 
milumque barbariem exſecrentur : 
& tamen, {i res vocetur ad exattum 
judicium; 11lt, quum ſe nec eloquen- 
tes nec Liceronanos jattitent, _ 
Ciceronrant ſunt quam itz, qui pol - 

ant 


92 Eraſ. Roterod. 


lant haberi non jam Ciceronzans. ſed | Iu 


iph Cicerones. XN. Monſtri fimile | 


narras. B, Non eſt monſtroſa veri. 
tas : qui mentitur, monſtri {imile di. 
cit. Nonne fateris Cicerom 
milljmum, qui de quacunque re di 
cit optime ? MN. Fateor. B. Ad bene 
dicendum duz potiſſimum res con- 
ducunt : ut penitus cognitum habe. 
as, de quo dicendum eſt; dernde ut 
pectus & afteftus ſuppediter oratic- 
nem. A. Iſta quidem docent Hora- 
tius & Fabius ; & alioqui citra auto- 
rem veriſlima ſunt : quare non cona- 
bor inficias are. #. Unde 1gitur 
Crceroniani nomen feret, hoc ell 
optime dicentis, qui de rebus loqui- 
tur, quas nec penitus intelligit, nec 
aftectu pcEtoris proſequitur, ut ne 
dicam, quas plane negligit oditque? 
Hl. 1d quidem erdiffcile eſt. Qui 
pollit enim aides quamy1s probus 
arttex, ethngere hguram hominis, 
quem nunquam attente contempla- 
tus eſt, aut fortaſle ne vidit quidem ? 
Deinde vix impetres ab hoc artifi- 
cum genere ut Cine rem exprimant, 
nil deletentur argumento. ah" 
u 


ro! 


{t1 


| CicerOntanss. 93 
ed | lud igitur in primis curandb eratCrce- 
tle | ronianis, ut intelligant myſteria Chri- 
1. | ſtianz religions; nec minore ſtudio 
li. | hibros facros evolvant, quam Cicero 
j. | philoſophorum, poetarum,juriſperito 
1. | rum, augurum & hiſtoricori evolve- 
ie | rat. His rebus inſtruftus 11le fuir Cice- 
2. | ro. Nos qui noſtrz protelſionis nec le- 
e. | ges, nec prophetas, nec hiſtorias, nec 
it | anterpretes attingimus, contemnimus 
> | ettam& horremus; quitandemerimus ' 
+ | Ciceromant?Verum age :dicendum elt 
> | apudChriſtianos, ſed de re prophana, 
- | putade creando magiſtratu,de matri- 

monio, aut de pangendo fcedere, aut 
t | de bello ſuſcipiendo : an his de rebus 
. | Chriſtiani apud Chriſtianos code mo- 
: | dodicemus,quoCiceroEthnicus Joque- 
» | batur apudErhnicos?Annon omnes v1- 
' tz noltrz aftiones conferendz ſunt ad 
Chriſti regulas ; a quibus f1 tua rece- 
; dat oratio, jam nec bonus orator nec 

vir tueris bonus ? Quod f1 15 qu1 dicit, 

nullum verbum promit, nif1 ex indice 

ſuo, quum res mortaltum 1n diverſum 

commutatz Rovas VICES INVEXETINE ; 

quid hic faciet Ciceronranus, cum eos 

non reperiet nec inM. Tull libris nec 
in 


94 Era/. Roterod. | 


in ſuo elencho? $1 rejicietur quic.| 
quid non deprehenditur in libris il. | 
lus ; quum tam multi interciderint, 
vide quam multa vitabimus ut bar. 
bara quz ſunt a Cicerone prodit 

rurſus quam multa quibus erat v. 
{urus, 1 de rebus hujuſmodi dicen- 


dum fuifſet. Nuſquam apud Cicers. | 


nem legimus: Jeſs Chriſti, werbi 
Det, Sprratus ſantt!, aut Trimmiati: 
vocabulum ; nec Avange/rmm ; nec 
Evangeliflam ; nec Moſen ; nec Pre. 
hetam; nec Pentateuchum ; nec 

Pſaimos ; nec Epiſcopum ; nec Ar. 
chrepi ſcopurm ; nec Ziaconum ; nec 
Hypodiaconum ; nec Acoluthum ; nec 
Exorciſlam ; nec eccleſtam ; nec ff. 
dem, ſpem & charitatem ;, nec trim 
perſonarum eanderm ef/entiam ; nec 
bereſim ; nec ſymbolum ; nec ſeptem 
eccleſue ſacramenta ; nec taptiſmun, 
aut baptiſtam ; nec confirmationem ; 
nec exchariſtians ;, nec /acram unit. 
nem ; nec panitentiam; uec jars 
mentalem confeſſhuonem \, nec conty it's 
nem ; nec abſolntionem ; nec excom 
municationem ; nec ecclefiaſtican [e- 
pulturam ; nec miſſam ; nec ali. 
mumcC7 i 


| 


1c. 
il. | 


ne, | 


Cicerontanus. 95 


numera, quibus conſtar omnis vita 
Chriſtanorum., Hic nuſquam non 
ſunt obvia ; quacunque de re tentas 
dicere, ingerunt ſefſe vel nolent1. 
Quid faciet? quo fe vertet hic 1lle 
ſuperſtitioſe Creeronranns ? An pro 
Patre Chriſtt dicet Juppiter Opt. 
Max. pro Filto dicet Apollinem, aut 
E[culapinm ;, pro wvirgmmum Regma 
dicet Dianam ; pro eccleſta, ſacram 
concronem, aut cruitaters, aut rem- 
publicam; pro ethmico, perduecliem 7: 
pro bereft, ſattronem; pro ſchiſmate, 
ſeditionem ;, pro fide Chriſttane, Chr:- 
ftranam per ſuaſuonem; pro excommunt- 
catione, proſcriptionem pro excom- 
municare, dirts devoyere , aut, quod 
nonnull:s magis arridet, agua & 
ant interdicere ; pro Apoſtolts, legatos, 
aut veredarios ; pro Romano ponttfice, 
flamimem Dialem ; pro conſe//u Car- 
dmalium, Patres conſcriptos; pro [yn- 
odo generalt, S. P. Q, rerp. Chrit:- 
ane ; pro Epiſcoprs, preſides provi 
crarum ; pro eletfrone Epiſcoporim, 
comitta ; pro ſynodica conftitutone, /c 
natus conſultum ; pro ſummo poutifice, 
ſummum civitatis prefetium ; pro 
Cor 1i/t: 


_ 


þ > rn... 


— —— — 


—_— wr wIBR._t 4 aca 


- 


g6 Eraf. Roterod. 


Chriſto capite ecckſue, ſummum wei. 


publice praſtdem;, pro diabolo, ſyci 
phantam ; pro propheta, valem, aut 
droium ; pro prophetits, oracula di 
vin ; pro baptiſmo, tmituram ; pro 
miſ/a , vitimam; pro conſecration: 
corports dominici , ſacroſanttum pa 
mificrum ; pro enchariſtia, ſantifi 
Crum C1 "Eno pro ſaceraote, ſacrifi 
culam, aut ſacrorum antiſiitem ; pro 
aacono, mmiſtrum,aut curionem ; pro 
gratia Det, numimis munificentiam, 
pro abſolutione, manumiſſunem ? Vt 
des ex innumera vocabulorum tur- 
ba quantulam portionem attigerim. 
Quid hic facier Ciceromanz phraſe. 
os candidatus ? Urrumne tacehbit, an 
ad hunc modum 1mmutabit recepta 
Chriſttanis vocabula ? V. Quidni' 
RB. Fingamus 1gitur exemplum. Hanc 
ſententiam ; Jeſus Chriſlus, verbum 
& Filins eterm Pairis, juxta prophe- 
tas wvenit im mundum, ac fattus bt 
mo ſponte ſe in mortem tradidit, a. 
redemit eccleſtam ſnam , offenſique 
Patris tram avertit d mbis, ergue #6: 
reconcultauit, wut per gratiam fidet 
mſtificatt, & a 1yrannide (iberati inſers- 

11147 


— — 


_ 


— 


T7 


Cirerontans. 97 


mur ecckſue, oy im eccleſte communt- 
one per ſeverantes poſt hanc vitam con- 
ſequamur regnum celorum ; lic efte- 
ret Ciceromanus : Optimi Maximmue 
Fours mterpres ac films, ſervator, rex, 
juxta vatum reſponſa exOlympo devola- 
ut im terras, Of hommis a//umta fi- 
gura, ſeſe pro ſalute Reipublice ſpoute 
devourt Dits © Manibus : atgue ita Con- 
cronem, /rve crvitatem , ſrue Rempu- 
blicam [nam afſernit in libertatem, ac 
Jours Optinmi Maxim: vibratum in no. 
ftra a falmen reftmxit , noſque 
cum illo redegit im gratiam, ut perſua- 
fronts munificentia ad innocentiam re- 
parati, & a ſycophante domimatu ma- 
numiſſt corptemur in cruitatem, & 
m Rejpublice ſoctetate perſeverantes, 
cum fata os evocarmt ex hat vita, 
m Deorum immorialmum con/ortio 
rerum ſumma potramur. N. Ludis 
tu quidem, Bulephore. F. Ita me be- 
ne amet noltra e«3s, rem f{criam a- 
go. Jam ft ufus venerit ut de Gith- 
cillimis dogmatum noltrorum quz- 
ſtonbus fit diflerendum, qurntum 
lJucis habebit diſputatio, ft ralibus 
floſculis ornatus incedat fermo ? 

F, Quid 


98 E raſ. Roterod. 


Quid aliud quam fumum 1ngeran 
materiz tenebris? Quoties ad ha 
ſalebras reſtitabit leftor ? Sed age: 
liceat hactenns ludere Ciceronis 1ma- 
gine ; quid fret, ubi res poſcert divi- 
narum ſ{cripturarum teſtimonia ? An 
cum erit citandum aliquid ex Decals 
gi przceptis ; tantum adicribam, re- 
cita kegem? Cum pronuncianda ent 
conſ[titutio ſynod ; adſ{cribam, rect. 


ta ſenatus conſultum ? Cum erit alt 


uid promendum ex Prophetis aut 
| wor" crup adſcribere ſat crit, recits 
teſtimonium ?* Sic enim omnino folet 
Cicero. Itaque vitalo, ne ditho- 


nem Ciceronianam verbis non Ct * 


ceronanis contaminem ? A. Quid 
igitur? Num autor eris nobis. fic 
loquendi, quemadmodum fcripſerunt 
Thomas & Scotuz ? B. $1 melius a 
cit qui dicit aptius, fic de rebus {a 
cris loqui preſtiterat, quam 1n 
his Ciceronem exprimere : quat- 
quam elt medium quiddam inter Sco- 
tos & Ciceronts 1maias : nec ſtatim 
male Latinum eſt, quod apud Cice- 
ronem non exſtat ; qui, ut ſzxpe jan 
dictum eſt, nec exſtat totus, & {1 to- 


wi, 


_—_— -  -_ A . uO Et bc ra 


Cicerontanss. 99 


ts exſtaret, non trattavit omnes 
materias, &, 11 tractafſer omnes 1llo- 
rum temporum, noſtras res nec tra» 
Qavit nec novit. Poſtremo , quod 
ad ſermonis proprietatem & ele- 
gantiam attinet, nec Ciceront cedit 
M. Varro, & hac dote pretertur C. 
Czſar. Neque enim M. Tullius fuit 
autor ac parens Roman fermonis , 
ſed orator maximus, & 1n cauſlla- 
rum civilum attiontbus prime lau- 
dis; 1n alus inferior nonnulhs; in 
carmine frigidus; in vertendis Grz- 
cs parum felix : qualis futurus 1n 
ceteris, incertum. $1: mii de ma- 
trimonio dicendum fit, cujus multo 
alia nunc eſt ratio quam fuit olim, & 
de quo M, Tullus nihil memoriz 
prodidit; num verebor ex Ariſtotele, 
Xenophonte, Plutarcho, e divinis 
libris, e Tertulliano, Hieronymo, 
& Auguſtino, fententias ac verbs 
legere, ne cut videar parum Ciceren:- 
anus ?Item 1 de re nll x Precipien- 
dum fuecrit, fas non erit ex Virgilio, 
Catone, Varrone, Columella decer- 
p=_ qguz placent ? Si barbarum ha- 
tur quicquid eſt novum & recens 
E 2 patum, 


100 Eraſe. Roterod. 


natum, nulla vox non fuit aliquan- 
do barbara. Quam multa reperies 
apud plum Ciceronem nova; prz- 
ſertim in his Iibris, 1n quibus tra- 
Aat artem rhetoricam, aut rem phi- 
loſophicam. Quis ante Ciceron-m 
audivit beatitatem & beatiiudmem? 
Quid apnd Latinos fonat fins bono- 
rum, cum apud illum ſ1gnticer ſum- 
mum bonum, aut 1d in quo quis ftaruit 
ſummam felicitatem ? Quid nobis {o- 
nat viſum & v1/io, ſpecies, prepoſuirum 
& rejefFum ? Quid Latinis aurtbus fo- 
nat occupaio, quid contents, quid fu 
perlatio , quid complexio , quid tra- 
dutfF, quid frequentatio, licentiagra- 
aatio, quid flatus & conititutio, quid 
judicatio, quid contmens, quid firms- 
mentum, quid demon/tratruum genus, 
quid mdut7io, quid propoſirum, quid 
azgreſſio,quid m/inuati0,quid acclama- 
710,quid alizvoces innumerz,quas aut 
priusLatinisinauditas auſus clt finge- 
re,autin cam ſgnificationem detorſit 
quam populus | — non agnolce- 
bat?Hoc 1lle reciamante ſzculo non eſt 
veritus facerc, cum philoſophorum 
Grezcorum dogmata Latinis auribus 

Lſa- 


—- © BK . 4s WW _—— tt 


Ciceronianus. 101 


tradcret ; &, ut quod erat in przce- 
ptis rhetorum peculiaribus vocabulis 
in hoc proprie repertis explanaret, 
nonnullas peregrinas Voces Civitate 
Romana donavit : & nos piaculum 
admillum credimus, {1, rebus novatis, 
yocibus aliquot novis utamur ? Nul- 
la eſt ars humana, cui non concedi1- 
mus jus utend1 ſuis vocabults : hcet 
Grammaricts dicere , ſupmum & ge- 
rundium : Mathematicis, ſeſquualtc- 
ram & ſuperbipartteniem. Habent 
agricolz & fabri propria luarum ar- 
tum vocabula: & nos calum terre 
miſcemus, fi noltrz religions) my- 
ſteria ſuis verbis explicemus ? Voces 
aliquot Hebraicz, complures Greca- 
nicz, (quoniam e Palz{tina, Alu m1- 
nore, & Grzcia, primum ad nos di- 
manavit Chriſtiana philoſophia} una 
cum 2plis rebus invectz ſunt : qued 
genus ſunt, oſanna , amen, eccle/ta , 
apoſtolus , epiſcopus, catholicus, ortho- 
doxus, hevetieus, ſehiſma, chariſma, 
dogma, chriſma , Chriſlus, baptizo, 
paracletus, evangeiium , evangelizare, 
evangeliſt, proſelytus, catechumenus, 
exorciſmus, euchariſtia, ſymbolum, a- 

EK 3 nathema, 


102 Eraf, Roterod. 


wathems : nonnullas priſci Chriſtia- 
nz rel1gionis Antiſtites _ __ 

uo commodius poſlent de rebus tam 
{ublimibus diflerere ; cujuſmodi ſunt 
$uovas, quod nos conſubſtantialts VETr- 
umus , fide , gratia, mediator, & | 
qua ſunt alia, quz antchac vel 1n- 
audita Latinis erant, vel non 1n eun- 
dem ſenſum uſurpata, Num 1gitur 
tanti nobis erit dict Crceronanum, ut 
de rebus, de quibus folis erat lo- 
quendum, prorius fileamus: aut ver- 
bis, vel ab Apoſtolis traditis, vel 4 
majoribus repertis, & in hunc ul- 
que diem tot ſzculorum ſenſu rece- 
ptis abſtinebimus, alia quzdam in 11- 
torum locum pro fuo quiſque arbt- 
trio me] Imo mel, pt- 
per, & /mapi cum ſuz nationis voca- 
bults receperunt primum Greci,moXx 
Latimt: & nos faſtidimus aliquot 
dichones, quz nobis cum 1illa coele- 
[tt philoſophia per Chriſtum, per 
Apoltolos, per # welk ſacro Spiritu 
Patres, <2 we per manus traditz 
tunt; argue interim ad Ciceronem 
confugimus, inde mutuo ſumturi vo- 
ces, videlicet ir 75 gax3 wioy, auod 4a- 


pud 


BY SS AuUOIRA aAQC Fc. 2 = 


Ciceron anus. 103 


od Grzcos dici folet ? $1 quis no- 
licem ſummo jure contendat, cit1- 
us diceret, Cicerons verbis, hguris 
ac numeris, Chriſtanz philoſophiz 
majeltatem foedari. Verum {tis non 
aflentior; mihi placet 1n quav1is ma- 
terta nitor ac mundities orationis. 
At non 1lle dicit Ciceroniane, qui 
Chriſtianus apud Chrilttanos de re 
Chriſtiana fic loquitur, quemadmo- 
dum olim Erhnicus apud Ethnicos 
de rcbus prophanis loquutus eſt Ct- 
cero : ſed quemadmodum alle eo 
prxditus ingenio quo tum erat, £0 
dicend1 uſu, ca rerum noſtrarum co- 
gnitione qua tum prophanarum erat 
inſtruftus ; poſtremo fic 1nflammatus 
ſtudio pietatis erga rempublicam 
Chriſtanam , quemadmodum tum 
vel gloria vel ſtudio Hagrabat 18 ur- 
bem Romanam & in majeſtatem Ro- 
mani nominis, difturus eflet hodie 
Chriſtianus apud Chriſtanos £1 vi- 
veret. Hoc qui prezſtare valet, pro- 
deat, & 2quiz animis feremus ? wa 
dict Cicerontanum, (1 tantopere ducti- 
tur hujus amore cognominis. Ipſe 
M. Tullius {i viveret hoc rerum ita- 

E 4 tu, 


104 Eraſ. Roterod, 


tu, De: patrts nomen non judicaret 
minus elegans quam 7ovrs Opt. 
Max. nec minus decoris putaret ac- 
cedere diCtioni, {1 ſubinde repeteret 
Jeſum Chriſftum, quam 11 Romulwn, 
aut Scepionem Aſricanum, aut 
Curtium, aut Marcum Decium : nec 
minus ſplendidum exiſtimaret eccle- 
fie Catholice nomen, quam Patrum 
conſcriptorum, quam Sur itizm, quam 
Senalus populigue Romani. Diceret 
nobiſcum fidem in Chriſtum, diceret 
mfideles qui a Chriſto funt alien, d1i- 
ceret paracieium Spiritum, diceret 
ſanftam 7 rinitatem. Quod dico pro- 
babilibus argumentis colligt poreſt. 
Num i4llum deterruit cleganuz ſtu- 
dium, quo minus 1n Philippicts,dum 
preit tormulam fenatusconſulti, u- 
tatur verbis folennibus magis quam 
Latinis? Annon in Topicts utitur 
verbis jureconſulcorum longe alie- 
nis 4 hea rhetorica? An 1lle fa- 
ſtidifler verba noſtrz phxoſophiz pe- 
culiaria? 7. Mihi quidem videris 
ſatis feliciter declamare. F. Ad hac, 
nonne | ſermons bona ex par- 
te pendet ex condituris & alluſtont- 


bus ? 


Ciceron anus. 105 
bus ? At M. Tullius unde fumit hec 
condimenta ? nonne ex Homero, Eu- 
ripide , Sophocle , Ennio , Lucihio, 
Accio, Pacuvio, Nzvio, tum ex 

hiloſophorum & hiſtoricorum li- 
bris? N. Nimirum fine his ornamen- 
tis fordida ac trivialis eſt oratio- 
Hec,ceu gemmz fHloſculive intertex- 
ta, reddunt admirandum quod ſcr1i- 
bitur, B, Quid {1 nos ſn peta- 
mus ex Vargilio, Flacco, Ovidio , 
Seneca, Lucano, Martiale? Num hac 
parte diſſtmiles erimus Ciceronis ? 
NA. Ilthuc concedunt, licet zgre. Ha- 
bet emzm apud Ciceronem neſcio 
quid majeſtatis antiquitas corum,quo- 
rum dicta refert. þ Qul fit 1gitur 
ut nos exiſtimemns totam orationem 
conſpurcatam , ft condimenta, quz 
Cicero petebat Erhnicus ab Ethmicas, 
nos ex antiquiflimis Prophetts, Mo- 
le, Plalmis, Evangelicis & Apoltoli- 
cas hteris peramus?* Admirandam 
quandam gemmam appofitam ex1ſti- 
mamus, {1 quod Socratis dictum ad- 
milcuermus oratzont : & maculam 
acceſhifſle credimus, {1 quid admixtum 
erit e proverbis Solomonts? Anpra 


F. s $0- 


206 Ers/. Roterod. 


Socrate nobis putet Solomon ? $4 
quid ex Pindart Flaccive diftis fue- 
r1t interjectum, {plendet oratio : & 
ſordeſcit, {1 quid e facris Pſalmis a- 
pte fuerit attextum? Pondus ac ma- 
jeltatem additam arbitramur oratio- 
n1, {i quam Platonis fententiam 1n- 
ſeruerimus ; & plurimum gratiz de+ 
cellifſe videtur, ft quam Chrilki ſen- 
tentiam ex Evangelicis literts addt- 
derimus? Unde hec tam przpoſtera 
judicia? An Platonis ſaptentiam ve- 
| — admiramur quam Chriſti? 
An libri Spiritus ceeleſtis aftlatu pro- 
diti ſordent nobis prez ſcriptis Ho- 
mer1, Euripidis, aut Ennu? Quin 
miſſam hic faciamus Spiritus ſacri 
meationem, ne videamur divina cum 
humanis conterre, Hiſtoria, fi hdem 
detrahas, ne nomen quidem hiſtoriz 
meretur. Hic mihi confer, {1 lubet, 
fabuloſum Herodotum cum Moſe : 
confer hiltoriam orbis conditi, exi- 
tus ab Agypto, cum Diodori fabulis: 
confer libros Judicum & Regum cum 
Tito Livio, qui non raro fecum 1- 
ple diffidet 3n rerum geſtarum narra- 
tone ; tantum abeſt, ut nuſquam ab- 

erret 


Cioerons anus. io7 
erret 4 vero: confer Platonem cum 
Chriſto, Socratis TIT cum Chriſti 
celeſtibus oraculis : confer Pſalmos 
nhil humani ſpirantes cum Pinda- 
ricis adulationtbus : confer Solomo- 
nis canticum cum Theocriti nan11s. 
Sive perſonas ſpettes, five rem, nt- 
hil ſimile. Habet divina fapientia 
ſuam quandam eloquentiam ; nec 
mirum, {1 nonn1thil diverſam a De- 
moſthenica, ſeu Ciceroniana : quum 
alius cultus deceat ſummi Regis uxo- 
rem, alius glorioht Militis amicam. 
Hoc difturus eram, ft quis verba 
cum verbis , figuras cum figuris, 
numeros cum numeris 1nciplat com- 
parare. An dulcius fonat auribus 
noltris Theſſala T empe, quam mons 
Sion? an plus habet majeſtatis 4 Drs 
immor la/ibus datum, quam 4 Deo pe- 
tre datum ? an jucundius elt auribus 
noltris Socrates Sophroniſct filiws,quam 
Jeſus Dei filius ! Cur magis blan- 
ditur auribus noltris Arnibe/ Pa 
nor 1mm _— quam Paulus gen- 
trum Door ? $1 perionas zi{times; 
ile Romano 1mperio moltebatur ex1- 
wm, hic ſalutateram Philofophtam 

nve- 


108 Eraſ. Roterod. 


invexit: {1 voces conferas , quzlo 
quid intereſt ? ZZ. $i verum fatert 
velimus, nihil ; nifi quod apud ho- 
mines plurimum valet, vel quz ſe- 
mel occupavn animum perſualio, vel 
penitus hauſtz imaginatio. Hoc 
accepimus, hoc penitus infedit 
animis noltris, voces 1llas elſe po- 
litas ac ſplendidas, has 1namcenas & 
barbaras. 8. Rem acu tetigilt. Sed 
quz res ilthuc perſuaſit animis 
noltris? FH. Neſcio. B. Res ipſa? 
H. Non opinor. B. V1s eloquar quod 
vero verius elt? X#/ Per me quidem 
1mpune. 3. Hujus exſpe&o vocem. 
N. Utere jure quod ftipulant con- 
cellimus. ZF. At vereor , ne parum 
videaturCiceronianum quod difturus 
tum. A, Hic nihil refert. B. Paga- 
nitas eſt, mihi crede, Noſopone, pa- 
ganitas elt quz 1\ta perſuader nies 
atq; animis noftris. Titulo dunta- 
xat ſumus Chriſtani : corpus aqua 
tnctum eſt ſacra, ſed illota mens eſt: 
trons Cruce frgnara eſt, animus Cru- 
cem exfecratur: Jeſum ore profite- 
mur, {ed Jovem Opt. Max. & Romu- 
'vum geſtamus in pefore, Ahoqui, 
(1 


m—_— ww 


__ _—_— ay — —_ m— 


CEN 


Ciceronianus. rog 


ki vere, quod dicimur, eflemus, quod 
tandem ſub ſole nomen oportuat vel 
cogitationibus vel auribus noſtris efle 
jucundius nomine Jeſu , per quem a 
tantis malis erepti ; cujus gratuita 
benignitate ad tantam dignitatem 
vocamur, ad zternam felicitatem 1n- 
vitamur; ad cujus mentionem Ccon- 
tremiſcunt 1mpu Spiritus , pe 
humant plus quam capatales hoſtes ; 
cervices ac genua ſubmuttunt zthe- 
rex Mentes ? Quod4am efhcax eſt,nat 
ad hujus myvocationem fugiant Dz- 
mones, cedant 1immedicabiles morba, 
reviviſcant mortut; tam blandum & 
amicum, ut nulla fit tam acerba ca» 
lamitas, quin magno ſolatio Jemiatur, 
ſt Jeſum ex animo nomines. Et hoc 
nomine perſuademus nobis ſordidar1 
nitorem orationis, cum Annibal & 
Camillus mera fint orationits lumina? 
Ejiciamus , revellamus, profiigemus 
ex animo paganitatem hanc, peCtus 
vere Ch o” __ ad leftionem afte- 
ramus, & videbumus lucidiihmam 
ſtellam additam oration, quottes 7e- 
ſu Chriſti nomen tuerit anferrum : 


exumiam accellifle gemmam, quoties 
IF 


on I CCA — = 
* " ” * "PW 


110 Era. Raterod. 
Virginis matris, quoties Pauli Petri- 
nomen admiſccbitur : multum de- 
coris acceſſiſle, quones ex divinarum 
literarum adytis , quoties e Spiritus 
ſangi lecythis ac myrothecus ſen- 
tentiam viderimus interjectam, mo- 
do in loco, modo ex animo : multo- 
que plus dignitatis adjunCtum diftio- 
ni, quam fi ex Ennianis aut Accianis 
{criptis decem mijlia diftorum, quz 
in 1llis habentur venuſtilſima, fuil- 
lent addita. #7. Lito ſane patto vita- 
tur, ne quid hereſeos infimulent 
Theologi. FB. = {1 quid eſt ornatus 
10 tropis ac ſchematis, 1d totum eſt 
nobis cum Cicerone commune - re- 
rum majeltate hdeque age ſumus 
illo ſuperiores, Tantum de vocibus 
_—_ nobis 1maginatio paganica, 
tallit afteQus parum Chriſttanus ; 1d- 
eo putent nobis quz ſuapte natura 
funt pulcherrima, quia non amamus, 
utinam non odiflemus. Ut enim juxta 
Theocrit fententiam , amanti ptel- 
ebra ſunt fy ca gue pulchra non ſunt : 
it2 nihul eſt odio non deforme. Veni- 
am ad alluſrones,quas (i tollas,ſcis ipſe 
quantum Veneris decedat orationi. 
Cur 


Creerontanss. I11 


Cur igitur nobis vehementius blan- 
ditur,lt quis f1gnthcans aliquem inde- 
center admixtum alieno gregi, dicat, 
vidifles corcbor wn inter holers, quam 
h dicat Saw/em mier prophetes ? aut 
hi {ignificans quippiam non 1n loco 
tum diftumve, dicat mm /enticula 
wegnentum , quam annuum cur eu 
uw nare ſuilla? aut {1 fignificans non 
fortunz ſed bonz conſcientiz fiden- 
dum efle, dicat i ſocre ancore pre- 
Jadio ſpem eſſe reponendam, quam (i 
dicat ſolide petre mnitendum ? aut 11 
quis volens bon virt partes efle, a- 
henis infervire commodis potius 
quam utilitatis propriz rationem ha- 
bere, dicat nihil minus decet Chri- 
ſtanum hominem quam A/pendium 
aggere citharadum, quam {1 dicat, ad 
Pauli diftum nr &. , mags eſſe 
Jpetandum quid licea! quam quid ex- 
pediat ? Hac | perſequi laborem, 
uſti voluminis res fit : 1ndicalle fac 
od Quam inhiamus, quam ſtu- 
peſcimus, 11 quod veterum Dzmoni- 
orum {imulacrum, aut etiam fimula- 
cri fragmentum naQti fuerimus : & 
Chriſt ac divorum unagines Vix &- 

qui 


x12 Eraſ. Roterod. 
quis oculis aſpicimus! Ur admira- 
mur epigramma ſeu epitaphium cor- 
roſo quopiam ſaxo repertum ' Lucie 
conjugi cariſſume ante tempus exſtin. 
ae, Marcellus poſuit Dits Manibus 
facrum, O me mfelicem' cur viyo? 
In hujuſmodi cum {zpenumero non 
ſolum ſenſus inepti & paganac1, ve- 
rum etiam inſignes reperiantur ſol. 
ciſm1; tamen ea exoſculamur, vene- 
ramur, ac propemodum adoramus 
antiquitatem : Apcſtolorum reli- 
=_ deridemus ? $1 quis quid pro- 
erat ex duodecim abulis, quis non 
qudicert facratiſhimo loco dipnum 7 
& leges digito Det tabulis in{criptas 
quis noſtrum veneratur, quis exoſcu- 
latur ?Quam habemus 1n Nlicit Her- 
culis,aut Mercurn, aut Fortune, aut 
Vitoriz,aut Alexandrr \'agni,Czla- 
nfve cujuſhbert fimulacri numiſma- 
te ger : & velut ſuperſtitioſos 
ndemus, qui lignum crucis, qui 
Friadrs ac divorum imagines unter 
res caras habent ? St quando Romz 
conſpicatus es Cieeronimanorum wont, 
non quzſo, nuncubi videris 1ma- 
21nem Crucihx1, aut ſacrz Triadis , 
aut 


Ciceronianus. 113 


zut Apoltolorum : pagani{mi monu- 
mentis- plena reperies omnia. Er in 
tabulis magt1s capit oculvs noſtros 
Juppiter per 1impluvium 1Ilapfus 1n 
sremium Danaes , quam Gabriel fa- 
crz Virgin nuntians celeſtem con- 
ceptum: vehementius deleftat ra- 
ptus ab aquila Ganymedes, quam 
Chriſtus aſcendens 1n ca&:lum : jucun- 
dius morantur oculos noſtros ex- 
prefla Bacchanalia Terminaliave , 
turpitudinis & obſcenitatis plena, 
quam Lazarus in vitam revocatus, 
aut Chriſtus a Joanne baptizatus.Hzc 
ſunt myſteria, quz ſub Crcerontant 
nominis velo teguntur. Mihi crede, 
per ſpeciof1 tients pretextum infidiz 
tenduntur fimplicibus,& ad fraudem 
donets adoleſcentibus. Paganita- 
tem proficert nop audemus : Cicero- 
nia; cognomen obtendin:us. At 
quanto fatius eflet vel mutos efle 
nos, quam in hunc afteftum venire? 
N.Exipectabam ut adjuvares conatus 
noltros. Czterum, netcio quomodo 
dilapſus alto, labetattas animum me. 
um,ne pertendam quod aggreſſus ſum. 
8. Jam dixa & repeto, non retraho 

ant- 


114 Eraſ. Roterod. 
animum tuum 4 preclaris ceeptis, ſed 
ad ea quz ſunt optima fſurrigo; ne- 

ue enim hexc 1deo commemorata 
Cruel arbitrer te talibus athnem 
affeftibus : ſed 1llud pro mea varili 
molior, ut feliciter affetemus Cice- 
ronianam eloquentiam; ne ſedulo qur- 
dem ſed parum re&his judicis 1d 
agentes,nihilaliud afſequamur, quam 
ut,dum valde {tudemes haber: Chri- 
itiani, nihil minus fimus quam Crce- 
roniani : 11 modo perpetuum efle pa- 
teris quod donaſti , Ciceronms efle 
quam optime dicere ; ac ne bene 
quidem dicere, qui non dicat apte; 
tum frigidam ac mortuam efle dicti- 
enem, quz non proficiſcatur & pe- 
Qore. N. Qui fiet igitur, ut redda- 
mur aliquando germane Crceromant ! 
Neque enim gravabor tuum ſequi 
contilium, {1 quod habes meo reCtius. 
B. Hic elt quod nobis optare, quod 
te monere pollim ; przterea non myl+ 
tum. Ingenium ac naturam Cicero- 
nis optare polſum nobis, dare non 
polſum. Habent ſingula mortalium 
ingenia ſuum quiddam ac genuinum; 
quz res tantam habet yim, ut ad hoc 
aut ilJud dicendi genus natura com- 


po» 


Cicerontans. 115 


poſitus fruſtra nitatur ad diverſum. 
Null: enim bene * ceſhit Suey , 
quemadmodum Grzct ſolent dicere, 
N. Scio quod dicis non 1ndiligenter 
admonere Quintilianum. P. Sit 1g1- 
tur hxc admonitio prima ; ne qui- 
vis {ele addicat ad exprimendum C1- 
ceronem, cujus genius vehementer 
abhorreat a gemio Ciceronis : alto- 
qui monltr1 Emilio evadet, qui cum 
3 ſua nativa forma receflerit, alic- 
nam tamen non afſequatur. Illud 1- 
gitur 1n primis in{pictendum elk, ad 
quod dicendi genus te natura hinxe- 
rit. Etenum 1 qua fides Aſtrologis, 
nemo temere fortunatus eſt 1n co a 
quo geneſis abhorret. Qui muſis na- 
tus eſt nunquam felix erit 1n bello : 
qui bello natus eſt nunquam {cribet 
tel1cia poemata : qui conjugio natus 


eſt nunquam erit bonus monachus : 


qui agriculturz natus eſt nunquam 
huic erit aula proſpera ; & contra. 
N.Atqui nihal eſt quod non expugnet 
labor 1improbus. Videmus arte hu- 
mana lapidem vert in aquam, plum- 
bum in argentum, Z2s$ in aurum, Cu- 
ra plantas exuere filveſtre ingent- 
um. Quid vetat quo minus & ho- 
minis 


116 Eraſ. Roterod. 


minis ingenium arte & uſu transfor. 
metur? Þ. Naturam habilem adjuvat 
cura, leviter abhorrentem conciliat, 
& corruptam emendat: at prorſus 
abhorrentem, & ad diverſa compoli- 
tam frultra vexes, 6 Noſopone. E- 

uus diſcit in gyrum circumagt , 
ro inceſſum gradarium : at fru- 


{tra bovem duxeris ad ceroma, fru- 


itra canem vocaris ad aratrum, fru- 
ſtra bubalum ad cqueltre certamen. 
Aqua tortafle vertitur in aerem, aer 
in 1gnem, [1 quis omnino 1gnis elt c- 
lementaris : fed terra nunquam ver- 
nitur 1n 1gnem, nec 1gnis 1n aquam. 
N. Sed quid vetat, quo minus Cice- 
ronis phraſim ad omnem materiam 
accommodemus? FB. Fateor in M. 
Tullo quzdam «le generalia, quz 
polſunt ad quodvis argumentum 
transſerri, veluti candorem, perſpi- 
cuitatem, ſermons elegantiam, or- 
dinem, & {1 qua ſunt hujus generis: 
at hoc iſtis Tulli ſimis non eſt fa- 
tis, totam diftionts faciem exigunt. 
Quod ipſum ut in quibuſdam mate- 
rus 2thnibus utcunque fieri poſlet , 
certe 1n his quz tota ratione dilhident 
nequaquam valeat. Maronem, fic 0- 

pinor, 


Ciceronta BUS. 117 


pinor, fateris inter poetas Latinos 
tenere primas,quemadmodum M.Tul. 
lium inter oratores. A. Fateor.#. Age : 
fi pares ſcribere carmen Lyricum ; u- 
trum Horatium tibi propones, an Ma- 
ronem ? N. Horatium,in hoc genere 
ſummum. F.Quid (1Satyram?V. Multo 
mags: B. Quid tt mediteris Comcedi- 
am? N.Ad Terentianum *xemplar me 
conferam. #. Nimirum ob infigne ar- 
gument1 dil1militudine..V. Sed haber 
Tulliana phraſis neſcio quid privz fe- 
licitatis. #.Totidem verbis & ego pol- 
lim dicere neſc1o quid. Imponit mul- 
tis immodicus Ciceronts amor. Nam 
M. Tullu phrafim ad materiam ve- 
hementer | ne adaptare eſt dif- 
hmilem 1111 fiert. Nec eſt neceſfle af- 
teftare ſimilitudinem, ft contingat 
eſſe parem, aut certe propinquum , 
licer diſſimilem. Quid difſhimilius 
quam {maragdus & pyropus, & ta- 
men pretio gratiaque pares ſunt?Dit- 
imilis eſt roſa lilio, diverſus odor ; 
& ramen uterque flos alterum zquar. 
Annon ſzpe vidiſti duas puellas fa- 
cie diflimili; fed ambas ea forma, ut 
excellentia faftura fit ambiguum de- 
letum, fi cui detur optio ? Non ſta- 

tin 


118 Eras. Roterod. 


tim melius eſt quod ad Ciceronis 1. 
maginem propins accedit, quemad. 
mo antea dicere ceperamus , 
nullum animal omnibus membris 
propius ad hominis figuram acce- 
dere quam fimiam ; adeo ut , f1 yo. 
cem addidiflet natura, homo videri 

fit: athil autem homini difliny- 
he eſſe quam pavum aut cygnum, 
& tamen cygnus, opinor, aut pavus 
elle malles quam fimius. 7. Ego 
vel camelus cflſe malim aut bubalus 
quam fimworum formofilhmus.  B, 
Dic mihi, Noſopone, utrum ubi da- 
ri malles vocem luſciniz, an coccy- 
cis ? N. Luſciniz. FB. Et tamen coc- 
Cyx propius accedit ad vocem homi- 
nis. Utrum malles cum alaudis cane- 
re, an cum corvis crocitare ? /\. 
Cum alaudis canere. F. Et tamen 
corvorum vox h1milior eſt humane, 
Utrum malles cum afinis rudere, an 
cum equis hinnire? XN. Cum equis 
hinnire, fi ad alterutrum adigat fa- 
torum neceſlitas. #. Er tamen alt- 
nus conatur humano veluti more 
loqui. A. At opinor meam Miner- 


vam non uſque adeo diverſam efle 
ab 


C1eront anus. 119 


ab ingenio Ciceronis. Proinde quod 
naturz deelt abſolvet meditatio. Qua- 
re fac abſolvas quod admonendum 
exiſtimas. #. Rette facis quod in 
viam revocas, nam alio dilapſurus 
erat ſermo mcus. Summa <lt, urt,quod 
cupimus, vere faciamus, hoc all tO- 
tum Ciceronem exprimamus ; qui 
nec in verbis, nec in formulis, nec 
in numeris, nec 1n {criptis torus eſt, 
imo vix dimidiatus, ut ante ſatis de- 
claratum eſt. N. Ub 1gitur totus? 
B. Nuſquam nifi in ſe ipſo. Quod 
{t totum vis exprimere Ciceronem, 
te iplum non pores exprimere. S1te 
ipſum non exprimis, mendax ſpecu- 
lum tua fuerit oratio; mithiloq; m1- 
nus abſurdum videbitur, quam fi co- 
loribus oblita facie te pro Noſopono 
Petromium effe ſimules. N. Anmi- 
gmata loqueris. #. Dicam crallius : 
ineptiunt qui fe torquent in hoc, ut 
Ciceronem 1ſtis rationibus totum ex- 
primant : quod fiert nec poreſt, {1 
expediat ; nec expedit, 1 fierti pol- 
ſit, Sic autem totus exprimti potelſt, 
{1 virtutes illius non eaſdem reddere 


contendamus, fed pares ad 11lius 1mi- 
tationem 


120 Eras. Roterod. 


tationem exprimere, aut, fi licet, et 
iam vincere. Siquidem fhiert po- 
reſt, ut Ciceromanus lit maxime qui 
Ciceront fit difhumillumus , hoc efl 
- optime aptiſſhimeque dicat, quum 

eria ratione dicat, nimirum re- 
bus jam in diverſum commuratis : 
velut1 i quis ſenem pingere vet, 
quem Apelles pinxerat adoleſcen- 
rem; hoc ipſo fuerit Apelli dilſimi- 
lis, fi jam alium faftum velit eodem 
modo pingere. #7. Sphinge dignum 
znigma, ut hoc ipſo diflimilis if alt- 
quis quo fimilis eſt. Z. Annon 1d 
uſu veniret, {1 quis co modo caneret 
in funere, quo Hermogenes canere 
folet epithalamia : aur ea gelticulati- 
one cauſam diceret apud Areopagitas, 
qua faltare Roſcius folet 3n Theatro? 
Verum hattenus licebit affe(tare Ct- 
ccrons fmilitudinem, £1 11{dem veltt- 
gus ad cloquentiz palmam conten- 
damus quibus ille pervenit. AV. Qui- 
bus? FB. Num ad unus imitationem 
ſemer addixit* Nequaquam : fed ex 
precipuis, quod in quoque eflet a- 
ptilhmum, exprimere ſtuduit. Hic 11- 
1; primus erat Demoſthenes, non 1o- 


US y 


Cirerontanas. 121 


lus ; nec hunc ita f1b1 propoſuut ut to- 
tum exprimeret, {ed ut congrua ſe. 
ligeret; nec ut ſequi contentus ef- 
ſet, fed ut deleftu quzdam prudens 
vitaret, nonnulla corrigeret : quz 
vero probabat fic zmularetur, ut 
prxire contenderet. Ad hxc, peCto- 
ris fur penum affatim explevit omn1- 
m diſciplinarum autorum, veterum 
ac novarum rerum cognitione + {uz 
civitatis familias, ritus, inſticuta, le- 
ges, edicta, 3 gr diligenter o 
diſcebat. folum ({tudiole verla- 
batur in IT Philoſophorum, ve- 
rum etiam an fſeceffus Muſarum fc 
lubinde recipiebat, ab alus pronun- 
tationem, ab aliis geſtum diſcebar. 
Hzc qui faciet eadem, di{himillimus 
erader M. Tullio : paria qui faciet 
aut f1milia, 13 Cicrronrant cognomen 
rr wp AN. Dic aliquanto C1 
ucidius. 2. Qui part ſtudio lete c: 
ercebit 1n cognitione philolophiz 
Chriſtianz, quo 1lle fe exercuit in 
=: 2mm qui co affectu 1mbibet 
almos & Prophetas, quo 1lle hav 
lit Poetarum libros: qui tanta vietlan- 
ta ſtudebit cognoſcere Apoſtolor um 
| decreta 


s ior oe Oe egrgy o t 


122 Eraſ. Roterod. 


decreta, eccleſiz ritus,prumordia,pro- 
greſlum ac deliquium reipubl. Chir. 
{tanz, quanta ille Jaboravie urbis 
Romanz, proviaciarum, municip1io. 
rum & ſoctorum jura legeſque per- 
diſcere : tum qui quod his omnibus 
ſtudiis comparatum elt,ad res przſen- 
tes accommodabit ; 15 poterit aliquo 
jure Ciceronman cognomen ambire. 
N. Iſthac omnia tua non vadeo 
quorſum pertineant,nafi ut Chriſtiane 
loquamur non Ciceroniane. F. Quid ' 
num tib1 Ciceronanss lt, qui nec 
apte dicit,nec intelligit res de quibus 
verba facit ? A. Nequaquam. Z#. Ar 
huc pertinent illorum ſtudia, qui 
nunc Ciceron:iant volunt haberi. Id 
ne nobis uſu veniat difquirimus. Nec 
ulla res vertat quo minus 1dem & Chri- 
{tiane dicat & Ciceroniane, {1 modo 
fateris eum Creronmanum qui dilu- 
cide, copiole, vehementer & appo- 
ſite dicat, pro ret natura , proque 
temporum ac Pperionarum conditt- 
one. Quidam enim bene dicendi fa- 
cultatem non artem efle voluerunt, 
{ed prudentiam. Er ipſe M. Tullus 
19 partitionibus elegaater dehnat elo- 
quen- 


( 1erOmannus. 123 
quentiam : Coproſe logueniom ſapien- 
tram. Nec dubitandum , quin hoc 
cloquentiz genus aipſe feftatus fit. 
Ab hac formula, Deus bone ! quan- 
tum abſunt 11h, qui de rebus rota 
ratione diverſis, quas iplas nec an- 
telligunt nec amant, more Ciceronis 
volunt dicere ? Quod autem nobis 
ſordidum & fokeecum videtur quic- 
uid a Cicerone diffonat, pernicio- 
jw. ac mendax animi noſtri fomant- 
um eſt, procul a nobis relegandum, 
kh velmus hoc Jandis ferre inter 
Chriſtianos quod Cicero tulit apud 
luos. Screbendt rette ſapere et & 
prciprum oy fons, ait 1lle Critico- 
rum acutiſhmus. Fons 1gitur clo- 
quentiz Cicerontanz quis tandem 
et ? Pectus opulenter in{tructum va- 
ria rerum omnium cognitione, Pre 
lertim carum, de quibus inſtituerts 
dicere : pettus artis preceptionibus, 
wm Lake {cribcadt dicendique uu, 
dutina meditatione preparatum : &, 
quod eſt totius negotu caput, pectus 
amans ea que predicar, od1o profc- 
quens ca quz vituperat. His omn1- 
bus conjunctum oportet elle nature 


E A judict- 


T0 en ooo eras a—_—_— 


124 Eraſ. Roterod. 


judicium, prudentiam & conliliun, 
quz precepts continert non polſunt, 
Hzc unde, te rogo, ſuppetunt 1ſtis, qui 
nihil legunt przeter Ciceronem, qui 
unum hunc Rader notturna verſare 
manu, verſare diurna? N. Artqui non 
inſcite dictum elt, gut diutins mm ſole 
verſati ſunt colorem ducere, by gui di- 
ulius m taberna aromataria conſede- 
rimt odorem loci ſecum ferre quum di/- 
cedunt. F. Mihi vero perplacet ita 
{1militudo : tinfturam modo cuts le- 
cum ferunt & mox evaneſcentem au- 
rulam. Hac gloria qui contenti ſunt, 
delideant, quantum libet, in myrothe- 
ci1s aut roſariis Ciceronis, apricen- 
tur 1n allius fole. Ego malim, (1 quid 
eſt bonorum aromatum, demittere 1n 
ſtomachum, trajicere in venas ; ut 
non folum vicinos odore levi aſper- 
gam, ſed torus incaleſcam apſe, ve- 
getiorque reddar; ut, quoties res po- 
ſtulat, __ vox quz ſani bene- 
que palti animi vidert queat. Ex 
1ntimis enim vents, non 1n cute, na- 
ſcitur oratio, que moratur audito- 
rem, quz movet, & 1n quemv1; ha- 
bitum animi rapit. Non hc co di- 

C0, 


Ciceronianuys. 125 


co, quod ex Ciceroms libris medio- 
crem aut penitendam rerum cogni- 
tionem colligt exiſtimem, fed quod 
ad parandam orationis opulentiam 1n 
uovis argumento ſolus non ſufhciar. 
Quid igitur ſupereſt, nift ut ipſam 
etzam Caceronis 1mitationem ex ipſo 
diſcamus Cicerone ? Sic illum 1mace- 
mur , quemadmodum iplſe elt alios 
imitatus. $1 totus 1n unius leftione 
deſedit, 11 ſe ad unius prefcriptum 
addixit, ft potiorem habuit verbo- 
rum quam rerum curam, ft non nf: 
notte concubia ſcriplit, {1 ſe tot men- 
ſem 1n una torlit epaſtola, ft quicquam 
putavit eloquens quod ad res non con 
grueret : faciamus eadem , ut Cicero- 
nant 11mus.Sin hec dillident plurimi 
ab exemplo Ciceronas, llius exemplo 
pectus ſupellechile rerum cognatu 
neceſ{ariarum expleamus,ac prima fit 
ſententiarum cura,deinde verborum, 
& verba rebus aptemus, non contra; 
nec inter dicendum uſquam oculos 
a decore dimoveamus : ita demun 
vivica fuerit oratio, ft 1a corde na- 
icatur, non in labiis natet. Arts 
przcepta non 1gnoremus : conferunt 
+ enim 


126 Era}, Roteroa. 
-nim plur1mum ad inventionem, tra- 
#tatronem argamentorum, ad y iranda 
= vel ſuperſunt vel ofticiunt cau- 
: fed cum erit agenda caula feria, 
Primas teneat conſilium. Quanquam 
& 1n hiftis caults, qua exercitationts 
erat trattaneur, conducit veris eſte 
hmilma quz dicuntur. Cicero fert- 
plit, anmum Lei ſprrare im ſcriptts 
ins. Stultum eſt autem hoc cons 
71, ut alieno ſcribas ſtomacho, del- 
que operam ut 1n tuis fcriptis ſpiret 
animus M., Tully. Concoquendum 
eſt quod yaria diutinaque Jetone 
deyoraris; meditatione trajiciendun 
in venas anim1, potius quam 1n me- 
moriam aut indicem : ut omni pabu- 
lorum genere ſaginatum ingentum 
ex lefe gignat orationem, quz non 
hunc aut illum florem, frondem , gra- 
menve redoleat, fed indolem affe- 
ctuſque pettoris tut ; ut qui legit, 
non agnoſcat fragmenta e Cicerone 
decerpta, fed 1umaginem mentts omn1 
genere dottrinarum expletz. Ne- 
minem priorum non legerat Cicero : 
quid quiſque probandum aut repre- 
hendendum haberet, diligenter ex- 
pen- 


wy_ ZR YI 


a. ws tous oP wwou 


Cirerom anss. 127 
penderat : at neminem allorum pro- 
prie agnoſcas in Cicerone, fed vim 
mentis ex omn1um ſententiis vegeta- 


| tx. $1 te parum mover exemplum 


amaſ}i tut , contemplemur exempla 
naturx, Apes num ex uno frutice 
colligunt mcll:fic14 materiam, an po- 
tius ad omnes florum, herbarum , 
lruticum ſpecies mira ſedulitate cir- 
cumvolant, frequenter e Jonginquo 
petenres quod Condant in alvearta? 
Nec ſtatim mel eſt quod atterunt : 
hngunt ore viſceribuſque ſuis 11quo- 
rem, ac 1n iplas transformatum rur- 
lus ex feſe giguunt ; 1n quo non a- 
gnoſcas nec floris nec fruticis deli- 
batt faporcm odoremve, fed apicu- 
lz fetum ex omnibus 1111s tempera- 
tum. Jam nec uſdem frondibus pa- 
ſcuntur capellz, quo lac illis modo 
cognatum reddant , fed omni fron- 
dium genere ſaginantur : 1taque non 
luccum herbarum, fed Jac ex 1s 
transformatum referunt. N. Refer: 
tamen, unde mellis fuccum colligat 
apis, aut qua fronde fatientur capel- 
Iz. $iquidem ex taxo toxica mel- 
la conficiunt , nec idem erit fapor 
F 4 ladkis 


—S Doo 


7 


oo SR x 


128 Era/. Roterod. 


laQts e capella quernis frondibus & 
ſalignis paſta, B. Aﬀſentior. Sed 
veniamus ad artifices. Qui laudem 
preclaram ambiunt 1n arte ſtatuaria 
graphicave, num ad unius tantum 
manus zmulationem addicunt fſelſe, 
an potius quod in quoque deleQat 
id arripiunt ad artts ablolutionem ; 
lic 1micantes ut conentur, {1 queant, 
anteire? Quid architeCtus parans 
inſignem aliquam domum abſolvere, 
num ex unis #dibus ſumit omn1a ? 
Non opinor : fed cum judicio deligit 
e plurimis, quod conſpexerit efle te- 
lixx Alioqui mihil egregiz laudis 
videbitur aflequutus, {1 ſpectator 
agnoſcat hoc aut allud zdificium 
1mitatione redditum efle. Et tamen 
hic tolerabilius fit ſerville exempla- 
r1, quam 1n oratione. Quz ratio 
eſt 1gitur nos tanta ſuperſtitione unz 
Ciceront addictos effe ? Bis autem 
peccant, qui non folum allident uni 
yrefcripto; verum etiam nullis artis 
rhetoricz preceptionibus inſtructs, 
nec alum legunt quam Ciceronem, 
aec aliud quam legunt. Quid enim 
contert oculos in Ciceronem habere 

hxos, 


A, 


Cn 
— 


cs acide as mi .- 6 an ih a@ @ _ a. ca 


OI” 


Cleeront anus. 129 
fixos, nifi admoveas artifices oculos? 
Quid enim mihi protuerit graphices 
ignaro, {i totos dies ſpettem Apellts 
aut Zeuxidis tabulas? Verum ubt di- 
diceris refte dicend; precepta ; ub1 
deinde peritus quiſpiam artifex 1ndi- 
carit x! e in aliquot Ciceronis orati- 
onibus, 1n quibus plurimum artis 
expreſiit , colorem & ftatum, rum 
propolitiones feliciter 1nventas ; 
mox harum ordinem, partitionem, 
traftationem, locupletationem, ab- 
ſolutionem, totius orationis 1n proae- 
mio ſemina, tum coagmentationem 
lIingularum partium ; ad hc, conſi- 
lum judiciumque, quod animadvyer- 
ti poreſt, arte przcipi non potelt ; 
item prudentiam oratoris, quid quo 
loco poſuerit, quid quare omiſerir, 
quid in quem locum diſtalerit; prz- 
terea quibus rationibus tracter affe. 
&tus utriuſque generis ; poltremo lu- 
cem , copiam, ornatum ſermons : 
tum demum mira perſpicies 1n Ci- 
cerone, quz non perſpicit fedulus 11. 
le contemplator. Non enim 1mita- 
tur artem qui non intel}igit; nec 
intelkigit nifi artifex. Arte con- 

F x tcQum 


130 Eraf. Roterod. 


fectum opus interdum nonnulla vo- 
luprate ; xe & eos qui artis ſunt 
1mperiti; fed quantulum eſt quod 11- 
le videt? A. Er artem unde petes 
rectus quam a Cicerone? Z&. Fate- 
ar. Nemo tradidut felicius, nemo u- 
lus eſt abſolutius : fed ramen accu- 
tarius pracepit Quintilianus, atque 
enam coptolius ; qui non pracepta 
modo proponit, verum etiam ele- 
menta, progreſſum, rationem, ufum, 
exercitationem ponit ob oculos, 
non pauca adjiciens, que M. Tut. 
lus yel pretermiſit vel obiter atti- 
git: quod genus ſunt de ratione 
concitandorum attectuum, de gene- 
ribus & utu featentiarum, de mods 
awplihcandi, de 1nventione propoh- 
tonum, de partiends 14ſdem ac 93- 
gerendis, de tranſmigratione & con- 
curlu ftatuum , de modo legend, 
:mitand!, fcribendi. Verum prace- 
pLiones ut rar} non oporter , 
itz non conducn in his conlenetce. 
;e : quorum anx1a obfervatio tacit 
iT PeRuis Ocamns ; qQquum in hoc re- 
verta fit arts ratio, ut bene dica- 
mus. Commontſtrator ile peru 

mt 


« a. << Aa& an mi 


Cicer mans. 77 
multo plus contulerit quam prece- 
ptiones. Id conatt ſunt nonnull 
tum apud Grzcos, tum apud Latz- 
nos; ſed mea ſententia, non admo. 
dum feliciter. Cavendum elt i1gitur, 
0 Nofopone, ne , quod iſt: faciunt 
vix deguftatis przceptionmbus, tan- 
trum Arduicate legend: Ciceronem 
conhdamus nos fore Cireroniancs. 
Nam hi, quid aflequuntur Cicero- 
ns, przter ſummam cutem,umbram, 
& auram modo quandam, nihil af- 
ſequuntur. XV. Tales etſe permul- 
tos haud inficior, Bulephore, nec 
mih+ placuit unquam 11lorum ratio. 
HB. Nec tua cauſa hac moneo, mihi 
& Hypologo camitur hec canto. 
Nunc & 1llvd 2quis judicus expen- 
damus, vir amiciſhme : primum, an 
deceat nos, demnde num operz pre- 
trum fit rantis vigilus emere Crce- 
roniani cognominis honorem * JV. 
Nihil honeſttus. Quod autem ho- 
neſtum, 1dem non poteſt non effe de- 
corum. #, Ut de decoro diſquira- 
mus : fateris, opinor, M.Tulln di- 
thonem non placituram fuifſe ſzcu- 


lo Catouis Cerorn, quippe comrio- 
rem 


132 Eraſ. Roterod. 


rem, magiſque laſcivientem, quam 
illus #tatis moribus conveniebart. 
Frugalis erat vita, frugalis erat 0- 
ratio. Quin & ea tate, qua vive- 
bat Cicero, non deerant vari pril. 
cam 3llam ſeveriatem adhuc fpiran- 
res, veluti Cato Uticenſis & Bru- 
ws & Afinius Pollo, qui feverius 
quiddam, minus theatricum, magul- 
que maſculum requirerent in Cice- 
ronis Eloquentia: & tamen 1illis 
temporibus eloquentia Hlorebat, ut 
cum maxime, tum in populari con- 
ventu, tum 1n conlefſu Patrum, tum 
in judiciis; adeo ut ornamenta Ju- 
cunditatemque Gdictionis & exlpe- 
etarent & exigerent 4 patronis ju- 
dices. Quod igitur parum varile 
ducebatur in Cicerone, num putas 
decorum videri Chriſtianis ; quorum 
omnis ratio magis ſpectat ad bene 
vivendum, quam ad ornate comte- 
que dicendum; a quorum moribus 
"_ plurimum abefle, quicquid 
ad fucos & ſcenicam delefationem 
accedit ? Sed fac efle decorum ; quos 
tructus ſperas tantis pares ſudori- 
bus? Finus tottus hujus ſtudii eft 

per 


CaerOnLANMsS. 133 


perſuadere. Art quanto hic erat 
tentior Phocton quam Demo- 
ſthenes, Ariſtides quam Themiſtocles? 
Quanto efhcacior Cato quam Cicero ; 
qui reos nonnunquam gravabat ſuo 
patrocinio, accuſatione ſublevabat ? 
Nihil hic moror illa magnifice ſane 
dita ; Pulchrius eft efje Phidiam , 
py ſermiarinm aut coguum : quam 
orum opera m_ neceſlar 1a fint 
reipublicz quam tigna Phidiz. Pi- 
Qorum ac \{tatuariorum ars delean- 
dis oculis reperta eſt; 1d ubi przſh- 
tit, abſolvit munus ſuum. Eloquen- 
tia, quz nihil aliud quam deleCar, 
non c{t eloquentia; nimirum in aliud 
reperta, quod nift praſtat, nec deco- 
ra videri debet bono vico. Verum, 
ut olim fuerit utilis eloquentia C1- 
ceronis, hodie quis elt illus uſus ? 
An in judicus * Ibt res agitur arti- 
culis ac formulis, per Procuratores 
& Advocatos, quidvis potius quam 
Cceronianos, apud judices, apud quos 
barbarus efſet Cicero. Neque mul- 
to major uſus in conlilits, ol ſingu- 
li paucis aperiunt quod videtur, 1d- 
que Gailice, aut Germanice. Max1- 
mz 


134 Eraf. Roterod. 


mz# vero res hodic per confilium, 
quod arcanum vocant, conficruntur: 
ad 1d vix tres homines adhibentur, 
ilhterati fere : reliquis licer conſul. 
rare, Jam, etiamf1 res agerentur 
hodie Larine, quis ferret Ciceronem 
ea perorantem quz dixitin Verrem, 
in Catitlinam, in Clodium, in Vati- 
mum teſtem ? Qurs ſenatus tam otio- 
ſus, tam patiens, ut perpeſſurus ſir 
orationes quas dixit r1n& Antonum ; 
quem in his tamen ſenihor fit, mi 
nus redundans, minus exfultans e- 
loquentia ? Ttaque cui tandem uſut 
paramus hanc operoſam Ciceronis 
eloquentiam? Num concionibus ? 
Vulgus Ciceronislnguam non antel- 
ligit ; & apud populum nihil agitur 
de republica : fſacris verd conc1o- 
nibus minime congruit hoc dicend: 
enus. Quis enim ſupereſt uſus,nt- 

t forte 1n legationibus, quz Rome# 

preſerum Latine peraguntur, ex 
more magis quam ex anzimo, & ma- 
gnificennz canfa potius quam util 
tarts gratia” In his cnim fere ni- 
hil agitur rei feriz: in laudibus e- 
jus ad quem mitterjs, in teſlficati- 
one 


- © 


_— —___ _- «<< &@ 89ec«@a =. -_ a 3«©&S = - = my 


—_—_— A —— —_— Ry — - — — © = 


Creerons anws. 135 
one benevolentiz 11hus 4 quo nut- 
teris, & 1n locts quibuſdam vulga- 
r1bus conſnmitur omnis oratio. Quid 
multis * Totum hoc ejus gener1s eſt. 
ut rem magnam przſhterts, fi ſpect- 
em adulations vitaris, quem zpſanm 
adulationem non liceat. Frigtdius 
etiam eſt quod huic ex more re{pon- 
detur, interdum non fine grav: tx- 
dio prolixz ditions, nonaunquarm 
& pudore 11]11us qut laudatur 1mmo- 
dice : {xpe dicentis non pudore tan- 
iam led & periculo, dum ſndar reci- 
rans = edidicir, dum heret, dum 
hb1 aliquoties excidic vel oblivio- 
ne vel animi perturbatione. Quid 
autem admrrationrs habeant tales 
orationes; quum fere qu1 recttat, ab 
chetore quopiam elaboratam edid1- ' 
cerit? ut ad oratorem noftrum nth1! 
redeat laudis prezter recrtand1 forrt- 
tud:nem. Hic 1taq;preter ſalutztionts 
ofhc1um nrhil agrrar,quod eff ſertum 
privatim literis & Gallicts colloquiis 
peragitur. Quod 1gitur theatrum 
peter nolter Crceronmanns * Scribe 
epiſtolas Ciceronianas ? Ad quos 7 
Ad cruditos* Pauciſhms ſune: & 

h: 


—— 


— 


136 Eraf. Roterod. 
hi nihil morantur Ciceronianam 
phraſim,modo fit ſana, prudens,mug- 
da, dottaque oratio. Ad quos 1gi- 
tur ? Ad quatuor Italos, qui fe ny- 
per jaftare cexperunt Crceroniancs ; 
guum, ut oltenfum eſt, nihil fit Ct- 
ceront diflimilius, vixque tenuem 
umbram habcant Ciceronis ? Quod 
ipſum quicquid eſt, ft minimo con- 
ſtaret, tt przito eflet ultro, ft non 
ofticeret majoribus commodis ; for- 
talle non eflet rejiciendum. Nunc 
fac ratiouem tecum ineas : num hoc 
laudis fit tot vigilus, tot ſudoribus 
redimendum non fine periculo va- 
letudinis ; ut 4 quatuor 1neptis Ita- 
lis adoleſcentibus recipiaris in cata- 
logum Ciceronianorum? N. Non pro- 
bas bene dicend {tudium? ZB. M. 
Tullius non requirit 4 philoſfopho 
cloquentiam. An quenquam ex1iti- 
mas inter Ethnicos philoſophos tam 
leverum, ut putes curvis Chriſtiano 
preterendum? Z7. Imo tota Greco- 
rum philoſophia prz philoſophia 
Chriſti ſomneum cſt ac nugamentum., 
HB. Qua igitur fronte nos exigimus 
a Chriſttano Ciceronianam eloquen- 
Liam, 


Ciceroniannus. 137 


tiam,hoc eſt & 1nimirabilem,& quam 
Ethnici viro gravi vix decoram ex- 
iſtmarunt? Nec ſtatim male dicit, 
qui fecus dicit quam Cicero dixat. 
Nec omnino, quod crebro repeten- 
dum eſt , bene dicit qui non dicit 
apte. Ad hc, inutilis eſt armatu- 
ra, quz cum tantum ad oftentatio- 
nem valeat, nec ad manum eſt, ub1 
res virum poltulat. Interdum res 
urget, ut codem die vigunti fcriba- 
mus epiſtolas. Quid hic faciet me- 
us Cicerontanus? Ad hec, quotul- 
uiſq; nunc eſt qui Ciceroniana phra- 
® {1 capiatur ? Quid, quod Cicero vari- 
us eſt 1n dicendo ? Altus eft, cum 
ſermone remiſlo placidoque docet 
philoſophiam ; alius in a&tionibus 
cauſarum ; alius in epiltolis, 1n qui- 
bus ferc negleCftus & 1llaboratus ler- 
mo : atque hoc ipſum decet epilto- 
lam, quz in familiaris colloqui vi- 
cem ſuccelſhit. Annon 1gitur prepolt- 
ere fecerit, qui ca cura conſcribat 
epiſtolam de re familiari, qua Cice- 
co meditatus eft orationem pro Mi- 
lone? Et nos epiſtolz non longz 
de rebus non ita magnt moment1 


dabi- 


ww 


—— 


SÞ Eraſ. Rpterod. 
dabimus operam menſtruam * Ne 
M. quidem Tullius tant: redemrty- 
rus erat eloquentiam, quam prezſtar 
in cauſis, fi rot vigilns conſtitifler ; 
quanti nobis conſtat epiſtola : cum 
11s remporibus tantus efler 1n re- 
publica uſus eloquentiz, cum hoc 
{ludium publice privatimque Hlore- 
ret, cum longe parabilior eflet ea 
facultas. Jure deriſns eſt quidam, 
qui mults diebus ſe torſerat, nec 
adhuc potuerat orationis exordium 
invyenire, quod afteftaret melivts d1- 
cere quam poſler. Eſt in Cicerone 
telix quzdam facihtas, naturz do- 
num ; eſt nativa perſpicuitas. Hoc ti 
nob1s natura negavit, cur nos 1pſos 
fruſtra diſcruciamus? Quanto vero 
longivs abſunt a ſana mente, qui tem- 
poribus altents, qui rerum humanard 
rota inverſa ſcena, cum vix uſquam 
fit Ciceromianz dittionis uſus, hoc 
uno ſtudio feſe macerant ut videan- 
tur Ciceronzant, nec quidquam aliud 
= Cicerontant ? N. Belle tu qui- 
em rhetoricaris: verum hunc at- 
tetum non poſſum excutere, adeo 
pentitus infedit animo meo. B. A 
med1- 


POIs ti — ds att cc ane 3 ” 


a T2 


Cioeron ans, 139 


mediocr1 xmuland: findro re non 
revoco, modo zmulerts, modo qua 
eſt optimus hac xmuleris, modo - 
muleris pottus quam fequarts, modo 
ſudeas #qualis effe veriuvs quam f1- 
milts, modo ne pugnes adverſus ge- 
mum tuum, modo ne fic FA 
congruere Ciceron1 tuam orationem, 
ut re1, de qua loqueris, non congru- 
at. Super | omn1a , abſit anxie- 


| tas, quz nuſquam non eſt infelix, 
| fed haud alibi quam 1n dicendo 1n- 


felictor. Poltremo ne fic afﬀfeftns 
ts, ut, {t quod ſequerts non afſequa- 
rs, vitam acerbam pntes; nec vive- 
re libeat non Crceronrano, quum tot 
iint hominum eruditorum millta , 
qu1 fine hoc titulo & vivi laudem 
egregiam & mortut nominis 1mmor- 
itatem funt afſequuti. AV. Hunc 1n 
modum nunc quidem affeftus fum. 
B. Idem affeQtus & me quondam ha- 
buit, ſed ab co morbo revalui. YM. 
Quo tandem pafto? FB. Adhibui 
Medicum, AZ Quem, obfecro? Z. 
Facundum & efhcacem. XN. Quem, 
quam ? F. Ad quem nithil AXſcu- 
lapius aut Hippocrates. AV. Enecas. 
EF. Quo 


140 Eraſ. Roterod. 


B. Quo nemo paratior, nec amich 
or,nec fidelior ; nec curat hepar aut 
ſtomachum , hominis 1ntima ſanar, 
N. $1 nomen edere gravarts, faltem 
indica pharmacum. B. Et nomen & 
pharmacum fſcies; O' atiys miaigy 
mihi medicatus eſt. FX. Verilhma 
predicas. Wouyns peCuovs Bip TETI Ab- 
»s. B. Sic ab co morbo revixi, No- 
lopone. Quod fi voles hic aliquan- 
ies ejus,quam prius gelli,perſonam 
ſulcipere, ego 7» abys Yices obiero. 
N. Suſcipio, quando ita videtur. ÞB, 
Cum me vehemens teneret morb1 
paroxy{mus, fic adortus eſt medicus 
quemadmodum nunc loquor tibt. 
Pudor, 1nquit, te malus urget, infe- 
lix, qui ferre non poſkis convitium 
cum tot hominum millibus commu- 
ne. N. Quodnam ? Z. Quia nega- 
ris elle Ciceronianus. N. Ifthuc me 
difcruciat, fateor. FB. At reſponde 
mihi per Muſas, quem mihi dabis 
Ciceronianum preter unum Cicero- 
nem? A veteribus ordtamur. In 6- 
ratorum catalcgo, quem perlongum 
in Bruto contexuit M. Tullius, vax 
duo ſuat, quos dignetur oratorum 
LIT. 


- ee 4.0 mn nt ©» a.» @ ac 


Cicerontanns. 141 
titulo: tantum abeſt, ut Ciceronant 


videri queant. Jam C. Czlar Cice- 


ronianus dict non poteſt , vel quia 
vixit 1{ſdem- temporibus, vel quia 
longe aliud dicendi genus fiht pro- 
poluerat, contentus ecleganter pro- 
prieque dicere. At hec quantula 
elt Ciceronis portio ? Neque enim 
tam preclarum eſt oratorem Latine 


| dicere, quam turpe eſt neſcire La- 
| tine. Ad hec, nithil exſtat Czſaris 


preter epiltolas aliquot & com- 


| mentarios rerum ab iplſo geltarum, 


quanquam eruditi de horum autore 
vehementer ambigunt. Nulla cer- 
te ex(tat oratio, quum hic demum 
excelluerit Cicero. Idem mithi dice- 
re licet de M. Clio, Planco, Decio 
Bruto, quorum ſatis multas habe- 
mus epiltolas Tironis ſtudio ferva- 
tas, pauciores C. Pompen, L. Cor- 
neliz Balbi, Lentuli, Callu, Dola- 
bellz, Trebonit , P. Vatinu, Servu 
Sulpitu, Auli Czcinz , Bithynn, 
M. Brati, Afinu Pollionis, C. Czla- 
ris, & ft qui forte ſunt ali, quos 
conltat eadem ztate fuifſe cum Cice- 
rone; ut non magis conyeniat M. 
Ca- 


142 Era/. Roterod. 


| 
| 


Calium dict Ciceronientm, quam Ci- | 


ceronem Ca/ranam. Nec in his c- 
piltolis quicquam congruit preter 
termonis Romani dilucidam & inat- 
tefatam clegantiam. At 1n hoc non 
elt torus Cicero, quem tib1 propo- 
nis zmulandum. . Quid enim nunc 
commemorem de Criſpo Salluſtio, 

m1, cum cjuidem fuerit ztatis, di- 
þ och diſkhmill}mus eſt Ciceroni ? 
N. Nec commemora mihi praſcos 1l- 
los horridos & 1mpexos, cum non- 
dum una cum moribus enituidlet e- 
loquentia; nec cos, quit pariter cum 
Cacerone decurreruat cos refer, 
qui Ciceronem ſecut: ſunt. ZB. A- 
ge : num tib1 Seneca videtur Cice- 
romanus ? N. Nihil minus, prefer- 
tim 1n oratione foluta, Nam tra- 
geediz, que probantur a do&tis, vis 
videntur a Seneca ſcribi potuille. 
B. Num Valerius Maximus? A. Tam 
Iimilis eſt Cicerona quam mulus ho- 
mint, adeo ut vix credas vel Italum 
tuiſſe qui ſcripfit , vel hoc ztatis 
quod prez ſe fert vixifle ; ram diver- 
lum elt totum diftions genus : A- 
trum quempiam elle dicas, nec ul- 
lum 


W— 


| 


— Aw a ae _. ww os ens a» tt © G9 


CLterOnAHNsS, 143 


lum carmen claboratius. B. Quad 
Suetonius? NV. Non paullo longius 
abelt a Cicerone quam Seneca, nec 
verbis, nec {tructura, nec per{picut- 
tate, nec fhgura dictonis, nec urba- 
nitate referens M. Tullium. #. Tit. 
Livium hoc honore dignaris ? XV. 
Primum hiſtoricus eſt, deznde incom- 
politus; nonnullis etiam Patavinita- 
tem quandam refipere dictus eſt, hoc 
elt minus Romane dicere. Z. Jam 
Cornchum Tacitum conferre non 
audeo. A. Nec opus. #. Fortafte 
Quintihianum recipies 1n hoc album. 
N. Is afteftavit etiam Ciceront dit- 
hmilis efle : cujus utinam exl(tarent 
declamationes ; nam quas habemus 
minimum habent Caceronis. F. Sed 
habeo, quem non contemuas, Qyiin- 
tum Curtium. XN. Hiltoricus elt. 
B. Eſt; fed in haſtorius exſtant ali- 
quot orationes. AV. Czteris candidi- 
or elt; {ed nihal, ut aunt, ad Par- 
menonis ſuem. Habet multas fer- 
monis formulas a Ciceronianis dt- 
verlas. F. $i hunc rejicis, non re- 
clpics, opinor, Alum Spartianum, 
ſulium Capitolinum, Alum Lam- 
pri- 


144 Eraf. Roterod. 


| | 
pridium , Vulcatium Gallicanum , | 


Trebellium Pollionem, Flavium Vo. 
iſcum, Aurchum Victorem. XN. 
in his vix eſt quod probes, preter 
hiſtoriz fidem ; tantum abeſt, ut e- 
os Ciceroniani cognominis honore 
digner : nam zgre tuentur fſermo- 
nis Latini caſttmoniam. F. En ad- 
eſt Probus Amilinss XN. Candi 
dus eſt laudator omnium, quorum 
vitam deſcribit ; ut encomaalten di- 
cas verius quam hiſtoriographum. 
B. An Ammianum Marceli:num for- 
tale recipies? N. Difficilis eſt in 
eloquendo , ac ſubinde compoſitto 
carmen moliri videtur, cum dicit, 
ut captives redderet noftros. Velle- 
Jum Paterculum citius agnoverim , 
quanquam- nec illum dignabor hoc 
honore. B. Minus, opinor, agno- 
{ces epitomographos, Florum, Eutro- 
pium & Solinum. XV. Agnoſcam, 
{1 quiſquam eruditus 11los agnoſcit, 
hoc ſane nomine : referunt cnum 
quos 1mitantur. Z#. Verum retro 
mthi curſus fletendus eſt, duos Plt- 
nios przetermiſimus. Majorem, fc1o, 
non feres hic nominari, Juniorem 
for- 


_ nA a6 _ ca. Xx a cw £ ac. ac R_z 


* 
— 


is 


FF SES & 4 ef AA ©; 


* | 4 
- 


— 


Cicerontanus. 145 


fortaſlis admittess XV. Imo, qui 
ſunt hujus cauſz cenſores, cum 

imis vetant contingt ab adole- 
Rentibes hujus epiſtolas, ne pro C:- 
ceroniants evadant Plimani. B, At 
felicius ſcripfit orationem, qua Tra- 
janum laudat. AV. Felicilhme, fed 
Ciceronem non exprunit, F. Poe- 
tas ſciens pretereo, facile divi- 
nans quid f1s ——_—_ etiam 
fi clarifſimos ac felicithmos omni- 
um propoſuero , Virgihum, Hora- 
tum, Ovidium, Lucanum & Marti- 
dem. XN. In Horatio nullum Cice- 
ronis veſtigium : 1n Virgilio non- 
nullum, lhcet obſcurum : Ovidius 
inter poetas Cicero videri poſler : 
Lucanus diftus eſt Orator: quam 
poetz fimilior, fed alienifhimus ab 
imagine Ciceronis : Martialis ad 
Naſonis facihitatem plurimum acce- 
dit, & aliquid Ciceronianz Jaudas 11- 
1 poterat tribut; ni 1n libros alt- 
quot epiſtolis przfatus efſer, Deum 
Immortalem,quam non Ciceronianis! 
B. Quid ft proferam Lucretium ? 
N. Eadem opera profeg& Ennwum 
& Lucilium. B. A. Gelli candidiſlt- 


G mam 


146 Eraſ. Roterod. 


mam phraſim mirantur eruditi. MN. 
Nec argumentum convenit,nec phra- 
ſis primum affeftata, & verborum 
copia pzne ſuperfluens, rerum ſupel. 
lectile frugalis. F. En tibi Macro- 
bius ! . Aſopicam corniculam 
miht: nominas; ex aliorum pannis 
ſuos contexuit centones. Itaque ſua 
lingua non loquitur; etft, quando 
loquitur, Grzculum Latine balbu- 
tire credas. quod genus eſt illud ex 
commentario in ſomnium Sciptonis 
ſecundo: E? hoe efſe volunt quod Fe 
merus, druinarum ommium muent19- 
num fons oy origo, ſub poetici nube 
ti verum ſapientibus mielligi 

dit. B. At Symmachuman epiſtolis 


argutum admirantur quidam. A. Ad- | 


mirentur quibus ſtudio eſt moleſte 


c—_—_ bene dicere. B. Sed heus! ; 


Appulejus nobis preteritus eſt. MN. 
Hovnc Ciceroni conferam,cum libebat 
Cy comparare luſciniz. B. Sit 
ane,in Afino & Floridis; at in Apo- 
logs accedit. XV. Minus quidem 
abeſt, ſed immenſo ſequitur inter- 


lam oblitus es, fi tales lubert pro 


yallo.Czterym & Martianum mow 
er- | 
re. 


| 


—- 
wn - Aa a af X44 ey a Aa Xa 


| jaws vemiamus, ft v1 


Ciceronianns. F47 
re. &. Quid ft veniamus ad. femi- 
chriſtianos ? Quis tab videtur Boe- 
thius ? N. Egregius philoſophus,poe- 
ta non pelhimus, a Ciceronis difti- 
one longe ſemotus. F. Quis Aulo- 
nius? 2. Ingenium ac dodtrinam 
mbuo; ſtylus aulz delicias licen- 
tamque refipit, quemadmodum & 
vita : Ciceronanus adeo non elt, ut 
{ſtudio habuiſle videatur aliter dice- 
re quam dixit Cicero. Proinde = 


' Ciceroniant nomen 1111 velit adſcribe- 


re,pro honore contumeliam 1rrogarit 
homan1 ; non aliter ac ft quis Ger- 


| manum appellaret, qui ſtuderet ha- 


beri Gallus, etiam {1 Germanus efler. 
B. Ne te longis ambagibus circuma- 
| wm ad Chri- 

tanos ; {i quem forte reperiamus, 
qui Cicerontanus dict mereatur. In 


.ter hos, optnor, probabis LaQtan- 


tum, qui Ciceronianz eloquentiz 
lacteo lumine manare di&tus eſt. NV. 
Dictus , fed ab eo qui Ciceronians 
non erat. F. Verum 1llud infictar: 
non potes , LaQtantium Ciceronis 
eloquentiam atteQtaſſe. Id declarat 
in tertum Inſticutionum librum 

G 2 pr 


148 Eraſe. Roterod. 


prefatio ; in qua, defenſurus Chriſti. 
anz philoſophiz veritatem , optat 
eloquentiam, fi non Tullianam, cer- 
te Tullianz proximam. JV. Nec pror- 
ſus 1infeliciter afteRavit, quanquam 
alequutus non eſt. B. Qui fic? YN. 
Quoniam in prima ſtatim operis pre- 
fatione fic loquutus eſt : Alrogur nibil 
mtierDeum homme mque diſtaret,ſi con- 
filia &y diſpeſttiones illius majeſtatis 
eterng cogitatio aſſequeretur humana. 
Ub1 Cicero dixit drſpo/itrones pro de- 
cretis? R.Imo, dum Ciceronianus elle 
ſtuder, taus eſt Cicerom diſhimilis: 
eſt enim hoc Ciceronis, rem eandem 
duabus vocibus 1dem aut propemodi 
idem f{ignificantibus 1nculcare. Hinc 
eſt illud con/i/lragy diſpoſutones.Qui ſcis 
an & vocaluum hiatum captarit,ut Ci- 
ceronianus eflet in conſalia &, & rur- 
ſus in cogitatio aſſequeretur ? Fortal- 
ſis & compoſitionem affeftavit, Sca- 
zontis clauſula comma fintens, vel- 
ut 1n baincatore & archipirata. Cu- 
juſmodi clauſulis frequenter vutitur 
in eadem prefatione, ut in prima 
ſtatim periodo mberere: & rurſus 
mſtruere poſſummas ; ac mox apud Gre- | 


C05: | 


: 
| 


Ciceronianus. 149 


cos : atque iterum /uce orationts or- 
nals: k «I af honeſta ſuſcepta , 
mox & honoraſti : nec multo polt wo- 
mms tradas : terum ut ſequerentur 
bortarer: tem aliquanto poſt rel:- 
werunt. Hoc certe Tullianum ha- 
t, quod ſubinde ditrochzo finat, 
ut contulerunt, convoramus, ſopramns, 
inchoamus : ſemel ponit 1n clauſula 
gueſiſſe videatur.Hzc indicant 11lum 
magnoſtudio Ciceronis 1maginem at- 
teftaſſe. Verum hoc nomine juſtius 
rejiceres LaQtantium a titulo 7 ullia- 
norum ; quod nec eruditionem, nec 
vim,nec peQtus attulerit 2d defenſio- 
nem philoſophiz Chriſtianz , quz 
Marcus Tullius attulit ad actionem 
cauſarum crviltum. E rel1quorumnu- 
moreyy em primum aut ultimum pro- 
feram? Cyprianum? A. Chriſtiane 
{criplit vers quam Ciceroniane. PB. 
Hilartum?N. Ohe 'nthil fimile:dithci- 
liseſt & obſcurus in eloquendo;&Gal- 
lico, ut inquit ille, cothurno attolli- 
tur,verbaquoque multa fech trahens 
quz non ſunt Tullanz puritatis. Z. 
Sulpitius, opinor, videbitur hoc ho- 
nore dignus. XV. Eſt 1lle quidem & 
G 3 


mol- 


150 Eraſ, Roterod. 


mollior & jucundior, & dilucidior & 
illaboratior Hilario; ſed phraſis Gal- 
lum fuiſſe declarat. Non deelt - pie- 
ras, ſed abeſt vis & gravitas, & efl 
floridum dicendi genus magis quam 
acrvolum. F. Tertulhanum 1gitur 
admittes? N. Irrides : 1s prudens ac 
iczens obſcurayit malis verbis bo- 
aas ſententias; vel ipſo durior Ap- 
pulejo. FB. Certe facundilſimum 11- 
/um f1mul & dottifiimum Hierony- 
mum non repelles, N. Agnoico v1- 
rum doftrina facundiaque precellen- 
rem: T7ullianum non agnolco, qui 
fHagris ab 1mitatione Ciceronis de- 
nlfce eſt. B. Auguſtinum 1gitur * 
N. Is hoc habet Ciceronis,quod pre- 
longo ambitu circumducit periodum; 
nt frequenter xgre revocct a diver- 
ticulo in viam. Verum non que ac 
Cicero, prolixum orationts duttum 
membris & incifts diſtinguit ; nec 
facilitatem in dicendo , nec feli- 
citatem in traftando reddit. B.Pau- 
linum? A. Vix umbram habet Cice- 
ronis,nec ſententis nec verbisadmo- 
dum felix. B. Ambroſium igitur ?V. 
Romanum oratorem agnolcas, non 
Cice- 


Ciceronianss. I51 


Ciceronianum. Gaudet argutis alluſt- 
onibus , acclamationibus, nec prx- 
ter ſententias quicquam Joqui- 
tur : membris & 1ncifis comparing 
numeroſus ac modulatus,ſuum quod- 
dam dicendi genus habet alius ini- 
mitabile ; ſed a Tulliano genere di- 
verſiſſimum. ZB. Saltem agnoſce 
Romanum Gregorium, <jus nominis 
inter Pontifices primum. N. Agno- 
ico virum pium, ea Jloquentem quz 
ſentit. Er hic propius accedir ad M. 
Tulhum quam Ambroſius ; fed fluzt 
lutulentus , & Ifocraticz ſtrufturx 
quaſi ſervit oratio, quod eſt 4 Cice- 
rone alienum. Sic enim puer 1n 
icholis allueverar. B. Ar Tuſct Le- 
ons, qui fuit ejus nominis primus 
Romanz urbis Pontitex, eloquent1- 
am mirantur omnes. A. Elt, fatcor, 
hujus bene numerola, fatiſque per- 
ſpicua diftio, nec 1neptis fenlibus ; 
ſed nihil ad Ciceronem. B. Quid 1; 
tibi Bernardum e Burgundiontbus 
adducam ? NN. Agnoſco virum be- 
num, quz pars elt oratoris, natura 
concen ad urbanitatem & ad d1 
Chons leporem ; fed adeo non Cice- 

G 4 YON: 


152 Eraſ. Roterod. 


ronianum , ut ex ſcriptis vix ſubo- 
leat unquam 111: letum Ciceronem, 
B. Poſteaquam hunc rejicts, non 
auſim tibi proponere Bedam, Rem1- 
um Cation, Heſychium, Anſel- 
mum, Ifidorum. XV. Define mihi 
zonoCaTas 1tos commemorare, quum 
alicna lingua loquantur. Deteriora 
faciunt quz referunt : dum ſua pro- 
munt, vix loquuntur. In his zgro- 
tabat eloquentia. B. At vereor ne 
mortuam dicas, fi polteriores com- 
memoravero, Pretermittam 1gitur 
Alexandrum Halenſem,Petrum Gan- 
davenſem, & hujus farinz Roy 
innumeros : duos zeyveairs Proterant, 
Bonaventuram & Thomam. A. Bo- 
aaventura ſatis affluit verbis, ſed 
qualibuſcunque. Thomas Ariſtotel1- 
cus prorſus elt, «mi; in dicendo , 
tantum hoc agens ut doceat lefto- 
rem. B. Verum 1n quzſtionibus: cx- 
terum ubi rhetorem aut poetam a- 
git, ſatis ſpirat Ciceronem. N. Quz 
mihi narras poemata ? mihi vero 
nuſquam videtur infantior , quam 
cum affeart oratoriz diftionis flu- 
xum; 1d quod facit in tratanda ma- 

teria 


CE 


Ciceronianns. 157 


teria de Euchariſtia. Sed age : miſſos 
fac Theologos iſtos ſcholaſticos, 4 
quibus fruſtra requiras ullam elo- 
quentiam, nedum Ciceronanam : a- 
los profer, 11 quos habes. B. Age : 
redibimus ad ind {criptorum ge- 
nus noſtro ſzculo vicinius. Nam ali- 
quot ztatibus videtur fuille ſepulta 
prorſus eloquentia, quz non ita 
o_ reviviſcere cepit apud Ita- 
os, apud nos multoetiam ferius. Ita- 
que refloreſcentis eloquentiz prin- 
ceps apud Italos videtur fuifle Fran- 
cifbue Petrarcha, ſua ztate celebris 
ac magnus, nunc vix eſt 1n manibus: 
ingenium ardens, magna rerum Cco- 
gnitio, nec mediocris eloquendl vis. 
N. Fatecor. Atqui eſt ubi defideres 
in eo linguz Latinz peritiam, & 
tota diftio refipit ſzcul: deiecis hon 
rorem. Quis autemallum dicat Cr- 
ceronianum , qui ne afteftarit qui- 
dem ? F. Guid attinert igitur ns. 
re Blondum ac Boccatium, hoc 1n- 
feriores tum in dicend1 viribus tum 
in Roman: ſermonus proprietate ? 
Ne Joannem quidem Tortellum au- 
dies. N, Non audiam 1n his quidera 

G c Com». 


154 Eraſ. Roterod. 
comitiis. B. Hunc ſequutus eſt 1n- 
gens go_ eruditorum, certa- 
tim feſe ad Ciceronis 1mitationem 
componentium. —_— ex hoc 
numero dignaberis iftius cognomi- 
nis honore? Num Franciſcum Phal. 
elphum ? 2. Plane dignarer,ft tam 
placeret eruditis omnibus quam pla- 
cuit fibi. Et affeavit quidem 11bo 
{zculo Ciceronis _—_ 
feliciter. Nec uſquam 111: diſlimi- 
lior eſt quam ubi maxwume oportuit 
efle ſimilem,nimirum in orationibus. 
1am 1n epiſtolis fatis adumbrat M, 
Tullium. Neque hec dixerim in cu- 
juſpiam contumeliam. Agnoſco vi- 
ros zterna poſteritatis memoria d1- 
gnos, ac de ſtudiis optime meritos: 
led divinum quiddam eſt efle Cicero- 
vanum. HB. Leonardus Aretinus mi- 
hi videturalter Cicero. N.Facilitaxe 
ditions ac perſpicuitate ſatis acce- 
dit ad Ciceronem ; fed nervis aluf- 
que virtutibus aliquot deſtituitur: 
alicubi vix tuetur Romani fermonis 
caſtimomam ; alioqui vir dottus jux- 
'2 ac probus. #. Guarinum, ſat {cio, 
10N recipies, nee Lapum, nec Accia- 
,ohom 


_ y—_ P—_ a—__ #omo& am 4 ot. bi. a MSs 


Ciceroneanes.,. 55 

iolum, nec Antonzum Becariam , 
nec Franciſcum Barbatium, nec 
Antonminm Tudertinum, nec Leo- 
nardum Juſtinianum, nec Achillem 
Bochium, & f1 qui ſunt qui mihi 
nunc non ſuccurrunt, maxime qu 
horum pleriq; non alio monumey- 
to nobis innotucrunt quam N- 
dis Grzc1s, ub1 nulla Tie 1NVenti- 
on1s, quz precipua pars clt eloquen- 
tix. A. Iſtorum neminem conte- 
mno ; neminem tamen dignabor Tat- 
lent cognomints honore. #. Pro- 
feram 1taque Poggium Florentinum, 
vividz cujuſdam cloquentiz virum. 
N. Naturz fatis crat, artis & eru- 
ditionis non ita multum: interim 
impuro ſermonis fluxu, tt Lauren- 
tio Vallz credimus. B. Vallam igi- 
tur in 111t1us locum ſubſtituamus. NV. 
Is propius accedit ad curam ac ſub- 
tlitatem Quintihiani, quam ad 111a- 
boratam Ciceronis facihtatem,quan- 
quam czteris elimatior puriorque. 
B. Multos pretereo ſciens, quorum 
nomina, fat ſcio, non ferent aures 
wz: eximios tantum refero. $1 
quem alium, cerre magnum allum 
Her- 


156 Eraf. Roterod. 


Hermolaum Barbarum in hujus co- 
gnominis honorem admattes. A. Ve- 
x* magnum ac divinum hominem 
protuliſh ; ſed in dicendo Cicerom 
diſhmillLmam, & 1pſo pzne Fabio 
Plinioque elaboratiorem, cujus elo- 
uentiz nonnthil offecit philoſophiz 
thidium. B. Quid Joannem Picum 
Mirandulz comitem? 2X. Indolem 
plane divinam narras, ingenium ad 
omnia faftum ; ſed hujus quoque dt- 
Qionem nonnihal vitiavithnguarum 
ac philoſophiz atque etiam theols- 
giz cura. B. Noll entilem hujus 
Franciſcum Ewan þ nmony N. Out" 
yſoe, ut arunt : nimium philoſophus 
ac theologus eſt; alioqui vir ma- 
gnus. Czterum, qui convenit, ut 
cum recenſcas inter Ciceronianos, 
qui cum Petro Bembo diſputans da- 
mnat addiCtos exprimendo Ciceroni? 
B. Nz tu ſummam laudem 111: tri- 
buiſti, ft quis tamen omnino nimi- 
vm heologus efle poteſt. XV. Poteſt 
ad hujus palme conditionem. F. Be- 
ne habet: unum, m fallor, reperi, 
quem non rejicies, Angelum Polit- 
num ; nam Marſil;um Ficinum pre- 
terre 


Cicer 0814045. 57 


ferre non audeo. XN. Fateor Ange- 
lum prorſus angelica fuifle mente; 
rarum naturz miraculum, ad quod- 
cunque ſcripti genus applicaret ani- 
mum : ſed nihil ad phraſim Cicero- 
nis; diverſis virtunibus ſuſpicien- 
dus eſt. B. St producam in hunc 
ordinem Codrum Vrcium, Georgi- 
um Trapezuntium, fi Theodorum 
Gazam, | — Laſcarem, Georgium 
Merulam, M. Muſurum, hen 
prope divino quid difturus fis. Sub- 
m6vebis ab hoc certamine totum 
Grizcorum genus, quibus inviſus eſt 
tuus amaſius Cicero. Verim nohm 
in his comitits habere ſuffragium 
iram, odivm, aut amorem. JV. Nec 
habebunt. De Jano, muy adhuc 
ſupereſt, dicendum eſt parcius. Mo- 
rum comitate generis nobihtatem 
prz ſe fert, acri judicio vir, multz 
1n epigrammatibus argutiz : poterat 
mter Ciceroniam cognominis cand1- 
datos numerari, m1 crebrz legatio- 
nes ac regum negotia revocaſlent 
hominem a Mulis. Codro nec Latr- 
nz linguz facultas deerat, nec ur- 
banitas ; verum homo non diflentz- 

ens 


158 Era. Roterod. 


ens ab Epicuro neglexit hanc lau- 
dem, ut non vulgarem, ita nec par- 
vo parabilem. Georgium Trapezun- 
tium fat*or virum egregis dottum , 
deque re literaria pulchre meritum, 
& hoc abſolutiorem Theodorum Ga- 
zam : quorum ille ſe ad Cicerons 
diftionem efhngendam ftudio com- 
poſuiſle videtur hic Ariſtorelem ex- 
primere maluit,quo non alius felict- 
or five vertit Grzca Latine five La- 
tina Grzce;cum ſualoquitur,duoquz- 
dam obſtrepunt delicato leftor1, phi- 
loſophiz ſtudium,in quo totus erat,& 
illud Greciy +#7:01 ſermonis,quod La- 
tine loquentes ſequi ſolet, ac vix un- 
quam dediſcitur. F. Quid vetat quo 
minusGrecus abſolvatRomanam lin- 
guam, {1 Britannis ac Friſonibus hoc 
contingit : prezſertim, quum ſermo 
Greacus tum 1n verbis, tum 1n tro- 
- plurimam habeat affinitatem cum 
atino? A. Quid Britannis ac Fri- 
fonibus contzgerit, aliis z{timandum 
relinquo : mak videtur afhnitas ſer- 
monis obſtare puricati. Citius enim 
pure Romane loquetur Hibernus, 
quam Gallus aut H:ſpanus ; quemad- 
modum 


Creeronanss. 159 


modi citius Gallus diſcet Germanice 
loqui pure, quam Italice aut Hiſpa- 
nice. Sed pergam.Georgium Merulam 
Alexandrinum efle ſc1o, an Grzcus 
fuerit neſcio, vir in reddendis Grz- 
cis ſplendidus & elegans, ut cum 
veteribus multis conferr1 queat. Ma- 
rulli pauca legit tolerabila, &t mi- 
nus haberent paganitatis. AM, Mu- 
ſurum propius novi, virum infignt- 
ter eruditum 1n omnt diſciplinarum 
genere, in carmine ſubobicurum & 
affeatum : oratione proſa, preter 
unam alteramve prefationem, nihil 
quod fſciam reliquit. Mirabar ho- 
minem Grzcum tantum ſ{cire Lati- 
ne. Et hunc fortuna retraxit a Mu- 
lis : dum Leonis favore Romam ac- 
citus incipit Archiepiſcopus efle, 
fato prereptus eſt. F. Recipies ag 
tr Pompomum Letum. A. Is cle- 
gantia Romani fſermonis contentus, 
nihil affeQavit ultra. B. Platinam 
igitur? N. In hiſtoria valiturus erat, 
{1 nactus fuifſer argumentum felici- 
us. In optimo cive & Panegyrico 
nonnihil accedit ad Cicerons unagt- 
nem, ſed tanto intervallo, ut hoc co- 
gnomen non promereatur G_—_ 
ca 


160 Eraſ. Roterod. 

calculis; alioqui vir do&us, facun. 
dus, &, ni fallor, bonus. B. Quid 
Philippum Beroaldum y ? 
Video, abnuis ; 1d {ciebam fore. . 
Imo annuo, fi mihi commendas ho- 
minem de literarum ſtudiis precla- 
re meritum : fin poſtulas eum 1n 
Ciceronianorum adicribi catalogum , 
abnuo. Phalippum Beroaldum jumi- 
orem citius recepero, quanquam 18 
per auca mifit 1n literas. B. Jam 
rultra tibt recenſeam Georgium Val- 

lam,Chriſtophorum Landinum, Man- 
cinellum, | —_ Marſum, Bapti- 
ſtam Prum,Cornelium Vitelium,Ni- 
colaos Leonicenum & Leonmicum, 
Bartholomzum Scalam, Paulum Cor- 
teftum , Petrum Crinitum, | er 
Antiquarium. XN, Ut tu farragine 
quadam confundis diverſos ! Man- 
cinellos, Vitellios, Marſos file, 
cum agitur de eloquentia. Ba- 
ptiſta Pius fſuo moce legal conatus 
elt. Scala fibi videbatur Tulltanus, 
Politiano ne Latinus quidem vide- 
tur, adeo ut ne ſenſum quidem com- 
munem 111i tribuerit. De Paulo 
Cortelto poſt dicetur. Petrus Crini- 
tus 


Creeronianus. 161 


tus multum abeſt a charaQtere Cice- 
roniano, quanquam hominis erudt- 
tionem ampleCctor. Leonicenus me- 
dicus erat, non rhetor, Leonicus 
in adytis phaloſophiz, preſertim 
Platomicz, ſemper religioſe verſa- 
tus, ad Platonis ac Ciceronis Dialo- 
gos eflingendos ſeſe compoſuit, & 
reſtat eloquentiz tantum quantum 
Fas eſt hodie 4 tal: philoſopho re- 
quirere : Ciceronmanus ap lari nec 
ipſe cupiat, ni fallor ; adhuc enim 
fuper vir non minus integris mo- 
ribus, quam eruditione recondita. 
B. Quid de Domitio Calderino? XN. 
Bona ſpes erat, ni Romanz deliciz , 
mox prepropera mors intercepiſſent 
juvenis bene cept inſtudiis curſum. 
B. Porro Scipionem Carteromachum. 
N. Agnoſco viri citra oſtentationem 
in utraque literatura doftum ; czteri 
ex his,quz ſcripſit,non apparetaillum 
affeftalſe Tullianam eloquentiam. Y, 
Non rejicies, opinor, Hieronymum 
Donatum, Patritium Venetum. MV. 
Epiſtolz , quod pzne folum illius 
habemus, declarant illum quidvis 
preſtare potuifle, fi voluifſet huc 
an- 


162 Eraſ. Rpterod. 


animum intendere ; ſed reipub. ne. | 


otia diſtraxerunt hominem ab otio 
_n———_ B. Agnoſcis Antonium $a- 
bellicum? NN. Agnoſco natura fa- 
cundum, nec artis expertem. Nec 
infeliciter rhetoricatur interdum. 
In hiſtoria ſat ſplendide verſatus; fed 
in hac tantum , quz ſuum dicend: 
genus deſiderat. B. Ha&tenuz de 
mortuis pleriſque, nunc vivorum , 
ut aunt , meminifle oportet; de 


quibus fortaſle vereberis quid ſen- 


tias proloqui, N. Minime: quan- 
doquidem fateor hoc laudis vix ulli 
mortalium adhuc contigitle. Z. No- 
it» Paulum Amilium? XV. Hominis 
& reconditam eruditionem, & dilt- 
gentiam, & vitz ſanCtitatem,& ſum- 
mam 1in hiſtoria tidem exolculor : 
Tullianam diftionem nec afteAavir 
nec habet. FB. Profero Baprtiſtam E- 
_—_— N. Virum non minus pro- 

um & integrum quam eruditum & 
eloquentem nominaſti : fed cut Tu/- 
hant cognominis honorem negant 
doftorum ſuffragia. Doe Joqui 
malJuit quam Ciceroniane, & quod 
voluit afſequutus eſt. Z. En tib 
Pau- 


4 «a a mo ad was 4 ww 


Ciceronianus. 163 
Paulum Bombafium! XN. Equidem 


exoſculor Paulum Bombaſium, pror- 
ſus auret peRoris hominem, quo vix 
alius unquam vixit amico amicior : 
ſed valetudini parcens, non admo- 
dum indulfit ſtylo. Mox, ut erat 
anim1 minime abjetti, ſordidorum 
competitorum 1mprobis contentio- 
nibus offenſus (nam Bononiz publi- 
co falario Grzce profitebatur ) ad 
rezpub. negotia ſefs contulit ; tan- 
dem accitns Romam augere rem ma- 
luit, quam literis inſeneſcere. Z. 
Fortallis £qu1or er1s jumoribus. Quid 
cenſes de Andrea Alciato ? XN. Re- 
feram quid erudirti ſentiant,qui pro- 
pius hominem noverunt quam ego. 
Quam laudem M. Tullius partictur 
inter Q. Sczvolam & M. Craſflum, 
quorum hic diftus eſt eloquentium 
juriſperitifſimus, ille jpuriſpericorum 
eloquentifhimus, totam 1n hunc u- 
num competere judicant. Quid 1 
{it eloquentia declaravit 1n prefati- 
one, quam Cornelio Tacito przti- 
xam legimus. Nam 1n annotationt- 
bus docere propoſuit, non rhetort- 
cart. B. Ex ltalis, opanor, non a 
mul- 


164 Eraſ. Roterod. 


multos prztermiſimus memorabiles, 
Sed heus ! occurrit Hieronymus Ale. 
ander, nuper favore Clementis VIL 
Archiepiſcopus Brundufinus ; quem 
fortaſle preteritum non oportuit in 
hac recenſione. A. Quid 1s poſlit 1n 
Hoc genere, non ſatis Iiquet ex his 
quz ſ{criplit. Nam & admodum pau- 
ca venerunt in lucem, in quibus ipſis | * 
non videtur hanc laudem ambiſle: | | 
& jampridem civilia bellicaque neg- 

otia alio rapuerunt hominem, pe- 

ritia linguarum celeganter inſtru- 

um, ac prorſus indignum qui pro- 

phanis negotis ſerviat. #. Equi- 

dem arbitror Albertum Carporum 
principem propius ad Tullianam 
phraſim accedere quam Aleandrum. 
Nthal hic edidit Se quod equi- 
dem ſciam: unicum duntaxat li- 
brum, aut, ft mavis, prolixam epi- 
ſtolam ab 1llo ſcriptam vidi, qua re- 
ſpondet Eraſmo; tametſi ſunt qui 
ceu compertum aſſeverant, ejus ope- 
ris alterum efle fabrum, . Acce- 
dit 1lle quidem, quiſquis eſt, quate- 
nus licuit homin1 1n theologicis ac 
philoſophicis literis ab adoleſcentia 
Yer- 


FD T > U_=_— —_—_—_r— MM 3 


Citron anus. 165 
verſato. B. Vides quam multos ce. 
leberrimi nominis ſcriptores com- 
memorarim, Noſopone, quorum ne- 
mini fateris 7 «#:ant cognominis 
decus obtigiſſe. Fortafſe nonnulli 
fallunt meam memoriam ; tu ſug- 
ere, {1 quos noſtt, Hypologe. Ff. 
Duo: Ccelos, Rhodiginum & Cal- 
cagninum, neſcio an volens preter- 
miſeris. FB. Plane 1mprudens. JV. 
Rhodiginus vir erat pius & varie 
letionis, in eloquentiz certamen 
haud quaquam aſciſcendus: alter tum 
eruditione, tum eloquentia ſupe- 
rior ; ſtylus elegans & ornatus, fed 
nonnthil refipiens philoſophia ſcho- 
laſticam : quz res haQenus officit, 
non ut non polhit 1nter facundos nu- 
merari, ſed ne inter Ciceronianos. Þ. 
Pauculos prztereo ſciens, ad quo- 
rum commemorationem 1ipſa nos re- 
ducet oratio tempeſtivids. Interim, 
fg placet, 1n Galliam, & olim & 
hodie ſtudits florentifhmam,aliquan- 
tiſper migremus, ex ea duntaxat 
prezcipuos relaturi, qui nuper fcri- 
ptis in lucem editis eloquentiz lau- 
dem emeruerunt. Robertus Gagui- 
nus 


66 Ersſ. Roterod. 


nus non ita pridem habitus eſt ma. 
ni nominis, dicione tamen quam 
Triple vendibiior. XV. Verum ſuo 
ſeculo; nunc vix 1nter Latin lo. 
quentes reciperetur. #. Quid com- 
memorem duos fratres Ferdinandos? 
N. Non feram. B. Quid fi Guidonem 
Juvenalem? N. Multo minus. B. 
Quid Ion Badium? XN. Iſtum 
citius adimiſerim 1n hoc laudis cer- 
tamen, quam Appulejum: nec infe- 
liciter omnino ceſlit conatus Badio ; 
adeſt 11}; facilitas non 1ndoRa, feli- 
cius tamen ceſſurus, niſi curz dome. 
ſticz reiq; parandz ſtudium interru- 
—— otium 1illud Muſis amicum, 
ujus laudis candidato neceflarium. 
B. Fortaſlis hujus honorem nituli 
tribues Galliarum decori Guilhelmo 
Budzo. XN. Qui tribuam quod 1lle 
nec ambit,nec agnoſceret fi tribuero? 
Quanquam 1s al1oqui eximiis variiſq; 
dotibus Leica eſt. Z. Jacobus 
Faber habetur celebratiſſhimus. JV. 
Vir pins & doCtus, fed qui theolo- 
gice dicere maluerit quam Tulliane. 
B. Joannem Pinum fortaſlis agnoſces. 
N. Poſflet inter hujus laudis compe- 
LUTOres 


ES om Ac a ao. a az 


F 


Ciceronianus. 167 


titores numerari, nifi & hunc nego. 
tiorum tumultus & Ecclefiaſtica di- 
gnitas 2 ſtudiis avulſifſent. Olim cer. 
te preclarum ſut ſpecimen dedit, 
cum Bononiz Muſarum facra cole. 
ret. Nunc Epiſcopum audio faftum. 
Quid acceflerit lamencia , neſcto. 
Fiert poteſt ut plus acceflerit erudi- 
tionis quam dignitatis. B. Agnoſcis 


| Nicolaum Beroaldum? N. Agnoſco 


dons 11laborato fluxu Pino non 
diſlimilem ; verum 1s in hoc genus 
nunquam nervos intendit ſuos, di- 
cendo quam ſcripto felicior. Quid 

fit, fatis divino; ſed eſt magni 
aborts fugitantior. ZB. Franciſcum 
Deloinum non vererer objicere; fi 


| ſe talem preſtare potuiſſet in ora- 
| tone librove, qualem ſe preſtitir in 


epiſtolis ex rempore ſcripts ad ami- 
cos. Quod ſane prodigit fimile vi- 
deri poffit in homine, qui ſzculo 
non admodum felici totam pene zta- 
tem in Accurſis, Bartholis ac Bal- 
dis contriviſſet. In hiteris politio- 
ribus & ſenex & feliciter repubue- 
rat. Hunc nuper mors terris ert- 
puit, pſt quidem matura, (fenex e- 

nim 


168 Era. Roterod. 


nim mortuus eſt) ſtudus vero, qui. 
bus evehendis ornandiſque vir o- 
timus natus videbatur, przpropera, 
L upereſt Lazarus Baytius, qui uni- 
co libello de Veſtibus eoque non 
magno m_ laudem meruit, ſum- 
mamque ſpem de fe. przbuat, {1 quo 
cepit curſu pergat in literarum {ta- 
dio. Quanquam ad docendum ap- 
poſitus, argurus effe mavult, ut vi- 
detur, & Atticus,quam C:cerontanns. 
B. Succurrit etiam nunc par unum, 
nequaquam, vt arbitror, faſtidien- 
dum. Noſtz Claudium Cantiunculam 
Metenſem, & Corneluum Scepperum. 
N. Uterque mihi & & convictu no- 
tus eſt. Cantiuncula, ut eſt ingenio 
feſtivo, 1n quovis argumento trattan- 
do ſuaviſhma canit, przſertim ora- 
tione proſa : quantum valeat carmi- 
ne nokia, nec infeliciter properat 
ad exemplar Ciceronts. Fluxum, 
perſpicuitatem, copiam ac jucund1- 
tatem M. Tull propemodum aſfle. 
quutus eſt. Sed jampridem in prin- 
cipum legationibus fabulam agit 
motoriam, quum hoc negotium al- 
eihmam quietem defideret : & ta- 
men 


Cirerontenns. 169 
men ita quotidie ſe ipſum vincar, 
quaſi per terras mariaque volitans 
Mulſas omnes ſecum ducat comates. 
Habet hoc eximium, quod juris pru- 
dentiam ac philoſophiz cognitio- 
nem eloquenuz concthavirt. _ 
pores preterquam quod in omn1 di- 
ciplinarnm genere verſatus eſt, pa- 
r1 facultate & ſolutam orationem 
texit & carmen ; quanquam & hic 
jam diu fabulam agit motoriam. PF. 
De Ruellio quid ſentis ? XV. Quod 
peritiſlimo re1 medicz dignum elt, 
in vertendis Grecis religioſz fidet, 
Hoc laudis maluit quam iaberi T ul. 
lianus. B. Sed ubi miha ponendus 
elt Petrus Moſellanus Trevir? inter 
Germanos, an inter Gallos? VV. Nt- 
hul refert ad id ſane quod nunc agi- 
tur. B. Agnoſcis Ciceronianum ? N. 
Admiror parem utriuſque linguz 
peritiam , ingemrum candidum mi- 
nimeque fordidum, 1aduſtriam inde- 
fatigabilem, dictionem vividam, Hlo- 
ridam ac dilucidam. Nihil ab eo 
non erat exſ{pectandum, nil juve- 
nem, non 1ta pridem hujus laudis 
agonem 1ingrellum,prepropera mors, 
gravi 


170 Eraſ. Roterod. 


gravi doctorum omnium mcerore, 
nec levi ſtudiorum diſpendio, ſuſty. 
liflet e medio. FB. E Gallins 1gitur, 
fi videtur, 1ter fletamus 1n Angli- 
am, non infelzcem 1ngeniorum al. 
tricem. Sed Germanum Brixium pz- 
ne preterieram. Non 1gnoras virum 
part dexteritate 1n utraque lingua, 
ive carmen pangere velit, five pro- 
ſam orationem condere : nec minus 
felicem Grzcis in linguam Latinam 
transferendis. Anne hunc quidem 
recipies inter 7Tu/lianos? N. Ile 

wn adhuc 1n curſu eſt: copiam 
& lucem afſequutus elt ; in nonnullis 
tamen M. Tullio diſhmilis, fed ita ut 
bonam de fe ſpem prebcat,ft,urt facit, 
totum ſe huic ſtudio dederit. Interim 
lubert gnaviter currentt applaudere, 
B. Nunc 1gitur in Britanniam : quz 
quum multos habeat Tullianz dict- 
onis candidatos, tantum eos nomi- 
nabo qui ſcriptis 1nnoteſcere vyolu-. 
erunt. $1: Guithelmum Grocinum 
proferam ; reſpondebis nithil illus 
ex[tare przter unicam epiſtolam,ela- 
boratam ſane & argutam ac bene La- 
tinam. Maluzt enim nthul fcribere 
quam 


——— —  —— 


Cicwr ont anss. 171 


| yy nhl videre, homo natura luſci- 


Ad epiſtolarum argutiam appo{- 

| tus, Laconiſmum amabat & ſermons 
roprietatem : diceres Atticum 1a 
ns lane genere, nec aliud afteQa- 
vit. Ciceronis copiam ferre non 
tuit,ft quando legeret 1]1tus libros. 
Nec (cri to folum, ſed & dicendo 
pile +4 De hoc igitur non 
contendam. Sed Thomam Linacrum 
non verebor proponere. XN. Nov 
virum undiquaque dochilimum ; fed 
ſic attetum erga Ciceronem, ut, et- 
jam {1 potuifler utrumliber, prius ha- 
builler efle Quintihiano fimilis quam 
Ciceronz, non ita multo 1n hunc &- 
quior quam eſt Grzcorum vulgus. 
Urbanitatem nuſquam aftectat , ab 
aftectibus abſtinet religiolius quam 
ullus Atticus, breviloquentiam & e- 
legantiam amar, ad docendum 1nten- 
tus. Ariſtotelem & Quintuhanum 
{tuduit exprimere. Huac 1gitur vi- 
T0 per me quantum voics laudum 
tribuas hicebit : T wlianus dict non 
= eſt, qui {tuduerit Tullio elle dil- 
[101 lis. B.. Reſtart Richardus Pacz- 
us. N. Is quidem inter Tullanz 
H lacun- 


172 Eraſ. Roterod. 


facundiz candidatos cenſer1 poterat, 
nifi nimium 1lli placuifſer extempo- 
ralis illa ſcribendi celeritas, & niſi 
mox juyenem e medio ſtudiorum 
curſu Pontificum ac Regum negotia 
rophanis curis propemodum obru- 
1iſſent. B. Ab Anglia migrabo, fi ttbi 
Thomam Morum produxero. /V.Fa- 
reor ingenium feliciſhme natum, & 
quod nthil non potuiſlert efficere, fi 
totum his ſtudus vacare licuflet. 
Czrterum 1llo puero vix tenuis odor 
literaturz meliorts demigrarat in 
Angliam. Deinde parentum autori- 
tas ad leges ejus gentis diſcendas, 
quibus nthil 1lliteratius, adegit ; 
mox 1n cauſis agendis exercitatus, 
hinc ad reip.munia vocatus ; vix ſub- 
cilivis horis reſpicere potuit ad elo- 
quentiz ſtudia. Tandem 1n regiam 
pertraftus, & regni regioramque 
negotiorum undis 1mmerſus, magis 
amare poteſt ſtudia quam colere: 
& tamen dicend1 genus, quod aſle. 
quutus eſt, magis vergit ad Iſocrati- 
cam ſtruturam ac dialefticam fub- 
tilitatem, quam ad fuſum illud Ct- 
ceronianz dictionts flumen; quan- 
quam 


Ciceroniants. 173 
quam urbanitate nihilo M. Tullio 
inferior eſt. Quoniam autem ado- 
leſcens diu verſatus eſt in poemat- 
bus ſcribendis, poetam _— & 1n 
oratione proſa. B. Angliam 1gitur 
relinquamus. Neque enim nomana- 
bo Guilhelmum Latimerum, aut Re- 
ginaldum Polum : quorum prior, vir 
pus , theologiam abſolvere maluirt 
quam Ciceronianam eloquentiam ; 
alter, Ciceronis admirator ſummus 
& zmulator non infelix, nihil ad- 
huc ſuo nomine voluitin lucem prod- 
Ire: quanquam in epiſtol's famali- 
artbus ſatis declarat quid valeat ; 
ſed non traducam ea, quibus 1pfe 
lucem nondum tribuit. Aloqui ha. 
bet 1innumeros ea inſula, ſummz 
{pet juvenes ; ſed interim cenforem 
agimus, non divinum. Quid autem 
mirum, 1illic efloreſcere juventurtem; 
ubi Rex zpſe non ſolum premus ex- 
citat bene nata ingenia, verum et- 
iam exemplo ſuo quamliber pigris 
ſubdit calcaria ; duobus jam libellis 
teſtatus, quantum & faveat pietat! 
& ingenio facundiaque polleat. 
Ego jw libellos iſtos majorem 1n 

H 3 modum 


174 Eraf. Roterod. 


modum admiratus ſum, non abhor- 
renres a diftione Tulliana, nift quod 
argumentum & _ dignitas Gran 
quoddam eloquendi genus defidera- 
re videtur. Z. Quid ſupereſt igitur, 
nift ut hinc navigemus in Hollandi- 
am ? N. Prius in Scotiam cenſeo. B. 
Non gravarer, ft quem allic noſſem 
quem te Jaturum exiſtimem. In 
Daniam malo, quz nobis dedit Saxo- 
nem Grammaucum , qui ſuz gentis 
hiſtoriaam ſplendidse magnihceque 
contexuit. AV. Probo vividum & 
ardens ingentum, orationem nul- 
quam remiſſam aut dormitantem, 
trum miram verborum copiam, fen- 
tentias crebras, & figurarum admt- 
rabilem varictatem ; ut fatis admi- 
rari non queam, unde illa ztate ho- 
mani Dano tanta vis cloquend1 ſup- 
petierit: ſed vix ulla in allo Cice- 
ronis Lineamenta reperias. Z. Igi- 
tur in Hollandiam. XV. Imo prius 
in Zelandiam, ne quem prxtereas.#. 
Alit & 1lla regito quzdam dextra 
19genia, ſed pleraque luxu obruun- 
eur. Hinc ſane tib1 profero Adrianum 
Barlandum, 1n cujus ſcriptis agno- 

{cas 


Ciceronianns, 175 


ſcas candorem ac facilitatem Tullia- 
nz dictonts. AV. Accedit hac ſane 
parte, ſed totum Ciceronem non 
expriumit. #B, E Zelandia facilis 
curſus eſt in Hollandiam, haud in- 
toecundam bonorum ingentorum pa- 
rentem : fed 1llic nec honos habetur 
eloquentiz, & voluptates non te- 
mere finunt 1ndolem matureſcere. 
Hinc tibt proferam Eraſmum Rote- 
rodamum, {1 pateris. NN, Profeſlus 
es te de {criptoribus diturum: iſtum 
vero ne inter ſcriptores quidem po- 
no, tantum abeſt ur Cireromants an- 
numerem. Z, Quid ego audio? At- 
v1 videbatur & inter Teavy4pue CEN» 

ſeri poſſe. A. Poteſt, fi roxvz;dpes oft 
qu1 multum chartarum obhnat atra- 
mento. Alia res elt ſcribere, quo de 
nos agimus; & aliud, fcriptorum 
genus. Alioqui qui manu deſcriben- 
dis libris quzſtum faciunt fcripto- 
res dicentur, quum hos erudit1 ma- 
lint librarios dicere. At hoc «ſt 
nobis ſcribere, quod agro fruftum 
producere : hoc nobis leo, quod 
agro ſtercoratio: hoc nobis correctio 
& emendatio, quod in agris occatio, 
H 4 paſt1- 


176 Eraf. Roterod. 


paltinatio, putatio, zZizaniorum eyul- 
lio, ac rel1quz operz, fine quibus 
aut non emergit ſementis, aut non 
adoleſcit exorta, B. Quid igitur 
ile? XN. Abjpcit ac precipitat 0- 
mnia: nec parit, fed abortie Inter- 
dum juſtum volumen fſcribit ſtans 
pede 1n uno; nec unquam potelt 1m- 
YXerare animo ſuo, ut vel ſemel re- 
—_ quod ſcripſit; nec aliud quam 
{cribit : quum poſt diutinam leftio- 
nem demum ad calamum fit venien- 
dum, 1dque raro. Quid, quod ne at- 
!ectat quidem Tulliano more dicere, 
non a a vocibus theologicis, 
interim ne 4 fordides quidem ? FB. 
Terſior erat Guilhelmus Gandavus. 
N. Atticus erat in epiſtolis, in car» 
mine bonus : ſed & ſcelerate Juxus 
quantum felicium 1ngeniorum, vel 
corrumpis, vel abrumpis! Z. Noſt: 
A#g1dium Delphum? N. Virum erv- 
ditionis variz, verſihcatorem non 
malum, ft facilitati nervos addidifler. 
B. Nuper deceſlit Martinus Dorpi- 
as. N. Ingenium felix & ad quidvis 
verſatile, nec infeſtivum ; ſed alie- 
nis judicus quam fſuo duci maluir. 


Tandem 


= Oc _ as ot od i& ac ac 35S a£A © 2D. Xx 


Ciceronianus. 197 

Tandem theologiz {tudium retraxit 
hominem a Muſlis. #. Quis tibi vi- 
detur Jacobus Ceratinus? N, Pre- 
claram de ſe ſpem dedit; a Cicero- 
niano multum abeſt. Z. Hinc igitur, 
h vadetur , in Friftam commigre- 
mus. Alit enim ea regio prorſus a/- 
ba, quod dici ſolet, mgena; ied 
male convenit Como cum Mukbis: 
Langios igitur & Canterios omit- 
tam, Rodolphus Agricola ſufficit u- 
nus pro multis. AV. Agnoſco virum 
divint peQtoris, eruditionis recondt- 
tz, ltylo minime vulgari, folidum , 
nervolum, elaboratum, compolitum; 
ſed qui non nihil refipiat & Quin- 
tilianum 1n eloquendo & Ifocratem 
in orationis {truttura, utroque ta- 
men ſublimior, Quintilano etiam 
fulior ac dilucidior. Quod voluit , 
reſtitit ; nec dubito quin Ciceronis 

— potuiſler cthngere, &i huc 
yertiflet animi ſtudium. Er huic ta- 
men ad ſummam laudem cum alia 
quzdam obſtitere, tum przcipue re- 
__ ac temporum infelicitas, qui- 
us Vvix quicquam honoris habeda- 

tur literis politioribus , & nations 
H 5 parum 


178 Eraf. Roterod. 


parum frugalis vita. In Italia fum- 
mus elle poterat, niftt Germaniam 
pretulifler. Z. Supereſt Hayo Her- 
mannus, gentis ejuidem. N. Agno- 
ſco juvenem divinz cnjuſdam indolts, 
cujus tamen nullum exſtat in literis, 
ſpecimen, my in epiſtolis a-' 
Irquot, quibus nihil purius, ſanins, 
aut ſuavins. Is fortafſe palmam 
hanc tulerit, fi naturz feliciſhm# 
par acceſſerit induſtria. B. Haud 
tranſeundam cenſeo Weſtphaliam , 
quz nobis dedit Alexandrum Hegi- 
um. N. Virum eruditum, fſanftum 
ac facundum nominas ; ſed qui glo- 
r12 contemtu nihil magni molitus 
fit. B. Dedit & Hermannum Bufc1- 
irm. NN. In carmine pangendo fel1- 
cem ; 1ft oratione lute magna V1s 
adeſt ingeniz, lettio varia, judicium 
acre, nervorum ſatis, ſed compoſitio 
Quintilzano propior quam Cicero- 
m. B.Conradum Goclenium, opinor, 
fon noſtt. A. Num illum dicis, qui 
apud Brabantos jam pridem ornat 
fon modo Collegium Bufle:idianom 
quod quidam Trilingue vocant ; ſed 
totam &tiatn zHam Academiam, licet 
all- 


Ciceronianns. 179 


alioqui florentiſſimam ? B. Iſtum 1- 
plum. XN. Mihi quidem & sizo$+4y no- 
tus eſt. B. Nunquid in 1llo deſide- 
ras, quo minus habeatur inter Cice- 
ronianos ? N. Opinor 1llud ingeni- 
um poſſe quicquid ferio voluerit : 
verum mavult obeſulus eſſe, quam 
Texvxtpre. H. Unum 1n allo novi, 
quo Ciccrom multum <«ſt diſlimilis. 
B. Quidnam ? FH. Ciceronem accipi- 
mus przlongo & exili fuiſſe por” 
Goclenius & brevi & obeſo, & adeo 
non longo ut mentum peCctor1 pezne 
contiguum fit. Z. Non hic de col- 
lo, ſed de iſtylo diſpuramus. Czte- 
rum, ut a Welſtphalia recedamus , 
habet Saxonia juvenes ſummez ſpe, 
nithil mediocre de ſepollicentes; quo- 
rum eſt & Chriſtophorus Carlebirz1- 
us, imaginibus majorum ornatilh- 
mus, ſed literis ac moribus compol- 
tillimis ornatior. Verum horum 
commemoratione te non fatigabo, 
quorum indoles adhuc ſuboleſcat, &, 
ut ita loquar, in herba eſt. Pergam 
ad reliquos Germanoz : quorum 
princeps fuit Capnion. N. Vir ma- 
gnus, {ed eratio redolebat fuum ſz- 

culum 


180 Eraſ. Roterod. 


culum adhuc horridius impolitiuf- 
que : qualis & Jacobus Wimphelin- 
gus, & fi qui ſunt hujus ——_ 
rum opera tamen non parum utilita- 
tis acceſſit Germaniz ſtudis ; quan- 
quam hic in nepote ſuo quodam 
modo repubuit Jacobo Spiegellio. Z. 
Capnions ergo diſcipulum agnolcis 
Philippum Melanchthonem. IN. Nt- 
hil hoc 1ngemio felicius, fi totum 
vacaſſet Muſis. Nunc hanc laudem 
leviter affetavit; ac naturz felict- 
tate contentus, nec artis nec Ccurz 
permultum ad ſcribendum adhibuit; 
& haud ſcio, an aftetantem nerv1 
fuerint defefturi. Extemporali dichi- 
ont natus videtur: nunc alus in- 
tentus, cloquentiz ſtudium magna ex 
parte videtur abjeciſlſe. F. En igitur 
tibi Ulricum Huttenum! MX. Sat 
iplendoris & copiz praeſtat in orati- 
one ſoluta, in carmine felicior erat; 
cxterum a Ciceronis imagine procul 
aberat. ZB. Bilibaldum prius com- 
memoraſle oportuit, quo duce pri- 
mum effloreſcere capit apud Ger- 
manos eloquentia, quam & morum 
pietate & fortunz ſplendore 1lluitra- 

yit. 


. 


Cirerontanss. 4.9 


vit. N. An ille ſequatur, neſcio, 
certe non aſſequitur; nec ram obſtat 
ingemmum quam rep. negotia, pa- 
rumque proſpera valetudo, quum 
non alius fit profperrima __ 
Tamen ex tempore ſcribens adeo fe. 
liciter, abunde declarat quantum 
przſtare valeret, ft nervos intende- 
ret ſuos. B. Uhrico Zafeo plurimum 
laudis tribute univerſa Germania. 
A. Minus tamen quam vir ille pro- 
meritus elt. Przter exatam juris 
quod profitetur, ſcientiam, felicih- 
ma quzdam adeſt vel ex tempore 
ſcribendi dicendique facultas. Di- 
ceres orationem bonis eleAiſque 
verbis ſimul ac ſententis, ex uber- 
r1mo quodam manare fonte ; adeo 
nec reſiſtit uſquam, nec hzret, nec 
imterfileſcit: tum adeſt etiam 1n 
ſcriptis alacritas juyerulis , &, ut 
ita dicam, vita: negares ſenis eſſe 
quod legts; attamen Politianum pro- 
plus exprimit quam Ciceronem. B. 
Age : ſed ex proximo tibt profero 
Brunonem Amerbachium Rauracum, 
quo viro nihil uaquam natura finxit 
candidius. Quatenus licet ex guſtu 
CO- 


182 Eraf. Roterod. 


cognoſcere, magnus erat futurus, ni 
Gelkoars mors juvenem ſtuds eripu- 
iflet. #. Henricum Glareanum agno- 
{cis Helvetrum. XV. Is maluat in phalo- 
ſophia ac mathemaricts diſciplinis 
conſeneſcere, quam zmulart phra- 
ſim Ciceronianam, cut vix convenit 
cum ſubtilitatibus mathematicorum. 
B. Unus ſupereſt, quem {1 non reci- 
pts, migrabimus in Pannomiam. JV. 
Quis? B. Urſinus Velws. XN. In 
carmine felix, nec infelix in orati. 
one ſoluta : ſpirituum & urbanitatis 
haber affatim. Ubi prodierit hiſto- 
r1a, quam de rebus a Pannoniz Bo1o- 
— Rege Ferdinando geſtis 
texere dicitur, certius pronunciabi- 
mus. #.'Miht certa ſpes eſt, illum 
& Principis fur claritati, & rerum 
mocnlucting facundiz viribus we- 
ſponfurum. Hujus commemoratio 
nos deduxit in Pannoniam ; nam 11- 
kc nunc agit ubi neminem novi, 
przter "te ab Piſonem, ſtudioſum 
eloquentit Tullianz candidatum : 
{ed primum aula, deinde calamitas, 
nuper etiam mors homin=<m nobis 
abripuit. A. Audivi& doluz. B, Ha- 


het 


Cicttroniants. 183 


bet & Sarmatia, quos non poflis con- 
temnere ; ſed non commemorabo,ni- 
fi qui libellis in lucem datis fut 
ſpecimen dederunt. Hortm Prin- 
ceps eſt Andreas Critivs, Epiſcopus 
Plocenſis , qui prorſus mgenium hba- 
bet, ut ait 11le, im numerato: Car- 
mana pangit feliciter, felicior etiam 
1n oratione ſoluta: preſtoeſt ex tem- 
pore ſeribent1 dota facilitas, fermo 
perpetua quadam orationis feſtivita- 
te jucundus. XV. Pancula quzdam 11- 
lius deguſtavi, quz mihi ſane ſpem 
egregiam prexbent, nif1 legationibus, 
tum regnt ſimul & eccleſiz negotis 
cogatur 4 Muſarum otto recedere. 
B. Jam Hiſpania, quz non ita jam 
pridem c&pit ad priſtinam ingenio- 
rum gloriam refloreſcere, dodos & 
eloquenres viros permultos, qui ſcrt- 
ptis 1innotuerunt, non ita multos Ha- 
bet : 1n his Antonium Nebrifſenſem, 
virum eruditionis variz ; {ed cujtis 
mentionem laturus non fis 1n catalo- 
go Cicerontanorum. N. Rem divinaltz, 
B. Ne Lopidem quidem, opinor,ant 
Sanctum. NV. Hic theologus elt, nec 
aftetavit hanc laudem : 11le multo 

In- 


i84 Eraf. Roterod. 
infelicior eſt in laudando, quam in 
reprchendendo: nec hic, nec ille 
Ciceronianus. Þ. Demirabor, {1 Jo- 
annem Ludovicum Vivem ab hoc ho- 
nore ſubmovebis. XV. Equidem nec 
ingenium , nec eruditionem , nec 
memoriam 1n allo delidero; adelt 
ill: parata ſententiarum ac verborum 
copla, quumque fſuerit initio duri- 
uſculus, in dies magis ac magis 1n 
illo matureſcit eluquentia: quem f1 
nec vita nec {tudium deſtituerit, bo- 
na ſpes eſt fore, ut inter Cicerona- 
nos numeretur. Sunt enim quibus 
{cribendi conatus juxta Mandrabul: 
morem, ut habet proverbium, ſuc- 
cedat. Hic quotidie vincit fe ipſum, 
& habert ingenium ad quidy1s ver- 
ſatile, coque ad declatnandi faculta- 
tem unice compoſitus. Aliquot ta- 
men M. Tullu virtutes nondum ab- 
ſolvit, precipue jucunditatem difti- 
onis ac mollitudinem. B. Et Lufi- 
tanos aliquot eruditos novi: qui vul- 
garint ingenui fur ſpecimen nemi- 
nem nov, przter Hermicum quen- 
dam, in epigrammatibus felicem, in 
oratione ſaluta promum ac facilem, 
ad ar- 


_ a. es. £m os Gan as ia£© ik ii mn © © Wm &@. oo it i=© aa ae eeO>SUl rao _oaccoao. ud ou 


Ciceront anus. 185 
ad argutandum dexterrimz dicact- 
tatis; & Geneſium, qui nuper edi- 
to Romez libello preclaram de fe 
ſpem przbuit. Vide quot regiones 
peragraverimus, Noſopone, dum u- 
num quzrimus Ciceronranum ; nec 
_—— adhuc repertus eſt, quem 
ignerits hujus cognominits honore, 
cujus amor te macerat. Quot pril- 
cos commemorayimus, quot {zculo- 
rum poltertorum, quot noltrz ztatis 
recenſuimus : 1n quibus, ut fint non- 
nulli, quos faſtidiofus cenfor poſlr 
contemnere ; quam multz ſunt, qu 
ſuum quiſque {zcolum, ſuam patri- 
am, qui Ecclefiam, qui rem litera- 
riam doQrina facundiaque ſua orna- 
runt , 1lluſtrarunt, nobilitarunt ; 
nec ullum tamen adhuc 1nvenumus 
Ciceronianum ? Quid reliquum elſt, 
niſi ut proficifcamur 1n infulas for- 
tunatorum, inde petitur1 quem do- 
nemus hoc nomine? Moderatius 
perpetimur mala nobis cum pleril- 
que communia. Non mceret Hiſpa- 
nus, 1 non habet flavam czſariem ; 
non Indus, quod colore fit lurido ; 
non Athiops, quod atro, quod fi- 


m13z 


186 Era. Rpterod. 


mis naribus : & tu diſcrucias ani- 
mum tuum, nec concoquere potes 
convitium, quod non es Ciceronra- 
w#us ? Hoc an malum ſit, neſcio : ſed 
ſi eflet malum, non tu #quo animo 
ferres incommodum tib1 cum tot ta- 
hibuſque viris commune ? XV. Arqui 
hoc laudis afſequutus eſt Chriſto. 
phorus Longolius, homo Brabantus, 
tum apud Gallos educatus. Huic 
uni Ciſalpinorum palmam hanc tri- 
buunt "lf * CEteros omnes, ut bar- 
baros, ſubmovent, FB. Plurimum 
ſane laudis tulit Longolius, fed ni- 
mio emtum. Diu tortus eſt, tan- 
dem & 1mmortuus eſt certamini 
nondum peratto, non lev1 protetto 
ſtudioram jattura ; quibus magno 
uſu futurus erat, nift totum animum 
omneſque ingen11 vires 1n Vani titu- 
It ſtuditum contuliflet : quanquam 
ile non uni Tullio aſlidebat , fed 
per omne autorum genus fſeſe vol- 
verat, diſciplinas liberales omnes 
dil;genter edidicerat, ultra jurts pe- 
ritiam; nec erat contentus EXPrime- 
re lineamenta Ciceronts, fed in 1n- 
yentione rerum peracutus fuiſle vi- 

detur 


Ciceronianns. 137 


detur & copioſus, in traftandis ar- 
gumentis dexter ac felix, nuſquam 
non przxbens admirande cujuf- 
dam 1ndolis ſpecimen. Nihal eſt 
igitur quod 1ſt Ciceronts ſimi no- 
bis Longolium objiciant: alizs do- 
tibus 11le magnus erat, etiam {1 Cice- 
ronianus non fuiſſet: & hec ipſa 
vaniſhimi titult ambitio fruftum 
propemodum fſtudiorum 1ll1us cor- 
rupit, vitam abrupit. Quanquam 
multum etiam abfuit A Cicerone ; 
cut materia defuit exercendz mira- 
bilis 111ius eloquentiz, quam 1n fe- 
r11s gravibuſque cauſts Cicero pre- 
ſtitit, Longolius edidit epiſtolas , 
lance quam clegantes ac feliciter e- 
laboratas, fateor; fed multas argu- 
mento perquam hnmili, plures at- 
fettito : quod genus videntur ali- 
quot epiſtolz Plinu juntoris. Atqui 
tales non arbitror 1n epiſtolarum 
numero ponendas. Quid enim ha- 
bent epiltolz Senecz quod epiſtolz 
congruat , przter titulum? Ar in 
Ciceronis epiſtolis nihil eſt accerfi- 
tum. Aur de gravibus ſeriifque neg- 
otus {cribit ea, quz coram expo- 

neret, 


188 Eraf. Roterod. 


neret, & licuifſert ; aut cum amicis 
abſentibus de familiaribus colloqui- 
tur rebus;aut de ſtudiis confabulatur, 
quemadmodum ſolent amici przſen- 


tes inter ſe miſcere ſermonem.Quid,, 


uod Cicero nonedidit epiſtolas ſuas; 
quaſdam videtur ſcriphille neg- 
leQius,quam loqui ſolitus erat? Un- 
de bona pars earum, quas Tiro Ci- 
ceronis ibertus collegerat, interci- 
dit; haud opinor peritura, fi do&i 
eas judicaſſent immortalitate dignas, 
Primum 1gitur 2lla f1mplicitas & gra- 
tia ſermonis inafieAati; deinde ve- 
ritas abeſt in epiſtolis Longolii ple- 
riſque. Ad hec, quoniam non ea- 
dem fuit fortuna Longolu que Ci- 
ceronis, nec cadem negotia ; fit ut 
interdum 1nepta fit ac frigeat 1mita- 
tio: quod genus fit; M. Tulhus fe- 
nator & y1ir conſularis ſcribit ad ſux 
dignitatis homines, quid moliantur 
duces in provincus, quam inſtrutz 
fint legiones ; oltendir periculum , 
divinat rerum exitum. Cum ad 1- 
mitationem Ciceronis {imilia ſcribit 
ad eruditos amicos & in otio viven- 
tes Longolius, velut — de 
um- 


S «a g— wth — _—_ —_ = 


' 


{ 
| 


Citeronanns. 13g 
ſumma rerum, nonne friget affea. 
tio? Quid, quod ipſe in Muſzum ab. 
ditus interdum liceris mandat ya- 
niſſimos rumores, quales vulgo cir- 
cumvolicant, indigni qui vel ſermo- 
ne cordatt hominis commemorentur? 
Sed in orationibus, 1nquis, quas du- 
as relidluc, velut in Capitolio ha- 
bitas, Ciceronem preſtitit. Eas ego 
{ane magna cum animi tum admira- 
tione, zum voluptate legi, fateor. 
Efftecerunt enim, ut de 1lltus inge- 
nio longe quam ante magnificentius 
ſentirem. Adeo, cum de 1llo pre- 
claram concepiſſem exiſtimationem, 
vicit multis partibus exſpeQatio- 
nem meam. Videtur enim in has de- 
promlifſe quicquid vel ſuo potuat 
ingenio, vele Ciceronis orationibus 
hauſerat. Ez tamen tot annis ela- 
boratz, toties ſub incudem revoca» 
tz, toties Criticorum eenſuram per- 
pellz, quantulum habent Ciceronis ? 
Non quidem Longolu culpa, fed 
temporum. Aptiſhime dicebat Cice- 
ro; vix apte Longolius : quando- 
uidem Romz nec patres conſ{cripti 
ſuat hodie, nec ſenatus, nec populi 
aut9- 


190 Era}. Roterod. 


autoritas, nec tribuum ſuffragia, nec 
magiſtratus qui ſolent eſſe, nec le. 
ges, nec comitia, nec attionum for. 
ma, Nec provinciz, nec municipia, 
ſocii, cives : poltremo Roma Roma 
non eſt, nihil habens preter ruinas 
ruderaque, priſcz calamitatis Cica- 
trices ac velligia. Tolle Pontificem, 
Cardinales , Epiſcopos, Curiam & 
hujus offticiarios ; deinde legatos 
principum, ecclefiarum, collegiorum 
& abbatiarum; tum colluviem ho- 
minum, partim qui vivunt ex hiſce 
nundins, partim qui vel libertatis 
amore, vel lortunam aucupantes ed 
confluunt : quid crit Roma? Dicet 
aliquis, Pontificum regnum a Chri- 
{to traditum auguſtus elle, quam fu- 
erat olim ſenatus populique Roma- 
ni, aut etiam, ft biker Octaviu Cz- 
ſaris, Mea nthil refert, modo fate- 
arts diverſum regni genus elle. Quo 
fit, ut nec oratio congruat eadem : 
{1 putamus Ciceromanum efle, fer- 
monem ad rem praſentem accommo- 
dare. At ille preclarus juvenis ora- 
tionem attemperavit ad hominum 
afteCtus ; qui yeterem Romam, rerum 

domi- 


—Su—— —_ ea ==. 


Ciceronianus. 191 


dommam genremgue togatam adhuc 
ſomn1ant ; quemadmodum Judzi non- 
dam deſinunt fuum Moſen, ac tem- 
plum Hierofolymitanum fomniare. 
Jam Chriſtophorus juvents nec ma- 
giſtratu, nec rebus geltis, nec ullo 
alio nomine magnus erat quam 1n- 
enio : qued ego ſane pulchrius efle 
| quam {1 regno polluiflet. Sed 
hec perſona nihil ad Ciceronem. 
Nunc argumentum accipe. Incide- 
rat 1l}lt contentio cum Italo quo- 
dam adoleſcente, in hoc, opinor, 
ſubornato ut Ciceronianam eloquen- 
tiam 4 barbaris vindicaret. Er eft, 
ut audio, nunc Rome ſodalitas quz- 
dam eorum, qui plus habeat litera- 
turz quam pietatis : doch vocantur, 
& apud multos habentur 1in pretto, 
Per hos otioſos hoc certamen, ſtu. 
dus hinc atque hinc efterveſcenti- 
bus, accenium elt ; utea crvitas un- 
diquaque captat voluptatis materiam. 
Interim Longoln cauſam gravabat 
Luthert cauſa, cujus gratia apud 
Romanos male audicbat quicquid e- 
rat athne Germaniz, ne dicam Cal- 
alpint omnes. Itaque Chriltophoro, 
tamerſ1 


192 Eraf. Roterod. 


eametſi natione barbaro, (nam hu. 
quimodi vocabulis adhuc utuntur 
ili, quaſi facies rerum non tota fit 
immutata ) tamen ob admirandam 
ſermons elegantiam, viſum eſt can- 
didioribus alzquor , honoris gratia 
decernere civis Romani titulum, Fi- 
ebat hoc ohm, & erat munus non 
minus utile quam honorificum. Nunc 
autem quid elit efſe ciyem Romanum? 
Proteto minus al1quanto quam efſle 
civem Baſileenſem, {t contemtis ver- 
borum fumis, rem zſtimare libear. 
Atque hinc in barbarum Longolium 
competitoris ipſique faventium 1n- 
vidia. Tandem quzlita eſt 1lla vo- 
luptas otioſis, ut in Capitolio (lic 
enim vocant curiam quandam non 
admodum magnificam, 1n qua fſolent 
agt per pueros exercitandi ingenu 
gratia fabulz) cauſam diceret Lon- 
golius. Subornatus adoleſcens au- 
daculus, qui accuſatione, quam ab 
alio compoſitam -edidicerat, recita- 
ret. Accuſations hec erant capita : 
primum, quod Chriſtophorus Lon- 
goltus olim puer, dum ingenit pe- 
richtand: gratia laudat Gatliam, in 


JUL 


. 


Ciceronianus. 193 
va tum vaivebat, in nonnullts auſus 
ft cam #quare Italiz ; deinde, quod 
in ea Jaudaſlet tribus verbis Era- 
ſmum & Budzum, barbarus barba. 
ros z preterea , quod diceretur ab 
his ſubornatus ac delegatus 1n Ita- 
liam, ut optimos quoſque libros de- 
portaret ad barbaros, quo pollen! 
cum Iralts de principatu crndicicnts 
contendere; poltremo, quod homo 
barbarus & obſcurz tamiliz, mini- 
me dignus vaderetur honore tant: 
cognominis, ut civis Romanus ap- 
ehcorne. Habes przclarum _ 
mentum , 12 quo nervos intendas 
eloquenziz Tullhanz. Atqui hoc 
plane ludicrum 1lle plaſquam ferid 
agit, mirifhco ſane verborum appa- 
paratu, magna ingenu fignihcati- 
one, ſumma vehementia, multa 1n- 
terdum_urbanitate; non aliter allu- 
dens ad Ztatem Ciceronis, quam 1s 
qui fcriphht Batrachomyomachiam 
alluſlit ad Homericam Ihadem, ranis 
ac muribus rebuſque ridiculis ac 
Irnvolis Deorum, Dearum , heroum 
Iplendida verba fataque accommo- 
dans, Ita Longolius exaggerat capt 
[ 


fi. 
: 


194 Erasſ. Roterod. 


tis diſcrimen, armatas cohortes, 
ladiatorum manum ; quorum V10- 
| _— autoritas ampliſhmi ordinis, 
ac ſecundum leges agend1 libertas 
fuerit impedita, Fingit priſcam 
illam Romam orbis reginam, & hu- 
jus przſidem ac tutorem Romulum 
cum ſuis Quiritibus : ſomnaat P. C. 
& auguſtiſhhmum ordinecm regnorum 
dominum, populum in ſuos ordines 
ac tribus diſtinftum, prztorum jus, 
tribunorum intercelſionem : ſomn1- 
at provincias, colonias, municipia 
& 1ocios urbis ſepticollis : recitatur 
ſenatus conſultam , citantur leges : 
miror non meminifſe clepſydrarum, 
quz reo folent xafund: ; novem, op1- 
nor. Hic excitantur 1lla eg», ap- 
pellantur veteres ill: Romanz civ1- 
ratis principes, que monumentis 
excitantur: quid non ? Perquam fa- 
ceta res eſt. Equidem fateor hunc 
ludum vider1 poſſe non inclegantem, 
h ad cum modum exerceretur juven- 
tus in ſcholis declamatoris : etiam- 
{fi non fruſtra precepit Quintilia- 
nus, ut declamationts fimulacrom 
quam proxiume accedat ad veras 


ai- 


7 


(1CerOMIaNAT. 195 
attiones; nimirum quod quidam 
declamandi themata petere toleant 
e Pottarum fabulis, nec veris, nec 
veri {imilibus. Nam habent in ado. 
leſcentibus & illa progymnaſmats 
fructtum haudquaquam penitendum; 
cum, argumento ex hiſtoria ſumto, 
verba ſententizque ad illorum tem- 
porum conditionem accommodan. 
tur. Sed ramen inſtructor erit 
ad veras cavſas agendas, qui quz- 
ſhonem traftat preſentis temporis 
involutam circumſtantis. veluti fi 
quis tractet, num expediat Reip. ut 
principes falias aut ſorores fuas 1n 
procul ſemotas regiones elocent : 
an fit in rem Chriltianz pietans , 
proceres Ecclefiaſticos onerari ditt- 
one prophana: utrum conſults 
fit juvenem evolvendis autoribus , 
an peragrandis longinquis regiont- 
bus perichtandiſque rebus multarum 
rerum cognitionem colligere : num 
expediat puerum 1mperio deſtina- 
tum, aut natum, multum temports 
in literts ac hberalibus difciphnis 
conſumere, Czterum argumentum 
quod trattat Longolius, quam nec 

1 2 fit 


196 Eraſ. Roterod, 


fit ex hiſtoria petuutum , ut ſaltem 
per ficionem ſuo temport congruere 
poſlit; nec ejuſmodt tamen, ut vere 
ſuo tem.ort fuiſq;, perlonts conve- 
niat : qui fier: potuit, ut hic to. 
tum exprimeret — de- 
pulſis armis Antoni: fublatoque 
mortis metu, libere dixit apud fe- 
natum populumque Romanum ? In 
hac tamen materia tanto ſtudio, tan- 
taq; ingenia dexteritate rem gellit 
egregius juvents ; ut hodie neminem 
norim nt apud Italos,( cum pace om- 
num dixerim)quem exiſtmem dem 
preſtarc poſle ; tantum abelt,ur Lon- 
golu laudibus aliquud ſtudeam de- 
trahere. Talibus enim ingenus non 
queam non favere, etiam {i miha 
male ve'lent. Hec ed tantum d1- 
cuntur, ut adoleſcentiz ſtudiis pro- 
ſpictam, ne fe {uperititiole difcru- 
cient aftetatione Ciceronianz (imi- 
Itzudinis ; fic ut hac intentione ab 
utiltortbus magitque neceſſariis ſtu- 
dits avellanmiuc. Rem habes, Noſo 
pone : orationes fuperiunt, quz me 
coarguant, 11 quid mentior. Nunc 
ihi rationem 1ne2s velm, fitne c- 


Pers 


Citron ans. 197 
pers pretium ingeuia feliciſſhme 
mata 1n has Sr ifes tantum ztatis & 
operz conſumere, ne dicam 1mmo- 
11 talibus curts. Quantum utlitatis 
vel religioni Chriſtianz, vel ſtu- 
dus, eloonla laturus erat, {1 vigi- 
has, quas aHiomibus 1ilhs ludicris 
impede, in res l{erias collocaflet ? 
N. Profefto nuferet me Longolii, 
& vix habeo quod reſpondeam. F. 
Ad hec, teſtatur fe icriphiſle oratio- 
nes quinque in laudem urbis Rome. 
O pulchre collocatam operam!Quan- 
to rectius cam collocallet, {1 crvita- 
tem allam, arque cos precipue qui 
bonas literas 1bz profitentur, orati- 
onibus al:quot elaboratis ad Chriſt: 
cultum ac pietatis amorem inflam- 
mare {tuduitlet! Intelligts, Noſopo- 
ne,quid dicam ; 1mo potius quid non 
dicam. At quibus tandem vigiharum 
tantum datum eſt? Senatur? Sena- 
tus, fi quis omnino Rome eſt, Jati- 
ne neſcit. Populo? Barbare loqui- 
tur: tantum abeſt, ut ditone Tul- 
liana capiatur. Sed valeant hac r= 
Aurine, Adverſus Martinum Lu- 


therum rem agit & ſeriam & gra- 
Sf vem, 


198 Eraſ, Roterod. 


yem. Ubi qul potuit eflſe 7 ullranns, 
de rebus diflerens, quas M. Tullus 
prorſus 1gnoravit ? At oratio non 
poteſt eſſe Tulliana, id eſt optima, 
quz nec tenpori, nec perſonis, nec 
rebus congruit. Satis quidem 'Tullt- 
ane convitiatur. Ubi tandem ven- 
wm ad errorum capita recenſenda, 
ſubobſcurus eſt, & vix ab 1llis 1n- 
relligitur qui Lutheri dogmata te- 
nent. Atqui hic res ſummam orati- 
onis picnic deſiderabat, 11 
yoluiflet efle Cicerenwianus. Jam ex 
ipla rerum propoſitione non difhcile 
uerit conjettare, qualis Inturus fu- 
erit in refellendis dogmatibus ad- 
verſari:, ſuiſque confirmandis. Se- 
dulo quidem vitat voces noltrz re- 
ligionts, nunquam —— 
cabulum, fed in ejus locum ſubſt:. 
ruens per/ſuaſionem, aliaque permul- 
ta quz prius attigimus : ſemel ramen 
atque 1terum utitur nomine Chri/tt- 
an; per imprudentzam, opinor : 
nam ea diftio nu{quam exſtat in 1t- 
bris Marci Tuvllu. Quanquam & 
hic multa felicifſime dixit, nec alia 
re mags peccavit, quam quod nimis 
anx1e 


Ciceronianus. 199 


anxie ſtuduit efle Cicerontanss, cui 
maluit orationem __— quam 
cauſxe. A. Attamen this diftu mi- 
rum quam nunc applaudant Ital 
uidam. ZB. Confiteor, laudant 111a, 

{ed iſta legunt. Batavi oratoris nx- 
nias, quz Colloquia ARIES 
to plures terunt manibus quam Lon- 
golu ſcripta, quamlibet claborata, 
uamlibet nals quamliber Tul- 

hana, &, ut Grzce dicam melius, «+- 
wornulre? Quid in cauſa? quid? 
nift quod 3llic res ipſa capit mora- 
turque letorem aaliondans ſermo- 
ne tractata. Ad had, quoniam thea- 
trica ſunt & vita carent, dormitat 
leftor ſtertitque, Utrlitas commen- 
dat ettam mediocrem cloquentiam. 
Quz tanthm afferunt voluptatem, 
eadem diu placere non poſlunt, prz- 
ſertim 11s, qui literas in hoc dt- 
{cunt, non ſolum ut politids dicant, 
yerum etiam ut rectuds vivant. In 
ſumma, qui juvenem 1illum ad hu- 
jus laudis ambitum inflammarunt, 
non optime meriti ſunt vel de ipſo 
yel de re literaria. Sed de Lon- 
golio fortaſle nimis multa. XN. Pre- 
I 4 tercur- 


200 Eraf. Roterod. 


tercurriſti Jacobum Sadoletum ac 
Petrum Bembum ; prudens, opinor, 
HB. Nx prudens : viros exiniuos ra. 
raque horum temporum exempla 
ackal miſcere turbz. Petri Bembz 
nthil exſtar, quod ſci1am, prezter alt. 
quot epiltolas ; 1n quibus exoſculor 
non modo dilucidum quoddam, 1a- 
num, &, ut ita dicam, Atticum d1- 
cend1 genus ; fed probitatem, hu- 
manitatem, ac f{ingularem ingeni1 
candorem 1n oratione velut 1n ſpe- 
culo relucentem : nec alia re vel 
fortunatiorem, vel ornatiorem judi- 
co Longoluum,quam talium virorum 
amicitia. Art Jacobus Sadoletus,cz- 
tera fere Zqualis Bembo, in commen- 
tario quem elegantiſhmum edidit 
in A von L. non adco affeftat 
haberi Ciceronzanus, ut non perſonz 
decorum tueatur, (eſt entm Epiſco. 
pus Carpentoractenſts,) ut non ma- 
teriz {erviat, ne 1n epiſtolis quidem 
abhorrens a vocibus quibuſdam Ec- 
cleſiaſticts. Quid igitur ? Non dixit 
Tulliano more? Non dixit : 1mo d1- 
X1t pot1us,qul eo modo dixit,quo pro- 
bablle eſt utdem de rebus, 1 viveret, 

d:Ctu- 


Cicerontanns. 201 


durum efle Ciceronem, hoc eſt de 
Chriſtanis Chriſtiane. Hujuſmed! 
Ciceronianos terre poſlum,quiſummo 
prediti ingento, diſciplints omnibus 
abſoluti, tum judicio prudentiaque 
fingulari, five unum Tullum 1n di- 
cendo ſibi propoſuerunt, five paucos 
eximos , ſive dottos omnes , non 
poſſunt non optime dicere, A. Mul- 
tum ſuffragiis eruditerum tributum 
eſt Baptiſtz Caſlelio. F. Oratio de 
lege Agraria, quam paullo ante mor- 
tem ode elneariBnns fummo niſu 
Tullianz diftionis affeftaſle linea- 
menta : & haQenus propemodum 
alſequutus eſt quod voluit : lucis ha- 
bet plurimum, verba nitida, compo- 
hitnonem fuavem. Czterum, 1mma- 
ne quantum eſt quod defideratur, 11 
ad Ciceronem conferas. XN. Certe 
Pontanum uno ore predicant omnes 
huic Ciceromianz dictionts palmam 
tribuunt cruditorum centuriz. £#. 
Non fum vel tam hebes, vel tam an- 
vidus, ut non fatear Pontanum mul- 
tis egregis ingenu dotibus virum 
fuiſle fummum. Ac me quoque rapit 
placido quodam orationts lapſu: ver- 

I 5 borunm 


202 Eraf. Roterod. 


borum dulce quiddam refonantium 
amceno tinnitu demulcet aures : de. 
mum ſplendore quodam perſtringit 
dignitas ac majeſtas orationis. JV. 
Quid 1gitur obltat, quo minus 1llum 
fateare Cicerontanum ? B. Ex meo 
judicio nihil illius laudi vel accef- 
ferit vel deceſlerit. Quzdam 111:us 
deguſtavi. TraQtat materias propha- 
nas, quaſique locos communes, de 
fortitudine, de obedientia, de ſplen- 
dore : quz traftata facillime nite- 
(cunt, atque ex fe facile ſuppeditant 
lententrarum copiam; eaſque fic 
traftat, ut xgre pollis agnoſcere 
Chriſtanus fuerit, necne. Simili- 
ter temperat ſtylum in libello de 
Principe. Preterea non memini me 
quiequam 1ilhus legifle, preter ali- 
ot Dialogos ad Lncianum efhQtos, 
ke ego non agnoicam 7 ullianwn, ni- 
fi-quy res noltras Ciceroniana traftet 
felicitate. In Epigrammatibus plus 
tulifler laudis, {4 vitaſfſer obſceenita- 
tem; quod'nec m Dtalogis ſatis ca- 
vet. In Meteorts & Vramiaa quzſli- 
vit materiam quz facile ſplendeſcir, 
& yem ſane felicem felicirer tratta- 
vit; 


Cireronianus, 203" 


vit; nec 1llic requiro Chriſttanam 
diftonem, In czteris interdum de. 
lidero decorum & aptum, & acule- 
os quos M. Tullus in animo relin- 
quit etiam poſito codice. Certe ad 
Htam legem, quam tu nobis preſcri- 
pleras, Ciceronianns non erit, in cu- 
jus ſcripts ſexcentas voces pollem 
oltendere, quz nuſquam ſunt apud 
Ciceronem., Poſtremo vides quam 
infrequens fit in manibus Pontanus, 
vir extra controverſiam in literis 
inter przcipuos numerandus. V, 
Pontano ſucceilit Accius Sincerus , 
- partum virginis matris mire fe- 
ict carmine deſcripſit, cut ſupra 
modum applauſum eſt a- Romano 
theatro, Y. Teſtantor hoc abunde 
Leonis & Clementis Brevia, (lic e- 
nim hodie vocant, }tum Agidu Car- 
dinalis addita przfatio, ne c#teros 
commemorem : nec fine cauſa tan- 
topere placuit. Mihz certe magna 
cum animi voluptate perletum eſt 
opus utrumque : nam & Eclo- 
gas ſcripfit prcatorias. Quis autem 
talem 1indolem in juvene patricio 
non cxeſculetar ? Hoc m——_ Pre- 

eren- 


204 Eraſ. Roterod. 


ferendus eſt Pontano ; quod rem {1a- 
cram traftare non piguit, quod nec 
dormitanter eam nec inameene tra- 
Qtavit: ſed meo quidem ſuffragio 
plus laudis erat laturus, ft materiam 
ſacram traQtaſlet aliquanto facrati- 
ts. Qua quidem 1n re levius pecca- 
vit Baptiſta Mantuanus,cuanquam & 
alias 1n hujuſmod: argumentis ube- 
rior. Nunc quorſum attinebat hic 
roties invocare Muſas & Phcoebum ? 
Quid, quod Virginem fingit inten- 
ram precipue Sybillinis verſibus ; 
quod non apte Proteum inducit de 
Chriſto vaticinantem; quod Nym- 
pharum, Hamadryadum ac Nerei- 
dam plena facit omnia ? Quam dure 
reſpondet Chriſtianis auribus ver- 
ſus ille, qui, m1 fallor, Virgini ma- 
tri dicatur : Zuque ades [pes fida bo- 
mmum, /pes kids Deorum. Scio De- 
rum metri gratia poſitum loco Dt- 
verium. Me quidem leviter offen- 
dit 1n tot virtutibus, quod Synalce- 
phz trequentes hiulcam reddunt 
compolitionem. Ne multys : fi car- 
men hoc proferas ut ſpecimen ado. 
:eſcentis poeticen meditantis, exol- 
cula- 


Cicer0nanss. 205 


eulabor : fi ut carmen A viro ſerio 
ſcriptum ad o—_ longe prefe- 
ram unicum hymnum Prudentianum 
de natali Jeſu tribus libellis Acit 
Sincer1 ; tantum abelſt,;ut hoc carmen 
ſufhiciat & ad proſternendum funda 
Goliam eccleſtz minitantem, & ad 
placandum cithara Saulem furentem, 
quam laudem 111; tribuunt prefati- 
ones. Atque haud ſcio, utrum fit ma- 
g1s reprehendendum ; fi Chriſtianus 
prophana traftet prophane, Chriſh- 
anum fe efle diſhmulans ; an 1 ma- 
terias Chriſtianas trater paganics : 
ſiquidem Chriſti myſteria non ſolum 
erudite, verum etiam religioſe tra- 
tanda funt. Nec ſatis eſt tempora- 
na delectatiuncula delinire leQtorts 
animum ; excitandi ſunt affe&us Deo 
digni. Quod fiert non poteſt, ni pe- 
nitus cognitum habeas argumentum 
quod verſas : nec enim hic inflam- 
mab1s, . f1 frigeas ipſe: nec ad amo- 
rem rerum cceleſtium accendes le- 
Rorem, fi tibi talium vel levis ad- 
modum vel nulla cura eſt. Hic 
bh preſto ſunt, vel ultro, nec accer- 
ata , vel non magno conſtantia di- 
Cons 


206 Exraſ. Roterod. 


QAionis ornamenta, —_ illece. 
brz, quibus faſtidioſum leftorem al. 
licimus alieumque remoramur ; 
non arbitror rejicienda, modo pri- 
mas teneant ea quz precipua funt, 
'Quale porro fit, materiam piam ob 
hoc flea putere nobis, quod pie 
tractata fit ? At pie traftari qui po- 
teſt, fi nunquam dimoveas oculos a 
Virgiliis , Horatiis ac Naſonibus ? 
Nift forte quorundam ſtudium ap- 
probas , qui fragmentis Homerico- 
rum aut Virgihanorum verſuum un- 
dique decerptis, & in centonem con- 
ſarcinatis, Chriſti vitam deſcriple. 
runt. Operoſum ſane ſcribend1 ge- 
nus ; fed cui unquam ſta Iacrymu- 
tam extuderunt ? quem ad pietatem 
commoverunt ? quem ab 1mpura vi- 
ta revocarunt ? Atqui non 1ta mul- 
rum diſſimilis eſt iftorum conatus, 
qui verbis, ſententiohs, __ ac 
nameris ex Cicerone congeitis con- 
veſtiunt argumentum Chriſtzanum. 
Quid enim laudas fert ille rhapſodus? 
Nempe quod accurate verſatus elt 
in Homero five Virgilio. Quid fru- 
cths affert hic Cicerenianus * Ap- 

plau- 


Cireronenus. 207 


lauditur diligenter in M. Tollii 

ſrvipeis verſato ; ſed tantum ab 11s, 
qui & ipſt in 11{dem verſati quid 
unde decerptum fit agnoſcunt, Ha- 
bet ea res voluptatem plane quan- 
dam, fateor, ſed cum apud perpau- 
cos, tum ejus generis, ut facile ver- 
tatur in ſatietatem ; poltremo quz 
nihal aliud fit quam vyoluptas. Cz- 
terum 11]ud fine quo Fabitus negat 
elſe mirabilem eloquentiam, bom | 
concitandis affeftibus firum eſt, pror- 
jus abeſt. Et tamen nobis interim 
videmur Marones ac Cicerones. Dic 
mihi, Noſopone, ft quis argumen- 
tum raptt main. > eleganter 
conſtruttum opere Muſaico diffol- 
vat, & uſdem teſlellis aliter concin- 
natis exprimere conetur Gabrielem 
celeſte nuntium affterentem Virgin 
Nazarenz: nonne durum parumque 
telix opus naſcetur ex optimis qui- 
dem reflellis, ſed minus argumento 
congruentibus 2 N. Poetas excuſat 
a prifcts concefla licentia. B. Au- 
dies hic 11lud Horatianum : A? non 
wt placidis coecant immitia, non ut 
ferpemtes avibus gemmentar , It 
gr? 


203 Eraſ. Roterod. 
gribus 4 Minus, opinor, conve- 
nit Muſis, Apollinmi, reliquiſque 
Diis poeticis cum Chriſtanz pieta- 
tis myſterius ; quam ſerpentibus cum 
avibus, aut tigribus cum agns, pre- 
ſertim in argumento fſerio. Alioqui, 
ſi quid obiter per jocum aſpergatur 
ex veterum als, ferendum ar- 
bitror magis quam probandum. O- 
portebat enim omnium Chriſtiano. 
rum orationem reſipere Chriſtum ; 
ſine quo nec ſuave, nec ſplendidum 
eſt quicquam, nec utile, nec hone- 
{tum, nec elegans, nec facundum , 
nec eruditum. Laceat ſane przlu- 
dere ad feria pueris. In veris, 1n fe- 
11s, quodque gravins eſt , 1n pus 
matcrus , quis feret iſta paganica 
progymnaſmata ? N. Quod 1gitur 
tuum eſt conftihum, ut Ciceronem 
abjiciam e manibus ? Y. Imo ut ſem- 
per in f{inu fit potius adoleſcent e- 
loquentix candidato : fed quorun- 
dam moroſttas faſtidiumque prorſus 
abuciendum eſt, qui ſcriptum ali- 
oqu1 dottum & elegans rejicere fo- 
lent, & 1ndignum lectu judicare, non 
ob aliud nifi quod ad Ciceronis 1- 
m1ta- 


Ciceronanss. 209 


mitationem non fit elaboratum. Pri. 
mum enim, non quibuſhbet 1ngeniis 
congruit Tulliana phrafſts, ut male 
_—_ fit aftetatio : derinde, 1 de- 
ſunt naturz vires ut inimitabilen 
dicend1 felicuatem affequaris , quid 
ſtultius quam 1n co diſcruciari,quod 
non ud contingere ? Ad hc, nec 
materiz cuvis, nec perſons omnt- 
bus congruit | vulliana phrafis; &, fG 
congrueret, quzdam neghgere- pre- 
ſtat quam nimio parare. $1 M: 
Tullio rtanti conſtrifler fua facun- 
dia, quanti nobis ; aliqua ni fallor 
ex parte neglexifſet orationis orna- 
menta. Nimio verd paratur, quod 
tanto #tatis, valetudinis ac vitz et- 
tam diſpendio emitur. Nimio pa- 
ratur, cujus gratia diſciplinas co- 
= magis neceſflarias negligimus. 
nique nimo yt pLe- 
tatis jatura emitur. $1 1deo diſci- 
tur eloquentia ut deletemus otioſos, 
quid attinet rem {cenicam tot vigt- 
lus perdiſcere? Sin ut perſuadeamus 
= ſunt honeſta, efhcacius daxit 
hocion Athenienſts quam Demo- 
{thenes ; ſzpius perſuaſit Cato Uti- 


cenl1s 


T 


210 Eraf. Roterod. 


cenſis quam Marcus Tullus. Jan 
{i 1n hoc paratur eloquentia ut fcri- 
pta noſtra terantur manibus homi-. 
num, & {1 citra ſtudium contingeret 
Ciceromianz diftionts ſfimilitudo ; ta- 
men arte varietas efſet afteCtanda, 
uz leftoris nauſeanti ſtomacho me- 
| nb Tantam vim habet in re- 
bus humans varietas, ut nec opti- 
mis ſemper expediat uti.Nec u{quam 
non verum ell illud Grezcorum pro- 
verbio jaftatum, wiraCoat wdyror 
yAvxs. Nec alio nomine magis com- 
mendatur Homerus & Horatius, 
quam quod rerum ac figurarum ad- 
Sick varietate non finunt obo- 
rir1 tzdium leftionis. Ad hanc nos 
natura quodammodo finxit , ſuum 
cuique tribuens 1ngenium ; ut vix 
duos reperias, qui cadem vel poſhnt 
vel ament. Jam quum nihal fit hu. 
mano {tomacho delicatius aut faſtid1. 
oltus; tum ad eruditionem paran- 
dam tantum voluminum nobis fit 
devorandum : quis poſlet in perpe- 
tua letione perdurare, {1 atecs 
eflet 1dem ſtylus ac finilis diftio? 
Przltat igitur, ut in epulis, ata & 
in 


ww nm 


—_— v7 


Ciceront anus. 211 


in ſcriptis efle quzdam deteriora , 
quam per omnia fimillima. Qualis 
autem effet ille convivator, qui cum 
plurimos —_—_ inter quos VIX 
duo palati judicio confentint, ci- 
bos apponeret omnes codem more 
conditos, etiam {1 delicias Apicianas 
apponeret? Nunc dum ahlus alto di- 
cend1 genere capitur, fit ut nihil 
non legatur. Ut ne repetam, quod 
ipſa quoque natura repugnat 1ſt af- 
teftation1, quz voluit orationem efle 
ſpeculum animi. Porro quum tan- 
ta fit ingeniorum diſlimihitudogquan- 
ta vix eſt formarum aut vocum; 
mendax erit ſpeculum, nift nativam 
mentis imaginem referat. Et hoc 
iplum eſt quod in primis deleQart 
letorem, ex oratione ſcriptoris af- 
fetus, indolem, ſenſum, ingenum- 
que cognoſcere, nihilo minus quam 
1 complures annos cum 1llo conſue- 
tudinem egeris. Et hinc diverſorum 
tam diverla erga hbrorum ſ{cripto- 
res ſtudia, prout quemque genius 
cognatus aut alienus vel conciliat 
_ abducit : haud aliter quam in 


tormis corporum alia ſpecies alium 
dele- 


" 


212 Eraſ. Roterod. 


delectat oftenditve. Dicam quid mi. 
hi contigerit. Adoleſcens adamabam 

tas omnes. Verum {mul atque 
_ Horatio fattus famiharior ; pre 
hoc omnes cxter1 putere caperunt, 
alioqui per ſe mirabiles. Quid ex 
ſtmas 1n cauſa fuiſſe, nift gentorum 
arcanam quandam afhnitatem, quz 
in mutis 1l}ts literts agnoſcitur ? 
Hoc genuinum ac nativum non fpt- 
rat 1n oratione nihil nifi Ciccronem 
exprimentium. Quid, quod prob 
virt, quanquam parum felict torma 
nati ſunt, noliot ramen appoſita 
perſona formolillim cujuſpian men- 
tiri ſpeciem; ac ne pingi quidem 
alla | {uſtineant, quam dedit 
natura: quod turpe fit, mentita fa- 
cie 1mponere cutquam ; & ridicula 
res fit mendax fſpeculum, aut aflen- 
tatrix imago? At turpius mendaci- 
um fit, qui, quum im Bulephorus, 
velim haber1 Noſoponus aut alus 
quilibet. Annon 1gitur ab erudi- 
tis merito ridentur 1mprobi qui- 
dam ; qui viros, alioqui doftos & 
eloquentes ac nominis 1mmortali- 
fate dignos, non alio nomine rej1- 
caunt 


| 


Cicerontanis. 217 


cyant ac velut & bibliothecis ſub. 
movent, nilt quod ſe iplos itylo ma. 
luermnt exprimer* quam Ciceronem: 
quum 1mpoſturz genus fit re ipſum 
non exprimere,ſed ahenz forme pra. 
ſigrum ocults hominum obpcere?Et 
haud fc1o, an, tt liceat itz permit- 
tente Deo, multos 1nventur: famus, 
qui totam corporis fut ſpeciem ve- 
hnt cum aliena commutare : multo 

uciores arbitror fore, qui mentem 
T man totum cum alrerius in- 
genio fint permutaturi.Primum,quod 
nemo velit alius efſequam eſt:dernde, 
qudd ſuis quiſq; dotibus fic tempera- 
tus eſt naturz providentia, ut etiam 
fiquid adfir vitt, virtutibus adjunRtis 
paria faciat. Haber animus taciem 
vandam fuam 1n oratione velut in 
{ culo relucentem ; quam 4 nativa 
Cocie in diverſum refingere, quid 
Jiud eſt quam 1n publicum venire 
perſonarum? VN. Vide ne, quod at- 
unt, ſepta tua tranhliat orato : 
quz mih1 videtur ed provecta , ut 
damnet omnem imititionem; quum 
rhetorica tribus potuthumum conſter, 
precepts, 1mitatione, & utyu. 2m 
for- 


ww” 


214 Eraſ. Roterod. 


forte qui M. Tull;um imitantur, fa. 
ciem altenam aflumunt: qui czte- 
ros , fuam habent. B. AmpleQtor 
imitationem, ſed quz adjuvet naty- 
ram, non violet; quz corrigat 1lli. 
us dotes, non obruat: mn 1mita- 
tionem, ſed ad exemplum 1ngenio 
tuo congruens , aut certe non re. 
pugnans ; ne videare cum Gigantibus 
hue ir. Rurſus 1mitationem ow 
non uni addiftam preſcripto, a cu- 
Jus lineis non aufit diſcedere ; fed 
ex omnibus nas, aut certe 
preſtanuſiimis, quod 1n quoque pre- 
cellit maxime, tuoque ym 1n- 
genio, decerpentem : nec ſtatim at- 
texentem oration quicquid occurrit 
bellum, ſed in ipſum animum velut 
in ſtomachum trajpcientem ; ut 
transfuſum 1n venas, ex ingenio tuo 
natum , non aliunde emendicatum 
eſſe videatur, ac ment1s naturzque 
tux vigorem & 1indolem ſpiret, ut 
qut legit non agnoſeat emblema Ci- 
ceron detraftum, ſed fartum & tuo 
natum cerebro, quemadmodum Pal- 
ladem a1unt e cerebro Jovis, vivam 
parentis imaginem reterentem : nec 


T4 


Creeronianus. 215 


oratio tua cento quiſpiam videatur, 
aut opus Muſalcum, fed fſpirans 
imago tui peQtorts, aut amnis e fon- 
te cordis tut promanans. Sit autem 
prima prezcipuaque Cura penitus co- 
gnoſcendz rel, _ traſtandam ſuſ 
cipis. Ea tibi ſuppeditabit oratio» 
nis coptam , ſuppeditabit afteQtus 
veros ac nativos. Ita demum fer, 
ut tua vivat, ſpiret, agat, moveat 
& rapiat oratio, teque totum expri- 
mat. Nec ſtatim adulterinum eſt 
quod accedit ex imitatione. Elt alt. 
uis cultus quit nec virum dedecer, 
4 nativam formam commendat ; 
yelutt lotio, vultus moderatio, fed 
in primis cura bone valetudinis. 
Jam, fi tuam faciem velis ad ejus 
ſpeciem componere qui ttb1 diſhmi]- 
hmus eſt, nihil agas. Czterum ft 
videris in quoplam, tut non admo- 
dum diſlimili, efftuſtore riſy ummod1- 
caque riftus diduQtione dehoneſtar1 
formam, aut adduftione ſupercilio- 
rum, corrugatione frontis, fubduct- 
one naſi, reductione labiorum, aut 
improba oculorum ſublatione, aluf. 


que {milibus minus decentem _ 
i 


216 Eraf. Roterod. 


di faciem: potes his vitatis tuam 
formam reddere meliorem; nec ta- 
men vultum ſumes alicnum, fed ty. 
um compones. Item vides alterum 
parum decere czlariem impexam 
aut 2quo promultiorem - tuam lice. 
bit corrigere. Rurſum ſi conſpexe. 
ris in alto quantum addat gratiz 
fronts hilaritas modeſta, oculorum 
verecundia, totuſque vulrhs habitus 
ad probitatem compolitus , ut nec 
torvum quicquam aut inſolens , 
nec leve aut incompolitum prz fe 
ferat; non erit preſtigium & tuum 
vultum ad hujus imitationem for- 
maris. Siquidem in tc fitum eſt, ut 
& animus vultui reſpondeat. Quo- 
niam autem varia eſt formarum 
gratia , ne ſtatim exiſtimes dererius 
quod diflimile eſt 1], cujus formam 
miraris. Nam, quemadmodum dt- 
xXimus, her ul ut qui inter fe 
diſlimillima funt, zquales tamen 
fint : nec quicquam vertat, quin Cl- 
ceront aillimillimus potior fit £0, 
qui Ciccronms lhneamenta propius 
exprumit. Age: ponamus aliquan- 
tiiper noltros amores; ex judicio 
ratt- 


Citeron ans. 217 


rationis, non ex affeftu feramus 
ſententiam: 11 tabt tna Pitho det 
optionem , utrum pro Nolopono 
Quintilianus eflſe malles, an 1s qui 
de Rhetoricis ſcriplit ad Herenni- 
um? Utrum eliges? /V. Equidem 
eſſe malim Quinrnlianus. PB. Er ta- 
men alter quanto Cicerom: f1tmilior 
eſt ! Utrum malles eflc Sallultws, an 
Q. Curtius? VV. Malim efle Salluſti- 
us. B. At Q, Curtius propius acce- 
dit ad Ciceronem. Urtrum malles c«C[- 
ſe Leonardus Aretinus, an Lauren- 
tins Valla? A. Malim Valla. Z. 
Leonarcus tamen Ciceront vicinior 
elt. Utrum malles elle Hermolaus 
Barbarus, an Chriſtophorus Land1- 
nus? A. Barbarus. Z. Art alter 11- 
le propinquior eſt M. Tullio. Utrum 
malles cle Politianus, an Pavlus 
Cortelius? VV. Politianus. B&B. At 
alter vidert poſtulat Cixreronianns, 


Jam utrum malles elſe Tertullanus, 


hzreſim excento, an Beda ? XV. Ter- 
tullianus. ZB. Art Beda plus habet 
hraſcos Ciceronianz. Urrum mal- 
es elle Hieronymus , an Lactan- 
tus ? NN, Hicronymus. B. Ar altei 
\ QUAal- 


218 Eraſ. Roterod. 


quantus eſt Ciceronis ſimius ! Vides 
igitur non continuo melius dicere 
eum qui proprus accedit ad Cicero- 
nem, nec pejus qui dillimilior elk. 
Denique quemadmodum plures efle 
poſſunt Artici, qui tamen inter ſe 
diſſimilimi funt : 1ta mthil vetat 
quo minus plures dicantur Cicerom- 
ant , qui dicendi virtutibus pares 
ſunt, cum inter ſe fimiles non flint. 
At quis ferat ſciolos quoſdam, miro 
ſupercilio repctentes quicquid non 
referne lincamenta Tullianz phra- 


ſeos, quam verbulis duntaxat, hgu- | 


ris & numeris expendunt ? Frigide 
ſetatur Tullianam phraſim, qui non 
multorum auctorum le&ione, mul- 
tarum diſciplinarum ſcientia, mul- 
tarum cognitione rerum inſ{truftus 
accedit; ne repetam quod dictum 


eſt de vi naturz & prudentia. Fe- | 


ram tamen hanc ineptam gloriolam 
in adoleſcente : feram in doCthis, qui 
hunc nzvum multts egregiis doti- 
bus penſant: quis ferat | qu! 
nihil aliud caprant quam ut fint Ct 
ceroniant; qui viros iplis & eruditt- 
ores & eloqueatiores cradunt «- 


mm, es we K__ 


— 5 


rea 


Cicerontanus, 219 


bo ſcriptorum, quod aulint a Cicero. 
nis lincamentis alicubti recedere, 
uum api fere adeo Ciceroniani non 
lint, ut fubiade deſtituantur Gram- 
maticz przſidiis? Non exprimam 
quorundam nomina, quibus fortaſle 
in votis fit vel fic innoteſcere, De 
Bartholomzo Scala dicam, cui Her- 
molaus & Politianus viſi ſunt parum 
Ciceroniant; 1ple libi 7 ullianus elt vi- 
ſus, utcunque diflimulat; at ego 
malim ſomnia Politiani, quam quz 
Scala ſobrius ſummoque ſtudio ela- 


| boravit. Paulus Cortchius non difli- 


mulat hujus afteftationts ſtudium ; 
ſed, Deum 1mmortalem, quanto lon- 
g1us 111:us epiſtola diſcrepat ab 1ma- 
gine Ciceronis , {= Politianica 
cut reſpondet ! Sed non alia re mihi 
videtur Ciceron diſlimilior Corte- 
fins, quam quod toto fere ſermone 
aberrat a {copo. Sic enim agit cau- 
ſam, quaſi Politianvs dererreat ab 
imitatione Ciceronis ; tum quaſi no- 
lit eum qui (cribit ullum ſcriptorem 
libt imitandum proponere, quum £cos 
taxet qui nulla lectione bonorum 
autorum, nulla eruditione, nullo u- 
lu inſtru&ti tantum hoc moliuntur, 
K 2 ul 


220 Era. Roterod,. 
ut Ciceronis exprimant lineamenta : 
quos ob 1d ſimios appellat Ciceronis, 
Taxat eos qui ex Cicerone verbatru- 
ſtulatim mendicant ; qui ſemper alie- 
nis ingrediuntur veſtigis,cum nihil 
ex ſe gignant; qui nthil altud quam 
1mitantur,& yerbula duntaxat 1mata- 
tur. Hos negat fe ferre poſſe,qui,cum 
nihil minus fint quam Crceronant,ta- 
men Cicerons titulo ſeſe venditantes 
non verentur de ſummis viris pro- 
nunciare. Proinde monet amucum ut 
polteaquam Ciceronem primum, at 
non ſfolum, fed cum alis mulris ex- 
imius ſ{criptoribus diutina leftione 
contrivillet, edidicifler, concoxiſſer; 
tum demum, fi quando pararet ali- 
quid ſcribere, poneret moroſam il- 
lam &anx1am follicitudinem 1mitan- 
di tantum Ciceronem, nunquam 
a lhncamentis illus oculos Jefle 
Rens : quod hec anxietas efhciat, 
ut minus hoc ipſum aflequaris quod 
ſequeris. An _ elt deterrere ab 
imitatione Ciceroms ? Num hoc eſt 
docere neminemomnino imita ndum 
efle? An 1s qut varia Jle&tone 1n- 
ſtructus, atque, ut ita dicam, fagi- 
natus, dum ſcripturientt quod 1n 
quo- 


mM Fu, A £A.. as ate. Ach i 


fQ © © =» 


U 


Ciceronuanus. 221 


quoque legit optimum venit 1n 
mentem, non 1mitatur aliquem ; et- 
jamli non alhis ſervit, nec aflider, ſed 
ſuos affetus ac rem de qua parat 
dicere adhibet in confilium ? Ar 
Corteſins negat fibt placere fimios 
Cicerons : Srmulem , 1nquiens, t0- 
hb, mi Polittane, non ut ſimiam h0- 
| mums, ſed ut filium parentis , Ea- 
' . dem loquens quz dixerat Politianus. 
_ Id multis verbis profequutus, tan- 

dem, velut immemor ſui, fatetur /c 

malle eſſe ſuminm Ciceronts quan alt- 

rum filimm. Si vox hac altorum 
| compleCtitur Salluſtum, Livium, 
| Quintihianum, Senecam ; quis non 
_ |} mahit fe efle fimilem 111lis, quemad- 

dum filius ſimilis eft patri, quam fic 

eſſe ſimilis M. Tullo, quemadmo- 
| dum fimia fimilis eſt homini ? Poſt 
' | hzc multa congerit in eos qui fe- 
ſe ingurgitant varia leone, nec 
ea quz legunt concoquunt : horum 
orationem exiltere fcabram, incon- 
ditam & aſperam. Sed quid hzc ad 
epiſtolam Politiant? $1 fentit cum 
" cur ita reſpondet quaſi diflen- 


| 


| — 


tiat? $i diflentit, quz Politianus 


K 3 pro- 


222 Eraſ. Roterod. 

probat erant refellenda : nam 1l- 
lud vel maxime Ciceronianum et 
diſpicere quid fit 1n controverſia, 
quid conveniat cum adverſario, & 
in quo fit cauſz ſtatus, neque quic- 
quam extra cauſam dicere. Proinde 
prolixam epiſtolam elaboravit Cor- 
telius, magis quam Ciceronianam ; 
cut, velut aliena loquenti, nihul re- 
ſpondit Politianus. At Politianus, 
qui audiebat non Cicer on7anus, quan- 
to melius Ciceronem exprimit, bre- 
viore licet epiſtola, non tantum 
ſententiarum argutia, verum etiam 
verbis aptis, clegantibus ac fignih- 
cantibus : al me non fugit hu- 
Jus viri meritis famam apud erudi- 
tos Iraliz malignins reſpondiſle : 
quam ob rem, nelcio. Neque vero 
mih1 dicuntur hec in ſuggillationem 
Cortelti, nec enim contumelioſum 
eſt poltponi vix cuiquam 1mitabil: 
Politiano ; fed ut hre_ EX- 
emplo commonſtretur, quid fir vere 
Ciceronem exprimere. #7. Tot amba- 
gibus noz circumagis, Bulephore, ut 
parum abfit, quin ex Hynclans ham 
Hyponoſus. Quin tu ſimpliczter ex- 


pla- 


Ciceronianus. 223 


lana quid de Cicerone, quidque de 
oc imitando fſentias. XV. Hoc 1- 
plum & ego pervelim : nam eo pro- 
pemodum tua me perduxit oratio, 
ut ſtatuerim tu1s obtemperare conl1- 
lis. FB. Nihil arbitror reſtare, nift 
ut quz ſparſim difſerta ſunt hatte- 
nus 1n compendium contrahamus. 
N. Quis tibr videtur M. Tullivus ? 
B. Dicendi artifex optimus, atque 
etizam, ut inter ethnicos, vir bonus; 
quem arbitror, 1 Chriſtianam phi- 
loſophiam didicifſer, in corum nu- 
mero cenſendum fuifle qui nunc 
ob vitam innocenter pieque tranſa- 
tam pro Divis honorantur. Artem & 
uſum 1n 1llo plurimum valuifle fa- 
teor: ſed multo maximam cloquen- 
uz ſuz partem deburt naturz,quam 
nemo ſibi dare poteſt. Nec alium & 
Latinas hvigraribne arbitror magis 
habendum in finu pueris & adole- 
ſcentibus, qui in cloquentiz laudem 
educantur. Poctarum tamen leCio- 
nem Latinorum duntaxat volo prio- 
rem elle, 1 quod hoc Muſz genus 
magis convent #tatt tenerzx. Nec 
quemquam ad Ciceronis accuratam 

K 4 1MIta- 


224 Eraf. Roterod. 


imitationem Yocart volo, nift Prius 
cognitis artis rhetoricx preceptis, 
Polt hc adelle volo commontſitrato- 
rem artis, veluti ſolent piQtores di- 
ſcipulis in tabula quapiam inſfigni 
demonſtrare, quid ex arte fatum fit, 
quid contra. Rurſus M. Tulkum in 
parte ſtudiorum precipuum ac pri- 
mum efle volo,non folum;nec ſequen- 
dum tamen puto, fed imitandum po- 
tius atque zxmulandum etzam: etenim 
qui ſequitur, alenis ingreditur veſti- 
g11s, & ſervit preſcripto. Porro vere 
dictum eſt, cum non polle bene am- 
bulare, qui pedem ſemper ponat in 
alieno veſtigio; nec unquam bene 
natare,qui non audet abjicere ſuber. 
[mitator autem non tam eadem dice- 
re ſtudet,quam fimilia; 1mo ne fimilia 
quidem interdum, fed paria mags: 
*mulator vero contendit etiam 
melius dicere, {1 poſlit. Nullus au- 
tem fuit unquam tam abſolutus ar- 
tifex, 1n cujus opere non aliquid 
deprehendas quod melins reddi 
pollit. Ad hec, nolim hanc imitatio- 
nem nimis anxiam ac fſuperſtitio- 
{am elle ; nam hoc 1pſum obſtat quo 

m1aus 


Cictronianus. 225 


minus efticiamus quod volumus. Nec 
ita cenſco M, Tullium adamandum, 
ut a c#teris omnibus abhorreas; ſed 
optimos quoſque primum legendos, 
& ex optimis quid in quoque ef 
| —_—_ : Neque enim 
elt neceſſe ut quemquam totum imi- 
teris. Nec allos aſpernandos cenſeo 
qui dictionem quidem non multum 
juvant, fed tamen recum copiam 
nadie, value Ariltoteles, T heo- 
phraſtus & Plinius. Ad hec, nolim 
quemquam fic addiftum efle Cicero- 
mn 1amitando uta fſuo recedat gemo, 
& valetudinis vitzque diſpendio 
conſectetur quod repugnante M1- 
nerva non poſllit aflequi; vel nimio 
conſtaturum fit, 11 tandem aflequa- 
tur. Przterea, nolim hoc folum agt: 
nec 1ta laudem Ciceroniane difho- 
nis ambiendam arbitror, ut libera- 
les diſciplinas cum primis neceſla. 
nas negligas. Ab aſtis verd velut 
a peſte cavendum, qui clamitant cf- 
le nefas uti voce quz non reperta- 
tur in libris Talliams. Polteaquam 
enim jus Latin ſermonis defiut effe 
penes vulgarem conſuetudinem ; 

K 5 quicC- 


226 Eraf. Roterod. 


quicquid vocabulorum deprehendt. 
tur apud idoneos ſcriptores uſurpe- 
mus noſtro jure, quum opus eſt. Er, 
fi durius obfoletumque videtur quod 
2 paucis fit uſitatum,nos1n lucem pro- 
feramus, crebraque ac tempeſtiva u- 
ſurpatione molliamus. Quz tandem 
invidia fit, quum veteres Grzco- 
rum voces mutuo fumſerint , quo- 
ties Latinz vel deerant, vel minus 
lignificantes habebantur; nos, ub1 
ces poſtulat, a diftionibus, quas a- 
pud probatos .autores comperimus , 
cemperare * Nec minore [tud1o fu- 
giendi videntur & 1111, qui rejicien- 
dum & omnino lettu 1ndignum voci- 
ferari ſolent quicquid verbis, for- 
mulis & numeris non eftetum fit 
ad Ciceronis imitationem ; quum 11. 
ceat diverſis virtutibus, ft non fimi- 
les, certe pares eſſe Ciceront. Ab- 
{it a nobis hxc faſtidioſa moroſitas ; 
quin potius quod Naſo ludens narrat 
[tbt accidifſe 3n puellarum amoribus, 
id nos ferio preſtemus in autorum 
lectione. Ille proceram commen- 
dabat puellam quod heroina videre- 
tar, breyis placebat ob commodita- 

tem, 


0 — x 4+ 


Cicerontianss. 227 
tem, primam z=tatem flos ipſe com. 
mendabat, grandiorem rerum uſus, 
in illiterata deleabat fſimplicitas, 
in erudita ingenium, 1n candida co- 
loris gratiam amabat, in fuſca ne- 
ſcio quid latentis gratiz fibi fingebat. 
Eodem candore 11 nos ex lingulis 
{criptoribus excerpimus quod ha- 
dent [e prq— , nullum faſtidic- 
mus; led ex omnibus aliquid deliba- 
bimus, quod noſtram condiat orati- 
onem. Cxterum allud ante omnia 
providendum , ne fimplex ac rudis 
ztas, Ciceroniant cognominis preſti- 

lo decepta , 0 Clomenien hat 

ana. Videmus enim hujuſmodi. 
relies nondum prorſus ex{tinctas ſub- 
inde meditari repullulaſcentiam,ſfub 
hoc fuco veteres hereſes, ſub alio 
Judariſmum, fub alio Paganuatem. 
Sic ante complures annos fattiones 
oriri caxperant apud Italos Platoni- 
corum & Peripateticorum. Faceſlant 
hzc dillſidiorum cognomina; ow 
ts inculcemus, quz & 1n ſtudus 
& in religione &in omn1 vita con- 
cent ” xv mutuam benevo- 
lentiam. Proinde de rebus facris 


pri- 


228 Eraſ. Roterod. 


primum ea combibenda eſt perſua- 
lio, quz vere Chriſltiano digna fit. 
Id fi hat, nihil videbitur ornatius 
cceleſt:i philoſophia, nihil ſuayius 
Jeſu Chriſt nomine, nithil venuſts- 
us vocabulis quibus Ecclefiz lum 
na res arcanas trattarunt. Nec vi- 
debitur 1llius ſermo venuſtus, qui 
non congruit perſonz , nec rebus 
elt accommodatus : monſtroſus et- 
1am qui res pietatis traftat verbis 
:mpiorum , quique materiam Chri- 
{tanam paganicis nugis contaminat, 
_ ſi quid hic veniz datur ado- 
leicentiz, ne f1b1 ſumat idem juris 
#tas proveQtior. Qui fic eſt Cice- 
ronianus ut parum fit Chriſtianus, 
1s ne Ciceronianus quidem elt ; quod 
non dicit apte, non penatus antelli- 
g1t ea de quibus loquitur, non afl- 
hcitur his ex animo de quibus ver- 
ba facit : poltremo, non eodem or- 
natu traCtat res ſuz profeſſionis,qui- 
bus Cicero tracttavit argumenta fuo- 
rum temporum. Huc diſcuntur di- 
ſciphnz, huc philoſophia, huc clo- 
quenta, ut Chriſtum intelligamus, 


t Chriltt glorzam celebremus. His 
clt 


Cicer0n14nus. 229 


eſt totius eruditionis & eloquentiz 
ſcopus. Admonendi ſumus & 1llud, 
ut quod in Cicerone przcipuum eſt 
imitemur. Id non 1n verbis, aut 
orationis ſuperhicie ; ſed in rebus ac 
ſententius in 1ingenio conſilioque 
fitum eſt. Quid enim refert, fi fi- 
lius parentem oris Lineamentis refe. 
rat , cum ingenio moribuſque fit 
diſſimilis ? Poſtremo, fi non contin- 
get nobis ut iſtorum ſuffragiis Ct- 
ceroniant dicamur, moderate feren- 
dum eſt quod nobis cum tot egre- 
glis Viris, quos ante recenſuimus , 
commune eſt, Stultum eſt ſequi 
quod afſequi non polls : delicatum 
eſt ob 1d miſere diſcruciari quod 
tot eximu ſ{criptores 2quo tulerunt 
animo : indecorum eſt affetare quz 
nobis non congruunt : ineptum eſt 
aliter velle dicere quam res poſtu- 
lat: inſanum eſt trantis vigilus <- 
mere quod vix uſquam fit wi futu- 
rom. Hujuſmod: ferme pharmacts 
medicus 11le mco me morbo hibera- 
vit : quz {i non gravabimini devora- 
re, ſpero futurum ut & te, Noſopo- 
ne, L te, Hypologe, lebris ſta L... 

10- 


230 Eras. Roteyod. 
linquat. #. Ego ſane jamdudum 


morbo levatus ſum. XN. Et ipſe pro- 

modum ; mit quod mali diu fami- 
laris etiamnum reliquias aliquas 
ſentio. B. Iftz paulatim elabentur : 
&, fi quid opus erit, denuo 7s abyy 
medicum accerſemus. 


EX- 


= — __ WY « 


(1) 


—_—— 


EXCERPTA EX 


ERASMI 


Et Aliorum Epiſtolis 
De Eodem 


ARGUMENTO. 


Eral. Roterodamus P. Merbelio, & 
Jo. Bapuſtz Laurenuz S. D. 


D unanimes wiicis literis 
A reſcribo ; quanguam ty ali- 
6qut ad compendium me rea- 

' egit chiragra &f podagra; aut, wut 
melins dicam, holagra. Cum 4 null 
mals minus mihi irmuerim, nunc af- 
fedua lntta eff, oy plane capitalts. 
Ante dies aliquot reſpond! — 
e- 


2 Excerpts ex Eraſmi 


epiſtolam miſt ad negotiatorem Q vobis 
defienatum. Hee 1llum fortaſſis an- 
gevertet. Inhumanus ſim , niſt mihi 
atum fit veſtrum erga me ſiudium, 
Conſultius tamen arbitror iftas juve- 
num incptias neghgere : quorum 1t- 
omltus non alis tendant , quam ut 
fſeftarum auttores ſubverterunt _ 
onem, ita ifti perdant ſiudia, qui 
fe venditant ; utg; ex literts humani- 
tatis reddant hiteras inhumanitatis, 
& ex camenis furias, Libellum, 
quem ad me miſiſtis, ante complures 
annos acceperam. Jn eo nhil video, 
guod ad me pertineat. St me faciunt 
Ciceronts hoſtem, tota errant via. Qui 
folt titulum hunc promerentur hoc [x- 
culo —_—_— amiciſſtmi, P. Bembas, 
Ja. Sadoletus, fy And. Alciatus. Id 
guod mulits illorum epiſtolts amantiſ- 
fame ſcriptts declarare poſſum. Nunc 
narrant Lugdun excuſum librum aci- 
dum in me, autore Steph. Doleto; cu- 
gus extant orationes, oy epiſtole flo- 
machis magts cavendi, quam mouven- 
at. Enum nondum vidi, &y,/i videra, 
won eft animus reſpondere. Eft Lon- 
gus quidim, cut nunquam viſus ſum : 


qu 


_— - 


—_ WM. > Mm ww A. ac an mm oe ca fot qmcuncoTcaaoO.oacc i Ma. 


- 


wm 2 tw. #c 


=». > © 


Et aliorum Epiſtolis: 3 


' ou calamo, ſed lingua nuſquan 
ww proſcindit Eraſmum. Ab hoc, quia 
ij quorum benignitate fovetur miht 
ſunt amict, ſcribunt alium ſubornatum 

' Uratiſlavienſem; cujus libeltus volitat 
| fer totam [taliam; nondum, quod 
ſriam , excuſus, ad me Roma miſſus* 
oft mans adeſcriptus : mhil unquam le - 
gt flohdins. Julius Scaliger Lutetie 
edidit in me orationem mpudenti/}s. 
| = mts mendacijs, ac furinſts convitiys 
| © differtam : cujns tamen ipſum non e/- 
ſe autorem mullts ac Certts argumen- 
x tis compertum habeo. Sed boc calcia- 
mentum ab alio mihi non 1gnoto con[u- 
tum ille mnquit. Cum talbus ingenijs 
lafFari non eft animus , nec expedit: 
y idem a vobis fieri vellem. Querunt 
entagoniftias. Si adeſt Auguitings 
Sapimnel{us, qt nuper ad me ſcripfit 
Ferraria ; queſo, ut homint meo nomt- 
w /alutem dicatis, &f quidem de me- 
lore nota. Nihil enim 11quam pedo. 
re illo 1dr candidins. Yobis precor 
omnia /eta. Apnd _ Friburgum Briſ- 
1 ge XYVTI1. ate Marti, atno a nat- 
t ſervatorts CID 15 XXXY. 


Eraf- 


4 Excerpts ex Eraſmi 


Eraſmus Rot. Joanni Ulatteno S. D, 


oe Mihi pucro mms arridebat Cicers, 
quam Seneca : jarmgue natus eram 
annos vigiit, priuſguam ferrem diu- 
timam egus lefFionem, cum cetert pe- 
ne omnes placerent. An e1atts. pro- 
greſſu kw weſcis ; certe nun- 
quam mihi magis placutt Cicero, tum 
gonum adamarem illa ſiudia , quam 
nunc placuit ſemi : non tanium 0b dt. 
vinam guandam orationts felicitatem, 
vernm etiam ob petForts eruditi ſan- 
Fimoniam. Profetto meum afflauit a- 
nimum , megue mihi reddidit melis- 
rem. taque non aubitem hortari jis- 
veniutem, ut in hujus libris evolven- 
dis atque etiam ediſcendis bonas horas 
collocent potius, quam in rixoſts a 
pugnacibus libellis, quibus nunc undi- 
que ſcatent omnia. Me vero, tametſt 
jam vergente tate, nec pudebit, nec 
Prgebit , ſumulatque extricaro me ab 
brs que ſunt in manibus, Cum mes 
Cicerone reaire in gratiam, priſhi- 
namgque familiaritatem nimium mul- 
tts ennis miermiſ/am renovare o 

es 


M. Tullio proximus.— 


Et aliorum Epiſtolis. 5 


| ſes aliquot. FYiſum eft antem hoc 
| quicqurd ef opera, ttht dicare, multis 
« magnts dotibus ornatiſſume Ulattene; 
ſive ut hoc argumento declararem mibi 
' wndum excidifie ſuauiſſumam illam 
| conſuetudinem, qua mihi primum Fri- 
 burgt ſingularis bumanitas Tue, Yara- 
| que morum dexteritas cognita per- 
Peetague eff : rue ut haberes hos Ct- 
(Fonts libros emendatiores, quos 1t- 
terariae pubi juberes prelegt. Nam 
ſehole quogue curam ft by, "fk ad 
te pertmere dicebas. Ceterum iſthic 
eſe ranarum chorum, qgn& bonts ob- 
flrepant hiterts nirum viderinon debet; 
quwm be nuſ7uam deſmt, que cants- 
mem 1llam occinant e vetere comadia, 
ſhhuntni nit nat] aodt, AT, iftis fortt- 
ter negleiis, oportet ca ſequt que 
maxime ſunt in rem juventutts. Ad 
id precipue conducet, /i ludo prefici- 
aur aliguts non minus bouts moribus, 
quam bonts hiteris preditus, cut ſala 
rum augeatur pro merito. 1s primum 
jeftis utriuſgue lingue fundamentts 
optimos quoſgue autores prelegat, bc 
ft, M. Tullium, & ut quſque eli 


Eral- 


6 Excerpts ex Eraſmi 


Eraſmus Rot. Jacobo Tuſlano S. D. 


M7 num officium eft, eruditi/fune 
7 uſſane, ret: bone admonuiſſe 
quempiam. L{taque gratiam non me- 
diocrem mit apud me Nicolaus Epi. 
ſcopinus, juvents mire candidus; quod 
furs literts ſagnificauit, oy eruditionem 
iſlam tuam Budeane proximam 1n u. 
iraque lingua, & candorem quendam 
propenſumgne favorem erga noſtra qua- 
lacungue ſiudia. Nam eruditionem 
his temporibus . — licet permul- 
Hs, guum Canaorem animi non perm- 
ae probes in ommbus, quers cerle 
Longolie nonnunquam deftdero, quum 
me ſemper habuerit eruditionts mge- 
migue {ni tum fautorem propen/uſr- 
mum, tum praconem hand quaguam 
malignum. Sed undecungue concepit 
ie = in me Homachi, doſeo virum 
ante diem ereptum liberalibus ſiudi- 
1s vel ornandts vel provehendis. Qua- 
ft parum /it in orbe fattionum,revixit 
nova fattio Ciceronianorum ; nmi- 
rum quo Budeum & Eraſmun ſub- 
moveant ex albo doftorum, & t - 
” 


" 
C 
d 


a Wm SL oo oo _Q Pw Go BD» ©” qa 


——_ —— ©#t Wa 


Et aliorum Epiſtolis. 7 


nbus hommun excutiant. Ut fateor 
Ciceront primam i dicendo laudem 
teheri, ita puto ridiculum tota vita 
bil a/iud agere, quam ut Ciceronem 
um exprimas. Quanquam nec hi 
|Cice roman ſunt, qui neminem let7t- 
me dignaniur mft Ciceronem. 


(Eraſmus Rot. Andrez Alciato S. D. 


'C/ mier tot Bellone tumultus inco- 

lumis eft preſidio Muſarums Alci- 
ens, ff quod vehementer gaudeam. 
Longolt2m immatura morte prere- 
plum ſane doleo. Cupicbam illum vel 
fludits promovendrs ſupereſſe, utcun- 

m nos fuit animatus. Tacit enim 
m ſus epiſtolis neſcio quas ſlomacht 
ſymficationes, nunc Moriam taxans, 
wn n'Batavum oratorem neſcio quid 
Crorxd1 ar, guaſt ipſe natus furſſet 
Athents. tos de hommis mgeno 
ſemper candidiſſume ſenſi. Quum Lo- 
ven nos muſeret, hominem, quanta 
fer ocenpationes lieuit, humanitaite 
traftgui. Nec drvinare poſſum unde 
hoc flomachi in me conceperit, niſt 
7us 


conjeits duas fuilſe cauſas. Ruzm 
| ex- 


8 Excerpts ex Eraſmi 
expetiſſet ſecretum collogurum, dedi. 
Fortes prolixam fabulam, quomods 
Rome in Capitolio cauſam dixerit 
omagne capitis periculs : hic, opimor, vi- 
ſus ſum parum attentus, preſertim 
guum ſerro yultu ſubinde repeteret, 
admonens ut ejus facinorts alicubi me- 
mumifſem m ſcriptis meits. Reſpon- 
di ut ſoleo in re que mihi leviter ef 
cordi. Foc illum, opinor, male habuit. 
Deinde nonnihil expoſiulavit mecum 
de epiftola quadam 1pſucs inter meas 
excuſa, in qua confert me cum Budes; 
in qua mihi placebant ommia preter 
hoc quod addit juxta calcem epiſtole, 
demirari ſe cur Rex exterum ſuo Ct 
vi preferendum putarit. Yerum hec, 
guamvis preter cauſam diftum , nou 
obFlitit, quo minus honorts illins gra- 
tia wulgarem epiſtolam. Quum often. 
deret qua perperam efſent excuſa, jic 
mutaut quedam ut meliora fuerim! 
ue viders volebat depravata. Et m 
ac re decreverat totum diem mſume- 
re, niſt ego perteſus pro mea ſumplict- 
tate ſermonem abrupiſiem. /n te que- 
gue torfit allegoriam ſatis mordacem: 
Jed rem ingemoſam fecit, myetto, quod 


ajunt, 


a. oa as = a.  £©tw am Soca AAS a, 


'w* 


SAG RSO WF 2.202. 5-3 3. = 


i 


Et aliorum Epiſtolis. 9 
wat, ſpiculo fugit. Prorſus in ill 
Mhders non bn : 1am frie cupid;. 
latem tgnoſcerem etatt , m/t fuiſſet 
| mmodica, ſed hoc vitit vel correxi//et; 
vl certe mitigaſſet &tas." Toto tridus 
quo mecum egit, nunguam vidi homi- 
wn vel leuiter ſubridentem , ne in 


| emviviis quidem. Que res mihi ſanc 


wu mediocr i fuit admurationt. HE! tt- 
men in epiſtolts nonnunguam conatur 
eſſe feftrons, ne parum videatur Cice- 
romanus, guanguam muita, ſicuti vis 
detwr, Minerua. Exorta eft nova 
ſea Ciceronianorum, gue mihi vi- 
detur non minus feryere i/thic, quam 
ns Lutheranorum. Poſthac 
wn /icebit Epiſcopos appeliare patres 
reverendos, nec 1m calce ltterarum [cri- 
bere annum 4 Chriſto nato;, quod id 
mſguam faciat Cicero, Quid aut- 
tern mneptius, quam toto ſ.eculo novato, 
religione, imperits , magiſtratibus, h- 
corum vocabulis, edificits, cultn, mo- 
ribus, non aliter audere [09ui, quam 
lquutns eſt Cicero? Si reuwiſceret 
ipſe Cicero, rideret hoc Ciceronia- 
norum genus. Verum de his alias 
ridebimns, — 
Eral- 


Lo Excerpts ex Eraſmi 


Eraſmus Rot. Franciſco Vergarz. 
— Apud hos prope turpius et now 


eſſe Ciceronianum , quam non eſſe 
Chriſtianum: qua/t vero /i Cicers 
nunc reurviſceret, de rebus Chriflia- 
ns non aliter loquetur , quum pre- | 
cipua pars eloguentte fit appoſite dice- 
re. Nemo negat Ciceronem dicend; 
virtutibus excelluiſſe, quanquam non | 
omne dicend: genus convent perſonts | 
| 
| 


vel arguments quibuſlibet. Quid ft. 
bi vult ia Ciceronant nomins tam 
odioſa jattatio, dicam pancis, ſed wi. | 
wr in aurem. Floc fuco tegunt Paga- | 
n/mum , quia carior eft ilts Chriftt | 
gloria. Me non admodium panitet « || 
Ciceronianorum albo eradi, mods | 
ſcribar m albo Chriltianorum. $& | 
quis nobis virtutes Ciceroniane di- | 
&7ionts cum Chrifliana pictate conjun- | 
xerit, hunc ego vel decem preferam 
Cicerontbus. Ego tantum abfui ſem- 
per ut Ciceroniane phraſcos figuram 
exprimerem, ut, etiam /i poſſum aſ- |} 
rs malim aliquzd dicendi genus, 1 
ſolidius , aftriftins, nervo/ins , minus 
COMm- 


0297] 


Et aliorum Epiſtolis. 


— magitſque maſculum. 


@ 
aAtlan- 


quam al; 10qu1 leviter mibi cure fuit 
verborum ornaltus, _ ft mundiciem, 


' Awnc 


UOFuent! 


IHFOS 11400008 S10V0TTO.\ 


if 7 


adeo nun 


PL 
4% 


Mulc hr am 


rea PMI 


ſolvendus eſt, 


rum felicrter ; 
fas ett fate? F 
mhil muirantn 
qurſgrearm anhyu 
whis refert. 
or ations 
terba hbinc atgrie 11; 
mend! 
eg! ri 


aſd . 


Fe 


ifeftant. 
verum, nec 1/torum, gut 
Ciceronem , 
ronem felicuten 


Hh 


[itt 


F # 
CiCi 


£ 
5 
LICE 


cwn nitro prafio eſt, non aſperner 
vacat expolire guod 
ſeribs, wt crebro nec relegere hiceat. 
Smt germant, ſt libs 7, Ciceroniani,gui- 
bus per otum licet trimeſtr em operam 
ws nec bis prolixts (iteris aare. 
AMihbr nonnunguam uno die liber ab- 
r ztaque Prebro 
dent iſt, quod non exprimant Cicero- 
nem, gui id ſeduts qutidem ſed pa- 


Poſtremo, /t 


\ibil cnmm moror 1na- 


- ® ” 
TOLLEDVI 


DYACTEAam , 
F 
[lM 


| and! Aat! - 


/ a 


Mill 1 od C1 


*" 


Hide Id, 


& decem 
ex Cicerone 
Cice 
, mi Franc 
pe fant ut alits fit mags proponendus 
71am Creero ; 
gurus nivil 
CI CHEM 


CE 


01.5 Pe OT, 


HGH ©CO 


J ef+ } "A 


mum nnlla ſuerit nguam forma tam 
ſeltx 11: 


Ut for- 


WC 


12 Excerpta ex Eraſmi 


me piftor, ita diftionts rhetor abſc. 
lutum exemplum ag multts petat opor . 
ff OD 


Eraſmus Rot. Viglto 7.uichemo S. D. 


— Quid audio ? crm Ciccroniano- 
rum /urmis velitarts, & paras tt ju- 
flo conflitu? At prins ſcire velim 
guid mter vos conveniat, quid ſit m 
controver/ia. $i volunt ut juvenes ſe. 
ſe componant ad imitationem Cicerons, 
m hoc maxime nobts cum illts conve- 
mt: nec repugnarim, fi cenſent hunc 
precipue imilandum. Sm vero neu 
permiltunt ut uſguam a Cicerone re. 
cedamns, neg; quirguam ab alits, lt- 
cet probatts autorions, ſumamus ; nec 
ipſos arbitror hoc facere quod ab alits 
exrgunt, /: gut ſunt omnino gut hoc ex- 
ignnt. Sed malus quuſpiam genius 
banc peſtem conatur myicere ſtudtis, 
qualem jam Ppridem myecit religion: 
flermanus Phryſts ſeniper mihi vti- 
ſus eſt affeftare Cicrronrs ; ittundan 
facilitatem : quod arbitror te quoque 
tum feiſſe, tum facere. Nam be. 
epifiola ina poitrems ſpnabat neſc'o 
aud 


A 
# © 


| Es altorum Epiftolis. 13 
| quid 7 ullanum , non git gem preetei 

otum, ſed tamen ſoltto magis. Fe- 
mm llind tiht videndum eſt, ne, dum 
mpenaio ſeudes eſſe Ciceronanus, pa- 
rum app! obes te aurionus of 10400 cw0v 
g iackegrinuy, Extra jocum, mr \ 1- 
pt , ſuaſerim ut aut cum taltbus ue 
conflitterts, aut ne concertatio exeat 
m amarulentiam. A me /t requirunt 
Tulliane diffionis nitorem , bis mit- 
quum faciunt ; primum quod a Hala- 
w, dem quod a T heologo. Aliequt [um 
ex eorum numero, gui M. Twin fa- 
mndiam diumam eſſe potins quam 
bumanam arbitraniur. T7antum abe/t 
uw 1/lins phraſum improbem.— 


Germanus Brixins Eraſmo Rot. S. D 


—Scrunt noflr; omnes guid ſtatin 
aerio ore dixerim , quum apiud me 
plerigue gratiſ/uome quererentiur, poſt 
Ciceroniant edrtionent, ob minlia int 
ew libello gue nom ommibus an ide- 
1ent ; ſed prefertim ob perſtrieaum, 
ia enim loguebantur, Budetum : 44! 
ndem, ut mic fecum ſentientem fatl:- 
W mUCNN ent, quam poteratit Nicidio- 

2 hilſm un 


14 Excerpta ex Eraſmi 


fiſſimum mihi reddebant Neſopont tu 
lattum de me judicium. Apagete,mpguam 
ezo , non attenditts im Ciceromano 
grod ante omnia attendendum fucrat, 
Fraſmum dryer ſum [entire quum No« 
m—_— dryerſum tem quum Bule- 
phorus loguttur ; preeterea toto in 0- 
pere autort unum hoc fuiſſe propoſt- 
tum, non quidem ut Tullianam elo- 
quentiam vellicet ( 1d enim fatlum 
plane mſani hommtrs fatlam fucrtt ) 
ſed ut ſuperſtitisſam quorundam T ut. 
liane diftionis affeffationem , quam 
1pſam memim aniiguorum cure faiſſe 
videmus, rideat deteſteturque. Sued 
argumentum felieiter, niſt me meun 
jnatcinm fallit, atgue adeo Ciceront- 
ane, hoc eft magna arte, part eloguen- 
tia, nec minore copia ab Eralmo tre: 
tatum muenict ; quiſquis hattenus 
prudens patienſque furrit, nt Cice- 
romunum pum prius atiente torum 
legere quam de eo mimine letto pro. 
nunciare maluerit. Nam magnet «vr 
anmr perver/itas, aut judicy Prapoſie- 
ritas itlla et dammare nor dico que 
MIHUS YECUE mtellt Yel TX ( 14 enim [ 
us malwn) fed gue provſus numguan 
lege- 


CUI» 


Et aliorum Epiſtolis. Is 


| legeris, ac que Ne it animo quidem 


unguam legere habeas * Memmeram 
enim, Eraſme optime, dammnandis pra- 
ſertim ſeriptts tus alits atq; alits ante- 


| bac multos hac eadem temeritate tranſ. 


verſos attos. Oninia porro, gtee tum pro 
cauſe tune tuittone a me in medium 
allata ſunt, tibt hbic recenſere nec poſ- 
ſum nec libet : ſed tamen, —_—_ ad 
anmi erga le me: ſignificationem 
pertimut, equidem refeliendis a me 
llorum rationibus benevolentior tibi 
quam aniea lend nihilo ſum fattus, 
diljgentior ad declarandam benevolen- 
tiam multo. Ego enim, tametſt nihil 
udebatur ad mieum erga le amorem 
addi poſſe , tamen ta!; mter neſtrcs 
lumultu ob Cicerontant editionem ob- 
io , non majore quidem findio, fed 
«rius, apertins , ſignificantins dignt- 
tatem defend: twam ; atgue ita demmwmm 
defend, ut ipſe ego jam deſenſore alt- 
quo indigeam qui cauſam apud (9s 
meam tueatur. Focor enim ab ilits 
m jus, guod Eraſmo pius &tgito pro- 
penſus ſum. FHujus re! teſtis mihi (0- 
cuple t1ſunus apud te efſe poteſt T bo- 


mas Lnpſeins, communts amicus , fur 


L 3 & 


16 Excerpta ex Era\mi 
f& 1þſe conflanter una mecum a par: 
trbus twrs flat, egerrimne ferens ex. 
jſtimationem tram talt de cauſa m e. 
1ſmod: inrommodum hic mcurriſſe. 
Sed ut ad illorum ſermones queſtuſque 
redeam. me certe illos audientem ut 
"etts noſtra amicitis flimulabat, ut 
eaverem ne cut ſuſpicionem animi ex 
'a, quam dixt, Noſopont ita ac me 
(ententta offenſ/t darem fic tumub 
{us iaem, ſeu ſumultas potinus majo- 
ren mint Curam afferebat cayvend:, ne 
714A C11 de ſumms meo erga te amore 
detraffum efje videretur : quum & 
aliogit ali mgenio praditum me 4- 
gnoſcerem ut me mira me tannun gue- 
ram, externarum laudum minime ſol. 
licitus ambitioſuſuve. t Memmimus 
enm quanio majors cum voluptate 
mgentt ac dttrins fruttus in conſci- 
ena, Juan im fama reponatur, Ex 
nmvero, Eraſme ſuauiſſimeut te a me 
abud alios defenſum apud te nonnihil 
{CC uſ. m. [ fat il An/oO008 [rem w1þ/n10id 4 
Prid ommes mea, num anor 0154 1e me- 
us, /mgularis ile quidem oy eximi- 
ws, ut hoc mithi jurts apud te ſumam) 
wt ergo te apud temet nonnulla ex par- 
[e 


Et aliorum Epiſtolis. t7 


| te rewn azam ; equidem guod tu mihi 
wideris ad collationem eam, qua de 


azitur, paulo mconſtderatins deſcen- 
A optar im vel exiſlimationis mee 


| detriments alrguo redeem tum eſſe, e 


vel Pudat nmmen in Ciceroniano 1u9 
prorſus ſuppreſſiſſe, vel de Budgo ſe- 
orſum quid ſentires enunctaſſe , wel 
eundem cum alis quotis potins quam 
cum EE * 0a enim utia 
commiſ/ura adco no/tris ommbus in! - 
dioſa eft ut multorum tibi benevolorium 
animos a tw iludio abalienarit ; ob id 
quod exiſtimant Bud..um cum Badio 
commiſ/tum perimae eſſe, ac ft quis A- 
chillem cum T her/tte commutteret. 
Talem illt de Budo, talem item de 
Badio opinionem nanimes mbiere ; 
gum tamen Budyeus ipſe mihi viſns 
fit totam hanc fabulam, cum ae ea 
primum inter nos ſermo incidiſſet , 
ſuſgue deque ferre : ea eff enim tum 
prudentis tum animi magnituame 
preditus Budeus,ut ſua omnia ad Con- 
ſerentiam, non ad eftentationem refe-. 
rat ; fludiorumgue ſunum non ex lt. 
us wel illins ſermone mercedem, fed 
ex ip/iſmet ſtudits petat. Non de- 

L 4 [ſunt 


18 Excerpta ex Eraſmi 


ſunt tamen qui mihi narrant {tus a 
nimum nwc hac ae cauſe e//e nonm- 
bil offenſum; ſed,quod multts jam die. 
bus hommem non viderim, 1d mih1 pla- 
ne compertum eſſe non poteſt. Prom. 
ae tamet/ſt multorum affeitum ut re- 
Fum judicum reſpiciendum band gua- 
gnam puto, ramen nou negaverm aan. 
dum eſſe aligntd hommum opiniont ; 
prefer tim quit videam Vos magnos 
oratores ſolere ſollicite operam dare, ut 
oratio veſtra audientts vnigt animis 
ſeſe gratioſa inſinuet ; deftderat eque 
ut 4 populo planſum , acclamationem, 
Honmmpuam (F SenTalionem mags 
Guam ex/tbilationem ac cachmnnum ex- 
Cipratis. {taque non parum de exiſtt- 
matione apud noflros tua bene meritu- 
rum te epruor, ft preſiiteris ut vel 
foco ad Budenm perimente mmutato, 
vel appendice ad opus attexta, vel ept- 
ſlola aligua ad hunc vet lum ſcripta, 
eague poſtea editagd Gallis noſtris pro- 
batum fiat quod revera ommbus pro- 
batum eſſe pervelin , guodgue miht 
atgue adeo, niſt fallor, Budco 1þft, 
EJs uns Canſa agitny, abumde pro- 
batum eft ; te widelicet negue Bud.ct 

glorte 


| Ft aliorum Epiſtolis. Ig 
| glorie invidere, ut ommino non imudere 
mih! facile perſnaſt (pares enim ets, 
qui autem mudet mnor eft ) neque 
quum de Budero & Bidio ſimul verba 
faceres, te 1d de doftrina atque adeo 
eloguentia Budeana ſenſe, quod [en- 
faſſe multt falſo (maligne enim dicere 
nolrm ) micrpretati ſunt: ad tram 
aurem gloriam pertimet quam maxt- 
mum vidert eum, quem exaguas. Fic 
mihi cauſe totius flains efſe videtnr ; 
tu videbts cauſa me ea t1bt im forum 
deducenda agendaque, an polius deſe- 
renda /it : nam ego bc 1161 a me /im- 
pherter atgue amice ſcripta efſe volut, 
quia equmm rat te pro amore mutuo, 
non ſolw meam cauſe tue defenſio- 
nem, vernum eltam con/ilmm m Ccau- 
ſa tua menum cognoſcere ; neque e- 
nm ſolum ſiudio erga te meo , verum 
etiam judicio de te meo [atisfaciendum 
putavi : videbam enim non tam miht 
conſiderandum eſe quid vir optimus 
m preſentia probares, quam quid ſem- 


. per efjes probaturus. Tuum nunc 


eft., Eraſme optime, cadem ſumplicitate 
atgue amicitia reſcribere , conſtlimm 
meum ſequi an ab ills diſſjentire ma- 

F TA 


20 Excerpts ex Eraſmi 


lis. Qui ft tibi erroneus conſultor efte 
videbor, amabo te errorts met rationem 
ut explices : quanguam enim autori- 
tati tus cedere nulla non m re, nullo 
non iu loco ſum paratus ; tamen in ea 
cauſa, in qua mittus apud me affetus 
Guam apud te valere poteſt, refF1us ar- 
bitrabor ratione abs te quam autori- 
tate ſuperari. Confido ramen omnns 
acceſurum te ſeutentie mee, effetin- 
rumpue nut negue me conſul ants ne- 
gue Te accepts Paniteal.---- 


Fraſmus Rot Gel mano Brixio S. D. 


Dmorucras pridem, ornati/Jume 
Bris, Ciccronanum cdarrnum 

mil nonnutlam jfthic imuidiam con- 
fiaſje, quod ego facile auzurabar fore, 
fea duntaxat apud eos qui talt ſuper- 
ſittione tenerentur, qualem affunso No. 
ſcpono, ſub wunius perſong mederi ſiu- 
deus omnibus: at nibil minus exſpe- 
Fabam, guam ut ex eruditorumn un- 
mcro quiſguam exiſteret, gu cenſeret 
uvellum ad PUBlic an findio um utilt- 
taiem elaboratun Flipponatlcis ept- 
{rammatns (adrdandun; guod i/1hic fi. 
1 


a 


| Et aliorum Epiſtolis. 2r 


| ert ſignificant amxi neutrquam leyes, 
| & 12 guſtum mijerunt 1114 quatuorue 
nou minus migus quam maotta ; nec 
tacuerant quimam efſent illorum auto- 
res. Frequenter deplorare ſoleo pie- 
faters Chrittianam tam muſeranda 
diſſtdiorum lue nuſquam gentinm non 
perichitart : fed wvereor ne ſomilis lu- 
& muadat politiora ſtudia, gue jam 
pridem mullis regronibus ſat feliciter 
efflor uerunt, quanguam nou alibt fel:- 
(115 Guam 1 veſtra Gallia. Nam a- 
pud Ttalos bellorum tumultibus con- 
territe «Muſe filent frigentque. Ego 
tero tamet/t natura plurmum abſum 
ab i/terum ingenio, qui /ic addiftt ſunt 
buic aut 1/1; nationt ut ceteras prope- 
modum oderint ; tamen /1 in ullam 
natronem animo propenſiore fur, ſem- 
per in Galliam fut  Cujus vet te- 
fles efſe poſſunt , tran br qui mecum 
familtariter vixerunt, tw meg lucu- 
brationes, m quibus libenter mmoror 
Gallice pentts encomns ; nommatim 
autem panegyricus uo priticipt Pht- 
lipps ex Fhiſpanits reduc: gratulor. 
Quo mags erram me diſcruciat bc fas 
tale diſſndium, quod duces orbts poten- 


tiffi- 


22 Excerpta ex Eraſmi 


tiſſimos monarchas tam din dirimit. 
Snoniam au'em videbam apud Germa- 
nos aut exſtimeut prorſus, aut miſere 
frigere hiberalium aiſciplnarum fiudia; 
apud [talos mter armorum Ccrepitus 
non andere caput exſerere, gaudebam 
certe apud vos Muſts efſe ſedem tran- 
quiliam & amanam. At | ry 
referebat ut mter eos, gut literas hu- 
maniores propurnant, efſet ſfliudirrum 
& animorum conſenſus : quod exem- 
plum vel ab hoſtibus ltterarum peten- 
dum erat, gnos videmus miro [yncre- 
tumo juittiſgue phalangibus aduer- 
ſus hec fludia dimicare. Nec hic ad 
cal-nluwn venire oportuit, ſub Jus Quits 
cae/o natus eſſet :. crues inter ſe ſunt 
ac ſymmyſt.e, quicungue ſtuds 1nſdem 
rutiatt ſunt. Nunc quorſum attime- 
bat ex cauſa tam fr.uola tam ſeriam 
excitare trazediam ; (ff bis, gui nou 
minus male volunt nob1s ommons quam 
1p/ts tudis, bod lone gratiſſumun: O'- 
aere [Pe Ef at W110 Fur Mags a” magts 
accendantur ad 14 quod ultro nimum 
azuit ftrenne* Olemmn, imguiunt, ca 
mino. Sed d:d'(t;. mguent. cauſam 
14am 0pjecre Canſam rs nift p ane v9- 


, 
$14) "e 


Et aliorum Epiſtolis. 27 
lumus nobis ipſts *culos obtegere, quid 
alind agit ile libellns, quam ut ſuper- 
flitioſam anx1am,imeptam oy imper fe- 
Fam Cicer onts emulationem traducat, 
atque ad veram ejus autoris imitatio- 


' nem provecet ? Quits hoc dottus, quis 


ſanus non probet ? Quid autem ad ve- 
ram eruditionem mutilins quam /i 
fuventus, contemtis omnibus qui 4 
Ciceronis phraſt diſcrepant, uni /it ad- 
difta; cujus tamen nihil effmgere c0- 
netur, mft guod in i/lo mmm: eft mo- 
menti? Morbus hic primum ex [talia 
duxit originem, nec ull; majores ibi 
tumultus concitarunt quam qui mi- 
nmum habebant Ciceronts. Neque 
pancos noſtratinm ea lues afflare cape- 
rat, praſertim illos qui nobis ex [1a- 
lia redierunt. 1d quoniam perfpicie- 
bam vehementer inutile vel eruditiont 
ſolide vel Chriſtiane facundte , paus- 
corum dierum opella mihi ſumta eft, 
ut cam [uper/titionem ab animis juue- 
num de pellerem ab hoc ipſo qaod af- 
feitatwu [ubmoventem,; aum > [of at- 
tores leFtione dignos faitidmnnt, nec 
eum;, quem unum 111 proponunt, a//e- 
guumninr. Nec emm tam ſum (ns, 


# 
M5 


24 Excerpta ex Eraſmi 


wut mor videam M. Tullmm /ic elo- 
quentie primcipem efſe , ut cetert, 
guamlibet per ſe facundt, ad hunc 
compoſitt velut obmuteſcere videantur, 
Proimmde non video cur illos offendat 
ergumentum, ad quod ſuſcipiendum 
literts bortatus ſum Cuilbelmum Bu- 
deum, &y ule /ygnificarat fibt in animo 
eſſe per occaſtonem bec genus hommumn 
accipere. Quod /t huic non diſplicuit 
areumentum, quid oft guod fremunt 
if, glu Budai valde findioſt videri 
volunt ? At fortaſſts non offendit ar- 
gumentum, ſed trattandi ratio; quoni- 
am propemodum omnes ſubmocet No- 
ſoponus ab honore Tulhami cognommis. 
Altqui reputare debebant illic Noſo- 
ponum logut non Eraſmum ; quan THAN 
we Bulephor: qurdem ſimplex eft ora- 
110, quippe gui je fingit eodem tener: 
morbo ut alter; medeatur : eogte fa- 


» vg 
titur probatiſſumis quibuſq, ſcr:;ptort- 


bus boc honorts negari, ne Noſoponus 


prorſus animum deſpondeat, ft minus 

uod ambit aſſequatur. [taque non 

ric ſuggillantity qui negantur efſe 

Fullian, preſer tim ad regulam o<fti- 

malionempue Noſopont * quim poltus 
ill 


' 


Fo "ns o—_e ——  _—Y 


Ft aliorum Fpiſtolis. 25 
illud erat propoſitum ut perſuaderem 
furſſe mullos ea dotfrma ſacundiaque 
preditos , wut fi nom ſunilibus certe 
paribus dettbus cum T ullto certare poſ- 
ſent; qui tamen ab illa Ciceroniane 
pbraſeos cute brafteaque, quam unam 
affeftant quidam , longi/ſune ab/int. 
Aaco vero mihi non furt animus ulltus 
nomen peritringere, ut, quanquam itt- 
duco perſonam parum miegri judicn, 
tamen hic a decoro nonnihil deflexerim, 
nemmem recenſens cu: non ſuam lau- 
dem tribuerim, ſane quantum in 11 an- 
ſcurſu 6 by waleſw licurt. INec enm 
tllic [uſceperam cenſuras, aut encomia 
fſferiptorum omnium. Sufficiebant ad 
id quod agebam exempla decem. Sed 
4 quibuſdam arbitt abar me miturum 
gratiam commemoratt nomms, & ſunt 
gut gratias egerum! : tum exill nabam 
cam judicrorium Vvarietalten non mutt- 
lem fore jurvenibus, erudite facundie 
candidatis, quod ipſe priovibus ad me 
lueris ſentire viſus es. Sed mdigne 
ferunt quidam parum honorrfice 1ra- 
tatum ibi Budcum. Our ſic? an 
gnia Noſoponus nondum a ſuperſt it 1one 
liber ſubmouet illum ab albo Cicero» 

n1anc- 


25 Excerpts ex Eraſmi 

nianorum ? Hoc ipſe Budcus mge- 
nue fatetur , qui nec affeftat hoc quod 
requirit Noſoponus, atque dammat 
etiam quod unum ille miratny. Nec 
ideo quiſgnam ſubmovetur ab erudito- 
rum aut eloguentium ordme, quands- 
quidem in codem dialogo doceo fiert 
poſſe ut exiſtat aliqnis Cicerone tum 
eruditior tum etiam eloguentior, gut 
tamen illi in dicendi charattere [it dif. 
femillimus. Ubmam 1g1itur ft bic it- 
la in Budeum contumelta? Faciant 
illum M. T ullio defFrorem, non arce- 
tur ab hac laude ; facrant illum facun- 
diorem, nihil obſtat elogium Noſopont. 
At paucts attingo laudes its ; non 
enim patiebatur copiam argument: ſuſ- 
ceptt rat'o, verum im Aunotationibus 
nout Tettamenti, in Adagits non rai 0 
que/iins eft campus m l/s laudes 
exſpatiandi, ſt mmus 1d fattum mm ept- 
flolts : miſt for ſatan hoc quoqgue contu- 
meliam efie ducunt in Budawun, quod 
ab Eraſmo laudatur, quum frequentey 
tum 1m arguments ſerits, atgue haud 
ſero, an ſ&cnlts altguot antort [no ſu- 
perfuturis. Utcungque de hoc jndt 
cant, certe a me honorts gratia fattum 


ef! 


ws 


«a MT "00S 


"ET 


Ez aliorum Epiftolis. 27 
efl ; quanguam non eram neſcins, nec 
illins modeſtiam deſtderare met cala- 
mi teflmonium, nec illins gloriam e- 
gere noſtra commendatione, quippe qui 
domi habeat unde ſemet orbt carum 
clarumgque reddat, etiamſi nondum e/- 
ſet, ut ett, celeberrmus. Sed hoc 
tum exiHimabam Hudiorum mtereſie, 
ar, ut mgenue dicam, mea guogue non- 
mhil, 7antum enim ſemper Budzo 
tribut ut i/lins amicitiam mihi cum 
primis honorificam duxerim, ejuſque 
viri mentione veluti germs additts 
putarim aliguid dignitatis accedere 
libris meis. Num Oy eas laudes, quas 
tu illi im epiſtola tus cumulati//tme 
tribuis, magna cum animi voluptate 
ket, gaudens apud vos ſaltem habert 
bonorem egregus meritts debitum, ac 
virum de rethiffumrs fludis fy hatte- 
ns optime meritum & mates melins 
a melins merentem pro numine coli, 
Hunc animum quum contanter erga 
Budeum gefſerim , &y adbuc gerams 
quid oft guod iſt! [ryorts (fy 0d11 ſuſpt- 
crones fingunt ? Yerum illind pradi- 
cant crimen eſſe nulla purgatione di- 
lInendum, quod Budeum cum Badio 

COnTt« 


28 E xcerpta ex Eraſmi 


contuler im. Primum 111i non jugs- 
Im COMmenorantur eruaitorum nuo- 
mina , quemadmodum Sumiilianu 
Grecos cum Latimis commillit , ſed 
juxla regiones. Budeus autem of 
Badius fors ſimul occurrebant, quont- 
em utergue Gallus, uierque vivit Lu- 
tetie. Niſt forſttan hoc quogie pu- 
tant non ferendum, /i in eoaem cala- 
logo recenſeantur Budeus fy Badins. 
Foc gui ſentiunt , longe diſſentimmt 
ab animo Budet ; niſt prorſus totam 
illins naturam tznoro. Sed confers, 
mguunt, alterum alteri, formice ca- 
melum. [mo Noſoponus , inquam , 
confert, non ego. Sed age: nib mihi 
patrocmetm _—_— cauſatio , quod 
ad hunc ſane Cum atrrmet! ; Jerrpſerit 
hoc Eraſmus, & ſcripſerit ex anim 
ſui ſententia : num ullo verbs /aſa ef 
Buder exiſtimatio* Confero; ſed qua 
tandem in re? num it majorum 1ma- 
gimibus, num 1m op1bus, num 11 dignt- 
tate, num 1m eruditione, aut eloguen- 
tia? Nequaquam : tantum in Cute 
bratleaque Ciceroniane phraſeos,quam 
mgenue negligit Budans , oO 161 &x 
profeſs negligendam deceo, ( a ſum- 


ml, 


Et aliorum Epiſtolis. 29 


mis probatiſſomiſque ſcriptorivus neg- 
leftam fuſe demonſiro : nec alter 
confero Budecum cum Badio, quam 
Leonardum Aretinum contuli cum 
Qumntiliano, Phileiphum cum Plinto. 
Sed anteponts, imguiunt, propemodum 
Budium. Nimirum in co prafero mm 
quo preferendus eft, i quo quamitbet 
prelatus nihil officit gloria Budaice : 
ſrquidem hoc illic agitur, celeberrt- 
mos gue/gue ſeriptores furſſe Cicerom 
diſſmules. Proinde quo magis ante- 
cellit eruditione facundiague Budeus, 
proges longiore mtervallo a tergo re- 
inquitur Badins, hoc exemplum et 
aptius ad id quod i/lic molior. Demi- 
ror rſthic eſſe dotfor qui h&c non vis 
deant, &y, /t vident, magis etiam de 
miror efie qui vocrferentur, qui male- 
dicis verſtcults rem dignam exi/timent. 
Poftremo, ne quts improbus arriperet 
anſam calummniandi de collatione dife 
pari, ſubjic10, quanquam Guilhelmus 
Budzus alus multts extmiſque dott- 
bus ſuſpiciendus ct. Quad bic ver- 
bum, quod non habeat empha/im emt- 
wentie? Tribuo il; multis dores, now 
boe ſatis erat atmo meo, addo Ex1- 

mas ; 


30 E xeerpta ex Eraſmi 


mas z uec dx1i, preditus eſt, ſed ſu- 
ſpiciendus eff; non jam i//um Badio 
tanium preferens, [cd uniyerſts pane 
ſeriptoribus anteponens : neque enim 
paullo ſublimior eft ommibus , quem 
ſuſpicrunt omnes. FHaec cum ſint me- 
r1dtano ſole Clariora ; quenam iſta ju- 
dictorum Cacitas, ut, cum 0 tam ho- 
norrfice trattarim Budcum, won al: 
ter fremant quam /t im faciem illins 
exſpuiſſem! Dicor, fi Muſts placet, 
lacefere vivos fy mortnos; quum illic 
nemmem preterierm ullandatum pre. 
ter unum me. Atque adeo 1s iſe 
gut fertur hujuſmod: verſicults Judere, 
fatts honorifice commemoratur im eo 
dialogo, nec uſguam alibi nomen illtus 
attingo ſine honorts prafatione. Alins 
ſuccmit , = javet 1lle par1. Foc 
dittum mihi profefto nequaguam con- 
tumelioſum efie duco , fed haud [cio 
an Badins e&quo animo laturus fit E- 
raſmum 1ipſt equarti. Alns liberum 
erit de Badio judicare quod yolunt ; e- 
go ſemper ilium habur m eorum nu- 
mero, quorum nec erud:tionen nec 
mgenium nec elogquentiam poſſts con- 
temmere : tame!/i nou diſſumulo ilſum 
longe 


» Gr 


Peg 
<Q oo 


My 7 oo, V — H 22 


wn, =, ww: WTF wn 


Et aliorum Epiſtolis: J1 
hbnge majorem fuiſſe fulurum, ft for- 
tuna benigntor olium ac tranguilitta- 
tem /ludiorum ſuppeditaſſet. Ferum 
hec mihi dicuntur extra cauſam. Mea 
collatio ut Budo oft honorifica, ta 
nhil detrahit Badio. Et ubt ſunt hic 
ggumenta Bude: laudibus muiden. 
tts? An lroor impulit me ut m luCu- 
brationibus mets, nec ludicris, f ut 
ſpero vitturrs, toties tam amanter, 
tam honorifice de ill predicem, quam 
baud ſc10 an quiſguam alins,etiam Gat- 
lus? [tane yf þ vocor 1 muidiam, emu- 
lationts quum Roma gravem ſuſtimuc« 
rim muvidiam guod m epiſto/ts mets it- 
lum /talts etram preetulerim? Egogmi 
Germane, talibus twirts bonas l[tteras 
nor ſolum provehentious mduſtria ſua, 
veruwn e iam dignitate ſua ornantibus 
4 atulart foleo, moan moidere : nec 
arbitror ingenium mewn ab ullo vitto 


| : y 
: altentns Juam ab invidentia. Quis 


unggam fenſit mihi motum ſtomachum, 
quod guamblibet ettam gregarits poſt- 
ponerer r { Itmam Q Celerts ommuibus 
vitns OKC Pr ns [UM ! Summns olim 
mter nos epiſtolis velitatt diftions 


exercendie gratta; erat ile tum pro- 


pen- 


32 Excerpta ex Eraſmi 


penſur im Facobum Fabrum , verum 
hec conflittatiuncula nojtiram amici. 
tam confirmavit verius quam diremit, 
Poſt arcebatur neſcio quid ſtomach 
in me concepiſ/e , , in ſcrt- 
plts mers alicubi videar attingere Gal. 
los. Locus unus eft in Colloquiis, ubi 
guidam ; war wg ſeſe commonſtratu- 
rum unde poſſet quantum vellet nn- 
morum petere, /rve pay auneos 
froe mallet argenteos; (+ avidam alte- 
rius exſpettationem fefellit, reſpon- 
dens, ex Alle Budzi, Quid hoc jo- 
co poſit efjet mazis innoxium ? aut 
guid hinc alind admonetur leftor, niſt 
Budeum dilgenter ſcripfiſſe de Aﬀſe? 
An mihi merito ſuccenſeat Lazarus 
Bayfins, /t quis in colloguns ita joce- 
tur m hommem pannoſum , ut poll. 
ceatur ſe commonſtra/urum unde poſ- 
fit gratts quodcungue vellet veitium 
genus ſumere; & aventti ſcire unde 
reſponderet,ex \ eltiario Bayfii ? Lan- 
tum religions vis arcants defertur 
literis. Cetera gue fere ſunt hujus 
"—_ non repetam, ne fiam prottxt- 
; preſertim quum hat de re per t- 
_ Budo ſat sfecerm. Annon 7 


sf 


C> 


Et aliorum Epiſtolis. 33 
cebit in quenquam Gallum aligquid ſub 


quacungue perſona vel goco dicere , 
w/t tota Gallia me reun agat leſe 
majeſtatts ? Quot rertur nationes miht 
Iuccenſebunt, guarum mores notantur 
im Proverbits ' Sed quam hic animumn 
babuerim ſincerum, hinc perpenaito. 
Nunguam crediturus eram Budeum 
boc nomme ſubiratum eſſe, niſt iſe, 
literis ad me datis, pro ſua ingenuta- 
te lomachum ſuum eſſet confeſſus, ſed 
quem facile videbatur poſuiſſe. Nec 
abitror ullas mortalium amicitias eſ- 
le tam felices, ut non mcidant altquo- 
ties hujguſmodi nubecule. Atqui ta- 
les offenſtuncule frequenter amor ts m- 
tegratio eſt. Denique, poſt editum Ci- 
ceronmanum, /tcrts amicorum adme- 
wits ſum wut apologia quapiarms ad 
Budeum ſcripta placarem illius ant. 
mum, /t quid forte concepiſſet offenſio- 
ns: ad quod tus guogne litera me vi- 
dentur adbortart ; fed non occurrebat 
quid ſcriberem aut cu ſcriberem. Nam 
de Bude: probitate prudentiaque perſu- 
aſtonem babevam equſmoatut crtns ſpe- 
rarim ab 11/0 gratiam ejus commenora- 
tons, quam offen/am metuerim : cujus 

anim1 


34 FExcerpta ex Eraſmi 


animi magnitudmem ſimul fy humani. 


tatem, quam tu vere predicas, ita | 


mihi videbar habere perſpeftam,ut et- 


iam ft quid exciaiſſet mihi minus Cir | 


cumſpette diftum, putarem aut neg- 
letturum aut m bonam partem mier- 
pretaturum. PHtagque quum mibt 
animus eſſet erga ullum qui debet eſſe 
erga velterem amicum, & m re le. 


raria corypheum ; & locus adeo nibil * 


haberet rifSnrer, ut paucts verbis plu- 
rimum 1h lawdts tribuerit : qui pote- 
ram maucere animum , ut crederem 
madijgnari Budeum? Scripfiſſem ad a- 
micorum illins quempiam ? Quemcenn- 
gue delegifiem, carbone nstaſſem 1li1us 
judicrum vel de me wel de Budao 
vel de utrogue : de me, quaſi ſim tam 
petulans ut talem virum, quem flu 
diorum nomme non poſſum non amare, 
etiamſi mihi cum illo nulla mtercede. 
ret amxitta ; dicam amplius ſed &que 
verum,etiamſt de me parum honorifice 
tumſentiret tum logueretur nulla laceſ- 
fitus myuria /ti/s peterem : de Band, 
gui tam moroſum ex1Himarit ut pro 
candido officio reponeret indjgnationem . 
ae utrogue , gi vel me tam narum 

"met 


Et aliorum Epiſtolis. 35 
. wer Pularit , ut Cum te viro at glo- 
ine eruditionts contendere ſuſtineam, 
quem ſemper exira hujus gtatis 
learm poſitum cum priſcts illis he- 
_ \rubus ſoleam componere ; vel Bude- 
ox. 1am ſam humilts animi, ut mei /imi- 
ik; \em it vel conflitu digna;nrus. Nec 
ſie adbuc mihbi quiſguam perſueſurts eft, 
te. Budeum "to a minus amicum c[/e quam 
hit \ſalet;, nit flomachum ſuis literis profi 
},. \teatar, ilhum fatturum non arbi- 
te. \Irer. Jam qui tam meptis ver/icults 
mm |*uganti, utrius queſo exiſtimationem 
4. \magis ledunt ? meanmme an Budgei ? 
n. |Me qudem ple locus abſoluit: itaque 
us \þ quid hic ett reprehen/ionts, in Bu- 
eo |deum recidit, quem vocant in ſuſpicio- 
m \nem vel quod nulla de cauſa ſuccen- 
u- |ſeat amico, vel quod amicts tam ime- 
e, \ptrs deleFtetur ; viſt forte hec ludunt 
+. \iflo mſcio. Tibi juſtior crat Eraſmo 
ue |ſuccenſendi cauſa, mi Brixi, quem 
'e | multo ſrigidins recenſeo quam Hude- 
/- | wn; fy lamen abs te nihi! omnino me- 
), | wi, gampridem habens perſpectam. & 
0 | jade tri reftitudinem of mpgeniy 
þ ſhavitatem. Quant ien autem abſunt 4 
u | Gratiis & Mnſts, qui te conati ſunt 
4 NM a, it 7 


36 Excerpta ex Eralimi 


aiftts atrocibus im me concitare,quem 

roncitatum platare debuerant ? Quid 

moribus tam inhumanis cam literis 

humanitatis ? Hortaris tu quidem fy 

prudenter & amanter, ut hic ſuccar. 

ram exiſtimationi mex. Valeat omnis 

exiftimatio, fi hac animorum /aes in. 

va/it meltorrs literature cultores. Bus 

colore traftabo ho: argumentumnt, ut 

non ledam exiſftimationem corum 6g 

fic fremunt de re nthilt ? Contuli Bu- 

deum cum Badio. Quid /i Budei [i 

genam cum Badii lagena contuliem, 
clamarent Leſam Budaici nomtnis mas 

jeftatem ? Neque enim hec collatio 

magis Budei gloriam ledit, quam ſi 

lagenam lagenc on 5g wan) Reſlat 

etram lug fe ſuperts placet, ut me 

purgem, ne videar muidere Bude). 
Qual tot bocis operum meorum inſper- 

fa nommtis illus honorifica commend. 
ratio, non ſatis declarat\| quam illi m- 
videam. [Invidemus tis quos ſpeia- 
mus nos aſſequt poſſe. Budeum tot 
Rladiis precurrentem ſuſpicere mira- 
rique ſoleo verins quam ammulari. Nam 
guod tuns candor Budeum 5 Era- 
[mum pares facit, hoc me p1 _y 
ejje 


wn on ww A©#* ww © = => =nac So BB a Q 2A AMS 


' | meis gue [pirat muidiam it Hudeum: 


Et aliorum Epiſtolis. 37 
ue Germanic quod Budens eft ſuc 
ballte , eleganter id quidem ty [a- 
us rbetorice ; fed in re nthils [evius 
peccas, quam /t ego ſimpliciter Bud.c- 
w2 cum Hadio contuliſſem. Magis c- 
wm 1pares ſumus quam diſſumiles, 
Eraſmus Oy Budeus. Atque ut gra- 
tt gudicii oft quod Gallia veneratur 
ooerogus Jum Monro, 1a non 

ſunt Germania quibus hoc konoris 
devetur potius quam Fraſmo. Sum- 
mum, mgquts, Oe convent, quem ex- 
#quas. //ind gue tandews l/aturi ſunt 
#11429 Gut me Eadio farem faciunt , 
m/z forte tribuunt eaudem veniam 4- 
micorum pr Cons, quam Venus 1rt- 
buere dicitur amaniium perjurins ? 
Sed, ut ad tude ramen redeam, ob- 


ſecro quam [y //abam reper iunt mm hbris 
, 


aut quem ommino profernnt fre ſum- 
mum ſive mediocrem,cujus indullrie 
non faverinz ? aut quis unquam meo 
calamo laceſſitus eff, qui non prior 
wolefle laceſſroerit me? Indicas & 
remedium, /i proxima editione Buds! 
mentionem expungam, aut a Badro ſc. 
parem. 1d quidem ut eſt perfacile, a 

M 2 [4. 


-- 


28 Excerpta ex Eraſmi 


lubens fecero. Sed quid non calummia- 
buntur, qui hoc calummiati ſwnt ? $i 
pretermiſero, dicar imwuidiſſe : ft cor- 
rexero, repetent priorts collatronts me- 

moriam que jam anuimos oceupauit. 
Faciam tamen quod mones, cuftes con- 

filium ut certo nov ab animo ſmce- 
ri roficiſci, ita ſpes eft futturum 
etram felix. Quanquam autem de ttt 
erga me anim1 = | {mmcerttate vel con- 

fantia, mi Brixi, rnnquam dubitavt; 

amen non poteſt mibi non eſſe pergra- 

tum hat occaſtone fattum, wt commons 

ſuam e172 me pietaltemn faceres teſtati- 

rem, modo ne quid [uo nomint conct- 

lietur mvidie, cujus eruditto /ingula- 

71s (y nivens quidam ingeni candor 

"oc promere tir, ut 1th1 fayeant ones, 

mmundeat #em2. Sed, obſecrs te, tanins 

patronns quam bunam quamgue m- 
cthilem cauſam juſcepiſtt ? Atqui pe. 

ſome gquegre cauſe ad optimos oratls- 

res deferrt ſolent, quanque i/tis by- 

uo med:ico mazis opus efſe ſuſpicer 

guam bono oratore. Quid aliad adfe- 

rant 1jt1.n1/i Radrum Badio contulir, 
oy hanc cautimem ſubinde recmunt ; 

Budzum Badio contulit? Atg; inter 

hos 


| 


wer pr ow rear "1. 4.35 


Ft aliorum F piſtols. 49 

hos feruntar efje , qui prins amict t 
debantur , quizue de noſliis Hiudiis 
nor 02771710 ffone ſentiebant. Poſiea- 
ora: Baden Badio cortulr, prott- 
wy abrogant mihi quicguid ante t11- 
buebant , ingenium, eruditionem, clo- 
quentiam, judictum, denique ſenſum 
tram communem. Amicitia gue, deft 
were potnit nungaam vira fut. Bug- 
km aitem ctonjettandum et illam fu- 
fe, gux tam frioolts de cauſis tranſi- 
it m ſimultatem'; mo que pro offi- 
tio rependir Contamelian ? Palis ni- 
bil opus eft proffer occaſicnem, ut ha- 
bet proverbium. At pejores ſunt qui 
benevolentiam rapiunt in occaſionem 
malevolentice, &y inde moliuntur vin- 
diffam unde detuit gratias agere. 
Mores 'iſlos pluſquam Secythicos im- 
mane guaurimum pot tet abeſ/e a fludiis 
humanioribus. Fuit hot mfelicitatis 
me, gnod aliquot in me F111; mucro- 
nem f inxerunt. Sed quis eft un- 
m a me ob cauſam tam frivolam 
mpetitns? Equidem arbitror non 
temere repertum ini, in cujus hibris 
for reperias laudata nomma, guot ” 
meis. Quin hoc ipſo in libells , cr 
M 2 per- 


40 Excerpta ex Eraſmi 

perſenam inducam ſimiſtri gudicit, cuns 
iſa res muitaret , ut de varietate dt- 
fonts diſſerens quid in /ingulis pla- 
cefet aut diſpliceret indicarem ; eam 
lamen in cenjuris tenut moderationem, 
wut nullus, ni fallor, equnus /it in me 
cendorem deſtacraturus. Atqui ca res 
vou mediocriter conducebat ad adole- 
ſcentulorum profetium. Sed malui mi- 
nus prodeſic omnibus, quam guenguam 
offendere. Suſpicor iſtic eſſe «mnegunus, 
9u9s mira ſinum urit, quoi ego quic- 
guam eſe facundiwm quod non eff 
Coriſtianum. Hi forte ſuo dolor, quem 
fateri pudet, pretexunt B ud.cum Cum 
Badio collatum ; ac diſſudii ſemma ja- 
crant, gGucerentes quem protrudant ad 
ſui doloris nitionem. Opinor te nou 
latere, quid ſibi velit hoc enigma: 
naſum habes. Ferum adverſus ies 
erm, quod ajunt, pede ſlandaum eſt, qui 
moltuniur ut ſub titulo nomineq; bona- 
1a hiterarum repullulaſcat paganitas. 
31 ſurus ex auim? Chriſtian, nihil 
n:b:s eruditum, elegans, aut yenu/tum 
vidert dabet, aud non ſpiret Chri- 
flum, quolics materia prſtulat. Novi 
799/dam clancalarios pazanitatis fan- 


- # # 
F IICs 1 


_ 


Et aliorum Epiſtolis. 41 


tore;,qui, fi mihi flomachum mover, 


» | arciprentur wut dignt ſunt. Pro Chrifts 


ſentient me non eſſe timidulum, in a- 
lits non gravate concedo quibuſlibet. Ja- 
we /tteras eas, quas ad quendam [cri- 
pſeram liberins in amict ſinum effun- 
dens quod ſenticham, quanquam i" 
ults nou arbitror eſſe quod vel verum 
non /at vel in Budei nomen fit contu- 
melioſum, tamen optarim in aliorum 
manus non venſ/e. Uni ſcripſeram, 
cujus fidem habebam per/pettam, nec 
tam prudeutiam arbitrabar = 1730- 
nitorts , quangquam poflerioribus lite- 
11s admonueram : tantun enm 1 
ut illas ſcripſerim editurus, ut 4 du- 
obus tanium lettas voluerim. Quare 
te rogo ne latins ſerpat res, tametſt 
jam audio rumorem hujus fiftt diſfudii 
ad Chriſtianiſſumi Regs aures dima- 
naſſe. Scilicet deerant whmegotta, mſi 
& talibus naniis cogeretur miendere-- 


Julius Czlar Scaliger Jacobo 
Omphaho S. P. D. 


— De concordia vero quod ſcribrs, 
bommern yere humanum ! 6 dromum 
oe 


42 Excerpta ex Era\mi 

virum ! te ad cbſcur! nommts nefeis | ut 
quem divertere ab mſtituto itinere tuo, | li 
ut cum viſeres officroſe , humaniſſime \ fe 
atgue honorificentiſſome appeRares : ad \P 
eum te ultro literas elegantiſfemas, in \ 0 
his illtes laudes quogue ; qui Tamen 
cum amiciſſomo atque minmo tib exer- 
ceret mimicitias ; tum autern tt ita 
comparare, ut etiam eundew efficids 
bumaniorem. Krgo, wi Ornphalt, turh 
tanis fit !noraum erga me 
meritorum, facule a me feras quod tel- 
iro ob inuumerabiles unrintes tuas offe- 
enam m te debut proficiſci. ' Habeas | 
tiþi amoris mei jus quem condones F. | 
raſmo; eum tibi fide: commentd> tus, | 
ut de e0 cui velis ommia ſedata, pacate, | 
tranguilla, croulia denique atque etiam | 
pra polliceare. Dem hot humanitati 
tue, dem med lenitati, devii i/lins no- © 
mms ſplendori, laudate eruditioni: | 
dem meritts ejus in Remp. literarian, | 
pro qua ottum devovit ſunm, ſuaque | 


— as ano ws. *Q he 


Commoda cum illins commodis commu- 
tare mminme dubitavit. na ex facilt- 
late mea mte/livat ſane me tantum ab 
ſe abſuiſſe, quantum ipſs eloquenti.c | 
patrocinio defulurus ſe videbatur. Eft | 
wol7s 


fer 


= 


Et aliorum Epiftolis, 2; 
 wobts, oft iders animus, Omphali, pro 
> we_rany noftra, qui pro Ciceronis de- 
fenſtone fuit : par cauſa ac fortaſſe ſu. 
perior. Hxc witur omnia mea conſilta, 
ommes vires meas, decus, conflantiam., 
diznitatem, animum, me ih/um hac m 
fam pra provincia tua, tua n: Poteſiate 
futurum polliceor. Te vero, Omphal:, 
gut 1arium in Rep. bont, tantum pacts 
oftenias appatratum nobis, vide queſo 
ne quod humanitatis fy 11.0 oy notre 
ranſa facimmis, metu guodam potius 
fecrſſe videamur. Eft permagnum per - 
gravegie teftimoninum twun. Foc ſatis 
| babeam, deponere me in /inu eloquen- 
| tfſumi Uri MMINICHAS 01478 eloquente 
viro ſuſceptas eloguenti.c cauſa : pre» 
ſertim cum Eraſmus iſe tandem ati- 
quando exuerit perſonam liam elo- 
quentte exitiabilem priſtimumgue con- 
| felium repudiarit. Ruare illins ſenten- 
| tie fantores pratiofos vides animo con- 

Crdiſſe : quortem aliquot conſpiratio at- 
que mepte conſen/ionts fides eo erupit 

| pertinacie, ut cnjus impetu ſeme! ſunt 
wnpulſt, ejus judicto retrahi nolmt ad 

| Janitatem. Equidem virum illum mul- 
| Its magmiſque /tteraris vn tutibus or- 
nalum 


44 FExcerpta ex Era{mi 


vatum ſemper admuratus ſum: ejus 
labares, vigtlias, monuments colut. fuo 
ſaftum eſt, ut gravius tulerim depr g- 
vari per eum eloguenttie nftitutiones, 
quem nx 0 ducem oy mib1 adoleſcens 
prepoſuiſſem, & l:beris meis ſenex a- 
nimo deſtinaſſem. Nemo enim bonus 
aut beatus uilo m genere offciorum eſſe 
poteſt , cur non gratior pribiica ſalus 
elgue commodsa p0t10ra quan private 
rationes ule. Scio mic gratioſe exce- 
Plum a graviſſumus wvirts, quorum judi- 
cium plurimis maximiſque de cauſts 
orbits nofler ſuſpexit jemper. Scio Con- 
ira multorum aver ti//e animos ab laude 
mea, comer ti{/eque ad obtreftatiumem : 
quorum aut conſcrentia virium 4 Cice- 
roue deflexerat , aut apud gquos Era- 
ſui [indium offciebat veritati. Ego vero 
ſuftentor preclara 1luftrigue conſeien- 
tia, cum id egi quod ipft Eraſmo pera- 
gendum aligquanido aduer ſum eſe full ; 
age 4 me mchoatum perfecit ille 
tandem, ut cum Cicerone redirect in 
gretiam. Sic enim ieſtatur hot recent: 
epiftola T nſculaniis affuxa guce/tionibus. 
Satis igitur mihi laudis atgue glorie 
partum pulo, non guod tanium detur- 

barim 


= * 


Et aliorum Eviſtolis. 45 
birim imperatorem , ſed guod meun 
ile judicrmm fit ſeentus. /tague illam 
Reipull. calamits/am eloguefttium pro. 
ſeriptionem 1:07a prudentia cum ant 
ſnſtulit aut emencatit, atiulit ſane 
eo Nnommil C0" Malnem ; guod n9- 
men loviſſiumorum tprſunorangue ſe. 
mi-/ilefatoruwm conv tis mmpudenti/}e- 


refto feciſſe prmam, & nemae 
Gſſnne pro eloghentia ſumina a! 
tattem , de nntverſa Rep. non pefſi- 


me aDDetebatur. Frarnt vere me 4 
elt- 


me meritum divinittss profpexiſſe com- 
[dre [Indroſorum, gue eo meo ante- 


perenald otto flatuiſſerm. Tune ego cut - 


| furs laudis mee, publics utiltatis, 
| communium commodorum ſavſfum:s 


th:tatum tempeſtatibus, tanto minus 
mſerum duro, quanto oft tranguiltto- 
rem nattus portum ; im quo etram pro- 


| cella illa congquieſcendum 11hi efſe im- 


dicauit. Unum ſuvereſt, mi Ompbhatt, 


| ut, abjefFis diſſen/ionibus a 6 iu m pſ0 
| ctuilis prudenti.s gremio collocatis, te 
| ſuaſore atque bortatore parts nojtre , 
| Imponamnus finem mimics noftrts . 


quarum initmm ab ipſts tterarum ſit- 
ds profettum, earum put tate pu- 
agrem- 


45 Excerptaex Eraſmi 
doremgue facile tandem contaminare — 


poteſt. Neque enim modum habet ul. 
lum iracundia, m quam deprehenſt in- fu 
ter errores noſtros leuiſſime inmpelli- 
mw, algue capit merementa quotidt- 
anis fomitibus comvitiorum. Quo nihil 
abe//e longius poteſt ab humanitate ; 
gue ſive naiura mſita imgenitaque , 
frve reftts imbuta inſlitutts immerito 
litera) its altercation:bus conſpurcatar, 
quarium literarum ſiudits ermgi debut 
atgue ſuſtentari. [lie quid m me ani- 
mt habeat profetFo neque [cio neque 
divinare babeo, niſi ſane admodium m- 
fenſum puto: ea res /t fovet of romp 
/imultates, facile cedimus. Nibtl e- 
nm mihi aut glorigfſtuus contingere po- 
reſt, quam illus impetum a Rep. re. |A 
tardaſſe;, 7 / ors guam ob ean- 
dem mihi fatfum inimicum etiam hu- \ A 
manitate ſuperaſſe. Vale quarto N'ongs |\ 
eHMajas. Agenn 1536. 


FINIS. 


C—_— ” i 


ul.) ——  —_—— —— 

in- lutfores in bec Dialogo laudati ant 
Qt. qnu27uo modo netali. 

dt. 

bil A B. 


e ; Cciatolus 154 Jod. Badins 166 
P. Amilbus| Herm. Barbarus 


þ $63] 156, 21”, 219 


r, Rod. Agricola 1” 17] Fr. Barbatius 155 
at \Albertus 164 | Adr. Barlandus 
7- And. Alciatus 163 174 
ie |Hier. Aleander | Laz. Bayhus 168 
y- 164 | Ant,Becarias 15 5 
5 [Ambroſius 150 |Beda 152 
* [Bruno Amerba- 


Petr. Bembus x56 
- | ' mas 181 | 300 
Ammianus Mar-| Bernardus 161 
cellinus 144 |Phil. Beroaldus 
- {Anſcelmus 152 160 
F |Jac, Antiquariuy Nic. Reroaldus167 
| 169 | Bilihakdus 180 
| Appulejus 146 | Blondus I5?} 
T. Aquinas 91, | Boccatins 153 
| 98, 152| Ach. Bochivs 155 
(Leon. Aretinus | Boethius 147 

I54, 217 | Paul. Bombaſius 
ol 30] __ 163, 
Aulonzus 7 | Bonaventura 15 2 
Germ. 


INDEX. | 


Germ.Brixius176 
Guil. Budzus 166 
Her.Buſchius 158 
G 
C. Cxſar 99, 141 
Domitius Calde- 
rinus 1G1 
C:millus ea 
Cl. Cantiuncula 
168 
Capnmon 159 
Mart. Capella 146 
Ja! Capitolinus 
3 
Chr. Cartebiats 
179! 
SCIP. Carteroma- 
chus 161, 
Bapt.Caflelius 201 


Cato,131,132,133 | 
Fr Ceratinus,t7” | 


P. Corteſius 150, | 


217, 219 
Petr, Crinitus 
160 
Andr. Critius | 
183 
Q. Curtis 143, | 
217 | 
Cyprianus 149 
D. 
Fr. Deloinus 167 | 
Agid. Delphus | 
176 } 
Hier. Donatys | 
| 16g 
Mart.Dorpius 175 | 
E 


| Bape. Egnatins 


16% 
Del. Eraſmus 155 


Cictro paſſitn Eutropius 144 

Claudius 153 F. 

Urc. Codrus 157 | Jac. Faber 166 

M. Celius ©. 14.1] Ferdinandi duo | 

Caius Rhogig h- 166 
tus I þ Marſltl. Facinys 

Cealius Calcagny | ..156 
* UC Its L. ho. 


| 


INDEX. 


o, | L. Florus 144 
19 G. 
1s | Vulc. Gallicanus 
69 144 
's |} Petr. Gandavenhs 
o3 152 
L3, | Guil. Gandavus 
17 | 176 
49 | Theod. Gazais7 
A. Gellivus 145 
67 | Genefius 185 
us } Henr. Glareanus. 
76 | 182 
ys | Conr. Gockmus 
4 178 
7s | Saxo Grammati- 
cus 174 
Guil. Grocinvs 
ns 170 
»z Rob.Gaguinus6s 
75 | Guarznus 154 
þ4 . 
Alcx.Halenſis: 53 
16 | Hayo Hermannus 
wo | 178 
6 ee Hogyns 178 
us ric. VIII. 273 
6 Herrigus, 4284 
Q)- 


Heſychius 152 
Hilarivus 149 
Horatius 145 
Ulr.Huttenus 189g 
Ihdorus ; I52 
Leon. Juſhmianus 
ifs 

LaQantius 147 
Al. Lampridius 
bal 

C. Landinus 1606 
Lapus I 54 
Jan.Laſcares 155 
Guil. Latimerus 
173 

Leo. I. Pape 151 
Nic. Leomicenus 
160 


Nic. Leonicus 160 
Th. Linacer 171 
T. Livins , 143 
Chriſt. Longolius 


188, 189, 193 
Lopez 133 
Lucanus 145 
Locillius 145 


Lu- 


INDEX. 


Lucretius 145 
Macrobius 146 
Mancinellus 16o 
Bapt. Mantuan us 


204 
P. Marſus 160 
Val. Marualis 145 


Marullus 157,159 
Phil. Melan@thon 


I80 
Geor.Merula 157, 


Fr. Petrarcha 15 $ m 
Petr. Phzdrus 84 
Fr. Philelphus 15s Þ 
J. Picus Mirandu- bh 
la 156 © 
_ Pinus £66 
c. Pifo 182 © 
ook. Pius 1607 
Platina 159 Ja 
Plinius 144 6 
Poggius ifs & 


Ang. Politianns 


T59| 156,15” 2172196 
Petr. MoſcHanus Treb. Pollio 144 - 
169 | Reg. Polus 173 7 
Fr.Mirandula 156 | Pomponins Letus 
Tho. Morus 172 159 
Muſurus 157,159 | Pontanuszor,207 
N. Am. Probus 1 44 Jc 
Ant. Nebriflenfis 
183 | Quintilianns r43 G 
0. 
Ovidius 145 Remigius 152 
P Rucllius 169 
Ric. Paczus 171 | S, 
Vell. Paterculus | Ant. © Sabelhicus 
144 102 
Paulinus 150 | Jac Sadolerus 206 


Sal- 


INDEX. 


rt Salluſtius 142,247] Trebonius 141 
Sanctus 183 | Ant. Tudertinus 
art. Scala 160 I55 
ty PO.SCeppares 168 
| _ '42|Valer. Maximus 
56 * Acc.Sincerus 203 42, 14% 
gz >2hinvs 144 | Geo. Valla 160 
60 {£1.5p: A} enettes | Lau.Vallaiys,217 
79 Jac Spicge _ |Yarro 99 
0 tinius 141 
- Suctonius 143 Aurel.Vidor _ 
ns 27 v->ulp ACIus 141 | Yicgilius 145 
1g 2p.s _ £795 149 | Cor. Vitelliug 166 
48. Ws 146 ;] [ od. Vives 184 
. |- 
” ks... * Fla.Vopiſcus 144 
210  143}|Vel. Urfinus 182 
59 -_ = WW 
an Joan. Tortelius [Jac Wimphelin 
h I53 | gus 130 
” Geor. Trapezun- Z. 
T*®| tivs FS” | Ulric. Zalins 181 
F2 
69 
FINTS. 
us 
02 


ERRATA ( 7 


P*s 56. 1.3. pro Mace, /Marce. p. 
58. /: 11. pro quidam /. quidem. | 
Pp. 1 I, 8. pro ejuidam, /. ejuſdem. 
p. 68. 1.24. pro horatu, /. hortatu. 
p. 71.4. 8. pro ſcurrulitate, /. ſcur. 
rilitate. p. 48. /. 22. pro Phaedrus, /. 
Phzdrus. p. 86. /, 3. fro natu, / nuty. 
p. 139. & 19. pro 1immorlitatem, /. 
[mmortalitatem. p. 226. /. 7. pro 1 
mitatur, / 1mitantur. Zxcerptis. p. z. 
/ 8. pro logi, /. legi. p. 10.1.6. pro 


/oquetur, /. loqueretur. 


