This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  preserved  for  generations  on  library  shelves  before  it  was  carefully  scanned  by  Google  as  part  of  a  project 
to  make  the  world's  books  discoverable  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subject 
to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expired.  Whether  a  book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 
are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  culture  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  marginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  file  -  a  reminder  of  this  book's  long  journey  from  the 
publisher  to  a  library  and  finally  to  you. 

Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  have  taken  steps  to 
prevent  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  technical  restrictions  on  automated  querying. 

We  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  of  the  files  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuals,  and  we  request  that  you  use  these  files  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrain  from  automated  querying  Do  not  send  automated  queries  of  any  sort  to  Google's  system:  If  you  are  conducting  research  on  machine 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  large  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encourage  the 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attribution  The  Google  "watermark"  you  see  on  each  file  is  essential  for  informing  people  about  this  project  and  helping  them  find 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  responsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a  book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  can't  offer  guidance  on  whether  any  specific  use  of 
any  specific  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearance  in  Google  Book  Search  means  it  can  be  used  in  any  manner 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liability  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Google's  mission  is  to  organize  the  world's  information  and  to  make  it  universally  accessible  and  useful.  Google  Book  Search  helps  readers 
discover  the  world's  books  while  helping  authors  and  publishers  reach  new  audiences.  You  can  search  through  the  full  text  of  this  book  on  the  web 


at|http  :  //books  .  google  .  com/ 


lf>  <='i.i7d 


HARVARD 
COLLEGE 
LIBRARY 


M.    ACCII    PLAUTI 

COMCEDIvE 

EX  EDITIONE  J.  F.  GRONOVII 

COM  NOTIS    ET   INTERPRETATION E 

IN    USUM    DELPHINI 

VARUS    LECTIONIBUS 

NOTIS    VARIORUM 

RECKNSU    EDITIONUM    ET   CODICUM 

BT 

INDICE    LOCUPLETISSIMO 

ACCURATE   RECENSIT^. 


VOLUMEN    QUARTUM. 


T 


LONDINI: 

CURANTE  ET  IMPRIMENTE  A.  J.  VALPY,  A.  M. 
1829. 


■■C/lJ^6.  /^^O 


"  :'  Y 


M.    ACCII    PLAUTI 

TRINUMMUS. 


DRAMATIS   PERSONS. 

LUXVRIA, 


'  >  Senes. 


ijVXV1tlA,t  ^     , 
INOPIA,        {^'•«>^0^- 

Mbgaronidrs^ 
Calliglbs, 
Lysitblbs,  Adolescens. 
Philto,  Senex. 
liBSBONious,  Adolescens. 
Stasimus^  Serxms. 
Charmides,  Senex. 
Syoophanta. 


ARGUMENTUM,   UT  QUIBUSDAM    VIDBTUR,   PRISCIANI. 

Tbetauriim  abttrasom  abient  peregre  Cbmrmidet, 

Jienqoe  omnem  anico  CallicH  nandat  too. 

/stoc  abseate  nale  rem  perdit  filias : 

JVam  et  »dis  yendit :  bai  mercatnr  CalUclei . 

Virgo  indotata  soror  istiat  poicitur :  6 

itfiaas  quo  cam  invidia  ei  det  dotem  Calliclet, 

CAormtdMy  jamjm  pr^ectunu  longer  eowuundat  tkattwrum  abieondUum  et 
/ortmmaa  amtUB  wmieo  $mo  CalUeii.  Filing^  eo  ubioUe,  faritmoi  mUere  dilapidai. 
Dommm  etiam  vendU :  CalUcla  iUam  emU.  Virgo^  iioror  I^etbomiei,  poteitur  in 
natriaioniam  §m€  doie:  CaUieks,  mt  eiira  immdum  fratrit  trUmat  dotem  virghn. 


1  Tketunnon  Pll.    Theeaunam  fairai  abttrutum  Hermaon.— 6  Minui  cocum 

NOTiE 

8  FUiia]  Lesbonicot  Charmidit  fi-        5  Virgo]  Soror  Lesbonici  anonyma. 
litis.  6  Cwn  tavtdta]  Videlicet  non  an* 


1500  M.  AGCll  PLAUTI 

Philemo  scripsit,  Plantos  vortit  barbare : 

NomeD  TriDammo  fecit :  none  hoc  vos  rogat ;  20 

XJt  liceat  possidere  banc  nomea  Fabalam. 

Tantum  est :  valetei  adeste  cam  silentio. 

Grace t  Plautus  earn  foertU  Laiuu :  tarn  vcavU  TrmnnmMm,  Nunc  vo$  Plaotas 
oral,  ut  Uetmi  kme  Comadim  oUintrg  hoc  nameiu  Hdbf  UaAmm  hoc  dicendaai. 
VtUU:  audiie  etm  nUmtio* 


^«^#<#  *0'.^^^0^^ 


pag .  176.  pro  ioterpolatis  babet. — 21  Edd.  qusdam  vett.  koc  Wimtn,  contra 
codd. 

NOT£ 

19  PhHtmii\  Meoander  et  Pbile-  ria'  pooitnr  pro  Italia:  nasi  '  Bar- 
mo  apud  Oracot  ejnsdeni  argnmeDti  bari '  dicebaDtnr  a  Gracii  aotiquitos 
scripseranc  Comoedrani,  et '  Tbesau-  omnei  geotet,  eaceptU  Orecis.  Idem 
rum'  inscripteront.  Hane  Plantai  freqaentatiim est deiseepa a Romaniff. 
vertit  Latine,  iDScripaitqae  *  Triomi-  Not  boo  Barbarot  dipimai,  aial  alie- 
mum ;'  qnia  trium  nammorum  mer-  nos  a  reltgiooe  Chriatima :  ceterot 
cede  tycophaDtia  tatcepta  est.  ood  Barbaros»  sed  orbaniori  oomine 

BvrhoTtl  Id  est)  Latioe,  '  Barba-  exteros  Tocamoiy  itnmgtn. 


ACTUS  PRIMI  SCENA  PRIMA. 

ME6AR0NIDBS. 

Nm  ainicum  castigare  ob  meritam  noxiam^ 

Immune  est  facinas ;  verum  in  aetate  utile 

Et  condacibile :  nam  ego  amicam  bodie  meum 

Concastigabo  pro  commerita  noxia* 

Invitas,  ni  me  id  invitet  nt  faciam  fides.  5 

Me.  Prqfeeto  eii  grave  cmtigare  amieum  qtuindo  meretw  ;  aUmmen  eit  talutare 
et  fruetuomtm  in  vita.  Ego  argnam  hodie  meum  amieum  propter  culpam  quam  ad- 
misit :  facerem  invitus,  niti  fidei  uu  adduceret  ut  id  facerem,    Etenim  keee  tabee 


1  Me  amieum  B.  1.  C.  [Lacana]  e  amieum  C.  2.    Ne  amieum  Yen.  1.  Medi- 
ol.  ob  meritam  nan  mala  noxiam  C.  ob  merita  non  maia  [lacuna]  uaxia  C  8.— 

NOT/E 

2  Immune']  '  Immune '  est  faelnm     Yult  argoi,  rem  roetiamnr,  repreben- 
minime  amiennr.  *  Munes  '  olim,  ami*     <io  est  non  amici,  sed  inimici. 

ci ;  <  imroones/  inimici.    Sane  si  ja-        In  mtaie]  Id  est»  in  fits, 
dicio  ejus  qui  peccavit,  et  qui  non 


TRINUMm.ACT.   I.  80.2.  1501 

Nam  hie  nimium  morbus  mores  iDvasit  bonos, 

Ita  plerique  omnis  jam  sunt  iotermortoi. 

Sed  dom  illi  aegrotanti  interim  mores  mali^ 

Qaasi  herba  irrigua,  succreveront  oberrame. 

Neqae  qnicqaam  bic  vile  none  est^  nisi  mores  mali.       10 

Eomrn  licet  jam  messem  metere  maxomam^ 

Nimioque'  hie  plaris  paaeiomm  gratiam 

Faciant  pars  bominam^  quam  id,  qood  prosit  plaribus. 

Ita  vincQDt  illud  coaducibile  gratiae ; 

Qa89  in  rebus  mnltis  obstante  odiosasqoe  sunt,  15 

Remoramqne  faeiant  rei  privatae  et  pablieae. 

infedt  wwreM  nummn  honoi ;  ei  nc  tmiveni  hoe  nuirlf  mmiferme  exHncH,  InUrea 
dMM  UU  Ubattmi,  improbi  wtore$  eopioa  imoUvenaU^  vekUi  kerbm  irrigaU,  Ni- 
kU  negUgitm'  Mc,  am  pravt  in^ref.  Potest  torum  eoUigi  nunc  uberrima  tne$ii$, 
4t  magna  pan  homimim  facU  multo  plurU  amkiiiam  nonnuilorum^  quam  td, 
quod  pertinet  ad  plures:  adeo  gratis  eoneedit  utiUta»  pubtiea,  Graiiat  inquam^ 
qutg  obeot  compUarUrtu  rebui,  et  e$t  tnotM,  et  impedimento  rebue  pubiicU  ct  pri' 


2  Immane  Parei  S.  Immene  PH.— 7  Ita  pUrumque  PH.— 9  Quaei  erba  C. 
auerevere  Henn.  et  Ooeller.  euccrerunt  Acidal.— 11  Quorum  R.l.  metere  mea* 
«eM  C. — 12  B.  1.  paudque, 

JHOTM 

7  Plerique  Mni  intermortui]  Sope-  8  JEgrotani]  Id  est,  boninet. 

riori  yersn  de  morbo  moruni:  hocde  11  Meeaemmeiere}  Id  est,  sunt  pla- 

graviori  morbo  bominuiD,  et  eo  cui  res. 
Bort  immiiiere  jaoijam  Yideatur. 


ACTUS  PRIMI  SCENA  SECUNDA. 

CALLIGLBSi   MEOARONIDES. 

Ca.  La  rem  eorona  nostrum  deeorari  volo. 
Uxor !  venerare :  ut  nobis  haec  habitatio 
Bona,  fausta,  felix,  fortunataqae  eveniat, 

Ca.  Volo  noetroe  penatea  omari  eorona»    Uxor  /  cole  eoa :  ut  kmc  eommoroHo 
niobia  ait  bona^  auapieata^  beata,  et  opportuna^  etut  te  conapidam  uaortuam  quam 


1  C.  deeorati*--2  Idem  codex,  habetatio^-^Z  C.  2.  frauata.  Herm.  et  Ooel- 

.   NOT^ 
t   Bom,  fauata']  Prsfatio  ominis     fortuoatamqiie  sit.' 
eaosa«  '  quod  boDom,  faustum,  feUx, 


109S  M.  ACCII   PLAUTI 

Teque  at  quam  primnm  possim^  videam  emortaam. 

Mb.  Hie  ille  est,  senecta  astate  qui  factas  est  paer^  5 

Qai  admisit  in  se  calpam  cAstigabilem. 

Aggrediar  bominem.    Ca.  coja  vox  prope  me  sonat  ? 

Mb.  Toi  benevolentis^  si  ita  es,  nt  ego  volo : 

SiD  aliter  es,  inimici  atque  irati  tibi. 

Ca.  O  amice,  salve,  atqae  aeqaalis !  nt  vales,  10 

Megaronidest    Mb.  et  ta  edepol  salve,  Callicles. 

VaJen'?  valuistin'?    Ca.  valeo,  et  valoi  rectias. 

Mb.  Qaid  agit  tua  uxor  ?  at  valet?  Ca.  plasqaam  ego  volo. 

Me.  Bene  bercle  est,  illam  tibi  bene  valere  et  vivere. 

Ca.  Credo  bercle  te  gaudere,  si  quid  mibi  mali  est.         15 

Mb.  Oninibas  amicis  qaod  mibi  est,  capio  esse  idem. 

Ca.  Eho,  toa  axor  qaid  agit  ?    Mb.  immortalis  est. 

Vivit,  victnraque  est.    Ca.  bene  bercle  nontias, 

Deosqae  oro  ut  vitso  taso  superstes  suppetat. 

Mb.  Dum  qaidem  bercle  tecum  nnpta  sit,  sane  velim.     20 

Ca.  Vin*  commutemus  ?  tuam  ego  ducam,  et  tu  meam  ? 

Faxo  baud  tantillum  dcderis  verborum  mibi. 

Mb.  Namque  enim  tu,  credo,  mibi  imprudent!  obrepseris. 

Ca.  Nae  tu  bercle  faxo  baud  scies  quam  rem  egeris. 

^rtiiiimi.  Mb.  Hie  eit  iUe^  qm  etuit  putr  €tUU  devexa,  qui  perpeirmtU  $etim 
nbjieiendum  pttnm,  AdorUr  homimm.  Ca.  Qum  v»  mmtd  jmxU  nuf  Mb. 
Tmx  amidt  <>  ^  ^^^  fgo  ex^pto :  ft  a  mUter^  vox  eKt  kotUg,  et  tibi  vrfensL  Ca. 
O  amictf  mtque  ttqtudii,  $alte /  Qttomodo  fMle»,  Megaronidet?  Mb.  Et  tu  certt^ 
CaiUcUi,  Molvef  Vaietnef  wtluisdnef  Ca.  Vaieo^et  reetius  vabiu  Me.  Quid 
fucU  tua  cof^  f  quomodo  vaUt  ?  Ca.  Metiui  quam  ego  opto.  Mb.  Prqfectp  e§ 
beaius,  quod  recte  vakat  et  vivat.  Ca.  Prefecto  credo  te  lettari  H  mhi  «m- 
dat  dtiquid  odneni,  Mb.  Exopto  eese  cunctie  amicie  idem  quod  miki  eti.  Ca. 
EhOf  quid  facit  tua  uxort  Mb.  Eei  imwtortulis.  VivU,  et  virei.  Ca.  Pro- 
fecto  nuntioM  Jucunda^  et  preeor  Dean  ut  tibi  tii  Bupentee,  Mb.  Dum  modo  eeeei 
eot^ugata  tecum,  optarim.  Ca.  Ftfii«  ut  commutemus  t  Ego  ducmm  tuam^  et  tu 
meamf  Efficiam  ut  mm  mUU  verba  dederie  uUo  modo.  Mb.  Namque  emm,  credo^ 
tu  mihi  impoiuerie  imprudenii,    Ca.  Pro/eeto  efficiam  ui  tu  baud  eciae  rem  quam 


■^■^■^^^^^ 


ler.  «vfiiat— 10  C.  2.  adque.    Mox.  etqualie  miid  Parei  8.— 14  C.  erde^r^ 
2S  Nuaquam  tu  Cam.  et  Lamb.    Neque  enim  tu  erode  Acidal.— 24  Ocelicr. 

NOTiE 
5  Seueeta  eetaU]  *  Senectnm  cor-        11  Et  tu  edepol  oahe^  Donatas  in 
piia/  '  senecta  membra/  *  senectam     Terent.  '  Olim  lalatantei  jn^jnran- 
tnfirmitatem/Plautuf, Lucretius,  Sal-     dam  addidtruat,  ot  sednlo  feciise  vi- 
lusiius,  Apnieins  dixerunt.  .  .derentur.' 


TRINUMMI   ACT.   I.  6C.  2.  1S9S 

Mb.  Habeas^  nt  nactus :  nota  mala  res,  optoma  'st.        26 
Nam  ego  nunc  si  ignotam  capiam^  qaid  agam,  nesciam. 
Ca.  Edepol^  proinde  at  bene  vivitur^  din  vivitar. 
Mb.  Sed  hoc  animam  advorte^  atque  aofer  ridicnlaria : 
Nam  ego  dedita  opera  hac  ad  te  advenio.  Ca.  quid  venis  ? 
Mb.  Malis  te  at  verbis  maltis  maltam  objargitem.  30 

Ca.  Men'?    Mb.  nam  qais  est  hie  alius  praeter  me  atqae 
te?  [tem? 

Ca.  Nemo  est.     Mb.  quid  igitar  rogitas,  tene  objargi- 
Nisi  tate  mihi  me  censes  dictarammale. 
Nam  si  in  te  aegrotant  artes  antiques  tusB^ 
Sive  immqtare  vis  ingenium  moribus,  35 

Aut  si  demutant  moresJngeniom  tuum, 
Neque  eos  antiqdos  servas,  ast  captas  novos ; 
Omnibus  amicis  mprbam  tu  incuties  gravem, 
Ut  te  videre  andireque  segroti  sient. 
Ca.  Qui  in  mentem  venit  tibi  istasc  dicta  dicere  ?  40 

perfecerU,  Me.  Reihk*  earn  ut  aectfiiti :  mala  res  eognUa,  est  opiUaa*  Nam  si 
ego  dueamjam  incognitam^  ignorabo  quid  moUar.  Ca.  Profecio,  quo  melius  tM- 
tur,  vlvitur  diutiwi.  Mb.  Sed  adkibe  mentem  ad  hoc^  et  a^fer  joeularia :  nam  «f  • 
aeeedo  hue  ad  te  de  industria,  Ca.  Quote  venis  f  Ms.  Ut  te  inerepem  plurimum, 
pluribus  verbis,  Ca.  Menet  Me.  Estne  hie  atiquis  prater  te  et  me?  Cjl.  Est 
nemo.  Ms.  Quare  igitur  rogaSj  utrum  te  inerepem  ?  Nisi  tu  exiatimas  me  mihi 
ipsi  mudedicturum.  Nam  si  tua  antiqua  technes  laborant  in  te,  sive  optas  mutare 
mentem  meribus,  aut  si  mores  mutant  tuam  mentem^  neque  tueris  veteres,  sed  mssu* 
nds  novs ;  tu  eonjlabis  gnnwn  agritudinem  omnibus  amieis,  ita  ut  evadant  etgroti, 
site  aut  videant^  aut  audiant.    Ca.  Quomodo  tibi  incidit  in  animum  pmferre  iHa 


^^^^^^^^^^0^ 


faxof  tuue  seias. — 25  Cmaetus.~-27  Acidal.  ut  diuvivitur:  benevivitur;  aat, 
proinde  benef  ut  diu  vivitur.—^O  PH.  otjurgenL—^^  Nemo  est.  Quid  igitur? 
Mb.  rogitas  edd.  vetL  ofyurgentem  C. — S&  Hanc  et  teqiientem  vs.  traospo- 
aait  Acidal.    Sin  immutare  Pll.  B.  1.— S6  Ae  si  Acidal.— 40  QuH-d  iu  Parei  8. 

NOTiE 

S5  Nota  mala  res fOptuma^st]  Apnd  t4  Si  in  te  eegrotani  artes]  Lacre- 

livtnm,  '  Mnlier  tnni  demam  est  bo-  lias  lib.  iw,  *  iEgrbtat  fiuna  vacillana.' 

na,  cum  aperte  est  mala.'  Donatas,  ^-Antiqui  artet,  et  virtntes* 

27  Proinde  ut  bene  vhntur']  Varro:  et  vitia  vocarnnt'    Certe  etiaDiDom 

'  Non  eos  optime  vixisse  dixit»  qui  artes,  sine  addito,  ferme  accfpiimtor, 

diotisalme  vizerint,  sed  qui  modes-  et  pro  bonis*  et  pro  malis  artibus. 

tissiae.'    Seneca  de  Brevitate  Vitss  86  Mores]  Id  est,  contagio  monim 

cap.  8.  '  Nod  est  quod  quemqnam  sttcali  hojus.   Seneca,  '  Desinit  esto 

propter  caooi.  aot  rugas  pates  dia  remedio  locus,  obi  qnss  fuerant  vltift 

,YUusse:  doo  ille  dia  viiit,  sed  dia  mores  sunt.'     Tacitoi  de  Moribof 

fttit.'                                 V  Germanorum :  '  Nemo  Uljc  vitla  ri- 


Ifi94  M.  ACCIl   PLAUTf 

Mb.  Quia  omnes  bonos  bonasqae  accarare  addecet, 

SofiptcioDem  et  culpam  at  ab  se  segregent.  [rogas? 

Ca.  Non  potest  atrumque  fieri.    Me.  quapropter?    Ca. 

Ne  admittam  culpam,  ego  meo  sum  promas  pectori. 

Saspicio  est  in  pectore  alieno  sita.  45 

Nam  nuDc  ego  si  te  sorripaisse  suspicer 

Jovi  coronam  de  capite,  e  Capitolio, 

Quod  in  culmine  astat  summo  ;  si  id  non  feceris, 

Atque  id  tamen  mihi  lubeat  suspicarier. 

Qui  tu  id  prohibere  me  potes^  ne  suspicer  ?  50 

Sed  istuc  negotii  scire  cupio,  quicquid  est 

Mb.  Haben'  tu  amicum  aut  familiarem  queropiam 

Cui  pectus  sapiat?    Ca.  edepol  baud  dicam  dolo ; 

Sunt,  quos  scio  esse  amicos ;  sunt,  quos  suspicor ; 

Sunt,  quorum  ingenia  atque  animos  non  possum  noscere. 

Ad  amici  partem,  an  ad  inimici  perveniant.  56 


verba?  Me.  QMMd€cetmmte$bmu>$Hb9iuufrmridnt,utarceaniQbie$eeuipam 
etnujricumem.  Ca.  Non  potest  Jleri  utrumque.  Me.  Quamobremf  Ca.  Po§- 
iukui  Ego  turn  domimu  animt,  ne  admittoM  pecentum:  suepUio  e$t  posita  in 
miimo  mUeSio,  Nam  ft  ego  tuspieer  nwne  te  euffkraimm  eeee  coronam  de  capUe  Jo- 
oi$,  fui  slat  im  SMmm»  eulmine  CapUoUi :  n  non  eommieeriSt  attamen  miki  plaeeat 
etiepieari  id,  qwomodo  vales  tu  wte  unpedire,  ne  snepieer  idt  Sed  opto  scire,  qnte 
eit  hot  res,  Mb.  Estne  titn  aliquis  amicnSf  autfamitiaris^  qui  sapiat  ?  Ca.  Pro' 
feeto  nam  dicam  dolo:  sunt,  quos  novi  esse  amicos:  suntt  qnos  sutpieor:  sunt, 
qnormn  nequeo  penetrare  ingenia  atque  animos,  utrum  stent  a  partibus  ami- 


Quid  in  edd.  vet  t.— 42  C.  ut  apse  segregent. — 47  C.  capites  Captlo/to.-— 49 
Doasa,  mi  lubeat;  C.  2.  mihi  jubeat ;  al.  delent  rh  mihL — 51  Sed  istud  edd. 
vett. — 65  Sunt  deett  in  edd.  qaibusdam  yett.  Sunt  quorum  baud  possumingenia 
atque  animos  noscere  Herm.   adque  aniutos  C.  2.   atque  animos  nequeo  noscere 

NOTiE 

det:   nee  cormmpere  et  corrnmpi  tins  in  Epittolii:  '  Mibi  tententiade 

ivcnlum  Yocator.'  me,  oon  nisi  apnd  me  fertnr :  nee  qaii 

41  Accurate]  Id  est,  accurate  ope-  aim,  aliam  rogo.  loterno  isto  jiidice 
ram  dare.  Aoaonios :  '  Nee  vero  cri-  ai  probos  aodiam ;  quid  addeot  ant 
mine  Isedar,  Nee  macnier  dabio :  paa-  dement  mibi  Marculi  ant  Laconia  all- 
ium differre  videntur  Sntpectus  vere-  cnjns  sermonet?  Quis  aim,  in  roe  aci- 
qne  rent.'  tnm  est :  qualis  audiam,  in  rano  isto 

44  Meo  sum  promus  pectori]  Eras-  vnlgo.' 
mus  in  Epistolia:  *  lonocentiam  prse-        47  Joti  eeraiMm]  Petilina  Jovi  Ca- 

aure  possnm:  quid  homines  de  me  pitoUno  sorripniase  coronam  didtnr; 

loqaantur^  non  possum.'  Jostos  Lip-  iinde  *  CapitoUnns '  dictus  est. 


TRINUMMI   ACT.  I.   SC.  2.  1S05 

Sed  ta  ex  amicis  oartis  mifai  es  certissamas. 

Si  qaid  scis  me  fecisse  inscite  ant  improbe^ 

Si  id  me  non  accusas,  tate  ipse  objargaodas  es.    Mb.  scio ; 

Et,  si  alia  hac  causa  ad  te  adveni,  asqaom  postalas.        60 

Ca.  Expecto^  si  quid  dicas.    Mb.  primom  dam  omniam, 

Male  dictitator  tibi  volgo  in  sermonibas  t 

Turpilacricupidom  te  vocant  cives  tai. 

Tarn  autem  soDt  alii,  qni  te  yoltoriam  vocant : 

Hostesne  an  cives  comedls,  parvipendere.  66 

HsBC  cum  audio  in  te  dicier,  excniCMHr  misOT. 

Ca.  Est,  atque  non  est,  mlu  m  mann,  Megaronides. 

Qoin  dicant,  non  est :  nerito  at  ne  dicant,  id  est. 

Ms.  Fnitae  kic  tibi  amicas  Cbarmides  ?    Ca.  est,  et  fait 

Id  ita  esse  at  credas,  rem  tibi  aactorem  dabo.  70 

Nam  postqaam  bic  cjas  rem  confregit  filias, 

Videtqae  ipse  ad  paopertatem  protractam  esse  se, 

Saamque  filiam  esse  adaltam  virginem, 

Simul  ejas  matrem,  snamqae  axorem  mortaam ; 

eorwm^  «»  inimicantm.  Sed  tu  mtAi  e«  certimmus  cmniwn  amiewrum  ceriO' 
mm.  Si  «CM  me  feeuee  aitfind  tntcite  out  imjtrobe,  ei  me  non  insmntUu  hu" 
J9t  rei,  tu  ipee  e$  reprehendendus,  Ms.  JnielUgo:  ei  rogat  aquHm,  n  advemi 
Ime  ad  te  aHo,  eomeiUo.  Ca.  Amsculto  H  dieae  ^tdddam.  Mb.  Ante  omMa 
vnlgM»  tibi  maUdieit  in  e^itfalndatumibns :  tui  eivee  te  nuncnpoMt  turpie  quttatue 
amantem:  nmt  o/ii  9111  te  appellant  vulturimm:  dicoDl^ite  te  non  curare  voree 
koitem  an  citem.  Quando  audio  diei  kae  in  te,  angor  it{felix,  Ca.  Hae  tee 
ett  m  mea  poteetate,  et  noil  est,  Megaronidee.  QiioMttiiM  dicant^  non  eet  in 
maou :  ut  non  dicant  merito\  eet  in  mano.  Mb.  Hie  Charmidee  fuitne  tuns 
amicua  t  Ca.  Eet,  etfuit^  Tibi  proferam  rem  ipeam,  quaei  testem,  ut  credae  hoc 
ette  sic.  Etenim  ex  quo  kic  Qusfilius  labtfactavii  rem  /amiUarem,  et  animadver' 
Hi  u  esse  delapsum  in  egestatem^  et  suam  natam  esse  virginem  atate  provectam,  et 
una  QU9  matrem  esse  dtfunetam,  et  suam  uxorem;  quia  tpsc  est  migraturus  hinc 


Ooeller.  Acidal.  et  Bentl.  ad  TereDt.  Ad.  iii.  2. 10.— 56  C.  pervenat.—BO  Si 
id  non  a.  tu  ipse  edd.  vett.  ipse  delet  Ooeller.— 65  C.  conudes.—W  PU.  in  te 

NOTJS 

68  TurpUuericupidum']  Vox  ex  tri*  Imperaton'    Ibidem,  '  Scauros  viil- 

boa  coDflata,  alirxpoicsf^s,    Apnleina  turias  reipnb.' 

Luerieupidinem  appellat,  quod  Orsci  65  Hostesne  an  dees']    Varroni, 

^tXoudfieuaf.  'faostea'  sant  peregrini. 

64  VoUurium]  '  Voltar/  sen  <  val-  70  Rem  tibi  auctorem  dabo]  Id  eit. 

tnriot/  avis  est  rapax.     Conjectnm  re  ipsa  ostendero.    MaDiltos  lib.  11. 

ID  avaros  rapaces  et  fares.    Cic.  in  « Ipsi  res  operi  faciet  pondusque  fi- 

Pisonem :  '  Appellatus  est  hie  tqI-  deinqae.* 
lurina.  illias  prdYincisB,  si  Diis  placet, 


1696  M.  ACCIl   PLAUTI 

Qooniam  hinc  itaras  est  ipse  in  Seleuciam,  75 

Mibi  commeodavit  virginem  gnatam  sQaro, 

Et  rem  suam  omnem^  et  illam  corniptam  filiiim. 

Hsec,  si  mibi  inimicus  esset,  credo^Mad  crederet. 

Mb.  Quid  tu  adolescenteiiii  quern  esse  corruptum  vides. 

Qui  tuie  maudatus  est  fidei  et  fiduciae^  80 

Quia  eum  restituis?  quia  ad  frugem  conigis  t 

£i  rei  operam  dare  te  fuerat  aliqnanto  cequius, 

Si  qui  probiorem  facere  possisi  uon  uti 

Id  eandem  tute  accederes  iofamiam, 

Malumque  ut  ejus  cum  tuo  misceres  malo»  85 

Ca.  Quid  feci?  Mk.  quod  homo  neqnam.  Ca.  hod  istuc 

meuro  est. 
Mb.  Emistin'  de  adolesceote  has  cedes?  quid  taces? 
Ubi  nunc  tute  habitas.    Ca.  emi»  atque  argentum  dedi 
Minas  quadragiuta  adolescenti  ipsi  in  manum. 
Me.  Dedisti  argentum ?    Ca.  factum:  neque  facti  piget. 
Mb.  Edepol  fidei  adolescentem  mandatum  mala^ !        ,  91 
Dedistine  hoc  pacto  ei  gladium^  qui  se  occideret? 
Quid  secus  est,  aut  quid  interest  dare  te  in  manus 
Argentum  amanti  homini  adolescenti,  animi  impoti. 
Qui  exsedificaret  suam  incboatam  ignaviam?  95 

Ca.  Non  ego  illi  argentum  redderem ?    Ms.  non  redderes : 

til  SeleucioMf  mUU  cmnmendat  iuam  JUiam  vtrgmem^  et  ma  bona,  et  Uhnm  natum 
^tioeum.  Si  eaet  tntrntcitf,  pMto,  haud  commUteret  tiia.  Me.  Qiuare  tu  tun  resti' 
tui$  adoie9eentem,  ynt  eat  comsiiMict  tute  fidei  etfidueiat  quem  eemie  eeee  flagiti^ 
eum  7  Quwre  lum  revocue  ud  tneliorem  frugem  t  Fuieut  uudte  Juatiue^  te  meuM" 
here  ei  r«t,  ei  qua  ruiiene  eum  paeeee  effieere  metioretu,  U9m  ut  tu  imeurreree  in 
eandem  eontumetiam,  et  ut  miteeree  ejue  viiia  eum  tuU  vttm.  Ca.  Qaitd  egi? 
Me.  Id  quad  homo  peruereue*  Ca.  ietud  nan  ad  me  epeetat.  Mb.  £«iie  merea" 
tue kane  dommm ob  juoenet  Quare  eiieet  Ubi  maneeuune.  Ca.  End  et  mi* 
wuravi  quadragiuta  ndnae  ipeijuoeni  im  moiiitM.  Me.  Nmneraeti  peeuniaml  Ca. 
Eit  factum:  neque  piget  fueti,  Me»  Sanejuvenemcommiseumpraneefideil  Eine 
eantuUeti  entem^  qua  ee  interimeret  ea  raliofie?  Quid  e»t  aliud,  aui  quo  djf' 
fere,  qui  euppeditaeti  jureni  amanti  et  awunti  pecuniam,  ut  ^fferret  extremam 
iMiitMi  euee  aocardiee  pristineB  7    Ca.  Ego  non  HU  restituerem  pecuniam  f    Me. 


dieis;  QoeUer.  in  te  dici^  ego  exc.  et  nlc  edd.  vett.— 77  C.  wmittflw.— 78  Hie 
«i  B.  1 .  rnihi  deest  io  C.  2.— 79  Quia  tua  a.  q.  e,  eorruUum  C.--82  Ei  rei  ScboeU 
der.— 88  Goeller.  poMet.— 87  Parei  8.  aduUseente.— 90  DedietinB.  1.— 91  Ede- 
poiySde  Schneider.  aduUeeentem  Pll— 92  Pll.  hoc  faeto.'-9%  Quid  eequiueeet 
Ritters.  tp.  Sciopp.  Quid  ueutue  e$t  Pil.— Q4  C  ampote;  C2,jampoii,^ 


TRINUMMI    ACT.   I.  SC.  2.  1697 

Neqne  de  illo  quicqaam  neqae  emeres,  neqae  v^nderes ; 
Hec,  qui  deterior  esset,  faceres  copiam. 
Inconciliastin'  eam  qui  mandatu'st  tibi  ? 
Ille  qai  mandavit,  earn  exturbasti  ex  aedibas  ?  100 

Edepol  roaadatum  pnlchre,  et  caratom  probe ! 
Crede  haic  tote :  soam  jam  melius  rem  gesserit. 
Ca.  Siibig:is  maledictis  me  tuis,  Megaromdes^ 
Novo  modo  adeo^  at  quod  meas  concreditum  est 
Tacitamitati  clam,  fidei  et  fidiicias,  105 

Ne  enantiarem  cuiquam,  nea  facerem  palaro ; 
XJti  mibi  necesse  sit  jam  id  tibi  concredere* 
Mb.  Mibi  quod  credideris,  sumes,  ubi  posiveris. 
Ca.  Circamspice  dum  te,  ne  quis  assit  arbiter 
Nobis :  et  qaaeso  ideutidem  circamspice.  110 

Me.  Aascalto,  si  quid  dicas.    Ca.  si  taceas^  loqnar. 
Quoniam  bine  est  profectus  peregre  Charmides^ 
Tbesaarum  mibi  demonstravit  in  bisce  sedibus, 
Hie  in  conclavi  quodam :  sed  circamspice ! 
Mb.   Nemo  est      Ca.   nummoram  Pbilippeum  ad  tria 
millia.  115 

Id  solus  solum,  per  amicitiam  et  per  fidem, 

Non  reitiiuires:  neque  vtmderest  imtreM  neqw  quwjuam  ab  iUo^  mqu*  daret^  quo 
ntei  p^or,  AbaUenatUne  ab  officio  eum  qtd  tibi  denumdatm  esit  EJeeisiiex 
^tdibut  emu  fiit  tibi  eum  credidU  ?  Proftcto  oommiumm  ett  commode^  et  bent  em- 
rfifMi.  Commute  In  hmc :  admimiefrarit  «iuic  meUue  eua  bona,  Ca.  Me  cogie 
Utu  eomriciiSf  Megaronide$t  nowa  uUione^  ut  nUki  wit  neceeee  ntmc  tibi  eommiUere 
idy  qmod  ett  eonerediimm  eUtm  meo  tiUntioJidei  etfiducia,  ne  aperirem  cniquamt  et 
ne  jmt^acerem.  Me.  /iiociite«  id^  qnod  nUhi  eommieerie,  ubi  deposuerie.  Ca. 
Cireumepieej  ne  quit  tit  tettitf  qui  nobit  adtit :  et  rogo  cireumtpice  identidem.  Me. 
^lucicito,  ti  dieut  aliqtdd*  Ca.  Loquar,  ti  titfot :  quoniam  Charmidet  ett  pro/ec- 
taf  hine  huge,  wnki  ottendit  theeaatrumf  in  hitee  ieetit,  hie,  tn  quodam  concla- 
OT.  Sed  eircumtpice,  Ms.  E§t  nemo.  Ca.  Ad  tria  miUia  nummorum  PhiHp- 
peerum.    Me  rogavU  toUm  tolut  lacrfmant,  per  amicitiam  et  perfidem^  ne  crede* 


^■^^^^^■^^^^^^ 


100  Uhm  B.  1.— 101  C.  pif/cAa*e.— 102  Cre4ehuieiutejam  tuam  B.  1.  Credekuie 
tute :  kic  jam  tuam  rem  meliut  getterit  Ooeller.  Crede  huic  tutelam :  tuam  me- 
Hut  rem  gesterat  Gnilielm. — 104  C.  quo  meet  eonereditum  «tm  ;  C*  2.  ut  cum  aee 
eoncreditut  Jiin.^-IOT  Ut  mihi  PH.— 108  C.  8.  potuerit, — 100  Circumtpiciendum 
true  quit  adtit  B.  1.— 110  C  2.  itidemtidem.—ll^  Cum  jam  al.  profectus  ett 
Atidal^— 118  Parei  8.  demonttravit  mxAi— 115  Phil,  attria  C.  mtita  C.  2.— 

NOT^ 

99  InconcHiattin*  eum]  Id  est^QODDe  per  dolum  dccepUti  ?  Fettut. 


1598  M.   ACOII   PLAUTI 

Flens  me  obsecravit,  suo  ne  gnato  crederem. 

Neve  cuiquam^  ande  ad  eum  id  posset  pennanascere. 

Naoc  si  ille  hue  salvas  revenit,  reddam  snnm  sibi : 

Si  quid  eo  fuerit,  certo  illius  filias,  120 

Qu»  mibi  mandata  est,  habeo  dotem  unde  dem, 

Ut  earn  in  se  dignam  conditiooem  coUocem. 

Mb.  Pro-Di  immortales !  verbis  paucis  quam  cito 

Alinm  fecisti  me !  alius  ad  te  veneram. 

Sed  ut  occepisti,  perge  porro  prdoqui.  125 

Ca.  Quid  tibi  ego  dicam?  qui  illius  sapientiam 

Et  meam  fidelitatem,  et  celata  omnia 

Pasne  ille  ignavos  Ainditus  pessum  dedit*  [dies, 

Mb*  Qui  dum?    Ca.  quia  rure  dnm  sum  ego  unos  sex 

Me  absente  atque  insciente,  inconsultu  meo,  190 

.^Ules  venales  hasce  inscribit  Uteris. 

Mb.  Adesurivit  magis,  et  inhiavit  acrius 

Lupus :  observavity  dnm  dormitaret  canes, 

Gregem  universum  voluit  totum  avortere. 

rem  id  $mo  mUOt  «l  nuOi  a  quo  id  po$$€t  per9€nir$  od  ium*  Si  UU  rnertuM  tit  hue 
aalvutf  iUi  reddmn,  quod  fjut  eti,  tahum :  H  quid  acHderii  humamtut,  habeo 
uude  dem  certo  dotem  ^mt  JUug^  qM  mmhi  est  commMMOOy  ut  mm  trmUm  fn  Main- 
MomaiM  dignum  u,  Mb.  Pro  Dii  immortalea  /  qmam  cito  me  reddidieti  aUum 
pmeie  verbis/  Sed  ftrotequere  loqui^  ut  intHtuUti,  Ca.  Quid  tibi  dieom  egof 
quomodo  iUe  ignmrne  peimmdedii  propewtodum  proma  UUum  aapientiam,  et  meam 
fidem,  et  omnia  arcana  !  Mb.  i^tomodof  Ca.  Quia  difM  ego  mm  rure  per  eex 
dieo  tantutn,  inoeribit  Uteris^  me  absente  atque  Mfeteiiie,  me  ineonsuUoy  has  eedes 
esse  venales.  Mb.  Lupus  esurivit  magis,  et  inhiavit  cupidims ;  observavit  usque 
eo  dum  cams  dormitaret ;  voluit  abduesre  gregem  totum  universum.    Ca.  Fro* 


118  C.  et  C.  S.  permanescere.'-l20  Si  quid  eo  fuerit  factum  edd.  qnsdam  vetf. 
—124  P\\.aUusate.—\2S  C.  fuuditus  spessum.-^lZO  Me  apsente  C—lSl  JE- 
die  PU.— ISS  Lupus  adservavit  B.  1.  dormilarent  B.  1.  C.  et  C.  2.— 134  Aci- 

NOT^ 

120  Si  quid  eo  fuerit]  Cicero,  *  Si  abiit,  fait' 
qaid  humanitas  el  acciderit/  id  est,  ISl  Inscribif]  Veteri  more  venalia 
si  roortnos  fuerit.  Veteres  abstine-  prsdia  proscribebaotur,  at  etiamnum 
bant,  qaantam  in  se  erat,  a  mortis  apod  nos  tarn  venalia,  qnam  locabilia. 
nentione,  tanqnam  a  verbo  mali  Cic.  Offic.  lib.  iii.  *  Clandias  ftdes, 
ominis.  Idcirco,  ant  circnmlocati-  qnai  in  CsHIo  monte  habebat,  pro- 
one  ntebantor,  aat  metonymia.  Ita-  scripsit ;  insolam  vendidit.'  Teren- 
que  abltionem,  pro  morte,  dicebant :  tins  Heaot.  '  Inscripsi  illico  «des 
OraBCi  o1xf<r9m,  abire  vita.    •  Vixit^  mercede.'     Cic.  id  Atticnra,  *  Iste 


TRINUMMI    ACT.   I.  SC.  3.  159S 

Ca.  Fecisset  edepol,  ni  haec  prseseusisset  canes.  135 

Sed  none  rogare  ego  vicissim  te  volo. 

Quid  fuit  officiam  meum  roe  facere,  face  sciam. 

Utrom  indicare  ine  ei  tbesauram  aBqoum  fuit, 

Advorsam  quam  ejas  me  obsecrafisset  pater ; 

An  ego  alinm  dominum  paterer  fieri  bisce  aedibos?         140 

Qui  emissety  ejus  essetne  ea  pecanial 

Emi  egomet  potius  sedis,  argentam  dedi 

Thesauri  causa,  ut  salvom  amico  traderem. 

Neque  adeo  hasce  emi  mibi,  nee  usuras  meao: 

lUi  redemi  rursum :  a  me  argentnm  dedi.  lib 

Haec  sunt,  sen  recte,  sen  perverse  facta  sunt: 

Egomet  fecisse  copfiteor,  Megaronides. 

Hem  mea  malefacta !  hem  meam  avaritiam  tibi ! 

Hascine  me  propter  res  maledicta  differunt? 

Me.  Pausa!  yicisti  castigatorem  tnnm:  150 

Occlusti  linguam :  nihil  est,  qui  respondeam. 

Ca.  Nunc  ego  te  quaeso,  ut  me  opera  et  consilio  juyes, 

Communicesque  banc  mecum  meam  provinciam. 

ficUfHmet,  nm  eahisptratuiet  kme,  Sed  ego  voh  nune  a  te  seieiHari  vieUelMt 
MtfaciMsut  mieUigam,  qmd  memm /merit  ttgere ;  utrum /merit  far  me  ei  Me» 
gere  tkeemarmmj  tonin  eieeertUiemem  ^jme  palrw,  am  ego  eimerem  dari  aihan  down* 
mum  kiece ^dibiist  Eame  peemniaeeeet  ^me^qmi  emtieset  ka»  mdest  8mm  ftotime 
mtercatme  egomet  adee;  mmmerari  peemmiam  propter  itoanmm,  mt  eervarem  amieo 
eahmm,  Ne^me  sum  miereatme  kae  adee  pro  m«,  mee  tn  maun  tMwii ;  redemi  Ue* 
rum  iUi;  mmmerari  peemMiam  e  meo  etre*  Heee/eeiy  Mem  smnt/aetm  probe  eem  nn* 
prob :  /ateor  me  /ecieee^  Megaronidee,  Eeee  memm  erimemf  eece  mea  avaritia/ 
ComvieOs  appdor  ideircot  Ms.  Smbsiete^  emperatti  tmmm  reprekeneorem,  Ob' 
etrmxieii  os  ;  est  nihil  qmod  reponam,  Ca.  Ego  te  rogo  jam,  mt  me  odjuoeM  opera 
et  comtiUo,  et  commmMieee  mecmmkane meam  profrimeiam*    Ms.  Spondee  amxilimen. 


dal.  volmit  $ecmm  anertere ;  al.  ap.  Parenm,  tecmm.^lZ6  Edd.  vett.  ego  rogare; 
PI.  Botb.  orare.—lZ7  Herni.  et  Ooeller.  /ae  actarn.-— 138  C.  et  C.  2.  tkensam- 
hm  aqmom, — 139  Adversum  qmod  Yen.  1.  Mediol.  al.  vett.  item  Drendensis 
Liodemanni  p.  220.  opHcravieset  C. — 140  Voc.  hiece  deest  in  edd.  qnibnsdam 
Tett.— 141  Acidal.  ^msne  eeset.-^UB  C.  rmeemm;  C.  2.  mswii.— 147  Egoyme 
edd,  qusdain  vett.-*  148  Em  mea  malqfocta,  em,  ifc,  C  2.  Em  mea  ma- 
le/aeta^  em,  ifc,  C. — 149  C.  Naecine  me  proterree;  C  2.  etiaiii  proter* 
ree,  B.  1.  C.  C.  2.  Veo.  1.  al.  vett.  moZedieliiff /omoa /enml ;  Goeller. 
Haeeine  propter  ree  maledicae  /amoM  sermnt ;   Poaza,  maledktie  differmnt, — 

NOT^ 
locare  iocipit  non  proscripta  neqne        141  ^jms  eesetne  ea  peemiia]  The- 
cdtcu  die.'     Id  fiebat  pendente  ex     taunis  in  re  emta  inventus  cedit  em- 
tedibns  tabula,  ut  nunc  fit.  tori. 


1600  M.  ACCII    PLAUTI 

Mb.  Polliceor  operam.     Ca.  ergo  obi  eris  panlo  post? 

Mb.  domi. 
Ca.  Namqaid  vis?    Mb.  cores  taamfidem.    Ca.  fit  se^ 

dalo.  155 

Mb.  Sed  quid  ais?    Ca.  quid  vis?    Mb.  nbi  none  ado* 

lescenshabet? 
Ca.  Posticolom  hoc  receipt,  com  cedis  vendidit. 
Mb.  Istoc  volebam  scire :  i  sane  none  jam* 
Sed  qoid  ais?    Ca.  qoid?    Mb.  none  virgo  nempe  apud 

te  est.    Ca.  ita,  est : 
Joxtaqoe  earn  core  com  mea.    Mb.  recte  facis.  160 

Ca.  Nom,  pciosqoam  abeo«  me  rogatoros?    Mb.  vale. 
Nihil  est  profecto  stoltios,  neqoe  stolidios, 
Neqoe  mendaciloqoios,  neqoe  argotom  magis, 
Neqoe  confideatiloqoios,  neqoe  perjorios, 
Qoam  orbani  assidoi  cives,  qoos  scorras  vocant.  165 

Atqoe  egomet  me  adeo  com  illis  ona  ibidem  traho, 
Qoi  illorum  verbis  falsis  acceptor  foi: 
Qoi  omnia  se  simolant  scire^  nee  qoicqoam  sciont : 

Ca.  UH  trUigitmrmotUf  Mb.  Domt.  Ca.  NumifuidvhalMf  Mft.  Cwra 
gu^eatcommiiiumituBjidH,  Ca.  CuvmUente.  Mb.  QmiddieU?  Ca.  Quid 
rUf  Mb.  UH  munet  mune  juvem$f  Ca.  Reimrni  hone  pcartem  p69iefiorem, 
qwmdo  vendidit  d^wnm.  Mb.  Opiub^m  «dre  id.  Projkiaeere  ntmc.  Sed  qnid 
ubf  Ca.  Quidt  Mb.  Nempe  mmc  vti^  €ti  epmd  te,  Ca.  /to  est,  etcur^ 
earn  juxta  ai^ue  nwffni.  Mb.  Reeie  faeit,  Ca.  Nmm  tfie  regwe  aliqmd,  unie- 
quam  excedot  Mb.  FW«.  Certe  eel  MU  minewintM,  neque  keb^ime,  neqme  mendu' 
vims,  neque  argiUiu$f  neigme  eeiMentiuM^  neque  petjurimt^  quam  citee  mrbani  «Mt- 
tfm,  quae  ajtpelUmt  eemmu,  Atque  mde9  me  ineinuo  ibidem  eimui  cum  illii,  qw 
extUi  ilUrum/nigii  dietit:  quifaigmU  $e  noeee  cunekit  «<«  uonmi  quieqwam:  no- 


^0^^^^0^^0*^ 


162  B.  1.  ni  mea  opera, — 15S  Commtmiieeque  Oolielm. — 166  Nonios,  p»fr. 
701.  11.  adoleeeem  kabUal. —  16t  Idem  i1>id.  cnm  tedee  venderet.  —  15t> 
Acidal.    C A,  quidnunc?    Mb.  vtrgo,  4*^. — 161  iVauRfind  editionei  qntedtin 

NOT/E 

157  PotticnUan  hoc  recepU]  Id  eat,  nam  recepisie.*  ^  Recipere '  hie  pre 

poiteriorem  domuB  partem  exceptam  exripere. 

fecit.    Nonius: 'Cum  apdeg  vendidit,  16S  Qui  omnia  ie  aimulant  ecire']  Ve 

particnlam  qnandam,  qnse  pott  eas  curiosis  dicitur ;  qifo  pertinet  illnd 

sdeii  erat,  non  Yendidir,  sed  reti*  Tbeocriti :  Udrra  ywatie^s  ftrorri,  uei 

Buik'    Cic.  de  Oratore  lib.  ii.  *  Di-  itt  Zths  ^rt^rf^  'H/niv*    MuUeree  owmim 

cet,  te,  cam  sdes  venderes,  ne  in  ru-  ectunt^  eiiam  quod  Jupiter  tractat  cum 

tis  qoidem  et  cacsis  loliam  tibi  pater-  Junone. 


TRINUMMI   ACT.    I.  SO.  2*  l&Jfl 

Qaod  qaisque  in  aniroo  habet^  aot  babitorus  est,  sciant. 

Scinnt  id^  quod  id  aurem  rex  regfinae  dixerit :  170 

Sciant^  qaod  Juno  fabulata  est  Cum  Jove : 

Quae  Deque  futura,  neque  facta  sunt,  tamen  illi  sciunt. 

Falson'  an  vero  laudent,  culpent,  quern  velint, 

Non  flocci  faciunt :  dum  illud,  quod  lubeat,  sciant. 

Omnes  mortales  hunc  aiebant  Calliclem  175 

Indignum  civitate  bac  e^e  et  vivere, 

Bonis  qui  hunc  adolescentem  evortisset  suis. 

£go  de  eorum  verbis  famigeratoruni  inscius 

ProBilni  amicum  castigatum  innoxiuni. 

Quod  si  exquiratur  usque  ab  stirpe  auctoritas,  180 

Unde  quicquid  auditum  dicant,  nisi  id  appareat, 

Famigeratori  res  sit  cum  damno  et  malo : 

Hoc  ita  si  fiat,  publico  fiat  bono. 

Pauci  sint  faxim,  qui  sciant  quod  nesciunt, 

Occlusioremque  habeant  stultiloquentiam.  185 

naU  qmod  qmaqiu  kabH  in  meniit  wi  habiturus  eiU  NotmiU  id  quod  rex  dtx- 
erit  ad  ottrem  regime*  Norunt  quod  Juno  fabulata  e$t  cum  Jove :  tamen  illi  ociunt 
reo,  qu^  neque  futurte,  neque  gestee  eunt,  Non  eurant  utrum  falso  an  vero  lau- 
dentf  vituperenl^  quem  voluerint;  dummodo  noteant  itludf  quod  lubeat,  Cuncti 
mortatei  dicebant  hunc  CaUielem  et$e  indignum  hac  civitate  et  vita,  qui  avocasHt 
hune  adoleocentem  a  sui$  bonie.  Ego  imfmutene  cucurri  ad  increpandum  ami" 
cam  innoxiumf  impultuo  dictio  ittorum  sparoorum  rumorii.  Quod  H  investigen" 
tur  auctoreo  ueque  ab  initio^  unde  dicant  quicquid  auditum,  ni$i  id  paieat,  re$ 
eedat  in  deirimentum  et  cladem  epareoris  rumorum  ;  ti  hoe  flat,  §ic  vertat  in 
bonum  jmblicum :  ejgUiam  ut  unt  pauci  qui  eciant  quid  ignorentf  et  habeant  amen* 
Ham  obatruetioretn. 


»00^0^0^^0^0 


▼ett. — 162  C.  «<K/a'cfi(ff.— 166  Edd.  qnaedam  vett.  una  totidem  traho.—170  Aci- 
dal.  et  Pare!  3.  Quod  in  aurem  rex  regina  dixit ,  id  eciunt,—!!!  Quod  Juno  /. 
eet  cum  Jove,  id  eciunt  Acidal.  ii  sciunt  Parei  3. — 172  Lipsiui  delet  voc,  facta; 
et  lie  ed.  Bipont.  alii  legnnt,  neque  eunt  facta,  illi  sciunt ;  nViif  neque  sunt 
facta,  tamen  sciunt ;  Pareus»  tamen  ii  sciunt. — 173  Falson*  an  vere  edd.  vett. — 
176  Indignum  civitate  ac  sese  vivere  Galielm.  civitate  hac  et  se  virere  Aridal. 
et  Herm.  esut  vivere  Pit.  et  deest  in  B.  I.— 178  Ego  de  verbis  iUorum  B.  1. 
famigeneratorem  C.  2. — 180  C.  apstirpe.—lS\  Unde  quidque  Acidal.  Herm. 
Ooeller.— 182  Famigator  ne  sit  B.  1.  Famigerator  ire  sit  PU.  Famigcrator 
jure  siet  aL  ap.  Pareum.— 184  Faucis  ini  faxim  Pll. 

NOT^ 
182  Famigeratori]  Id  est*  romasca*     Anctorei  ramornm  Incertorttm ,  cori- 
loram  aactori  et  sparaori.  oti,  et  novarnm  rernm  architecti,  olim 

185  Stultiloquentiam]    MttpoXoytop,     snppliciis  coercebantur. 


Ddph,  et  Var,  Clas.  Plaut.  5  I 


1602  M.   ACCII    PLAUTI 


ACTUS  SECUNDI  SCENA  PRIMA. 

LYSITBLES. 

Mult  AS  res  simitu  in  meo  corde  vorso^  muUum  in  cogi- 
tando  [de&tigQ. 

Dolorem  indipiscor:  egomet  me  concoquo,  et  macero»  et 
Magister  mihi  exercitor  animas  Innc  est :  sed  hoc  nan  li- 
quet, [petessani. 
Nee  satis  cogitatnm  est,  utram  potias  harum  mihi  artem  ex- 
Utram  aetati  agondae  arbitrer  firmiorem:  amorin'  me,  an 
rei  5 
Obsequi  potias  par  Biet:  atra  in  parte  plus  voluptatis  sit 
vitae,                                                                  [nisi  hoc 
Ad  aetatem  agundam:  de  hac  re  mihi  satis  hand  liquet: 
Sic  faciam  opinor :  utramque  rem  simul  exputero :  judex 
sim,                                                                   [primum 
Beusque  ad  eam  rem:  ita  faciam!  ita  placet!  omnium 
Amoris  artes  eloquar,  queroadmodum  expediant:    nun- 
quam                                                                           10 
Amor  quenquam  nisi  cupidum  hominem  postulat  se  in 
plagas                                                                  [ab  re 
Conjicere :  eos  cupit,  eos  consectatur,  subdole  blanditur : 

Ly.  Fo/o9  m  mea  mente  muUtu  re»  wm  :  mtgnam  ttgritMdmem  in  mediUMda 
coUigo:  memet  exercitOf  ei  vexo,  et  incite,  Anismu e»t  meua  jHBdagogmt «  quo  acer» 
ceor.  Id  nvn  contiat,  nee  $ati*  ett  mediiatum,  utram  harum  artium  megie  expe* 
fom,  utram  solidiorem  ad  agendam  atatem  putem;  an  iit  potiue  ofuum  me  obtem-: 
perare  amori^  an  rei  familiari ;  in  qua  parte  vitee  tit  plue  volvptatie,  ad  degendam 
atatem.  Non  eatis  mihi  constat  de  hac  re ;  nisi  putem  mihi  ita  agendum :  expen- 
dam  una  titrumque :  $um  judex  et  rem  in  hac  re.  Sic  agam  !  Sic  libet !  Inpri- 
mie  exponam  in  quo  artee  amoris  utile$  sint.  Nunquam  amor  gaudet  uUum  m- 
ewrrere  in  retia,  nisi  volentem,    Eos  ambit ;  eos  prosequitur^  caUide  adutatur :  ca« 


00^^^^^^0^^^ 


2  PU.  conqunwM.  C.  d^ecigo  ;  C.  2.  defeetigo.^Z  B.l.  Lip^.  animus  hie  est. 
—4  Neque  satis  PH.  Pro  artem,  Acidal.  conj.  partem,^ 5  C.  agunde  arbifres: 
Amor  in  me  an  rei  opsequi;  C.  2.  amor  ire  me.— 6  Pll.  voluptati  sit. — 8  Si/aci' 
am  C.  et  C.  2.— 10  Palmer,  expetant,  pro  expediant, — 12  Herm.  et  Goeller. 

NOT^ 

3  Exercitor  animus'\  Orsce  vai8o-  praceptor,  Oraecii  etiam  'progym- 
rplfivit,  magister,  exercitor  dicitur,  seu     naatae/  eraot  paedagogi. 


TRINUMMI   AOT.   Ii;  SC.  1,  1608 

Conisolit  blandHoquentalus,  harpago,  mendax,  cupes,  ava- 

rtLSi 
Elegans,  despottator,  latebricolarom  homioam  corraptor, 
BlaDdas,  inops^  cdati  indagator:  nam  qui  ab  eq,  quod 

amat^  15 

Qaam  extemplo  saviis  sagittatis  percussus  est^  illico  res 

foras  ^audes. 

liabitar,  liqnitur.    Da  mihi  hoc^  roel  meum^  si  me  amas^  si 
Ibi  illi  cuculus:  Ocelle  mi^  fiat!  et  istuc,  et  si  aroplius 

▼is  dari,  [sat 

Dabitur:  ibi  ilia  pendentem  ferit:  jam  amplius  orat:  non 
Id  est  mali,  ni  amplius  etiam^  quod  ebibit,  quod  comest,  20 
Quod  facit  sumti :  nox  datur?  dncitur  familia  tota; 
Vestispice^  unctor,  anri  custoSi  flab^lliferaey  sandaUgerute, 

jnl  consilium  e  re  nata  diilct/o^«if«,  rapox,  wundttXf  cupidut,  tmanUf  9ciiMS,  prad^, 
vkitit^r  komimtm  qui  eolunt  lattbrtu,  iuiidionUy  egenut^  curiosu$  uereiorum  alie* 
mnm,  Nom  bona  ^u$,  qui  eU  vulueraUu,  ok  €9  quod  awimt  oteuHo^  imiquam  mgU" 
tis,  disiolvunturt  §tatim  labuntur,  Cedo  mihi  id^  meu  tuavitus,  si  me  diiigiif  ei 
peies^  Turn  cueuku  rapendet  iUi :  eit;  mi  ocuUJ  et  koe  ueeipiee  et  amplius,  si  op* 
ias  dari.  Tum  ilia  muleM  munere  pendentem  animi :  rogat  umplius,  id  non  est 
satis  detrimenli,  nisi  detur  etiam,  quod  potet,  quod  ccmedai,  quod  insumat,  Nox 
amatori  eoneeditur  ab  amira  ?  ducitur  tota  familia ;  custodes  vestium,  uuguenm 
tariuSf  custos  ami,  quot  fiabeUum^  q^um  sandalia  ferunt,  psaWrim,  eittellairicest 


»*^i^»^»^#«#^i^ 


^ubbloMdHwr,  C.  ob  re.— 14  EHgans  idem  codex.^15  B.  1.  indagator  nee  quen* 
quam  adclamal  ;  Herm.  et  Goeller.  eelatum  indagator,  4*c.  C  noiii  qumn  ad  quod 
damat ;  C  2.  nam  qm  ad  quod  damat ;  Saracen*  et  Both,  nam  sum  qms  eUm 
omot  quam;  Herm.  Mm  cam  ^atf^vaiii  amat  faam.— 17  B.  1.  «i  aadtf  ;  Parei  S« 
osdes  ;  Herm.  si  me  osms,  audiaa,—lS  IbiiUee*  ecee  ocule  mi  Herm.  tibi  etiam 
tis  dari  idem.— 10  Idem,  ilia  t'M.— 20  PU.  quod  ebebit ;  Herm.  quod  bibit, — 
ai  Uerm.  sumptuia:  n.  d,  d.  /.  et  tota;  al.  ap.  Paream,  datur  tiox.^22  VesH- 

NOTJE 

14  Elegsms'}  Hie  in  vitio  pooitar.  de  Moriboa,  ad  6Hnm :  *  Utere  qnae- 

A.  OeHloi :  '  Elegant  homo  non  di-  sitis  parce,  com  snmtut  abnndat.  La- 

Qebatur  cam  lande :  iied  Sd  fere  ver-  ^bitnr  exigno,  quod  partam  est  tem« 

bam  ad  aetatem  Marci  Catonis,  vitii,  P«re  longo.' 

son  landia  foil.'  18  Cucutusl  A? ii  dicta  a  duabni 

16  Saviis  sagittatit]  Id  est,  oscola  prioribns  vocis  hajus  syllabi*,  qam 
initar  sagittarum  animum  percellen-  cantura  ejas  exprimant  Veterea 
tia.  Alibi, '  armata  oscula'  dicuntor,  eoim  et  fierme  omnes  geates  praeter 
et  e  cootrario,  ^  inermia  oscnla.'  Oallicam  noatram,  cuculum  qaidem 

17  Labitur']  Lucretius  lib.  iv.  *  La-  scribunt,    sed  quasi  eoucoulum  pro* 
bitur  interea  res,  et  vadimonia  fiont.'  nuntiant.    De  alient  tori  iniidiatora 
Tiballos,  '  Labuntur  opes.'    Sallus-  dicitur,  qnoniam  avis  haec  in  alieno 
tius,  *  Dilabitur,'  pro  diffluit  ac  dii-  nido  ova  ponit.    Alibi  dictum, 
aipatur.   Dionysius  Cato  in  Diitichis  22  Ve$titpica]Somus  i  *  Vestispici, 


1604  M.  AGGII   PLAUTf 

CantriceSi  cistellatrices,  naotii,  renaotii>  raptores  pania  et 

peni.  [ago 

Fit  ipse^  dam  illis  comia  est,  inops  amator :  iMsc  ego  cam 
Cam  meo  aoimOy  et  recolo,  ubi  qoi  eget,  qaam  pretii  sit 

parvi ;  apage  te,  25 

Amor!  non  places:   nihil  te  ator:  qaanqaam  illad  est 

dulce,  esse  et  blbere.  [fagat  taos 

Amor  amara  dat  tibi  satis,  qaod  aegre  sit:  fogit  foram^ 
Cogaatos,  fogat  ipse  se  a  sao  contaita. 
Neqae  enim  cam  sibi  amicam  volant  dici:  mille  modia 

amor  ignoranda'st : 
Procal  adhibendas  est,  atqae  abstinendas:  nam  qai  in 

amorem  30 

PrsBcipitavit,  pejas  perit,  qaam  si  saxo  saliat :  apage  sis, 

amor !  [sant  tamen, 

Taas  res  tibi  babe !  amor,  mihi  amicas  ne  fnas  anqaam  t 
Quos  miseros  maleqae  habeas,  quos  tibi  obnoxios  fecisti. 
Certam  'st  ad  frogem  appUcare  animam :  qaanqaam  ibi 

auimo 

tttm/il,  rniimlil,  pradanei  ptmit  et  penL  Ipse  OMator  fvitftl  egenuM^  igiumdo  e$i 
Uberalii  ti/it •  Qutmdo  ego  agiio  kae  mucmm,  et  repmU  qmam  $U  exigui  pretU  qui 
inopt  est ;  a6t\  amor  !  non  jiaeeet  nem  utor  tua  cantueiMdine :  qtumme  ett  iUudJU' 
eumtmn  edere  et  potare.  Amor  tiki  nUnistnU  $ati$  aeerba^  ipue  nmt  moUeta :  /Mgit 
foruMf  exelmdit  iuoB  cognatoi,  ipse  fugat  suum  eouspectum,  Neqme  enim  patimn^ 
tur  eum  appeUori  suttm  amieum.  Est  ^ieiendvs  animo  amor  miUe  de  eausis :  mum- 
movendus  est  procul,  atgue  depreeandus  a  u.  Nam  qui  eorruit  in  amorem  perit  era* 
delius^  quam  si  desiliat  de  rvpe.  Abi^  si  vis^  amor  !  Habe  taas  res  iibi,  O  amor  I 
ne  mihi  sis  uaqaam  amicus.  Sunt  tamen  quos  reddas  it^eliees,  et  male  aeci- 
pias,  quos  tiln  devinxistu    Propositum  est  mentem  converters  ad  iMHsrem  /r«- 


pUce  Pll.  Vestisnici  Heriii.~25  Cet  r»r^7o.— S6  C.  nonpagates;  C.  9.  nra  JM* 
lages,—97  Pl\.  fugat  vos  cffiMlM.— 29  Neque  eum  sibi...  ignoraudum  est  C— 
80  Merro.  et  Goeller.  adkibendum.  C.  aptlnendus;  C.  2, abtinendus.^ti  Apace 
PH. — ^SS  Edd.qQftdam  Tett/ectth'o^iiosdof. — S4  B.  1.  quanq[aam  tib^  oMmet. — 

NOTJE 

Id  ett,  Tetlinin  cnttodet  lervi :  qood  '  tolea  poer  objnrgabere  rabra.' 

freqnenti  diligeDtia  vesfes  intpiciant.'  24  Comt«]  Comitas,  qnte  alias  laa- 

Dicebantur  etiam  < a  veste/  et  'ad  datnr,  hie  vitio  ▼ertitor,  in  prodif(o. 

▼eitem.'    Olim  *coelispea' etiam di-  81  Saxo  saliat]  Sobinditar  'Tar- 

cebatnr,  pro  astrooomo.  peio.'    Cogebintar  interdum  soDtet 

SandaUgerulai]  Sandalia  erant  ma-  de  Tarpeia  rape  sese  dare  prscipi- 

tronis  lantioribat,  nt  Dime  mnt,  ca-  tes. 

ritsima,  etiam  anrea.     Persiut  Sat.  82  Tuas  res  tibi  Aa6e]  Verba  in  di- 

V.  Dotat  parpnrea  ioterdam  fuisse,  Tortiis  faciendis  solenoia. 


TRINUMMI   ACT.   II.  SO.  2.  1605 

iMhos  graodis  capitar :  boni  siM  base  expetant,  rem^  fidem, 
honorem^  35 

Gloriam  et  gratiam:  hoc  probis  pretium'st:  eo  mibi  magis 
lobet 

Cam  probis  potia8>  quam  cum  improbis  vivere  vanidicis. 

few:  omBfmm  ad  id  impnlmM  lubor  mdhibemdw  iU,  Boni  tibi  opiunt  hae  ;  rem, 
Jidem,  konortmt  ghriam  et  gratiam.  Profn  hoc  $ibi  prigmium  ftrtpomunt.  iddrc^ 
libeuim§  vttoM  agam  cwm  probig^  qwam  am  improbii,  quivamgannmi. 


»>»»#»»^»»^^» 


S5  Plh  bM$nbi;  Goeller.  fiM  teni;  Palmer,  et  AcldtA.  bomb  iU  hwe  e.  ret, 
/de$,  AoMor.— 86  Gloria  et  gratia  Palmer,  et  Acidal.  est  preti  Uerm.  et  Goel- 
ier.— 87  Al.  ap.  PareniDy  ixmidieii  vioere. 

VOTJE 
15  Labo8gramdi8Ciqdtur]  Nihil  est        87  Vamidiei$]  Comica  compositio. 
enim  tam  ardonm,  quam  Yitia  vltlo*     Alibi,  •  blandidictit/   •  magnidieiis/ 
rvraqoe  matrem  capiditatem  domare.     *  falsidicos/     TereDtios,  « a«?idica 
Peraiiia  Sat.  v.  «  Et  premifar  ratiooe    dicta.'    Cicero,  « Yeridicui.' 
YiQciqae  laborat.' 


ACTUS  SECUNDI  SCENA  SECUNDA. 

PHILTO,   LYSITBLBS. 

Ph.  Quo  illic  homo  foras  so  penetravit  ex  aedibus?    Ly. 

pater,  assam.  [me  abs  tao 

Impera  qnod  vis :  neque  tibi  ero  in  mora,  Deque  latebrose 
Conspectu  occultabo.    Ph.  feceris  par  tais  ceteris  factis, 

patrem  [te  viris, 

Tdum  si  percoles.  Per  pietatem !  nolo  ego  cam  improbis 
Gnate  mi,  neqne  in  via,  neque  in  foro  uUum  sermonem  ex- 

equi.  5 

Ph.  Quo  iUe  prorupit  ex  adibws  f  Ly.  Adsum^  pater.  Manda  quod  Ubeat. 
Nou  te  morabor,  neque/ugiam  in  latebra$  a  tm$  oeulia.  Ph.  Faciee  rem  dignam 
tmio  ceteris  geetis,  si  honores  tuum  patrem.  Per  pietaiem  /  ego  tibi  veto,  miJUi, 
iuslituere  HUam  colloquium  cum  malis  viris,  neque  in  itinere,  neque  in  foro.    Ego 


'»^^i»»»»»^ 


1  Quo  t.  k,  fortasu  penetrmrii  Nooiua  p.  607.  foras  deeit  in  B.  1.^2  C«  aps 

NOTiE 
4  Per  pietatem]  Oblettatio  est  atqae  obsecralio;  ut  baec, '  per  Deos.' 


1606  M.   ACCII    PLAUTt 

Novi  ego  hoc  SBdcvlBm,  moribiu  quibos  sit:  maloisi  boimm 

malam  [rapax. 

Esse  volt,  Qt  sH'  sui  sitniHs:  inrbant,  misceBt  mores  raali, 
Avarus,  invidus:   sacram  profanam,  pablicnm  privatam 

habent :  [ciant. 

Hialca  gens :  haec  ego  doleo :  haec  sant  qaas  me  excra- 
Haec  dies  noctesqae  tibi  canto,  ut  caveas:  qnod  manu 

non  qneant  10 

Tangere,  tantum  fas  habent,  qeo  manns  abstineant : 
Cetera,  rape^  trahe,  fiige,  late:  lacrumas  faaec  mihi,  cam 

video,  [prias 

Eliciunt,  quia  ego  ad  hoc  genas  hominam  doravi :  qnin 
Me  ad  plares  penetravi?  nam  hi  mores  majorum  laadant; 
Eosdem  Ivtulant,  quos  coUaudant:  bisce  ego  te  artibos 

gratiam  15 

Facio,  nea  colas,  nea  imbnas  ingenium:  meo  modo,  et 

moribos  vivito 
Antiqais:  quas  ego  tibi  pradcipio,  ea  fiacito :  nihil  ego  istos 
Moror  fataos  mores,  et  torbidos,  quibus  boni  dedecorant  se. 
Haec  tibi,  si  mea  impcria  capesses,  muHa  bona  in  pectore 

consident. 

iMieUigo  fmbui  iiuHiulU  sil  koe  iteevlum,  Improbut  opiai  prolmm  fieri  tmprotev, 
ntiit  $m  tmiUs :  mati  mores  cimeUant  imrbiu,  seditiones ;  rapftx,  oMrait,  inmdm 
habeni  mera  perinde  ac  pro/ana,  publica  veUiti  privata :  gene  uiideu  Ego  eegre/ero 
kme.  Hme  naU  quet  me  torquenU  Tibi  oeeanto  hme  diu  noctuquet  mi  catetu  ab 
hie.  Exietimant  eeee  tantmm  eeqtmm  men  injkere  wumue  He  qua  non  poeeunt  rape* 
re.  Aufer  eeierm,  trahe,  fnge,  delUeoce.  Qn&ndo  video  Atfc,  excntiunt  laerymae^ 
quia  ego  vtxt  ueque  ad  hoc  genue  hominum.  Quin  deaeendi  ad  mortuoe  ante  hoe 
iempnef  Nam  hi  celebrant  moree  nu^omm:  infldunt  eoedem,  quoe  preedieant, 
£go  tibi  concedo  ut  nom  excolae  te  hie  artibuOf  nete  imbuae  ingenium.  Vive  meo 
modp  et  inetitutie  vetustia :  fac  ea  qua  ego  tibi  mando.  Aepemor  ietoe  inoanoe 
moree,  et  lnrMfxiof,  qwbue  bom  eeee  tngiitiiaiil.    Omnia  hae  bona  manebunt 


^^»<«»^^#»»#^ 


mo.— 4  Tuum  «t  patrem  percoku,  piee  pietatem  Palmer.— 11  C.  aptineani,^ 
12  C.  qu»n  video, —1%  Palmer,  quianam  ego,  4^.-14  Me  ad  patree  Camer.— 
15  V«rba,  quoe  coUaudant^  Hetnnt  in'B.  1.  et  edd.  vein  quoe  laudant,  tutant 
Herm.  et  GoeUer.  iatiismt  Pil.  hie  ergo  tu  artibue  gratiam  Thomson,  hiece  er* 
go  tu,  tfe,  al.  a  p.  Pareiiiu.  de  artibue  Goeller.— 17  Antiquie  delet  Herm.  pra* 
cipito  Pll. — 18  Pll.  faeeoe  moree;  Cnmer.faeetot  moree,— 19  Acidal.  eieapeeeee 
mea  imperia,  muUa  bona  in  tempore  confident ;  Herm.  et  GoeUer.  bona  muUa  in 

NOTiE 

15  Gratiam  Facto]  Id  eat,  condono.     ferme  scriptores  luoraro  tempomm 

16  Moribue  vivito  Antiquie']  Omoea     mores  culpamnt;  aati^ua  tempora, 


TRINUMMf    ACT.    11.   SC.  2.  1607 

Ly.  Semper  ego  asqoe  ad  hwc  aetatem  ab  ioeunte  adoi- 

lesceotia^  20 

Tais  servivi  servitutem  imperiis  et  praeceptis,  pater. 
Pro  ingenio,  ego  me  liberum  esse  ratus  sum ;  pro  imperio, 

toum« 
Menm  animom  tibi  servitutem  servire,  sequom  ceusui. 
Ph.  Qui  homo  cum  animo  inde  ab  ioeunte  astate  depog- 

nat  suo, 
Utroro  is  itane  esse  mavelit^  ut  eum  animus  aequom  cen- 

seat,  25 

An  ita  potius,  ut  parentes  eum  esse  et  cognati  veliat : 
Si  animus  hominem  perpulit,  actum  est;  animo  servibit, 

noQ  sibi : 
Sin  ipse  ^nimum  perpulit;  dum  vivit*  victor  victorum  duet 
Ta  si  animum  vicisti^  potius  quam  animus  ie,  est  quod 

gaudeas. 
Nimio  satius  est,  ut  opu'st,  te  ita  esse,  quam  ut  animo 

lubet.  80 

ta  two  peeiere,  $i  C9pe$m»  meti  mandaiM,  Ly.  Pa/cr*  9empir  •frlemj^mnrt  iuit 
wmmdrntia  et  d^aimentu,  mb  imunte  wAiUm  ad  hwc  mtatem.  Ego  rahu  9um  me 
eue  liberum f  pro  viribui  animi :  pro  imperio  tm^exuiimafn  eeee  aquum  meum  mu 
jRun  tiU  terviUUem  pendere,  Fh.  Homo  gtd  oh  ineunie  aitaie  pugnmt  cum  mo 
€»imo^  uintm  rnolU  etu,  rieut  animue  exUtimai  eaeparemn  eue;  on  poiiue,  eieot 
p&remUo  et  ^gnoii  velmt  eum  etae.  Si  libido  ineitot  hominem^  eoi  ocium  de  eo ; 
obtewiperolbit  Jibidiui,  wm  mbi:  nn  ipee  regit  libidinemf  ^uumdiu  vivet,  tamdiu  Ao- 
Mtlair  victor  vktorum :  $i  tu  eupermnati  liHdifiem,  potiuoquom  libido  te  ouperm* 
tit ;  ett  quod  tibi  grutukrii,    E$t  looge  prattuntiuM  te  cuf ,  eieut  decet^  quam 


»^»^^S»^^^^^l# 


luo  peetore  eonsideul  contilia,— 21  Tui  eervivi  C— 2S  Pro  in  e^  B.  1.  pro  im- 
perio tuo  C.  C.  2.  B.  1.— 24  C.  ineunti.— 25  Utrum  Is  ita  $e  e$se  Acidal.  Vtrum, 
id  itone  PH.— 27  Si  a,  homiwum  C.  perCulit  Lamb,  animo  eervirit  Pll.  ammo 
fervit  Herni.  et  Ooeller.— 28  Si  ipse  Pll.  pepulit  C.  et  C.  2.  perpulit  B.  1. 

NOT^ 

aotiqiiosque   mores  impense  lauda-  Plato  i.  de  Legibas :  T^  puc^  tavrhy, 

rnnt.    Hoe  etiam  ferme  homines  in  iroirfiy  noAp  wpdfni  re  iuSl  hfitmi*  rb  Z\ 

devexa  sttate  solent  faccre.     Unde  ifrraoBat  okrhiw  b^  iaurw,  wdmrmp  ai* 

Horatiiis   senes   vocat,  <•  landatorcs  ax^ariv  rt  uA  udaurrop.     Vineere  ae 

temporia  act!.'  eet  optima  omnium  vicioriarum:  vinei 

25  jliitBiiis]  Id  est,  libido.    Alibi  autem  a  ae  turpiaaimum  911111111111  mala* 

Plautas,  *  Meo  animo  morem  gero.'  mm.    Valer.  Max.  lib.  iii.  *  Molto 

Orm^y^pifvxSx^!^^^^9if^*^^  seipsnm,  qaam  liostem  laperasso  o* 

dulgere.  perotius  est.' 

2S  Dum  vivitf  victor  victorum  cluHl  ^ 


1608  M.   ACGII   PLAUTI 

Qui  aDimam  viocont^  qaam  quos  animus^  senper  prebi- 

ores  cluent. 
Ly.  Istsdc  ogo  mifai  semper  baboi  aetati  tegamentum  mece^ 
Ne  penetrarem  me  usqaam,  ubi  esset  damni  conciliabulum^ 
Ne  Doctu  irem  obambulatum^  nea  sanm  adimerem  alteri. 
Nen  tibi  a^itudinem,  pater,  parerem,  pars!  sedulo.        35 
Sarta  tecta  taa  praecepta  usqae  habni  mea  modestia. 
Ph.  Qaid  exprobras  ?  bene  qood  fecisti,  tibi  fecisti,  non 

mibi. 
Mibi  qaidem  astas  acta  est  ferme :  taa  istac  refert  maxume. 
Is  probus  est,  qnem  non  peenitet,  qnam  probus  sit  et  frugi 

bonae. 
Qui  ipsus  sibi  satis  placet,  nee  probus  est,  nee  fmgi  bonae. 
Benefacta  benefactis  aliis  pertegito,  ne  perpluant.  41 

Qui  ipsus  se  contemnit,  in  eo  est  indoles  industrial. 
Ly.  Ob  earn  rem  baeci  pater,  autumavi:  quia  res  quae* 

dam  'st,  qnam  volo  [gestio. 

E^o  me  abs  te  exorare.   Ph.  quid  id  est  ?  veniara  jam  dare 

f tc«<  piaeet  mewti.  Qui  ixpvgnant  libidiwem,  semper  habebttmtur  meliom^  ^wam 
a  quM  Wndo  debeilnt,  Ly.  Ego  eemper  luilmi  hoe  pretsidhim  meet  titit,  me 
me  eot^erem  in  uUum  Ueum,  in  quo  eeni  concilium  peetiferum :  ne  nociu  dnw* 
garer^  emi  diUgenier^  et  ne  detraherem  oliie  quod  eat  suum,  et  ne  tibi  procwrurem 
moleBtuim,  o  pater,  Servuvi  tua  imMuta,  eulwt  et  integra^  prm  mea  mode$tia. 
Ph.  Quid  exprohrael  Tihifecieti,  nou  mtAt,  id  quod  ben^ecieti,  Mea  vita  qui» 
dem  est  propemodum  exaeta:  ietud  tua  interest  inprimis,  la  est  bonus  quern  non 
peenitet  quod  sit  bonus  et  Uudatat  Jirugi.  Qui  sibi  placet  satis  ipse,  nee  est  bonus^ 
nee  rectm  frugu  Contege  reetefacta  aliis  rectefactis,  ne  impluat.  Qui  se  despicit 
^«e,  est  in  eo  indoles  industria*  Ly.  Dixi  ho'c,  pater,  idchrco^  quoniam  est 
quadam  res^  quam  ego  opto  impetrare  a  te.    Pu.  Quid  est  id?    lAbet  jam  tibi 

Vftn.  1.  et  edd.  Yett.— 80  Prins  ut  deest  in  B.  1.— SI  Pll.  cluentis,—9^  Isttt 
ego  C— SS  C.  et  C.  2.  eonciUabolum.—Ze  Sancta  tua  B.  1.— S9  Herm.et  Oofl- 
ler.  quem  pcenitet*  Bipoot.  9110111  sit  probus, — 40  Hie  vs.  deest  in  C.  2.  Qui  ip^ 
sius  C— -42  PU.  et  Parei  8.  contempnit,^-^^  Pll.  91110  res  quce  dant  quam  volo, 

KOTJE 

88  Miki  quidem  eetas  acta  est  ferme]  qnod  sibi  placeant,  Deo  dispHcent.' 

Cicero  ad  Brntam :  *  Sed  de  hoc  to  44  Veniumjam  dare  gestio]  Ad  He- ' 

Tideris.    De  me  possum  idem  quod  ren.  lib.  i?.  '  Veniam  ad  vos,  si  mihi^ 

Plaatioas  pater  in  Trinitmmo :  '  mibi  senatos  det  veniam,'  id  est,  st  permit* 

qnidem  setas  acta  ferme  est.' '  tat.  Nam,  *  veniam  dare/  non  est  tan- 

40  Qui  ipsus  sibi  satis  placet]  Cj«  turn  paroere  et  ignoscere  alicnjus  cal- 

prianus  Serm.8.  de  Bono  Patientise:  pte  et  errato ;  sed  interdum  permit* 

*  Qui  nee  humiles  sonty  nee  mites,  tere,  concedere,  iinere. 
•ed  sibi  moltum  placent,  hoc  ipso 


.TRINUMMI   ACT.  II.  SC.   2.  1609 

Ly.  Adolesceati  baic  geaore  samino^  amico  atque  aeiquali 

meo,  45 

Minus  qui  canfe  et  cogitate  saam  rem  tractavit,  pater^ 
Bene  volo  ego  ilU  facere,  si  to  non  nevis.     Ph.  nempe 

de  tuo. 
IjY.  De  meo :  nam  qaod  tanm  'st,  meom  'st :  omne  menm 

est  antem  tuum. 
Ph.  Qoidis,  egetne?   Ly.  eget.  Ph.  baboitnerem?   Ly. 

babait    Ph.  qai  earn  perdidit? 
PoUicisne  affinis  fuiti  an  maritamis  negotiisi  SO 

MerGaioramne>  an  venales  babait>  ubi  rem  perdidit  ? 
Ly.  Nihil  istoram.    Ph.  quid  igitur?    Ly.  per  comitatem 

edepol,  pater. 
Praeterea  aliquantum  animi  causa  in  deliciis  disperdidit. 
Ph.  Edepol  bominem  praedicatum  ferme  famib'ariter. 
Qui  quidem  nusquam  per  virtutem  rem  confregit^  atque 

eget,  55 

iNibil  moror  eum  tibi  esse  amicum  cum  ejusmodi  virtuti- 

bus.  [volo. 

Ly.^  Quia  sine  omni  malitia  est,  tolerare  egestatem  ejus 

etmctdere  vemam,  Lt.  Ego  exopio^  pater,  st  tu  rt«,  benefieio  affieere  kunc  iuvt* 
9tm  natnm  $mnm9  genere,  meum  amicum  aqualem^  qui  adminiiirutit  ma  bona  ni» 
mit  pmdenter  et  considerate,  Pu.  Nimirum  de  tua  pecunia.  Ly.  De  mea:  nam 
qaod  est  ttmm,  e$t  meum:  omne  autem  meum  est  tuitm.  Ph.  Quid  eat,  eatne 
inoptT  Lt.  Eget,  Ph.  HabuHne  opeo?  Ly.  Habuit.  Ph.  Quomodo  ea$ 
amitH  ?  Sene  implicuit  rebus  publicise  an  maritimis  7  ExercuUne  tnercaturam,  an 
sumsit  res  venaUs^  in  qmbus  amisit  opes  7  Ly.  Nihil  horum.  Ph.  Qud  est  ergo  1 
Ly.  Profecto  per  urbwsitaiem,  pater,  Prteterea  amisit  aliquam  partem  in  tolup* 
iatibus,  anim  gratia.  Ph.  Profecto  ecce  kominem  celebraium  amice  propemodum. 
Qui  quidem  nusquam  prq/udH  bona  sua  in  praelare  factis,  et  indiget ;  nihil  im* 
pedio  quominus  sit  tuus  amicus  cum  tjusmodi  virtuHbus.  Ly.  Qmoniam  est  absaue 
ulU  nequitiMf  desidero  levare  ^us  inopiam*    Ph.  lUe  txitio  est  mendico^  qui  ei 


^^0^^^^^^^0^ 


Acidal.  Mini  jam  daregesHo ;  al.  ap.  Parenm,  die  enimjam,  ^.—47  A  I. 
ap.  Pareiini,  «t  l«  iipii  abmmis,—^!  Mercatura  m  B.  1.  Mereatmram  earn  tenaUs 
HoBiat  p.  604.  wH  rem  B.  1.— 4»S  Nihil  sUnrum  C— 65  Qui  q[uidem  nunquam 

NOTiE 
SI  MereutmramM§,mn  vemdes  kabmi]  54  Pradiealum  familiariter]  Hoe 
Id  est,  foitne  mercator,  an  maofo?  loco  familiariter  aigni6cat  *  ctnitcr.' 
*Mercator'  dicitor  de  quavia  merca-  Qnaii  dicat :  Ezcoaas  amicttoi  ali«. 
tnra ;  '  mango/  de  aaocipua  TenalU  quia  reum  Yereconda  circanlocuU* 
baa.  Qiie> 


1610  M.  ACCII   PLAUTt 

Ph.  De  meodico  male  nmretar,  qui  ei  dat  quod  editi  ant 

qaod  bibat :  [miseriam. 

Nam  et  illad  qaod  dat,  perdit,  et  illi  prodacit  vitam  ad 
Non  eo  hoc  dico,  qain,  quas  tu  vis^  ego  velim^  et  faeiam 

labens :  60 

Sed  ^o  hoc  verbim  cmn  illi  caidam  dico^  pnemonstro 

tibi, 
Ut  ita  te  aliorum  miserescat,  ne  tai  alios  misereat* 
Ly.  Deserere  illam^  et  dejavare  in  rebus  advorsis  pndet. 
Ph.  Pol  padere  qaam  pigere  pra»tat,  totidem  Uteris. 
Ly.  Edepol^  *Deam  virtutp  dicam^  pater,  et  majomm,  et 

taa,  65 

Molta  bona  bene  parta  babemus :  bene  si  amico  feceris, 
Ne  pigeat  fecisse :  ut  potios  pudeat,  si  non  feoeris. 

Muppeditat  id  quod  eomedat,  aiU  id  quod  poiet,  Nimirum  et  itte  umiiHt  quod  dai^ 
€t  produeH  ffui  vHam  ad  per/eremdam  euUumiaUm,  Ego  miiitiiie  Uquor  ti/,  ^iita 
^o  noiimjuvare  eifueere  lubinier  quod  opttu*  Sed  qmaudo  ego  dieo  kifo  wothum  de 
Hlo^  quicumque  landem  tit,  comntontfaeio  te,  ut  te  mieereat  Qut,  ita  ui  efieiao  ue 
^Hue  wKoereeeut  tui.  Ly.  Pudet  ittum  deeerere,  et  miuime  a4}uvure  m  rehuo 
ufflictit.  Ph.  Pro/ecto  prastut  pudere  quam  pigere^  totidem  literie*  Ly.  Dicum 
quod  auxUio  Deorum,  et  m^/ortcm,  et  tuo  hobemue  multu  bona  parta.  Si  affeeeris 
ket^^fieio  umicumfnepeBniteut/eeiete:  §ed  pudeat  potkii,  et  mm  /eeerie^    Ph.  Si 


edd.  vett  adque  egit  C.  2.-58  Edd.  vett.  edat.  Mox,  out  bibat  Reisius, 
Herm.  et  Ooeller.— 60  Servins  ad  Virf.  ^d.  iv.  231.  etiUiorodU;  et  lie 
Hertn.  et  Ooeller.— 61  C  prte  nostro, — 62  C.  2.  wdserea  [UcuniJ  cave  tuiaUie; 
C.  miteree  cane  tui  o/ticf.— 6S  Festat,  et  deeioare  ;  Actdal.  et  n^juvare  ;  at  ap. 

NOTJE 

58  De  mendieo']  Sententia  Laeonici  tit  ista  verba  toot,  et  kac  detiMtiono 

apophtliegmatisy    qnod  ex  tat  apnd  misericordiain  captantis.'    Ubi '  de- 

Plntarcbiim  :  *  Mendicni  a  Lacone  aiaatio'  sigoificat,  detinere  anxilinm 

ttipem  petebat :  hie  vero:  Si  darem,  ferre. 

inqnit,  tibi,  eo   magis  mendicares  ;  64  Pol  pudere  quam  pigere  prastat] 

nam  haic    tn«  deformitati   caaiam  Nonins,   '  Pudet,  Yerecuodis   est  : 

pnebutt  It,  qni  primus  tibi  dedit,  eo*  pi^ «f ,  paniteiititt.* 

qve  te  ignavnm  reddidit.'    Sed  est  65  Deumvirtute]  Fonnola  loqtiett* 

hapc  crudelit,  et  barbara  aenit  aYt«  di  a  Yetehbat  ntnrparl  tolita,  qa* 

rilia.  ret  prosperat  Diit  acceptas  refere- 

63  D^vare]  Id  ett,  non  javare.  bant,  et  toam  operam  in  iit  quam  mi- 

Alii  deeitare^  et  deeinare^  pro  dese-  nimi  facere  signifioabant. 

rere  et  detinere  jn?are,  ex  Fetto.  66  MuUa  bourn  bene  parta  kabemus] 

Olim  Yeterea  dicebant*  detinere' et  Terentint^   'Onnea  te  in  lanta,  ec 

«  detinare ;'  *  fodere '  et   •  fodare.'  beoeancta  ptrte  patant/ 
Seneca  Epift.  117.  *  Imbeciilae  men- 


TRINOMMI   ACT.   II.  8C.  2.  1611 

Ph.  De  magnis  divitiis  si  qaid  idenas,  pins  fU^  an  minns? 
Ly.  Minus,  pater:  sed  civi  immauifico  scis  qnidcantari 

solct? 
Quod  babes,  ne  habeas:  et  iUad  qood  mine  son  babes, 

habeas  malom :  70 

Qnandoi|iiideiD  nee  tibi  bene  eske  potes  pali,  neo  alteri. 
Ph.  Scio  equidero  istuc  ita  solere  fieri :  verum,  gnate  mi. 
Is  est  immnnis,  cni  nihil  est,  qui  munus  fnngatnr  sunm. 
Ly.  ^enm  virtote  haberans,  et  qui  nosmet  ntamur,  pater, 
Et  aliia  qui  comitati  simns  benevolentibus.  75 

Pfl.  Non  edepol  tibi  pemegare  possum  qaicqnam  quod 

velis. 
Cujos  egestatem  tolerare  vis?  loquere andacter  patri. 
Ly.  Lesbonico  huic  adolescenti,  Charmidae  filio. 
Qui  illic  habitat.    Ph.  qui  comedit  quod  fnit,  quod  non 

fuit? 
Ly.  Ne  opprobra,  pater  t  multa  eveniunt  homini,  quas  volt, 

quas  nevolt.  80 

Ph.  Agedum^  eloqnere:  quid  dare  illi  nunc  vis?  Ly.  nihil 

quicquaiBy  pater. 
Sapientiae  aetas  condimentum  'st :  sapiens  a^tati  cibus  est. 

Mm  aliquii  dt  magnk  •pihm,  mtjtemtM  ^uM,ammUiUMf  Ly.  Miwui,  pater* 
Sed  noeii  id  quod  iolet  •ccai^an  dot  UiiberaUf  Ne  habeM  id,  quod  kobes;  et 
MteuM  wuimm,  quod  mm  kabe»;  quouiam  n€c  fide$  jmIi  libi  eue  bene^  ne^ 
oUeri.  Pu.  Ego  $ane  nooi  iotue  oolere  sic  circumferri.  Sed,  tut  JUi,  Hie  egi  tin« 
muuia  a  munere  largiendo,  eiU  eet  nikU,  quo/ungatur  mo  munere,  Ly.  Pater ^ 
habemue  benigmUale  Deorum,  et  id  quo  uiamur  noomet,  et  id  quo  timui  munifici  er- 
fu  ajRfrot.  Ph.  Profecio  uikU  possum  ftegart,  qaod  velis.  Ci^ms  eupu  levari 
tnopiamf  Dieuudacterpalri.  Ly,  Hi^asjsvenieLeshonici^quiestfiiiusCharmidmrf 
qui  mauel  Utie.  Ph.  Qui  ligurit  quod  fait,  quod  non/uUT  Ly.  NeexproLru, 
pater,  Multa  aceiduut  Aomtnl,  qua  optat,  qua  nou  vult,  Ph.  Agedum  die.  Quid 
optut  UU  dare  nunc?    Ly.  Nihil  omatno,  pater.    JEtas  est  condimentum  sapien- 


#^  ^^^  #  ««^'#^^ 


Parearo,  et  deshiare.S7  Pll.  ut  potius ;  Parei  8.  at  polticf.— 69  C.  ctet  vmMui 
vmmyUos  eeis ;  C.  S.  eivi  inmmi  inmmifioos  sois ;  Hemi.  et  Ooeller.  ctvi  tM««- 
iit«cu.-*7S  Ckarmida  Mains  fiUo  Bentl.  ad  Terent.  Adelph.  y.S.  23.  Acidal. 
et  Herm.  Charwddai  filio  Goeller.—70  C  non  /at.— 80  Pll.  multe  teniunt  h. 
qui  «.  fiti  netDoU  ;  C.  S.  qua  ne  vo/i.— 81  Agidum  C— 82  Sapientia  C.  2.  Sapi- 

NOTiE 
78  Is  est  immntms]   Isidoros,  <  A^     line  frncta,  onde  ntillns  froctvs  er* 
misna  loca  Verriitt  Flaccns  dicta  ait,     aoWttar.'    Inde  ettam  nihil  fir«fttan« 
qnod  iine  mniiereaiDt,  nee  qnicquam     tes»  *  iromnnet,'  vocautnr. 
in  iis  ofilcli;  qaasi  amuoia;  id  est,        82  Sapuntia  atas  cfmdime^um]  Id 


1610 


M.  ACOII   PLAUTt 


Ph.  Do  meodico  male  meretar,  qai  ei  dat  qnod  edit,  ant 

qaod  bibat :  [miseriam. 

Nam  et  illad  qaod  dat,  perdit,  et  illi  prodacit  vitam  ad 
Nod  eo  hoc  dico,  qoin,  quas  ta  vis,  ego  yelim,  et  faeiani 

lubens :  60 

Sed  ego  hoc  Terbiia  cum  illi  coidam  dico^  prsmonstia 

Ubi, 
Ut  ita  te  alioram  misereacat,  ne  tni  alios  misereat* 
Ly.  Deaerere  illam>  et  dejavare  in  rebas  advorsis  podet 
Ph.  Pol  padere  qaam  pigere  praostat,  totidem  Uteris. 
Ly.  Edepoli  -Deam  Tirtute  dicam,  pater,  et  majornm,  et 

toa,  65 

Molta  bona  bene  parta  habemus :  bene  si  amico  fecerisi 
Ne  pigeat  fecisse :  ut  potins  podeat,  si  non  feceris. 

swppediiat  id  qwtd  cowudai,  out  id  qw§d  p^iet.  Nimirum  et  tile  mmiiHt  qwd  dtd» 
ei  pnducH  epu  vitam  md  per/eremdam  ^ikumtatem.  Eg9  mimxme  U^wtr  id,  ^hm 
eg9  tMmjutare  et/netre  Utkemter  qui$d  •ptmM,  Sed  ptando  eg%  dif  kfc  mrhm  dt 
Hbf  qmcumqtie  tandem  eit,  eomntontfaeio  te,  ut  te  miaereat  ^us,  ita  mt  efieiae  m 
aktu  wueereeeat  tut.  Ly.  Pitdet  Ohm  deeerere,  et  minime  a^mfore  a  rebae 
ajtktii.  Ph.  Pro/eeto  pneetat  padere  qaam  pigere^  totidem  liierie.  Ly.  Diema 
awd  aaxitio  Deorum^  et  m^}arum^  et  tua  kabemoi  malta  boma  porta.  Si  affeeerit 
ieu^/kie  aMuemm^  ne  peniieai  fecieee :  eed  padeat  potiaiM,  n  wm  feeerie.    Ph.  ^ 

edd.  vett  adque  egit  C  2— 58  Edd.  vetU  edat,  Hox,  avl  bUtat  Reiiiuft 
Herni.  et  G^fllpr.  — 59  Scrv»ii«  id  Vir^.  JEa*  tv,  331*  el  iUintodU:  t\  »ic 
Herni.  et  OorUer.-  G1  C  pr^  nasi  rv. —02  C.  S.  mheree  f  Iacuo*}  capt  luinlrii; 
C.  maeree  cane  i^i  ufiitt.— 63  Festu»,  ti  dttirare ;  Acidil.  ei  m^taaie ;  iL  9^ 


NOT^ 


58  Dememdictt]  Sent«ntiA  Lacomci 
apopbtliefnaitSr  ^jnod  ^kibi  apitd 
Plntercbun  *  *  Mendims  n  LacoD^ 
ttipem  pefebtl  i  hic  vrro:  Si  dArem, 
inqiilt,  tibii  ^o  migi^  mrtidkftre«  ; 
nam  baie  titw  dcfonititmi  cvuAam 
pnpbnit  is*  c^nl  pfimiti  lilij  d^djti  «o* 
que  te  ifnavnm  reddidit/  Sed  «ft 
bapc  crndelis,  et  barbsira  %ei%\%  «n- 
ritie. 

63  D^tare}  Id  f^sU  rmn  juvare. 
Alii  detitare^  et  dt  entire  ^  pro  dere- 
i,ere  at  dettucfe  jiiv«re,  ^%  Feito^ 
Olim  Teterea  dicpbitnt  *  dei inere '  6t 
•  definare;'  'fodere'  et  '  ibdart/ 
Seneca  Epitt*  in.  '  ImbeciLla;  tae* 


tif  iita  verb*  lontp  et  bac  deitnationi 
mUencordiini  ciptintti/  l^bi  *  du* 
■Lrtatb^fti^nificatf  deitiierc  AiuUwm 
ferre. 


KoniR»,    ' 
p^#f,pflrr, 

di  a 

res  f 
faai 

9(r> 


irecnndiv   eal 

9fnmU  IpftmK 
t#ii|a,  f»A 
(ptBA  rtietv' 
I  ki  qB«A  nil* 


i 


TRINOMMI  ACT. 


Ph.  De  magnis  divitiis  si  quid 
Ly.  Minus,  pater:  sed  cm 

solet? 
Qood  babes,  ne  habeas:  et 

babeas  malam : 
Qoandoqaidem  nee  tibi  beoe 
Ph.  Scio  equidem  istnc  itm 
Is  est  immnnis,  cai  nihfl  csl,  qm 
Ly.  ^eom  virtQte  habesHs,  et  ^ 
Et  aliis  qni  comitati  sums  I 
Pfl.  Non  edepol  tiU 

velis. 
Cojos  egestatem  tolerare  visf 
Ly.  Lesbonico  baic 
Qni  illic  babitat.    Ph.  qm 

fuiti 
Ly.  Ne  opprobra,  pater: 

quae  nevolt. 
Ph.  Agedom,  eloqoeie: 

quicqaam,  pater. 
Sapientiae  setas 

tMu  aliqwd  dt 
Sid  notU  id  (fwtd  mki 
MbtOM   moIkm,  qitod  mm 
•Utri,    Pu.  Eg9  9anemmBik 
MMitf  «  mumen  kargkad^t  em  t 

pvitrr,     Muitfi  acvidvut  k»mi%i^  ^^mm 
t^toM  Uii  dur4  Hvncf    Lv 

Ml 

: 


^-^i*     ^ 


f 


•  ec* 


iiu  Jiirandi   per 
as.' 


Cere/ 


1^2  M.  ACCII   PLAVTl 

Ph.   Mentire,  edepol,  gnate !  atque  id  none  faois  hand 

consuetudine : 
Nam  sapiens  qaidem  pel  ipse  fingit  fortunam  sibi ; 
Gone  multa  quae  nevolt  evenianti  nisi  fictor  mains  siet.   85 . 
Malta  est  opera  opus  ficturse,  qui  se  fictorem  probam 
Vitae  agendn  esse  expetit.    Ly.  sed  hie  admoddm  adoles- 

centnlas. 
Ph.  Non  aQtate,  vernm  ingenio  adipiscitnr  sapientia. 
Ly.  To  modo  ne  me  prohibeas  accipere,  si  qnid  det  mihi. 
Ph.  An  eo  egestatem  ejus  tolerabis,  si  quid  ab  illo  acce- 

peris?  90 

Ly.  Eo,  pater.    Ph.  pol  ego  istam  volo  me  rationem  edo- 

ceas.    Ly.  licet. 
Scin'  to  ilium  quo  genere  gnatos  sit  ?    Ph.  scio,  apprime 

probo. 
Ly.  Soror  iili  est  adnlta  virgo  grandis :  eam  cnpio,  pater. 


iia :  90pi€n$  esi  e$ea  tttaii.  Ph.  Prufeeto^JUi^  menOrii  I  H  fiuU  ntmc  id  praier 
mmrem.  EUnim  mm  Mopiem  nUf^briaawr  ipufoHwMm.  Et  idcireo  nulla  c§m- 
Hnguiti  mpienH  coiUra  aententiamf  nin  tfuia  est  impiriiui  faber  fortuna,  Ei  eti 
ojnu  WMgna  indwirw  in  flngendOf  qw  exoDiai  te  €$te  Umdatum  artijicim  f»gendm 
viUt.  Ly.  Sed  hie  mdmodum  jmenU.  Ph.  Aequiriiur  sapientia  non  atate^  sed 
mente.  Ly.  Dmnmsds  tu  non  vetes  ne  aeeifnam^  si  mild  det  aUqmd.  Ph.  Non^ 
ne  Uvabis  ^jus  inopiam,  si  qmd  aceeperis  ab  Utof  Ly.  Levakof  pater.  Ph.  Pro* 
fteto  ego  exopto  nt  me  doceas  istam  roHonem  levandss  alienm  inopUem  Ly.  EdoetU, 
Scisne  tu  qno  genere  iUe  est  ortmsT  Ph.  Scm,  proko  inprmis,  Ly.  lUi  est  so* 
rOf  qua  est  gnrndisadnita  tirgo:  opto  eam  dacerenxorem^  pater,  PmnSmedotef 


enti  C.  et  Ptrei  8.  ct6imi  *st  C.  2.    Alii  vat.  81.  8S.  colloctnt  pott  ▼§.  8S.~ 

86  Parel  8.  ftto/N't^— 87  Pllexpetis;  C.  adiOetcMtailM.— 88  Non  eetatem  VU. 

NOT« 

est,  aetas  periicit  sapieDtiani ;  acce-  maximam  dicltur,  fortnna  ipsa  cedit, 

dente  enlm  state  accedit   sapien-  sicnt  sapient  poeta  dixit,  'Suit  ea 

tia.  cniqne  fiogilur  moribut."     Appiut 

Sapiens  eetati  cibus  esf]  Id  ett,  sa-  in  Sailattio :  '  Sed  ret  docuit  id  ve- 

pientia  atit  aetateni ;  statem  enim  ram  ette,  qnod  in  carmiaibnt  Appint 

citra  tapientiam    languere  oportet,  ait : '  Fabrnm  ette  tiia;  qneniqne  for* 

atque  emori.  tnnae."    Corneliut  Nepoi,  in   Vita 

84  Sapiens  ftngU  fortunam  sibi]  Ci-  Attiri,  '  Sai  quiqne  moret  fortunam 

cero  in  Paradoxit : '  Nee  est  ulla  ret,  iingant.' 

qotB  plot  apnd   tapientem  poUeat,  88  Non  aiaie"]   Ambroiiiit,  *  Non 

qoam  iptitttvolontat  atque  jodicinm:  annorum  canities  ett  laudanda,  sed 

Ctti  quidem  etiam>  quae  vim  habere  morum.' 


TRINUMMl   ACT.   II.  8C.  2.  1613 

Dneere  uxorein.    Ph.  sine  dote?     Ly.  sine  dote.    P|i« 

uxorem  ?    Ly.  ita  : 
Taa  re  salva:  hoc  pacto   ab  illo  ioibis  sommaiB  gra^' 

tiam^  .  95 

Neqoe  commodias  uUo  pacto  ei  poteris  auxiliarier. 
Ph.  Egone  indotatam  te  axoreni  ut  patiar?    Ly.  patian- 

dam  est,  pater : 
Et  eo  pacto  addideris  nostras  lepidam  fainam  familiar. 
Ph<  Malta  ego  possam  docta  dicta,  et  qaamvis  facunde 

loqni : 
Historian!  veterem  atqne  antiqnam  haec  mea  senectns  sns- 

tinet :  lOO 

Vemm  ego  qaando  te  et  amicitiam  et  gratiam  in  nostram 

domum 
Video  allicere,  etsi  advorsatns  tibi  fai,  istac  jadico» 
Tibi  permitto,  posce,  dace.    Ly.  4)i  te  servassint  mihi. 
Sed  adde  ad  istam  gratiam  nnnm.    Ph.  quid  id  est  autem 

nnnm?    Ly.  eloqnar. 
Tute  ad  eum  adeas,  tute  concilies,  tute  poscas.    Ph.  ec* 

cere.  106 

Lt.  SmedpU,  Ph.  Uxonrnf  Lt.  iU;  MlMfiuire:  kocwiodo  iUmm  afflcie$ 
mtgno  beneJUio :  neqne  poierii  iilwn  adijnvare  commodiut  nUa  raiione.  Ph.  Pa- 
tmrueegc  tt  dmctn  wcorem  sine  dote?  Ly.  Ferendum  est  pater,  et  hoe  modo 
impertierU  noHra  famUim  juctmdam  famam.  Ph.  Ego  poetum  hqui  multa 
dikm  doeieif  et  jmagmofere  duirta :  kae  inm  eemectus  tenet  kietoriam  veterem  at^ue 
mtiquawu  Verum'qiumdo  ego  te  video  indueere  m  adee  noetraM,  et  amicitiam  et 
graiiam,  tametsi  fmi  eontrariui,  tibi  illam  aiQudico ;  tibi  concede  ;  poUnia  ;  due. 
Ly.  Dii  te  eerreni  miku  Sed  at^ice  unum  ad  istam  gratiam.  Ph.  Quid  autem 
est  id  wmumf    Ly.  Edicam.  Adi  tu  ad  iUumf  tu  consUia,  tu  potce.    Ph.  Prom 


^^^^^^^^^^00 


—90  C.  el  toUrabis;  C.3.  et  toterabilis.-^Qi  Reiiint,  Herm.  et  Ooetler.  Ph. 
uxorewme  t — 95-08  Hesc  verba,  ab  illo  1. 1 .  g.  N,  e.  v.  p.  ei  p,  a.  Ph.  £•  i.  te 
tuutp.  Ly.  p^eet.p.  Eteo paeto,  detnnt  in  B.  I.— 98  Pli. iioilra.— 102  Video 
adlieere  et  si  adversatus  f.  /.  ietec  B.  I.  etsi  adversatus  tibifui  iituc sedulo  conj. 
AcNiei.  adv0r$atu$  ntibi/ui  Pil.— 104  Sed  ad  istam  adde  Herm.  et  Ooeller. 

NOTA 

105  Cemeiiies']  '  ConciHo  *  et  *  coo*  lena. 

dliator/  et  * coociUatriz/  in  utrani*  Eecere]  Chariiiot,  idem  qood]  'ee* 

qae  partem  capiantnr;  nooDunqnam  ce.'     Fettns,  formola  jarandi   per 

io  bonam,    nonouDquam  in  malaro  :  Cererem  ;    qnasi   esiet    *  t  Cere,  * 

■oooanqnam  pro  proxeneta  et  pro*  <  per  tedem  Cererii.' 
xeoetria ;  nonnnnqaam  pro  lenone  et 


1614  M.  ACCII    PLAUTI 

Ly.  Kimio  citias  transiges :  firmam  omne  ctit,  quod  in 
egeris.  [tnm  mea. 

Gravias  erit  tuain  aDum  verbum  ad  earn  rem,  qaam  ceo- 

Ph.  Ecce  aotem  in  benignitate  hoc  repperi  negotiom. 

Dabitar  opera.  Ly.  lepidoB  vivis :  has  sunt  cedes :  bic 
babet 

Lesbomco  est  nomea :  age,  rem  cura :  ego  te  opperiar 
domi*  110 

feeto,  Ly.  Traiwg^B  uwUo  eeUriw  .*  qwieqmid  tu  fecertB  erii  ftrmum.  Uwum 
iu»ntm  veiiomm  erit  gnviui  ht  em  re,  ^wm  centum  meoruwu  Fh.  Eece  vero  •«#- 
€epi  kane  rem  propter  meam  benejicentiam,  Curubilnr  id,  Ly.  Em  jticunduM, 
Ad»mt  ^MM  a4et:  Ate  memei.  Nvminaiur  LetUttieuB :  age^  cura  negotinm :  eg9 
U  expectabo  dvmi. 


ACTUS  SECUNDI  SCENA  TERTIA. 

PHILTO. 

NoN  optuma  baec  sunt,  neque  at  ego  sequom  censeo : 

Verum  meliora  sunt,  quam  quse  deterruma. 

Sed  hoc  unnm  consolatur  me  atque  animum  meum. 

Quia,  qui  nihil  aliud,  nisi  quod  sibi  soli  placet, 

Consulit  advorsum  filiuro,  nugas  agit :  5 

Miser  ex  animo  fit :  factius  nihilo  facit. 

Suse  senectuti  is  acriorem  hyemem  parat, 

Ph.  Hoe  mm  nml  601M9  neque  e»$eputQ,  ut  eit  aquum ;  sed  sunt  meliora,  quum 
ta  qum  sunt  pessima.  Verum  id  unum  me  reficU  atque  meam  mentem  ;  qma  Hie  agit 
tmgas,  qui  nihU  ^Uiud  suadet  adversusftUum,  quam  id  quodnbi  aoH  jdaeet :  est  vere 
infelix:  nihilo  meltuf  agit,    lUe  aecernt  hgemem  moUstiorem  sua  senectuti,  qusn- 


1  B.  I.  neque  ego  ut ;  et  tic  edd.  vett  Mox,  ecum  censeo  C.-*8  C.  «oiifiiia* 
turn  me  ;  C.  9.  consolaturum  m«.— 6  Pro  factiuM,  quod  habent  C.  et  C.  2.  sec* 
Uus  coi\j.  Oulielm.  sanctius  B.  1, 

NOTiE 

6  Factius  nihilo  faeit]  Factius  ■  <  fu*  spem.  Inde  '  seeitlnm, '  *  tecnn- 
cieodo;'  id  est,  facilias.  Alii  l<>gunt  dun/  'secU;'  uno  verbo,  seetius,  et 
uctius,  sive  seciuSf  a  'sero;'  qnaii  seciuSf  a'seco,'  idem  taDt,  ac  sr^iitM 
'aequo;*  qaod  vices  gereret  activi     a'seqaor.' 

*  seqnor.'    Sic  sexto  iEneidoit  '  Ule        7  Senectuti  htfewsem]  Eratosthenes 
▼iam  secat  ad  naTes/idest,  sequitur     senectateiii  '  hyemem  vitse '  appel* 
ad  oaves.    £t  decimo,  *Quam  qais-     Ut* 
que  secat  spem/    id  est,  sequitur 


TRIMUMNl    ACT.   II.  SC.  4.  161S 

Cam  iUanc  importanam  tempestatem  conciot 

Sed  aperioDtur  aedes,  qao  ibam :  commode 

Ipse  exit  Lesbonicus  cum  servo  foras.  10 

do  eonfiat  ilUm  proeeUam  importunam.    Al  domui  quo  pergebam  ptrndilur.    Les- 
bnieui  ip8e  €um  §ervo  pradU/orui  eomtmde* 


ACTUS  SECUNDI  SCENA  QUARTA. 

LESBONICUS,   STASIMUS,   PHI  LTD. 

Lb.  Minus  quindecim  dies  sunt,  cum  pro  bisce  asdibns 

Mioas  quadraginta  accepisti  a  Callicle. 

Estne  hoc  quod  dico,  Stasimc  ?    St.  cum  considero, 

Meminisse  videor  fieri.    Lb.  quid  factum  est  eo  ? 

St.  Comesum,  expotum,  exntum,  elotom  in  balineis.       6 

Piscator,  pistor  abstulit,  lanii,  coqni, 

Olitores,  myropolae,  aucupes :  confit  cito, 

Quam  si  ta  objicias  formtcis  papaverem. 

Lb.  Minus  hercle  in  hisce  rebus  sumtum  est  sex  minis. 

Lb.  Nondmm  mmt  ([wndecim  die$,  ix  quo  numertUa  nmt  Hhi «  CallieU  quadra' 
gimta  mhut  ftn  AMct  adibuM,  Venne  dico^  Staiimet  St.  Quaudo  cogilo^  videor 
wummitte  me  aceqn$H.  Lb.  Qmd  eti  actum  de  eo  7  St.  L^icnViiiii,  exhaus- 
ium,  eMJVMteM  in  veUibuM,  diMum  tn  btdmeii,  PitetAw^  pi$tor  abiiMlit^  laniit 
€oqm,  olUon»,  myropoUif  aucupes,  CoHsumitur  eitius,  quam  ti  iu  apponas  papa* 
verformicis.    Lb.  Pn^ecto  e$t  nduus  insumtum  tex  minis  in  kisce  rebus,    St. 


^^■^^^^^^.^^^^ 


1  B,l,ki$  tedibus  ;  Cpro  iset  bibus  ;  C.  2.  qm  pro  his  adibus.-^i  Memiuetst 
Pll.  JUri  de«ftt  in  B.  1.  aehtm'st  Parei  S.  faetunst  PH.— 5  Pro  exutum,anod 
lenrant  Pll.  ei  B.  I.  exuHctum  CODJ.  Onlietm.  et  sic  edidere  Herm.  et  Ooel- 
ler.— 6  C  apstulH.—7  HoUtoreSy  miropole  PH.— 8  Quasi  iu  Acidal.  Herni.  et 
OoeUer.  et  tie  CbarU.  p.  64.  Putach.— 9  B.  I.  C.  et  C.  3.  tn  isiis  rebus,  Mox, 

NOTiE 

5  Exuium]  Id  est,  pecoaia  in  ves-  hoc  poela, '  elotas  bonis '  dicitar,  sic, 

tiims  emendls  poaita.  Alii,  exunctumf  et  '  exutus  bonis '  metaphorice,  pro 

id  eaty  in  ungnentis  parandis.  *  spoliatas  bonin.' 

Elotum]  Id  eat,  in  balneis  est  pe-  7  Conjit  eiio,  Quam  s(]  Ciio^  pro 

cnnia  perdita.    *  Heloo,'  ab  *  elneo*  citias. 

do.'     Magis  crediderim  exutumj  et  8  Papaverem']  Charisins,  *  Papaver 

alsfofn  dici  a  poeta,  quia  ante  qnam  nentri   generis  est :  sed    msscnlino 

seeloant  in  balneis,  seseexnunt.Ita-  Plantos  dixit.'    Varro,  'Infria  srni 

que  ad  notandain    l>onornni  dilapi*  papaverem.' 
dationemi  quemadoiodum  sepius  in 


1616  M.   AGOII   PLAUTl 

St.  Quid,  quod  dedisti  scortis  ?  Lb.  ibidem  una  trabo.  10 
St.  Quid,   qaod  ego  defraudavi?    Lb.  bem!  isia  ratio 

maxunia  est. 
St.  Non  tibi  illod  apparere,  si  sumas,  potest : 
Nisi  tu  immortale  rere  esse  argentam  tibi. 
SerOi  atqae  stalte,  prius  quod  caatam  oportoit^ 
Postquam  comedit  rem,  post  rationem  patat.  15 

Lb.  Neqaaquam  argenti  ratio  comparet  tamea. 
St.  Ratio  quidem  bercle  apparet :  argeatum  oixrrai. 
Minas  quadraginta  accepisti  a  Callicle, 
£t  ille  aedis  abs  te  accepit  maocupio.    Lb.  admodum. 
Ph.  Poly  opinor,  affinis  noster  aedes  vendidit.  29 

Pater  cum  peregre  veniet,  in  porta  est  locus^ 
Nisi  forte  in  ventrem  filio  correpserit. 
St.  Trapezitas  mille  drachumaram  Olympicam, 

Quid  dieam  id,  quod  impmdUH  wureiricibmi  f  Lb.  In  Bodem  mitcuU  aectmeo^ 
St.  Qkid  dicam  de  €0,  quod  tuffkraius  bum  ?  Lb.  Hem  I  uta  eat  wtaxiwm  rmiio, 
St.  Id  nequit  a  te  animadverti^  si  expendoM :  niii  arbitreri$  tibi  ene  argenimm  ii»- 
exkauilum*  EipendU  tarde  et  imipUiiter  id,  quod  oportebat  catere  antem*.  Pott' 
quam  Ugurivit  iua  bona,  ftostea  rationei  subducit.  Lb.  Tumen  rationts  pecnnim 
expema  nitllo  modo  kabentur,  St.  Pro/eeto^  ratio  tenetur,  argentam  evant*  Ac* 
crpitti  a  Callicle  quadraginta  mtiiaj,  et  ille  domum  aeeepit  a  te  maneupio.  Lb. 
Maxime.  Ph.  Per  PolUuem  exiilimo  nostrum  ajfinem  vendidisse  dommm,  Qaamdo 
pater  venie  ta  peregrinatione,  erit  manendum  sub  dio,  nisi  fortasse  irrepserit  in 
rentremJUii.    St.  Reddita  sunt  miUe  drachma  Olffmpices  trapexita,  quas  debmsti 


sumptus  est  eximiis.^ll  C  d^rudavi^-^li  Pont  at  MCjnMOi.— 17  C.  C.  3.  ereU 
a.  a.  eecketa;  B.  1.  eechete, — 19  C.  ops,  le.— 20  Pot,  opino  cooj.  Acidal.  et  tic 
Herm.  et  Ooeller.— 21  Patri  conj.  Douia.  Al.  ap.  Perenm^  tu  ponte  est. — 
22  B.  1.  tiioeiiireaii,/i/t«m  cimi  repserit.^iZ  Trapexitem  Ute  diagmanm  B.  1. 

NOT* 

10  Ibidem  una  trako"]  Id  est,  sex  quod  in  illoniiii  Bimiero  coiitideo,qiil 

atterat  minas  daco.  mannm  ad  stipem  porrignnt.' 

12  Si  sumaSf  potesf]  Pro  intnmat.  22  Nisi  m  tentrem  eompseriti  Ni- 

17  Argeatum  ofxcrcu]  Id  est,  periitf  miram  Lesbonicns  6Uos  Charmidlt 

abiit.  sedes  paternas  et  vendiderat  et  vo- 

21  In  porta  est  loeus]  Id  est,  foris  et  ra? erat.  Itaqae  cornice  dicitnr,  *  ha« 

tub  dio  habitabit,  vel  mendicabit  in  bere  domnm  in  tentre.'  Cicero,  'Est 

porta  trigeroina,  in  qua  considere  so*  gnrges,  vorago,  baratbmm,  erersor 

lebant  mendicantes.    Alii  legunt  in  patrimonii.' 

ponte,  in  quo  iidero  stipem  rogabant.  2S  Mille  draekumarum]  Sicnt  raille 

Seneca  de  Vita  Beata:' In  sttblicinm  hominnm,  mille  passnum.     Id  est, 

pontem  me  transfer,  et  inter  egentes  mille  drachmae,  mille  boroinet,  mille 

abige :  non  ideo  tamen  me  despiciam,  pasius. 


TRINUMMl   ACT.   II.   SC.  4.  1617 

Qaas  de  ratiooe  deboisti,  redditee. 

Lb.   Nempe  quas  spopoodi.    St.  innmo,  quas  depend!, 

inqnito :  25 

Qaas  sponsione  pronaper  ta  exactos  es 
Pro  illo  adolescente,  quern  ta  aiebas  esse  diritera. 
Lb.  FactQm.    St.  at  quidem  iUad  perierit.    Le.  factum 

id  qaoque  est. 
Nam  none  earn  vidi  miseram,  et  me  ejus  miseritnm  'st. 
St.  Miseret  te  aUorum,  tni  te  nee  miseret,  nee  pudet.      80 
Ph.  Tempos  adeondi  est.    Lb.  estne  hie  Pfailto,  qui  ad- 

▼enit? 
Is,  hercle,  est  ipsos.    St.  edepol,  nao  ego  istom  velim 
Meom  fieri  senrom  com  soo  pecolio. 
Ph.  Herum  atque  servom  phninam  Pbilto  jobet 
Salvere,  Lesbonicum  et  Stasimom.    LB.-Didoint  35 

Tibi,  Philto,  qosMmmque  optes :  quid  agit  filios  ? 
Ph.  Bene  volt  tibi.    Lb.  edepol  motoom  necom  facit. 
St.  Neqoam  illod  verbom  'st.  Bene  volt,  nisi  qui  bene  fodt. 

€X  ratimte,  Le.  NimiruM  ^w$  $pop<mdu  St.  /mtno  dtc,  qua»  impendu  Qmi 
ft  a  c0Qeiui  gpmuione  exsolvere  nmper  pro  iUo  juoene^  qwm  tu  diceba»  em  locti* 
fUtem,  Le.  Steettactmn,  St.  ScU  quemadmodum  hie  pecunia  perierit,  Le. 
Jd  e»t  aetmm  qmoque.  Nam  eum  eoiupicatus  ium  nunc  infeUcem^  et  me  e$t  mitcT' 
tvm  ejus.  St.  Te  mueret  oRorum,  nee  te  miseret  tut,  nee  pudet.  Ph.  E$t  <em- 
p»  comvenien^.  Lb.  Ettne  hie  Philto,  qui  ueeedit  T  Est  Ule  ipse  per  HereuUm, 
St.  Per  €edem  PoUueU^  ego  veUem  iUumJieri  meum  servum  cum  tuo  peeuUo,  Ph. 
PhUto  jubet  plwrimum  solvere  dominum  edque  eertum^  Lesbonieum  utque  Stasi- 
Mirm.  Lk,  DU  tibi  trUmmU,  PhiUo,  quaeumque  eupii,  QuidfaeitJUiusf  Ph. 
7^  ^U  bene.  Lb.  Per  adem  PoUucis  benevolentia  ett  mutua.  St.  Illud  r«r- 
bwm  est  wn/iiWy  optat  bene^  nisi  qui  agit  bene.    Ego  exopto  etiam  eese  Hber  ;  opto 


drmkmanm  tdd.  vetl.--a4  C.  deMbuisH.'-U  B.  I.  C.  2.  dependii  inquH  ;  C  8. 
dependU  m  ^md.— 86  Qum  B.  1.  Pll.  Quas  sponm»nes  Seal,  et  Cataub.  Qmim 
spomnam/sm  «1.  ap.  Paramn.— 80  C.  et  C.  2.  miMsrium  wss  ^  miserum  unsL — 
SI  Tea^*st  adeundi  al.— S2  Pll.  edepol,  ni.— a5  Pro  £H  duint,  Pll.  babent  dt- 
daai.— 36  C.  2. 91M9  911011101119111.— 37  C  moim/acit.— 38  Ne^iMtttaidedd.  qiin- 

not^ 

Olyntpicum"]     Pro    Olympicamro.  bam  jnridiciiin»  qnod  nos  femacalo 

Notum  em,  et  pervulgatum,  alia,  at-  Dostro,  promesee,  obligation, 

qne  alia  moneta  osos  faisse  Grscos,  38  Na  ego]  Pro,  ni  ego. 

in  qnibns  alind  erat  taleDturo  Atti.  87  Mutuom  meeumfaeitl   Id  eif,  a 

cnm,  alind    Olympicnm.       Sic    de  me  mutao  amatur. 

drachma,  tie  de  miDa.  88  Nisi  qui  bene  facit]  Id  est,  nisi 

26  Qaas  sponsioiie]  <  Sponsio  '  ver  -  qui  in  aliqua  re  se  beneficum  osteodit. 

Delph.  et  Var,  CUu.                   Plaut,  5  K 


1G08  M.   AGGII   PLAUTI 

Qui  animaoi  vincant,  quam  quos  animas,  semper  probi- 

ores  cluent. 
Ly.  Istsec  ego  mihi  semper  habai  cetati  tegameDtum  meee, 
Ne  penetrarem  me  nsqoami  ubi  esset  damni  conciliabulum, 
Ne  Doctu  irem  obambulatam,  nea  suam  adimerem  alteri. 
Neu  tibi  adgritadiaem,  pater,  parerem,  parsi  sedulo.        35 
Sarta  tecta  tua  prsecepta  usque  habui  mea  modestia. 
Ph.  Quid  exprobras?  bene  quod  fecisti,  tibi  fecisti^  non 

mibi. 
Mihi  quidem  astas  acta  est  ferme :  tua  istuc  refert  maxume. 
Is  probns  est,  quern  non  poenitet,  quam  probus  sit  et  fVugi 

bonas. 
Qui  ipsus  sibi  satis  placet,  nee  probus  est,  nee  fmgi  bonse. 
Benefacta  benefactis  aliis  pertegito,  ne  perpluant.  41 

Qui  ipsus  se  contemnit,  in  eo  est  indoles  industries. 
Ly.  Ob  eam  rem  bcec,  pater,  antumavi:  quia  res  quae* 

dam  'st,  quam  volo  [gestio. 

£^0  me  abs  te  exorare.    Ph.  quid  id  est  ?  veniam  jam  dare 

iicui  placet  menti.  Qui  expugnani  libidiwem,  semper  ktbebuntHr  metiorea,  qwam 
a  quQS  libido  debellal,  Ly.  Ego  eemper  habui  hoc  prtnidium  meet  vitee,  ne 
me  coi^ieerem  in  uUum  locum,  in  quo  esHl  conciUum  peet\ferum :  ue  noctu  diva- 
garer,  caoi  diUgenier^  et  ne  detraherem  aliie  quod  e»t  suum,  et  ne  tibi  procurarem 
moleetiam,  o  pater.  Servam  tua  iuetUutaf  ealva  et  iutegro,  pra  mea  modettia. 
Ph.  Quid  exprobrae?  Tibtfecisti^  nou  mihi,  id  quod  benefecieti,  Mea  vita  qui"^ 
dem  est  propemodum  exacta :  istud  tua  interett  inprimis*  Is  est  bonus  quern  non 
ptenitet  quod  sit  bonus  et  laudata  frugi.  Qui  sibi  placet  satis  ipse,  nee  est  bonus, 
nee  rectee  frugi*  Contege  rectefncta  aliis  rect^factis,  ne  impluat.  Qui  ie  despidt 
^tsCf  est  in  eo  indoles  industria,  Ly.  Dixi  Acre,  pater,  idciuo,  quoniam  est 
quadam  res^  quam  ego  opto  impetrare  a  te.    Pu.  Quid  est  id?    lAbetjam  tibi 


^^^^^^^^^■^^^ 


Vin.  1.  et  edd.  vett.— SO  Prins  ut  deest  in  B.  1.— SI  Pll.  dneiitu.— S2  isla 
ego  C— SS  C.  et  C.  2.  conaMabolum,—^^  Saneta  tua  B.  1.— S9  Herm.et  OopI- 
ler.  quern  pcenitet,  Bipont.  quam  sit  probus.—AO  Hie  vt.  deest  in  C.  2.  Qui  ip* 
siu$  C.— 42  PU.  et  Parel  3.  conlempnit.-^Z  Pll.  quia  res  ques  dant  quam  volo. 

SOTJE 

S8  Mihi  quidem  eetas  acta  est /emu]  qnod  sibi  placeant,  Deo  dispKcent.' 

Cicero  ad  Bratnm :  '  Sed  de  hoc  to  44  Veniam  jam  dare  gestio]  Ad  He- 

^ideris.    De  me  possum  idem  quod  ren.  lib.  iv.  *  Veniam  ad  vos,  si  mihi' 

Plantious  pater  in  Triniimmo :  '  mihi  senatns  det  veniam/  id  est,  si  permit- 

qnidem  setas  acta  ferme  est.' '  tat.  Nam,  *  veniam  dare,'  non  est  tan« 

40  Qui  ipsus  sibi  satis  placet]  Cy-  tnmparcereet  ignoscerealicnjnscal* 

prianus  Serro.S.  de  Bono  Paiientis:  pae  et  errato;  sed  interdum  permit* 

*  Qui  nee  homilet  sunt,  nee  mitesy  tere^  concederoi  sinere. 
t^  sibi  multum  placent,  hoc  ipso 


^TRINUMMI   AGT.  II.  SC.  2.  1609 

J/Y.  Adolescenti  huic  geaore  sommo^  amico  atque  seiquali 

meo,  45 

HiDus  qui  cante  et  cogitate  soam  rem  tractayit,  pater. 
Bene  yolo  ego  ilU  facere,  si  ta  npn  nevis.     Ph.  nempe 

de  too. 
IfY.  De  meo:  nam  qaod  tnnm'st,  meam  'st:  omne  menm 

est  antem  (num. 
Ph.  Qaidis,  egetne?  Ly.  eget.  Ph.  habuitnerem?   Lv. 

habait*    Ph.  qui  earn  perdidit  ? 
Poblicisne  affinis  fait,  an  maritamis  negotiis  1  50 

M^rcainramne,  an  venales  habuit,  ubi  rem  perdidit  ? 
hvi  Nihil  istoram.    Ph.  quid  igitnr  7    Lv.  per  comitatem 

edepol,  pater. 
Prasterea  aliquantum  animi  causa  in  deliciis  disperdidit. 
Ph.  Edepol  hominem  praedicatum  ferme  familiariter. 
Qui  quidem  nusquam  per  virtutem  rem  confregit,  atque 

eget,  55 

^ibil  moror  eum  tibi  esse  amicum  cum  ejusmodi  yirtuti- 

bus.  [volo. 

Lr.r  Quia  sine  omni  malitia  est,  tolerare  egestatem  ejus 

etmcidere  vemam,  Lt.  Ego  exopto^  paiety  ri  tu  vis,  btnefieio  ogicert  ktmc  JMve- 
nem  natum  iummo  genere,  meum  amicum  aqualtmj  qmi  admnti$iravit  ma  bona  nt- 
wti»  pmdenter  €t  considerate.  Ph.  Nimirum  de  tua  pecunia.  Ly.  Demea:  nam 
quod  est  iuum,  est  meum:  omne  autem  meum  est  tuum.  Ph.  Quid  est,  estne 
iuopsT  Ly.  Eget.  Ph.  HabuUne  opes?  Ly.  Habuit.  Ph.  Quomodo  eas 
amisH  ?  Sens  implicmi  rebus  pubUcis,  an  maritimis  7  Exercuitne  mercaiuram,  am 
suuuit  res  venales,  in  quibus  amisit  opes  7  Ly.  Nihil  horum.  Ph.  Quid  est  ergo  7 
Ly.  Prufedo  per  urbanitatem^  pater,  Prttterea  amisit  aliquam  partem  in  voiup' 
tatibus,  animi  gratia.  Ph.  Pnffecto  eece  hominem  celebratum  amice  propemodum, 
Qai  quidem  nusquam  prqfudit  bona  sua  in  praclare  factis,  et  indiget ;  nihil  im» 
pedio  qnominus  dt  tuus  amicus  cum  ^usmodi  virtutibus,  Ly.  Quoiitaitt  est  absaue 
uUa  neqmtiOf  desidero  levare  ^us  inopiam.    Ph.  lUe  exUio  est  mendieOf  q^ul  H 


—44  AMul,  snim  Jam  dare  gestio ;  al.  ap.  Parenm,  die  eNim  jam,  4^.-47  A  I. 
ap.  PareBm,  jt  tu  nm  abnuH'^l  Mercatwm  im  B.  1.  Mereaturam  earn  tenaUs 
lioBint  p.  604.  urbi  rem  B.  1. — 62  NihU  storum  C— 6ft  Qm  fuidem  nunquam 

NOTJE 
61  Mireatmram»s,€ii9maleshiAmi]  64  Pradicatum  familiariter'i  Hoe 
Id  est,  foilne  nercator,  an  mango?  loco  familiarittr  significat  *  coniter.' 
*  Mercator '  dieiUir  de  quavit  merca-  Qnaii  dicat :  Eicotai  aniciun  alio- 
tora }  *  mango*'  de  mancipiia  Tenali-  quin  reum  verecnada  circnmlecuU* 
boa.  0De« 


1610  M.  ACCII   PLAUTI 

Ph.  Do  meodico  male  meretar,  qui  ei  dat  quod  edit»  ant 

quod  bibat :  [miseriam. 

Nam  et  illad  qaod  dat,  perditi  et  illi  prodacit  vitam  ad 
Non  eo  hoc  dice,  qain,  qu»  tu  vis,  ego  yelim,  ot  ftfeiam 

lubens :  60 

Sed  ego  hoc  Terbuni  cmn  illi  cnidam  dico^  pnemonstro 

tibi, 
Ut  ita  to  aliorum  miserescat,  ne  tai  alios  misereat 
Ly.  Deserere  illumi  et  dejavare  in  rebas  adyorsis  podet. 
Ph.  Pol  padere  qoam  pigere  prasstat,  totidem  Uteris. 
Ly.  Edepol,  -Deam  yirtuti  dicam,  pater,  et  majoram,  et 

taa,  65 

Multa  bona  bene  parta  babemus :  bene  si  amico  feceris, 
Ne  pigeat  fecisse :  at  potius  pndeat,  si  non  feceris. 

MVppedUat  id  quod  eomedat,  atU  id  qmdd  poUi,  Nindrum  et  iUe  amitiii  qwd  dmi, 
et  produeU  o«f  vitam  ad  per/erendam  catamtatem.  Ego  minime  toquor  id,  quia 
^0  noiimjuvare  etfueere  iMbemter  quod  eptoM,  Sed  quando  ego  dieo  Ape  verbmm  de 
ilto,  quicumque  tandem  eit,  eomnton^faeio  te»  ut  te  miMereat  ^m$,  ita  ut  ejfieioi  ne 
akuM  tm$ere$eat  Int.  Ly.  Pudet  iUum  dieoerere,  et  minime  a4Jfnare  m  rebuo 
ajiietit.  Ph.  Profecto  prastat  padere  quam  pigere^  totidem  Uteris,  Ly.  Diemm 
quod  auxUio  Deorum,  et  mqjorum,  et  tuo  habemus  multa  bona  parta.  Si  affecerit 
kenefteio  amieum^  ne  peeniteat  feeiae :  $ed  pudeat  petiuBf  ei  mm  /eeeri$.    Fh.  S& 


edd.  vett  adque  egii  C.  2.-58  Edd.  vett.  ediU.  Mox,  out  bibat  Reitius, 
Herm.  et  Ooeller.— 60  Servint  ad  Virg.  ^n.  iy.  231.  etiUiprodit;  et  tic 
Herm.  et  Goeller.->-61  C  prtt  noetro* — 62  C.  2.  wdeeree  [lacuhaj  cave  tuialiie; 
C.  mieeree  cane  tui  o/tiif.— 69  Festas,  et  desivare  ;  AcidaU  ei  n^jueare  ;  al.  ap. 

NOT^ 

58  De  mendieo^  Sententia  Lacooici  tit  itta  verba  tnot,  et  kac  detiiiatioii« 

apophtliegmatUy    qnod  eitat  apnd  misericordiain  eaptantit.'    UbI '  de- 

Plntarchnm :  *  Mendicnt  a  Lacone  sioatio '  ti(ni6cat,  detioere  aQxilinm 

stipem  petebat.:  hie  vero :  Si  darem,  ferre. 

inqnit,  tibf,  eo   magit  mendicares  ;  64  Polpudere  quam  pigere  praetat] 

nam  hnie   tae  deformitati   caotam  Nonlnt,  '  Pudet,  Yerecondite   est  : 

pfwbnit  it,  qnl  priiuiia  tibi  dedit,  eo-  p^tfl, pceniteotie.* 

que  te  ignavnm  reddidit.'    Sed  ett  65  i)evm  virtute]  Formnta  loqnen* 

h»c  crodelit,  et  barbara  senit  aYt*  di  a  Yeteribna  ntorpari  selita,  qntk 

ritia«  ret  prosperat  Diit  acceptas  refere- 

63  D^tare]  Id  ett,  non  jovare.  bant,  et  snam  operam  in  iit  quam  nii* 

Alii  deeirare^  et  deeinare,  pro  dete-  nimi  facerc  tignificaliant. 

rere  et  detinere  jnvare,  ex  Fetto.  66  MuUa  bona  bene  parta  kabemue] 

Glim  Yeteres  dicebant  *  detinere '  et  Terentins,   '  Omnea  to  in  laata,  ec 

*  detiuare ;'  *  fodere '  et   <  fodare.'  beneancta  parte  patant.' 
Seneca  Epitt.  117.  *  ImbeciilaB  omr* 


TRINOMMI  ACT.   II.  8€.  2.  1611 

Ph.  De  magnis  divitits  si  quid  deaas,  pins  &t,  an  minus? 
Ly.  Minus,  pater:  sed  civi  immuuifico  scis  quidcantari 

solct? 
Qaod  babes,  ne  habeas:  et  iUw)  qood  nunc  non  babes, 

babeas  malum :  70 

Qnandoquidem  nee  tibi  bene  este  potes  pati,  neo  alteri. 
Ph,  Scio  equidem  istuc  ita  solere  fieri :  verum,  gnate  mi. 
Is  est  immnnis,  cui  nihil  est,  qui  munos  fungatur  sunm. 
Ly.  ^eum  yirtute  haberans,  et  qui  nosmet  ntamur,  pater, 
Et  aliia  qui  comitati  simos  benevolentibus.  75 

Ph.  Non  edepol  tibi  pemegare  possum  quicqnam  quod 

velis. 
Cnjus  egestatem  tolerare  vis?  loquere andacter  patri. 
Ly.  Lesbcmico  huic  adolescenti,  CharmidaQ  filio. 
Qui  illic  habitat.    Ph.  qui  comedit  quod  fuit,  quod  non 

fuit  ? 
Ly.  Ne  opprobra,  pater:  multa  eveninnt  homini,  quae  volt, 

quae  nevolt  80 

Ph.  Agedum,  eloquere:  quid  dare  illi  nunc  vis?  Ly.  nihil 

quicquam>  pater. 
Sapiential  aetas  condimentum  'st :  sapiens  astati  cibus  est. 

MkM  aliquid  de  wuii^Ut  opilmt,  mipemtwe  plus,  am  miiiMM  f  Ly.  Minui,  pater* 
Sed  noeU  id  tfuod  $okt  aeceaUm  em,  iUiberali  t  Ne  haheoi  id,  quod  ktibee;  et 
kabeuM  wwlmm,  quad  non  Ao&ft;  quamam  nee  ptdee  pati  tibi  esee  bene,  neq 
oUeri,  Pu.  Ego  eane  novi  ietue  eolere  tie  eircumferri.  Sed,  mi  fili,  iUe  eat  im- 
mamif  a  munere  largiendo,  eui  eet  nihU,  quo  fungatur  euo  munere.  Ly.  Pater^ 
habeums  benignitiUe  Deorum,  et  id  quo  ntamur  noemet,  et  id  quo  timus  mnniflci  er- 
fa  amicoa.  Ph.  Pr^feeto  nikU  possum  fiegare,  quod  veUs.  Ci^us  eupis  leeari 
tnopiam  ?  Die audaeter patri.  Ly.  HtQusjueenis  Leshonici,  qui  estfidus  Charrndter, 
quimanet  itlie.  Ph.  Qui  ligurit  quod  fuit,  quod  non  fuit?  Ly.  Neexprobru, 
pater.  Multa  aeeidunt  homini,  qua  optat,  qu4B  non  vult.  Ph.  Agedum  die.  Quid 
opias  ilU  dare  nunct    Ly.  Nikil  omnino,  pater.    JElaa  est  condimentum  sapien- 


#^**<^»*^^*^* 


Parenm,  et  desinare.-^?  Pll.  at  potias ;  Pare!  8.  at  poftttf.— 69  C.  eivi  tmnmf 
imnuMiJieos  sets  ;  C.  2.  eivi  Hmimi  inmunifieae  tde  ;  Hem.  et  Ooeller.  dm  tmaitt- 
fit«ttt.-^78  Ckarmidet  Jugus  JUio  Bfotl.  nd  TereDU  Adelph.  v.  8.  23.  AcidaL 
et  Herni.  Ckarwddai  JUio  Goeller.— 79  C.  nan  /vt.— 80  Pll.  muite  veniunt  h. 
qui  o.  qui  necolt ;  C.  2.  qua  ne  volt,—Bl  Agidum  C— 82  Sapientia  C.  2.  Sapi- 

NOTiE 
78  Is  est  immnnii]   Isidoras,  *  A-     sine  frnctn.  ande  nnllns  fructat  ex- 
moena  loca  Verrioi  FUccns  dictt  ait,     lotTitiir.'    Indc  etiam  nihil  pnrstan* 
quod  sine  monere  sint,  nee  qnicquam     tes,  *  Immnnes/  Totautnr. 
in  lis  officii ;  quasi  amonia ;  id  est,        SS  SapUntiee  ettas  eondiwtentmn]  14 


1612  M.  ACCII   PLAVTl 

Ph.   Mentire,  edepol,  gnate !  atque  id  none  faois  hand 

consnetadine : 
Nam  sapiens  qaidem  pol  ipse  fingit  fortunain  sibi ; 
Gone  mnlta  qaae  nevolt  evenianti  nisi  fictor  mains  siet   85 . 
Malta  est  opera  opus  ficturse,  qui  se  fictorem  probam 
Vitae  agendas  esse  expetit.    Ly.  sed  hie  admodiim  adoles* 

centulas. 
Ph.  Non  aetate,  vernm  ingenio  adipiscitnr  sapientia. 
Ly.  Ta  modo  ne  me  prohibeas  accipere,  si  quid  det  mihi. 
Ph.  An  eo  egestatem  ejus  tolerabis,  si  quid  ab  illo  acce- 

peris?  90 

Ly.  Eo,  pater.    Ph.  pol  ego  istam  volo  me  rationem  edo- 

ceas.    Ly.  licet. 
Scin'  ta  ilium  quo  genere  gnatos  sit  ?    Ph.  scio,  apprime 

probo. 
Ly.  Soror  iili  est  adulta  virgo  grandis :  earn  cupio,  pater. 


iia :  $api€n$  esi  nca  tttail  Ph.  Prqfecto^JUif  wtenHrU  /  H  fyeii  ntme  id  praier 
mormi.  £l€iitjii  fdiM  iapiem  Mibifabrieaiur  tpnfoHimam*  Et  idcirco  luUla  cmm 
iiMgimt  $apienH  coiUra  iententiamf  nUi  quia  e$i  imperUwi  ftber  foriuna,  Ei  ett 
opM$  tMgma  tiNfNfCna  in  fingendo,  qm  exoptat  te  eue  Unidtium  artijieem  rtgendm 
tiUt.  Ly.  Sed  hie  admodum  jmenis.  Ph.  AequirUnr  iapieniia  mm  ataie,  ted 
mente,  Ly.  Dmiumdt  tu  nam  vetei  ne  aecipUm,  ri  miki  det  ediquid.  Ph.  Kom* 
ne  levmint  ^u$  tnopuun,  n  quid  uceeperit  ab  UtoT  Ly.  Levaka^  pater.  Ph.  Prt* 
fieio  ego  exopt9  ut  me  daeeae  ittam  ratianaa  levandm  alienm  tnapia,  Ly.  Edoeeba. 
Sciene  tu  quo  genere  ilk  e$t  ortutf  Ph.  Scm,  proko  inprimit.  Ly.  lUi  ett  OO" 
rOf  qua  e$t gnmdii  aduUa  tirgo:  opto  earn  dactre uxaremy  paier.  Ph.  Sine dottf 


enii  C.  et  Pare!  8.  ct6ifjii  '$t  C.  2.    Alii  vat.  81.  8S.  collocant  post  ▼§.  8S.~ 
85  Parei  3.  ftto/ii'al.— 87  Fll  expetU;  C.  aduUtuntuluM.—dS  Non  ettatem  V\U 

NOT« 

eat,  aetas  periicit  aapientiani;  acce-  maximam  dicltur,  fortanaipsacedity 

dente  enlm  state  accedit   tapien*  sicnt  sapiens  poeta  dixit,  'Siiis  ea 

tia.  cniqne  fiogitur  moribus."     Appiuf 

Sapiens  eetati  eilme  eet"]  Id  est,  sa-  in  Sailastio :  '  Sed  ret  docuit  id  ve- 

pientia  atit  setatem;  aetatem  enim  ramesse,  qnod  in  carmiBibns  Appina 

citra  sapientiam    languere  oportet,  ait :  *  Fabrom  esse  sua;  qneniqne  for* 

atque  emori.  tnnae.' '    Cornelius  Nepos,  in   Vita 

84  Sapiem  fingit  fortamam  nb%\  Ci-  Attiri,  '  Sni  quique  mores  fortunam 

cero  in  Paradoxis : '  Nee  eat  nlla  res,  fingant.' 

qosB  plus  apnd    sapientem   poUeat.        88  Noa  atate"]  Ambrosiiis,  <Non 

quamipsius  voluntas  atque  judicium:  annorum  canities  est  laudanda,  sed 

<^l  quidem  etiam,  quae  vim  habere  mornm.' 


TRINUMMI   ACT.   II.  8G,  2.  161^ 

Daccre  nxorein.    Ph.  sine  dote?     Ly.  sine  dote.    P|i» 

uxorem  ?    Ly.  ita  : 
Tua  re  salva:  hoc  pacto   ab  illo  ioibis  sammam  gra* 

tiam^  •  95 

Neqne  commodias  uUo  pacto  ei  poteris  anxiliarier. 
Ph.  Egone  indotatam  te  nxorero  at  patiar  7    Ly.  patian- 

dam  est,  pater : 
Et  eo  pacto  addideris  nostras  lepidam  faroam  familise. 
Ph<  Malta  ego  possum  docta  dicta,  et  qaamvis  facunde 

loqni: 
Historiam  yeterem  atqae  antiqaam  baec  mea  senectas  sus- 

tinet :  lOO 

Vemm  ego  qaando  te  et  amicitiam  et  gratiam  in  nostram 

domum 
Video  allicere,  etsi  advorsatns  tibi  fui,  istac  jadico» 
Tibi  permitto,  posce,  doce.    Ly.  4)i  te  servassint  mihi. 
Sed  adde  ad  istam  gratiam  nnum.    Ph.  quid  id  est  autem 

unum?    Ly.  eloquar. 
Tute  ad  eum  adeas,  tute  concilies,  tute  poscas.    Ph.  ec* 

cere.  106 

Lt.  ShudPie,  Ph.  Uxomnf  Lt.  tU;  Moivaimtre:  kocwiodo  ttfrnn  afflcie$ 
mtgnQ  kemJUio :  neqn$  poieria  iUwn  at^juvan  commodiua  nUa  raOom,  Ph.  Pa* 
tiane  9g^  H  dmctn  lurarn^  «tiie  dof«  ?  Ly.  Fertndum  eat  pattr,  et  hoc  moda 
iaipertkriM  mMra  familia  juamdam  famam.  Ph.  Ega  poetum  hqui  multa 
dlitm  deeim^  ei  wioguopere  duirta :  kac  wtea  eeneclue  tenet  kiatitriaM  veterem  at^ue 
&Mtiqmmwu  Verum'qiumdo  ego  te  video  inducere  m  etdea  noatrua^  et  amicitutm  et 
graiiam,  ttmetai  fui  contrtniua,  tibi  iltam  aii^ndico;  tibi  concede  ;  poatnta  ;  duem 
Ly.  Dii  te  aertetd  miku  Sed  lU^ice  unum  od  iatam  gratiam.  Ph.  Qmd  nutem 
eat  id  tmumt    Ly.  Edieaau  Adi  tu  ad  iUump  tu  conailia^  tu  poace.    Ph.  Prom 


^^^^^^^^^■^^0 


—90  C.  el  tdUxM^i  C.3.  ei  toierabilia,'^9i  Reliias,  Herm.  et  Ooeller.  Ph. 
wcureaane  f — 95-98  Hesc  verba,  ab  illo  t.  f.  g.  N,  c.  v.  p.  ei  p.  a.  Ph.  £.  i.  te 
aumtp.  Ly.  p^eat.p.  Et  eo paeto,  detunt  in  B.  I.— 98  PH.  fio«<ra.— 102  Video 
adiieere  et  ai  adoeraatua  t,  /.  iatee  B.  1.  etai  adeeraatua  tibi  fat  iatnc  aedttlo  conj. 
AcNiei.  0dv0raatM$  n  tibi  fid  PU.— 104  Sed  ad  ittoM  adde  Herm.  et  Ooeller. 

NOTA 

105  CemciUea^  '  Concilio  *  et  *  cod*  lena. 

ciliator/et  < coocilUtriz/  Id  utrani*  Eccere]  Charisias,  idem  qood]  'ee* 

qae  partem  capinntnr;  Doonunquam  ce.'     Festnt,  formola  jarandi    per 

lo  boDam,    Donounquam  in  malaro  :  Cererera  ;    qnasi   esiet    *  e  Cere^  * 

noDDQDqiiara  pro  proxeneta  et  pro*  <  per  tedem  Cererii.' 
xenetria ;  nonnnnqaam  pro  lenone  et 


1614  M.   ACCII    PLAUTI 

Ly.  Mimio  citias  transiges:  firmam  omne  crit,  quod  in 
egeris.  [tain  mea. 

Gravius  erit  tuain  unxna  verbum  ad  earn  rem,  qaam  ceo- 

Ph.  Ecce  aatem  in  benignitate  hoc  repperi  negotium. 

Dabitur  opera.  Ly.  lepidoB  vivis :  has  sant  aedes  :  bic 
babet 

Lesbonico  est  nomen :  age,  rem  cura :  ego  te  opperiar 
domi.  110 

fecto.  Ly.  Tmulgea  muUo  eeUrittM :  qwu^id  tu  feeerii  erit  finrntm.  Uwum 
iMontai  rer6oniiii  erit  gravim  in  ea  r«,  ^nam  centum  meorunu  Fh.  Ecce  vero  tuM' 
eepi  hanc  rem  propter  wteam  bfneficentiam»  Curubitur  id.  Ly.  Es  jticunduM, 
Ademt  ^mm  a4es:  kie  mtmei,  Nendnatur  Leab^nieue :  age^  cura  negQtium :  egn 
ie  expectabo  dvmi. 


ACTUS  SECUNDI  SCENA  TERTIA. 

PHILTO. 

NoN  optuma  haec  sant,  neque  ut  ego  sequom  ceoseo ; 

Veram  meliora  sant,  qaam  quse  deterrama. 

Sed  hoc  anam  consolatnr  me  atque  animum  meam, 

Qaia,  qui  nihil  aliud,  nisi  quod  sibi  soli  placet, 

Consulit  advorsum  filiuro,  nugas  agit :  5 

Miser  ex  animo  fit :  factias  nihilo  facit. 

Suse  senectuti  is  acriorem  hyemem  parat, 

Ph.  Hoc  non  nml  601M9  neque  esuputo,  ut  e$t  aqtntm ;  sed  stmt  meUoru^  quam 
ca  fMi  Mill  pessima.  Verum  id  unum  me  reficU  tUque  meam  mentem  ;  quia  Hie  agit 
mngas,  qui  nikU  aliud  suudet  adversusftUum^  qnam  id  quod  sU/i  soti  piacet :  est  vere 
tn/eiix:  nihilo  melius  agit,    lUe  accersU  kyemem  molestiorem  sua  senectuti,  quaU' 


1  B.  I.  neque  ego  ut ;  et  tic  ed<1.  vett  Mox,  ecum  censeo  C.-*8  C.  consular 
turu  me ;  C.  9.  consolalurum  m«.~6  Pro  factius,  qiod  habeni  C.  et  C.  2.  sec* 
tins  coi\j.  Oulielm.  sanctius  B.  !• 

NOTiE 

6  Factius  nihUo  facit]  Factius  u  '  fa*  spem.      Inde    'seenlnm,'   'secon- 

cieodo;'  id  est,  facilios.  Alii  l<>gnDt  dun/  'secU;'  uno  verbo,  seetius,  et 

sectius,  sive  secius,  a  *  sero ; '  qntsi  secius,  a  *  teco,'  idem  taDt,  ac  sequins 

'0equo;*   qaod  vices  gereret  activi  a  *  sequor.' 

*  leqnor.'    Sic  sexto  iEneidoit  *  Ille  7  Senectuti  k^emem]  Eratosthenes 

▼iam  secat  ad  DtTes/ id  est,  sequitur  senectotem  '  hyemem  vit«  '  appel- 

adDtves.    £t  decimo,  <Quam  qais-  Ut. 
que  secat  spem/    id  est,  sequitur 


TRIMUMNl    ACT.  II.  SC.  4.  161S 

Cora  illanc  importnnam  tempestatem  conciot 

Sed  aperioDtar  aedes,  quo  ibam :  commode 

Ipse  exit  Lesbonicas  cum  servo  foras.  10 

do  eonJM  ilUm  proeeUam  importunam.    Ai  domut  quo  pergebam  ptmditur,    Les- 
bnieiu  ip8e  €um  §ervo  prodit/orui  eomtmde* 


ACTUS  SECUNDI  SCENA  QUARTA. 

LESBONICUS,  STASIMUS,   PHI  LTD. 

Lb.  Minus  quindecim  dies  sunt,  com  pro  bisce  aedibos 

Mioas  qoadraginta  accepisti  a  Callicle. 

Estne  boc  qood  dico,  Stasimc  ?    St.  com  considero, 

Meminisse  videor  fieri.    Lb.  quid  factom  est  eo  1 

St.  Comesum,  expotam,  exotom,  elotom  in  balineis.       6 

Piscator,  pistor  abstulit,  lanii,  coqui^ 

Olitores,  myropolae,  aocupes :  confit  cite, 

Qoam  si  to  objicias  formtcis  papaverem. 

Lb.  Minos  hercle  in  hisce  rebos  sumtom  est  sex  minis. 

Lb.  Nmtdmm  ntni  qumdeeim  diet,  ix  quo  mimeraia  suMi  OH  a  CaUicU  quadra^ 
gmia  mtiMr  pn  Aiacf  adifmt,  Verane  dtco,  Starimet  St.  Quando  eogito,  videor 
wumiidtte  me  accepisee.  Lb.  Qmd  eei  actum  de  eo  ?  St.  Liguriium,  exhau$' 
turn,  eommmtum  in  veelibuM,  diMum  tn  btdneie,  Piteatw^  pietor  abetulitf  lanii, 
eoqui,  olitores,  myropoUe^  aucupes,  Consumitur  citius,  ^uam  «t  iu  appenas  papa' 
verformicis.    Lb.  Prrfeeto  eet  minue  insumlum  sex  rnmis  in  hiece  rebue,    St. 


^^■^^*^^^.^^^^ 


1  B.  1.  iktf  adikue  ;  Cpro  i$ee  Mm$  ;  C.  2.  qm  pro  hie  adibue.'^i  Meminets^ 
Pll.  JUn  de«ftt  in  B.  1.  aehtm'et  Parei  S.  /iutunei  PH.— 5  Pro  exuium^anod 
senrant  PIK  et  B.  I.  exuHctum  conj.  Oolietm.  et  sic  edidere  Herm.  et  Goel- 
ler.— 6  C  apiMit.—!  HoUioree^  mtropoU  PH.— 8  Quaei  iu  Acidal.  Herm.  et 
OeeUer.  et  tie  Cbarb.  p.  64.  Putsch.— 9  B.  1.  C.  et  C.  9.  m  ieiie  rehue.  Mox, 

NOTiE 

5  £xiilviii]  Id  est,  pecuaia  in  ves*  hoc  poela, '  elotas  bonis '  dicUnr,  sic, 

tibas emendls  posita.  A\'i\, exunctum^  el  *exntus  bonis'  metaphorice,  pro 

id  eaty  in  ungnentts  parandis.  *  spoliatns  bonin.' 

Eioium]  Id  est,  in  balneis  est  pe-  7  Conjil  eiio,  Qaam  ei]  CHo,  pro 

cnnia  perdita.    *  Heloo,'  ab  *  dues*  eittas. 

do.'     Magis  crediderim  exutam^  et  8  Papaverem']  Charisias,  *  Papaver 

alsfofii  did  ft  poeta,  quia  ante  qnam  nentri   § e neris  est :  sed    msscnlino 

peeloant  in  balneis,  seseexnont.Ita*  Plantns  dixit.'    Varro, 'Infria  srni 

qne  ad  notanddin    l>ooornni  dilapi.  papaterem.' 
dationenii  quemadoiodum  septus  in 


1616  M.   AGOII   PLAUTl 

St.  Quid,  quod  dedisti  scortis  ?  Lb.  ibidem  una  trabo.  10 
St.  Quid,  qaod  ego  defraudavi?    Lb.  bem!  ista  ratio 

maxuma  est. 
St.  Non  tibi  illud  apparere,  si  sumas,  potest : 
Nisi  ta  immortale  rere  esse  argentom  tibi. 
SerOi  atqae  stalte,  prius  quod  cautam  oportoit, 
Postqaam  comedit  rem,  post  rationem  putat.  15 

Lb.  Neqaaquam  argenti  ratio  comparet  taraeo. 
St.  Ratio  quidem  hercle  apparet :  argentum  oTxrrai. 
Minas  quadraginta  accepisti  a  Callicle, 
Et  ille  aedis  abs  te  accepit  mancapio.    Lb.  admodum. 
Ph.  Pol,  opinor,  affinis  noster  aedes  vendidit  2§ 

Pater  cum  peregre  veniet,  in  porta  est  locus. 
Nisi  forte  ia  ventrem  filio  correpserit. 
St.  TrapezitSB  mille  drachumarum  Olympicnm, 

Quid  dicam  id^  quod  impendisti  meretrieibiti  t  Lb.  In  $odem  ariicub  accen$eo^ 
St.  Quid  dietun  de  «o,  quod  tu^raiuM  turn  f  Lb.  Hem  !  i»ta  eoi  fnaxtma  ratio. 
St.  Id  nequit  a  te  animadverttf  si  expendas:  nisi  arbitreris  tibi  esse  argentum  <»- 
exkauslum.  Expendis  tarde  et  iusipieuter  id,  quod  oportebat  eavere  anteoM.  Post' 
quam  Uguritit  sua  bona^  postea  rntiones  subdueit.  Lb.  Tumen  rationes  pecunits 
expensa  nullo  modo  habentur.  St.  Pro/eeto,  ratio  ienetur^  argentum  evasit*  Ac» 
eepisti  a  CallicU  quadraginta  mtuas,  et  UU  domum  accepit  a  te  wuncupio.  Lb. 
Afaxime,  Ph.  Per  PolUuem  existimo  nostrum  affinem  vendidisse  domum,  Quando 
pater  venie  ta  peregrinatione,  erit  manendum  sub  dio,  nisi  fortasse  irrepseril  in 
rentremftHi,    St.  Reddita  sunt  miUe  drachma  Olympicts  trapexita,  quas  debuist% 


sumptus  est  eximitt.— 11  C.  <f</fiufaoi.— 12  Pont  si  summos.-^lT  C.  C.  2.  erde 
a.  a.  eecheta;  B.  1.  eeckete. — 10  C.  aps.  fe.— 20  Pol,  opino  con).  Acidal.  et  tic 
Herm.  et  Ooeller.— 21  Patri  conj.  Dousa.  Al.  ap.  Parenm,  in  ponte  est, — 
22  B.  1.  invenirem  JUium  cum  reptmi.— 2S  Trapexitem  iU€  dtagnmrum  B.  1. 

NOTJE 

10  Ibidem  una  traho']  Id  est,  sex  quod  io  illoram  Dnmerocoii6ideo,qal 

nlterai  minas  doco.  mannm  ad  stipem  porrignnt.' 

12  Si  sumas,  potest^  Pro  insnmas.  22  Nisi  in  ventrem  eorrepseriti  NU 

17  Argentum  ofxcrai]  Id  est,  periit,  roirnm  Lesbonicns  fiiios  Cbarmidis 

abiit,  aedes  paternas  et  ?endiderat  et  ?•- 

21  In  porta  est  locus']  Id  est,  foris  et  raverat   Itaqne  cornice  dicitnr, '  bn- 

sub  dio  babitabit,  vei  mendicabit  in  bere  doniom  in  tentre.'  Cicero/ Est 

porta  trigenilna,  in  qaa  considcre  so-  gnrges,  vorago,  baratbmm,  eversor 

lebant  mendicantes.    Alii  legunt  in  patrimonii.' 

ponte,  in  quo  iidem  stipem  rogabant.  2S  Mille  drachumarum}  Sicnt  mille 

Seneca  de  Vita  Beata:' In  snbliciam  hominnm,  mille  passunni.     Id  est, 

pontem  me  transfer,  et  inter  egentes  mille  drachmsp,  mille  boroinet,  mille 

abige :  non  ideo  tamen  me  despiciam,  passiis. 


TRINUMMl   ACT.   II.  SC.   4.  1617 

Qoas  de  ratione  deboisti,  redditce. 

Lb.   Nempe  quas  spopoadi.    St.  iramo,  quas  dependi^ 

inqaito :  25 

Qaas  sponsione  pronaper  ta  exactns  es 
Pro  illo  adolescente,  qaem  to  aiebas  esse  diritem. 
Le.  Factum.    St.  at  quidem  illud  perierit.    Le.  factmn 

id  qaoque  est. 
Nam  none  earn  vidi  misennD;  et  me  ejas  raiseritiiiB  'st. 
St.  Miseret  te  alioram,  tai  te  nee  miseret,  nee  pndet.      80 
Ph.  Tempos  adeandi  est.    Lb.  estne  hie  Pbilto^  qui  ad« 

yenit? 
Is,  hercle,  est  ipsns.    St.  edepol,  nso  ego  istmn  velim 
Meom  fieri  senrom  com  soo  pecslio. 
Ph.  Herom  atqoe  servum  phmni«m  Philto  jabet 
Salvere,  Lesbonicdm  et  Stasimnm.    LB.-Di  doint  35 

Tibi,  Philto,  qnaM^omqoe  optes :  quid  agit  filiiis? 
Ph.  Bene  volt  tibi.    Lb.  edepol  motoom  necom  facit. 
St.  Neqnam  illod  verbom  'st.  Bene  volt,  nisi  qoi  bene  fisidt. 

«x  ntieme.  Lb.  Nhmrum  quat  spopondu  St.  Immo  die,  qwu  impendu  Qmu 
tu  ts  ceaetUB  tponsione  exsolvere  nuper  pro  illo  Jwoene,  quern  tu  dieeboM  eue  locii* 
fittem.  Le.  ^  eti  aetmn.  St.  Sets  quemadmoditm  kic  peeunia  perUrU.  Le. 
Id  est  acttim  quoque.  Nam  eum  contpicatus  ium  numc  itiftUeemy  et  me  est  miser' 
tum  QMS.  St.  Te  miseret  oitonim,  nee  te  miseret  tm,  nee  pudei.  Ph.  Est  <em- 
pta  etmveniendi.  Lb.  Estne  hie  PhUto,  qui  aeeeditf  Est  tUe  ipse  per  Hereulem. 
St.  Per  tedem  PoUucis,  ego  veUem  ilium  fieri  meum  servum  eum  suo  peeulio.  Ph. 
PkiUo  jubet  plurimum  salvere  dominum  alque  servum^  Lesbomeum  atque  Stasi- 
mum.^  Lk.  DU  tibi  tribuant,  PhiUo,  quaeumque  eupis.  Quidfaeitfilius?  Ph. 
Tibi  imlt  bene.  Lb.  Per  tedem  PoUueis  benevolentia  est  mutua,  St.  lUud  ver- 
bum  est  amImm,  optat  bene^  nisi  qui  agit  bene.    Ego  exopto  etiam  esse  Uber  ;  opto 


imekmanm  add.  fell.— 24  C.  dehibuisH.'-U  B.  1.  C  2.  dependii  inquH ;  C.  3. 
dependU  m  qmd,—26  Qua  B.  1.  Pll.  Qiiaf  sponsionss  Seal.  «t  Cataub.  Qiiaiii 
spomsion^m  al*  ap.  Par««iii.— 20  C.  et  C.  2.  i^timaiiii  me  tjms  miserum  unst^-^ 
SI  Tenqm'st  adeundi  al.— 32  Pll.  edepol,  m.—35  Pro  Di  duint,  PU.  babent  di- 
daat.— 36  C.2.  quee quoniamque,—Z1  C.  moim/actl.— S8  NefnetUatdedd.  quae- 

not« 

OlpHpieum"]     Pro   Olympicarnm.  bom  juridicnm,  quod  nos  fernacolo 

Notnm  est,  et  perTulgatam*  alia,  at-  nostro,  promesse,  obligation. 

qoe  alia  moneta  0808  foisse  Grscos,  32  Na  ego]  Pro,  ni  ego. 

io  qoibnt  alind  erat  taleoturo  Atti.  87  Mutwm  meeum/aeit]   Id  est,  a 

cnm,  allod    Olympicom.       Sic    de  me  mutoo  aroatur. 

drachma*  sic  de  mina.  38  Nisi  qui  benefaeit]  Id  est,  nisi 

26  Quas  sponsions]  'Sponsio '?er-  qui  in  aliqua  re  se  beneficum  osteodit. 

Delph.  et  Var,  Clas.                   Plant.  5  K 


1618  M.  ACOII    PLAUTI 

Ego  qaoqae  volo  esse  liber ;  nequicquam  volo : 

Hie  postulet  frugi  esse ;  nagas  postulet.  40 

Ph.  Meas  gnatos  roe  ad  te  misit,  inter  se  atque  vos 

Affinitatem  ut  conciliarem  et  gratiam. 

Taam  volt  sororem  ducere  oxorem  :  et  mihi 

Sententia  eadem  's(,  et  volo.    Lfi.  ban !  nosco  tnom  : 

Bonis  tuis  rebas  meas.  res  irrides  malas.  45 

Ph.  Homo  ego  sam,  homo  ta  es :  ita  me  amabit  Jappiter ! 

Neqoe  te  derisam  veni^  neque  dignam  pato. 

Veram  boo,  ut  dixi,  mens  me  oravit  filias^ 

Ut  tuam  sororem  poscerem  uxorem  sibi. 

Lb.  Mearam  rerum  me  novisse  seqaom  'st  ordinem.        50. 

Cam  vostris  nostra  non  est  sequa  factio ; 

Affinitatem  vobis  aliam  qnserite. 

St.  Satin'  tu  sanas  mentis,  aot  animi  tai. 

Qui  conditionem  banc  repadies  ?  nam  ilium  tibi 

Ferentarinm  esse  amicam  inventam  intellego.  55 

Lb.  Abin'  bine  dierecte?    St.  Si  bercle  ire  occipiam,  veles. 

ineaatwn :  is  potluUt  ei$e  probus ;  poMuUt  nugoi.  Ph.  Mens  JUius  me  mint  ad 
te,  ut  contrtherem  afinitatem  et  gratiam  inter  $e  atque  vo$,  Optat  habere  uxorem 
$uam  eororem  ;  et  mihi  ett  eadem  ment^  et  opto.  Lb.  Hau  /  nort  tuam  meutem, 
lUuditJaetura  mearumfortunarum  tua  secunda  fortuna.  Ph.  Ego  eum  howto,  tu 
ee  homo:  ita  me  amabit  Jupiter!  neque  aeeeen  ad  te  deridendum,  neque  existimo 
e$$e  aquum,  Sed,  ut  dixit  meui  JUius  me  rogavit,  ut  rogarem  tuam  sororem  eibi 
uxorem.  Lb.  Fas  est  reeordari  ratUmem  tnearum  rerum.  Nostra  opes  non  sunt 
aquales  vestris.  Qutsrite  aliam  affinitatem,  St.  Tune  satis  sanus  mentis  et  tui 
animit  qui  rejicis  hanc  conditionem  ?  Nam  animadverto  te  invenisse  iilum  amieum 
expeditum  adferendum  auxiUum,  Lb.  Abisne  hinc,  fwtafer  ?  St.  ^t  per  Hercukm 


dam  ?ett.— 41  B.  1.  inter  se  atque  nos, — 44  B.  1.  hand  neseis  tu;  Lamb,  et 
Goalie r.  Amid  nosco  tuum, — 40  C.  poscere.^55  Ferentaneum  PU.  Ferentarinm 
edd.  vett.— 66  Pro  9e/«f,codd.  Pll.  et  B.  1.  babeotoafM;  edd.  vBtVnetueris. — 

NOTJE 

44  Hem]  Inteijectio  turbatn  men*  celebrem  et  expeditam.    Nimimm 

tit  index,  indigoabundae,  et  sensa  ferentarii  roilites,  qui  facile  opitulao* 

mali  perculHe.  tnr.    Plaatas  jocote  et  comice,  cmt- 

51  Non  est  tequa  faetio"]  Vettri  or-  cum  ferentarinm  vocat,  qui  laboranti 

diois  homioiboB,  qni  estis  factioti,  id  amico  oltro  saccarrit.    Varro  expli- 

ett,  divites  ac  potentes,  oos  ioopet  ent/erenteaiumf  inanem,  id  est,  levia 

tennesqae,  pares  ette  non  possumos.  armatorae  equitem. 

bS  Ferentarium  esse  amieum]  Id  eiU  M  Dierecte]   Noniai,   'Dierectiu 


TRINOMRTI   ACT.  II.   SC.  4.  1619 

Lb.  Nisi  quid  me  aliud  vis^  Philto,  mpondi  tibi. 

Ph.  Benigniorem,  Lesbonice,  te  mihi, 

Qaam  dodc  experior  esse,  confido  fore : 

Nam  et  stulte  facere^  et  stalte  fabolarier^  60 

Utrumqoe,  Lesbooice^  ia  aetate  baud  bonum  *st.  [tibi, 

St.  Verum,  hercle»  bic  dicit.     Lb.  oculum  ego  effodiam 

Si  verbam  addideris.    St.  hercle  qaiii  dicam  tamen. 

Nam  si  sic  non  licebit,  luscus  dixero. 

Ph.  Ita  tu  nunc  dicis  non  esse  aeqaiparabiles  65 

y ostras  cam  nostris  factiones  atqoe  opes  ? 

Lb.  Dico.   Ph.  quid  ?  nunc  si  in  aedem  ad  coenam  veneris, 

Atque  ibi  opulentus  tibi  par  forte  ut  venerit, 

Apposita  sit  ccena,  popularem  quam  vocant. 

Si  illi  congestae  sint  epulae  a  clientibus,  70 

Si  quid  tibi  placeat^  quod  illi  congestnm  siet^ 

Edisne,  an  incoenatus  cum  opulento  accubes  ? 

Lb.  £dim,  nisi  ille  vetet.    St.  at  pol  ego,  etiamsi  vetet. 


huipiam  abire,  prohibeoi.  Lb.  NUi  m»  me  aliguid  •Uud,  PhiUo^  tihi  repcsui. 
Ph.  LewbmUee,  tpero  ie  mihi  futurum  ene  humaniorem,  qnam  aentio  eae  nunc : 
nam  et  faeere  awuuter  et  loqui  intipienterf  neutmm  e$t  laudabiU  in  atate.  St. 
Hie  per  Herculem  dicit  venuk.  Le.  Ego  tibi  eruam  oculum,  $i  addiderit  verbum, 
St.  Per  Herculem  loquar  tamen.  Nam  a  non  tie  lieet^  loquar  luaeue.  Ph.  Ita 
tu  dicia  nunc  veetrae  dimtioi  aique  fortunaa  non  eue  conferendaa  cum  noitriat 
Lb.  Dieo.  Ph.  Quid?  Nunc  ai  veneria  in  templum  ad  ccenam,  et  ibi  forte  iit- 
atnteta  ait  ccena,  quam  popularem  appellant,  quando  opulentua  tibi  aqualia  venerit^ 
ai  cibi  ahU  collati  iUue  a  eUentibua^  edeane,  ai  aUquid  tibi  placeat  quod  ait  illie  ap- 
poaitum,  an  aeeubea  eum  opulento  impranauat  Lb.  Edam,  niai  ille  prokibeat, 
St.  At  eerte  ego  edertm^  etiamai  vetaret^  et  manduearem  plenia  genia  anibabua :  et 


es  B.  1.  et  Pll.  «ciilaiM  It6t  e/bdtdm.— 6S  VW.quid  dtcam.— 64  Nam^aiGoel- 
ler.~66  Nonint  p.  667.  noatri  factumea^~-67  Edd.  vett.  quid  tune;  Acidtl. 
c«Nij.  quid  <ii.~68  B.  1.  opulentiua  tibi  forte  ut  veneria;  Piau  forte  obienerit. — 
70  C.  congeate.  C.  2.tf|«i«.— 71  Si  quid  iUi  placeat  PU.— 72   Mditna  Pll. 

NOTiE 

Mtadcracem  actat:  qaasi  ad  diem  Et  qnia  ex  ovibtiR  proteninnt  opet 

erectns.'  malte,  ab  <  opibos/  id  est,  ovibiiSy. 

61  In  iBtate"]  Id  ei t^  ioterdam,  ant  dicta  tant  opea,  sea  divitie. 

iavita.  69  PopuUtrtm]  E«t  epiilum,  qnod 

64  Luacua  dixero]  Id  est,  vel  dit-  popnlo  dabatnr  in  ptiblica  aliqua  1«- 

pendio  naiai  ocnii  dixero.  titia ;  ? erbi  gratia,  qoaodo  quia  trium- 

66  Opea]  Veteret  *  ovet '  appella-  phabat. 
hvd  opea,   Hioc '  opicerda/  *  opilio.' 


1620  M.   ACCII   PLAUTI 

Edim^  atqae  ambabus  malis  expletas  vorem : 

Et  quod  illi  placeat,  prasripiam  potissnmum :  75 

Neque  illi  concedam  quicquam  de  vita  mea. 

Verecundari  neminen  apud  menscun  decet. 

Nam  ibi  de  divinis  atqae  humanis  cernitar. 

Ph.  Rem  fabulare*    St.  doq  tibi  dicam  dolo : 

Decedam  ego  illi  de  via^  de  semita,  80 

De  hoDore  populi :  venun  quod  ad  veotrem  attinet, 

Non  hercle  hoc  longe^  nisi  me  pugnis  vicerit 

Coena  bac  annona  est  sine  sacris  haereditas. 

Ph.  Semper  tu  hoc  facito^  Lesbonice,  cogites^ 

Id  optumum  esse,  tute  ati  sis  optamos :  85 

Si  id  nequeas,  saltern  iit  optumis  sis  proxomos.         [peto. 

Nunc  couditionem  haoc,  qnam  ego  fero,  et  qvam  abs  te 

Dare  atqae  acdpere,  Lesbonice,  te  volo. 

-Dei  divites  sunt,  i>eo6  decent  opalentias 

Et  fiictioaes :  verum  nos  homanculi  90 

occupabo  tnpn'mM  ul,  quod  UU  placeai :  tieqne  potior  ob  iUo  adimi  quiajuom  de  mea 
vita,  Neminem  oportet  esse  verecundmn  in  mensa^  nom  ibi  ceriamen  est  de  divi' 
nis  et  Kumanis.  Ph.  Die  quod  res  est.  St.  Noh  tibi  dicam  subdoU :  ego  ilU 
concedam  in  via^  in  incessu,  in  honoribns  popularibus:  sed  quodspectat  ad  mensata^ 
per  Hercvlem,  ne  latum  ungutm  cesserim,  nisi  me  superaverit  pugnis,  Ccena  hae 
annua  est  hareditas  sine  sacris.  Ph.  Tu  age  semper  hoc,  Le^fonice :  cogita  id  esse 
optimum ,  ut  tu  sis  optimus  ;  siid  non  possis^  ut  proxime  accedas  ad  optimos,  Les- 
honiee,  volo  te  dare  et  lurctpfre  nunc  lumc  conditionem,  quam  egofero,  et  quam  a  te 
postuio,    DivHes  sunt  Dii^  opulentia  et  potentia  decent  Deos,    Sed  nos  homuncuU 


fdofiic  edd.  vett.— 74  £dt«  of ^m^  C.  2.— 75  P\\.  praeripiam.—  S^  Roverianns 
liber  J.  Liptii,  Aotfon^rtie;  unde  Lips.  Ant.  Lent.  1.5.  t^nx'ti  hoc  ungue, — 
83  Ccena  hac  awnona  Palnier.~85  Pi  I.  ut  sis. — 86  Si  id  neque  vis  at  saltern  ut 
Optimo  B.  1.  Si  id  neque  ad  salutem  Pll. — 87  Pit.  ap  te  peto ;  iinde  Pareus,  apte, 
— 80  B.  1.  C.  2.  Yen.  1.  al.  ante  Caoier.  decet  opuientia;  C.  decet  opulentia.-^ 

NOTiE 

77  Verecundari  apud  mensam']  Sen-  tas,  qos  obvenit,  Dullis  tacHs  obnox- 
tCDtia  parasitica  da  deponendo  omai  ia,  sacrornmque  snmtibut.  Ccena  an* 
pudore,  com  de  ▼eotre  saburrando  nona,  quasi  *  cana  annonaria;'  est 
agitar.  enim  *  annonus,  a,  an/    Hareditas 

78  Cernitwr]  Id  est,  dimicator.  nne  sacris,  est  qiiando    hspres    noa 
8S  Ccena  hoc  [hac]  amiona  est]   Id     asciscitur  in  sacra  et  gentem.   Cnm 

est,  coena  ista  popniaris  annuos  qui-     ea  batreditate  servus  coenam  compa* 

dam  nobis  veint  frngum   proventns     rat  graioitam. 

est,  sine  ullo  impendio :  ut  bseredi-         90  Nos  homsmcuU  SaUUum  animte} 


TRINUMMI  ACT.   IT.  8C.  4.  1621 

Salillam  animae :  qai  cum  extemido  amisimas, 

.^ao  mendicus  atqae  ille  opnlentissnmus 

Censetar  censu  ad  AcheroDtem  mortaus. 

St.  Minim,  ni  ta  iliac  tecnm  divitias  feras, 

Ubi  mortuas  sis,  ita  sis,  ot  nomeo  cluet  95 

Ph.  None  ut  scias  hie  factiones  atque  opes 

Nod  esse,  neqc^  dos  taam  negligere  gratiam. 

Sine  dote  posco  taam  sororem  filio* 

Quae  res  bene  vortat !  babeon'  pactam  ?  quid  taces  ? 

St.  Pro^i  immortales,  coDditionem  quojusmodi !         100 

Ph.  Qain  fabulare  :  ^i  bene  vortant !  spondee. 

St.  Ehea!  obi  osos  nihil  erat  dicto  '  Spondeo/ 

Dicebat :  none  hie,  qoom  opos  ^st,  non  qoit  dieere. 

Ls.  Com  aflinitate  vostra  me  arbitramini 

Dignom,  habeo  vobis,  Pbilto,  magnam  gratiam.  105 

Sed  etsi  bercle  graviter  cecidit  stoltitia  mea, 

Philto ;  est  ager  sob  orbe  hie  nobis,  eom  dabo 


amwut  tumuMt  qui  cum  primum  mortui  sumtK,  mendieu»  et  iUe  dUiuimus 
eemteiur  aquoH  centUy  apud  infero9^  quando  est  mortuu$,  St.  Mirum,  niii  tufertu 
Uemm  apes  UhiCf  qmmds  ens  nwrtuuSf  ui  sis  quod  notuen  nm^.  Ph.  Ut  inieUigas 
nuue  »om  esse  hie  epes  et  poletUiam^  neque  nos  aspemari  tuum  amicUiam,  postulo 
ItMfli  sereiremffrejuis  sme  deU.  Quod  verfat  heme  I  habeone  jfromistam  7  Quid  siles  f 
St.  Pre  Dii  unmortolM,  qua  eeaditioi  Ph.  Quin  prenuntuu  hsc  verba :  Dii  bene 
vertemtf  spondee  St.  Heu!  quando  non  erat  opus  dieere^  dieebaiy '  Spondeo:* 
Mume  hie,  quando  est  neeesu^  non  potest  dieere,  Le.  Quando  me  putatis  dignum 
westra  ^ginitate,  foobis  kabeo,  Pkilto^  magnam  gratiam,  Verum  per  Uerculem^ 
PkiltOf  tametsi  mea  amentia  eorruit  graviter,  nobis  est  hie  ager  in  suburbia,  quern 


^^^^■^^^^^^^■^ 


91  TwsltiJamm  wsimm  B.  1.  fwun  fUMi  exempts  emdnmMS  Acidal.  et  Turneb. 
eMtitmMff  etiam  B.  1 — 92  &<^  codd.  et  edd.  ^ett.  ^£9110  Acidal — 93  C. 
aehanOe  ;  C  2.  acheronte — 94  An  mirum  PH.  Au  /  mirum  Parei  8.  ni  lu  ilium 
Pll.--9r  C.  negteUre.—99  Querens  C.-101  Di  bene  vortat  PH.— 104  C.  et  C. 

NOT^ 

Id  eit,  anima  nostra  est  nostro  cor-  poeris.' 

pori  pro  tale.  IdaChrysipposnmtuin,  95  Ut  nomen  eluet^  Qaasi  dicat: 

qai  dixitae  dicitar,  *  Porco  pro  sale  Credo  profecto  te  ad  Acherontem  di- 

aQimam  datam.  ne  compotresceret.'  vitiat  tuas  perlatariim  iibi    demnm 

Hoe  ▼idetnr  nlmis  detractnm  digni-  post  morteiM  sis,  ut  Bonen  elaet,  id 

tati  natnrip  bnmane,  ineliori  parte  ft,  toaat.    •  Philto/  hoc  est,  boni- 

801  immortalis.  nom  amaos.    MaiOt  ot  nunc  es,  tu 

92  JEquo  Censetur  eensu]    Id  est,  es  adasodom  parens,  et '  Apfailto/  id 

post  mortem  tnendicas  est  opulentis-  est,  non  amans  benignitatera  et  ha- 

ilmo  similis.    Inde  Horatins, '  JEqnn  nanitatem. 
tellos  panperi  recluditor,  regamqne 


1622  M.  ACCII   PLAUTt 

Dotem  sorori :  nam  is  de  stultitia  mea 

Solas  superfit  praeter  Titam  reliquus. 

Dh.  Profecto  dotem  nihil  moror.    Lb.  certam  'st  dare.  110 

St.  Nostramne  vis  natricem,  here,  qu8D  nos  educate 

Abalienare  a  nobis  ?  cave  sis  feceris. 

Quid  edemus  nosmet  postea?    Lb.  etiam  tu  taces? 

Tibi  ego  rationem  reddam  ?    St.  plane  periimus. 

Nisi  quid  ego  comminiscor.    Philto^  te  volo.  115 

Ph.  Si  quid  vis^  Stasime  ?    St.  hue  concede  aliquantum. 

Ph.  licet. 
St.  Arcano  tibi  ego  hoc  dico,  ne  ille  ex  te  sciat. 
Neve  alius  quisquam.    Ph.  crede  audacter,  quid  lubet. 
St.  Per-Deos  atque  homines  dico,  ne  tu  illunc  agram 
Tuum  siris  unquam  fieri,  neqne  gnati  tui.  120 

£i  rei  argumenturo  dicam.    Ph.  audire  edepol  lubet* 
St.  Primum  omnium,  olim  terra  cum  proscinditur. 
In  quinto  quoque  solco  moriuntur  boves. 
Ph.  Apage !    St.  Acherontis  ostium  in  nostro  'st  agro. 

dabo  doiem  tm^H,  Nam  UU  aolui  n^erni  de  mea  tttifttHc,  ]^rmter  mUm.  Ph. 
Profecto  nihil  euro  dotetn.  Lb.  Eel  propoeiium  dare,  St.  Here^  vieme  agnm, 
noetram  mdricem,  qua  noe  edueoi,  amandare  a  nobiet  Cave  ne  fecerie.  Quid 
«Miii€t  comedennu  deineepet  Le.  Etiam  tu  taeeet  Ego  tibi  reddam  rationemt 
St.  Niei  ego  excogito  ahquid,  plane  interiimuM.  Te  volo^  PkiUo,  Ph.  Si  vie 
aUquidt  Staeime?  St.  Concede  hue  aUquantulum.  Ph.  Concede,  St.  Ego  tibi 
dieo  hoc  eecreto,  ne  ille  aeeipiat  ex  te^  nete  aUue  quitqmam.  Ph.  Die  conetanter 
quid  vie,  8t,  Dico,  per  Deoeet  hominet,  tune patiarie  unquam  ilium agrum fieri 
tuum,  aut  tui  flii.  Dieam  rationem  hiOni  rei*  Ph.  Per  eedem  Pollucie  velim 
ecire,  St.  Primum  quando  aratur  terra,  bovee  nwrinntur  quinto  quoque  eulco. 
Ph.  Apage,    St.  Janua  eet  iitferorum  in  moeiro  agro,    Antequam  etiam  thmm 


2.  mea  arbitreminL — 1 06  Sed  etei  hae  ree  cecidit  Sartc.  ree  graeiter  B.  1 .  her" 
culee  PU. — 109  Hie  ▼ertus  io  atroqiie  cod.  PI.  collocatnr  post  vs.  105. — 
111  Noetramne  velie  edd.  ▼etf.  Noetramne  elevie  PU. — 114  PU.  plane  periweue, 
—120  Tuum  einae  B.  1.   rmmi  eeirie  C.    Tuum  eitU  C  2.— 128  B.  1.  C.  et  C. 

NOT^ 

111  Noetramne  vie  nmtricem'J    Id  tolco,  sexto,  nono/  dicunt»  pro,  &«• 

est,  agrnm,  cojus  pro^entn,  tanqoam  rere  qoinqaiet,  texiet,  oovim  exara- 

natrice,  alebaotar.    Valer.Max.  'Si-  tnm  agrnm.    Hoc  loco  significat,  bo- 

ciliamque  et  Sardiniam,  benignisti-  vet  vix  qaintnm  designasse  inlcom, 

mas  arbis  Dostrs  notrires.'  cum  statim  perennt. 

12S  Quinto  quoque  eulco]  ^Qointo  1%A  Acherontie  o«<tiMi]  Id  eat,  iofe- 


TRINUMMI   ACT.   11.  SC.  4.  1623 

Tom  vinQiD^  priusquam  coactam  'st,  pendet  pntidum.  125 

Le.  CoDSnadet  homini,  credo ;  etsi  scelestus  est> 

At  mihi  infidelis  non  est    St.  audi  cetera. 

Post  id,  fmmenti  quom  alibi  messis  maxama'st, 

Tribos  tantis  illi  minas  redit,  qoam  obseveris. 

Ph.  Hem!  istic  oportet  obseri, mores  malos,  130 

Si  in  obserendo  possint  interfieri. 

St.  Neque  onquam  quisquam  est,  quojus  ille  ager  fuit, 

Quin  pessame  ei  res  vorterit,  qaojum  fait 

Alii  exalatam  abierant,  alii  emortai, 

Ali  se  suspendere  :  bem !  nunc  hie,  cujus  est,  l35 

Ut  ad  incitas  redactas !    Ph.  apage  a  me  istum  agraro ! 

St.  Magis  &page  dicas,  si  omnia  a  me  audiveris. 

Nam  falgnritse  sunt  hie  altemas  arbores  : 

eii  comehmtf  pendei  jnUiduKU  Lb.  Crfdo,  nutdet  Aomtnt ;  tanuiti  est  Mceksitu, 
mi  turn  mihi  e$t  wifldui,  St.  Aliendi  cetera,  Praterea,  qHand<K  alibi  meseit 
JrmmenH  eet  eopiosissima,  Ule  reddit  immu  tertio  tanto,  qaam  mandaris.  Ph. 
Bem  f  aportet  terere  in  iUo  maloe  mores^  si  possint  interfici  in  obserendo,  St. 
Neqne  est  uHns  unqmm,  ad  qnem  l^c  ager  pertinuerit,  quin  negotia  ei  rerterint 
peskme,  AlH  sunt  ^ecti  in  exiliamy  alii  sunt  mortui,  alii  sese  susjienderunt. 
Eece  vero  hie,  ad  quern  pertinet  nunc,  quo  pacta  est  redaetus  ad  egestatem!  Ph. 
Apage  a  me  istunc  agrum !  St.  Dicas  magis^  apage  I  si  a  me  acceperis  cetera. 
Nam  arbores  percutiuntur/ulmine  altema  in  Ulo  agro  :  sues  intereunt  ceteriter 


2.  Olio  uUbi.  C.  mem.— 130  Em  istie  C— ISl  Si  in  opserendo  Pll.  interfleier 
edd.  vert. — ISS  Pro  qwius,  C.  habet  quoium;  C.  2.  et'otum  ;  Ooeller.  quorum ; 
al.  a^us, — 186  Ut  ad  incitas  redaetus  est  Nonint  p.  653.— 1S7  C.  omnia  me  audi" 

NOTJE 

roram.    Veteret  eiittimabant  Orci  flamnit  interfiat,  malitve  ferarnn.' 
patere  ostinm  in  bis  locis,  in  qnibns         1S6  Ad  incitas  redaetus^    Antiqui 

ettet  pestilentia.    Festns,  *  Manalem  fines  sea  terminos,  qaos  aniplins  pro- 

lapidenit  sen  potins  manai,  si?e  ma-  nio?ere  non  possent,  'incites'  Yoca- 

nale  osfiani  maniiini  vocat.'   Cicero,  bant.  £t  qni  eo  rerum  redacti  erant, 

^Snnt  partes  agroram  aliae  pestilen-  nt  nnllom  certum  in  rebos  suis  consi- 

tes,  aliae  salnbres.'      Idem,    'Ager  lioin  capessere  possent,  *  ad  incitas' 

coelo  ac  loco  calamitosus.'  redacti  dicebantar :  nbi  snbandi  *  li* 

126  Vinum  penUet  putidum']  Id  estf  neas.'    Est^metapbora  a  Indodoode- 

nf»»  Tindemia.  cim  scriptoram.    Nam  cam  ad  ulti- 

120  Trt^Ms  tantis'l  Vernacolo  nos-  mam  lineam  promoti  erant  calcali, 

tro,  trois  fois  autant.  ,  In   Baccbidi-  tum  is,  cujns  intererat,  *  ad  incitas  H- 

bns,  *  Sexceota  tanto  reddam/  neas '   dicebatur    redaetus ;   calcalt 

ISl  Possint  interfieri]  Id  est,  con-  veroipsi  Mnciti.' 
fici^absami.    Lncretias  lib.  in. 'Aut         138  Fa^gicrtltf]  Id  est,  fulgare  af- 


1034  M.  ACCir  PLAUTI 

Saes  moriontar  angina  acermie  : 

Oves  scabrae   sunt,   taiii  glabrae^  bem  !  qtiam  b«c  est 
manas.  140 

Tom  autem  Syr.c^am,  genus  qaod  patientissamQm  est 
Hominam,  nemo  extat,  qui  ibi  sex  menses  vixerit: 
Ita  cancti  soUtitiali  morbo  decidunt 
Ph.  Credo  ego  istac,  Stasime,  ita  esse :  sed  Campas  genos 
Multo  Syronim  jam  antidit  patientia.  145 

Sed  iste  est  ager  profecto^  nt  te  audivi  loqui, 
Malos  in  qaem  omnes  publice  mitti  decet. 
Sicut  fortanatorum  memorant  insalas, 
Quo  cancti,  qui  setatem  egenint  caste  snam, 
Conveniant :  contra  istoc  detmdi  maleficos  150 

iEqaom  yidetur,  qui  qaidem  istias  sit  modi. 
St.  Hospitium  est  calamitatis:  qaid  verbis  opn'st? 
Qnamvis  malam  rem  qnaerens,  illic  reperias. 

ttngiMa:  oveB  tvnt  teabra,  iam  glabra,  lupiee^  quam  eH  ktec  hmdiics.  Ttm  furo 
€ft  nuUmi  jiyromm,  quod  ett genu$  hominum patientiMiunum^  quiin  e9  vitam pro* 
duxerit  ad  sex  menses :  sic  omnes  interewit  morbo  soUtUiali,  Ph.  Ego  mUo, 
iSiasime,  id  esse  sic :  sed  genus  Campanum  anteceUit  multum  paiienHa  genus  Sifro' 
rum.  At  sane  iste  ager  est  fjusmodi,  ui  te  audivi  hqui,  in  quern  oportet  mittere 
cunctos  improbos.  Sicut  dicunt  insulas  fortunatas^  in  quas  omnes  qui  duxerunt 
caste  suam  vitam,  conveniant ;  contra  vidstur  quidem  Justum  coi^ici  in  agrum, 
sceUratot^  qui  sit  h^usmodu  St.  Est  domieilium  malorum.   Quid  est  opus  f^rbist 


veris ;  C.  2.  omnia  mea  audiveris  ;  B.  1.  omnia  a  me  ovdimf.— 1S8  NamJ^dgwrH 
mssunt  altenuB  B.  1.  fulgurita  C.  2.  /uigure  ita  ajftatm  cod.  Meart.  lUe  deett 
io  PH.— 1S9  Edd.  vect.  «cemiMa.~141  Yerbnm  est  exaUt  in  C— 144  Cam* 
pans  NoBi«8  p.  768.--146  Idea  ibid.  Jam  anieii.  Pll.  patUntia.'^U9  Voc 
iiMM  deest  in  B.  I.— 150  Edd.  tett.  tf^iic.  Cdestrudi;  C.  2.  detrumdi.-^ 
Ifil  3.  1.  si  istius  modi  sU  ;  Pll.  et  Parei  8.  sint  modi.— 163  Cquaras. — 

NOT^ 

flats  arbores.  lis.     Qaasi  dicat  serous,  neminem 

Altema'i  Id  est,  e  dnabns  altera*  intra  sextnm  mensem  lis  in  aedibua 

ut  nna  incoliimis  remaneat.  noninterire.  Hippocrates  de  aere,  lo- 

1S9  Angina]  Sues  angina  infestan-  cis,  et  aqnis,  docet  solstitium  perica- 

tnr.    Plinios  lib.  viii.   *  Obnoxinm  losnro,  atqiie  exitiale  esse, 

genus  sues  morbis  anginae  maxime  et  144  Campas  genus}  Id   est*  Cam- 

itrumis/  pans  genus,  sea  Campanum*  pro  mol- 

140  Ores  scabrte  sunt"]  Id  est»  sea-  libus  et  libidinosis  bominibus. 

bie  asperae.  145  Antidit]   Pro  anteit ;   '  anti- 

143  SidstitiaU  morbo]    Solstitialis  dec/  pro  anteeo. 
morbns,  est  qoilibet  pra?u8  et  letba- 


TRINUMMI   ACT.   II.  SC  4.  1G25 

Ph/  At  to  hercle  et  illi  et  alibi.    St.  cave  sis  dixeris, 
Me  tibi  dixisse  hoc.    Ph.  dixisti  arcano  satis.  155 

St.  Qain  hie  qoidern  cupit  ilium  ab  sese  abalienarier ; 
Si  quidem  reperiri  posset,  cajus  os  sublinat. 
Ph.  Mens  qoidem  hercle  nanqaam  fiet.    St.  si  sapies 

quidem. 
LejHde  hercle  de  agro  ego  hunc  senem  deternii : 
Nam  qui  vivamus,  nihil  est,  si  ilium  amiserit.  160 

Ph.  Redeo  ad  te,  Lesbonice.    Lb.  die  sodes  nihi. 
Quid  hie  locntus  tecum  ?    Ph.  quid  censes  ?  homo  'st ; 
Volt  fieri  liber:  verum,  quod  det,  non  habet. 
Lb.  Et  ego  esse  locuples,  verum  nequicquam  volo. 
St.  Licituob  si  velles :  nunc,  quoniam  nihil  est,  non 

licet.  166 

Lb.  Quid  tecum,  Stasime?    St.   de  istoc  quod  dixisti 

mode, 
Si  antea  voluisses,  esses ;  nunc  sero  cupis. 
Ph.  De  dole  mecum  convenire  nihil  potes  : 
Quid  tibi  lubet,  tute  agito  cum  nato  meo. 
Nunc  toam  sororem  filio  posco  meo.  170 

Quee  res  bene  vortat !  quid  nunc  ?  etiam  consulis. 

Imveniat  m  eo  agro  quamlibet  rem  maiam^  $i  qtueroM.  Ph.  At  tuprofecto  quart  $t 
UUe  et  aUbi.  St.  Cave,  ri  vitf  ne  dixerie,  me  tibi  dixisH  id.  Ph.  Dixieti  aatie 
mrcano*  St.  Q«tfi  hie  qmdem  ojdat  ilkan  abaUenare  ab  eeae,  n  quern  poesU  rg* 
perve,  quern  deeipiai.  Ph.  Prrfecto  nuuquam  erit  meue.  St.  Ita  $ane,  d 
iaput.  Ego  jtro/ecto  feeiioe  detemU  hme  eenem  de  agro:  nam  eet  uihU^  quo 
moamus^  ti  iUum  omseriL  Ph.  Leeboniee,  redeo  ad  te.  Le.  Die  miki  9ode$t 
quid  hic/abuiabatur  teeumt  Ph.  Quidputasf  Est  kouu>:  optat  fieri  Hber:  eed 
mon  kabet,  quod  det.  Lb.  Et  ego  eupio  ee$e  locmpUe^  verum  ineastum  cupio,  St. 
Cmueuum,  si  optaree:  nuuc  quoniam  eet  nUdl^  non  Ueet.  Le.  Quid  diets  tecum, 
Stasime  t  St.  EsseSp  si  vokiisaes  antea  iito  mode,  quo  dixitti:  jam  optas  sero. 
Ph.  NikU  potes  staiuere  mecum  de  dote :  quid  tibi  lubet,  agito  tuto  cum  vuo  nato* 
Sune  posco  tuam  sororem  pro  meofiUo.    Qua  res  vertat  bene  /    Quid  nuMcf  du* 


1S4  At  tu  kereU  UUe  et  aUbi  B.  I.  At  tu  h.  iUi  et  alibi  PH.  t6t  et  ami  edd.  ^ett. 
-—156  C.  ops  sese;  edd.  vett.  ab  le.— 167  Si  quem  Acidal.  et  €U>eller.  possU 
Herm.  et  Goeller.  et{}us  tublinat  PH.  cui  os  sublinat  Parei  3.—- 162  Pll.  quid 
cenms, — 169  C.  ex  errore  bic  scribit,  verum  nequicquam  volot  ex  »eqiienti  ver- 
ta. — 166  Edd.  quaedann  vett.  quod  dixtu—lW  Sivoluisses  antea  Herin.  et  OoeU 
ler. — 168  DedotemC,    Mox,  eonveniri  non  potest  Acidal.— 171  Querens  C. 

not^ 

157  OssuHimt}  Id  ett  Jllodat. 


1G26  M.  ACGII   PLAUTI 

Lb.  Quid  istic?  quando  ita  vis^-Di  bene  vortant !  spondeo. 
Ph.  NuDquam  edepol  cuiquam  expectatas  filius 
Natus,  qaam  est  illud  '  Spondeo '  natam  mihi. 
St.  4)i  fortanabuDt  vostra  consilia !    Ph.  ita  volo.       175 
Lb.  Sedy  Stasime,  abi  hue  ad  meam  sororem  :  ad  Cal- 

licleniy 
Die  hoc  negotii  qaomodo  actum  est.    St.  ibitnr. 
Lb.  Et  gratulator  mese  sorori.    St.  scilicet ! 
Ph.  I  hac^  Lesbonice^  mecum,  ut  coram  nuptiis 
Dies  constituator :  eadem  haec  confirmabimus.  180 

Lb.  Tu  istnc  cura,  quod  jussi :  ego  jam  iiic  ero. 
Die  Calliclij  me  ut  conveniat.    St.  quin  tu  i  modo ! 
Lb.  De  dote  ut  videat,  quid  opus  sit  facto.   St.  i  modo ! 
L^.  Nam  certum  'st  me  sine  dote  baud  dare.    St.  quin 

tu  i  modo ! 
Lb.  Neque  enim  illi  damno  unquam  esse  patiar.    St.  abi 

modo!  185 

Lb.  Meam  negligentiam.    St.  i  modo !    Lb.  o  pater ! 
^quum  videtur^  quin  quod  peccarim.    St.  i  modo ! 
Lb.  Potissumum  mihi  id  obsit  ?  St.  i  modo !    Lb.  o  pater ! 

bitai  etiam.  Lb.  QM  iiUe  7  Qwmdoquidem  iU  vii,  Dii  bene  vertamt !  $pondeo. 
Ph.  Sane  nunquam  nativUoi  JUU  /uU  tarn  expeetata  cuiquam,  quam  miki  ut  ex- 
pectahtm  illud  verbum^  *  Spondeo,'  St.  Dii  fortunahunt  vettraconiUia!  Ph. 
Sie  volo.  Le.  Sed,  Stasime,  abi  hue  ad  meam  eororem:  die  ad  CaUiclemy  9M- 
modo  htte  ree  faeia  ett.  St.  Ibimue.  Lb.  Et  gratulator  meet  torori,  St.  Sei- 
Ucet!  Ph.  Veni  meeum,  Letbonice,  ut  te  presente,  indicetur  dies  nuptiarum:  con- 
firmabimus Ketc  eadem*  Lb.  Tu  cura  id  quod  mandati :  ego  ero  Jam  hie.  Die 
CaiUeli^  ut  me  adeat,  St.  Qmiii  tu  t  modo  I  Lb.  Vt  mdeat  de  dote,  quid  fieri 
aporteat,  St.  /  modo !  Lb.  Nam  conatitutum  eet  me  wm  daturum  esse  tine 
dote.  St.  Quin  tu  i  modo!  Lb.  Nam  non  feram  illi  eue  detrimento,  St.  / 
modo/  Lb.  Meam  socordiamf  St.  1  wkodo !  Lb.  O  pater!  videtume  et" 
auum,  ut  quod  peccarim.  St.  /  modo/  Lb.  Id  mihi  non  obtit  potiuimum  ? 
St.  I  modo/    Lb.  O  pater/    Nunquamne  atpieiam  teT    St.  I  modo!  i  modo! 


conndM  Pn.— 172  Quid  istuc  Pare!  S.— 173  Edd.  vett.  tarn  expectatue,-^ 
175  Nonius  p.  645.  nostra  consiUa. — 170  C  ut  c  noptiis. — 181  Edd.  quvdam 
veV.jam  e^o.— 182  Et  CaUiclidie  Herm.  et  OoeUer.~183  C.  et  C.  2.^id  pos- 
sit  facto, — 184  C.  had  dare.  Mox,  Acidal.  primus  addidit  quin  tu;  Ooeller.  t 
modo,  i  modo.— 185  C.  2.  damono,  Mox,  pro  unquam,  quod  exhibent  B.  I.  et 
Pll.  al.  habent  1119110111.— IST^^C.  et  C.  2.  pecMffin.— 188  PH.  id  optt(.— 189  £11 

NOT^ 
182  I  modo]  QaMl  dicas  per  coDtemtam  et  futidinm,  abi,  abi. 


TRINUMMI   AGT.  III.  BC.  L  1627 

En  anquam  aspiciam  te  ?    St.  i  modo,  i  luodo,  i  modo ! 

Taodem  impetravi  abiret.    Di,  vostram  fidem  !  190 

Edepol  re  gesta  pessume  gestam  probe, 

Siqaidem  ager  nobis  saWos  est !  etsi  adniodam 

In  ambigao  est  etiaro,  nnnc  quid  de  hac  re  fuat. 

Sed  si  alienatur,  actum  'st  de  coUo  meo. 

Gestandns  peregre  clypeus,  galea,  sarcina :  195 

Effngiet  ex  nrbe,  ubi  erunt  factao  nuptiae : 

Ibit  istac  aliquo  in  maxumam  malam  crucem 

Latrocinatum,  aut  in  Asiam,  ant  in  Ciliciam. 

Ibo  bnc>  quo  mihi  iroperatum  *st,  etsi  odi  banc  domum, 

Postqnam  exturbavit  hie  nos  ex  nostris  aedibus.  200 

i  moiUI  Tandem  emuecuiui  $um  ut  mbiret.  DH  veslram  Jkhm/  m»e  rtm 
$€ttam  feUeiter  re  ge$ia  ftMntme^  Biquidem  ager  nobi$  eet  mUvui/  tametsi  eU 
etioM  admtodmm  m  tmeipUi,  ntme  qind  flet  de  kae  re.  Sed  et  aUenaiur,  esi  faeimm 
de  meo  eetfo.  Geetandue  kmge  eltfpeue,  ecstta,  MrdM  .*  ^fitgiet  ex  urbe^  qum^ 
nnfiue  fuenmi  eelelrraia :  perget  ittac  aliquo  im  maxmam  malam  crucem  ftetda* 
hm^aeduiAdam^aMtuiCUuMuu  Re  hue^  que  mihi  etimferaiumyeUiadi  home 
itmum^  pMlfiuun  Me  Mf  exharbaieH  ex  moetrie  ehlibue. 


numquam  aU  ap.  Paream»  contra  coddw— 191  Pll.  geeiam,  et  tic  Pare!  S. — 
19S  C.  de  ea  re/Ml.— 194  Sedid  eiBi  I.  C.  C.  2.— 195  C.  clv;»eiie.— 197  IbU 
ielkme  Done.  Henn.  et  Goelier. — ^200  Pronomeo  nee  deett  in  B.  1. 

NOTiE 

189  En  vuquam]    Antiqaitot  pro  taroen  et  hoc  bene  getsimuf,  qnod 

*  nnqaarone  ? '      Virgil.  Eel.  i.  *  £n  inde  61ia  beri  collocata  sit  in  tam  lo- 

nnqaam  patriot  longo  pott  tempore  calentaro  familiain,  et  salvut  nobis 

finet/  Stc.    Et  alibi,  *  En  erit  un-  maneat  ager  notter. 

quam  ilia  diet  ^'  196  Laireeiuaium]  Id  ett,  miiita- 

191  GettaM  probe"]  Quati  dicat  ta-  torn,  bellatom. 
meui  rem  hactennt  male  gettimot. 


ACTUS  TERTIl  SCENA  PRIMA. 

CALL1GLB8,   8TASIMUS. 

Ca.  Quo  modo  tn  istnc,  Stasime,  dixisti?  nostrum  he- 
rilero  filium 

Ca.  Quo  paete,  Stamrne,  iu  dixieH  id?     FiUum  uoetri  dmnhri  Leebonicum 


1628  M.   ACGII    PLAUTI 

Lesbomcam  simm  soforem  despopondisse  ?  St.  hoc  modo. 
Ca.  Quoi  homini  despondit?  St.  Lysileli  Pbiltonis  filio, 
Sine  dote.  Ca.  sine  dote  ille  illam  in  tantas  divitias  dablt? 
Non  credibile  dicis.  St.  at  tu  edepol  nuUus  credaas.  5 
Si  hoc  Don  eredis,  ego  credidero.   Ca.  quid  ?  St.  roe  nihili 

pendere.  [ante  ostiam : 

Ca.  Qaarodadmn  istac,  aat  abi  actum  'st  ?    St.  iUicb  hie 
Tain  modo,  inquit  Prsenestinas.    Ca.  tanton'  in  re  perdita, 
Quam  in  re  salva,  Lesbonicus  factus  est  frugalior? 
St.  Atque  equidem  ipsas  ultro  venit  Philto  oratum  filio.  10 
Ca.  Flagitinm  quidem  hercle  fiet,  nisi  dos  dabitar  virgini. 
Postremo  edepol  ego  istam  rem  ad  me  attinere  intellego. 
Ibo  ad  meuro  castigatorem,  atque  ab  eo  consilium  petam. 
St.  Propemodum  quid  illic  festinet,  sentio,  et  subolet  mihi: 
Ut  agro  evortat  Lesbonicum,  quando  evortit  sedibus.    .  15 
O  here  Charmide>  quam  absente  te  hie  tna  res  distrahitur 

tibi! 
Utinam  te  redisse  salvom  videam,  ut  inimicos  tuos 
UlciscarCi  ut  mihi,  ut  erga  te  fui  et  sum,  referas  gratiam  ! 
Nimium  difficile  'ist  reperiri  amicum,  ita  ut  nomen  duet, 

dispopondisse  tuam  tororemt  St.  Hoc  modo,  Ca.  Cut  hommi  deipcmdit  ?  St. 
l^ftUeli  JUio  PAti/oRif ,  «tii<  dote,  Ca.  /lie  iUam  indmcei  in  twUoM  ope$  tine  dote  f 
Non  dicu  peruimUe.  St.  At  tu  per  adem  PoUucU  credtderU:  H  non  credU  koe^ 
ego  eredidero,  Ca.  Quid?  St.  Me  pendere  nihil,  Ca.  A  quo  tempore^  aaii 
ubi  hoc  factum  eet  f  St.  Statim  hie  ante  Januam.  Quam  mox,  ait  Prane^imu, 
Ca.  Leebonieui  faetutne  e$t  modertdior^  in  re  everjo,  quam  i»  re  incokmif  St. 
Aique  profeclo  ip$e  Philto  venit  uttro  rogaium  pro  JUio,  Ca.  Per  HerculemJUt 
ocetuM,  niti  detur  do9  mrgimL  Pootremo  ego  $cio  id  ad  wu  pertinere*  Iboadwuum 
ceneorem,  atque  ab  eo  rogabo  eonoUimm,  St.  Video  fermt  et  od/oro  quare  iUe  agi' 
tetur,  ne  avocet  Leebonieum  ab  agro,  poitquam  ^ecit  ex  adilmi,  O  here  Chat' 
mide,  quantum  dUapidatur  hie  tua  ree,  te  ab$enteJ  Utinam  te  aspiciam  revertum 
incolumem,  ut  sunuu  ultionem  de  tuig  inimici$,  utmihiagoM  grattae  quod  tum  et 


*^^^^*^^^^^^ 


I  Edd.  ?ett.  vottrum  h.filiuaL^2  B.  1.  C.  et  C.  2.  deipondieee;  cod.  Ctmer. 
ap.  Gronov.  dfipofulwfem.— S  Edd.  veil, detpopondH,--5  PW.dicee.  Mox,  B.l. 
C  et  C.  2.  creda$,—6  Pll.  me  nihil  pendere.—l  B.  1.  illico  hincante^  A;c.— 16  C. 
quom  apeente ;  C.  2.  B.  1.  quoniam  abaente.^Vt  C.  U  redieee  aalum ;  C.  2.  te  re- 
diis$e  Mlram.— 10, C.  C.  2.  et  Ezc.  PU.  tntnitciiiM  tto.— 20  PIU  aim  rem  credos. 

NOTiE 

8  Tom  modo]  Id  est,  nnodo.    Fes-     et  irridet  peregrinitatein  sermonit. 
ttts  ootat  PrKnefiiBoram  barbarien*        10  Ita  ut  nmutu  cbut]  Id  est,  re  son 


TRINUMMI    ACT.    111.  SC.  2.  1629 

Cbi  taam  cam  rem  credideris»  sine  omni  cara  dormias.    20 
Sed  genenim  Dostram  ire  eccillum  video  com  affini  sao. 
Nescio  quid  non  salis  inter  eos  conveoit :  celeri  gradu 
Eant  nterqae.    lile  reprebendit  banc  priorem  pallio. 
Haod  illi  eoscbeme  astitenint  3  buc  aliqaantom  abscessero. 
Est  lubido  oratioDem  audire  doorum  affinium.  25 


fid  tjuimodi  ergm  te  !  E$tydd€  ardrntm,  invenire  amiewm,  iieui  nomen  mnat,  tm, 
fMMi*  CMURueHt  <ifaiii  rem^  dormiat  ctira  uUam  flidtudintm,  Sed  ee€e  vide9 
motirum  generuM  aeegdere  cum  iuo  affimU  Est  aUqmd  in  quo  non  eonsentiunt 
miU  mitr  jcae.  Uterque  tmtmht  vekci  gradu.  Ilk  rHrmhH  hmo  priorem  pallio, 
lUi  otHtenmi  kmud  deoore,  Comeeaero  kue  aliquaUum,  Ubet  audirt  oraiumem 
duorum  ajfimum, 

—SI  Pll.  et  Pare!  S.  edlfann.— 23  Sunt  uierque  Pll.  Uerm.  ct  Ooelltr.  celeri 
gradmcmmi  »!.— 34  Hand  Juxta  wu  aMliierunt  B.  1.  Haud  in  euaee  Me  matiterunt 
Pll.    Haud  itU  juxta  me  lutiterunt  al.  ap.  Pareom.  apacesiero  C. 

NOTiE 

nomine  Untam.     Amicnni  ▼ocavit  tomDut  ?*    Horatiiu,  ^  Soraniia  agres- 

aotea  ferentariiiiD,  id  ett,  qui  semper  torn  Lents  virorum  non  hnmiies  do* 

est  in  procinctu  ad  jn?andnm.  mos  Fastidit.' 

Cbufi  Vox  et  ipsi  Ciceroni  nsor*  22  CeUri  gradu  EmnQ  Alibi,  '  tu 

pata  in  Bmto.  es  gradibns  grandibna,'  pro,  tn  is  ce- 

20  Sine  omni  cura  dormiao']  Tibnl-  leri  cnrricnlo. 
]n«,  *  Somnns  solicitas  deficit  ante  24  Euschemel  EiHrxnf^St  id  est,  Do- 
lores.'   Statins,  *  Qnis   alta   tueoti  ne$te,  decore. 


ACTUS  TERTII  SCENA  SECUNDA. 

LYSITELES,   LBSBONICUS,   STASIMUS. 

Ly.  Sta  illico :  noli  avorsari,  oeque  te  occultassis  mihi. 
Lb.  Potin'  at  me  ire,  quo  profectus  sura,  sinas?    Lv.  si 

in  rem  toara, 
Lesbonice>  esse  videator,  gloriae  aut  famse,  sinam. 

Ly.  Mane  iUie.    Noli  averiari^  neque  te-  abacondaa  a  me.    Lb.  PateriMue  me 
f^gfre,  quo  cum  pro/ectutf    Ly.  Leibonice,  paiiar,  $i  putet  cue  conducilnle  tua 


*******«****^ 


2  Pil.  quod  profectua ....  ft  rem  iuam ;  al.  in  rem  liue.^S  Al.  glarium  out  fa- 


1680  M.  ACCII   PLAUTI 

Lb.  Qaod  est  facillumom,  £Eici&    Ly.  quid  id  est?    Lb« 

amico  injariain. 
Ly.  Neqae  meam  *Bt,  neqoe  fitcere  didici.    Le.  indoctos 

quam  docte  bcis !  5 

Quid  faceres,  si  qais  docaisset  te,  ut  sic  odio  esses  mihi  ? 
Qui  bene  cum  simnlas  fieu^ere  siibi  te,  male  facls,  male 

consolis.  [ego  nolo,  id  cam  facis. 

Ly.  Egone?  Ls.  tu  nae.-  Ly.  quid  male  facio  ?  Lb.  qaod 
Ly.  Tuse  rei  bene  consulere  capio.   Lb.  tu  mihi  es  melior, 

qaam  egomet  mihi  ? 
Sat  sapio,  satis  in  rem  qaae  sint  meam  ego  coDspicio 

mihi.  10 

Ly.  An  id  est  sapere^  ut  qui  beneficium  benevolente  re* 

pudies  ?  [placet. 

Lb.  Nullum  beneficium  esse  duco  id,  quod,  cui  facias,  non 
Scio  ego,  et  sentio  ipse,  quid  agam,  neque  a  me  officium 

migrat: 
Nee  tuis  depellor  dictis,  quin  rumori  senriam. 
Ly.  Quid  ais  ?  (nam  retineri  nequeo,  quin  dicam  ea  quae 

promeres)  15 

f  lorttf  out  fama.  Lb.  AgU  quod  e$i  facUUanim,  Lt.  Quid  eiiidr  Lb.  ItOuritm 
amtc0.  Lt.  Nttfue  ut  mcimi,  neque  didki  faeere.  Lb.  Quam  fueie  decte  iudeetuel 
Quid  ugere»,  ft  fiitf  Wn  eammomttruMtei^  ut  MtAt  enee  tUc  •diomut  Qui  fude 
UHUttquuMdoJUigiete  mihi  faeere  beue^cmmUUwmU.  Ln.Egemet  Lk,  Tu  profeet; 
Ly.  Quid  eommitto  iu^frobet  Lb.  Quuude  tgie  idqmodegonoh,  Lt.  Opto  commi- 
Ure recte  tuie  emumodii.  Le* TumitU eeeemmodierfquum  ege  niihif  Satisprudeue 
mm,  efo  video  eutiiea  qua  mihi  nmteammodu*  hY.E$tmeidaafneutiMfnri,r^iiuru 
mmuuM  obkium  ab  amico?  Lb.  Esittimo  iUud  munui  eeee  uUdUf  quod  non  accept 
turn  ett  et,  cut  ftrteetee.  Ego  ado  ipae  et  eentio  quid  fatiaM,  meqfue  rnxmu  abaeou' 
ditame:  neque  avoeor  tuia  verlna,  quominua  obtemperem  fama*    Lt.  Qiitd  dieia  t 


^^^^^^*0^^^^ 


MOM.— 5  iV#9iie  meMti  PH.  ifumdoeU  C.  8.-7  Qui  delet  Herm.— 8  Addal. 
Herm.  et  Goeller.  qyei  malefaeio, — 10  Al.  tu  rem  meam. — 11  Lamb,  et  Bipont.. 
beneficium  a  benevolente, — IS  Edd.  vett.  duco  etae.— IS  Reixiot  et  Ooeller. 
neque  name;  Scioppiot  et  Pareoa,  iieftie  mewR  te.— 15  Quid  aia  nam?  AeU 

NOTiE 

13  Neque  a  me  officium  migrat]  All-     Omnia  commutat  Natnra,  et  vertere 
ter» 'neque roenmseofficinm  migrat;'     cogit.'    Cicero,  '  Credo,  ne  comma- 
in  qno  *  migrare '  active  dicitar,pro     nia  jura  migrare  videator.'    A.  Gel- 
mntare.     Liicretins,    *  Nee    roanet     liai» '  CaMita  nidao  nigraYit.* 
nlla  mi  limilit  ret ;  omnia  migrate 


TRINUMMI   ACT.   III.  SC.  2.  163t 

Itane  tandem  miyores  famam  tradiderunt  tibi  tai, 
Ut  yirtute  eoram  ant^parta  per  flagitium  perderes^ 
Atqae  honori  posterorum  tQonim  ut  vindex  fieres  ? 
llbi  paterque  avosqae  facilem  fecit  et  planam  viam 
Ad  qaaerendum  honorem :  ta  fecisti,  at  difficilis  foret      20 
Calpa  maxume  et  desidia^  tnisque  stultis  moribas. 
PraDoptavisti^  amorem  taum  nti  virtuti  praeponeres. 
None  te  hoc  pacto  credis  posse  obtegere  errata  ?  ah  I  non 

ita  est. 
Cape  sis  virtutem  animo,  et  corde  expelle  desidiam  tuo : 
In  foro  operam  amicis  da,  hand  in  lecto  arnicas,  nt  soU- 

tus  es.  2& 

Atqoe  ego  istam  agmm  tibi  relinqui  ob  earn  rem  enixe 

expeto ; 
Ut  tibi  sit,  qui  te  corrigere  possis ;  ne  omnino  inopiam 
Gives  objectare  possint  tibi,  qoos  tu  inimicos  habes. 
Lb.  Omnia  ego,  istic  qnas  dixisti,  scio,  vel  exsignavero : 
Ut  rem  patriam  et  majomm  gloriam  foedarim  meum.       30 

Hem  poMimm  mm  dieere  ea  qua  nurerU :  tiecine  demum  I  ait  trnqjorei  tibi  peperennU 
ghrilnm^  Mt  Mitllerrt  ea  qua  eomparaverunt  antea  tua  virtule  per  flagitium^  et 
ut  evadere*  lobe*  honori$  tuorum  potterwumt  Pater  et  amu  Uraverunt  iter  pro- 
num  ei  expeditum  ad  comparandam  gUniam :  tu  reddidiMti  culpa  et  aocordia,  et  tui$ 
uunu  wuribut  maxime  arduum,  ut  amteferrei  tuum  amorem  virtuti.  Nunc  existi* 
urns  te  potse  obvelare  hoc  mode  peccata  f  Ah!  mm  e»t  sic.  Indue,  si  vis,  constant 
Htm  mente,  et  depone  segnitiem  de  tua  mente :  fer  opem  amicis  in  foro,  non  in 
cubiH  oMtMr,  ut  moris  est,  Jdcireo  exopto  etiam  atque  etiam  ut  istum  agrum 
retineas:  ut  habeas^  quo  te  vaUas  emendare:  ne  civet^  quoi  tu  habes  i^fenaos, 
queamt  tiU  exprobrars  egestatem.    Lb.  Ego  teneo  cuncta  qua  locutus  es  hU^  vel 


^^^^^^0^^^^0 


M.— 18  C.  ut  tuidfx.— 19  PU.  faotem  faeit.—W  C.  2.  diffieUiui.—25  C.  hada 
out  imteUeetu  amiee ;  C.  2.  hada  out  inteUeeto  omtcf.— 26  C.  rimenixe  ;  C.  2.  rem 
enixe  ;  onde  Pareim  conj.  oiixfe. — ^27  B.  1.  ne  animo, — 20  C.  Mia  qua ;  edd. 
?ett.  istac  qua.    Moz,  al.  ap.  Pareum,  scio  vindex  ignavia ;  B.  1 .  qua  te  dixisti 

NOT/E 

18  Ut  vindex"]  Ut  vindex  fieras  bo-  ra  Grsce  vindicta  dicitur,  i^atpsatSf 

nori  potterorum;  id  est,  nt  pottero-  et  i^aip^ais,  dimissio.  Alii  pro  vindex^ 

mm  hooorem  contaminaret.    *  Vio*  icribuot  vibex;  quasi  dicas  tsse  in* 

dicare '  cnim  interdam  aigoificat,  in-  mtam  gloris  potterorum  labem  et 

jecta  mano  aliqoid  occupare  per  vim,  maculam. 

qood  noD  est  suum.    Alitor,  *  vindi-  29  Vel  exsignavero']   Id  est,  inb- 

care/  eit,  dimittere :  ut  dicitur  Wn-  acripsero :  adeo  Bcitum  illnd,  et  cer* 

dieari  Mrfu  in  Ubertatem*    Re?e«  turn  poto. 


1632  M.   ACCIl    PLAUTI 

Sciebam  ut  esse  me  deceret ;  facere  non  quibam  raiser, 
Ita  vi  Veneris  vioctos,  otio  captos  in  firaadeni  incidi : 
Et  tibi  nonCy  prolnde  ac  merere,  snmmas  habeo  gratias. 
Ly.  At  operam  perire  meam  sic,  et  te  fasec  dicta  corde 

spemere^ 
Perpeti  neqneo :  simal  me  piget  pamm  pndere  te.  35 

Et  postremo,  nisi  me  aoscultas,  atqae  hoc,  nt  dico^  facts, 
Tate  pone  te  latebis  facile,  ne  inveniat  te  bonor : 
In  occnlto  jacebis,  cum  te  maxume  clarum  voles. 
Pemovi  eqoidem,  Lesbonice,  imperitom  tnum  ingpraiiim 

admodam : 
Sdo  te  sponte  non  tnapte  errasse,  sed  amerem  tibi  40 

Pectus  obscmrasse :  atqoe  ipse  amoris  teneo  omaes  vias. 
Ita  est  amor,  balista  at  jacitar :  nihil  sic  celere  est,  neque 

volat, 
Atqoe  is  mores  hominom  moros  et  morosos  efficit. 
Minos  placet,  magis  qood  suadetnr:  qaod  dissoadetur, 

placet. 

iubngnatero,  ut  eomtamimmrim  foriunas  patriag,  et  namen  mt^orum  meonmu 
JnteUigebam  quaUm  oporteret  me  ene ;  non  poieram  etBe,  iirfelix :  ita  etmstrictug 
vi  Ffiierit,  deUnitus  quitte  in  pernieiem  inctarri:  et  tibi  ago  jam  magnae  gratiag^ 
eicut  mererit,  Ly.  Sed  nequeo  ferre  mewn  laborem  labi  eie,  et  te  contemiure  keec 
verba :  una  me  piget  te  minime  pudere,  Et  demum  nisi  me  audie,  et  agie  &oc,  ut 
edicoy  tu  te  occultabis  facile  pone  te,  ne  h/onor  te  reperiat  ijacehie  in  obMcuro,  quamdo 
optabie  te  esse  maxime  iUuttrem,  Profecto^  Letbonice^  inteUigo  tuam  mentem 
magnopere  hebetem,  Scio  te  peccaese^  non  Itut  tpoute,  ud  amorem  tibi  obtudisee 
mentem ;  et  ipse  nod  omnee  mae  among.  Amor  est  ^jutmodi^  ticut  contarquetur 
ielum :  eet  nihil  tarn  velox,  neque  tarn  eeleriter  volat^  atque  reddit  morea  ImminuM 
diffidlee  ac  etultoi.    Id  quod  et  euadetur  magie,  ei  placet  minue:  id  quod  ei  distuu' 

eaio  vet  ex  eignis  etfra.—81  Seibam  Herm.  et  Ooeller.— S2  Ita  vi  K,  immetae; 
C.  2.  rictus  »l.  ap.  Pareum. — 3S  Et  tibi  non  B.  1.  sumae  C— S4  Voc.  eorda 
<leest  in  edd.  qnibatdam  vett.— $6  C.  2.  me  piet. — M  C.  ameuUae. — S8  in 
oculto  C.  2.-^39  Pll.  imperium;  al.  ap.  Pareuifei,  impeditum;  u\.  ibid,  peritum — 
41  C.  opteurasee,    Mox,  amores  PH.— 42  B.  1.  balista  jacU,^4^  Atque  his  Pll. 

NOT^ 

32  Otio  cgptus']   D.  Cbryiostomtis :  89  hnperitum  fietcm  ingeniam]  *  Im- 

vcMmv  iccuc/ar  ^(8a|cy  ^  ifry^  qaod  ex-  peritnt '  ▼eteribm  *  impeditos.'  Sic 

pressit  e  Scriptnra :  Omnem  malHiam  dicebant,    '  arfines  '   pro  '  adfioes,' 

docuit  otiosUas,  qaod  not  *  affines  ; '  *'  arferre/  *  ar« 

37  Tuteponete]  Id  est,  to  ipse  ti-  venire,'  pro  'adferre,'  'advenire.' 

bi  obstabis,  et  effieiet  ne  te  honor  43  Moras]  M^fpous,  id  est,  stuUos, 
inveniat. 


TRINUHMI   ACT.    III.   9C.  2.  1683 

Cum  inopia  *8i,  capias ;  quando  ejus  copia  'si,  tufia  non 
velis.  45 

llle  qui  aspellit,  iacompellit:  ille  qui  consuadet,  vetat. 

Insaiiam  est  malum  in  hospitium  devorti  ad  Cupidinem. 

Sed  fe  mooeo^  hoc  etiam  atque  etiam  ut  reputes,  quid  fa- 
cere  expetas. 

Si  istuCy  ut  facis  iadiciuin,  conare,  tnum  incendes  gemis, 

Tum  igitur  tibi  aquce  erit  cupido,  genvts  qui  restinguas 
tuum.  50 

Atqne  erit,  si  nactas,  proinde  ut  corde  amaotes  sunt  cati ; 

Ne  scitttillam  quidem  relinques,  genus  qui  congliscat  tmim. 

Ls.  Facile  est  in?entu :  datur  ignis,  tamenetsi  ab  inimicis 
petas. 

Sed  tu  objurgans  me  a  peccatis,  rapis  deteriorem  in  viam. 

Meam  vis  sororem  tibi  dem :  suade^  sine  dote :  boo  non 
convenit ;  55 

Me,  q»i  abusus  sum  tantam  rem  patriatti,  porro  in  divitiis 

Esse,  agrumque  habere :  egere  illam  autem ;  ut  me  merito 
oderit 

detwr,  ei  ptacet.  QunHdo  abett  aliqnid,  id  dniierm;  ^wamlo  nieit,  tmne  notU, 
iUe  qui  avoctttf  idem  tndtai :  iUe  qui  koriaturt  pToMbtt.  Eii  inrignit  ameiitid 
quitrere  hospitium  ttpud  Cupidinem.  Sed  te  kortor^  qwmtum  in  me  cff,  ut  e^gUet 
quid  telis  agere.  Si  eniiare  agere  id  quod  indieai  te  velU  agere,  inftammubis  tuam 
d&mum :  ium  optaMs  a^Mom,  ut  ureeat  ignem  a  tuu  famHia.  Et  ti  inveneriB  ut 
umante»  Muntefdiidm  mentii,  ne  retinquei  quidem  $einiiUaM,  qua  tuum  genus  augeu' 
tur.  Le.  Est  facile  reperire  ignem :  datur  etiam,  si  roges  ab  inhnieis*  Sed 
qutmdo  me  easiigas  06  peeeata^  ^akis  in  viam  ptjorem*  Exaptas  ui  tiH  collocem 
meam  sororem :  hortaris  ut  dem  sine  dole :  sed  non  deeet  nu  versari  diutius  in  bo- 
ms,  qui  dilapidavi  tantas  fortunas  patrias,  et  use  posndere  agrum:  illam  tero  esse 


*^*^^^^^*^^^» 


morbes  ei  m,  ejfidt  B.  1.— 44  C.  quia  non  suadetnr;  C.  2.  qui  non  suadetur,^ 
47  Insanum  et  malum  C.  Jnsanum'st  et  male  C.  2.  devout  tJi  hospitium  Herm. 
et  Ooeller. — 48  C.  2.  adque  etiam  ut  res  putes,-^9  Si  istue  eonare  ut  Herm.  et 
Goeller.  Si  istue ^ut  eonare  Jads  tndtctum, eonare  Oronuv.  facis  incendium  edd. 
qosdani  vett.— 6(>  Oronov.  tibi  aqua.  Doni.  Branl.  Taobm.  Delpb.  Bipont. 
al.  tibi  aqua  ;  C.  tibi  aquerit ;  C.  2.  tibi  querit.  Mox,  restringas  9},  ap.  Paranm* 
—51  Atque  erit  C.  2.->62  C.  eondiseat ;  C.  2.  eowcdtft^.— 68  Faeil*  est  Parei  8. 
imnetsi  BipoDt.  ab  inimices  C— 64  Pit.  rapidis  deteriorem. — 66  C.  ion^em  rem, 

NOTiE 
47  Insanum    est   malum']    Festns,     dicere,  dicit  insane ;  qnod  intani  om* 
'  iDflaDoiD  magmifD,  pro  ?alde  mag-     oia  faeiuDt  Tehementer. '     Cicero, 
aimi.'    NoDtvf  y  '  Insannm  te  titer-     '  Intanas  moles  •nbstroctionam.' 
qae  amat,  pro,  ?alde.'     Aaaonins,        49  Tuum  incendes  genus]    Ut  not 
*  DiTes  inianam  in  modam.'     Yar-     ?emacalo  dicimut,  Vous  mettrex  lefeu 
roy  <  Plaatnt  cnm  vehementer  fellet    aux  qnatre  corns  de  voire famUU, 
Delpk.  et  Var.  CUu.  Plant.  6  L 


1634  M.  AOCII    PLAUTI 

Nonqqain  erit  alienis  gravis*  qui  sQis  se  GODciaiiat  lerem. 
Sicut  dixi^  faciam :  nolo  te  jactari  dintias. 
Ly.  Tanto  mella'st  te  sororis  causa  ^estatem  exequi^    00 
Atque  eum  agrum  me  habere  qaam  ie,  tua  qui  toleres 

moenia?  [temleves. 

Lb.  Nolo  ego  mibi  te  tain  prospicere»  qui  meam  egesta- 
Sed  ut  inops  infamis  ne  sim :  ne  mihi  banc  famani  diflferant^ 
Me  germanam  meam  sororem  in  concubinatum  tibi 
Sic  sine  dote  dedisse,  magis  qnam  in  matrimonium.         65 
Quis  me  improbior  pertiibeatur  esse?  base  famigeratio 
Te  honestet,  me  autem  collatnlet,  si  sine  dote  duxeris : 
Tibi  sit  emolnmentum  bonoris ;  mibi,  quod  objectent,  siet. 
Ly.  Quid,  te  dictatorem  censes  fore,  si  abs  te  agrum  ac- 

ceperim  ? 
Lb.   Neque  volo,  neque  postulo,  neque  censeo:   yerum 

tamen  70 

Is  est  bonos  bomini  pudico,  meminisse  officium  sunm. 

inopem,  adf  tU  me  aversehir  jjwre.  Qui  Hndei  em  faciUB  stiiff,  muifirtfjii  erii 
difflciUi  Qliii,  Afom  ricut  dixi:  noh  te  agUwri  diutiue^  Lt.  Eii  €Pqiiu9  ie  $o» 
rorie  grmiia  jtremi  ixoptc,  et  me  poeeidere  eum  agrum^  quam  te^  qw  okeae  tna  m«* 
fita?  Lb.  Nolo  te  tam  provider e  mUu,  qwomodo  euceurrtLi  mem  inopim^  vermm  Hi 
fioii  ehn  wna  et  ii^tmie  et  egenus:  ne  epwrgant  hune  rumorem^  me  Hbi  ceihcm$e 
meam  eororem  germanam^  due  dote,  quoii  in  eoncubinamf  potiui  quam  m  cot^» 
gium.  Quis  dicatur  <sm  me  seeleetior  ?  Si  duxerie  sine  dote,  hie  mm/or  te  effend^ 
me  vero  deprimat.  Tibi  erit  accessio  gloria :  mihi  vero  sit  convieium.  Lt.  Quid? 
Exitiimas  te  fore  dictatorem^  si  acceperim  a  te  agrum?  Le.  Neque  opto^  neque 
rogo,  neque  existimo,    Atlamen  est  hominis  honesii  recordari  sui  officii,    Ly. 


— 50  Sicut  dixit  C.  2. — 60  Tandem  conj.  Acidal.  abtqne  ie.<— 61  Pro  momia, 
C.  bftbet  fRKiiJa.— 6S  Edrf.  vett.  mehe  hoc  /aiiui.--65  Si  sine  PH.— 66  Dous. 
/am^eratio.^e7  Pll.  eonUUuUnt  et  si  «tiie.— 60  Cui  te  dictaiorem  C  %  fores  si 

NOTiE 

61  Tua  qui  toleres  mcmia]   Unde  est  operoiam  ac  difficile^  attendo- 

tua  mnnia  et  tnintot  quotidianot  to*  nemqne  reqiiiril. 

lerare  ac  tnt tinere  possis.  60  Qauf,  te  didaiorem"]  Hoc  eo  per* 

6S  Famam  differant]  *  Differre  fa-  tinet,  qood  LetboDic«t  dizeral,  Lj* 

man '  est  nalU  fermonibni  differre.  titelem  apod  bomlnet  boaoren  eoa* 

Aliqni  leguDt  mei^,  pro  me,  secaturum  eiie,  si  agmm  dor  acci- 

67  CoUutulef]    Nonias,   *  Dedeco-  piat ;  se  rero  dedecat.   Quid,  inqiiit 
ret,  et  qnasi  luto  inqoinet.'  Lysitelei,   si  tfrnm  mibi  dederff  ? 

68  £mo(MiReii<Mm]*EinolaineDtaai'  tene  dictatanm  cooaecatoroM  p«« 
BOD  tantnm  sigaificat  qnaestuni,  et  tas?                                                 ^ 
quicquid  coadocit ;  sed  etiam  id  quod 


TRINUMMI   ACT.   III.  SO.  2*  1635 

Xy.  Scio  oqoidem  te,  animatus  nt  sis:  vidto,  silbolet, 

sentio. 
Id  agis,  Qt  obi  affiDitatem  inter  dos  nostram  astriDxeris^ 
Atqoe  enm  agram  dederis,  nee  quicqaam  hie  tibi  sit,  qui 

vitam  colas, 
Effbgias  ex  urbe  inanis,  profugus  patriam  deseras,  75 

Cognatos,  aflSnitatem,  amicos,  factis  noptiis : 
Mea  opera  liinc  proterritum  te,  meaqae  avaritia  autametU. 
Id  me  commissaram,  at  patiar  fieri,  ne  animiiiii  indaxeris. 
St.  Non  eoiin  possum  qain  exclamem,  Eoge !  eoge !  Ly- 

Facile  palmam  habes  I  liic  victas.  Vicit  toa  comoedia.  80 
Hie  agit  magis  ex  ai^umeoto,  et  versos  meliores  facit. 
Etiam  ob  staltitiam  tuam  te  taeris?  malctam  abomina. 
Lb.  Quid  tibi  interpellatio  aot  in  concilium  hue  accessio 

est?  [mecum  domum, 

St«  Eodem  pacto,  quo  hue  access!,  abscessero.  Le.  i  hae 
Lysiteles :  ibi  de  istis  rebus  plura  fabulabimur.  85 

Ly.  Nihil  ego  in  occulto  agere  soleo :  mens  ut  animus  est 

eloquar : 
Si  mihi  toa  soror,  at  ego  aequum  censeo,  ita  nuptum  datur 

PnfitU  eg9  mh  fua  tU  Hui  wuns ;  video^  odoro,  tmiModverto.  ContendU  id,  nt 
f««W«  co^itmxiriB  no$lrtm  ujfimUUm  i»ier  iio«,  atque  dederU  eami  agrum^  OH 
wikil  nt  hie  quo  tolere$  vUam ;  eelebndii  umpiiiSf  effkgiaM  ex  wrbe  egenus,  reUn' 
qutt$  patrimm  /kgitivui,  eognatos,  affiniiatem,  amicos :  exUtimnU  U  ejeclMm  hinc 
mea  culpa,  meaque  avariiia.  Ne  exittimee  me  id  faeturumy  ut  patiar  fieri.  St. 
Nam  mon  poeeum  quin  exclamem^  Eugel  euge!  Lytitetee:  obiinet  facile  victa* 
riam  f  kic  e$t  iuperatui,  1\m  commdia  eet  anteponenda.  Hie  earn  exhibet  ma* 
gii  ex  ratiane  argumenti^  el  cendit  vertus  meU^ree,  Te  ipte  drfendie  tua  aimentia  f 
Abamimare  wudctoM,  Lk.  Quare  na$  imterpetUu,  aut  aecedie  hue  im  candUumT 
St.  Migraba  eodem  modo^  quo  acceui  hue,  Le,  i  hae  mecum  domum,  LffiiteUi  ; 
dieemuM  plura  de  istii  rebus,  Lv.  Ego  nihil  toleo  agere  in  occulto,  Eloquar,  ut 
eel  meuM  animue:  si  tua  ooror  mihi  datur  nupiumf  tine  dote,  ut  ego  existimo  e$H 


ape  ti  C— Tt  Til  agie  C— 7«  C.  et  C.  2.  pro/ugient  p.  d^eree,—!!  Galieim. 
Uneperterritum.''79  Enim  non  Palmer.  «<Uir  deett  in  B.  1.— 82  B.  1.  tuam  te 
wmlta  turii  abomtaa ;  Lips,  lele  verie  muUabo  minii ;  C.  le  eurit ;  C.  2.  te  tu» 
n'f.   Fn.mMUa.—SA  C,aptcetsero.'-^C,2,ocuUo,SS  SinedotemC  habilw 

NOTiE 
70  Xldkuf"]  RureuB,  qoente,  et  repngnare  ?  Sile,  et  prop- 

82  Muletam  abomina']  Id  eit,  abo-     ter  peccata  tbominare,  id  est,  Terere 

nioare ;  qaasi  dicat :  Andes  cooten-     muletam. 

dere  cam  Lysitele,  in  to  am  rem  lo« 


1636  M.  AGCII    PLAUTI 

Sine  dote,  neqne  ta  bine  abitaroB;  qaod  meam  exit,  id  erit 

taam: 
Sin  aliter  animatus  es ;  bene  quod  agas,  eveniat  tibi :      89 
Ego  amicus  nunqaam  tibi  ero  alio  pacto :  sic  sententia  est* 
St.  Abiit  bercle  ille  quidem :  ecquid  audis^Lysiteles?  ego 

te  volo.  [nunc  agaro. 

Hie  quoque  bine  abiit.    Stasime,  restas  solus:  quid  ego 
Nisi  uti  sarcinam  constringani,  et  clypeum  ad  dorsum  ac- 

commodem ; 
Fulmentas  jubeam  suppingi  soccis  ?  non  sisti  potest. 
Video  caculam  militarem  me  futurum  baud  longius :       95 
Aut  aliquem  ad  regem  in  saginam  berus  se  conjecit  mens. 


jvstum,  neqve  tu  abUurui  hinc;  id  qut>d  erit  meum,  erit  imum:  tin  et  tfectm 
mUUr,  tibi  id  quod  agat^  rertat  bene.  Ego  nunquam  ero  mlio  modo  tmut  amicut, 
mens  est  sic.  St.  Profecto  ills  excetsit.  Quid  auscultai^  Lfsitelet?  Ego  te  cv- 
pio.  Hie  abiit  kinc  quoque.  Stasimef  tuperet  tolus.  Qitid  agom  ego  jam,  niti 
ut  constringam  tarcinam^  et  aecommodem  cljfpeum  ad  dorsum  ;  jubeam  tufigi  soleas 
soccis  f  non  potest  retineri.  Video  me  futurum  breti  calonem:  aut  meut  kermt 
csmeetserit  apud  aliquem  dimtem,  apud  quern  sagimatur.    Puis  fore  newtmem  in 

rus  Pll.^89  C.  et  C.  2.  er^tX.— 01  C.  ercls  • . .  Lyst/f/i*.— 92  C.  hinc  kabiit. 
—94  Fuleimentaj,  s.  soccos  B.  1.  Fulmentaj,  t.  toccos  Saknat.  sociot  C.  sotios 
C.  2. — 95  V,  caUamUitarem  herut  et  se  B.  1.-96  Soginam  me  rus  cot^eeit  Pll. 

NOTiE 

94  Fulmentas  jubeam  tuppingi  toe-  qood  *  anreis  davU  crepidat  soffigero 

eis]  Id  etty  jubeam  fulcimenta,  tea  solebat.' 

fulmeDta,  subsoi  soccU,  at  tint  soli-         95  Caculam]    Idem  qaod  'calo;' 

diores  et  firmiorei.    Festus:  'Cal-  'calones'  autem  diet!  aunr,  kvhrou 

ceamenta  davit  fiza'  toot  davata;  icaXev,  a%iie,quod  eoram  ettet  mili- 

qai  ea  cooficiant,  davarii.  *  Falmen*  tibut  ligna   tuppeditare;    vel  qood 

te' autem tunt'ioles/ tea 'lolam;'  ligneit  davb  atebantar  ad  tntrlam 

'Suppactum/   subauditur   *  solam/  dominorom.    *  Liaas '  etiam  appella* 

*  tuppingere/  tobauditur  *  calceos/  bantor    a    '  lixa/  veteri  voce  qoal 

In  Baccbidibot,  '  qui  toccit  habeat  aqoam  significat. 
anram  snppactam  aoluro/  id  est,  qni         Hand  longius']  Id  est,  prope  dkm. 
loleat  toccoram  babet  suppactas,  et         96  Saginam']    Alii  sagenmn.     Eat 

tuffixat  davit  aureis.    Apad  veteret  aotem  '  tagena/ retit  genai,  in  qnod 

auffigi  tdebant  toletB  calceorum  ar«  cam  incarrernnt  pitcet  nullo  pacto 

genteis  aureitqae  davit.    Oidtar  de  sete  extricare    pottont.     *  Sagina  ' 

Antiocbi  exercitn,  qaod  magna  es  vero  ett  hoc  loco  tete  alicoi  maoci* 

parte  anreot  clavot  crepidit  tabjec*  pare  ood  ad  laborem,  ted  ad  otium  et 

tot  babuerit.    Pliniut  refert  de  par-  taginam.     Uode  Propertias:  *  Qui 

purato  quodam  Alexandri  Magni ;  dabit  iinmond«  venalia  farta  taginsr^ 


TRINUMMI    ACT.   III.   SC.  3.  1637 

Credo  ad  sammos  bellatores  acrem  fugitorem  fore : 
£t  capturaro  spolia  ibi  illam  qai  meo  hero  advorsas  Ve- 
nerit.  [et  sagittas  samsero, 

Egomet  autem  qnom  extemplo  arcum  mihi,  et  pharetram, 
Cassidem  in  caput,  dormibo  placide  i|i  tabemaculo.      100 
Ad  forum  ibo :  nudius  sextns  quoi  talentnm  mntuum 
Dedi^  reposcam,  ut  babeam  mecum  quod  feram  yiaticnm* 

fuga  magis  itreuuum  inter  beUalora :  et  ilium  capturum  ibi  pradam^  qui  oecmrrerit 
meo  hero.  Ego  vero  quando  aecepero  arcum,  et  pkaretram^  et  »agittaa,  eanndem  in 
caput f  dormiam  quiete  in  tentorio.  ibo  ad  forum :  repetam  talentum  ab  eo  cui 
dedi  mutuum  nudiui  sextua,  ut  habeam  viaticum  quod  dtferam  mecum. 


coi^exit  Par. — ^98  Acidal.  sibi  tZ/imi.— 100  Herm.  et  Ooeller.  placide  in  cftUU" 
bernio, 

NOTiE 

Vincet  obi  crasias  barba  padenda  aotem  beUatoret,  id   tst,  ti  confe- 

genas.'    Id  olioinm  dicitar,  at  pin*  raris   cum  sammit  bellatoribns ;  ut 

gaedine  dittantnn.  sopra  in  Captit is,  '  Nam  ad  saplcn* 

97  Acrem  fugUorem']  Quasi  dicat :  tiam  bojns  ille  oimioa  nngator  fuit ;' 

EgonoTlyqtiamacrisetfortii  iif,Don  id  eit,  tl  Tbaletero  compares  cum 

bellator,   sed  fogitor,  ad   snmmos  bujos  sapientia,  &c. 


ACTUS  TERTII  SCENA  TERTIA. 

MROARONIDBS,  CALLICLBS. 

Mr.  Ut  mihi  rem  narras,  Calliclcs,  nuUo  modo 

Potest  fieri  prorsus^  quin  dos  detur  virgini. 

Ca.  Namque  bercle  honeste  fieri  ferme  non  potest^ 

Ut  earn  perpetiar  ire  ia  matrimonium 

Sine  dote,  cum  ejus  rem  penes  me  habeam  domi.  5 

Me.  Parata  dos  domi  'st»  nisi  expectare  vis, 

Mb.  Ut  mihi  exponis  rem,  Cdaicles,  nuUo  pacto  poteai  fieri,  quim  detur  do$ 
virgini,  Ca.  Etenim  per  Herculem  nequit  fieri  ut  nnam  fom  jungi  matrimonio 
iine  doU,  interea  dum  habeo  eju$  bona  domi  in  mea  poteslate.  Mb.  Dob  ett  parata 

%  C.  jMwas.— S  Idem  codes,  ^atn  ^as.— 6  B.  I.  doi  at  is  domis*.— 11  C.  ps- 


1638  M.  ACCII   PLAUTI 

Ut  earn  sine  dote  frater  nuptam  eollocet : 

Post  adeas  tote  Philtoneni,  et  dotem  dare 

Te  ei  dicas :  facere  id  ejus  ob  amicitiam  patris.  • 

Veram  hoc  ego  vereor,  ne  istaec  poUicitatio  10 

Te  in  crimen  populo  ponat  atqoe  infamiam. 

Non  temere  dicant  te  benignam  Virginia 

Datam  tibi  dotem,  ei  qaam  dares,  ejus  a  patre : 

Ex  ea  largitari  te  ilii;  neque  ita,  ut  sit  data,  in- 

Columem  te  sistere  illi,  et  detraxe  auturoent.  15 

Nunc  si  opperiri  vis  adventum  Cbarmidis, 

Perlongum  'st :  huic  ducenti  interea  abscesserit. 

Ca.  Nam  hercle  omnia  istsec  veniunt  in  mentem  mibi. 

Mk.  Vide,  si  hoc  utibile  magis  atque  in  rem  depatas, 

Ut  adeam  Lesbonicum,  edoceam  ut  res  se  habet  20 

Ca.  Ut  ego  nunc  adolescenti  thesaurum  indicea 

lodomito,  pleno  amoris  ac  lasciTise? 

Minume  minume  hercle  vero !  nam  certo  scio 

Locum  quoque  ilium  omnem,  ubi  situ  *st,  comederit : 

Quem  fodere  metuo,  sonitum  ne  ille  exaudiat,  25 

^omt,  niti  cupitu  expectare  ut  fnter  earn  dit  nuptwm  nm  dote :  ptiea  hi  eanvt' 
niaa  PkiUonem^  ei  dieas  U  ei  dtUurum  doiem:  te  agere  id  amieitiee  grttU  ^us  pm* 
trit,  Sed  wutuo  ne  lute  promUea  te  expommt  cenvieih  popuU  ai^  eetiiumMe :  me 
preklicent  te  n<m  e$ee  eine  rutione  liberatem  tn  virginem :  tUn  deitm  ee$e  doiem, 
qutm  ei  daret,  ab  ^m  patre;  te  t»  earn  eue  liberalem  exea;  etne  exktiment  te 
non  tttt  reddere  ineolutnem,  td  e$t  data;  ted  te  detrmritu.  Nunc  ei  Hket  expeetmre 
tidventum  CUrmidie,  ettdiMtmnmm:  interim  fraudabitur  LfeiteleOf  pri  pmeUmm 
dneit.  Ca.  Etenim  per  Herctiem  euncta  fuee  mki  veniamt  in  aiiiimMi.  Me.  Vide 
ei  arbUrarie  id  mtmue  atque  eonducibiUMe^  ut  eonveniam  Leebonknm,  i^erimm 
quemadmodum  ree  eete  habtat.  Ca.  Ut  ego  detegam  nnnc  theoawmm  juveni  feroeif 
ardenti  amore  et  petuUmtia  t  Neqnaquam  per  Herenlem  !  nam  pre  eerie  Jbal«»  e^ 
mmeeriit^iamewmem  iUam  loemn  ubi  eetpentue:  timeo  eum  iffodere^ne  itte  amdiai 


pule  popuJo  ponaif  rf  popnh  bit  posit*.— 14  PH.  B.  1.  Urgitate  iOi.  Mox» 
in  deett  in  B.  1.  C.  et  C.  2.— 15  PH.  detraxi.—l6  C.  vie  adieentnm,— 17 
PH.  kuie  dueendi ;  al.  ap.  Parenm,  hine  dncenda  i.  a.  iUa  uUerem  in  demnm 
mearUi  abiit ;  al.  ibid,  dneendi  maieteria  abeeeteerit.  Pott  baae  vt.  Herm. 
•t  Ooeller.  intenint,  Lubido,  atque  ea  eanditio  huic  vel  pruMBrJotf,  e  eod. 
Ambro*.  Mediol.  qiiem  Maint  excontit. — 18  Eadem  ernnia  ietae  idem 
c»d.  Medio!.— 19  C.  utibilem  agie.^»  Ut  adeae  L.  edoeeae  Aeidal.— 
81  PU.  ikeneammm.'^n  Aiterum  mtiiifmc  deett  io  B.  1.  eerte  ano  C.  a.— ^ 

NOTJE 
17  DueenH  abeeeeterii]  Id  est,  dn-     volet  tantitper  forte  dueeodst  virgi. 
•etfdi  voluntat,  vel,  dneesti  puellam     nis  volontateni,  abjiciet  Ljsiteles. 
jafeni  dos.  Quasi  dicat :  si  opperiri 


TRINUMMI  AGT.   III.  SO.  3.  1699 

Nea  ipsam  rem  indaget»  dotem  dare  si  dixerim. 
Mb.  Qao  pacto  ergo  igitar?  Ca.  clam  dos  depromi  potest, 
Dam  occasio  ei  rei  reperiatar :  iDterim 
Ab  amico  alicdnde  argentum  roges. 
Mb.  Potin'  est  ab  amico  aUconde  exorari  ?    Ca.  potest.  80 
Mb.  Gerrae!  nse  tu  illad  verbum  actutam  in  veneris: 
Mibi  qnidem  bercle  non  est  quod  dem  motaom. 
Ca.  Malim  bercle  at  veram  dicas,  qaam  at  des  mataumi 
Me.  Sed  vide  consiliam,  si  placet.    Ca.  quid  consili'st? 
Me.  Scitum,  ut  ^o  opinor,  consiliom  inveni.    Ca.  quid 
est?  35 

Mb.  Homo  conducatur  aliquis  jam^  quantum  potest, 
Quasi  sit  peregrinus.    Ca.  quid  is  scit  facere  postea? 
Mb.  Is  homo  exometur  graphice  in  peregrinum  modum, 
Ignota  facies,  quie  non  visitata  sit, 

Falsidicum,  confidentem.    Ca.  quid  tum  postea?  40 

Mb.  Quasi  ad  adolescentem  a  patre  ex  Seleucia 
Veniat,  salutcfm  ei  nuntiet  verbis  patris. 
Ilium  bene  gerere  rem,  et  valere  et  vivere, 
£t  eum  rediturum  actutum  :  ferat  epistolas 

CMthfsiy  ne  invetiiget  r#m  ipom,  $i  dixerim  me  daiwrum  doitm,  Mb.  Quemedo 
ergof  Ca.  Peiesl  depronn  doa  occuUe,  interea  dum  tese  offerat  oc&uio  ilUut  rei : 
iMttrim  petoM  alkitmU  peemniaM  a  quopmm  amico,  Ms.  Poteaim  exorari  o/t- 
€$miemb  amico  t  Ca.  Poteet,  Mb.  Nngal  Profecto  tu  reperiee  illieo  in  ore 
tkmium  koc  verbam:  Per  Heradem  mihi  non  habeo  quod  trUnmm  commo- 
M».  Ca.  Per  Herculem  malim  ui  dicae  verum,  quam  ui  dee  imihtiriii.  Mb;  At 
Me  eofMUiumy  n  placet.  Ca.  Quodnam  comiUam  e$tT  Mb.  Reperi^  nt  ego 
ekiMthno,  rectum  comnHum.  Ca.  Quid  est?  Mb.  Condueatw  aHquie  homo  nunc, 
qiuaw»primumJieripolerit,quaiiiitperegrimu9,  CA,Quid  faciatdeincepif  Me,  JUe 
homo  reetiatur  eciU,  iicui  peregrinui^  vultue  ignotu8y  inusitatue,  faleidicue,  audax» 
Ca.  Quid  deineeps  7  Mb.  Quati  venial  ex  Seleucia  ad  adolescentem  a  patre,  eum 
Jubeai  solvere  verbis  patris^  ilium  gerere  recte  rem,  et  valere  et  vivertf  et  eum  reter* 


S6  Ne tpsam  Herm.  et  QotWexsindaeet  PH.— 27  Al.  ap.  pArenro,  ergo agetur, 
-^S8  Voc.  rei  deett  in  C.  et  C.  2.-29  Herm.  et  Ooeller.  alicunde  mi  argentum 
w  dotem  rogem  ;  Acidaiiut  etiam  rogem.'-tO  Al.  ap.  Pareooiy  exorare. — 
SI  Gerra  B.  1.— 82  Pol  mihi  Herm.  et  Goeller.— 8S  Lamb.  91M01  ut  det ;  PH. 
faam  vides  wmtuum ;  B.  1.  quam  fides  mutetur.-^M  Pll.  consiU  est, — 87  Herm. 
fuid  istoe  facere  postea.^%9  PU.  visita  sit;  al.  ap.  Parenm  visa  sit ;  vel,  Mi- 
tata  ail.— 40  Falsidicus  eonfideusque  al.  ibid,  cumfidentem  PII.—41  Pll.  ex 
leutiM.—i%  C.  et  C.  2.  bene  gererem  et  valere.— 44  lidem  codd.  ancfaltcm.— 

NOT« 
86  Quantum  potest}  Id  eat,  cam  primam  fieri  polerit. 


1640  M.  ACCII   PLAUTI 

Duas :  eas  nos  consignemos,  qoa^i  slot  a  patre :  45 

Del  filteram  illi»  dicat  alteram  tibi 

Dare  sese  velle.    Ca.  perge  porro  dicere. 

Me.  Seqae  aamm  ferre  virgioi  dotem  a  patre 

Dicat^  patremqae  id  jassisse  aurum  tibi  dare*  49 

TeDesjam?    Ca.  propemodo!  atque  ausculto  perlnbens. 

Mb.  Turn  ta  igitor  demam  id  adolescenti  aarum  dabiB, 

Ubi  erit  locata  virgo  ia  matrimoniuin. 

Ca.  Scite  hercle  sane.     Mb.  hoc,  ubi  tbesaarum  effoderis, 

Suspicionem  ab  adoleseenie  amoveris. 

Censebit  aorum  esse  a  patre  allatum  tibi.  55 

Tu  de  thesauro  sumes.    Ca.  satis  scite  et  probe  : 

Quaaquam  hoc  me  »tati$  sycopbantari  padet. 

Sed  epistolas  qoando  obsignatas  afferet, 

Siqaidem  obsignatas  attplerit  epistolas, 

Nonne  arbitraris  eum  adolesceptem  annnli  60 

Patemi  signam  novisse?    Mb.  etiam  tu  taces? 

Sexcentae  ad  earn  rem  caqssa  possant  colligi : 

IIlam>  qaem  habqitt  p^rdidit,  aliom  post  fecit  novom. 

Jam  si  obsignatas  non  feret»  dici  hoc  potest^ 

Apud  portitorem  eas  resignatas  sibi  65 

Inspectasque  esse :  in  hujusmodi  negotio 

Diem  sermone  terere,  segnities  mera  'st. 

turum  brevi*  Gerai  duoi  0pi9Mai :  not  ^hiigwewuu  eat,  qwui  tint  m  patre:  iUi  det 
dUeram^  dieat  ute  vtUe  iibi  dare  aUeram*  Ca.  Prote^uere  porro.  Me.  £1  dicat  u 
ferre  aurum  uirgini  dotem  a  vatre^  patremque  imperasee  tibi  dare  id  aurum,  Sci$ 
jam  t  Ca.  Ferme  I  et  audio  lubenter,  M  s.  TVtin  demum  ergo  tu  dabit  id  aurum  jwemi^ 
quando  virgo  erit  eoUocala  in  matrimomum,  Ca.  Feetive  prqfeclo,  Ms.  Quando 
effoderis  theeaurum^  averterie  tuspieionem,  hoc  modo,  ab  adotetcente,  ExittintabU 
aurum  tibi  fuieee  otfalnvi  a  patre*  Tu  aecipiet  de  tkeeauro.  Ca.  Satie  eleganter 
et  probe :  quamvis  me  pudet  eyeophantam  agere  kae  atate,  Verum  quando  affe^ 
ret  epiftolae  eigillo  munitae,  dummodo  attvXerit  Uterae  eigUlo  communitaa^  nonne 
exittimaa  iUum  juvenem  cognoscere  eignum  anuuH  patrief  Mb.  Tu  etiam  eileef 
Potsunt  eonferri  in  unum  eexeenta  rationet  h^ju$  ret :  amieit  iitum  quem  habebat^ 
poilea  fecit  aliud  novum.  Nam  d  ferat  ndnime  obtignatai,  potest  diet  hoc,  eas 
fuieee  apertae  apud  tabtUariumf  et  viaae,    Eet  wura  negligentia  coneumere  diem 


46  Pll.  alteram  dieat ;  et  sie  Pare!  9.-47  Dari  ae  velle  Lamb.— 50  Edd.  quaB* 
dam  vett.propeigiotfMiii.— 63  Pll.  Mfafavrum.— 66  C.  aliatum  eibi;  C.  2.  aliena- 
turn  eibi, — 67  Pll.  eieophantari,-S9  C.  opsignatat  a,  epietuUu* — 60  PU*  ^nuU, — 
62  Seeenia  C.  Secente  C.  2.-69  Eum  quem  Parei  9.  et  al.  vctt.  IUum  quem 
B.  1.  C.  et  C.  2.-66  C.  in  h^}ut  modo.— 67  Diem  eermonem  terrere  PU.— 


TRINUMMI   ACT.  HI.  8C.  3.  164L 

Quamvis  sermones  possont  longi  texier. 

Abi  ad  tbesaaram  jam  confestim  clanculum ; 

Servos,  ancillas  amove :  atqueaadio'?    Ca.  quid  est?  70 

Mb.  Uxorem  quoque  ipsam  hanc  r^m  ut  celes,  face* 

Nam  pol  tacere  nunqaam  quicqaam  'st  quod  queat. 

Quid  nunc  stas?  quin  te  bine  amoves,  et  te  moves? 

Aperi,  deprome  inde  anri  ad  banc  rem  quod  sat  est. 

Continuo  operito  denuo :  sed  clanculum,  75 

Sicat  praecepi :  cunctos  exturba  sedibus* 

Ca.  Ita  faciam.    Mb.  at  enim  nirois  longo  sermone  otimur. 

Diem  conficimns,  quod  jam  properato  'st  opus. 

Nibil  est,  de  signo  quod  vereare ;  me  vide. 

Lepida  est  ilia  causa,  nt  commemoravi,  dicere,  80 

Apnd  portitores  esse  inspectas:  denique 

Die!  tempus  non  vides  ?  quid  ilium  putas 

Natura  ilia  atque  ingenio  ?  jamdudum  ebriu'st. 

Quidvis  probari  poterit:  tum,  quod  maxumum  est, 

Afferre,  non  petere  bic  se  dicet.    Ca.  jam  sat  est.  85 

Mb.  Ego  sycopbantam  jam  conduco  de  foro, 

Epistolasque  jam  consignabo  duas, 

Eumqne  buc  ad  adolescentem  meditatnm  probe 

Mittam.    Ca.  eo  ego  igitur  intro  ad  officium  meum. 

$ermmu  im  kacee  re,  Tamein  po§nmt  intiitmi  timga  •rationu.  Vadejum  ad 
ihisamntm  velodter  elam,  amove  ««to«,  anciUoi :  audifiu t  Ca.  Quid  est ?  Mb. 
Foe  etiam  ut  eeles  uxorem  kanc  rem.  Nam  per  PoUucem  eat  nihil  quod  posHi 
eelare  mnquam.  Quid  *ta$  jam?  Quin  fugii  hinc  et  te  moves  loco?  Resera,  de- 
frome  inde  quod  est  satis  auri  ad  hane  rem.  Statim  tege  rursus:  at  oceuUe,  sicut 
mandavi,  Exturba  omnes  ex  adibus.  Ca.  Faeiam  sic*  Mb.  Sed  versamur  in 
tonga  oraiione,  Confecimus  diem^  quo  opus  est  accelerate.  Vide,  est  nihU  quod 
formides  de  signo  I  Ilia  causa  est  f estiva,  ut  inetitui  dicer e,  esse  visas  apud  label- 
larios,  Denmrn  non  vides  tempus  dieit  Quid  existimas  hune  ilia  indole  atque  ani' 
mot  Est  ebrius  jampridem,  poterit  suaderi  quidvis.  Tum  hie  dicet,  u  afferre, 
quod  est  maximum,  non  rogare.  Ca.  Nunc  sat  est.  Mb.  Ego  nunc  conduco  «y- 
eophantam  de  foro,  jamque  consignabo  duas  epistolas,  eumque  mittam  hue  ad  juve* 
nem  egregie  doctum.  Ca.  Igitur  ego  introHo  ad  meum  ojfficium.  Fae  id,  Mb. 
Perfieiam, 


60  Pll.  iAeiiMimciii.— 71  Voxorem  C.— 72  Nam  pod  tacere  C.^7t  C  tu  hinc  ; 
C  2.  tu  hunc.-^li  PU.  at  hanc  rem.— 76  Sieuti  precepit  Pll.->79  C.  et  C.  2. 
quo  vereare.^90  C  est  t/ie.— 84  C.  et  C.  2.  maxumi  *st ;  et  tic  Parei  8.— 
86  At  ferre  C.  non  petere  isce  dicet,  tarn  9at  est  B.  1.--87  Epistulas  C.  et  Parei 

NOT^ 
89  Jamdudum  ehriu'et'i  Aoenpaotnr    dom  Lesbonicnin,  qao  fidelicet  jam 
teoea  tempo*  ad  pradeoter  decipien-     tit  temalentas. 


1M2  If.  ACCII   PLAUTI 

Ta  istuc  age.    Mb.  actam  reddam.  90 

1*-^  Al.  ap.  Pareon,  admUteentl-^W  Ms.  Cam.  tutum  reidam;  nugtees 
9unt  mn;  al.  ap.  Parean,  /am  nugma  kie  fuU;  al.  ibid,  nuga  ka  8umt:PiU 
nwgtue  noil  mm.  '  ' 

NOTiE 

90  Actum  nddam]  Quasi  dicat:  Dicebant  yeteret  <Diigat  adassint/ 
Alia  cura :  bojni  perficiendi  provin-  pro  *  adaaint.'  Qaasi  dicat  *  nogax 
ciam  in  me  recipio.  aim/  niai  *  actnoi  rcddidere.' 

[Nugmee  nmt  atit]  Pro   <  nngax.' 


ACTUS  QUARTI  SCENA  PRIMA. 

CHARMIDBS. 

Salsipotenti  6t  mqltipotenti  Jovis  fratri,  et  Nerei  Nep^ 

ttini,  [flactibas  salsis, 

Lastus^  lobens,  laades  ago,  et  grates  gratiasque  habeo»  et 
Quos  penes  mei  potestas,  bonis  meis  quid  foret^  et  meo 

▼it»:  [faciunt. 

Quom  suis  me  exiocis  in  patriam  arbisque  moenia  leducem 
Atqoe  ego,  Neptune,  tibi  ante  alios  Deos  gratias  ago  at- 

que  habeo  summas.  6 

Nam  te  omnes  ssevomque  severumque  atque  avidis  mori- 

bus  commemorant, 
Spuroificum,  immanem,  intolerandum,  vesanum:  contra 

opera  expertus: 

Ch.  Laudo  et  gratias  ago  hOantir,  lubenter  Nerw  Neptunofrahi  Joffii^damim 


citncti  jtfttdicant  te/erocemet  moribus  eupidU,  immMndmn,  erudelem,  imtotenmdum^ 
tiuaaam.    Expericntia  didici  tg  nan  esse  ^umodi:  etemm  tumexpeHui  te  in 


1  Stilipotenti  Brant.  Neptuno  et  Nereo  Herm.  et  Bipont.  JatfU  fintri 
otheniNeptkno  Both,  et  Ooeller.  et  Nereo  Neptmno  al.  ap.  Parenm.— 2  Aid. 
Jiint.  Parei  1.  2.  8.  gratae  graiiae;  Herm.  et  gratis  gratas  habeo;  Ooeller. 
et  grates  gratiasque  habeo  et,  t^c.  Max  Pll.  e  fluctUms.—^  Cum  penes  B.  1. 
Quo  penes  C.  Qm  penes  C.  2.  me  post  bonis  mis  qnidf,  et  mea  iviU  C.  nu  potes- 
tas  bonis  mis  quid,  ifc,  C.  2.  boni  navisque  foret  al.  ap.  Parenm.— 4  B.  1.  ta  pa- 
irtam  ut  redeam  fads  ;  Pll.  ta  patriam  urbis  ewmam  redueem  ;  C.  2.  redeuni^  /•- 
eumt.'^S  Atque  neptuna  tibi  B.  1.  Adque  C. «.— 7  C  iutolenmdam  ve  fanmm 

NOT^ 
1  Sak^toienti]  Horatiua,  <  Potenti        7  SpureyUum]   NoBiut,  «  Sc?Bm, 
maris  Deo.'  saDgninarian.' 


TRINUMMI    ACT.  IV.  SO.  1.  1648 

Nam  pol  placido  te  et  dementi  meo  n^qae  modo,  at  voloi, 

usus  sum  in  alto. 
Atque  banc  toam  gloriam  jam  ante  aoribns  acceperam,  et 

nobiles  apud  boaioes, 
Pauperibas  te  parcere  solitom,  divites  damnare  atque  do- 
mare.  10 
Abi^  laado :  scis  ordine,  ut  aequom  'st, 
Tractare  homines:  boc^Dis  dignum 'st,  semper  mendicis 

modesti  sint*  [scio,  in  alto 

FIdns  fuisti:  infidum  esse  iterant:  nam  absque  foret  te,  sat 
Distraxissent,  disque  tulissent  satellites  tui  me  miserum 

foede, 
Bonaque  omnia  item  una  mecum  passim  coeruleos  per 

campos.  15 

Ita  jam  quasi  canes,  baud  secus,  circumstabant  navem 

turbines  venti : 
Imbres  fluctusqne  atque  procellae  infensse  frangere  malum, 
Ruere  antennas,  scindere  vela,  ni  tua  pax  propitia  foret 

prsesto. 

Mpri  fuieiem,  mique  Uvem  me9  arhUrio^  mi  rolnt.  Ei  qMim  tmiiurmm  mnribw* 
jmm  amtea  mfmd  kominea  nofriln  tuam  benifniiaiemf  ie  eonneium  ignoaeere  egeniB^ 
vexan  ojmltntw  et  domnre,  Abi :  Umdo:  nosH  agerg  aim  Aomtm^vf  ordine,  vi 
€ti  jmr^  id  ftf,  dignum  Diif,  ni  sunt  semptr  jnvpiiU  indigii,  FuUH  fidua; 
qmm^nm  dicienl  tf  e$H  infidum.  Nam  nisi  hi  prokihuiaus,  tni  MtelHieaf  aatia 
Ici*,  dUaceraaatnt  miaere  in  mart,  et  diuipaaaent  fesde  mia  knftlkcem  at  wnvoerama 
fwtwana  akami  mttam  paaaim  per  agroa  earuleoa*  Adeo  turlnnea  venti  ctrcMmve- 
idebtmijam  navam,  non  aUier  nc  eanea:  imbrea  wada^ue  atqna  proealUa  c^i^uraUa 
fwmpera  wudnm,  d^icere  mUennaaf  Uicerare  veUif  niai  fuiaaea  prapUiua.    Abdue 


8  C.S.  turn  In  tdio ;  «1.  ap.  Par^nm,  attm  hand  a/lo.— 9  Atque  hancgUniam  tuam 
ante  auribua  nobUem  jam  aeceperam  nd  haminea  Botbe ;  Atque  ego  htme  tuam 
gloriam  auribua  quidem  jam  aeceperam  ante  Ooeller.  nobilem  conj.  Brant,  apra 
kandtua  C— 10  C.  2.  dampnare, — U  Domare  abi  C.  ordinem  equnet  C— IS  C. 
opaque  firei  et  atat.  C.  2.  tii  alta* — 15  Pro  item,  Acidaliiis  conj.  ibidem;  al. 
ap.  Pareum,  ita  una.— 16  B.  1.  C.  et  C.  2.  twrbinea  unit, — 17  Imber  fi.  1.  tii- 

NOTJS 

15  In  alto  Diatraxiaaent,  diaque  /v-  ae  ponti  plaga  carnia  tendit.'  Vir. 
Uaaeni]  yirgiliitt,  *  Hand  procal  ib«  gilias,  *  Anniai  torqaent  spnmat  et 
de  cits  Metom  in  diverta  quadriga  coerula  verrunt/  Alibi,  '  natantei 
Diatolerant/  campos,'  '  liqoentet  campot,'  <  talii 

16  CeeruUoa  emnpoa"]  Id  est,  mare. 
Iittcretiuf  lib.  r.  '  Maxima  qoa  naoe 


1644  M.   ACGII   PLAUTI 

Apage  me  sis !  deinde  hinc  certum  'st  otio  me  dare :  satis 

partum  habeo. 
Qaibus  ceramnis  deluctavi^  filio  dum  divitias  quaero!       20 
Sed   quis  hie  est,  qui  in  plateam    ingreditur  cum  novo 

ornatu  specieque 
Simul  ?  pol !  quanquam  domum  cupio,  opperiar  bic,  quam 

gerat  rem. 

WM,  si  placet  I  eonttUui  me  dedere  deincept  hime  •iitn  Hdbeo  aoHa  comptratmm 
divitianim.  Cum  quot  moUstiU  eoUuetatug  sum,  dum  paro  opes  JUw!  Sed 
quis  esi  hicy  qui  ingreditur  in  ptateam,  eum  nqpo  halntu,  et  novu  specie  sUsmlf 
Per  PoUueem  !  tametsi  opto  ire  domum,  expectubo,  ut  videum,  quid  agat* 


fense  C.~1S  Re  vere  antemnas  C.  2.— 19  Apage  a  me  Ooeller.  Apage  te  Aci- 
dal.  Apage  messis  C  2.— 20  Cum  kis  arumnis  eluctatit  Nonius  p.  748, — ^21  C. 
planteam  ....  speciaqve ;  al.  ap.  Pareum,  sp.  simula  personata»~'22  C.  sol, 
quanquam.  Fro  doMiMniy  Donat.  al.  ap.  Parenm  doint.  B.  1.  qutm  kie  rem 
gerat* 

NOTfi 

21  Specieque  Simul]  Alii  simula,  id  22  Domum  eupio]  Alii  domi.  Ut 
est,  'simulata  :'  veieres  enim  '  si-  est  in  Terentio,  'quasi  domi  ciipi- 
mule/  <  simalate/  et  <  ficte.'  dns.' 


ACTUS  QUARTI  SCENA  SECUNDA. 

SYCOPHANTA,  CHARMIDBS. 

Sy.  Hulo  ego  diei  nomen  Trinuromo  faciam :  nam  ego 

operam  meam 
Tribus  nummis  hodie  locavi  ad  artes  nugatorias. 
Advenio  ex  Seleucia,  Macedonia^  Asia,  atque  Arabia, 
Quas  ego  neque  oculis,  neque  pedibus  unquam  usurpavi 

meis. 

Sy.  Appellabo  hunc  diem  Trinummum:  nameoUocam  hodie  meam  industriam 
tribus  nummis  ad  artes  ludicras.  Venio  ex  Seleueia,  Macedonia,  Asia,  et  Arabia^ 
quae  nunquam,  out  vidi  oculis,  aut  pedibus  peragravL    Cemisne  quid  inopia  aecer' 

NOTiE 

4  OeuUs  usurpavi]  *  Usnrpare  oeo-     dere,  tentire. 
lit/  *  utarpare  sensibns/  id  est,  vi* 


TRINUMMI   ACT.   IV.   8C.   2.  X645 

Yideo'  egeistas  qaid  negotii  dat  bomiDi  misero  mali !  5 
Qui  ego  nanc  subigor  trium  nummoram  causaj  at  has 

epistolas 
Dicam  ab   eo  homine  me  accepisse^  qaem  ego,  qui  sit 

homo»  nescio, 
Neque  novi :  neque  natus,  necne  is  fuerit,  id  solide  scio. 
Ch.  Pol  hie  quidem  fungino  genere  est,  capite  se  totum 

tegit : 
IHarica  facies  videtar  hominis ;  eo  oraatn  advenit.  10 

S  Y.  Ille  qui  me  conduxit,  ubi  conduxit,  abduxit  domam. 
Qa8B  voluit,  mibi  dixit :  docoit,  et  prsemonstravit  prius, 
Quomodo  quicque  agerem :  nunc  adeo,  si  quid  ego  addi- 

dero  amplins, 
Eo  conductor  melius  de  me  nugas  couciliaverit. 
Ut  ille  me  exornavit,  ita  sum  oroatus :  argentum  hoc  facit 
Ipse  ornamenta  a  chorago  beec  sumsit  suo  periculo.        16 
Nunc  ego  si  potero  ornaroeutis  hominem  circumducere, 
Dabo  operam  ;    ut  me   esse  ipsum  plane   sycophantam 

sentiat. 

Bit  moUwHtarmn  k«mmi  caUimUoto  !  Eg9  togwr  Jmn  dicere,  frvpter  tret  mtni- 
MM,  JR0  0€cepii$€  a6  «o  hmnine  has  eputolat,  quern  ego  ignarOf  qui  homo  sity 
neqme  novi :  neque  aeio  eertoy  utrum  is  fuerit  natu$,  necne,  Ch.  Per  PoUueemt 
fttc  est  de  frosapia  fmugorum;  se  operit  Mum  capite:  vuUus  hownnis  videtur  ex 
lUpia;  aeeedit  hoc  omatu,  St.  lUe  qui  me  locavit,  ubi  locavitf  abduxit  do- 
wttum,  mtihi  dixit  qua  tUmit:  doeuii  et  pramonuit  antea,  qua  raiione  quidre  fa-^ 
arem.  Nunc  adeo,  si  ego  addidero  aliquid  ampliuSf  qui  me  ccnduxit  preferet 
eo  meiius  nugas  mea  opera.  Sum  vestitus,  ita  ut  iUe  me  vestiit.  Peeunia  pra* 
Stat  hoc.  Ipse  sumsit  hac  ornamenta  suis  damnis  a  chorago.  Jam  si  ego  fN»- 
tero  decipere  hominem  vestibus,  eficiam;  ut  inttUigat  me  esse  plani  stfcophantam. 


1  C.  2.  nam  ergo^^\  Quas  ego  non  P11.^6  C.  subicor,  Pll.  epistu!as,'^9  Sol 
Mc  C.  capit  eit.C,  capite  tot  t,  C.  2.— 10  Hillurica  PH.— 14  C.  de  me  nogas, 
—IS  PIL  exomavi,  C.  sum  umatus,   Pll.  has  /wil.— 18  Onllelin.  ut  me  esse 

NOTJE 

9  Fungino  genere  est]  '  Fungi 'ni*  amfecerit. 
Ml  aliad  tufit  ferme,  qiiam  caput.  Vu        16  A  chorago]  Choragas  est  sce- 

pctato  seu  pileo  sycopbantv.  nici  apparatus  praefectns.  Hinc  Clio- 

14  Eo  conductor  melius]  Si  ea,  qn«  raginm,  locus  unde  omuia  ad  ludoi ' 

doctus  sum,expolivero,  tanto  melini  neceasaria  promantur. 
conductor,  mea  opera,  rem  nugatori* 


1646  M.  AOOII   PLAUJI 

Ch.  Qaara  magis  specto,  minas  placet  mihi  hominis  fa- 
des :  mira  sant, 
Ni  illic  homo  'st  aat  dormitator,  ant  sector  zonarias.       20 
Loca  contemplate  circumspectat  sese^  atqne  sodis  noscitat 
Credo  edepol,  quo  mox  fnratnm  veniat,  speculatur  loca : 
Magis  Inbido  'st  observare,  quid  agat :  ei  rei  operam  dabo. 
Sy.  Has  regiones  demonstravit  mihi  ille  conductor  mens : 
Apnd  illas  sodis  sisteudae  mihi  sunt  sycophantise.  25 

Fores  pultabo.    Ch.  ad  nostras  sddes  hie  quidem  habet 
rectam  viam.  [vigilias. 

Herde,  opinor,  mihi  advenienti  bac  noctu  agitandom  est 
S Y.  Aperite  hoC|  aperite :  beus !  ecquis  his  foribus  tutelaito 
gerit  ?  [tas  ?    Sy.  heu  senex ! 

Ch.  Quid,  adolescens,  quaeris ?  quid  vis?  quid  istas  pul- 
Census  cum  juratori  recte  rationem  dedi.  90 

Lesbonicum  hie  adolescentem  qusero,  in  his  regionibns 

Ch.  Quo  magU  ipectofadem  Aomtiiiff,  mtki  ptacei  mhimt;  Jfklhr^  nisi  UU  homo  ni 
autfwTf  aui  uetor  tonarius,  lAUtrat  ioca,  aeu  circunu/ricitt  aique  eogno$eH  ada. 
ExUtimo  pro/ecio,  comUmplaimr  loca^  wt  tenial  wiox  furatum,  LUiii  .oboervaro 
magit  quw/adat^  dabo  operam  ei  rei,  S  y.  Qtd  me  iocavU  imhi  demonttrami  kae  re* 
gionee:  eyeophantia  mihi  tamt  depromenda  o/puAiUae  adee:  feriamforeo,  Ch. 
Hie  priifeeio  temei  viam  reciam  ad  nooiram  domam,  Exittimo  oame  e$$e  agitm^as 
vigiUoM,  hae  noete,  mi'M  adeenienti,  Sy.  Pandiie  hoe,  paHdiie,  Beao!  Ec^m 
taeiur  hae  foreef  Ch.  Quid  queerie^  adoleeeemt  Quid  me  f  Quid  ferie  tttet 
foreet    Sy.  Hem  eenexi  Sum  relaim  oi  eentum,  m  tradidi  reete  roHmem  queeeiO' 


ipeme — 19  B.  I.  C.  9.  mihi  hae  homimie.^W  Ni  iUiue  h.  a.  dorwemttater  C— 
2S  Pro  mox^  PH.  habent  nox;  el  sic  emend.  Palmer.  epeeuUior  B.  1.— >SS  C 
opera.— 24  Idem  codex,  de  mameiratit»^f%  PH.  at  noeirae  ....  habeai  ;  C. 
ediaehie  quidem.^27  Edd.  vett.  ante  Oraler.  agitandm  euut  vigiUtf.— 2S  C. 
Aecftitf.— 29  Parei  S.  heue  eenex,^%0  Ceneue  eum,  our,  t^e,  ReUias ;  Ceneue 

VOTJE 

20  DomUtalor]  Id  eit,  fur.    Hesi-  dum  eiit.'    Cicero,  '  Qoam  viam  do- 

odus,   V^tfiror,    Jurem    appellat,  bis  qnoque  iDgrediendom  sit.'   Htl- 

qaod  interdia  dormiaf,  nocta  fare-  lenismns  est,  hxpoairiop  e^ohe,  itUa 

tnr:  iip^pokkhrrmj  noetwrai  graeeato-  audieadum* 

ree,  passim  dicontar.  30  C«iism«  eum  juraiori  dedi]  '  Con- 

Seetor  lonariue]  Bakawn^pos,  eru'  jnrator'  erat  apad  qnem  peregrini 

meHieeeaferumeniux,eaeeulariue,  Anti-  profiteri  cogebantnr,  et  oomina,  et 

qiiitus  crumenam  de  sonis  pendentem  patriam,  et  negotia.  OrKce*  trvumpS* 

gerebant,  vel  in  ipsis  lonis  insinna-  ti)s,  eoi^rator,  sea  censor.    '  ConJQ- 

bant  pecuniam.  rator '  forte  significat  juratorii  soci- 

27  Agitamdum  est  vigilias']  Virgi-  am  et  collegam. 
litts,  '  pacem  Trojano  a  rege  peteo- 


TRINUMMI   ACT.   IV.  8G.  2.  1647 

TJbi  habitdt,  et  item  alteram  ad  istanc  capitis  albitadinem : 

Calliclem  aiebat  vocari^  qui  has  mibi  dedit  epistolas. 

Ch.  Meum  goatum  bio  quidem  Lesbonicom  qoaBritet  aal* 

cum  meam, 
Coi  ego  liberosqae  bonaque  coromendavi,  CallielMi*       86 
S Y.  Fac  me,  si  scis,  certiorem,  bice  bomiiie»  obi  babitent, 

pater«  [advenis  ? 

Ch.  Quid  eos  qoaeris  ?  ant  qais  es  ?  aof  nude  es  ?  aut  node 
Sy.  Malta  simal  rogitas !  nescio  ^aid  expediam  potissm* 

mum. 
Sin  unamquicquid  singillatim  et  placide  perconctabere, 
Et  meam  nomen,  et  mea  facta,  et  itinera  ego  faxQ  scias.  40 
Ch.  Faciam  ita  at  vis :  agedam  nomen  taam  primnm  me- 

mora  mibi.  [qniftf  pater, 

Sy.  Magnam  facinof  iacipissis  petere.  Ch.  quid  ita?  Sy. 
Si  ante  lucem  ire  occipias  a  meo  primo  nomine,  [rit. 

Concubium  sit  iioctis,  priusquam  ad  postremum  pervene- 
Ch.  Opus  tee  est  et  viatico  ad  tuum  nomen,  at  tu  pra)- 

dicas.  46 

Sy.  &t  minusculam  alteram,  quasi  vasculum  vinarium. 
Ch*  Hie  bomo  solide  sycopbanta  est :  qaid  ais  tu,  ado- 

lescens?    Sy.  quid  est? 

H;  putn  ubi  wumetii  LetlfMieui  adoUteens  tu  hi»  regiinilmt,  et  item  alium 
ferhde  ctmum  atqne  hoc  caput  est:  dicebat  Be  appeUari  CmlUclem,  ^ui  miki  de* 
in  hue  lUerue.  Ch.  Hie  prefecto  puerit  Leeboniemm  wieum  JUium^  et  wteum  «aii- 
eum  CmUieUm,  cut  ego  commltt  Hberee  et/ortuuue,  Sy.  Deee  Mf,  pater,  si  seis^ 
ubi  wtaneemt  hi  kemimes,  Ch.  Quare  eosqtunist  Aut  quisesT  Autunisest 
Aut  tmdeueuis?  Sy.  Rogas  ume  tempore  muUal  Jgnoro  quid  respondebo  pry 
mam :  si  fsrte  iuterreges  sigiUatim  et  leviter  unumquodque,  ege  egieiam  ui  cif- 
UMcus  et  meum  nomen,  et  mea  gesta,  et  mea  itinera*  Ch.  Faciam  sieut  vtt.  Age^ 
dum,  die  mihi  primnm  tnum  nomen. ,  Sy.  Incipis  rogare  rem  arduam.  Ch.  Qukt 
ita  f  Sy.  Qvta,  pater,  si  ineipias  ante  lucem  ire  a  meo  prims  nmninep  erH  eop' 
eubium  noetis,  antequam  pereeneris  ad  postremum,  Ch.  Adkibenda  est  fax  et 
tiaticum  ad  iuum  nomen,  ut  in  dicis,  Sy.  Est  altemm  ntinuscntnm,  velut  vas  vi- 
Mftoi.    Ch.  Hk  homo  est  ptane  sffcophania.    Qaid  diets  tu,  adoUseensf    Sy. 


^^0^^^^^0^^^ 


fMJR  MM  Acidal.  et  Qoeller.  Cenum  eoi^uratori  Lamb.— SS  C.  epistuks.^ 
MPU.itftf.  B.  1.  ttfcc;  Purel  %.  hisce.  V\\.utkabUem.-%0  SirnnumB^l. 
quidque  edd.  vett.— 48  C2.  et  edd.  vett.  ante  Oulielni.  incipis  nc  petere,  B.  1. 
quia  petere ;  C.  f .  patrem ;  C.  2.  oiita  patrem.—4%  Si  ante  lueem  me  occipias 
B.  1.— 45  Opus  facto  est  Pll.  et  edd.  vett.  Opus  farto  est  Lamb.  Opus  sacco, 
▼el  face  est  PaloMr.    Fau  opus  est  Reis.  Herm.  Goeller.— 46  Pll.  quasi  tix 

NOTjE 
4S  Opms  face,  est  et  viatico']  Qnui  dkat  Charroidct:  Si  tanm  nonen  est 


1649  M.   ACCII    PLAUTI 

Ch.  Eloqnere^  isti  tibi  qaid  homines  debeDt,  quos  tu  qnse- 

ritas? 
Sy.  Pater  istius  adolescentis  dedit  has  diias  mibi  epistolas 
Lesbonici :  mibi  est  arnicas.    Ch.  teneo  bone  manifesta- 

riain.  50 

Me  sibi  epistolas  dedisse  dicit :  ludam  bominem  probe. 
Sy.  Ita  at  occepi^  si  animam  advortas,  dicam.    Ch.  dubo 

operam  tibi. 
Sy.  Haoc  me  jussit  Lesbonico  sao  gnato  dare  eplstolam  : 
Et  item  banc  alteram  sao  amico  Callicli  jassit  dare. 
Ch.  Mibi  qaoqae  edepol,  qaom  bic  nagatar,  contra  nug^ri 

labet.  55 

Ubi  ipse  erat  ?    Sy.  bene  rem  gcrebat.    Ch.  ergo  abi  ? 

Sy.  in  Seleacia.  [ipse  in  manas. 

Ch.  Ab  ipson'  istas  accepisti  ?  Sy.  e  manibas  dedit  mibi 
Ch.   Qaa  facie  est  bomo?    Sy.   sesqoipede  qaidem  est 

qaam  tu  longior.  [sens,  longior. 

Ch.  Haeret  baec  res :  siqoidem  ego  absens  sam,  qaam  pras- 
Novistin' bominem  ?    Sy.  ridicale  rogitas,  qao  cam  una 

cibam  60 

Capere  soleo.    Cff .  qaid  est  ei  nomen  ?    Sy.  qaod  edepol 

bomini  probo. 

Quid  eii  7  Ch.  Die,  quid  tibi  negoHi  eat  eum  ittii  homnilm»f  quoi  tu  qu^nitoBf 
Sy.  Pater  itthu  adiieicentia  Lesbonici^  el  meu$  amtciu,  MtAt  dedit  hae  ejnttoloB, 
Ch.  Deprehendo  hmne  mtmifeite:  uit  me  ribi  tradidieee  epUtoltu,  Ludificabo 
egregie  homineim,  St.  Loquar  tieut  iueejri,  it  adeertae  mentem,  Ch.  Te  au- 
diam.  Sy.  Miki  imperavit  reddere  hone  Uteram  Letbonieo  tuoJUio,  et  mandavit 
etiam  dare  hanc  CallicU  euo  amic;  Ch.  Per  etdem  PoUuei$f  quandoquidem  hie 
nugahar,  mUU  lubet  nugari  etiam  ex  advereo,  Ubi  erat  ip$e  t  Sy.  Gerebat  rem 
bene,  Ch.  Ubi  inquamt  St.  In  Seleueia.  Ch.  Aeeejrittine  iUaa  lirerst  ab 
Ul9f  St.  Mihi  tradidit  ipee  e  manibui  in  wuinus,  Ch.  QmovuUu  est  homo? 
St.  Est  ptidemattior  te  pede  et  dtmsdto.  Ch.  Hae  ree  coharet;  videHeet^  ego 
9um  absent proceriorf  quamprasena*  Novittine  hominem?  St.  Interregae  ridicute 
utrum  ncBcam  eum,  cum  quo  eoneuevi  aumere  eibum  una.    Ch.  (^modo  vocatur  f 


iUum  vtnartMifi.— 47  C.  et  C.  2.  quid  ««. — 49  C.  2.  duae  eptttulae,  omisso  pro- 
nomine  miki, — 50  Leabonieis  C,  ia  mihi  amicua  Par.  ianrieat  amieua  Ooeller.— 
§§  B.  I.  C.  C.  2.  quoniam  hie,  Mox,  PH.  nuguratur  ;  C.  nugaraiur.—bS  Pll. 
quiddamat*'^69  Hie  vs.  dee»t  in  C.  2.  Ven.  1.  et  edd.  vett.— 61  Edd.  vett. 

NOT^ 

tam'JoDgnm,  ut  ne  intra  nnuro  qui-     que  deficiat. 

dem  diem  pronnntiaripostit,  est  opai        69  Htaret  hteerea'}  Non  bene  ca- 

tibi  face  et  viatico,  ne  lax  te  f  ictni-    pio,  quid  id  libi  velit. 


TRINUMMI  AOT.  IV.  80.  2.  1649 

Ch.  Lobet  audire.    Sy.  ille  edepol!  iUi  illi!  y»  misero 

mibi !  [modo. 

Ch.  Quid  est  negotii?  Sy.  devoravi  nomen  improdens 
Ch.  Nod  placet,  qai  amicos  intra  dentes  conclnsos  habet. 
Sy.  Atqoe  etiam  modo  vorsabatnr  mibi  in  labris  primori- 

bus.  66 

Ch.  Temperi  hoic  hodie  anteveni.    Sy.  teneor  manifesto 

.   miser! 
Ch.  Jamne  commentatns  es  nomen?    Sy.  Deam  hercle 

me  atque  hominnm  pudet. 
Ch.  Vide^  bomo,  ut  bominem  noveris.    Sy.  tanquam  me : 

fieri  istnc  solet, 
Qaod  in  manu  teneas  atqne  ocnlis  yideas,  id  desideres. 
Literis  recomminiscar.    C  est  principiam  nomini.  70 

Ch.  Callicias?    Sy.  non  est.    Ch.  Callippns?    Sy.  non 

est.    Ch.  Callidemides  ? 
Sy.  Non  est.    Ch.  Callinicas?    Sy.  non  est.    Ch.  Cal- 

limarcbns  ?    Sy.  nil  agis.  [mei. 

Neqne  adeo  edepol  floccifacio,  qnando  egomet  memini 
Ch.  At  enim  mnlti  Lesbonici  sunt  bic :  nisi  nomen  patris 

St.  Prqf€ci0  eit  nomen  quod  hamini  bono.  Ch.  lAbtt  trndlre,  St.  lUepnffieio! 
ilUiUei  va  mUd  miaro  I  Ch.  Qmd  e$t  rei  7  St.  Imprudent  devoran  nomen.  Cr. 
Non  placet,  qui  tenet  amieot  inelutot  intra  dentes,  St.  Atque  etiam  modo  mt- 
hi  erat  in  ore*  Ch.  Hunc  anteverti  hodie  tempettive,  St.  Teneor  ntani/esto, 
mieer  !  Ch.  Eenejam  reeordatut  nominie  f  St.  Pro/eeto  me  pudet  Deum  atque 
heminum,  Ch.  Animadverte,  homot  ut  noverie  hominem,  St.  Veluti  me.  Id 
eolet,  quarat  id,  quod  habeae  in  manu,  et  oideae  oeulit.  lAterie  refricabo  memo^ 
riam.  C  ett principium  nominie.  Cn.  CaUieiaeJ  8y.  Non  est.  Cn.CaUippusf 
St.  Non  est.  Ch.  CalUdemidesT  St.  Non  est.  Ch.  CaUtnieust  St.  Non 
est.  Ch.  CaUimarchust  St.  Nihil  agis:  neque  per  adem  PoUucis,  ct^usquam 
JadOf  quando  egomet  recordor  mei.    Ch.  Nam  sunt  hie  eompiures  Lesboniei ;  nisi 


«  #«#S»i»^^i^^^^^ 


qwd  etl.— 63  B.  1. 1/(«  adepol  iUeve  misero  mihi;  Palmer.  Spicil.  p.  758.  la- 
git,  U,  il^  edepol,  ti,  iX— 64  Non  places  . . .  habes  Acidsl.  quia  amicos  C.  conclU' 
so  habet  C.  et  C.  2. — 65  Adque  etiam  C.  2.-67  Jam  re  C.  Jam  rem  C.  8. 
eommentus  Perel  S.— 68  Edd.  vetl.  istue  /ieri.— 69  Quod  manu  Ooeller«— 
73  Pll.  et  Perei  8.  iitAtI  ugis;  margo  ed.  Orooo?.  ex  Mm.  mihi  lyii.— 73  C. 

NOTiE 
68  lUe  edepoll  itU  ilWi  Bit  cona*        67  Jamne  eommentatus  leommentus] 
tot  vocU  reddendasy  qotlii  est  ille     ct]  In  aliii,  Jamne   reeommentus  e*. 
hominam  non  bene  recordantinm  eo«     Jim  recommeniatus  es.    Jam  reineow^ 
rnm,  qnc  lont  aggresti  dicere.  iii«iilali(«  es, 

66  Tempert]  Id  est,  tenpestiTe. 
Detph.  et  Var.  Cku.  PUm*.  5  M 


1650  M.   ACCll    PLAUTI 

Dices,  non  monstrare  possum  istos  homines,  qaos  to  qasB* 

ritas.  75 

Quod  ad  exemplum  est  ?  conjectura  si  reperire  possnmas. 
Sy.  Ad  hoc  exemplum  est.  Char.    Ch.  an  Chares?   an 

Charidemus?  num  Charmides?  [jamdndum  tibi; 

Sy.  Hem  istic  erit :  qui  istum  Di  perdant!  Ch.  dixi  ego 
To  potius  bene  dicere  a&qnom  'st  bomini  amico,  quam  male. 
Sy.  Satin'  intra  labra  atque  dentes  latuit  vir  minumi  pretii? 
Ch.  Ne  male  loquare  absenti  amico.    Sy.  quid  ergo  ille 

ignavissumus  81 

Mihi  latitabat  ?  Ch.  si  appellasses,  respondisset,  nomine. 
Sed  ipse  ubi  est?    Sy.  pol  ilium  reliqui  ad  Rhadamantem 

in  Cecropia  insula.  [sim,  qunritem  ? 

Ch.  Qui  homo  est  me  insipientior,  qui  ipse  egomet,  ubt 
Sed  nihil  disconducit  huic  rd :  quid  ais  ?    Sy.  quid  ?.  Ch. 

hoc  te  rogo.  85 

Qnos  locos  adisti?    Sy.  nimiom  miris  modis  mirabiles. 
Ch.  Lubet  audire,  nisi  molestum'st.    Sy.  quin  discupio 

dicere. 

ttfptUe$  nomen  ftdri$y  mh  pmum  9$iendeft  ilht  k^min^i  911M  tu  qu^rii.  Ad  ftnd 
exemplum  eitt  Si  poBSiamu  invtnire  coi^eelura.  St.  Esiadkoe  exemplum^  Char, 
Ch.  An  Ckarea?  An  Chiaridfmuaf  Num  Chanmdetf  St.  Hem!  erit  i§ti. 
Qui  Dn  perdtnU  iaium  !  Ch.  Eg9  libi  dixi  jampridmn  ;  e$t  potiua  aquum  <e  tc* 
fu  dicert  homini  amico  quam  muUe,  St.  Satitue  tir  mtatrnt  pntH  oceuUavii  fe 
inira  labra  et  dentei  T  Cm.  Nt  umU  dicas  amico  absenti,  St.  Quid  ergo  HU  Ao- 
mo  igmavimmua  mc  latebat  7  Ch.  Si  voca$$ea  nomine^  rapondimft :  ud  ubi  est 
iUef  St.  Pol  ilium  reliqui  ad  Rkadama$ttem  in  incula  Cecropia,  Ch.  Qui  kouto 
itt  otolidior  me^  qui  quteritem^  ubi  egomet  sim  ?  Sed  nihil  obest  huic  negotio :  quid 
diets }  St.  Quid?  Ch.  Te  quato  hoe,  Quet  loca  adiioHT  St.  AdmiraUlia 
modie  nimie  admirabiUbue*    Ch.  VeUm  audire^  aim  est  iMComtnodum*    St.  Qiuii 

et  C.  2.  memini  mihi, — 75  C.  non  moetrare, — 76  C.  poeeumue  i^,^77  Edd. 
▼ett.  Ad  h,  e,  est?  an  Chatest  an  Charmidesf  num  Charmidest  Palmer. 
Quod  ad  e, est?  coi^ectura  si  reperire possumus ;  Acidal.  et  Hemi.  am  Charuu- 
dest  an  Charidemus?  Syllaba  Char  deett  in  B.  1.— 7S  Hem  i.  erai  Acidal.— 
81  B.  1.  loquere  ei  prmsenle ;  Lamb,  loquare  ft,  prmoente  amies,  Mok,  quid 
ilk  ergo  ReiiiuB.^-Sa  C.  adi  hada  memte  in  Cecropio ;  Both.  Pol  eum  reliqui  ad 
Rhadaman  Cecropia  in  insula:  B.  1.  in  eeropia;  Mtnrs.  tn  Cereopia,—M  Qui 
homo  est  desiiDt  in  B.  I.  ubi,  pro  me,  legitiir  ne, — 86  Cam.  Botb.  Herin. 
Ooeller.  hoc  quod  te  rogo^—Se  Quos  I,  adistis  Acidal. — 87  LiUfet  audires  C, — 

NOTiE 

83  In  Cecropia  insula]  Ludens  ap-     eceleratos  Cecropin  in«olc  inquili- 
pellat  Orctim,  regnnm  Rbadamantis,     nos.    Nam  KUpetmu  et  ir^ocoi  sunt 
qui  tceleratos  ibi  poenis,  et  crnciati-     simia,  malignaa  inprimii  bettiK. 
bus  Biaximit  exercet :   homines  vero 


TRINUMMI   ACT.   IV.  8C.  2.  1651 

Omniam  primom  in  Pontam  advecti  ad  Arabiam  terrain 

snmus.  [illffiCy  ubi  thos  g^nitar, 

Ch.  Ebo!  an  etiam  Arabia's!  inPontot  Sv.  est:  non 
Sed  nbi  absintbinm  fit>  atqne  canila  gallinacea.  90 

Ch.  Nimium  graphicam  banc  nagatorem !  sed  ego  sam  in- 

sipientior,  atqoe  bic  nesciat : 

Qui  egomet,  nnde  redeanii  bnnc  rogitem^  qaas  ego  sciam, 
Nisi  quia  lubet  experiri,  qao  evasum'st  deniqoe.  [mibi : 
Quid  est  tibi  nomen,  adolescens  ?  S v.  Pax,  id  est  nomen 
Hoc  cotidiannm  'st.  Ch.  edepol  nomen  nagatorinm :  95 
Qnasi  dicas,  si  quid  crediderim  tibi,  pax !  periisse  illico. 
Sed  quid  ais,  quo  inde  iisti  porro?    Sy.  si  animnm  advor- 

tas,  eloqnar. 
Ad  caput  amnis,  quod  de  coelo  exoritur  sub  solio  Jovis. 
Ch.  Sub  solio  Jovis ?    Sy.  ita  dico.    Ch,  e  coelo?    Sy. 

atque  e  medio  quidem. 
Ch.  Ebo!  an  etiam  in  ccelum  escendisti  ?    Sy.  immo  ho- 

riola  advecti  sumus,  100 

9pio  dieere,  Primwn  omnium  nrmnf  ditecH  in  Pontum  Juxta  AnMam.  Cir. 
Eho  !  Aruinn  eitne  qttoque  in  Ponlo  7  Sy.  Ett :  non  iUa  in  qua  tkua  nu$citwr, 
$ed  utfiJU  abiinlhiumy  aique  amila  gallinacea.  Ch.  Nugatorem  kunc  nimium  gra* 
phkum  I  ud  tgo  mm  MiUdior,  qui  inierrogem  hunCf  unde  egomet  reverlar ;  qua 
tg9  i€iam,  atque  hie  neeciat :  niii  quia  Ubet  experiri^  quo  evaeurui  est  denique, 
Qmod  tibi  est  nomen,  adolescens?  St.  Pax^  id  est  tneum  nomen :  hoc  est  quoti" 
dianum,  Ch.  Per  ttdem  Pollucis  nomen  ridiculum :  quasi  dieas,  pas  !  si  tibi  ere* 
diderim  aliqmd,  periisse  illico.  Sed  quid  dicis,  quo  perrexisti  inde  porro  t  St. 
Dicmnj  si  udvertas  animum,  Ad/ontesjlumi,  qui  naseuntur  in  coelo  sub  solio  Jotis* 
Ch.  Sub  solio  Jovis?  St.  Dieo  ita,  Ch.  E  ccelof  St.  Atque  e  medio  qui* 
dem,  Ch.  Eho  I  «ii  etiam  aseendisti  in  ceelum?  St.  Jmmo  advecti  sumus  navi* 
ctda^  $4mper  etdversn  aqua  per  Jlumen.    Ca.  Eho,  an  vidisti  qwoq[ut  Jovem  f  St. 


^**^**'*>^^^^ 


66  B.  1.  inponto  adtetti  arabiam  ;  C.  adveetia  arabiam  ;  C.  9.  tii  potentnm  ad^ 
V0giia  «ra6iaHi.— 89  Pll.  iUae  ubi  tus  gignUur,'-90  C.  apsentimm  ;  C.  2.  absent 
tin;  Parei  3.  ahe^hiam, — 06  Pro  pax,  Menrt.  legit  tax.—Vt  Parei  9.  iMtis 
porro  ;  Pll.  tMH  parro.—W  Edd.  ante  Acldal.  atque  medU^^\9Q  Eo  C.  esceu" 
disti  Pll.  ascendisti  B.  1.  immod  C  C.  2.  Parei  9.  immo  darida  B.  1.  iuuno  da^ 

NOTJE 

88  Arabiam  terram']  ,  Quasi  *  Ara*  go.'    'Tagax'  qtii  bene  non  ntatur 

bicam  terram : '   aic  *  Italia  terra,'  mann  tiniMra.    'Tangere'  est  fara« 

'Hiessalia  regio/  '  Oallise  mnlieres ;'  ri.    Tax,  fbrtim,  tactim.    Porro  pax 

pro  ItaIica«TbessaIica,  Oallicae.  est  vox,  qua  silentium  imperaniiis  ei 

00  Cumla  gallinaeea]    Alitor  *  sa«  qaocum  loqoimar. 

tyreia/  de  la  serriette,  edoratm  berba,  100  Horiola]  Eat  nafia  levls  et  ve« 

ttcoiidondialegoniimbiM,ae  prsoer-  lox  gravioribas  naWgiiSi  ad  speea* 

tim  fabis,  ntilit.  laDdom  ulilis. 

96  Pax]  Aliis,  tax,  dicitar  a  '  tan- 


1652  M.  ACCII   PLAUTI 

Usque  aqna  advorsa  per  amnem.    Ch.  eho,  an  etiam  vi- 
disti  Jovem  ?  [bam. 

Sy.  Alii  Di  isse  ad  villam  aiebant  servis  depromtam  ci- 
Deinde  porro.  Ch.  deinde  ponro  nolo  qaicquam  prsedices, 
Sy.  Ego  bercle,  si  es  molestas.    Ch.  nam  padicum  nemi- 

nem 
Esse  oportet,  qui  abs  terra  ad  coelam  pervenerit.  105 

Sy.  Dimittam,  nt  te  velle  video :  sed  monstra  bosce  ho- 
mines mihi. 
Hos  ego  qnaero,  qnibus  me  oportet  bas  deferre  epistolas. 
Ch.  Quid  ais  tu  none?  si  forte  earn  ipsum  Cbarmidem 

conspexeris, 
Ilium,  quem  tibi  istas  dedisse  commemoras  epistolas, 
Noverisne  hominem?    Sy.  nas  tu  me  edepol  arbitrare  bel- 
luam,  110 

Qui  qnidem  non  novisse  possim,  quicum  cetatem  exegerim. 
An  ille  tarn  esset  stultus,  qui  mihi  mille  nummnm  crederet 
Philippeum,  quod  me  aurum  deferre  jussit  ad  gnatum  sunm, 
Atque  ad  amicum  Calliclem,  quoi  rem  aiebat  mandasse 
bic  suam  7  114 

Mihi  concrederet,  nisi  me  ille  et  ego  ilium  nossem  approbe? 
Ch.  Enimvero  ego  nunc  sycophantae  huic  sycophantari 
volo; 

Ceieri  Dii  ^ebakt  ivisH  ad  viUam,  laium  eibo$  fervis,  Deinde  porro,  Ch. 
Deinde  porro,  nolo  pradicea  ^mcqnam,  Sy.  Nolo  pro/ecio  ei  eim  imporiunue,  Ch. 
Nam  oportet  nuUnm  eeee  eastamf  qni  traneiatue /merit  a  terra  ad  ceehun,  Sy.  i9t- 
nam  abire  ut  animadeerto  te  optare,  Sed  oetende  miki  koece  hominee.  Ego  tpuno 
homines,  quibue  oportet  me  drferre  has  literas.  Ch.  Quid  dices  tujam  f  Si  forte 
videriseum  ipsum  Charmidem  ;  Ulum,  quem  dicistibi  tradidisse  istas  epistolas; 
noverisne  hominem?  Sy.  Certe  tu  existimas  me  esse/eram,  qui  quidem  non  p«f« 
f KM  eognoscere  quocvan  duxerim  foitam,  Essetne  iUe  adeo  amens,  ut  mihi  confi^" 
ret  miUe  nummos  PhiUppeos  ;  quod  awrum  me  wumdavit  ferre  ad  sumnJUium,  et  ad 
CMclem  amicum,  cut  dicebat  mandasse  suam  rem  hiet  Atihi  eoncrederet,  nisi  iUe 
me  nosHt^  et  ego  Ulum  nossem  optime  f   Ch.  Nam  ego  volo  syeophantari  nunc  hmie 


riaUa  codd.  CaiD^^lOl  Pll.  eo  ante  etiam;  B.  1.  eo  anne  #ftaiii.>— 102  CaUidus 
ad  viUam  ....  servi  B.  1.  CaUicli  isse  ad  villam  aibant  servis  Acidal.  CalUcli  se 
ad  C.  2.  Calliclis  ad  C. — 103  Monde  porro  Pll.  Deinde,  et  mox  alterum  deinde 
detant  in  B.  I. — 104  Eho  hercle  si  esf  B.  1.  Eho  hercle  vero  si  eris  Parei  3. 
Ego  vero  hercle  Ooeller.  Ego  quidem  hercle  Heroi.  Hercle  vero  Acidal.  O 
hercle  sits  molestus  Pll.  et  Both,  noil  pudicum  B.  1. — 105  Pre  oportet  C. 
[Laeana]  ere  oportet  C.  2.  Manere  oportet  Scbopp. — 106  Di  mitlam  Pa* 
rei  3.  Mit  out  Pll.  Mittam  ut  al.  ap.  Paream.  mostra  C— 107  Qmos 
ego  Acidal.  Herm.  Ooeller.-— 112  C.  2.  irammoi.— 113  C.  ad  gnitunk—lli 


TRINUMMl   ACT.   IV.  SO.  2.  1653 

Si  banc  possum  illo  mille  nammam  Philippe  circnindacere. 
Quod  sibi  me  dedisse  dixit:  quern  ego,  qui  sit  bomo»  ne- 

scio,  [crederem  ? 

Neqne  ocalis  ante  banc  diem  nnqaam  vidi :  eine  aanim 
Cai,  si  capitis  res  siet^  nammam  nanqnam  credam  plam- 

beam.  120 

A^;rediunda'st  bic  bomo  mibi  asta :  beas,  Pax,  te  tribas 

verbis  volo.  [pisti  a  Cbarmide  ? 

Sy.  Vel  trecentis.  Ch.  haben'  tu  id  aaram,  quod  acce- 
Sy.  Atque  etiam  Pbilippeam,  nameratum  illios  in  mensa 

manu, 
Mille  nammam.  Ch.  nempe  ab  ipso  id  accepisti  Cbarmide  ? 
Sy.  Miram  qain  ab  avo  ejus,  aat  proavo  acciperem,  qui 

sunt  mortui.  125 

Ch.  Adolescens,  cedo  dum  istuc  aurum  mibi.    Sy.  quod 

ego  aurum  dem  tibi  ? 
Ch.  Quod  a  me  te  accepisse  fassus.  Sy.  abs  te  accepisse? 

Ch.  ita  loquor.  [ego  sum  Cbarmides. 

Sy.  Quis  tn  bomo  es?  Ch.  qui  mille  nummum  tibi  dedi» 
Sy.  Neque  edepol  tu  is  es,  neque  bodie  is  unquam  eris, 

auro  buic  quidem. 
Abi  sis,  nugator !  nugari  nugatori  postulas.  130 

Ch.  Cbarmides  ego  sum.  Sy.  nequicquam  bercle  es:  nam 

nihil  auri  fero. 

9ffC9pkania ;  ri  poftvni  huie  emwugert  miUe  mraimM  iUo  PhiUppeo  awro,  qwd 
nfirmatU  ftfrt  a  me  datum :  quern  ego  ignore,  qui  homo  iii ;  neque  eontpieatUM  turn 
unquam  oculis  ante  hune  diem ;  eine  crederem  aurum  t  Cut  non  crederem  num» 
mum  plumbeum,  H  agatur  de  eapite.  E$t  miki  adoriendut  hie  homo  attutia,  Heut, 
PaXf  te  fBolo  tribut  verbii,  Sy.  Vel  trecentis.  Ch.  Hahesne  id  aurum,  quodac* 
cepiUi  a  Charmide  f  Sy.  Atque  etiam  aurum  mille  nummorum  PhUipptorum  nu' 
meratum  iilius  manu  in  mensa.  Ch.  Scilicet  id  suscepisti  a  Charmide  ipso  7  8 Y. 
Mirum  si  non  ab  qus  ato  acciperem,  aut  proavo,  qui  sunt  mortui.  Ch.  Da  mihi 
igUur^  adolescens,  illud  aurum.  Sy.  Quod  aurum  tibi  dabo  ego?  Ch.  Quod/as^ 
suses  te  accepisse  a  me,  Sy.  A  te  accepisse?  Ch.  Sic  loquor,  Sy.  Quis  es  tu  t 
Ch.  Ego  sum  Cbarmides,  qui  tibi  dedi  mille  nummos.  Sy.  fJeque  profecto  tu  es 
is :  neque  eris  hodie  unquam,  quidem  auro  huic.  Abi  si  vis  nugator  I  vis  im- 
part apud  nugatorem.    Cu.  Ego  sum  Charmides.    Sy.  Nequicquam  es  per  Her' 


^^^^^^•^^^  *^* 


PU.  ni  use  ....  nossem  aprote. — 117  Edd.  ante  Sciopp.  iUis  mitte  numis 
Philippeis,  Pll.  civem  ducere, — IIS  Quos  sibi  ^ditiooes  veteref.— 110  Pit. 
ne  mirum  erederim;  unde  Pareai,  nimirum, — 121  B.  1.  C.  2.  homo  mas' 
Heheus;  C  homo  mi  attu  AfM.— 129  B.  1.  iilius  mmfiifa.— 124  MiUe  nunf 
mos  Pll.  B.  1.  et  edd.  ante  Sciopp.  MUU  nummum  C— 125  Mhrum  quid  Pll. 
—126  OotUer.  Herm.  Reiz.  ego  dem  aurum  <t6t.— 129  B.  1.  nequt  k^dit  im* 


1654  M.  ACCII    PLAUTI 

Nimis  argute  obrepsisti  in  eapse  occasiancnla :  [des. 

Postquam  ego  me  aarom  ferre  dixi,  post  to  factas  Channi* 
Prias  to  Doo  eras»  quam  auri  feci  mentionem  :  nihil  agis. 
Proin*  to  te  itidem,  at  Cbarmidatus  es,  rarsum  recbannida. 
Ch.  Qais  ego  snm  igitur,  siquidem  is  non  sam^  qui  sum  ? 

Sy.  quid  id  ad  me  attinet?  136 

Dam  ille  ne  sis,  quem  ego  esse  nolo,  sis  mea  causa,  qui 

lubet.  [eras. 

Prius  non  is  eras,  qui  eras :  nunc  is  factns,  qui  turn  non 
Ch.  Age  si  quid  agis.    Sy.  quid  ego  agam  ?    Ch.  aurum 

redde.    Sy.  dormitas,  senex. 
Ch.  Fassus  Cbarmidem  dedisse  aurum  tibi.    Sy.  scrip- 

tum  quidem 
Ch.  Properas,  an  non  properas  abire  actutum  ab  bis  regi- 

onibus,  141 

Dormitator,  priusquam  ego  bic  te  jubeo  mnlcari  male? 
Sy.  Quamobrem?     Ch.   quia  ilium  quem  ementitus  es, 

ego  sum  ipsus  Charmides,  [is  es  ? 

Quem  tibi  epistolas  dedisse  aiebas.  Sy.  ebo!  quaeso ;  an  tu 
Ch.  Is  enimvero  sum.    Sy.  ain^  tu  tandem,  is  ipsusne  esl 

Ch.  aio.    Sy.  ipsus  es?  145 

Ch.  Ipsus,  inquam,  Cbarmides  sum.  S y.  ergo  ipsusne  es  ? 

Ch.  ipsissumus. 
Abi  bine  ab  oculis.    Sy.  enimvero  sero  quoniam  advenis, 

€iiiim :  nam  nihil/ero  auri,  ObrquUli  nimi»  astuie  in  haece  occanunaiia.  Poii* 
f  iMJa  ego  dupi  tne  ferre  a  urumf  poatea  tu  evaeiiii  Ckarmidea,  Tu  non  eran^  ante* 
qmamfoctrem  mtnticmem  auri.  Nihil  a$$iqueri§,  Itaque  quemadwudum  tu  Char- 
foidatuB  et,  te  itidem  ruram  recharmida,  Ch.  Quit  tum  ergo,  ti  it  non  tum,  qui 
tum  ?  St.  Quid  id  admt  tpeetat?  Dum  modo  non  tit  ille,  quem  ego  nolo  ette  ; 
ait  quilibet ;  per  ma  licet.  Son  erat  priut  it  qui  erat :  nunc  it  factut,  qui  non  erat 
turn.  Ch»  Age  ti  quid  agit.  S\,  Quid/aciamJ  Ch,  Redde  aurum,  SY.Dor- 
Mtfof,  tenex^  Cu.  Et  coi{fettut  Ckarmidem  dediateamrum,  S v.  Scriptum  quidem, 
Ch.  AecaUraa,  an  non  acceleraa  diacedere  ttatimak  iit  regionibua,  prado,  aniequam 
ego  mandavero  ta  muUari  maia  hie?  Sy.  Quaraf  Ch.  Quia  ego  aum  ipaua  iUa 
Charmidea,  quem  ea  emenliiua,  el  quem  dicebat  tibi  dediaaa  literaa,  St.  Ehol 
amabo,  an  ea  tu  ia  ?  Ch.  Sum  ia  enimvero,  S\,  Diciane  tandem,  eanetuipae 7 
Cw.  Aio,  S\.  Jpaeeat  Cu,  Ipae  aum  Charmidta,  Sy,  Ergo  ipaeneeaf  Ch. 
Jpaiaaimua,    Fuge  hinc  a  conapeetu,    St.  Enimvero,  quia  venia  tarde,  dabit  par* 

qwam,  Doni.  fOLtum  hot  cui  dciii.— 130  A  ti  tit  C,  At  ti  tit  C.  2.— 132  PU 
obretitti  in  eapae;  al.  ap.  Pareom  meaptc—XZt  Quid  ego  C— 137  B.  1.  quod" 
lubet :  C,  8.  quilibet ;  edd.  aDte  Acidal.  ^{ac6e<.— 141  C.  ahere,  C,  2.  oc- 
Immi.— 142  Efid.  v«tt.  multari,  tive  mii/cf an.— 144  C.  aiebat,  Mox,  C.  eho  que 
te  an;  C,  2.  ehoq;ue  [lacnoa]  et  [lacana]  if  fiiim.— 147  Ab  hinc  ab  PU.  teria 


TRINUMMI   ACT.  IV.  8G.  2.  1665 

Vapulabis  meo  arbitratn  et  novoram  sedilium. 

Ch.  Atetiam  maledicis?    Sy.  immo^  salvos  quaodoqni- 

dem  advenis, 
-Di  te  perdant ;  etsi  floccifacio,  an  periisses  prius.  150 

Ego  ob  banc  operant  argentam  accepi :  te  macto  infortnnio. 
Ceteram  qui  sis^  qui  non  sis,  floccum  non  interduim. 
Ibo  ad  ilium,  rennntiabo,  qui  mihi  tris  nummos  dedit, 
Ut  sciat,  se  perdidisse :  ego  abeo ;  male  vive  et  vale. 
Quod^i  te  omnes  advenientem  peregre  perdant,  Charmides. 
Ch.  Postquam  ille  bine  abiit,  post  loquendi  libere        156 
Yidetur  tempus  venisse,  atque  occasio. 
Jamdudum  meum  ille  pectus  pungit  aculeus, 
Quid  illi  negotii  fuerit  ante  aedis  meas. 
Nam  epistola  ilia  mibi  concenturiat  metum  160 

In  corde,  et  illud  mille  nummum  quam  rem  agat. 
Nunquam  edepol  temere  tinniit  tintinnabnlum : 

noi  meo  arhiirU  ei  novnrum  adilium.  Ch.  At  dicii  male  adkuef  Sy.  /jnmo, 
qumimm  Qdveme  atUmu,  Dii  ie  perdant ;  ^n  facto  m'Atli,  a»  periutee  antea*  Ego 
accept  pecuniam  ob  hanc  rem:  te  macto  U^fortunio  ;  eed  floceifacio  qui  ttt,  qui 
non  m.  Ibo  ad  ilium,  qui  mihi  dedit  tree  nummoe  ;  renwittiabo,  ut  eeiat  ae 
amUitee,  Ego  proficiseor^  vive  male  et  vaie  I  Omnee  Dii  te  perdant  adioe- 
nientem  peregre^  Ckarmidee,  Ch.  Postquam  ille  prqfectue  eet  hinc^  verba  fadendi 
tempue,  et  locui  oblatue  videtur,  JawuMum  iUe  aculeue  pungit  mcum  pectue^ 
quid  ret  iUi  rit,  ante  meas  tedes.  Nam  ilia  litera  mihi  ir^icit  metum  in  eorde^  et  quam 
rem  gerant  illi  miUe  nummi,    Profeeto  tintinnabnlum  nunquam  tinniit  temere*  Est 


quoniam  Pll.  et  edd.  vett.— 148  Parel  ft.  arbitrio  wuo, — 149  An  etiam  edd. 
■Dte  Sciopp. — 160  Di  me  perdant  Ooeller.  et  edd.  ?elt.  si  tejt,  an  periisse  Pll. 
— 161  Pll.  aceepi macto imporlunio;  B.  1.  ensacto  importunio, — 168  Sederum  PU. 
et  Dread.  Sed  herum  B.  1.  Sed  enim  emend.  Sciopp.  Mos,  Pll.  et  B.  1.  non 
interdum.—m  /fridd  iTIum  PH.— 154  Utsiat  C^lbS  Quo  Di  Herm.  Char- 
mides  deett  Id  B.  I.— 160  C*  concenturiat  metuum,'-'\62  Num  quern  Pll.  iemere 

NOTiE 

147  Entmvtfrotero]  Moris  erat  apod  bna,  est,  id  re  militari,  snfficere  in 

antiquoBy  at,  qni  noetu  ▼agarentnr,  locum  deficientis  militis  alium  mili- 

triumviroram  arbitrio  poenaa  darent.  tern.    Hioc  metaphora  6t  ad  sigoi- 

Id  in  Amphitryoney  et  alibi.  ficandam  quemlibet  qui  alienai  vices 

150  Ets{\  In  aliis,  «t  te  Jlocci/acio,  implet. 

pro  etsi,  trajectione  literarom.  162  Nunquam  temere  tinniit  tintin* 

160  CoaceiilMrtal]  <  Concenturlare '  nabuhun]  Qaasidicat:  Hoe  qood  di- 

e«t  coUigere,  dnctnm  a  centnriis,  quaa  eitar  a  sycophanta,  non  temere  did* 

ad  saffragia  cooveolebant,  et  in  cer«  tnr ;  neqne  enIm  polsatur  tintinoa* 

tas  classes  distrtbiiebantur.     '  Sac-  bnlnm,  nisi  ad  aliqaod,  sen  slgnnm^ 

eentnriatoa'  melioris  notae  anctorl*  senindiciom* 


1656  If.  ACCII   PLAUTI 

Nisi  qui  illad  tractat,  ant  movet,  motam  est»  tacet 
Sod  quis  bic  ost^  qai  hue  in  plateam  carsaram  incipit  ? 
Lubet  observare,  qaid  agat:  hoc  concessero.  165 

inv^Km,  iaeei,  niri  aUquU  iUud  tmpeUtl,  out  moveU  Sed  qui$  tit  hu  pd  auwrrii  im 
fkUeoM  t    Obarvabp  quidfaciat  I  hue  reeedam. 


iinnUinnalmbuhtm  C  iemere  tintmnahUwn  C.  2.— 168  iVtft9iitfal.ap.Parevai. 
miUu*8t  Parei  8.  muhu  taeei  PU. 

norm 

168  Mulum  cfly  iaeei'\  Id  eit»  tin-     ut  tintinnabnlam  non  laopte  onto, 
tinnaboliim ;   qnaii  dicat :  Hie  non     sed  alieno  Unnit. 
ita  loqueretar,  nisi  impnUa  alieno; 


ACTUS  QUARTI  SCENA  TERTIA. 

STASIMUS,  OHARMIDBS. 

St.  Stasime,  fac  te  propere  celerem,  recipe  te  ad  domi- 

nam  domum ; 
Ne  subito  metas  exoriatar  scapnlis  stnliitia  taa. 
Adde  gradam !  appropera !  jamdadum  factum  'st,  cum  abisti 

dome. 
Cave  sis  tibi^  oe  bnbnii  in  te  cottabi  crebri  crepent. 
Si  abieris  ab  beri  qnsestione :  ne  destiteris  carrere !  5 

Ecce  bominem  te^  Stasime,  nihili !  satin'  in  thermopolio 

St.  Slatitmef  fac  te  repenie  vehcem^  concede  tu  dowuim  ad  herum ;  ne  timor 
eveniai  repenie  humerit,  tua  amentia.  Accelera  gradam  !  accelera  I  jampridem 
exceieUH  ex  etdibus.  Vide,  n  vtf ,  ne  crehri  coUabi  buhali  reeonenif  n  exeeeterie 
quando  kerm  ie  qaterei,    Ne  ceeeee  accelerare  I    Ecce  homnem  nihili,  Starime  t 


^^^^^^<^0^^^0 


1  A  I.  ap.  PareniD,  face  te  p.  eeleree  recipere,  Voc.  dommvm  deest  in  B.  I. 
Edd.  ante  Onlielm.  facite  propere. — 2  B.  I.  C.  et  C.  8.  etultitiamf  omitso  too, 
— 8  Abdegradum  B.  1.— 6  C  nihil «.  tn  termipoUo,^7  Ooeller.  thermopoiae, — 

NOT« 

4  Ne  bubali  in  te  cottabi^  Oneci|     *cottabot '  Plaatnt  appellat,  perme- 
inter  bibendnm,  quod  reliqnum  erat     tapboraniy    editnm    flagrii  lonitnoB, 
in  poculis,  ad  terram  certa  ratione     qoando  tnbjiciontur  mastigiae. 
conjiciebant;  et  qood  inde  existeret        6  TkertnopoUa]  *  Tbermopolia '  vo- 
murniar,  *  cottabnm '  appellant.  Sic     cabantor  olim  canpons,  in  quibua 


TRINUMMI   ACT.    IV.  SG.  3.  1657 

Condaliam  es  oblitns^  postqaam  tbennopotasti  gnttnrem? 
Recipe  te,  et  recurre  petere  re  recenti.    Ch«  haiCi  qaisqnis 

est, 
Curculio  'st  exercitor :  is  banc  bominem  carsaram  docet. 
St.  Quidybomo  DibiliyDonpadette?  tribasne  te  poteriis  10 
Memoria  esse  oblitam  ?  ao  vero,  quia  cam  fragi  bomioibns 
Ibi  bibisti,  qai  ab  alieno  facile  cobiberent  manas  ? 
Tberacbas  fait,  Cerconicas,  Crinnas,  Cercobulas,  CoUabas, 
OcolicrepidsB,  Craricrepidse,  Ferriteri,  MastigisD* 
Inter  eosne  bomines  condaliam  te  redipisci  postalas,      IS 
Qaonim  coram  anas  sarripait  carrenti  carsori  solam  ? 

enie  o62tliia  eandalium  in  ikerm»polw^  postquam  prokii$ii  gultur  etdidis  latuihiut 
Recipe  te,  ei  redi  ad  petendum^  dum  re$  est  recen$,  Ch.  Hie,  quiequie  e$t^ 
magieirum  htbuit  euradionem :  ia  doeuit  htmc  hominem  eurrere,  St.  Qiud,  ho- 
MO  nUdUf  te  nen  pudei  f  Oporietne  te  esse  lapsum  menteria  tri^mt  seypkie  eieeaHe? 
An  veroj  quoniom  ibi  poiatii  cum  hominibue  frugi,  qui  coereerentficHe  mamu  mb 
aUenief  Fmi  Theruchu,  Cereenicus,  Cnimw,  Cercobulue,  Cellabui,  OctiUerepi' 
dm,  Crurierepidaf  Ferriteri,  Maetigue,  Sperasne  te  reeuperaturum  condalium  m- 
ter  eoi  hominee ;  quorum  eorum  unue  eurripuit  eoUarn  caieei  eureori  currenH  t  Ch. 

8  PH.  petere  recenti;  at.  ap.  Parenm,  pede  reeenti,-^9  Cureuiioet  Herm.  Qoel« 
ler.  Gurguliost  C  GurgUioet  C.  8.— 10  PH.  poterii.—ll  Memoria  Oalielro. 
McMMTie  Dreftd.  Mox,  on  vere  q[uoniam  frugi  Reii.  ap.  Herm.  et  Goeller. — 
IS  TruthueC.  Truchue  C.  8.  Terrueue  B.  1.  Pro  CoUabue,  qnod  exhibent 
B.  1.  C.  et  C.  2.  CottabuM  legit  Palmer,  et  sic  Parei  1.  2.  S.— 14  Oculi 
crepida  B.  1.  PH.   Oeculteripula  Palmer.   Crucierepida  B.  1.  et  editioDti 

NOTiE 

calida  et  eicolenta,  et  potnleDta  ap-  Oraeco,  partim  ex  LatiDO  conitet. 

pooebaDtnr.    Apad  Plaatnm,  *  ther-  8  Hate,  quiequie  ett,  CwrcuUo  *$tex» 

■opotare '  Terbam  partim  Oraecnm,  ercUor"]  Athletamm  gymnaitK  et  ma* 

partim  Latinom.     Ammianim  Mar-  giitri  *  exercitores  '   appeHabantnr. 

cellinna  de  cvi  sni  moribaa  :  *  Ita  an-  In  hoc  joco  poeta  rationem  babet 

tern  paoci  toot  inter  eot  aeveiivin-  priroc  syllabc  higcia  vocit  Cwculie^ 

dicea  delietomm,  nt  li  aqnam  calidam  qnia  cnriitat  servnlos.  Et  facile  ere- 

tardins  attolerit  serfus,  trecentia  af-  dideriro  indeetiam  appeHatnm  <Car- 

flifi  Terberibna  jobeatnr.'  cnlionem'  iHnm,  qui  nomen  dedit  fa- 

7  Cemdutium']   '  Condnlns/  <  con*  bolae  Plaatlnaey  propter  ejus  veloci- 

dalos,'  et 'condaliam.'     Fetto  est  tatem  cursat  in  Chariam.    *Exerci- 

annoli  genns.  tio '  dicebatur,  pro  '  exercitatio.' 

Tkermopotneti  gutiuremi  Qoasl  dl*  13  Tkerudiua^    Nomina   servomm 

cat :  Postqaam  calida  potione  gat-  a  Plaato  con6cta,  qoas  per  sese  nihil 

tar  proluisti.    Comica  licentia  dixit  ferme  significant ;  aat  adeo  palam 

Hurmopotneti^  verbo,  tam  ex  Oraeco,  significant,  at  Soli  fcenereris  lacem, 

torn  ex  Latino  constante.   Hoc  enim  si  TeUs  interpretari. 

in  nallo  ferme  laadatae  note  aactore  16  Surripuit  cwrrenti  eolum]  Hyper- 

reperitar,  at  verbum  nHum  partim  ex  bole  est  audacissima.  Quia  enim  cro- 


1658  M.  AGGII   PLAUTI 

Ch.  Ita  me  ~Di  ament,  graphicam  furem !    St.  quid  ^o, 

qaod  periity  petam  ?  [per? 

Nisi  etiam  laborem  ad  damoam  apponam  epithecam  insu- 
Qain  to  quod  periit^  periisse  ducis  ?  cape  vorsoriam. 
Recipe  te  ad  herum.    Ch.  non  fugitives  est  hie  homo, 

commeininit  domi.  20 

St.  Utinam  veteres  mores,  veteres  parsimonies 
Potins  roajori  bonori  hie  essent,  qnam  mores  mali. 
CH.'Di  immortales!  basilica  hie  qaidem  facinora  incep- 

tat  loqui. 
Vetera  qnserit,  vetera  amare  banc,  morem  majomm,  scias. 
St.  Nam  nunc  mores  nibil  faciunt,  quod  licet,  nisi  qnod 

Inbet.  25 

Ambitio  jam  more  sancta  'st,  libera  'st  a  legibas : 
ScQta  jacere,  fagereqae  hostes^  more  habent  licentiam : 
Petere  bonorem  pro  flagitio,  more  fit.    Ch.  morem  impro- 

bum! 

Ita  me  Dii  ameni,  contummatum  furem  I  St.  Quid  rogab»^  quod  omttt  f  Nisi 
etitm  mlijicium  laborem  ad  jacturam,  quasi  epUhicamt  Qtiwlai  puUtsamissum 
etfe,  quod  est  amissum  1  Aceipe  eersoriam.  Reverter^  ad  kerum*  Ch.  Hie  ims 
est  homo/ugitivus,  recordatur  ttdium,  St.  Utinam  essent  antiqua  instituta,  ojiti- 
qua  parsimonia ;  etsent  hie  mqjori  honoris  quam  mala  imstiiuta.  Ch.  DU  trnmor- 
lalei  I  hie  arditur  prenuntiare  regia  facta.  Quarit  autiqua;  ne  ignores  kunc  dili* 
gere  antiqua^  nsorem  mtoorum,  St.  Namfaeiunt  nunc  nihUi  mores,  nisi  licet  fa^ 
cere  quod  lubet*  Ambitio  ett  nunc  coneeerata  consuetudine  ;  e»t  tmniaciitf  a  legi* 
bus :  qui  ahjiciunt  scuta,  qui  fugiunt  in  certamine,  in  consuetudine  habent  auctO' 
rilatem.    Fit  consuetudine,  si  petas  konores  pro  sceUre.    Ch.  Moiam  eonsuetudi' 


veterei.— 16  Quorum  unus  Herm.  et  Ooeller.— 17  Di  amant  PH.— 18  B.  1. 
hibcrem  addam.  Mox,  Pll.  et  editiones  veteres,  apothecam ;  B.  I.  nam 
apponam  apotecam;  Lamb,  hypothecam, — 21  Atque  utinam  editiones  veit* 
rei :  Utinam  veteres  homines  Fll.  Utinam  veteres  homines^  mtinam  veteres 
Ornt.  Utinam  veteres  mares  omnes,  veteres  Both.— 24  Doax.  Herm.  Ooeller. 
more  nu^ormn*  B.  1.  fciot.— 26  Oulielm.  Uberata  legibus.^^  Parei  8.  habet ; 
B.  1.  fugerequa  hastes  mores. — 29  Strenuiores  Reiz.  ap.  Herm.    Strenuos  jam 

SOTJE 

dat  qnenqnam  adeo  esse  et  foracein,  10  Cape  vorsoriam^  Id  est,  da  vela 

et  in  furando  promtain,  at  carrenti  retrorsnm.    Nimirum  <  versoria '  est 

bomini  solom,  id  est,  soleam  seu  cal-  funis,  quo  Telam  vertitar. 

cenm  detrahat?  24  Vetera  amarel  Id  est,  veteres 

17  Graphieum furem']  Id  est,  homi-  mores,  veterem  parsimoniam. 

Aero  vere  farem.  26  Sancta  *st]  Id  est,  tota  et  invio* 

18  Epitheeam]  *  Epitbeca'  est  ad-     lata  facta  ett. 
ditio,  adjectio. 


TRINUMMI   ACT.   IV.  8C.  3.  16S0 

St.  Strenuos  praeterire,  more  fit    Ch.  nequam  quidem. 

St.  Mores  leges  perdaxeront  jam  in  potestatem  saam^  30 

Magis  quis  sunt  obnoxiosi,  quam  parentes  liberis. 

Eao  raiserse  etiam  ad  parietem  sunt  fixoe  clavis  ferreis, 

Ubi  malos  mores  affigi  nimio  faerat  aeqnius. 

Ch.  Labet  adire  atque  appellare  hunc :  veram  aasculto 

perlabens. 
£t  metuo,  si  compellabo,  ne  aliam  rem  occipiat  loqni*    35 
St.  Neqae  istis  qaicqaam  lege  sanctum  'st :   leges  mori 

servinnt. 
Mores  autem  rapere  properant^  qua  sacrum,  qua  publicum. 
Ch.  Hercle  istis  malam  rem  magnam  moribus  dignum  'st 

dari !  [minum  omnibus 

St.  Nonne  hoc  publice  animum  advorti?  nam  id  genus  bo-* 
Universis  est  advorsum^  atque  omni  populo  male  facit :  40 
Male  fidem  servando,  illis  quoque  abrogant  etiam  fidem» 
Qui  nihil  meriti :  qnippe  ex  eorum  ingenio  ingenium  horum 

probant.  [sum. 

Hoc  qui  in  mentem  venerit  mihi,  reipsa  modo  commonitus 

mm,  St.  E$t  cQtuueivdg  aipernari  farte$,  Ch.  Nequam  pnfecto  eontuetwh, 
St.  Mores  Jam  vindicaruni  in  suam  ditionem  leget»  quibiu  euni  magii  obnaxii^ 
pmm  patentee  liberie,  Em  i^felicee  ennt  etiam  deflxae  ad  parietem  clavis  ferreiSf 
ad  qnem  erat  magis  par  deAgi  malos  mores,  Ch.  Libet  conoenire  hune  atqua 
appeUmre:  temm  audio  perUbmter;  et  pertimeseo,  si  interrogem,  ns  incipiat  diesra 
de  alia  re,  St.  Neque  est  quiequam  inviolabile  lege.  Leges  sutfjieiuntwr  eon* 
suetudini:  mores  autem  inwadire  aeeeUrant,  et  sacrum,  et  publicum,  Ch.  Per 
Oereulem,  malt  mores  merentur  mfiei  mala  re  I  8t.  Nonne  animaidverti  hoc  pii6-^ 
Kee  t  Nam  id  genus  hominum  omnibus  est  eontrariumf  et  omni  plebi  mal^aeit : 
fidem  nsale  tuendo  detrahunt  etiam  /Idem  iWis,  qui  nihil  meriti  sunt:  nhnirum  me* 
Huntur  horum  mentem  ex  illorum  mente*    Qua  ratione  id  mihi  venerit  in  animuMf 


^^s»#^^«^#. 


prttterire  Ooeller. — SI  Magis  qui  PH.  obnoxiosa  Brant.  911am  p,  liberi  PH.— ^ 
S6  Neque  isti  Pll.  sanctu*st  C— 89  C«  pulUce,  Ooeller.  ^eniu  hominum  homi* 

NOT« 

29  Strenuos  praterire,  nwrefit]  Id  praetentat    leges    clavii    confixas, 

eat,  eontoetndine  nanc  6t,  at  viri  for-  qnemadnioduin  serf  oa  reos  et  fagiti- 

tea  ab  iniprobiatimo  qnoqae  in  bono*  Toa. 

ribas  petendia  victi  ditcedant,  loco-  89  Nonne  hoe  publiee  animmm  advor* 

qne  mofeantnr.  ti\  Qaaai  dicat,  nonne  In  boc  pnblice 

SI  Obnoxiosi'\  Id ^at, leges  illia  pa-  animadTertendnm  est? 

rent,  non  ill!  leglbns.  4S  Ex  eerum  ingenio  ingenium  horum 

sa  Eee  misera]  logenioae  poetara-  probant]  Persa,  *Too  ex  ingenio  mo-' 


1660  M.  AGCII    PLAUTI 

Si  qais  mutnom  quid  dederit,  fit  pro  proprio  perditam. 
Cam  repetas,  inimkam  amicum  beneficio  iovenis  too.  45 
Si  mage  exigere  capias,  daaram  renim  exoritar  optio  : 
Vel  illad,  qaod  credideris,  perdas ;  vel  illam  amicum  ami- 
sens,  [talentum  mutaom 
Ch.  Meas  est  hie  qaidem  Stasimas  servos*  St.  nam  ego 
Qaod  dederam,  talento  inimicum  mihi  emi,  amicum  ven- 

didi. 
Sed  ego  sam  insipientior,  qui  rebns  curem  pnblicis  50 

PoUas»  quam  id  qaod  proxomum'st,  meo  tergo  tatelam  ge- 

ram. 
Eo  domam.    Ch.  beus  tu,  asta  illico :  aadi,  heas  ta !    St. 

noD  sto.    Ch.  at  ego  te  stare  volo. 
St.  Quid  si  egomet  te  velle  nolo?    Ch.  ba  nimiom,  Sta- 
sime,  sfieviter !  [argentum  dedi. 

St.  Emere  meliu'st,  cai  imperes.  Ch.  pol  ego  emi,  atqae 
Sed  si  non  dicto  audiens  est,  quid  ago  ?  St.  damnum  ma- 
lum. 55 
Ch.  Bene  mones :  ita  facere  certum  est  St.  nisi  quidem 
es  obnoxius.  [  jabes. 
Ch.  Si  bonus  est,  obnoxius  sum :  sin  secus  est,  faciam  uti 

«iifit  admomituB  mox  re  ipsa*  Si  gtcif  dederit  aUquid  mvlMfm,  deperditur  pr€ 
proprio.  Quando  repetis^  tHvema  inimicum  tuo  beneficio  pro  omico,  8i  vetie 
repetere  acriuMj  optio  duarum  rerum  mucitur :  foel  amiserig  id  ovod  dederis,  tei  per' 
dideric  Ulmm  amicum.  Ch.  Hie  eat  pr^ecto  meue  aervu9  Stuiimui,  St.  Nam 
em  eo  talento  quod  ego  dederam  mutman,  inimieumy  vendiM  amicum.  Sed  ego  gmm 
amentior,  qui  curam  geram  rerum  publiearum,  pothie  quam  id  quod  est  projetnumi, 
eurabo  nuum  tergum.  Eo  donwm.  Ch.  Heue  tm!  eta  iUieo.  Audi^heuetu! 
St.  Non  tto.  Ch.  At  ego  opto  te  eontiatere.  St.  Quid  si  egomet  nolo  te  vtUel 
Ch.  Ah,  Stasimet  agio  mmium  crudeliter!  St.  Est  satius  emere,  cut  imperei. 
Ch.  Profecto  ego  em,  et  dedi  peeuniam.  Sed  «t  non  est  morigerus,  quid  ago  7 
St.  Da  iitfortunium  grande,  Ch.  Recte  mones!  institui  sic  agere,  St.  Nisi 
pttdem  es  obnoxius.    Ch.  Si  est  bonus,  sum  obnoxius :  si  est  secus,  ogam  ui  impt' 


^^^*^^**^^^  * 


niims,  nt  emend.  Sciopp.— 45  PH.  tftoeiuaf ;  C  JiiMiitMft.— 47  PI1.  ameum 
mtftfm.— 49  C.  oeii(ffcfi — 60  C.  fvt  r.  e.  pvUicif . — 62  Verba,  a<  «fo  <«  «lare  vo- 
lo, desunt  in  PH.— 66  B.  1.  C  C.  9.  audie:ns  es.  Mox,  da  wuignum  malmm 
GuUelm.  et  Bipont.  dano  malum  Palm*»r. — 66  Pll.  eertmut.    B.  1.  quidem 

NOT^ 
res  alienos  probat.'  Tereotios,  *  Hei        46  Optio']  Id  est,  electio. 
me  roiaerum,  qui  tnum  aDinmin  ex        64  Emerem  eliu'st]  Persa, '  Emere 
animo  apectavi  meo  !'  oportet  qoem  tibi  obedire  velU.' 


TRINUMMI   ACT.  IV.  6C.  8.  1661 

St.  Qaid  id  ad  me  attinet,  bonisne  servis  ta  atare  an  ma- 
ils ?  [alteram 
Ch.  Quia  boni  malique  ia  ea  re  pars  tibi  est.    St.  partem 
Tibi  permitto,  illam  alteram  ad  me,  quod  boni  est,  apponito. 
Ch.  Si  eris  meritas,  fiet :  sed  respice  ad  me  hue !  ego  sum 
Charmides.  61 
St.  Hem!  quis  est,  qui  mentionem  facit  homo  hominis 
optumi  ?                                                [vostram  fidem ! 
Ch.  Ipse  homo  optnmus.    St.  mare,  terra,  coelum,  Di, 
Satin'  ego  ocuiis  plane  video?  estne  ipsus,  an  non  est?  is 

est 
Certe  is  est!  is  est  profecto !  o  mi  here  exoptatissume,    6ft 
Salve!    Ch.  salve,  Stasime.    St.  salvum  te.    Ch.  scio 

et  credo  tibi. 
Sed  omitto  alia ;  hoc  mihi  responde :  liberi  quid  agunt  mei, 
Quos  reliqui  hie,  filium  atque  filiam  ?     St.  vivunt,  valent. 
Ch.  Nempe  uterque?    St.  uterque.    Cn.Di  me  salvom 

et  servatum  volunt. 
Cetera  intus  otiose  percunctabor  quae  volo.  70 

Eamus  intro :  sequere.  St.  quo  tu  te  agis  ?   Ch.  quonam, 
nisi  domum  ?  [censeam  ? 

St.  Hiccine  nos  habitare  censes  ?    Ch.  ubinam  ego  alibi 
St.  Jam.    Ch.  quid  jam  ?    St.  non  sunt  nostras  aedes  is* 
tad.    Ch.  quid  ego  ex  te  audio  ?  [tariis 

St.  Vendidit  tuus  natus  aedis.    Ch.  peril !    St.  praesen* 

rat,  St.  Quid  id  ad  me  speetatf  an  utaris  bani$  servU,  an  malia  7  Ch.  Quia  oh' 
iinei  parttm  in  ea  re  boni  malique,  St.  TiH  eoncedo  alteram  partem^  adde  mifd 
iUam  mlleramf  qua  est  bona,  Cu.  Addetur  «t  bene  meritua  es  ;  sed  respics  hue  ad 
mef  ego  sum  Charmides.  St.  Hem  quis  est,  qui  facit  mentionem  optimivirit 
Ch.  ipse  est  vir  optimus.  St.  Mare,  terra^  calum,  Dii  vestramfldsm  I  Conspi* 
come  ego  oeulis  satis  plane  t  Estne  ipse,  an  non  est  7  Is  est  profecto  /  is  est^  is  est 
sane!  O  mi  here  exoptatissime,  sis  salvus  /  Ch.  Salve^  Stasime  !  St.  Saltum  te. 
Ch.  Seio  et  tibi  credo.  Sed  pratermitto  aUa I  responde  mihi  hoe:  auidfaciunt 
mei  liberie  auos  hie  reliqui, JUium  et  JUiam  7  St.  Vivunt,  valent,  Ch.  Newspe 
uterque  t  St.  Uterque.  Ch.  Dii  vokmt  me  salvum  et  servatum.  A  te  petam 
reliqua  qua  volo  scire  in  asdibus  otiose.  Ingrediamur  !  sequere.  St.  Quo  te  agis  f 
Ch.  Quonam,  nisi  domum  7  St.  Putasni  hie  nos  manere  f  Ch.  C76tiuiM  ego  puiem 
aHbi?  Srr.Jam.  Ch.  Quidjam7  8t.  Ha  odes  non  sunt  jam  nostra.  Cu.  QMego 
ex  te  audio?  St.  Tuus  filius  vendidit  ades.  Cu.  InterH.  St.  Prasentibusetnume* 

cjf.— $7  Si  bonus  es  PH.  et  edd.  vett.  secus  es  Pll.  nt  Jubes  Herm.— 59  Qui 
hem  C.«-e7  Sed  onntte  aUa  Aid.  Junt.  Aeidal.  Henn.  OocUer.— 7^  Uicine 


1654  M.  ACCII    PLAUTI 

Nimis  argute  obrepsisti  in  eapse  occasiuncnla :  [des. 

Postquam  ego  me  auram  ferre  dixi,  post  tu  factus  Charrai- 
Prias  ta  non  eras,  qaam  auri  feci  mentionem  :  nihil  agis. 
Proin'  ta  te  itidem^  ut  Charmidatns  es^  rursum  recbarmida. 
Ch»  Qais  ego  sum  igitur,  siquidem  is  non  sum,  qui  sum  ? 

Sy.  quid  id  ad  me  attinet  ?  136 

Dam  ille  ne  sis,  quem  ego  esse  nolo,  sis  mea  causa,  qui 

lubet.  [eras. 

Prius  non  is  eras,  qui  eras :  nunc  is  factus,  qui  tum  non 
Ch.  Age  si  quid  agis.    Sy.  quid  ego  agam  ?    Ch.  aurum 

redde.    Sy.  dormitas,  senex. 
Ch.  Fassus  Cbarmidem  dedisse  aurum  tibi.    Sy.  scrip- 

tum  quidem 
Ch.  Properas,  an  non  properas  abire  actutum  ab  bis  regi- 

onibus,  141 

Dormitator,  priusquam  ego  hie  te  jubeo  mnlcari  male? 
Sy.  Quamobrem?     Ch.   quia  ilium  quem  ementitus  es, 

ego  sum  ipsus  Charmides,  [is  es  7 

Qftem  tibi  epistolas  dedisse  aiebas.  Sy.  eho !  quaeso ;  an  tu 
Ch.  Is  enimvero  sum.    Sy.  ain'  tu  tandem,  is  ipsusne  est 

Ch.  aio.    Sy.  ipsus  es?  145 

Ch.  Ipsus,  inquam,  Charmides  sum.  Sy.  ergo  ipsusne  es  ? 

Ch.  ipsissumus. 
Abi  bine  ab  oculis.    Sy.  enimvero  sero  quoniam  advenis, 

€uUm :  nam  nihil /era  auri,  Obrepaiili  nimi$  astute  in  kaece  occnnuncula.  Poti' 
quam  ego  dm  mejerte  a  iinuii,  ^osiea  tu  evansH  Ckarmidee,  tu  non  eras^  ante- 
quamfacerem  mentionem  auri*  Nihil  OBsequerit.  Ilaque  quemadmodum  tu  Char- 
midatus  ei,  te  itidem  ruriu$  recharmida,  Ch.  Qui$  $um  ergo,  n  is  non  sum,  qui 
sum  f  St.  Quid  id  ad  me  spectat?  Dum  modo  non  sis  ille,  quem  ego  nolo  esse  ; 
JM  quilUtet ;  per  me  licet,  Non  eras  prius  is  qui  eras :  nunc  is  factus,  qui  non  eras 
turn.  Ch.  Age  si  quid  agis,  Sy.  Quidfaciam  7  Ch.  Redde  aurum,  Sy.  Dor- 
miias,  senex,  Ch.  Es  corlfessus  Charmidem  dedisse  aurum,  Sy.  Scriptum  quidem, 
Ch.  Acceleras,  an  non  acceleras  dincedere  statimabiis  r^ionibus,  prado,  antequam 
ego  mandavero  te  muUari  male  hie?  Sy.  Quaref  Ch.  Quia  ego  sum  ipsus  ilU 
Charmides,  quem  es  ementitus,  et  quem  dicebas  tibi  dedisse  literas,  Sy.  Ehof 
amabo,  an  es  tu  is  ?  Ch.  Sum  is  enimvero,  Sy,  Dicisne  tandem,  esne  tu  ipse! 
Cb.  Aio,  S\,  Ipuest  Cu,  Ipse  sum  Charmides,  Sy,  Ergoipseneesf  Ch. 
Jpsissimus,    Fuge  hinc  a  conspeetu,    St.  Enimvero,  quia  venis  tarde,  dabis  pa- 


^»^m^**»*0*^ 


qwKm,  Dons,  avnim  hist  m  dem, — ISO  A  si  m  C.  At  si  ns  C  2.— 132  Pll 
ohreMii  in  eapse;  al.  ap.  Pareum  meapse,—\Z6  Quid  ego  C— 137  B.  1.  quod" 
lubet;  C.  S.  quilibet ;  edd.  ante  Acidal.  quidlubet.-^lil  Cabere,  C.  2.  ac- 
lnvifi.— 142  Edd.  vett.  multari,  Bivefftiifctari.— 144  C.  aiebat,  Mox,  C.  eho  que 
scan;  C,  2.  ehoque  [lacooa]  es  [lacana]  ta  fnim.— 147  Ab  hinc  ab  Pll.  seria 


TRINUMMI    ACT.   IV,   8C.  2- 


1655 


Vapulabis  meo  arbitratu  et  oovorum  eedilium. 

Ch,  At  etiam  maledicis?     Sv.  immOf  salvos  quandgqui- 

dem  adveois, 
^Dt  te  perdant ;  etsi  floccifacio,  an  periisses  prius.  150 

Ego  ob  hanc  operamargentum  accopi;  te  macto  iDforlunio. 
Ceterum  qui  bis,  qui  non  sib^  Qoccuin  noti  interduitn* 
Ibo  ad  illucD,  renuntiabo^  qui  luihi  tris  nummos  dedit, 
Vi  sciat,  sc  perdidlsse :  ego  abco  ;  male  vive  el  vale. 
Quod  Di  teomnesadvenieiitem  peregre  perdant,  Charmides. 
Ch.  Postquam  ille  hinc  abiit,  post  loqueiidi  libere         15G 
Videtur  tcoipus  veQisse.  atque  occasio, 
Jamdudum  meum  ille  pectus  pungU  aculeus, 
Quid  nil  negotii  t'uerit  ante  asdis  ineas. 
Nam  epistola  ilia  mihi  concenturiat  metum  IGO 

In  corde^  et  illud  mi  lie  nummiim  quam  rem  agat. 
Kunqaam  edepol  tcmere  tinuiit  tintianabulum  : 

ftcu  meo  itrttirio  ti  nm»rum  tpdilium,  Ch*  Ai  dicU  maUadhuc?  Sv^  Immd^ 
f  if^iikm  Qdtemt  Matvust  Dii  U  perdatil  ^  eltifacio  nihiUf  an  periliwi  aniea.  Ego 
acc^l^t  ptcuHiiim  ob  han€  rem:  te  mttcto  it^ortanio  i  ted  fiacci/ucia  qui  mU^  qui 
ff^M  *it.  /6o  ad  ilium ^  q»i  mihi  dadit  ires  tUfmrnui  ;  renitntutbOf  Hi  adat  «f 
^mmuf,  Ef^o  prufi^i^arf  ^ive  inah  et  tale  f  Omne*  Dii  t£  perdnnl  adre- 
nientrm  jieregre^  Chnrmida.  Cn*  Postquam  iile  ptofectus  eii  /lincj  iirbaftickudi 
Umptitt  et  lacks  obiatuii  videivr*  Jamdudum  iUe  acuUuM  pungU  meum  pectus^ 
fttiJ  rd  iUi  *it^  aniemeastede^*  NamUU  tiicra  mihi  ij\}kit  metvm  incordttel  quam 
rem  gertnti  Uli  milk  numtni.    PrnfectQ  tinttnnabutuM  nunquam  immii  tefUere,  Erf 


fUoniaiB  PIL  «t  edd*  vetL— 148  Purei  3.  arbitrio  ffifp. — 119  An  etiam  tdd. 
mute  Sciopp* — 150  Di  me  prrdttni  Go«lkr*  el  edd.  ve(t«  si  tefiv  a*  periisse  PJI. 
— 151  PIL  aecepema4:inimpiirtMnio;  B,  1,  emaeio  importunio, — 152  Sederum  PJL 
rt  Dread*  Sed  herum  H.  1.  Sed  enini  amend*  Sdopf>,  Mox,  PH.  el  B«  U  non 
imerdum*—l$%  Fbiud  iUum  \*{l^tbA  UisiaiC—nS  Quo  Di  Htrm.  Char- 
mid  fi  (teebt  in  B.  L— ItiO  C.  atnceniuriat  tnHumn.—lij2  Num  quern  PU,  temere 


NOT« 


U7  Enimi^er&ser&JMarh  i*Ttii  a  pud 
iTtliqi»09^  lit,  qui  ticictii  iragarenUir, 
trmiuviroruni  arbiirm  ptEiia^  darent' 
Iii  m  Ani|jbitryone,  ct  altbL 

150  Etn]  lonliis,  si  te  f&cei/acio, 
pro  tin,  tr«jfciioiie  Uterarum. 

1 60  Con  cent  nria  t]  *  Coo  c  e  n  t  u  r  t  ar^ ' 

•$«t  c<il1Jfere,dHctRm  aceDrnriiSf  qusB 

'id  ■uffrigiacciiiveiiiebanl,  et  in  cer- 

'  tai   daiRcs  diHtdbiifbHiiliir*     '  Siic- 

c^ntiiriiUis'  meliorr«  aoise  anctnH* 


bus,  eat,  m  re  militAd,  tn^eere  in 
locum  dp^cisntb  milliia  ilinm  milU 
lem.  Hiuc  ni«taplit»ra  Hi  ad  signl- 
fieaiidum  que  mil  bet  qui  atienat  vicca 
itnpleU 

Wt  NMnqaam  iemere  iinniii  Hniin- 
nahutam]  Quasi  dlcat:  Hoc  quod  dt- 
diartt  nyeapUanta,  uon  temere  did* 
ttir ;  Uf  qtte  enlm  pnUalnr  liminiia- 
bulum,  nhi  ad  aliqttod,  i«ii  •ifiiyin^ 
aeu  indicium* 


1656  If.  ACCII   PLAUTl 

Nisi  qui  illad  tractat,  ant  movet,  mutam  est,  tacet 
Sed  quis  hie  ost,  qui  hue  in  plateam  cursuram  incipit  t 
Lubet  observare,  quid  agat :  hue  concessero.  165 

muium,  taeet,  niti  aiiqwi  illud  impeUU,  out  movet.  Sed  qta$  uikieftd  acewrrii  m 
pUUeam  t    Obitrvabo  pddfaciat  /  hue  recedam. 


<»^*^0»^^<0>^^^^ 


imniiiunabubulum  C  iemere  HmtumabviMm  C.2.— 168  iVift«iitfa1.ap.PAreon. 
mutu'st  Pare!  8.  malvf  tacet  PU. 

HOTJE 
168  MvtuM  €fl,  iaeei}  Id  eit,  tin-     nt  tintiooabQlom  non  inopte  onto, 
tinnabohini ;   qoasi  dicat :  Hie  oon     sed  alieno  tinnit. 
ita  loqueretor,  niii  impalsa  alieno; 


ACTUS  QUARTI  SCENA  TERTIA. 

STASIMUS,   GHARMIDBS. 

St.  StasimEi  fac  te  propere  celerem,  recipe  te  ad  domi- 

num  domum ; 
Ne  subito  metus  exoriatur  scapulis  stultitia  tua. 
Adde  gradam !  appropera !  jamdudum  factum  'st,  cum  abisti 

dorao. 
Cave  sis  tibi,  ne  bubuli  in  te  cottabi  crebri  crepent, 
Si  abieris  ab  beri  qusestiono :  ne  destiteris  currere !  5 

Ecce  bominem  te,  Stasime,  nibili !  satin'  in  tbermopolio 

St.  Statisme,  fac  te  repenie  veUcem,  concede  tu  domum  ad  kerum  ;  ne  timer 
eveniat  repente  humerie,  tua  amentia,  Accelera  gradum  !  aceeUra  /  Jampridem 
exeemiati  ex  adibus.  Vide,  n  vit,  ne  crehri  cottaln  bubuli  reconentt  H  exceeseris 
quando  kenu  te  qu4tret.    Ne  ceesee  accelerare  I    Ecce  kommem  mikilif  Stasime  / 


1  Ai.  ap.  Parenni,  face  te  p,  celeres  redpere,  Voc.  damnum  deest  in  B.  1. 
Edd.  ante  Oulielm.  facite  propere*^2  B.  I.  C.  et  C.  2.  itultitiam,  omisso  tua, 
— S  Abde  gradum  B.  1.— 6  C  nikU  «•  ttt  temtipoUo, — 7  Goeller.  thermopotae, — 

NOT« 

4  Ne  bubuli  in  te  cottabi]  Orteci,     'cotta1>os  '  Plantnt  appellat,  perme- 

inter  bibendnm,  qnod  reliqnum  erat     taphoram,    editum    flagrii  sonitnn, 

in  pociilis,  ad  terram  certa  ratione     qnando  subjiciantur  maBtlgiae. 

conjiciebant;  et  qnod  inde  existeret        6  Thermopolio']  *  Tliermopolia '  vo- 

appellant.  Sic     cabantur  olim  canpons,  in  quibiu 


TRINUMMI   ACT,    IV-  SC.  3. 


1667 


Condalium  es  oblitus^  postqaam  thermopotasti  ^ttareml 
Recipe  te,  et  recur  re  petcre  re  recenti*     Ch,  huic,  qajsquls 

est, 
Curculio  'st  exercitor  :  is  hunc  homioera  cursoram  docet 
St,  Quid,  homo  nihili,nonpudet  tc?  tribusiie  te  poteriis  10 
Memoria  esse  oblituin  ?  an  vera,  quia  cum  frugi  hominibus 
Ibi  bibi.stij  qui  ab  ulieno  facile  cohiberent  manus? 
Theruchus  fuit,  Cerconicus,  Crinnus,  Cercobulus,  Collabus^ 
Ocolicrepidae*  Craricrepidae*  Ferriteri,  Mastigiee- 
Inter  eosuc  homiDes  condalium  te  red i pise i  postulas,      IS 
Quorum  eorum  uuus  surripuil  currenti  cnrsori  solum  ? 

etmi  obtiini  e&ndaUum  in  thgrinop^iht  pQalqvrtm  prttlttuU  gutivr  mlidh  Uikibtm  f 
Rtcip^  Ut  tt  t€di  nd  T^eUmimn^  dum  res  «l  recenA,  Cm*  HiCf  quiiquis  ril, 
wmgistntTik  httbuii  curcuiionem  :  is  docvH  hum:  homintm  eurrert.  Sf .  Qtiid^  ha- 
mo  nikiUt  U  non  pudH  ?  Op&rUine  it  €iie  Upfitm  memorm  iiibus  aeyphU  nccittiaf 
An  ver^,  qwnmm  ibi  jminxii  cum  hemintbm  frugi,  qui  caer^eteni  facik  mnnns  ab 
ahcnu  ?  FhU  Thrruckust  Cerconkus,  Cnnnus^  Cereobttlux,  CaHabut,  Ocuiicrepii' 
d*r,  CmricrtpidiPt  F^rr'tUrit  M^Higiit.  iSpcrftsne  ie  r r caper uiurum  condidium  in- 
trr  eof  homimcM  ;  quonxm  eorum  ukus  ntrripuit  »okam  cakei  euraori  currenti?   Cu^ 


%  V\h  paierirHenti;  al*  ap,  Pflrenm,  pede  retenH.—9  Cnrculksi  FTerm.  floel- 
k r .  GarguHofiC^  Gitrgiiiosl  C.  2. — 10  \H\.  poferi§*—U  il/t fflor up  G u li e I m , 
Jl/fmoriV  Dr(^*d*  Mox^  an  rero  quoniam  fnt^i  Rei^,  ap.  Herm*  et  Goeller,— 
IS  Truikua  C.  Truvhus  C.  2-  Terrucm  B,  l.  Fro  Coilabug,  quod  ex  hi  bent 
B.  I.  C.  et  C,  a*  C^ttabu*  legit  Palmer,  el  sic  Parei  1.  2*  S— 14  OcuH 
erepidiS   B.  1,   PIU    Occulteripida!  Palmar^    Crtieicrepidtv  B.  1,  et  editloa*» 

NOT« 
cirida  «t  eicoUnta,  et  ptjtalcnta  ap- 
poaebBHtiir*  A  pud  PlaiitHmp  *  ihcr- 
mopotare'  verbnm  partfui  GnEcnnii 
paritm  Lalitiutn.  AmmianiiH  Mnr* 
ceUiDUA  de  icti  »\h  morlbus  :  ^  Ita  au- 
teni  paiici  iimt  inter  eos  severi  via- 
dJcea  deUetornnii  Dt  il  atiiism  calidam 
tardiut  vttulent  lervni,  irecenlU  af- 
BigT  terberibDi  JiTbeatim' 

7  Condatium]  *  Condulns/  *  coti- 
daldSf'  et  ^cundalinm/  Festo  eat 
annnLi  genon* 

Thefmoj»(ii»H  gtttturem]  Qiiaai  dU 
eat :  PofiVquam  ealjda  polione  gut- 
Itir  pro)iti4tl>  Comica  Licentia  dixit 
ikerrmpolasti,  verbo,  tiim  ex  Gra-eo, 
innt  CT(  Latino  cooatanle.  Hoc  eiiim 
in  ufiLLo  ferme  laudato  notm  aDCtorc 
reperituri  ut  terburo  uUum  parlimex 


Graeeo,  partim  ex  Latino  constel* 

S  Huic^  qjiiMquis  eit,  Curculio  'H  e^^ 
^rcitor]  Ath  Let  arum  ||mnaBf  n  et  ma- 
giatrt  *  exercitore*  *  appeliabBHinr* 
Tn  boc  joco  pciela  riilioDein  habet 
prima?  iyllob*  hnjiia  ¥Oci»  Curculio^ 
quia  cnraiiat  fiervului,  Et  fai^iie  ere* 
diderim  indeettam  appellatom  'Cur* 
cnlioneiti'  ilium,  qui  nomen  d*>dil  fa- 
bii1;e  Plaiiliote,  propter  ejus  vebri- 
tat«m  cnraiis  in  Chariara*  *  Exerei- 
tb  '  dttebahir,  pro  *  PKereitatio,* 

13  Thtni£hus]  Nomina  aervorom 
a  Planto  conficia,  qaae  per  »eae  nibil 
ferme  ilgtiificatit  ;  aut  adeo  palam 
signifiraiit,  ut  Soil  f^nererU  liicetiit 
ti  velii  interpretari. 

16  Surtipuit  curnnii  solum]  Hyper- 
bol«  est  ftudHcU^ima,  Quia  enim  ere- 


1658  M.  ACGII   PLAUTI 

Ch.  ltd  me  'Di  ament,  graphicam  furem !    St.  quid  ^o, 

qaod  periit,  petam  T  [perl 

Nisi  etiam  laborem  ad  damnam  apponam  epithecam  insu- 
Qain  to  qnod  periit,  periisse  ducis  ?  cape  vorsoriam. 
Recipe  te  ad  henmi.    Ch.  non  fugitivos  est  hie  homo, 

commeminit  domi.  20 

St.  Utinam  veteres  mores,  veteres  parsimoniae 
Potius  majori  bonori  hie  essent,  qaam  mores  mali. 
CH.'Di  immortales!  basilica  bic  qaidem  facinora  incep- 

tat  loqui. 
Vetera  qnasrit,  Vetera  amare  hunci  morem  majomro,  scias. 
St.  Nam  nanc  mores  nibil  faciont,  quod  licet,  nisi  quod 

lubet.  25 

Ambitio  jam  more  sancta  'st,  libera  'st  a  legibus : 
Scuta  jacere,  fugereque  hostes^  more  babent  licentiam : 
Petere  bonorem  pro  flagitio,  more  fit.    Ch.  morem  iropro- 

bum! 

Ita  me  DU  ament^  cotuummatum  furem !  St.  Quid  rogabo,  9^f'd  amiti  t  Nin 
etiam  tu^iciMm  laborem  ad  jaetwram,  fuan  epUkecamt  Qidmtu  puUeamiMmm 
esie,  quod  eei  aiRtsnim  7  Accipe  versoriam.  Reverier^  ad  kerum,  Ch.  Hie  nom 
e$t  homofugUivut,  reeordaiur  adium.  St.  Uiinam  eseenl  antiqua  in$tUutat  anti- 
que pareimonia ;  eeaent  hie  mqjori  fconort,  quam  mala  instiiuUu  Ch.  Dii  immor* 
talet  I  hie  crditur  pronuntiare  regia  facia,  Qu4grit  autiqwa ;  fie  ignores  hunc  tft/i* 
gere  antiqua f  tnorem  mqjorum*  St.  Namfaciunt  nunc  nikili  mores,  nisi  licet  fa^ 
cere  quod  lubei.  Ambitio  est  nunc  consecrata  consuetudine  ;  est  immunis  a  Irgi- 
bus :  qui  abjiciunt  scuta,  qui  fugiunt  in  certamine^  in  consuetudine  habent  auetO' 
rilatim*    Fit  consuetudine,  si  petas  honores  pro  scelere.    Ch.  Malam  consuetwdi' 


veteres.— 16  Quorum  unus  Herm.  et  Ooeller.— 17  Di  amani  PH.— 18  B.  1. 
laborem  addam.  Mox,  Pll.  et  editioDei  veteres,  apothecam :  B.  1.  nam 
apponam  apotecam ;  Lamb,  hypotheeam, — 21  Atque  utinam  editiones  vete^ 
res :  Utinam  veteres  homines  Fll.  Utinam  veteres  homines,  uHnam  veteres 
Orat.  Utinam  veteres  mores  omues,  veteres  Both.— 24  Donz.  Herm.  Ooelter. 
more  nugorum.  B.  1.  sctoi.— 26  Oolielm.  liberaia  legibus.'-'27  Parei  S.  habet ; 
B.  1.  fugerequa  hostes  mores.— 29  Strenuiores  Reiz.  ap.  Herm.    Strenuos  jam 

NOTiE 

dat  qnenqnam  adeo  esse  et  fnracem,  19  Cape  vorsoriam]  Id  est,  da  vela 

et  iD  fnrando  promtom,  ot  correnti  retrorsam.    Nimirttm  *  versoria '  est 

bom'iDi  so(am,  id  est,  soleam  seu  cal-  funis,  quo  velam  vertitar. 

cenmdetrahat?  24  Vetera  amare]  Id  est,  veteres 

17  Grap^tciim/nrem]  Id  est,  homi-  mores,  veterem  parsirooniam. 

ilem  vere  farem.  26  Sancta  *st]  Id  est,  tati  et  invio* 

18  Epithecam]  '  Epitbeca'  est  ad-     lata  facta  est. 
ditio,  adjectio. 


TRINUMMJ   AfJT*    IV.   SC,  3. 


1659 


St*  Strenuos  pr^eterirej  more  fit    Gfr,  nequam  qnldem, 

St*  Mores  leges  perdtixerunt  jam  in  potestatem  suatn^  30 

Magis  quis  sunt  obnoxiosij  qaam  parentes  liberis, 

Eae  niiserae  etmm  ad  par ie tern  sunt  fixoe  olavis  ferreis, 

Ubi  malos  mores  affigi  nimio  fuerai  sequius. 

Ch.  Lubet  adire  atque  appellare  hunc  :   vemm  auBCuIto 

perl  u  bens. 
£t  metuo^  si  compellabo,  no  aliam  rem  occiptat  loqui«    35 
St.  Neque  istis  qiiicquam   lege  sanctum  'st :    leges  mori 

serviunt. 
Mores  autem  rapere  properant,  qua  saerutti;  qua  publicum. 
Ch.  Hercle  is  lis  malam  rem  magnam  moribus  dignum  'st 

dari !  [minum  omnibus 

St.  Nonna  hoc  publice  animum  advorti?  nam  id  genus  ho-* 
Ufiiversis  est  advorsum^  atque  omni  populo  male  facit:  40 
Male  iidem  servando,  ill  is  quoque  abrogaut  etiam  fidem. 
Qui  niliil  meriti :  qtiippecx  eorum  ingenio  ingenium  borum 

probant.  [sum. 

Hoc  qui  in  men  tern  venerit  mibij  retpsa  modo  commonitud 


I 


mm.  St.  Eft  ci^nsuHudo  aspfrnari  fi^rtet^  Cn.  Nequnm  pro/eciti  con^uHuda, 
St«  M^rtif  jam  viititkarwii  in  smm  ditwnfm  li^geit,  ^uibua  guni  mtigis  ahmxii^ 
^uam  pttrenUi  hbcria,  E<e  iitfiiicfB  sunt  tiiam  dffijNti  od  jfurUtetn  datUferreu^ 
ad  ^Nfffi  erat  mngh  par  dtfigi  muioi  moreM.  ('H.  Ltbct  cmivtrtire  Kune  alqut 
appeiiaTt:  terum  audio  periiiitnUr ;  e(  perdmexio,  ai  inUrrogi'm,  n#  incipiat  dicerg 
de  Qlm  re^  St.  Neque  ttt  qukfiuttm  intt^atdfe  tegr.  Lpgei  Mu^k'iMniur  con- 
taHuMm:  mtires  autfrn  tnvtidere  accelerant^  et  garrum^  et  puiftkvm.  Ch.  Per 
litreuUmt  mtdi  rrn^res  mereHiur  agici  mala  re  i  ST,  Nonne  anmadverti  hoc  pnb^ 
lice  f  Nam  id  sen.uM  hominum  nmnibuM  «t(  ^it/ruHNm,  ^f  amni  piebi  maiefacit : 
fdtm  maU  tuend^  detrahaftt  etiam  fidem  i\\\u  ^ni  n^^ti  meriii  jiir»i :  nimitum  m£* 
tmniMT  Adrion  mentem  ex  iilorum  menie,     Qmi  ratUme  id  raihi  mner'tt  in  animum, 


*'*'******-t^  **■ 


|ir#fmr£  GoellfTf  31  Nngi»qui  PI  I*  o&Jinjftoitr  Brant,  qmam  p*  tiheri  PIK^ 
M  Nft^ueisti  I'll,  tanclti^st  C. — 39  C*  pultUe-    OqcUgt.  genus  hominum  h&tfii' 


NOT^ 


20  SirmwB  praierire,  morffii}  Id 
UU  cofiMti^tndiiie  nnnc  fit^  ni  viii  for- 
l«»  ih  UiiprckbUiimo  quoque  in  liono- 
ribus  petentlis  vicii  dbcedani,  Eoco- 
qiie  moTf  mniur. 

31  Ohno^wAi]  td  &st,  Icgea  illis  pa* 
tent,  Ttoii  i\[i  le([ibiii. 

32  Ea  mtffrcF]  Ingenioiti  poeU  re- 


prssentat     legei     clavli    eo&Sxii, 

qiiemadntodiim  tervdi  reoa  et  fugiti" 

39  Nonne  hoe  puhlice  animum  ndwor- 
ii]  Qimsi  dicatj  nonne  lu  iioc  publice 
■Rimadver(endum  e£t  ^ 

42  ExfaTuminginio  ingenium  horum 
probani}  Persa,  '  Tuo  ei  ingenio  mo- 


1660  M.  ACCII   PLAUTI 

Si  quis  mutaom  quid  dederit,  fit  pro  proprio  perditam. 
Cam  repetas,  inimicam  amicam  beneficio  invenis  tuo.  45 
Si  mage  exigere  capias,  daaram  remm  exoritur  optio : 
Vel  illad,  qaod  credideris,  perdas ;  vel  illam  amicam  ami- 
sens,  [talentum  mataom 
Ch.  Meas  est  hie  qaidem  Stasimas  serros.  St.  nam  ego 
Qaod  dederam,  talento  inimicam  mibi  emi,  amicum  ven- 

didi. 
Sed  ego  sam  insipientioti  qui  rebas  corem  pablicis  50 

Potias,  qaam  id  qaod  proxumum  'st,  meo  tergo  tatelam  ge- 

ram. 
£o  domam.    Ch.  hens  ta,  asta  illico :  audi,  beas  ta !    St. 

non  sto.    Ch.  at  ego  te  stare  volo. 
St.  Qaid  si  egomet  te  velle  nolo?    Ch.  ba  nimiam,  Sta- 
sime,  saeviter !  [argentam  dedi. 

St.  Emere  melia'st,  cui  imperes.  Ch.  pol  ego  emi,  atqae 
Sed  si  non  dicto  aadiens  est,  qaid  ago  ?  St.  damnam  ma- 
lam.  55 
Ch.  Bene  mones :  ita  facere  certam  est  St.  nisi  qaidem 
es  obnoxias.  [  jabes. 
Ch.  Si  bonas  est»  obnoxias  sam :  sin  secas  est,  faciam  nti 

sum  admimituM  mox  re  ipta.  Si  quU  dederU  tdiquid  fmc^trm,  deperditur  ptv 
proprio,  Quando  rqtetU^  nwenii  inimieum  tuo  beneficio  pro  amieo.  Si  velie 
repetere  aerius,  optic  duamm  rerum  naaeitur :  vel  amiierie  id  quod  dederit,  vel  per- 
dufertt  ilium  amicum.  Ch.  Hie  est  prrfeeto  meus  servus  Stasimus.  St.  Nam 
emi  eo  tulento  «/uod  ego  dederam  imi<iniifi>  tiitmsciiM,  vendidi  iunicum*  Sed  ego  s%ns 
amentior,  qui  euram  geram  rerum  publiearum,  potius  quam  id  quod  est  proxtmrnm^ 
eunbo  meum  tergum.  Eo  dowmm.  Ch.  Heus  tul  $ta  iUieo,  Audifkeustuf 
St.  Noil  8to»  Ch.  At  ego  opto  te  consistere.  St.  Quid  si  egomet  nolo  te  veOeJ 
Ch.  Ah,  Siasimet  agis  nimium  emdeHlerl  St.  Est  satius  emere,  cui  imperes, 
Ch.  Profecto  ego  emi,  et  dedi  pecnniam,  Sed  si  non  est  morigeruSf  quid  ago  7 
St.  Da  infortunium  grande,  Ch.  Reete  monee !  institui  sic  agere.  St.  Nisi 
qmdem  es  obnoxias,    Ch.  Si  est  bonus,  sum  obnoxius :  si  est  secus,  ogam  ut  imps* 


^^^0^*00^^^ » 


wJbus,  nt  emend.  Sciopp.— 45  PlI.  invemas;  C.  tnoaitcaf.— 47  Pll.  amcam 
miseris, — 49  C.  vendedL — 60  C.  qui  r.  c.  puUicis, — 52  Verba,  at  ego  te  stare  vo* 
h,  desnnt  in  Pll. — 56  B.  1.  C.  C.  2.  audiens  es.  Mox,  da  magnum  malum 
Galielm.  et  BipoDt.  dano  malum  Palm«tr.— 56  Pll.  certumst,    B.  1.  quidem 

SOTJE 

res  alienot  probas.'  Terentins,  <  Hei        46  Optio']  Id  est,  electio. 

me  miseniiD,  qai  toam  animam  ex        54  Emerem  eliu'sl]  Persa, '  Emere 

animo  spectavi  meo  I'  oportet  qaem  tibi  obedire  veils/ 


I 


TKINUMMI    ACT.   IV,   SO.  3*  1601 

St.  Quid  id  ad  me  attloet,  bonisne  servis  tu  utare  an  ma- 
ils? [alteram 
Ch.  Quia  boDi  malique  in  ea  re  pars  tlbi  est.    Sr.  partem 
Tibi  permitto*  illam  alteram  ad  me,  qaod  boni  est,  apponitci, 
Ch,  8i  eris  meritusj  fiet :  sed  rcspice  ad  me  hue !  ego  sum 
Charm  id  63.  61 
St.  Hem  I  quis  est,  qui  mectionem  facit  homo  hominis 
optumii                                                   [Tostram  6dem ! 
Ch*  Ipse  homo  opttimus.     St.  mare,  terrai  coelum,  Di^ 
Satia'  ego  ocitlis  plane  video?  estoe  ipsus^  an  noa  estt  is 

est, 
Certe  is  est  J  is  est  profecto !  o  mi  here  exoptatissume,    05 
Salve!    Ch<   sake,  Stasime.    St.   salvum  te.    Ch,  scio 

et  credo  tibi. 
Sed  amitto  alia;  hoc  mihi  msponde :  liberi  quid  agunt  mei, 
Quos  reliqiii  hie,  filium  atque  filiam  ?     St.  vivunt,  valeut. 
Ch.  Ncmpc  uterque?     St.  uterque.     Ch.  Di  me  salvom 

et  servatum  volunt 
Cetera  intos  otiose  percaoctabor  quae  volo,  70 

Eamas  intro  :  seqnere.   St.  quo  tu  te  agis?    Ch-  quonam, 
nisi  domum  ?  [censeam  t 

St.  Hiccine  nos  habltare  censes?    Ch*  ubinam  ego  alibi 
St.  Jam-     Ch.  quid  jam?     St.  non  sunt  nostrae  fcdes  is- 
tas-     Ch.  quid  ego  ex  te  audio  ?  [tariis 

St.  Vendidit  tuus  natus  aedis.    Ch.  peril!    St.  praesen- 

rat,  St.  Quid  id  ad  me  itpedai,  an  ula rtJ  ftanii  «ruw,  an  malis  ?  Cm»  Quia  ah' 
timti  partrm  in  ca  re  bi>m  mtiUque^  St.  Tibi  c<tncedi>  alltram  partem j  ttdti*}  mihi 
Uhm  tdtcramj  qmp  tM  tflsa,  Ch.  Addetur  d  tfne  mtHlus  ft ;  ted  r€$pkt  hue  ad 
■w/  f^o  sum  Chttrmidei^  St.  Hem  quit  est,  qui  faeit  m^iUionrni  opiimi  t^iTif 
Ctt»  Ipse  e§t  rir  optimm,  St.  Mare,  tan-a,  eaium,  Dit  vcttram^fidtm  I  Conspi- 
emue  sgc  ^attis  ittiis  plane  ?  Ettne  ipse,  an  nan  est  i  h  est  proftciu  f  is  fsl,  is  e»t 
wjw/  O  mi  ha€  exoptatissimt^  iii  tatuusJ  Cn»  Sa/re,  Stasime  /  St.  Salvvm  te* 
Ch*  Seta  et  tibi  eredo.  Sed  pratermilto  alia/  re*pi>nde  mihi  hoc:  quld/ttdtmt 
met  libeHt  quos  hie  T^tiquirfiiium  et  JUuim  ?  St,  Vieunl,  ra/fiii,  Cif*  Nempe 
wierque  ?  St.  Uterque*  Cli.  Dii  riflunt  me  $alvum  ei  gervatMm*  A  U  ptiam 
nrfifim  qu^  tah  atire  in  ^rdibu9  otiose.  In^ediamurl  ieqnere,  St.  Qiro  te  figis  f 
Cli*  Quoiiiimi  nisi  domum?  St;  Puiaxne  hie  nos  manere?  Cu.  Ubinam  ego  imi^m 
aiibiF  St\Jiim.  Ch.  Quid  jam  7  St,  lis  trdes  nan  sunt  JmnntistftE.  Cn,  Quidef^o 
txteandi&I  St.  Tuusjiiimi-endidita^dts,  Cu*  Mcrii,  St.  Prsseniibitset  nume* 

*•*■**'*  ********* 

*f|,^57  Si  bonus  es  ViL  et  edd.  vett.  tecuaesPU.  ut  jubes  Herni."-6!>  Qui 
boni  Ci— 07  Sed  vmitie  aiia  Aid.  Jiint.  Atidal,  Herm*  OoeUen — 72  Hieitit 


1662  M.   AGGII    PLAUTI 

Argent!  minis  nameratis.    Ch.  quot?    St.  qaadraginta. 

Ch.  occidi!  75 

Qai  eas  emit?    St.  Callicles,  cui  taam  rem  commenda* 

veras. 
Is  babitatam  bac  commigravit,  nosqae  exturbavit  foras. 
Ch.  Ubi  nunc  filias  mens  babitat  ?    St.  bic,  in  boc  pos- 

ticolo*  [for^. 

Ch.  Male  disperii !  St.  credidi  aegre  tibi  id,  ubi  audisses, 
Ch.  Ego  miser  meis  periculis  sum  per  maria  maxoma     80 
Vectus  capitali  pericalo,  per  pmdones  {rfurimos 
Me  servavij  salvos  redii :  none  bic  disperii  miser. 
Propter  eosdem,  qaomm  causa  fui  bac  a^.tate  exercitus. 
Adimit  animam  mihi  segritudo.    Stasime !  tene  me.    St. 

visne  aquam 
Tibi  petam  t    Ch.  res  qiiom  animum  agebat^  turn  esse  of> 

fusam  oportuit.  85 

niii  wtimU  argenteii.  Ch.  Qwt  t  St.  Quadraginta,  Ch.  Perii.  Qnis  eoM  emit  f 
St.  CaUieUSf  cui  commiifrat  tma$  fartrnnai ;  i$  c^wtmigravit  Ime  hithitaimm,  jio«- 
aue  ejecii  foraa,  Ch.  UH  numet  nume  wteui  JiUutt  St.  Hie  in  hoc  potiieuh. 
Ch.  Jnterii  male*  St.  ExicHnutvi  it  trgre  latumm  etse  koc^  quandQ  acceptnes, 
Ch.  Ego  in/eUx  tumjactatuM  wuicjachAo  per  marim  wtaanma  pericuto  copUia^  a 
piraiic  me  defendi^  revertor  incolumis:  mmc  hie  na^fragum  feci^  i^felix  propter 
«o«iem,  €Uorttm  eama  Jui  jactiUui  hoc  ataie.  Dolor  adimii  mentem :  tene  nu, 
Staeime  I  St.  Viene  nt  pootulem  mquam  pro  tet  Ch.  Qntrndo  fortwm  tnlcri- 
hant,  tnm  oportehoi  effwkiere. 


C.  Mmm  ego  Pll.  Herm.— 78  Voc.  <#ltf  deest  in  B.  1.— 75  ISfW.quod.^SO  Ego 
mioemm  Pll.  meit  fericlie  Herm. — 61  Herm.  •ertdo.— 83  Nonius  hoc  atate; 
nnde  Onllelm.  conj.  hoc  eetaiu* — 85  Voc.  re$  deest  in  B.  1.  Mox,  in  eodem 
cod.  cnm  animam.  mebom  tnm  eue  effkia  ;  C.  2.  re9  qnoniam,    Pll.  cffn»n* 

NOTJE 

88  Hoc  alate'l  Id  eit,  hoc  statis,     *  Hac  nocte/  id  est,  boc  noctlt. 
leu  state  tarn  prscipitii  sen  effceta* 


ACTUS  QUARTI  SCENA  QUARTA. 

GALLICLBS,  GHARMIDES,  STASIMUS. 

Ca.  Quid  boc  bic  clamoris  audio  ante  eedis  roeas  ? 
Ch.  O  Callicles !  o  Callicles !  o  Callicles ! 

Ca.  Qimiii  «aci^<nia<iMiaii  9Mdi9  emU  mem  mdeet    Ch.  O  CMcUa!  O  CnUi' 


TEINUMMI   ACT.   IV.  SC  4. 


1003 


Qualino  amico  mea  commendavi  bona  1 

Ca.  Probo  el  fideli^  et  tido,  et  cimi  magnci  fide; 

£t  salve,  et  salvom  te  advenisse  gatideo,  fi 

Ch*  Credo  omoia  istiecj  si  ita  'st»  ut  praadicas. 

Sed  qois  iste  est  tuns  ornatufi?    Ca*  ego  dicam  tibi, 

Thesaurum  effodiebam  inluSj  duteiHj  filias 

Turn  quae  daretur ;  sed  iotus  narrabo  tibi 

Et  hoc  et  alia;  seqoere.    Ctl*  Stasime!     St*  hem!     Ch* 

strenue  10 

Curre  in  Pirxenin,  atque  unum  curriculum  face. 
Videbis  jam  illic  navcm^  qua  adveeti  snmus. 
Jiibeto  Saogarionem,  quae  imperaverimj 
Curare,  ut  eflferantur :  et  (u  ito  simul, 
Solutuin  'st  portitori  jam  portoriuno*  Id 

St*  Nihil  est  mora^.     Ch»  i^i,  anibula !  actutuiii  redi« 
St.  Illic  sum  atque  hic  sum^    Ca.  sequere  tu  hac  lue  in* 

tro,     Ch.  seqiior* 
St«  Hic  meo  hero  amicus  solus  firmus  restility 
Neque  demutavit  animum  de  Brma  fide, 
Quanquam  laborer  multos  *  *  *  20 

Sed  hic  unus*  ut  ego  suspicor^  serval  fidem, 

cki!  O  CaUu:lei/  Quali  amic&  i;redidi  meag /arivnttt  /  Ca#  Bono,  Hfith^^ 
cum  mtigita  Jide ;  tt  sidve^  it  ItPiiiF  U  ndvfnisse  nttlvvm,  Ch*  Credo  omnia  iHh^i^ 
H  ««l  tia  «l  dkh.  Sed  quh  cit  UU  ium  vrntitus  ?  Ca.  Ego  tihi  dicam.  Ejf&dit- 
bam  inim  ikemurum^  qui  donetur  dos  iu^  Jf^iif -  Sed  tibi  narrtttrn  intus,  et  hoc  H 
rrl<m.  Setfuere,  Ch.  SUsi me  !  Sx-  MeiK,'  Cu.  Curre  crieriter  in  Pirteeumt 
d  fli  deifkte,  Videhia  jam  iliic  nctc^m,  qua  sumus  alUli,  Mandu  Sangttnoni^  ut 
*f«r*l.  III  effer&nturf  qm^e  imperaverim*  Et  tu  pt^rge  MimuL  Poriurium  eU  jam 
mitttum  pftrtitftru  St,  Eit  nihil  quod  mwtiur.  Cii.  /,  t,  ^BibuUf  Mtatim  rtdi^ 
St,  Sum  li/jV,  et  turn  hic,  Ca»  Sfquere  me  in  hue  intro,  Ch.  Sfqttor^  St,  Hie 
timkuM  fo/tfi  firmux  reititii  mf9  htro,  ne^ue  dwmtH  ftnimunt  de  Jirma  fide* 
Quiinquam  ipse  pertutd  muit&a  labures;  std  kic  unuM  tuetur  fidemj  ut  ego  mm* 

I  Quiiitii'  Parei  3*^5  Ei  Mlvet  et  C* — 6  Omnm  * . . .  prtrdicm  eredfi  edd. 
rttL—S  I%«i#aKrifm  PIK— »  Tuieque  PIJ.— 12  VidebU  nam  B.  1.— 13  Vidtt* 
B*Uet  Pii— 16  Soluiutt  PlL— IG  MhU  eat  mt^rfxcit  ambnia  Pll,  unde  Rillctji, 
Nik  it  itt  mar  ff  7  C 1 1 .  t ,  n  ihit,  ambuh;  L  n  tn  b .  N  ih  il  €St  m»ra  ?  Cn.nih  il,  tt  mbu  - 
h.—  ll  AcidaLttGaellfn^ti  me  intrtf  Aur.^lB  FU.  amktHfoltis.—\9.  22  B.  t. 
fide*  kic  untd  ut  egtt  auspie^r  Serwul  fidem  quanquam  iabores  TnuU&4f  eepiEse  cea' 
«*;  Aid,  ci  Meiira.  fide^     Hic  unut,  ut  ego  tmpicor^  tt^rvat  fi4em*     iiuunqtuam 

KOT/E 

II  Pitamm\  *  Pir«eai '  eit  p<^rlii$     itar  curriciiU  tccelerit,    Una  ftpirllu 

AiUi^q«rnm»  viim  confice* 

t'num  cuffwuluH  fmt]   Id  eit,  ia^ 


1664  M.  ACCII   PLAUTf 

Ob  rem  laborem  eum  ego  cepisse  censeo. 

jptcor;  ego  exiitimo  eum  taborai$e  non  eme  cmutu 


Uhwree  muUoe  ob  rem  eum  ego  eepiue  cemeo ;  Lamb.  Uboree  muHoa  ipu  periuli. 
Pro  ob  rew^  Acidal.  conj.  ab  re* 


ACTUS  QXnNTI  SCENA  PRIMA. 

LYSITBLBS. 

Hic  homo  est  omniam  hominam  prsecipuos,  volaptatibas 

gaadiisque  antepotens: 
Ita  commoda,  qaso  copio^  eveniant :  qaod  ago^  asseqai- 

tar,  sabest, 
Subsequitar :  ita  gaadiis  gaudium  sappeditat 
Modo  me  Stasimns  Lesbooici  servos  coDvenit :  is 
Mihi  dixit,  sanm  herum  peregre  hue  advenisse  Cbarmidero.  5 
Nanc  mihi  is  propere  conveniendus  est ;  nt,  quae  cum  ejus 

filio 
Egi,  ei  rei  fundus  pater  sit  potior  :  eo :  sed  fores 
Has  sonitu  suo  mihi  moram  objiciunt  incommode. 

Ly.  Hie  eat  omnium  facile  prtmvs,  jtra  ceieri$  potent  fooluptatibue  et  gaudiio :  ita 
bona  contingunt,  qua  exoplo:  quod  ago,  aauquitur,  eubeetf  ouboequitur:  ita  jueuu' 
diioi  cumulatur  jueunditate,  Stasimua,  tervua  Leeboniei,  me  adiit  modo :  it  mihi 
dixit  Charmidem,  mum  herum,  advenitte  hue  a  longinquit*  It  mihi  adeundut  ett 
veloeiter,  ut  pater  tit  pracipuut  auctor  fjut  rei  quam  feci  cum  fjutfiLio*  Sed  ha 
foret  me  remorantur  incommode  tuo  ttrepitu* 


1  Voc.  hominum  deeit  in  B.  1 .  pracipmt  edd.  vett.  anteponent  C*  2.  aiiltf- 
pofieiidaM  B.  1.  et  al.  ap.  Pareiim. — 2  itacommodo  edd.  vett.  Pro  tnbett,  Aci- 
dal. Both,  et  Ooelier.  tubit, — S  Both,  gaudia  tuppeditant,'—4  Hoc  versa  nova 
sceoa  incipit  in  B.  1.  convenientit  Mihi,  t^c,  idem  codex.r-S  PH.  oHciunt, 

NOTJE 

1  Hie  homo"]  Lyitteles  roano   ad     teris  mortalibuf,  cnmuUtm  volupta* 
pectus  admota  seipBoro  nominal  in     tibos  et  gaadiis. 
tertia  persona :  qaasi  dicat,  Ego  snm        2  Commoda]  Id  est,  commode, 
homo  prapcipuDs.  7  f^mdiis]  Id  est,  anctor. 

Antepotem]  Id  est,  poteos  prK  ce- 


TRINUMMI    ACT.    V.   SC.  2. 


166S 


f 


ACTUS  QUINTI  SCENA  SECUNDA* 

CUARmiDm^   CALLIQLBS,    LYSITELEB,   LEg»ONiCUS* 

Ch,  NsQiric  fuit^  neque  erit, oeque  esse  quenquam  liocii- 

0um  in  terra  dum  arbUror, 
Cat  fides  fideljtasque  amicum  erga  sequiparet  stium  ; 
Nam  exaediiicavissct  me  ex  his  aedibus,  absque  te  forct. 
Ca.  Si  quid  amicum  erga  beoe  feci,  aut  coosului  fide  liter, 
Non  videor  meruisse  laudem  :  culpa  camisse  arbitror.      5 
Nam  beneficium,  homiiii  propriuoi  quod  datur^  proprium 

sotnserit :  [vclis- 

Qaod  datum  utertdum  est»  id  repetundi  copia'st,  quaado 
Cif  *  Est  ita,  ut  tu  dicis :  sed  ego  hoc  nequeo  mirari  satis  ^ 
Eum  sororem  despondisse  suam  in  tarn  fortemtUmitiam, 
Lyniteli  quidem  Pbillonis  filio*     Ly.  enim  me  nominate  10 
Ch.  Familiam  optumam  occupavit.    Ly<  quid  ego  cesso 

hos  colloqui  ?  [tut  loqui. 

Sed  maneam  etiam  opioor  :  namque  hoc  commodum  ordi- 

Cll.  Nicdum  txiUiif  ne(pte  e^itet,  ncque  etu  ulhim  hominem  in  mundo  puto^ 
cnjUM  fidtM  tt  censiviniux  sii  camparanda  trg-a  wuttm  amkuin^  nam  titra  iuam  ^pe^ 
rmm  me  ^eciMUi  fjc  kU  adihua.  Ck.  Si  affeei  atiqmQ  beneficio  amkuttit  uui  H  con' 
guiui  fideliler,  non  puto  me  Itjudnndum ;  sed  exUtimtt  vttcttsjie  £utpa,  Nttm  munUA 
qH^^  afficitur  homo  ui  §uo,  sit  semper  ptMB  turn:  timd  tero  daimr^  tti  uttttuT,  ejut 
trptitHdi  p<tte*ia»catt  qMand^  v^iis.  Cif,  Eat  rta,ni  tu  hfiveris,  iSed  mm  pos- 
sum talis  hue  ndinlrari^  eum  despondissc  auam  §or&rem  in  fttmiiiam  lam  poUntrm^ 
L^fxitiU  JUi&  PhiiiontM,  LY*  Profecto  tne  nuiitnimf^  Cw,  Im'dMi  in  opttmum 
/antlknT^    Ly.  Quid  e^o  cunctur  has  affaril    Sed  ejcisHmo  mihi  mamnduM  rste 


I  C,  C.  %  B,  1.  hominum  inUrdmm  arhiirar^—2  'SeHiiii  pDitnlaf,  rf^itt- 
fteret  lufr/  Goeller.— 3  B.  L  eaf  hh  rebus,— ^  Fll.  ulli  cadd.  et  ed,  BotU> 
dniuf  pr&tunuerit ;  edd.  v^tt*  datur  propriwm  erii  ;  rh  sumserit  deest  in 
B,  1*  pro  quo  Acid M.  conj*  sumnerit, — 7  PIL  utendum  *si ;  »],  «(  utendum* 
— B  Pro  ntqueot  PtL  tiabent  rneiu^. — 9  NootUi  p.  656,  dctpendisse  st  $mm. 


NOTJE 


a  ExitdiJka^iMiH]  Ejeciiiet  me  61  i> 
Hi  o^dibtia,  nbsqiie  i«,  et  niit  nientl  rei 
laDHtiari  sarcurniie«* 

6  PtepriHm]  Id  «t,  perpptimm, 
Lcicretins  '  aniorem  proprinm  '  up* 
peU«t,  Btibileiii,  et  perpetiiuni.  Ma* 
CfobinB*  '  Froprium  babe  re   dlcere- 


tm-,  8t  Bemper  tenere  lleeret/ 

Pritpnumsmm»tril  [prosumserit]  Hoc 
eit,  prqprliiai  ertt,  propriiim  ftuuTse- 

9  FvrUm]  Nonius,  dlvU em ,  cop io- 
sam. 
11  OfCHpopiV]  Invenit,  poMedit. 


Deiph.  H  Vttr.  Cla*. 


Pl^uU 


B  N 


1G66  M.    ACCIIPLAUTI 

Ch.  Vab!    Ca.  qaid  est?    Ch.  oblitus  intus  dadamtiln 

sum  dicere : 
Modo  mihi  advenienti  nugator  qaidam  accessit  obviam, 
Nimis  pergrapbicus  sycopbanta :  is  mille  nammam  se  aa- 

ream  15 

Meo  data  tibi  ferre,  et  gnato  Lesbonico  aiebat  meo : 
Quern  ego  nee  qui  esset  noram,  neqae  eum  ante  usquam 

conspexi  prias.  [mihi 

Sed  quid  rides  T    Ca.  meo  allegata  venit,  quasi  qui  aurum 
Ferret  abs  te,  quod  darem^  tu»  gnatae  dotem :  at  filius 
Tuus,  quando  illi  a  me  darem,  esse  allatum  id  abs  te  cre- 

deret:  20 

Neu  qui  rem  ipsam  posset  intelligere,  et  thesanrum  tuom 
Me  esse  penes^  atque  earn  a  me  lege  popali  patrium  pos- 

ceret.  [et  tuas 

Ch.  Scite  edepoL  Ca.  Megaronides  conmianis  hoc  mens 
Benevolens  commentu'st.    Ch.   quin  collaado  consiHam, 

et  probo. 
Ly.  Quid  ego  ineptus,  dum  sermonem  vereor  interrumpere^ 
Solus  sto;  nee,  quod  conatus  sum  agere^  ago?  homines 

coUoquar.  26 

Ch.  Qnis  bio  est,  qai  bac  ad  nos  incedit?    Ly.  Charmi- 

dem  socerum  suam 

adhuc :  mmnqui  incipii  lotfui  oppfhme.    Ch.  Vak!    Ca.  Qntdeflf    Ch.  06(t* 

cpphamia  nimU  graphiau :  is  dkebat  $t  odU  affkrre  miUe  «imiiiio«  oHreM,  91101  de- 
dUum,  et  meo  fiUo  Leebonico :  ego  nee  norum  qtd  eeeet^  neque  vidi  ueqiuun  prtau 
antea,  Sed  quid  rides  t  Ca.  Vemi  meo  imperio,  quasi  qui  ad  use  deferret  aurum 
a  te,  quod  darem  dotem  tuee  JUice:  ut  tuns  filius  existimaret  id  esse  altatum  abs  le, 
quando  illi  darem  a  use,  ne  posset  reseire  ullo  modo  rem  ipsam,  et  tuum  tkesaurum 
esse  penes  me,  et  eum  a  me  repeteret  lege  populi,  tanquam  patemum,  Ch.  Scite 
per  adem  Pollucis  I  Ca.  Megaronides,  meus  communis  amicus  et  tuus,  eommentus 
est  hoc,  Ch.  Quin  collaudo  consilium^  et  probo,  Ly.  Quare  ego  stolidus  sto  so* 
tus,  eum  vereor  obturbare  orationem  ;  neaue/acio  quod  mihi  proposui/aeere  7  Ah 
loquar  homines*    Ch.  Quis  est  hic^  qui  hue  accedit  ad  noit    Ly.  Lpsi teles  sdlu' 


—12  Edd.  qnvdam  vett.  namque  JUc.— 18  Uha  Pit.  uid  est  C— 14  Edd. 
Tett.  occessii,— 15  B.  1.  C.  et  C.  2.  u  aKrKfii.^16  Meo  datum  B.  1.  aiebat  meo 
PU.— 17  B.  1.  ne  qui  eum*  C  ante  usque.^lS  Sed  quid  prius  rides  B.  1.  a  m. 
pr.— 19  C.apsteq.d.lue.—^l  iVeitgiiu  PIl.etB.  1.  ihensaurumVW.^^i  C. 

NOTiE 

16  Meo  dalul  Dictum,  meo  rogata,        21  Neu  qu%\  Id  est,  qnodam  modo. 
meo  conceit u. 


TRINUM5fJ    ACT.    V.  SC*  2, 


16G7 


Lysiteles  salutat.  Ch*  Di  dent  tibi,  Lysifeles,  quae  yelis- 
Ca,  Non  ego  sum  salulis  dignus  !    Ly,  Immo  salve,  Cal- 

lides. 
HuQC  priorem  eequom  'si  me  habere :  lanica  propior  pallio 

est*  30 

Ch.  Deos  Tolo  consilia  vosira  recte  vortere. 
Fiiiam  meam  tibi  desponsatam  esse  aadio.    Ly*  nisi  tu 

nevjs.  [axorem  milii'? 

Ch.  Imroo  baud  nolo.  Ly>  sponden*  ergo  tuam  gnat  am 
Ch.  Spondeo,  et  mille  auri  Philippum  dotis.     Lv*  dotem 

oihil  moror. 
Ch.  Si  ilia  tibi  placet,  placenda  do3  quoque  est,  quam  dat 

tibi,  35 

Postremo,  quod  vis^  non  duces,  nisi  tllud  qnod  non  viSj 

teres.  [tro. 

Ca,  Jus  hie  orat.     Ly.  impetrabit  te  advocate  at  que  aibi- 
Islac  lege  fiiiam  tuam  sponden'  mihi  uxnrem  dari  1 
Ch,  Spondeo.     Ca,  et  ego  spondeo  idem  hoc*    Ly.  oh, 

salvete,  affines  mei  ! 
Ch;  Atque  edepol  sunt  res,  quas  propter  tibi  tamen  suc- 

ceasui.  W 

Ifm  dicit  Charmidi  iuo  t^cero,  Ch.  Dii  iibi  mp^tiant^  qtme  optet,  L^^iUUit 
Ca.  Natl  mm  4if^nu$  satatt  ?  Lif .  Immo  >4tltU9  fit,  Coiikkf^  Par  eit  rru  antt* 
poneff  hunc^  Tunim  propior  est  pallw.  Chp  Rogo  Dem  ut  tecundeni  veatrn 
t&nAitia^  Audw  meam  JUium  lilti  exit  des}}&nsatam,  Ly,  Nin  tu  recastn. 
Cn.  immo  non  noh.  Ly.  lUihine  spondes  erg^  tuam  fiiiam  ujtoremf  CH,  Span' 
defft  H  miUi:  Phiiippoa  auriin  d&Um^  Ly.  Nihil  cura  daUm,  Ch.  Si  UU  HH 
pUf^f  oporiit  doteiA  tibi  placere  qmque^  quam  titi  ipondet^  Diimum  upa  duen 
^iMW*  eupii,  nisi  4tccipie3  qu9d  non  cupi$*  Ca..  Hie  rogat  <^rMwf  iequum  est,  Ly. 
OLtiitehii  it  txrbUr<>  litque  palrono*  PromittLsni  miht  tradt  tuam  fiiium  uxorem. 
i$ta  C9nditionef  Ch*  Prnmiifo,  Ca.  Et  ego  prtimitto  Aoc  idem.  Lv.  OhS  taf- 
tffU,  md  o^ntM,   Cm,  Aitt^men  per  ad«m  Pollucis  tunf  res,  propttrqmt  tibi  iratuM 

**n*mlK#(,— 25  AU  »p»  Parenm  in  eptus.^29  B,  L  C  C  t.  V«n- L  «t  edd. 
vett,  Jdiii**?  i/tjruiu.— 31  C*  MFlirr*  [lacnna]i — 32  Voc  iu  n^eiJ  desiinl  io  PIL 
ubi  iracQum  eit,— Si  C.  wwrer.— 3e  B.  l,  non  vis /era$,~^%l  C*  at  e^Mio. — 


NOT^ 


29  Sitiud^  dignuM]  Virg,  *  Indignni 
ivarnm/  Siieton,  in  Olbonef  *  praj- 
dicar^t  tolitm  imp^Hi  digniim/ 

SO  Tunica  prapior  pallio]  Proverbi  ■ 
illi  formula,  qua  sigoiflcatur  amkiii 


noj  aliiPj  atqne  ahU  mafia  eiie  da- 
vine  tos,  ti  nobis  ipiii  deviDctioreii 

35  Pla<^£nda]  Locutio  IniiiiUia, 
plfit^da  dot,  td  e»t,  iId»  qu»  placere 
debet.    Quasi dlcaii  'st&ndui/  Ue- 


« 


1668  M.  AGCII    PLAUTI 

Ca.  Quid  ego  feci?  Ch.  meam  corniinpi  quia  perpessos 
filium.  [seas. 

Ca.  Si  id  mea  volantate  factam  est,  est  quod  mihi  saccen- 

Sed  sine  me  boc  abs  te  impetrare,  qaod  volo.  Ch.  qoid 
id  est?    Ca.  scies. 

Si  quid  stnlte  fecit,  ut  ea  missa  facias  omnia. 

Quid  quassas  caput?  Ch.  cruciatur  cor  mihi,  etmetuo. 
Ca.  quidnam  id  est  ?  45 

€h.  Quom  illeita'st  ut  esse  nolo,  id  crucior;  metao,  si 
tibi 

Denegem,  quod  me  oras,  ne  te  leviorem  erga  me  putes. 

Non  gravabor:  faciam  ita,  ut  ris.  Ca.  probus  es  :  eo,  ut 
ilium  evocem.  [non  licet 

Ch.  Miserum  'st,  male  promerita,  ut  morita,  si  mihi  ulcisci 

Ca.  Aperite  hoc,  aperite  propere,  et  Lesbonicum,  si  do- 
mi  'st,  foras  50 

Evocate :  ita  subitu'st,  propere  quod  enm  conventum  yoIo. 

Lb.  Qnis  homo  tam  tumultuoso  sonitu  me  excivit  subito 
foras  ?  [mihi. 

Ca.  Benevolens  tuus  atque  amicn'st.    Lb.  satin'  salve?  die 

fuu  Ca.  Qirtd  ego  feci?  Ch.  Qmm  pa$tM$  e$  meum  flliMm  fieri  comtphim. 
Ca.  Si  id  aeeidit  mt  volentt,  eit  qmod  mihi  iraieuri§,  Sed  pmUn  me  consequi 
hoc  a  le,  quod  opio,  Ch.  Quid  est  id  T  Ca.  Sots.  Si  quid  fecit  amenter, 
fit  faeUu  mista  ea  univer$a.  Quid  comcutii  oaput?  Ch.  Cor  mihi  doiet,  et 
timeo»  Ca.  Quidettidt  Ch.  Quoniam  iUi  ett  ^utmodi  quafem  cmh  nolOf  id* 
circa  doleo  ;  iimeo  ne,  n  tibi  negem  quod  me  rogoi,  exiotimcM  te  minut  po$$e  apud 
me,  Non  agre  feram,  Agam  ita  ut  optae.  Ca.  Es  probue,  £o,  ut  iUum  evo- 
cem, Ch.  Est  mioerum,  n  non  mihi  Hcet  ultionem  eumere  de  mole  faetu^  id  me* 
reMlvr.  Ca.  Pandite,  pandite  cito,  et  evocate  ex  iedibue  Leebonicum^  n  domi  eti : 
adeo  gubita  ett  cauaa,  propter  quom  voh  eum  convenire  cito.  Lb.  QuU  me  evocami 
fora$  tam  repentino  et  tumuituo$o  $trepUu  f  Ca.  EH  tum  amicuM  et  benevolene. 
Lb.  SuMtne  res  mttie  incolumeBt  die  miM,    Ca.  Recte:  gratulor  tuum  paircm 


^^^^^^■^^ 


S8  B.  1.  eponde  mt'At.— 40  PH.  nitcfiuait.— 42  AUeriim  eet  noo  le|;itur  in  Pll. — 
44  Oronov.  MtiM  yiicMl.— 48  C  probue  $e$eo,^^9  PIL  si  nis  uideeu-^^O  Voc 
foruM  deleot  Reig.  Herm.  et  Ooeller.— 61  Evocate  ita  eubito :  eot  propter  fMrf 
ai.  ap.  OroQo?.— 62  Voc  mbito  dele? it  R«is.  ap.  Herm.— 6S  PH.  Mrftiuf.-* 

NOT^ 

dendat/  *  targendiit.'  leiut, '  Piier  obi   tit,  et  qnam  salve 

il  Ita  mtbku*8t]   Id  ett,  adeo  ret  agat,  Interrogat.'    Utitata  erat  hi- 

ett  tnbitaria»  et  repentina.  terrogatio  red^ontiafii  peregre,  *Reo« 

63  Satin'  mOve]  *  Hoc  loco  oalve  eit  tene    oaNiia  i '     et     ditcadentioni, 

adverbinm,  a  *taUas,'  id  ett,recte,  *  Nnnqnid  vit?' 

cMDmode,  integre.'  DooatBt.  Apa* 


TRlNUMAir    ACT.    V,    SC    2. 


l(iG9 


Ca.  Rccte:  tuum  pattern  rediisse  salvotn  peregre^  gaudco. 
liB.   Qiiis  id  aiti     Ca.   ego.     Le.  tun'  YidistiT    Ca.  el: 

tale  idem  vidcas  liceat*  55 

Lb.  O  pater,  paler  mi,  salve !  Ch.  salve  multutn,  gnate  mi- 
ll k.  Si  quid  tibi^  pater,  laboris?    Ch.  nihil  evenit,  tie  time : 
Bene  re  gesta  salvos  redeo  :  si  Iti  modo  fVugi  6S3e  vis, 
HsEc  tibi  pacta  'st  CallicU  filia-     Le.  ego  ducam,  pater : 
Etiam  et  si  quam  aliam  jubebifi.     Ch.  quanqQam  tibi  sue* 

censui*  Ot) 

Ca.  Miseria  una  uni  quidem  homini  'st  affatitn,   Cd.  immo 

huic  param  '3t. 
Nam  si  pro  peccatis  centum  ducat  tixores,  pamm  *st. 
Li^.  At  jam  poslhac  temperabo.  Ca«  dicis;  si  facias  modo* 
IjE.  Nuraqiiid  causes  est,  quin  uxorem  eras  domum  dacam  1 

Ch.  optamum  'st,  licet. 
Tu  in  perendinum  parattis  sis  ut  ducas.     Plaudite.         65 


<tff  rrf eriif m  ineoiumem  4  tonge*  Le»  Quia  ttit  id?  Ca.  Eg&.  Lk>  Tune  vidiflij 
Ca.  Et  palH  ipMt  CfinxpunH.  Le»  O  |niUr,  mi  ^Ut^  salvuA  tit.  Cii»  Sahut  tit 
muHum^  mi  fili*  Le.  Titt^nt  actidii  niiquid  tnAffrij,  fniteri  Ch*  tiihii  actiditf  ne 
nuta^*  He^€Titir  talv^ut^  r^/eticiter  gisia  :  $i  tu  tit  etiie/rvgi,  hacfiiia  CaUicti  tibi 
tti  pr^miin^  Ll.  Ego  ducDm,  ^atcr:  et  etiam  aliquam  atiam^  ti  imperabiB, 
Ctl»  Tamtiti  libi  imtm  fui.  Ca»  Utm  caiamitas  $iiffi€it  uni  hominL  Ch.  fmnia 
ntnt  JwJSdl  huic.  Nam  ett  pnrumt  si  ducat  centum  tuorei  ;ir<>  delicti*.  Le*  Sed 
jftm  deinctji*  era  iempe^'fintior,  Ca-  PoUicerh  ;  ti  prastes  modo.  Le»  Quid  im* 
pediat^  tiuominut  crat  ducvm  uxercm  domum?  Cn.  E$t  optimufu,  OceU  Tu  tU 
paraltts,  ui  dueuM  in  diem  iirtiuTa  ab  koditma,    PtaMdiit* 


60  E^iom  *i  PJl*  tUActutui  PIU—Ol  MitcTCi  iamen  una  quidem  homini  tut  c&i  B- 
X,un0.  noti  p»f  in  PH.  u^utim  Pll,— 61  Quid  caum  titt  \nt  rfoiJiKB*  (Tum*  B.  h 
9pimmu,  e«l  Botb.  licei  deeal  to  ed,  GoeLlen 

NCJTiE 

61  Miseria  ttna  uni  qu idem  H&mini  immorial^gt  necessariummalum^ 
*at*iffktimi  V&%  €Bl  Calliclis  iujitriosa 
ftiQUeTjbns:  Uac  enim  ^igniBcal  Le^^ 
bouicum  ealii  pcEnArnmdattirum  este 
>riteacl«e  vit&,  et  anteiictanTni  libl- 
diniinip  si  cogatiir  nubere.  PUilemOf 
AticTor  btijut  Fabula^i  pHniiis  apnd 
Gr^coi    dixi»ae    dicilur,    *ABivarAi' 


Pro- 

pertini  :  *  Cum  latii  iiii«  tula  Imom- 
tii£i  port«e  oceMis^  U01  fiit  tl  mi^'in 
fgeminamuLla  malsi' 

Purum  'tt]  Id  eat,  pamm  miBeri* 
eit ;  quail  dicat,  nan  eat  laiia  mvgnft 
miseria, 

65  PUuditt]  Hoc  uno  vet  bo  con- 
itat  Eptlogns  FaUuls. 


M,    ACCII    PLAUTI 


TRUCULENTUS. 


DRAMATIS    PERSONiE. 

D I N  A  RC  H  U  s,  Adokscem, 
Phronksjom*  MereCrix. 
Get  A,  Servus* 
Gallic LES,  Senex. 
AsTAPHlUM,  Ancilla. 
Strati  LAX,  Servus. 
Stratophanes,  Miles. 
St  R  A  B A  X ,  A  doksceju  rmiicut* 
Ancilla  altera* 


AROUMENTUM,    OT    QUlBUSDAM    VIDETUR,    PRISCtANI. 

Tres  iinam  pereunt  adaleacenles  miilierent, 

Rate  uniiii  alter  nrUe,  percgre  terthu. 

[/riqiie  iata  tngenii  mlLiiem  tangat  bolo, 

Clam  auppo«uU  fiibi  c L n net ri lino  editiim. 

Fl  magna  tervus  est  ac  trncibns  moribui,  S 

Trtt  JMvena  amunt  furdUe  unam  menirtctm:  unua  e»t  agresiU^  alter  w^nu§, 
teriiut  pefegrintis :  cl  at  circum^euiitt  miiUem  mt^ori  prtrdn,  tibi  nuppt>mt  puerutn 
dum  ii<;cuiic  natum.     Scrvm  ett  miignte  maUnttiej  ac  mofitm  /erorumt  ne  mfre* 


3  ViqM  edd.  veil.  Geeller.— 4  B*  1,  C*  C.  2*  e t  edd«  veit.  ii^i  »upjmiui(  ; 
1  Tnt}  Strat»a3t  rutticiijip  Dluarcbus  urbanui,  Stratopbaoei  luiki. 


1672  AR6UMBNTA. 

Lnpm  ne  rapiani  domiDi  partimoniam. 

Et  it  tamen  molitar.    Miles  adveoit, 

Natiqae  causa  dat  propeusa  monera. 

T^dem  eompresssB  pater  cognoscit  omnia. 

C/tqae  illam  d«eat>  qui  ▼itiarat,  conveiiit :  10 

Aiamqiie  is  repetit  a  meretrice  subditnin. 

Meet  a^fenmt  qnae  dmrnnuB  eomparaTit  sua  pantmonia.  Attameu  UU  mitvir 
fix,  BiUet  revirtitwr,  tt  dat  mumn,  Maxime  tandem  paUr  wUiaUt  fiuiUg  dtitgit 
cumta.  Et  mt  UU,  qui  iHam  etrapitf  iUam  ducat  axoreniy  adit  patrtm  ;  etiUe 
Tepo$c%t  a  meretrice  euumflUum,  qui  UU  suppoeiius  fuerat, 

Ooeller.  sM/ipMivti  st6i.—6  Vt  tnsfwai  rmnatd  B.  1. — 7  Idem  codex,  wuWHiu 
mUe$;  Aid.  Ooeller.  moUUur,  MiU$,^9  Tamen  compreMeee  codd.  et  ed.  Ooeller. 
•—10  Utque  Ulam  ducat  PI.  Utque  nitam  ducat  alii  codd.  Vtqwe  natam  ducat 
B.  1.  et  edd.  vett.    Vitiatam  «f  ducat  Ooeller, 

NOTJE 

6  Lupa]  Meretrices  dictae  lupa :        Partimaniam]  Fortonis  parslmoiiia 
node '  lopanar/  partas ;  metoiijmice. 


ALIUD   ARGUilBNTUM   CAMBRARIK 

Hmc  Comoedia  est  altera,  qnmn  Cicereai  iaprimls  placnisfe,  de  Catooe 
intelllgi  potest,  ut  retolimas  id  Pseodolo.  £t  quamvis  mendosissima  et 
lacera  ad  nos  perfenerit ;  tamen  quasi  de  ongae  leonem,  ant  de  cnlmo 
friiges  sstimant,  ita  de  his  reliqniis  prvstantla  hajns  Fabulse  plane  judi- 
catnr.  Argnmentum  tale  est :  Meretris  qa»dam  callida  et  astnta,  et 
famnlitio  atqae  re bns  omnibus  ad  fallacias  et  fraades  instrocta,  pellicit  lo 
amorero  sui  tres  adolescentes :  unnm  iirbanom,  qoem  celeriter  conficit ; 
alterum  rnsticnm,  qui  profusns  est  in  dando  ;  tertinm  militem,  cujns  stoli- 
dilate  abnti,  et  qaem  comptlare  cnpiens,  simnlat  se  ex  ipso  ti^e  gravi- 
dam  :  et  hoc  persnadet  crednlo.  Ut  enim  hoc  genns  fastnosom,  ita  et 
stolidnn  est.  Erat  rustico  serrns  iroroitis  et  coi  doleret  corrnmpl  filium 
herilem :  sed  et  ille  tamen  mutator,  et  desinit  esse  saevns  sen  truculentui, 
nam  hinc  nomen  Fabuks  inditnm  est.  Ut  autero  miaas  simplex  argn- 
mentnm  esset,  inseritar  et  virgiais  staprum,  compreissr  per  vim  ab  or- 
bano,  qosd  cum  fiHotum  peperisset,  bunc  mtretrix  sibi  sapposoit  allatum 
a  tonstrice.  Ac  re  palam  facta,  Tirgo  nrbano  nabit,  et  ille  a  meretrice 
puernm  repetit,  ae  amores  bos  reliaqnit,  Ita  retiaet  meretrix  par  ama- 
tornm,  rntticum  ac  militem :  et  lndl6cando  ac  despollaodo  milite  delicias 
fiicit.'  Fabala  babet  formam  eomm  pocmatnm,  qu»  pl/uot  appellaot. 
Est  autem  ita  depravata  et  cormpta  a  librarils,  ut  aliquoties  fnerit  milH 
in  animo  me  editurom  non  esse  illam.  Scite  vero,  et,  ut  Plaotns  loquitur, 
nimis  graphice  expressa  est  let itas,  et  malitia  et  fraudulentia  meretricia  ; 
et  quautopere  desipiant  in  amore  Toluptatnm  iliecebris  simplices;  et 
quod  itto  genere  hominnm,  quod  se  primum  esse  vnlt,  et  virtutis  ac  dig- 
nitatis possessionem  propriam  esse  ducit,  nitil  reipsa  plerumque  sit  va- 
nius*  Deque  futUius. 


IN    TEUGULENTUM    PEOLOGUS. 


1673 


PROLOGUS. 

Perparvam  partera  postulat  Plautiis  loci 

De  vostris  magnis  atque  atnoenis  tnoenibus, 

Atbenas  quo  sine  architectis  confcrat 

Quid  nunc?  datum'  estis,  an  noD?  annuunt. 

Meditor  eqaidem  vobis  me  ablaturum  sine  5 

Mora:  quid  si  do  vostro  quippiatn  orem?  abnuuoL 

£n  mebercle  in  vobis  resident  mores  pristtntj 

Ad  denegaodun]  at  celeri  lingna  utamint, 

Sed  hoc  agamtis^  qua  hoc  Ten  turn  est  gratia : 

Athande  ist^  soato^  ita  ut  hoc  est  proscenium,  10 

Tantisperdum  transigtmus  banc  Camoedjam. 

Hie  habitat  mulier,  nomine  qnse  est  Phroaesiumi 

Haec  hujns  se&cli  mores  in  se  possidet ; 

Nunquam  ab  amatore  sno  posttilat  id  quod  datum  est ; 

Sed  reliqtiam  dat  operam  ne  sit  reliquum,  15 

Plauiu*  rfigai  extginim  iocum  m  vtstra  ampliisima  gratutimaquc  wbt,  m 
giifTn  dctthni  Athenas  aime  atthiUctin-  Quid  Tespondctis  ?  ronCed^tisRe,  a,n 
ncm  ?  ('onctdcjit.  Equidem  mm  arhilrtitiia  tiis  mihi  datur&it  itatim,  Qmd  n 
rogem  niiquid  de  vesirta  ttonit  ?  Nutu  negant.  En  ptr  Hftcuiem  4sntiqui  ww- 
rtM  mawent  afmd  in»«,  quandft  itdhibetM  httgutim  vehcem  ad  ahnucndam.  Sed 
txfqnamur  id^  ct^us  cama  hut  accemmvt.  Sini  hie  Athenf^^  ikui  eai  pr^' 
«£attiiMt.  mlet€iidHm  exhihimm  bumttt  hanc  Camadwitu  MuUrr  ktc  manett  qu€f 
toeaiur  Phrsneaium.  H^c  tottiintt  in  at  moT€9  hujua  Utaporia .-  nunqu&m  rtpe^ 
iU  u  auo  amatore  id  quod  est  concciMum  ;    sed   curat  nikii  ai  H  relim/uat,  ro- 


1  P^aHemp,  Plaudi  iaeu.    Fro  lad,  B.  1,  habet  hqm.    A  p,  Apn|»  Florid* 

tom,  II.  p.  1  tl.  f^d.  Bipont.  Ii.  ].  ita  legitiir  :  Quam  parmm  partemj  S^e. — 2  Deu 
eris  C*  Dtum  eris  C.  2-— 3  B.  l»  sine  arcu  pettia  ;  Pll.  rt  duo  V«lt-  sine  uTimt* 
pierti ;  rertiui  V»t*  sine  arcupetis  ;  B&l!i.  ainc  ttrcia  pietia  ;  Aid,  sine  ftrcua  jieltit*. 
— 4  B.  1.  AH  nan?  at  nunc;  PU*  an  non  ?  adnunL — 5  Mefitir  me  quidem  FlL  *fr- 
UiHTum  B.  K  abifUurnm  Fit— 5  C.  orem  ahduni ;  C^  2.  ere  abtlunt ;  B.  L  ortm 
ahducunt^- — 7  En  mehircU  in  odiis  B^  1.  Ettm  hercle  PIL  in  vodiit  C  mitdiisQ^ 
2.  Etiim  heraU  UqMu  more  priatini  C^^B  C  uf«itinii.^9  Patei  3.  hue  qva*~ 
ID  Athfnia  tracing  ita  B.  I.  PIL  et  edd*  vett,  Alhenie  in  AdafiiitAl  ap.  Fa- 
re um.  vbi  hoc  ^].  ptoseininm  C<  pro  scheninm  C.  2. — IS  PIL  et  eddf  vetN  reli* 
. .  rtUcumm. ;  Gronov.  rettquum  dai  i^pertm ;  il,  rHiquttm  da  operam^  S^cr^ 


^ 


NOT^ 


6  Medii&r  tmhiw  me  ahiaiurum]  Id 
ill,  put  a  me  a  vobtB  ftblatururo,  ob- 
tentnriiici* 

^  Hoc  agamui]  *  Hoc  agite,'  erat 
■oleunift  rormula  impera&die   jo   re- 


bus ««erii  attentlonii, 

10  At hentF  tsiis sHnlo[Atlienis I raet»] 
Id  eit,  liOf  profcenuirn  Athenii  ira- 
ho,  et  hue  tr»n$feFO.  Tracts  a  *  Ira- 
ho  ;'  lit  *  dicto '  a  '  dic^/ 


1674  If.  ACGII    PLAUTI 

Poscendo  atqae  anferendo^  at  mos  est  mtilieniin. 

Nam  omnes  id  faciant,  cam  se  amari  iatelleguDt. 

Ea  se  peperisse  paerom  simalat  militi, 

Qao  citios  rem  ab  eo  auferat  cam  palviscalo. 

Qaid  molta?  aetas  hoic  si  saperet  mulieri,  20 

Is  cam  anima  ad  eam  habentiam  everrerit. 

g<md9  atqve  detrakatdo,  ui  ioUnt  muliere$.  Nam  omnti  agunt  id,  qtimndo  mi- 
madvertuni  u  diligu  Ea  fi^gU  u  peperi^u  puerum  a  mUUet  ut  ei  adiiMi 
omnia  bona  cum  ramentii.  Quid  ptmra  t  Si  vifoat  kae  muUtry  ta  expretterii  omnia 
bona  cum  anima,  ab  homim. 


19  Both,  aufert, — 20  Quid  muUa  oupercoi  nm/iermi,  omitsis  intennediit,  B.  1. 
Pll.  Quid  midta  tuperem  muUerem  edd.  vett.  Quid  nutlta  .  . .  tiuie  tupcrei  mit/t- 
ere  cod.  Taobm.  Quid  muUa  t  viia  sid  hmc  euperei  mulieri  Both. — 21  His  cum  a, 
ad  eum  habenH  B.  1.  Palm,  habentiam  l|»  everrerit  al.  ap.  Palmer,  evorierii 
B.  Let  Aid.  ernieritur  Pn\m»  habentiam  omnem  everierii  ScuU  eree  teritur  C. 
•t  Camer.  erte  teritur  C.  2.  Hiice  aniwm  etiam  ad  tuam  habentiam  exterebrabi- 
tur  Both. 

NOTiE 

10  Cum  pulviMcuh'}  '  Anferre  cam  20    Quid  muUa]   Cootraheodi  in 

palviscalo/  est  oihil  quicqaam  reli-  pandora  sermonis  formala. 

qni  facere ;    sed  omnia  converrere,  Superet]  Id  est,  sopertit. 

ac  roinimam  etiam  tcobem  ac  raroen*  91  /«  cann  anima  habentiam  effcmtrtf  ] 

tnm  pnWereroqne  rapere.    *  PnWit-  Id  est,  is  corraterit  quicqaid  babeC, 

cnlus  *  acclpitnr  et  pro  peniciilo  qao  idqae  ad  araicam  una  cam  vita  detn- 

excatitnr  pulvis,  et  pro  pulvere  qal  lerit. 
excutitor. 


ACTUS  PRIMI  SCENA  PRIMA. 

DINARCHUS. 

NoN  omnis  setas  ad  perdiscendum  sat  est 
Amanti,  dum  id  perdiscat,  qaot  pereat  modis. 
Neqae  eam  rationem  eapse  aaqaam  edocet  Venus, 
Quam  penes  araantum  samma  sammaram  redit, 

Di.  Omnit  vita  non  sujfieU  anumti  ad  ditcendum  quot  ratUmibue  intereaij  dum^ 
Motft  disaU,  Neque  Venue  ip$a  tradit  unquam,  m  quo  tota  ratio  rerum  amatoriarum 

2  Nam  antedum  ie  B.  1. — I   Neque  ea  ratione  meabn  B,  1.— 4  Quam  penee 

NOT« 

4  Summa  eummarum  redtf]  Id  est,  marum  est  cam  in  rationibiis  accept! 
penes  qaam  somma  rerom,  eorum»  et  ex  pens!  malta  nomina  et  capita 
qui  amanti  potestas  est*  Summa  eum*     in  nnam  snmmam  rediguntur. 


TRUCULENTl    ACT*    I.   BC.  1. 


1075 


Quot  amans  exempHs  hidificctur^  quot  modis 

Pcreat^  qaotque  exoretur  exorabiilis, 

Quot  ilHc  blanditiaej  qtiot  illic  iracundife 

Sunt!  quot  sui  pencla  amanda!     Di,  vostram  fidem  I 

Quid  perjerandnm  est  €tiam,  praater  muuera ! 

Primum  dum  miros  annua:  iB  primus  bolu'st. 

Ob  earn  tris  noctes  utor ;  intcrea  loci 

Aul  aera,  aut  Yinam^  aut  oleum»  aut  triticum 

Ten  tat,  benignusne  an  bonae  frugi  sies. 

Quasi  in  piscinam  rete  qui  jaculam  parat; 

Quando  abllt  rete  pessuoi,  turn  adducit  sinum: 

Sio  jecit  rete,  pisces  ne  effugiant,  cavet; 

Dum  hue  dum  illuc  reti  cos  impedit 

Pisces^  usque  adeo  douicum  eduxit  foras. 

Itidein  est  araator:  scd  id»  quod  oratur^  dedit, 

Atque  est  benig^us  potius  quam  frugi  bona;^ 


hui! 


10 


15 


20 


ntmsiii^  ^uot  ralionibui  itludsiur  amanUfquM  modU  amafia  permit  quet  fjcoritur, 
fit#t  aini  iiltcebf^  in  amon  !  qiutt  ira,  //no/  pt^ricitia  suhrundci !  Dei,  veMtram 
Jtdfm  /  Aut  /  quol  fiiRl  f<tcieiidu  pffjuriut  prirtcr  pramia  f  PHmum  mcrces  trn* 
nua  :  is€»t  pHmm  jnetUM  reiU.  Idcir^o  eoncedunivr  tre$  nociei*  Inieren  e:epliirat 
hirmm  libfTitiif  et  honus  tUf  rt^alia  aui  fiecunm,  aut  triito,  aut  oteo^  nut  trttie^, 
Qvoii  qui  €6tiji€it  rete  Jnculum  in  piicinum  ;  quando  rete  ineidii  in  ar/ucfm,  tnm 
€6Hirahit  rete:  sin  eonjecit  j'ete  ;  eartt  nt  pitctti  elnbaniur  *  donee  rete  hu^et  iUu£ 
itrttiat^  H  eMrahai  tit  aqua.     A  motor  t§t  tjnamiHii :  sed  tTibuit  id  quod  £5i  roga- 


amaniem  FlU  et  Pist*— 6  Barlh*  couj.  (^orelun^B  B.  L  quat  sunt  perctamnn- 
da  ;  GfivUn:  quot  sunt  pericln/  Amando;  Pll»  am  peretntaandn  ;  edd.  veu.  avut  i 
quolqut  perula  manda  ;  Meurs.  qwai  pericU  manda;  Bo  ill.  Quid  ibi  perelatHam- 
dum, — d  Q*  pcTftreftdum  B*  1. — 10  IK  dum  mirtt  animm  prtmii  ti  obolus  €st  B* 
L  mlrvf  annuuM  primus  eb»iusi  C,  2.  Primnm  dum  diitrtt  animus  edit,  vetn — 
11  Obtuni  tres  n\  ducunt  B.  I,  iioit9  dutor^  aite  tutor ^  P\h  iut&r  etinm  ecJd. 
retN  dantuT  Boih. — 12  Aut  ara  PIL  aif(  oiivum  Botb.--13  Tfnhtnt  benignuM 
an  ne  bone  B,  L— 14  Pro  parati  Piltncr,  couj.  d4itat.—t^  B,  I.  peaum  adducit 
ir^fra  ;  C  turn  adducit  sir^a ;  C,  2.  turn  adducit  i^fra.  Voc,  Jum  tteesi  In  rdd, 
tetr. — 10  Si  non  itrit  piscis  ne  iffugtat  B.  K  Si  irretit  rete  Ooeller^  Si  infgii 
rete  fnsees  Palm.  Sin  ieit  rele  placet  Hon  I  an, — 17  Turn  hie  turn  ittic  irretitos 
impedit  Seal*  Dum  hinc  ,  . ,  jjr<?lito*  impedii  GatUer,  rdeor  impedit  C  rete  or 
impedit  C,2.  rete  impedii  B>  L — 18  B.  L  daium/oraA  edtait ;  PlK  dolumi  ne* 


NOT^ 


G  ExorabuttM]    Dletnm    tb   '  exq- 

r*ndo;*   111  a  *  conciliando/  '  concl- 

]l»bu1iim  I   a'  Utf  mJo/  *  latibiitum.' 

10  Miros  nnnm]  Id  e?T,  pcnsio  an- 

Dill. 

Ftimui  bMU]  Prima  jactuta  est. 


11  Ob  tarn  Irff  noetu  ui^r]  Id  esr, 
irrbtiK  nocribas  Truor  amohbtii, 

15  Sintan]  Laxitalem  retb  eonira- 
hit. 

18  Donicum]  Donee* 

20  Benignuij  Prod ig us. 


1076  M.  ACCII   PLAUTI 

Addantur  nootes :  interim  ille  bamom  yorat. 

Si  semel  amoris  poculom  accepit  mere, 

Eaque  intra  pectus  se  penetravit  poUoj 

Extemplo  et  ipsus  pieriit^  et  res,  et  fides. 

Si  iratam  est  scortam  forte  aniatori  sno,  25 

Bis  periit  amator,  ab  re  atque  animo  siimil. 

Sin  alter  alteri  potior  est,  idem  perit: 

Si  racas  noctes  dacit,  ab  animo  perit: 

Si  increbravit,  ipsos  gaodet,  res  perit. 

Ita  disciplina  in  sedibas  est  lenoniis,  30 

Priasqaam  oniim  dederis,  ceotom  qam  poscat,  parat 

Ant  aumm  periit,  ant  cooscissa  pallula  est. 

Ant  emta  ancilla,  ant  aliqnod  vasam  argentenm. 

Ant  vasnm  aennm  aliqnod,  ant  lectus  dapsilis. 

Ant  armariola  Grasca,  ant  aliqnid  semper  est  36 

Qnod  pereat,  debeatqne  amans  scorto  sno. 

tnm,  et  ett  tibefoiit  yotfat  fmm  pfkmM.  A4jkUmiw  w§eUa:  hUerea  iUe  ieflaiU 
hmmmu  Si  Ubamt  §emel  pocuhum  mtnm  — urtt,  ei  «•  potU  dtaanderU  mUim  w 
fwehft,  Mtaiim  ocdiU  tt  ifu^  ei  fertumm^  eijidee,  Siferie  mtertina  tet  uifnea  mm 
•MoloH,  emater  depUeemjeehurmm  mtUur^  eifirttmerum  et  emmi  emmL  Si  eUer 
mwtor  oKte/eriur  iUeri^ item  perdttue  etL  Si eUmet  fomeee  neetee,  ceSt  chmmo: 
•i  erehrme^  laiaimr  qmiem  ifm,  eed  o««  ferttmm  UkwMinr.  Dieeiflma  (mmm  eet 
^nemedi,  tit  entt^uem  iergttmfMerie  unum  wmmt,  lene  txeegitet  centum  etiaf  qam 
JUgttet,  AtA  fecmma  dUperitf  eut  paiim  eet  Imeeratmt  out  aneiUm  ewtta^  wU  aM- 
qwd  vol  argenteum  aut  aemeum,  evt  UeiM$  latu$^  mut  armarium  Gracum,  out  eet 
$emper  ali^id  quod  adimatur^  et  quod  amang  debeat  eum  meretrici,    Atque  «•# 


^0^*^^^^^^*^ 


qae  aliter  cdd.  vett.— 19  C.  et  edd.  vett.  ui  td.— 25  Si  I.  eeoHumfoHest  B.  I. 
—26  fiu  perit  Hernw  et  Goeller.— 27  Sin  aliter  atteri  C.  2.  i9iii  alteri  atter 
Ooeller.  potiue  PH.  Sim  potiuo  atterum  aUero  eet  Both.  Sin  alter  autem  patime 
e9t  Acidal.— 20  Sin  erebnwit  C.  Sin  inerepraml  C.  2.  Si  increhuit  Aid.  Sin 
inerebravit  Ooeller. — SO  Ita  et  in  adibue  ienoniii  B.  1.  Yen.  I.  et  edd.  Tett. 
Iteca  in  adibuM  lenoeio  C.  Ita  et  in  mdibue  lenosie  C.  2.  Quasi  ineitega  eein  iedi" 
bus  lenonOs  conj.  Both. — 32  Aut  petit  aatmitiii  quod  cmicessa  B.  1.— S4  Vatt. 
autLlaptiUs:  \nt,Z.autl.UptiUs;  Ceketus  laptilis;  C  2.  leetus  laptUes.-^ 
85  Verbum  est  Doa  legitar  in  B.  I.— 86  Qaod  petra  PH.  Quod  petat  ea,  debeat* 

KOTJE 

22  Amoris  poeaium]    Est  ^tXrpov,  altero  potior :  at  '  die  crastini/  pro 

•ive  aiiMfortaiii.    Seneca :  '  Ego  tibi  die  cratUno ;  '  die  teptimi/  pro  die 

monstrabo  amatorium  tine  medlca*  tepthno ;  '  qnotidie/  pro  qaoto  die. 

roento,  nine  herba,  tine  alllut  vene-  29  Si  tnettbramt}    Si  id    crebre 

fies  carmine.  Si  vis  amari,  ama.'  fiat. 

26  Ab  re]  Famlliari.  84  Lectus  dapsilis]  Lectus  tplendi- 

27  Sin  atter  atteri  potior]  Sin  alter  dii%. 


TRUCULKNTI    ACT,    L   SO*   1. 


1G77 


Atqiie  haec  celainus  nos  damoa,  ana  industria 

CuQ]  rem  fidemque  nosque  nosmet  perdimus, 

Ne  quid  parentes,  neu  cognati  scntiant* 

Quos  cum  celatnuS;  st  faxtmus  conscios,  40 

Qui  fiostrae  agtati  lempestivo  teraperiot, 

Unde  anteparta  demuB  postpartoribus^ 

Faxim  Icnooura  et  acortorum  ut  plus  est,  minus 

£t  minus  damoosorum  hommum^  quam  nnnc  suut,  sict 

Nam  nunc  lenonum  et  scortoram  plus  est  fere,  45 

Quam  olim  muscarum  est,  cam  caletur  maxume. 

Nam  nusqtiam  alibi  st  sunt,  circum  argcntarias 

Scorti  lenones  quasi  sede&t  quotidie. 

Ea  nimia  est  ratio ;  quippe  qui  certo  scio, 

jEri  plus  scorlorum  esse  jam  quam  pondertim  ;  50 

Quos  quidem  quam  ad  rem  dicam  m  argentariia 

Referre  habere,  nisi  pro  tabuHs^  nescio^ 

Ubi  aera  perscribantur  usuraria : 

4't9Mimiitamus htFc dctrimmfa  una  oper&^  quando  jurdtmuM  rtm.fidfm,  mix;  et  fUTe* 
lanB,  n€  pm'tntes  nere  aj^iiet  rescMCani^  Al*quiti  quibtis  Mi  ap^irtmui,  ti  nan 
i^mmiaremwf  n$  qui  fempcstice  nitntrm  atati  cannutttnt^  ut  ms  tttiremu*  ea.  tjUiS 
itiif  ikii-ri)  fj  ftosfrit  pareniib^tB^  its  qunt  ne»  ^tnutrimus  ;  dabo  drpmm  t/f, 
qimnadtutfdum  tunl  plnre$  tenones  et  merHrke$,  tic  €S9ci  tninua  hvminum  pcr^^ 
dil»r^m  quam  nunc  runt.  Nam  eat  nunc  ferme  pSwt  temnuin  f*  meretricttm, 
ijititm  museanim,  quand^  est  m$twi  iti/dni  tMuximMJ.  A'aw  #i  t^ni  nHMqumn 
nfiAi,  udtnt  quQiidie  circum  argeniarini  afficinjaaf  qu^i  scotii  lemfnet^  Eu  r«- 
lif  ptki ;  nam  eerio  scio,  es»e  nunc  plateg  merttrites  ad  ttucHyanditm  irs,  quttm 
pomiiFa;  mtaeio  9110 re  UH  imttiUnt  apud  aTganttifies,  niti  quia  argmlam  htt- 
hamt  iikulaM  inquat  r^tt-antur  ^m,  qutxfeFn&n  dantur  ;  iUko  Pki-oneaium  acd- 

qne  Both,— 3T  C  nos  chrn  mitia  ;  C*  2*  tioa  dammina, — 38  Cum  jam  remfidtm' 
ftc^  B.  I.  Miinc  et  seqaentcm  vs*  tran»ponil  PoxHanii*.— SO  S^que  jmrenlet 
ftefiK  B,  1, — iO  QttP*  uf  eeiamu$  GoeUer,  sic  facimus  €onscm§  B.  1.  ti /ncimug 
PtI.— 41  B,  I.  Umptsttre  (fMi/wrtini.— 42  Ui  ne  unie  p*irta  demus  PUt.  ip. 
Barth.  ante  imtata  B.  1.  el  PI  I.  cum  edd*  antiq.— 43  Vei  Lia,  ut,  «jI,  eUiiiiliii» 
deittnt  in  B.  1.  BOirtorum.  mvUo  minuf  AcidaK  piua  fit  et  minu»  C*2.  et  edd. 
Tett*  Fajrjm  acortorum  pituw  9d  et  minuM  Boib.— 15  BoUk  plus  fare,  omissio  r$ 
ftl,— 46*  4T  Hi  irernHi  irans|jasili  snnt  in  B.  I.  Quam  usquam  nlibi  aunt  B,  I. 
—18  Scaftia  lenones  Gorller.  qunst  seattnt  0«ann,  Analh  jk  188*— 49  Ea  ni- 
miatt  jiatmGoell€r*"fiO  Hen  pius  B.  1.  £riplu%  Vail.  yp>.  PH.  Tripto  plus 
Goelkr.    Triplum  BartK,  em  earn  PIL— 52  Both.  Aafrer**— 63  VH  ha  B*  1*— 

HOTM 

4t  Pffstparlvribus]  Id  eat,  uoUrii      apeipiuntnr,  vel  pro  Hi  qiiibm  mnN 


iiict«ssf>ribn»  ei  b^redibaS'    Sic  dt- 
dinr  '  Bnte}>orta/  *  antecupido/  *  pri- 
Ui*damDtim/  *  Dutic*dea.' 
44  Damn^Morum]  <  Da rnntui  *  Mc 


turn   datur,   vol  pro  U»  qnt   miiUnm 
dant. 
48  5c  art  J  kn^nes]  Id  est,  iGorta  «l 


1678  M.  ACCII   PLAUTI 

Accipiat  illico  expensa,  neque  canseat. 

Postremo  in  magno  pop«lo,  in  nrnltis  hominibns,  55 

Re  placida  atqae  otiosa,  victis  hostibus, 

Amare  oportet  omnes,  qui,  qaod  dent,  habent. 

Nam  mihi  beec  meretrix,  quse  liic  habet,  Phronesiam, 

Snom  nomen  omne  ex  pectore  exmovit  meo, 

Pbronesiam :  nam  Phronesis  est  sapientia.  60 

Nam  me  fuisse  haic  fateor  sommam  atqne  intimiim. 

Quod  amantifl  mnlto  pessuranm  est  peconiaB. 

Eadem,  postqoam  aKam  repperit,  qui  plus  daret, 

Damnosiorem,  me  exinde  amovit  loco, 

Quem  infestum  ac  odiosum  sibi  esse  memorabat  mala,   65 

Babyloniensem  militem :  is  nunc  dicitur 

Venturus  peregre :  eo  nunc  commenta  est  dolum, 

Peperisse  simulat  sese,  ut  me  extrudat  foras, 

Atque  ut  cum  solo  pergraocetur  milite : 

Eum  esse  simulat  militem  puero  patrem.  70 

Quid  isti  suppositum  puerum  opus  pessumae  ? 

Mihi  verba  retur  dare  sese  ?  an  me  censuit 

Celare  se  potesse,  gravida  si  foret? 

fitii  qa«  sunt  traditaf  niftie  tn  raiiomem  referai.  Poiiremo  in  inmem§  p^pnh^ 
nbu$  eompoiUU  atpie  otiotU,  iupermti§  koiiibui^  oportet  ctmctot  mnori  opermn  dart^ 
gut  h^ent  quod  dent.  Nam  meretrix  PhronetiMmf  qna  habitat  hie,  mihi  expuHi 
€x  meo  pectore  omne  euum  nomen  Phronennm :  nam  Phronesi$  eti  eapientia.  F«* 
ieor  enim  me/uieu  hmie  mmmum  atqve  tiiftfiitiiii,  quod  eitfunestiMtimum  cnamenm 
amantiM,  Eadem^  poetquam  invenit  aUum,  qui  daret  plmoj  et  plus  perderet,  me  mnh- 
Movtl  au;  i$  erat  milee  Babylonientis,  pum  mala  dictUabat  eibi  eue  inftetnm  at- 
que odioeum :  dicitur  ia  venturus  peregre.  Jdcirco  nunc  e$t  architeetata  fraudem: 
jingit  sese  peperisse^  ut  me  excludat  foras,  et  ut  perpotet  cum  soh  milite :  mentUur 
eum  militem  esu  fairem  pueri.  Quid  opus  est  isti  nequam  supposHo  puero  7  Ar- 
bitratw  sese  mihi  dare  verba  t    An  putavit  se  posu  me  celare,  si  foret  gravida  ? 


64  Accipiat  dico  B.  h  Accepta  dico  Acidal.  et  Ooeller.  fic  qui  censeat  Acidal. 
— 65  Postremo  id  magno  in  populo  B.  !•  Yen.  1.  et  edd.  aotiq.  mulier  omnibus 
B.  1.  Postremo  magno  in  populo  Both. — 68  Nam  mihi  iithetc  Both,  et  Ooeller. 
— 69  Suum  nowun  detant  in  B.  1.  onmtt  C.  omnes  C.  )•  omnem  edd.  Tetff. — 
60  Hanc  ts.  •pnrium  judicavit  Canter,  enm  tameti  omnet  et  tcripti  rt  edd. 
•erTant.— 62  Quod  amantis  muUa  pessum  iit  pecunia  Palin.~64  Danosicrem 
Brant.— 66  Quem  senium  ac  odium  sibi  Acidal.  Qui  nutnifesta  ac  odiosum  sibi 
esse  m.  mihi  codd.  ap.  Both. — 67  B.  1.  ra  iitfitc.~68  Reperisse  idem  codex. — 
70  £iifii  esse  simulant  edd.  vett. — ^71  Eum  isti  Aid.  et  Goeller.  optant  pessumm 
codd.  et  ed.  R.  Steph.  puerum  optant  peesuma  Acidal. 

NOTiE 
60  Suum  nomen']  Pbroneaiomi  id  est,  prodentiam. 


TRUCULENTI    AQT. 


SC.  2. 


1679 


Nam  ego  Lcmno  advenio  Atbenas  nudiua  tertiusi 
Legatus  hinc  quo  cum  publico  imperio  fui* 
Sed  haec  qiiis  mulier  est?     Asiaphium  est  anciUula. 
Cum  ca  quoque  etlam  mibi  fuit  comtnercium* 


75 


Nam  e^o  adecnio  Lemm  Athenag  nudtm  tertiuM^  tjMO  fui  legatMS  hinc  cum  imp^ria 
pubikn,     Sid  quce  eH  fu^c  mulier  f     Eat  anciUula  Atlaithmtn^     Mihi  t^ui^ue  rfi 


ACTUS   PRIMI  SCENA  SECUNDA, 

ASTAPHIUM,    DrNARCHUS, 

As.  Ad  fores  auscultate,  adque  serva  has  mdiB, 

Ne  quis  adventor  gravior  abeat  quam  adveniat: 

Neu  qui  manus  attulerit  steriles  intro  ad  nos. 

Gravidas  foras  exportet ;  oovi  ego  bominum  mores; 

Ita  nunc  adolescentes  morati  sunt :  quio  ei  5 

XJt  simitu  adveniuut  ad  scoria  congerones, 

CoDSulta  aunt  consilia^  quaodo  iotro  advenerunt; 

Unns  corum  aliquis  osciihim  amicse  usque  oggcrit 

Dum  illi  agunt  quot  agunf,  sunt  ceteri  clept^** 

Af>^  Manet t  a4  oitiitM  afffUf  cusioditi  dotnum^  ne  quU  venial ^  H  abeai  onutiior 
tfUGHi  vcnerit ;  nevt  qui  j^merit  hue  cum  manibu*  v&cuU^  rfferai  furu  pknai :  ega 
navi  mdokm  Keminum  ;  jurenes  fmnt  nunc  sic  fdcii  ;  ttt  st^tHm  aique  adcenitLrtt 
ad  meretnc^M  pretdoneit,  eofum  coxiiiUi  $vni  compoBttii  ;  qtmndo  ingrtui  »unlj 
«MM4  t&mm  offer i  sa^ium  ataki^*     Dum  iiU  sunt  iattnli  su&  ^jieri,  rdiqui  tuni 


1   PIU  a^satliaie-  B*  1.  antmbU  mde& ;  C.  2.  flrfrrpuj  ttdet ;  tdd.  Felt,  esitr- 

tvi  hai  trrff«;  C.  alqne  Mrma  crdet;  PrUcian.  p.  1326,  FutfiCli-  aiqtte  auertatf. 
<rifrfl,^2  Idtra  Ibid,  uheat  ut^wf  adveniai  ;  C  g^rncior  aAcc^rl  qua  adceniai ;  etld* 
fell,  habmi  quam.—^  Pro  qui  fi,  Goellen  dedit  quia  eo ;  Both,  quippe^—li  Ui 
napu  nrqite  t^ctiiuni   Atd.  Aut  sincj;  adcrHtuni  aK  ii|i.  BotlL    ad  uorta  dciet 

Qoiller. 7  C<in3uUat»unt  conct/io  B,  1.    CtmattiaxAURi  ciinMitk  Aid,— S  Coil  if. 

etcd4  vett.  ^iiquU  ^^mtlum*  Mom,  aggirii  B.  I,  el  edd*  aniiq,— 9  Dum  aguni 
jHftf  cdtri  dcfiti^  Goeller,   Dum  illi  agmt :  qttim  videni  Aid.  quot  ugvnt  d«»UDt 


NOTjE 


H  Ui  timitu]  SimiiUtque. 

Congcron^t]  Nmi'ms  &  'con  get  en* 
do,'  Fitlgentiiis  :  *  Congerones^  qui 
AUena  id  le  congregant ;  nnde  a  pud 
RvtOAnos  GeroneA  Bnctiipt   dicli/ 


Undo  alibi  Platitn», '  Fofaa-gerone*/ 
Nonius  *  Congerronei  dieii  a  £«rrii, 
id  eiti  ni»gUet  inepliii/ 
9  Sunt  crUri  Hepim]  Fureii  Gfie* 

CUID. 


1689  M«  ACGII   PLAUTI 

SiD  videant  qnempiam  se  asservare,  oMudant,  qui  cnsto* 

dem  10 

Objectent  per  jocnlom  et  lodam :  de  nostro  saepe  edunt, 

quod 
Fartores  faciunt;  fit  pol  hoc,  et  pars  spectatoram  scitis 
Poly  base  vos  me  baud  mentiri.  [pere. 

Ibi  est  ibns  pagn»  et  virtati,  de  praedonibas  praddam  ca- 
At  nos  mrsQin  lepide  referimas  gratiam  fiiribas  nostris :  15 
Nam  ipsi  vident,  cam  eorum  aggerimns  bona :  quin  etiam 

ultro  ipsi  aggemnt  ad  nos. 
Di,  Me  illis  qoidem  hsBC  verberat  verbis;  nam  ego  haic 

dona  accoDgessi.  [cam  addacam. 

As.  Commemini :  jam  pol  ego  eum  ipsam,  si  domi  erit,  me- 
Di.  Heas,  maoedum»  Astaphiam,  priasqoam  abis.     As^ 

qui  revocat?    Di.  scies: 
Respice  hac.    As.  quis  est?    Di.  vobis  qui  multa  bona 

esse  volt.    As.  dato,  si  esse  vis.  20 

Di.  Faxo,  erunt:  respice  hue  modo.    As.  io!  enicas  me 

miseram,  quisquis  es. 

fw€9»  Si  mimwkferiant  a  qnopmm  mu  ofttenNirl,  Mwil  tmmm  «•,  tA  itkidmd 
obiervaiorem  jocU  H  frm$tigm ;  tpmkmtwr  utpi  trnpnu  de  nodr^  re,  meui  fyr* 
twrei  agunt.  Per  Polhuem,  hoc  iMet  fleri^  H  to$  won  t^iMraKf  wuigna  ex  parte, 
epectatorei,  me  minime  mentiri.  Tunc  tarbHrantur  e»H  farlHwdimM  ei  cimtUnUim 
4eirmhere  epUia  prmdcmUme,  Sed  «#•  reMHteo*  vieteiim  feUlm  grmOtm  nttrU 
frndwibme:  mtm  eermmi  ipei,  ^iicimU  coUigmmi  eantm  feriimme:  ^m  eiimm 
ipti  comparUmi  ad  «#•  Ukenier.  Di.  H«c  mm  mild  oHmidU  mtree  Im  verhu; 
nam  #f0  heme  ewnrnkm  mtmerikm.  At.  Cmm$mmmf  jmm  per  PeUmew^  <f» 
mddmeam  Streitmcem  wteemm,  ttl  Mondovtl  hem^  H  erii  <m  eedUme*  Di.  Hfiii,  «m> 
ii«tfioii,  Aet^^kmm,  wttequam  proflciecarU.  At.  Qui  revocat?  Di.  Reepice  kue^ 
videbie.  At.  Qiof  eett  Du  EtttUequi  vobii  optai mmlia bona.  At.  Da  ea nobie^  ei 
vie  mo$  habere.    Di.  Dabo  operam  ui  eint :  reefice  hue  wiedo.    At.  lo  !  me  ocei^ 


in  B,  1.  Pll.  et  edd.  rett.  depUt  hterantur,  Tel  harpagantf  Dovi. — 10  Camcr. 
dum  eueiodem,— II  ObUeteut  B.  1. — 12  Fectoree  C.  Fectorem  cod.  Ceiner. — 
14  Ubi  uiut  pugna  Aid.  Ubi  neusl  pugna  OoeUer.^16  Pll.  et  edd.  vett.  baua 
loaui  etiam ;  nnde  Both,  quo  bona  eorum  adgerimue  Loci;  etiam,  ift.  Aid.  bona: 
alloqui  Etiam,  ^r^.— 17  B.  1.  Anc  dona  eongesei ;  C.  done  adcead  ;  C.  2.  dotm  min 
ceeti.  Oopller.  et  edd.  tett.  hue  dona,  8fc,~-lS  OoeHer.  eumpu  ego,  Ald.Jfam 
pol  ego  vieam :  ei  domi  erit, — 21  Di  faxo  erwU  codd.  et  edd.  vett.~22  Pesei" 

NOTi£ 
12  Fartoree]  Nam  de  Us  qtic  ad     contor. 
eot  delate  suDt,  at  farcioiioa  €oo6ci-        14  lU  eei  ibut'\  Ibue,  pro  *  ilt.' 
aol|  noonibil  detraliaot,  eeqoe  vet- 


THUOULBNTI    ACT.    1.   SC.   2, 


1681 


I 


Dj,  Pesstima,  mane. 

As,  I,  optume,  odiosus  €s. 

Dmarchustie  illic  est?  atque  is  est:  it  ad  noB,    Dk  et  ta 

fer  con  Ira  maoum^  et  pariter 
Graderc>    As.  tibi  servio,  atque  audieas  sum  Jmpeni.   Dt, 

tute  quid  agist  25 

As.  Valco,  ct  validum  teoeo:  peregre  cum  adveDis^  coena 

detun  [jussil.    Di*  eas* 

Dr»  Beoignc  dicis.  As.  at  enim,  amabo^  sine  me  jro  quo 
Sed  quid  ais?    A^.  quid  vis?    Di<  isticiquo  iterinceptas, 

qui  est?  quem  arcessisT    As.  Arcluvam 
Obstetricem.     Di.  mala  fbemiDa  cs.     As,  solans  sum :  €a 

eBt  dbciplina. 
Dk  Mauifestam  mendacii,  malaj  te  teneo.     As.  quidjanij 

amabo  1  30 

Di.   Quia  te  adductpram  hue   dixeras  eum  ipsuoij  noti 

eampse.  [ator ! 

Nunc  mulier  facta  est  ex  viro;  mala  es!  As.  praestigi- 
Dii  Sed  tandem  loquero :  quis  is  homo  es^t,  Astapbium  ? 

noTus  ainator?  [nam  arbitrate? 

As.  Nimis  oliosutn  arbilror  bominem  esse  te.    Di.  quia* 

ih  iitftiU^m,  qnUquh  ta*  Bu  Mune^  ptniiml  As.  /,  opiimef  §9  wwte»tM9. 
Skint  ilie  DtHnrchusf  Et  quidem  tMt  it.  Venit  nd  ni»J*  Dh  iCt  ta  coTifer  U  ub- 
ridm,  ct  occmre  QccurfuntL  A^.  Sum  (ltd,  cf  ffuukm  dicto  andiens,  Ut.  Quid 
itgi4  iu?  As*  Vukff^  el  teneo  Jhrtem,  i^mmdo  adrenis  perrgre,  dabitur  cecnu* 
Dj*  X^ici^  urtmne.  As*  Scd^  ofr^ciTo,  ptitere  mv  pergere  qm  rnt  hertt  nmnduml  ire, 
Bs,  Fetge.  Stdquiiidiciaf  As.  Quid  vis?  Dk  Qmt  tMi  ilU  ad  qvem  e(tnten' 
ikf  Quern  itccersia ]  At ^  Archivam  ttbateirkemM  Uu  Et  ntquum  muHer*  As. 
Sum  eo»»ueta eau :  fuit  mea  inttilulio.  Vi.Te deprckenda  in  man\fe$i&  mtndacio^ 
m^uam*  As.  Qaare^  tfbsecru?  Di.  Quia  paUiitia  fuerat  te  {idducturnm  eum  ip- 
fKa,  nvn  eum  ipiam.  Jam  rir  tnutntus  tri  in  puiUi^nm :  t»  imprtiba /  As*  Prtr, 
Higiai&r!    Du  Sfd  tandem  die.    Quit  eat  Hie,  Astufikium?    iVopw*  tfinaior?    A$. 

WAmmul  oplume  PH. — 24  En  Dinarchua  Goclleri  at  que  iseri^a  advaa  lis$i  ituti 
fert  C*  aique  i«  eatii  adma  !ia$i  ii  tul/eri  C*  2.  atqve  i$  eii*  adi  noa  ai  ituruajer 
c&nira  manumt  ifc  Aid. — 26  Vaiena  vaiidum  B*  1.  pertgre  qmmmn  adcritia  cen- 
iur  C*  2.^27  Ilrnigne  dkis  aaiate  umbo  C«  2.  et  edil.  veU«  Benign^  dicia  asiat 
Ciim  amabo  p]].—2^  Archinam  ViL  et  Goeller — 29  IJ*  1.  aok&  una  <rj^ ;  edd. 
tell.  *flie*,  una  ^x  diaeipima  ;  codd.  afi.  Bolh»  a*dcauni£a  rfuo/Jiniufl^—Sl  Vart, 
el  Go^Jlan  adducituram^-^^^  C  Aat&phi  unoua  amator  ;  edd.  veU.  vnu^ne  amom 

tiOTM 

24  Fer  eontn  manum]  Manns  iiorrlgitur  iu  satutatlaoibilA. 
DeJpk.  ti  Var,  C7af,  Pl<tut.  a  O 


i 


1682  M.  ACCtI  PLAUTI 

As.  Quia  too  vestimento  et  cibo  alienis  rebns  curas.  35 
Di.  Vos  me  reddidistis  otiosam.    As.  quid  jam,  amabo? 

Di.  ego  expedibo : 
Rem  perdidi  apod  vos :  cam  re  menm  negotiam  abstolistis. 
Si  rem  servassem,  fait,  abi  negotiosas  essem. 
As.  An  tute  bene  rem  poblicam  aat  amoris  alia  lege 
Habere  posse  se  postalas,  qain  ta  otiosos  fias?  40 

Di.  Ilia,  haad  ego,  babait  poblicam :  perrorse  iaterpvetaris. 
Nam  advorsom  legem  a  me,  ob  meam  scriptoram^  pecodem 

accepit  [rentes: 

^raqoe.    As.  idem,  qood  to  facis,  fadont  rei  male  ge- 
Ubi  non  est,  scriptoram  onde  dent,  incosant  poblicanos. 
JDi.  Male  vortit  res  pecoaria  mihi  apod  tos:  none  tI- 

cissim  45 

Volo  habere  arationcolam  pro  copia  hie  apod  yos. 

ExMmo  U  tdmmien  oiia.  J>u  QtUBref  At.  QttiucunureaaUetumttiaveaUei 
eaca.  Di.  Vos  me  re4didi$ti$  otioMum,  iu  «t  tua  hero.  As.  Quare,  obuerof 
Pi.  Ego  dieam :  dihpkUni  bona  apud  voa:  abstuUtiis  wuum  laborem  emm/ortimia. 
Si  eu$iodi$aem  wumfortumu,  habuiM$em  m  fiio  e$$em  oecupattu.  At.  iifi  tu  mrH' 
trarii  te  po$$e  gerere  bene  ret  pMblieoi,  niei  nt  otioeui?  Pi.  JUa  traet^vit  rem 
publieam,  non  ego :  expHeae  maligne.  Nam  aceepit  pecudem  odvertM  legem,  pree* 
ter  nu,  et  pecummn  ab  eo,  ob  nuam  eeriptmrttm.  As.  Qui  gerunt  moU  rem^  agtmi 
id  qnod  tm  agie:  i[uando  non  kabent,  quod  dent  pubUeonii  ut  tenentur  ex  tcripU, 
meeuomt  pMictmoe,  Pi.  Coiiuii«rtfti(iii  peendum  mihi  eeuit  male  apnd  vot:  unme 
woh  habere  modnlmn  agri,  apud  vof»  qnem  arem  pro  friribuM,    As.  Bie  ager  Mtt 


tor :  Palmer,  nomune  amolor.— S4  B,\,te  eeee.  Mox*  Pll.  oiii  iMfii.-^S  Ooel- 
ler.  veeiimento  et  eibo  (no.— 86  Voe  me  dedietie  B.  1.  Voe  mild  dediitienMl  codd. 
edd.  Tett.  et  Ooeller.  ego  expedmo  C.  ego  deett  in  C.  2.— S7  Verba,  apaid 
90f  .*  enm  re,  detunt  in  B.  1.  et  edd.  vett.  Ret  perdidi  Ooeller.  qal  pott  bane 
▼t.  addidit  ex  Prisciano,  Bona  perdidi :  mala  reperi  :faetut  extimnt  tum  a  vobit, 
^^89  At  tute  B.  1.  rem  publicum  C.  2.  et  edd.  vett.  rem  pubUeani  Gamer. — 
40  Habere  te  pottulat  Acidal.  Habere  potut  potlulat  C.  9.  Habere  pottet  po$* 
ttdat  PI.  alter,  te  deent  in  B.  1.— 41  Ooeller.  habui  publieum.-^ii  Bipont. 
pecudem  cfprf.— 4S  Pro  jEraquCf  codd.  Gamer,  et  edd.  veil,  habent  Fierique. 
MoXy,a1.  fM  male.— 44  B.  t,teripturau.d,ineuttant^—45  Verba»  nmnc  riciMtiiiy 
et  sequent  venot  detant  in  B.  1. — 46  Voe.  hie  deett  in  edd.  antiq.  apud  hot 

NOTiB 

4t  HabuU  paMtcvm]  A  se  condoc-  44  Seripturam]  Ett  illnd  qaod  ideo 

tnm.  dainr,  ut  agerpnblicot  alicui  atcrt- 

48  JEraque']  *  ^ra'  erant  mnlcttd  batnr. 

pecuniariae,qnas  portitoret  auttcrip-  46  Aratiunculam]  Agellam  condnc- 

taarii  imponebant.  tnm  quern  arem. 


TBUCULENTI   ACT,   I.  SC,  2. 


1633 


As.  Non  arTus  hie,  sed  psiscuiis  est  a^er:  si  arationes 
Habituris,  qui  arari  solent^  ad  pueros  ire  nieUus, 
Ilunc  nos  babemus  publicum  :  illi  alii  suot  publicani* 
Di.   Utrosque  percognavi  utrobidem.     As,  istoc  pol  ta 

otiosus,  50 

Cum  ei  illio  et  hie  parrorsus  es:  sed  utria  cum  rem  esse 

mavis  1 
Di,  Procaciores  estis  vos,  sed  illi  perjoFiosi. 
Illis  periti  quicquid  datur^  neque  ipsis  apparet  quicquam, 
Vo3  sdltem,  si  quid  quaeritiSi  et  bibitis  et  cotnesCts. 
Postremo  illi  sunt  improbi,  vos  nequam  et  gloriosse         55 
Malseque,    As.  quas  in  oos  illasqne,  ea  omnia  tibi  die  Is, 

Dinarcher  [nem  dicam : 

Et  nostram  et  illonim  vicem.    Di,  qui  istac?     As.  ratio* 
Quia  qui  alterum  iocusat  probri,  eum  ipsum  se  tntueri 

opoHet.  [bemu^. 

Tu  a  nobis,  sapiens,  nihil  habes:  nos  nequam  abs  te  ha- 
Di.  O  Astaphium^  baud  istoc  modo  sollta  es  me  ante  ap- 

pelkrOi  (iO 


€st  arandu$^  $ed  ptucendus*  Si  ria  habert  aralionem,  qaeE  soUai  ararit  pratlfti  ire 
nd  ftueroi*  Nunc  habevius  noa  re^  puUUtLtt  illi  alii  tnnt  imbUeani.  Ui.  Sovi 
ptniiw  utrotque  &b  nirtufvi  parte.  As.  Per  FoHucem,  tu  ei  otiosut^  idcirco  quiA 
tH  tempiu  ut  ill  perverjsusj  et  HHc  ei  kk^  Sed  cum  utru  tnauia  e^»c  n  f got  turn  t 
I}l.  Vo$  estis  procadores^  srd  Uti  perjuriosL  Quidivid  iUis  datur^  per  it  ;  et  nikU 
f J  iia  apparel*  Vos  si  ifuiFritis  ttHqMid^  ialtem  et  pttlatht  it  comeditis.  Post  re* 
Hw  UH  sunt  improbi;  mw  neqvam  et  arraj^ttates  ei  impvobi^.  As,  IHa  Hniversa  dl- 
H§4idrerMits  iemeiipKr  Dinareke^  g««  didt  adtiersus  no*  et  ilhs,  in  n&Uram  ricem 
Hithrum^  Uu  Quttre?  A&.  hicanirtttknem :  quiu  qui  ticcuMat  aUerum  flttgiiiif 
debet  ipsum  e^fntempkri^  Ta  nikii  itcet^piiti  a  nobia  sapient i^ :  not  accepimus  a  ie 
ffeqaiiiam^     Dl,  O  Asfaphiunij  tton  es  eoHSueiH  me  cw^^re  ade^ferocitir  anteat  atd 


***'»******** 


Don* — 47  VerT)a,  std  pmewkt  u  ager:  si  arationfa  Habiiuris,  deiiint  in  B.  1. 
—  18  Ambituri$  [^ipa*  HahUurm  etid,  vett.  ad  em  vera  ire  a1,  melius  esi  Botb* 
ei  Bipont.— 4y  Hie  ♦  .  ,  ilti  aUbi  AcidflL— 50  Cod*  Cam«r.  cognovit  irobtidejn  ; 
ertii»  ytiU  cogHQvi  probe.  Voc,  Htrobidem  debet ur  Acidalio. — 54  Goeller.  ff 
f  bi&ilU .^56  Maltpque  in  noM  UUm  ea  omnia ,  i^c.  edd.  vett.  itli  Sarracf  ni  c^dilia, 
—68  B,  l.probn  se  ipsum  iniuerl;  Vilt.  probrisumsii  intutri;  Fllprobri  sumtit 

NOT^ 

47  N(martMsl  Varro, '  Ager  arvua         62  Procaciores]    Feslns,*  Procari, 
eat,  cotisini*,  pascuui,  florens/  paicere  e*ts  iinJe  et  proci,  et  pvoca- 

48  HabituTiA]  Id  eit,  habere  deii-     cea  meretricea,  et  verbiira  pTOca»,  td 
deraif  ab  *  bnUttiirto^*  eit,  posda/ 


1684  M.  ACOII   PLAUTI 

Sed  blande:  cam  illuc,  quod  apod  vos  none  est,  apud*in# 

haberem. 
As.  Dum  vivit,  bominem  noYeris :  ubi  mortans  est,  qui- 

escas. 
T6|  dum  vivebas,  noveram.    Di.  an  me  roortaam  arbitrare? 
Aa.  Qai  potis  est,  amabo,  planias  ?  qui  antebac  amator 

summus 
Habitu'sty  istanc  ad  amicam  meras  querimonias  referre.  65 
Di.  Vostra  hercle  factum  injuria,  quae  properavistis  olim 
Rapere:  otiose  oportuit,  diu  ut  essem  incolumis  vobis. 
As.  Amator  simili'st  oppidi  hostilis.    Di.  quo  argumento 

est?    As.  quam- 
Primum  expugnari  poti'st  amator,  optumum  est  amicae.  69 
Di.  Ego  fateor:  sed  longe  aliter  est  amicus  atque  amator. 
Certe  hercle  quam  veterrumus  bomini  optumus  est  amicus. 
Nod  hercle  occiderunt  mihi  etiam  fundi  et  aedis. 
As.  Cur,  obsecro,  ergo  ante  ostium  pro  ignoto  alienoqne 

astas  ?  [hodie 

I  intro :  baud  alienus  tu  quidem  es :  nam  ecastor  neminem 
Mage  amat  corde  atque  animo  suo,  siquidem  babes  fundum 

atque  aedis.  75 

Di.  In  melle  sunt  linguas  sitae  vostrae  atque  orationes 
Lacteque :  corda  felle  sunt  lita,  atque  acerbo  aceto. 

hniter,  qumdo  haberem  apud  me,  qnm  $uwi  ntme  apmd  vi.  As.  Agn9$cendmt 
itt  homOf  dum  vivii :  quando  e$t  morimUt  eat  quie$eendmm,  Te  nwermmt  qmmtdo 
vivebai.  Di.  j4fi  arbHrari§  me  ene  w^rtmrnm?  As.  QuU  pote$i  e$$e  tiuigi$  moir* 
tuuM,  obtecro,  qnam  qui  eal  habitue  antea  etremme  amaivr^  et  qui  nunc  ceii^eri  ad 
mnicam  merae  querimoniaa  f  Di .  Per  Hereutem^  koc  eet  factum  vettra  cntpm,  qua 
acceleraviitie  olim  a^ferre.  Debebatis  auferre  minua  cito,  ul  e$$em  vobie  diu  inco' 
lumie,  A%.  Amator  eat  iimilis  oppido  hottium,  Di.  Quo  pacta?  As,  Quam  velo' 
ciacime  poteat  eapi  amator^  eet  eatiue  amicee.  Di.  Equidem  fateor*  At  amaiar 
eat  longe  diaaimilia  amico.  Per  Herculem^  amicua  eat  optimua  qui  eat  vetui' 
tiaaimua.  Per  Herculem  fundi  et  adea  non  aunt  mortua  adhuc.  As.  Quare 
igitur  aataa,  ante  oatium^  aicut  ignotua  et  peregrinua  t  Ingredere  I  non  aUenua  tm 
ea.  Nam,  per  adem  Caatoria,  mea  hera  nuUum  amat  inapenaiua  te  ex  aninto  et  cor* 
de,  ai  habea  fundum  et  adea.    Di.  Veatra  lingua  atque  oratknea  nunumt  melle  el 


aeniteri  oportet.  Lipsins  emend,  eumpaed,  vel  eum  $ed,  M^vm.— 61  B.  I.  cum 
t7/itd.— 64  Qui  potia  amabo  QoeWer. — 66  B,l,prop€ravitia  olim,— 70  Egode^ 
est  in  B.  I.  longe  alter  Acidal.  et  Ooeller.— 72  Pll.  et  OotWer.  fundique  H 
adea,—7Z  Pll.  pro  ignato,'-76  In  medio  aunt  B.  I.  et  nnns  Vet.  In  medetunt 
alter  Vat.   In  medie  aunt  Vat.  tertios.— 77  C*fac atque  corda  belle;  C.  2.  va- 


TRUCULENT!    ACT.    1.   SC,   2. 


1685 


£  tifigais  dicta  dtilcia  datts,  corda  amare  facitis 
Amantcs,  ^i  qui  nan  danunt.     As.  noti  didici  fabalaie. 
Di-  Non  istaec  loea  beDigoitas  docuit  te  labulari,  8Q 

Scd  isti,  qui  cum  Geniis  suis  bellff^erant,  parciproraL 
Mala  es,  atque  eadetn,  quaa  soles,  illecebra.    A8.  yl  ex- 
pec  tatus  [hera  videre, 
Peregre  advenUti !    Dj.  nam  obsccrol     As.  cupiebat  le 
0t,  Quid  tandem?     As.  te  uQum  ex  omoibus  amat.     Dk 

BUgB,  funde  et  a&des, 
Per  tcmpus  subTeoistis  mihi!   sed  quid  ais,  Astnphiumi 
As*  quid  vis?  85 

Dl.  Estne  intus  nunc  Phroncsium?    As.  tibi  qiiidem  intus. 
Di,  Valetoel     As.  immo  edcpol  melius  credo  fore,  ubi  le 
videbit.  [perinius. 

Di.  Hoc  nobis  vilitun  maxumum  est:  cum  amamns,  turn 
Si  illud,  quod  volumus,  dicitur,  palam  cum  meTitiunliir, 
Verum  esse  iosciti  credimus:  nm,  ut  in  EeslUi  niutuamur 
ira.  no 

As,  Eia!  Imud  ita  'st  res,    Di.  aio'  tu,  rae  amare?    As. 
immo  unice  unum. 

laeit:  ttd  (jor  stuUi/HU,  et  aceU  acerhtf*  Praferth  dkia  m^ima  e  tinfcuiStfiuiiU 
«#rJii  nmupfi  in  timbre,  fi  qui  non  infttntiitni  mnnera.  As.  Non  didiii  fabulari* 
Dl.  Mfa  liberitlHm  non  U  docuit  dUere  hircy  sed  isti  atari  qui  beUvm  §^e ru nt  €um 
genio*  Em  netf^am  et  endent,  ijotr  solcij  auiepx  crumrntt.  As.  Qunm  ndrrnhti 
jitregrc  exoptntm  f  Df*  Nam  itmabo^  As.  tifra  cvpieimt  te  vidrrs*  Di.  Quart: 
fttndem  f  As.  Td  a  mat  prater  cderoM,  Dr.  Ewp*',  funde  tt  adis,  fulfil  ti  Quxilio 
iemjtniire/  aed  quid  dkia,  A^tf^phiMm?  As.  Qmd  via*  Dr.  Phfonraium  ttine 
nimc  lit  adibus?  As,  Eat  iutuf  pro  tt.  Di.  Vaitine?  As.  lamo  per  ttdem 
Potiuci^ertdofore,  ut  mtigitrecreHur  a  morhif,  quando  ti  c&mgpiciet.  Ut.  NtfhU 
Berliiur  maxima  probro  i  <juaftdti  amamua,  turn  perimws*  Si  divilur  id  quod  roiu- 
mua,  qunndu  mfntmniHr  ptttam,  ttrhilramur  atuUi  id  esse  vfram'  Cerie  jaetamHr 
rtcibut  jitp  et  amnris,  ut  marf.  As.  Eia  I  rea  non  est  ejuamodi.  I>t.  DkUue  tn 
ttttim  hertUH  me  amiire  I     Ai.  /miito  amoi  te  unum  prt£  omnibus.    Du  Audi^  ram 


\ 


iatque  cerda  tfWe,— 76  E  <feeit  in  codd,  et  e^ld.  tpU,  amare  fftctia  edd*  vett*— 
70  B,  I*  i-t  PIL  «  quidi  ^\.  n  quit ;  Dom,  ti  J/«i  ifc«',  non  habeni.^Sl  B.  1, 
pif c f  proim.^ 83 ,  8 i  A c i d n ) .  atiren is ti !  n mi cuftiebo t  te  hera  tidere .  Din,  ^bae- 
<r*'*?  A  ST.  Quer  itindem  te  uftum,  dfc.  lluib»  adcfnistil  DiN.  ain*  obiccrof 
Ai^r.  cupiebat  te  keraviderc.  Uihf.  Qui  tandemf^c.—^^  rronaman  mihi  dt^i-it 
in  FiL  ered.  Gocller.^ST  Cudd.  edd.  vplt.  el  GoEiWr.  jam  fore.^^0  Palmer. 
credimuaf  retut  in  <e»tu  mutiiamus  ira  ;  PU.  et  C»»mpr*  ritt  ui  in  (tttii  mutuamttf 
ira  ;  Eulli.  credimu^^  ne  ul  aUuitemm  ira.— 91  Pll»  Acml  Ua  eat  ret,     ]Vloi  C»  5f. 

NOTjE 
SO  BtnJgnittti]  LI  eit,  beneficen-         81  Quieum  Geniti]  Qtii  venlrl  tuo 
tUi  et  UbcraUtui«  bellum  ia^Utrunt, 


1686  M.  ACCII   PLAUTt 

Di.  Peperisse  earn  andivi.  As.  ah!  obsecro^  tace^  Dinarcbe. 

Di.  quidjaro? 
As.  Horresco  miserai  mentio  qaoties  6t  partionis : 
I(a  psene  tibi  fait  Phronesiam :  i  intro  jam,  amabo, 
Vise  illanii  atque  opperire  ibi :  jam  exibit ;  nam  lavabat.  95 
Di.  Quid  ais  ta?  qase  nimqaam  fuit  praegnaos,  qai  parere 

potait?  [sensi. 

Nam  eqaidem  atenim  illi,  qaod  scfam^  imnqaam  extamere 
As.  Celabat^  metaebatqae  te  illa^  ut  ne  sibi  persaaderes 
Ut  abortioni  operam  daret,  puerumque  at  enecaret. 
Di.  Tam  pol  isti  puero  qais  est  pater?    As.  Babyloniensis 

milesi  100 

Cajas  none  ista  adyentam  expetit:  immo  adeo^  at  nanti'^ 

atam  'st. 
Jam  hie  affutaram  aiant  earn :  nondam  advenisse  miror. 
Di.  Ibo  igitar  intro?    As.  quippini?  tam  audacter,  qoam 

domam  ad  te.  [Quam  mox 

Nam  tu  edepol  noster  es  etiam  jam  nunc^  Dinarche.    Di» 
Te  recipis  ta?    As*  jam  hie  ero:  prope  est^  profecta  qiio 

sum.  105 

Di.  Redi  vero  aetotum:  ego  interim  te  apud  vos  oppe-< 

ribor. 

peperUie.  At.  Ha!  qiut$0^  rile,  Dinareki,  Di.  Quart t  At.  Horresto  is^eUxp 
fiioltM  fii  tnentio  partia :  nam  Phrouerium  tua  amiea  ftrme  perUt,  JMgredem 
jtm^  amaba  I  tite  ilUm^  ei  expeda  ibi.  Jam  egredietwr ;  imjii  Uvit.  Di.  Qtd4 
di€i$  tm  ?  qmomoiU  poiuU  parere,  ^ua  numquam/uii  gravida  f  Nam  ego  nurnqmam 
maimadveriif  quod  ictam,  uterum  iUi  intumeocere.  As.  lUa  odebat  h  etegrani* 
dam^  et  metueboi^  ne  tu  mbi  penuadereo  ne  abortmn  proewraret^  et  ui  enecaret  pue^ 
ncm.  Di.  Turn  per  PoUueem  qui  tht  paier  iUiuipueri?  As.  Mile$  BabyUmieut^ 
ct^  Ula  expeetai  nunc  adventum,  Immo  abeo!  ui  e»i  reUUum,  dtctMl  eum  jam 
t^fkiunan  hie,  Miror  nondum  adveni$u.  Di.  Introibo  igiiurt  As.  Quid* 
fit  t  Ingredere  tam  audaeter  quam  in  tuae  ttdes.  Nam  per  tedem  PoUucis^ 
tu  ea  etiam  noater,  o  Dinarche/  Di.  Quam  mox  tu  recipiee  te  7  As.  Jam 
ero  hie:  eat  prope, quo  aum  profecta*  Di.  Redi  vero  aeiutum.  Ego  te  expectaba 
^interim  apud  voa. 


^*^*^-»^^^^0^ 


anvn  tu ;  B.  I.  ain  tu  te  amare ;  Bipoot.  fttn'  lac  me  amare  ;  Lamb,  oiii*  fit  me 
amari.^92  Ooeller.  obaecro  ah,  Moz,  codd.  Oraterl,  quideatn, — 99  Prisciao. 
p.  710.  Putsch,  mentionem  quotieaiii  ;  Nonias  p.  6(NI.  mentio  quo  fit* — 04  OoeU 
\ef,  pane  tibi  Phronenum  fuit.  mox ^  Jam  deest  in  B.  I. — 05  Pll.  lavabit,'^ 
07  PU.  nunquam  quod  sctai.— 08  Both,  aibi  ne  out  perauaderea, — 00  B.  1.  paie- 
rumque  abneiaret. — 100  Idem  codex,  puero  quidem  eat  pater. — 101  Ed<t*  vett. 
expetiti.  Mox,  Beotl.  ad  Tereot.  Eon.  i  v.  6.  6.  et  Goeller.  immo  ab  eo  ut  am- 
/io/MNUI.— 104  B.  1.  C.  C.  2.  et  edd.  vett.  noateraedjam  nunc ;  Ooeller.  aad  i 
}amnunc.  B.  1.  Dimarehe ;  Lamb.  Dinarche,  hwrea  hi.— 105  Tete  recepietil 
jam  hk  eraa  Acidal.~106  Rede  codd.  Orateri ;  Redde  C.  2. 


TRUOULENTI    ACT.   II,  SC.   1. 


1087 


ACTUS  SECUNDI  SCENA  PRIMA, 

ASTAPHIUM, 

HA|  ha^  ha!  hercle  quievi^  quia  introivit  odium:  fandem 

sola  suta.  [quae  lubebit, 

Nliqc  qaidem  meo  arbitratti  loquar  lib  ere  quae  volaiu  et 
Uuic  homini  amanii  mea  hera  apud  nos  dixit  oaematn  de 

bonis :  [veruin 

Nam  fundi  et  aedis  obligatae  sunt  ob  amoris  prandium: 
Apud  huDC  mea  bcra  coosilia  summa  eloquitur  libera:  ma* 

gisque  5 

Ade0  ei  consiliarius  htc  amicus  est,  quam  auxiliarius. 
Dura  fuit|  dedit:  nunc  nihil  habet:  quod  babebatj  nos  ba- 

bemus :  [factum  est. 

Iste  nunc  id  habet,  quod  nos  babuimus :  humanum  facinu^ 
Actutum  fortuDae  soIent  miitarier:  varia  vita  est 
Nos  divitem  cum  meminimus,  atque  iste  pauperes  nos.    10 
Vortemnt  scse  memoriae ;  stultus  sit,  qui  id  admiretun 


As.  Hatha,  }m  I  per  Hfrcutem  sum  conUnt^,  qvm  ett  ingrfstus  homo  tnrinft. 
Demum  rum  toh*  Nunc  vcrla  faeiitm  Utnre  meo  nrbHrio,  qui^  optabo  £t  tjua  ex&p* 
iabo.  Mea  hera  occuntatU  huic  kifmim  amanti  nufas  defartums.  Nam  pt^dia  H 
cdt'i  aunt  iih$trit:ta  ad  aimdum  amortm,  Sed  mea  hera  di$*trU  libere  Cijm  h&c  de 
§m9  c^ntiimt  H  Uinarchus  est  pptiua  ejus  amktis  ad  eifnsiiium^  quam  ad  opem^ 
l^edii  iamdiu  qvamdiu  hahuit :  nunc  nihil  ett  ei ;  nos  haitemua,  quod  ei  fraf  z  iite 
ikdiwf  nunc  id,  quod  no3  httbuimug.  Id  est  vHtannm*  FoHun^z  aoteni  mutari  der§* 
penie,  VUtt  tit  rarici-  i\'»t  recordamur  enm  fuiste  hcufdetemt  tt  iUe  record 1 1 ttr 
mog/uuse  pavpttes*    Reci^rdaiio  kac  versa  est^    ,Sii  9i»Uusi  qui  demititur  id.    Si 


#.^^#^**\r^** 


1  Hfl,  fta,  Afl,  ff^tiiVd  edd,  Tctf*  fit  Goeller*  introavii  C  intro  icii  C*  2. 
intr&it  Ooelkr. — 3  Huic  nomini  a^m*  ft.  dt^it  domU  *<  opud  hoa  de  bonii  nenimn 
£^&  Verriui  Flarcas  p»  125,  me  hera  B.  1*  dixit  t^eninm  ecjii.  veit,  «p,  Butll.~> 
8  EM.  uptt.  /aetum;  a\. /tutamitt ;  aL /aci«.— 10  Eiht*  vett.  ap.  BatJu  if- 
turn  manmimMM;  ct  sic  Qoellen — 11  VertU  seae  rota  riciamn  sic  quidUamU 
rrtttur  B.  1.  Vertii  teae  roia  meUaitn .'  atuHu^i  qui  id  admireinr  Gnticlm. 
Vertenmt  aae  mem&riit  ett  viiu*  aii  quid  ita  mireiur  PL  prior.  Ver- 
iw£  seat  mrmariaat  uk**  tic  quid  ita  mireiur  etlUioiiea  vetcres.  Viiii* 
iit,  fmid    iia    mireiur    PL  ap.   Bq\\u    qui  Un  mireiur  Ci  2>     VtsrteruMi  ae 

1   Quifd]  td  eM»  tranqulLLo  animo  iu  vakdixit.  nbirc  j»t»lL' 
itini*  11   Vwiei-uni  aeae  m^moriit]   SciJl- 

%  Dixit  na  n  iam  ]  Fei  t  ii  9 , '  N  s«  n  i  a  in  ce  t ,  uie  moria  aoB  t  ra  a  t  quo  i  ji  i  i  ii»* 
diail,  idem  eU|  iittod,  aupremuui  div 


1688  M.   ACOII   PLAUTI 

Si  eget,  necesse  est  nos  patiatar  ali ;  ita  asqoom  facta  est. 
Piaculam  est,  misereri  nos  hominuin  rei  male  gerentom. 
Bonis  esse  oportet  dentibus  lenam  probam :  arridere, 
Quisqnis  veniat,  blandeqne  alloqai :   male  corde  consal* 

tare,  15 

Bene  loqni  lingna:  meretricem  esse  similem  sentis  con- 

decet,  [nam  dari. 

Qnenqnam  hominem  attigerit,  profecto  aat  malam  aot  dam- 
INanqnam  amatoris  meretricem  oportet  caasam  noscere, 
Qoin,  abi  nihil  det,  pro  infreqaente  earn  mittas  militia 

domam. 
Nee  anqaam  qaisqaam  probas  erit  amator,  nisi  qai  rei 

inimica'st  sase.  •   20 

Nagae  sant,  nisi  quod  modo  cam  dederit,  dare  jam  labeat 

denao. 
Is  amatar  hie  apad  nos,  qai,  qaod  dedit,  id  oblita'st  datam. 
Dum  habeat,  tam  aoiet :  abi  nihil  habeat,  aliam  qasestam 

coepiat.  *  [cam. 

^qao  animo,  ipse  si  nihil  habeat,  aliis  qai  habent,  det  lo- 
Probas  est  amator,  qai  relictis  rebas  rem  perdit  saam.  25 
At  nos  male  agere  praedicant  viri  solere  secam, 

imops  €$i,  €it  meeuM  ut  no«  nnat  nuiriri.  Sic  etljuitumfactu,  Eit  $C€luM^  moM  wu^ 
9ereri  kimmum,  qui  male  reguut  aua  bona.  Oportti  probam  Unam  eue  firm%$ 
deaiibua:  oportet  earn  arridere  caivU  advenientit  et  aiioqui  urboMe:  meditari  mo^ 
lum  in  oordOf  loqmi  recte  lingua,  Decet  meretricem  ene  eimiUm  centibue^  quern- 
cuanque  impUcaoerii,  oportet  earn  ^fft^e  dolorem  out  detrimentum,  Nunquam 
Wifretrix  debet  audire  cantoj,  quae  affert  amator  ;  et  itatim  atque  nihil  dot,  oportei 
eum  exauetoret  pro  abeentia  ab  exercitu,  Neque  quisquam  erit  unquam  bonus  ama- 
tor,  nisi  qui  inimicui  est  suorum  bonormm,  Nugatur,  nisi  velit  dare  denuo  id,  quod 
dederit  modo,  lUe  amatur  apud  no*,  9111'  oblUusest  tjus^  quod  dedit:  qui  tumamet^ 
quando  habeat :  quando  nihil  habet,  iUe  facial  aliud  lucrum :  ipu  det  locum  aquo  ani' 
mo  aliis,  qui  habent,  si  nihii  habeat.  Est  strenuus  amator,  qui  omiasis  rebui  dilapidat 
nas/ortunas,  Sed  homines  dicunt  nos  eonsuevisse  male  agere  secum,  et  nos  esse  aw 


memoria  Goeller.— 18  B.  1.  pati  tn  vtita  aquom ;  PI.  prior,  p^iam  amta  equom 
me  factum  est ;  edd.  vett.  nos  putier  a  vita  aquum  factum  est ;  PL  2.  up.  Both, 
wos  potior  ovita  aquum  me  factum  est  ;  Ooeller.  factust^^ll  Codd.  Gamer,  et 
•dd.  vett.  rem  usalc-^n  Quemquem  codd.  Gainer,  edd.  vett.  et  Ooeller.-^ 
19  Pll.  cum  ntUtas ;  Goeller.  eum  mUtat,--%\  Acidal.  nut  quoi  modo  ;  Dous. 
nisi  qui  modo;  QoeW^v,  nisi  modo  quod  dederit,  Mox,  P\\.  jubeot,—22  B.  1. 
quod  dedit  lobatus  do/tim.— 29  Dum  abeam  quodamf  et  ubi  nOul  ceejHom  Noqius 

NOTiE 
14  Bonis  dentibus']  Id  est,  qaibua         10  Mittas  milUiadomum]  Casserun 
comedat  aniatores.  soldat. 


TRUCULENT!    ACT,    Ih   SO.  1, 


1G89 


Nosque  esse  avBtas:  qtio&so^  nam  qui  male  nos  agimuis 
taiidcm?  [amator; 

KacQ  ecastor  nunqiiam  sails  dedit  suae  quisquaiu  arnicas 
Ncquc  pol  satU  acccpiraus,  neqoc  uUa  satis  popo^icit. 
Nam  quando  stcrilis  est  amator  a  datis^  improbus  est :    30 
Si  negat  se  habere  quod  det,  soli  pemoctandam  est : 
Nee  satis  accipiraus,  salis  cum  quod  det,  non  habet- 
Samper  datores  novos  oportet  quasrere^ 
Qui  de  thesaurU  integris  demunt  danunt. 
Vdutbic  agrcstiscst  adolescens,  qui  hic  habct,  35 

Nimis  pol  morlalis  lepidus,  nimisquc  probns  dator. 
Scd  is^  cltim  patre^  etiam  banc  noctcm  iliac 
Perhortum  traiisilivit  ad  nos:  cum  volo  convenire. 
Sed  est  buic  uaus  servos  violeotissumus, 
Qulj  ubi  quamque  nostrarum  videt  prope  aedis,  bac  si  ug* 
gredlas,  40 

Item  utde  frumeoto  anseres,  clamore  absterret,  abigiL 
Is  item  est  agrestis:  ^ed  fores,  quicquid  est  futurumi  fo- 
ri am. 
Ecquis  huic  tutelam  jaoua^  geritT  ecquis  intus  exit? 

raff.  Demtimt  an  nHquid  mali/ncimmf  nhsecrit?  Nam  per  adtm  Caaiorit  nunqttam 
amfiior  iletiit  9aiiK  tuee  amic^  t  ncqvi  per  Pailucfm  accepimita  snli*,  neqta;  udtt  pe- 
htit  seitiv.  Nmn  amaior  ^U  neqtittm,  quaiida  est  tartiui  iti  duudia  miintriftm.  Si 
dkat  Bibi  nihU  esse  quod  Irihuatt  cubandum  ttt  fi  aoii.  Nfcitccipimttt  iaiis^  qnaH-^ 
d»  non  hahH  Stttia  quod  dct*  Oportet  aempier  ^mblrr  novot  dalorea^  qui  dttnt  qttod 
dtptitmUHt  dt  ikesituria  pknia*  Velui.  hicjutenia  ruitlian^  qui  manet  klc^  per  Poi- 
tucrm^  titsriulfB  nimiit  fesiivtiSM  el  tnattenttvr  nimi§  bonua,  Sed  i»,  inacio  putre^ 
tlitim  trnmiiiU  ad  hos  kite  node  per  horlnm.  VoUt  eum  adire^  Std  hitbei  minm 
turnm  imikirtititigtimum^  qui  atttiim  atqup  afpicit  qimndam  nuatrum  ju^ta  tEiifs, 
»i  prti-tertii*  itlitc,  te  ittiictaiuT  v&ci/eraiitine,  et  abi^U  ut  ameres  e  /ntmento.  h 
ruatieui  til  fjuamadL  Std  puimbn  t^Hum,  quieqmd  Hi*  Ecquh  (uc(iir  Aaitc  j^i^ 
m^mm  J     Ecquis  ptodU  ab  aaittm^  f 


p.  53  L— 27  €.  qui  *i  nunqunm  atkims  agimas  tandem-  C»  2*  qui  aim  umqtmm 
utttnoa  agimua  tandem,— 'AU  Fl*  ajJ.  BoUu  amntor  dutix,  omhf^lii  imprnbua  est ; 
qiiv  vac*  desiint  elinm  in  B,  !♦— 31  St  dfCitt  in  B,  1,  Vcrbn  #&fi  pern^C' 
tAudum  eat  cIPAimt  id  B.  ]»  PLL  «t  edil.  vett.'32  Sin  nrc  taiia  B.  K— 34  Pht. 
el  Gr lit.  dtmuA  daitunt;  edtl.  vi^n.  donadttnuni ;  aL  demum  dannnL—^T  Vi\, 
chm  puier  ;  Doat.  clum  pnlrem*  \l.  \.  hue  niM:ie  ;  Lw n i U .  c I  f J o e H e p.  f I fVj m 
hoc  no£te  ilium  Tftficeriam  ;  PIL  kfte  mfctem  iiUte  j)er.~iQ  EiliL  vett,  ftrape  trika 
hav^e  egredient;  C*  a^gfedias;  C  2.  /iti*-  si  a*redtus^^i2  l(a  ft  ril  ugrealh 
Utah*  ti  Oaelltr. 


1699  M.  AOOIl   PLAUTI 


ACTUS  SECUNDI  SCENA  SECUNDA. 

STRATILAX,  ASTAPHIUM. 

St.  Quis  illic  est,  qui  tarn  proterve  nostras  aedis  arietat? 
As.  Ego  sum,  respice  ad  me.    St.  qoid^  ego?  nonne  ^;o 

video?  T»  tibi!  [est? 

Quid  tibi  ad  hasce  accessio  est  aedis  prope,  aat  pctltatio 
As.  Salve.    St.  satis  mihi  est  tuae  salutis;  nihil  moror; 

non  salveo : 
.^Igrotare  malim,  quam  esse  toa  salute  sanior.  6 

Id  volo  scire,  quid  debetur  hie  tibi  nostrse  domi?    As. 

compriine.  [primas« 

St.  Spero  meam  quidem  hercle :  tn,  quae  solita  es,  com^* 
Imprudens  per  ridiculum  ut  rustico  suadet  stuprum ! 
As.  Iram  dixi.    St.  ut  esse  coepisti,  si  dem^  si  est  una 

altera. 
As.  Nimis  hie  quidem  truculentus.    St.  pergin'  male  lo^ 

qui,  mulier,  mihi  ?  10 

As.  Quid  tibi  ego  autem  dico  ?    St.  quia  enim  me  trucu- 

lentum  nominas. 

St.  Qictf  €ti  UU,  qui  impetlU  nostrum  o$tium  t^sm  petukinter?  As.  £^  fiim. 
Iniuireme.  St.  Quid  I  egot  nonni  ept  eonspieor?  Va  tiblf  Quare  venis  ad 
hoB  adei^  out  pultag  t  As.  Salvui  luu  St.  Mihi  esl  iatit  tu€B  sahUia :  non  earn 
euro  :  non  ium  $alvu»:  optarim  potiui  morbo  teneri  quam  e$u  aaitnu  tua  salute. 
Volo  sdre  id;  quid  tibi  debetur  hie  apudnosf  As.  *  •  *  St.  Lococede- 
rem,  si  esset  altera  muHer  tarn  molesla,  quam  esse  eafisti.  As.  Hie  sane  est  m'- 
mium  truculentus.  St.  Tune  pergis,  muUer,  mihi  maledieere  ?  As.  Quid  vero  ego 
tibi  dico  ?    St.  Quia  me  appellas  trueulentum.    Nunc,  nisi  absistas  e  vestigio,  ae 

1  Ooeller.  in  nostras  adis.-'2  Acidal.  St.  quid  ego?  Ast.  nonnego>  St. 
video  :  va  tibi!  Pll.  et  edd.  vett.  Noniie ego  videor  te  tibi;  Dooi.  non  te  ego 
video?  B.  1.  non  ego  videor  tibi. — 6  At  tolo  B.  l.~7  Lips,  te  qui  soUtus  est^ 
eomprimat ;  Ornt.  tu  quem  solita  es  ;  PU.  tuque  soUlas  ;  B.  1.  tu  solila  es  com* 
priMt.— 8  <  Hie  versus  sporios  est.'  GoeUer.  Imprudens  per  deridieulum  Doos* 
Impudens  el.— 0  Pro  si  dem,  el.  hebeot /Itfem  ;  C.  2.  et  edd.  vett.  fidem  si  est 
una  altera;  PU.  mt  esse  cepi  si  dem  sut  un  alteram ;  Aid.  ut  esse  capistiqui" 
dem^  si  est  una  altera. — 10  Pll.  pergin  male  loqui  mulier  mihi  es, — 11  Eeguid  ti* 

SOTJB 

1  Arietat]  Id  est,  com  impeta  eon*     am  temporibns  Pltuti ;  sed  rustico 
cnrrit.     Seneca,  '  Anteqoero  acies     condonandnro  Stratilacl. 
inter  se  arietarent.'  9  Ut  esse  eapisti,  si  dem^  Alii  eedam^ 

4  Salveo^   Inositatam  Terbam  eti-     id  est,  Ut  molesta  et  odiosa  esse  c<£- 


TRUCULBNTI    ACT*   U.  8C.  2.  1091 

Xunc  adeo,  nisi  abis  actutuni>  ac  dicis,  quid  queer as^  cilo, 
Jariij  bercte,  ego  hie  te^  mulier,  quasi  sus  oatulos,  pedibus 

p  rote  ram. 
As.  Rus  merum  hoc  qiiideni  est*     St.  piidendamne  ?    tu 

vero  durinutn  pecus^ 
Advenisti  hue  sistentatum  cum  exornatis  ossibus  t  15 

Quia  tibi  insuaso  inlecistij  propudiosB,  pallulam. 
An  eo  bella  es,  quia  accepisti?  ar  me  adveuias.    As.  nunc 

places.  [rogot 

STp  Quam  me  illi  velim !  As-  jnentiris.  St.  dlcfs^quod  te 
Maocupium  qui  acclpias,  gesta  tecum  penos  auQUOS. 

dimi  tffimifr  quid  peiatt  per  Mtrculan  tg&  it  pr^emm  hk  pedibu$t  fluafi  «uf  ca* 
titht.  As.  Htrc  ^st  mera  mtticUtts.  St,  Idne  terUndMm  tilw?  tu  vero  ^ieeut 
elunnitm,  acctssisii  UmH  oateniaium  (tssibus  TtsHUt  tetU  ;  quia  finxuH  fvKo  coh* 
rt  iogttmf  impudita.  Esite  betta,  qvin  ^ceeptMii?  Attde»  ud  mt  vtrfiirf.  Ai*  Nuw 
plw€»^  St*  QKam  tipiarem  me  ilU  ptacere !  As.  MtnlirU^  St.  Bicu  qmd  a 
If  c7p^€to  7  III  ktibtai  muHapiumf  gttta  tecum  ho$  annvlas  aneo^  qui  amt  urvif* 


l/i  f^o  ^nim  dictt  AcidiiK-*12  Nan  adeo  edd,  vett.  out  dkk  Goeller,  ni  dkU 

cdd.  Vf  It U  B.  1^  htc  tfuidfm  cf|.     PU.  B.  1^  et  cdJ*  velT.  pudendum  ei  ver^* 

MoK,  Scburer.  cluninvm  pecus;  Acidal*  urtieum  pfcit*.— IS  Adteni  hue  sub* 
tcntaiitm  exornutu  B,  I .  Adveni  iiluc,  *ij,  i€nifjivm  GoeUer.  et  Palmer.  Ad* 
ffftfJti  hut  ie  osUnlntum  Acidal,  er  Bipont,  Adteni  noi  hue  tentatum  uL  AtU 
venigH  hue  tiaUnlatum  ValU  ap.  Lips,  et  PI  I.  AdveHuii  hue  matenttiium  edd. 
welt. — 16  Quid  iiU  rd  nmto  B.  1.  Quia  iihire  suomu  V*\L  QuU  iibin' iua^^ 
Mii^iirJi.  AcidaL  el  Goplien — 17   AcidaU  quin  ftccedU  ar  me^  {].  b.  ad  me) jidve* 


niii$;  C*i*  edd.  vct(.  (/wia  cepuH  anna?  udveuitis;  Gpelter.  quam  ilepikiL — 
IS  Cum  me  ilU  tei  in  mcntiri  dkia  quid  quod  C.  €'um  me  iUi  vclim  meniiti  dicu 
quid  qutfd  Q*2.  Quim  me  tibi  Telim  GoeUer.  Qu»m  me  Uti  rdim.  A  ST.  men* 
fim.  St.  qttid  quinl  te  rogo?  Lipa,  dkes  edd.  ve\t.  quidquid  PlL— 19  Mancu- 
jd  vin  quia  Lamb.  Quon  man^upio  aecipkt$  Both.  annuo§  pcnos  GozlWr,  ha  nQ$ 
mi  v«ij  Aid*    henot  annuoi  Fll.  Lamb,    ahtnoi  anuutoa  Bolb.    he  an  not  Q.  2,-^ 


NOT^ 

ftUti  ced^m  tlbl,ii  otja  ftUera  fcemini  16  /iwwaw]  Fentus*: '  SuMiipa.colM 

ad  Ie  accedAtf  ssqite  odlnsa^  appelUlur,  qui  fil  ^%  itilliaidio  fnmo- 

14  Cturitium  pfcm]  CluMinumpeeutt  »o  in  vesrirnpnlo  albo.  PU«tui,  *Quii 
pernmtatmDe  r  in  j,  quod  aDtiqtitim  iiUi  inano  iiifcciftit/  Qiildftin  intem 
et  familiire  fuitRomtnii,  tricliim  ab  lefunt,  insuoMo,  N€C  deaunl,  qui  di- 
urbe  Clusio,  nbi  nou  egregia  erant  rarit,  onmem  colorem,  qtii  fial  infi- 
fortaate  peeora.  ciciido  tua^um  vocari  :    qnod  qunftt 

15  Sisientatum]  ^  SUtentare/  pro  perMiadeitir  in  alium  ex  albo  trani- 
oitenure,   antiquum:    quaAi    dicaSf  ire/ 

iiatrte  ae  el  orient  are.  19  Maneupium  qui  acdpiat^  gesia  l#- 

Es:ofnttiis  09sibui]    TibiilJus,   *  Qui  cum  penos  anmtos]   Stratiia^t  boc  in- 

fiicco  Bplendenie  genai  oneraaie/  De  unit  AsUphioj  Be  ewe  wervum  et  illam 

fueii  loqnhnr,  tise  servam.    Pem»*  Alii  htnoi^  pro 


1602  M.  ACGII   PLATJTI 

As.  Dignis  dant.  St.  Lavinise  hie  sant^  qnas  habes  vic- 
torias. 20 

As.  Ne  atligas  me.  St.  taogam?  ita  me  amabit  sar- 
calum» 

Ut  ego  me  rori  bamaxari  mavelim  patalem  bovem, 

Cumqiie  eo  ita  noctem  in  stramentis  perooctare  perpetem, 

Quam  tuas  centum  coenatas  noctes  mihi  dono  dan. 

Ras  tu  mihi  opprobras?  ut  nacta  es  hominem^  quern  pa- 
deat  probri !  25 

Sed  quid  apud  nostras  negotii,  mulier^  est  aedis  tibi? 

Quid  tu  hoc  occursas>  in  urbem  quotiescumque  adveni- 
mus  ?  [eres 

As.  Mulieres  volo  con  venire  vostras.    St.  quas  tu  muli- 

Mihi  nafras?  ubi  musca  nulla  foemina  est  in  aedibos. 

As.  NuUane  istic  mulier  habitat?  St.  rus,  inquaro^  abi- 
erunt:  abi.  30 

ruiii.  As.  Daniur  annuU  anei  ii§  out  meratfur.  St.  Victoria  quaa  rtfera  tmt 
JjaviniiB  paiiut, quam  tM€f.  As.  SemeaUmgn$.  St.  Tene  aitingtm?  Itmwte 
pumm  Mreulmm  mnabii,  ut  ego  matim  nJ^fici  aratro,  cum  Ifve  frntentilnu  cormibm 
rurit  et  pemoctarc  totum  noctem  dormiau  cum  eo  im  $tramenti$,  quam  cubure  tecum 
centum  noctibuiy  postquam  bene  cetnuverim.  Tu  miki  exftrobrae  rua  7  Qumm  bene 
nueta  e»  kominemt  quern  jmdeat  ki^uB  conmeii !  Sed  quid  est  tibi  rei,  u»uher,  ufuA 
nottrae  adeet  Quare  tu accurris  Ave,  quetieecmnque  venimui ad  urbitm  1  As.  Oj^ 
to  adire  veetraa  mulieres.^  St.  Quom  mmlieree  mihi  commetuoruM  tu  t  Quandoqui' 
dem  nulla  ett  muaea  fctmina  in  adibuo.  As.  Nuliane  famina  manet  tn  iatia  idi' 
bust    St.  Pro/eeta  tunt  ruM^  imquam,    Abi,     As.   Quid  vociferaris,  otuUet 


20  DignoB  dant  edd.  vett.  et  Aid.  Dignue  Pil.  Latime  hie  eunt  C.  2.  lamie  hie 
cunt  ed.  Paris,  ap.  Grnt.  Ladnia  OoelJer.  Mox,  91111J  avcM  tfietoriat  eadem 
«ditio.— 21  Ooeller.  tongamne  ego  tef  ita  me  amabis :  Fll.  etiam  oma^tj.-^ 
22  B.  I.  ruri  jam  examaverim  sarculum  movere  ;  Pll.  patulum  voveri. — ^23  Caua- 
que  eri  Both.    Tu  quod  ita  noctem  in  otramentie  pemoetare  B.  1.— SO  Pro  «^', 

NOTiE 

*aeDOs;*  annuM,  tb'anas;' 'annns/  bns  Phroncsii,   amatores  soa  bona 

nh  '  anas  ;*   *  anonln*/    ab  utroqiie.  elavare,  quo  nt  alludat,  Latinia^  sea 

Sunt  igitar '  anniili  aenei,'  sen  »nei,  LavinH  oppidi  in  Italia^  nomen  naur- 

intelligendiy  quos  gestare  servorom  pat. 

erat.  22  Uamaxan]   Id  est,  plan»trniii 

20  Lavinia]  Joeas  est  ex  anibU  trahere^aut  plaustro  jangere.^'Afw^ 

^tto,  quia  Yolnptaiibns  dediti  magoa  eurrue, 

ex  parte  profimdebaiit  furtnnas  in  Patalem  bovem"]  Festus:  'Patalen 

deliciis  balnearam.    Unde  freqnen-  bovem  Plautiis  appellat,  cnjtis  cof- 

tissime  Plaiitns,  pro  *  profudi  bona/  Doa  diversa  siinf,  ac  late  patent.' 

dicit  *  elavi  bonis.'     Hoc  igitur  loco  29  Mueca  nulla  foemina  est  in  tftfi- 

Stratilax  expfobrat  AstapUio  in  asdU  bus]  Id  est,  mares  oQines  sumus  ip 


TRUCUL^Tl    ACT,    II.  SC.  2. 


1693 


As.  Quid  clamaS;  insane?     St.  abiro  hioc  ni  propcras 

grandt  gradu. 
Jam  ego  Utos  Hctos,  compositos,  crispos  cincinnos  tiios 
Ungucntatos  usque  e%  cerebro  cxpellam.      As.  quanam 

gratia?  [cedere, 

St.  Quia  adeo  fores  nostras  ungucntis  uncta  cs  ausa  ac- 
Quiaqiie  istas  buccas  tarn  belle  purpuiissatas  habcs.       35 
As.  Erubui  mecaHtor  misera  propter  elamoreni  tuum. 
St.  Itane?  erubuistif  quasi  vero  corpori  reliquerts 
Tuo  potestatem  coloris  ulli  capiendi^  tnala. 
Buccas  rubricae  i  cera  omne  corpus  inlinxit  tibi.  39 

Pessumae  estis*  As.  quid  est,  quod  vobis  pessumae  ha?c*  *  * 
St.  Scio  ego  plus,  quani  me  arbitrare  scire»    As.  quid  id 

est,  obsecro. 
Quod  scias?     St.  herilis  noster  filius  apud  vos  Strabax 
Vt  pereat,  ut  euui  illiciatis  in  malam  fraudeui  et  prsomiutn* 


St.  Ni  ittceUrai  t^eedtre  ktnc  grmdi  paft^u^  ego  detuiiam  ntqut  u  ttrehro  ki^ 
t)A9M  tindnnmjiHoi^  compoi'tto9,£rispai9B^vngutintudtlil^utot.  As.  Quarel  St. 
Qiaa  w  aum  vtnire  perfum  ungit^nih  ad  noMrm  fare*,  ei  ifuia  habet  iihs  mahs 
i*m  ^curate  purpuriasft  inf^cttii.  As.  Eruttuif  per  CtuioTemM  iafetix  propter  luat 
vteifemtiontM.  Ut.  i^ruhmiti  I  Qaaii  r^ro  retiquerit,  malaf  nHtim  tueum  tuo  cor- 
pori mi  retipiendum  cdonw.  Ruttrkif  tinxertint  os^  cera  uHicertum  corpm*  Ei- 
th  jitifimtp*  ASi  Quttre  a  t'obk  haifanur  pLMgimiSf  St*  Egit  scio  pittx  ^vuui 
9rbi(r^n*  me  scire.  As*  Quid  eat  id,  ab»ecfo,ifuodHifiaf  St.  Quatmdmoduta 
Simit^x^ius  keH  $€  perdtMi  apud  vo9m  quanadtiwdum  petikiatit  iu/rmdea  ti  mu- 


PU*  hftbent  pffri ,-  Boik.  pd/i^r.^SS  B.  1.  dJiMM  (mo*,— 3S  StuL  tx  ctreitni  iX" 
tfilmn^-^Si  Codd.  Corner.  /otttM  nostras  unguant  junctti  tsse  4tudt*  nccedere* 
Vert»nm/off«  delet  GocUer.— 3S  Tuo  dtest  ap.  Hiiflciaii,  ivO*J4.— 39  Buesat 
rubrim ;  ereta  omne  Ooeller,  Bucea*  ruLrica,  cevft  omne  r»  intin:eti  tihi  ScaU 
rubri^eta  mane  c,  intmxisli  tibi  B.  1.^ — 40  B*  I*  quad  t obit  pej*umie  tH ;  C.  /«§* 
§um^  hmc  ma  ;  al.  pe^sumts  hse  via;  Acidal.  quod  tv  p.  tumu*?  St,  Ita  art  ; 
Oocllen  conj.  ^Udcf  i'.  p.  qutrm  summ} — 4'i  B.  1.  keru^  noaier  fiiius  apud  toi' 
tram  ptrit  ul  piruatute  eum  injiciatit.—A^  PiU  ctiam  itOi^ifitia ;  edd.  veU.  et 


NOTM 


ftdibni,  ut  ne  mniCA  qriidem  fcEmlni 
tir« 

8S  CinemTTOx]  Id  est,  LrevLonba^ 
cipilli«,  qui  ahU  ftnbotcicunt,  id  ear^ 
crescunr,  Varro:  'Ante  iureinoiJi  ex 
tabfilibus  parviili  intorti  dhnilleban- 
lur  ctfirLnni ;  icd  el  ocnli  suppttuU, 
Bigellii  pii^illia  qisatidam  bilariuicm 
tigni6caotc«  aoiuij,  rlctui  parviisi^ 


mtti ;  ore  A'^nato,  Hsn  ro9^o'    De* 

icrlptio  CAt  eKqiMsitie  pulchritrtdinis, 

35  Buccua  pHrpurisaatas^  A|>iileJiis  i 

*  Qui*  non  disciplmam  matris  agno- 
vil  ?  cum  tu  pueLU  videret  iuiiuedica* 
tLim  o^,  e£  piirpuri&eatas  geoas^  el  lU 
liCGs  ocuIds/ 

30   Rubrics]  Idem    tttme,   quod 

*  purpunsEUiii/ 


1694  M.  ACOil   PLAUTI 

As.  SmvLB  si  videare,  dicam:  dicis  contameliani. 

Nemo  homiDum  hie  perire  solet  apud  nos:  res  perdant 

saas.  46 

Ubi  perdidere  res,  abire  bine  si  volant,  nadis  licet. 
Ego  non  novi  adolescentem  vostmm.     St.  veron'?    As. 

serio.  [singnlas 

St.  Quia  maceria  ilia  ait,  in  horto  qa0B  est,  qnas  in  noctes 
Latere  fit  minor,  qaa  iste  ad  vos  damni  permensn'st  viamt 
As.  Non  minim;   vetas  est  maceria;  lateres  si  veteres 

ninnt  SO 

St.  Aiu*  ta,  mala,  lateres  veteres  mere  ?  nnnqaam  edepol 

mihi 
Quisqaam  homo  mortalis  posthac  daarom  rerum  credoit, 
Ni  ista  ego  vostra  hero  majori  facta  denarravero. 
As.  Estne  ille  violentus?     St«  saam  non  enim  ille  me-* 

retriculis 
Muniendis  rem  coegit,  vernm  parsimonies  55 

Daritiseqae :  quae  nunc  ad  vos  jam  exportatur,  pessamce. 

iimi.  As.  Dieam  Hbi,  quod  rei  at,  d  Mptt :  fed  iicit  cotmcium.  Nemo  m- 
let  perdi  hie  opud  noi.  PerdwU  bona  ma.  Ubi  perdidere  re;  ei  volunt,  mbire 
hine  licet  nudie.  Ego  non  non  vestrmm  adoleeeentem,  St.  Verumne?  As.  ^Sf- 
rto.  St.  Tamsn  iUe  murus,  qui  eei  in  horto^  dicii  id:  hie  in  eingulas  noeteaJU 
minor  uno  laiere^  qua  iale  etbi  etrtnit  viam  ad  vm,  in  nutm  pemieiem  t  As.  Eei 
9etu$  murue;  non  mirum  eet,  ei  veieree  iaieres  deadani.  St.  Dieiene  tu,  impro* 
ba,  vtieree  Uiteree  decidere  7  Per  eedem  PoUucia  nunquam  quisquam  homo  wnki 
poaihae  eredat  dioini  et  keamami,  niei  ego  narravero  ieta  veetra  facta  m^ori  hero. 
As.  Estne  itteferoxt  St.  Non  enim  ille  eomparavit  euae  opes,  qua  nunc  cM(/e- 
runtur  ad  vos,  in  dandis  muneribus  merelrieuUBf  verum  in  parsimonia  et  $everitat€ 


Ooeller.  inlidatis.-^i  Sanusei  ridear,  edieam.  Ast.  diets  edd.  Tett.  dieam  diei* 
eontumeliaVutU — 40  PH.  utfrisiieet;  edd.  vett.  uti  Jus  licet, — 48  Quidwuiceria 
tdd.  vett.  et  quedam  edd.  Pritc.  p.  679.  et  sic  Acidal. — 49  Laieri  PIU  Mox, 
Prise.  1.  c.  et  edd.  vett.  qua  is  ad  vos  ;  Pll.  qua  isiivos.  Prise,  permenams  esl.— Sir 
Ain*  tu  veteres  lateres  mere  Prise.  1.  c. — 54  B.  I.  violentust  St.  nein  enim  Ute; 
Palmer,  et  Lips.  St.  sum :  non  tOf.— 65  Monendis  Vatt.  Moniendis  alii  Vatt. 
9t  PH.    MoUndis  Lips,  rem  cogi  B.  1.  parsimonia  Palmer.— 56  Duritiaque 

NOTJE 

44  Sanus  si  vtdeare]  Si  patarem  te  52  Duarum  rerum  creduit]  Id  est, 

sanam  esse,  monerem  te  mibi  contn-  divioi  et  humani. 

meliam  dicere.  Erat  forronia  loqaen-  64  MeretricuUs  Muniendis']  'Mnoire' 

di,  qna  moUins  dicebatnr,  '  ta  es  a-  est  muneribas  afficere,  qoasi  dicat, 

mens,  ta  es  iosaoas.'  manerandis. 

50  Vetus  est  maceria"]  Moras  sloe  66  Durititeque]  Id  est,  sever  itati 

calce  et  csmeoto.  morom. 


TRUCULENTl    ACT.    IJ,  SC.   2,  1695 

HetQ  to,  o  sexungula !  male  vivitis:  egone  baec  mussilemi 
Jam  enim  eccere  ibo  in  torura,  atque  hsec  facta  narrabo  sent : 
Neque  istuc  in  se  gestit^  ergo  coget  exanimcm  malt. 
As.  Si  ecastor  bic  homo  sinapi  victitet,  non  censeam       GO 
Tarn  esse  tristem  po^se  :  at  pol  hero  benevolens  ut  is  est 

sao !  [potest 

Verum  ego  iUum^  quanquam  violentas  est,  spero  mutari 
BlandimentiSj  ornaiuentis  ceteris  meretnciis. 
yrdi  equidem  ex  jumentis  domita  fieri,  atque  alias  beluas^ 
NuQC  ad  heram  revidebo:  sed^  eccum^  odium  progreditiir 

meuiD.  65 

Tristis  exit:  baud  conYenit  etiam  hie  dum  Pbronesium, 


m^rnm.  Hem  in,  9  senh  ungnih  urmata  /  mmH$  mak.  Diaimultih&Ht  f^o  httej 
Jam  ftiifli,  per  Cererem^  jifrfftim  in/vntmf  et  rfjWam  hac  stni.  Nf^tif  expectnho 
Hsqut  m  dum/adfit  tjcftmea  ittorum  fuclvrumjiiii  inmeo  terg9  Ttrberand&.  As.  Si, 
per  Casiorem,  iate  h^amo  victil*;i  tinnpi,  non  jiutofuiuTnim  esse  adeo  mort^sum*  Sed^ 
ptr  Pffifuctmy  ut  It  est  tiene  ajfedus  in  herum  !  Sed  ego  credo  itlum  paiSi;  mvUiri 
btanditiis  ti  omametiii^  meretridia,  tametai  eai  viaientus^  Equidem  vidi  ju* 
mentu  tnan$tteseefe^  ei  eetcras  bfiluaa.  Nunc  repetam  od  keram,  Sed  ecce  ho" 
mo  miki  odioiistimvM  egreditur*  Predii  mceHtu.  Nondum  canvtnit  Phronefiumf 
ut  pvt9* 

idem  «t  Goeller  Rwi  aque  ^w*  nunc  duo  9ciam  exportaiur  pctsumum  B*  1,— 
5T  Hem  iuo»  es:  unguta  idem  codejt  ;  exungula  edi.-vett.  Hem,  9  *e:tunguta 
Ooeller.^SS  Pit  e^ereere  ihiforitm  ;  edd.  retL  et  Aid.  eeeere  ibo  ad  /oriiw, — 
59  Li  pi*  iMtvc  ipse  g*e^  e.  examm  t  AcidaK  Neque  iate  huict  Ml  ie  g.  Urgo  c.  ex* 
ttmen  ;  vel,  Neque  hte  huic  in  ne  geati  iergo  c-  exameM  ;  vel,  Neqne  ego  istue  mett 
gettio  tergo  cogere  ex&men^  PIL  tiabent  Neque  isiuc.  G oilier,  etiam  examen. — 
§1  Aid*  benerviefta  uti  e»t  is  tw* ;  AciHaK  conj.  benevoiens  rivit  hiT&;  rl  ut  cfe- 
ktum  rnslit  Goeller.— G3  Idem  Goellc-r,  dclcrel  \\oq  loco  atU  ^f  o,  ant  tJ/irm.^ 
Gl  Fro  ornafAentit,  Menrs.  conj*  &rnmtnih, — ^i  Vidi  equidem  ex  inem  iniu 
damitu  fieri  P\\*  intum  pfii  iniu^  C,  H.  id  tampn  iip^at  Paretii.  Vidi  equidem 
exindffmito  B.  1.  Vidi  equidem  jum^ntum  ex  iitdomito  dfymiium  fieri  «dd»  vett, 
Vidi  equidem  jjtrenevm  ex  indnmiifi  domiium  fieri  Aid.  Vidi  equidem  ex  ind^- 
mitii  diftniius  Qnsti^r — 65  Nunc  ad  h,  ire  juitebo  eetum  B.  !. — 6*j  Tristis  exit 
adtt&nvenire  B.  t.  Tristis  exit  avet  conrtnire  Co  I  v.  ad  canventre  Veit«  1.  at  c»ft- 
tmire  alie  vett. 

NOT^ 

ST  Sejeunguta]  Sen!  s  man t bus*  Erg&  e^et  exanimem  malt}  Id  «bIj 

59  Neque  iituc  in §e gesUQ    Id  ett^     JUque  coget  me  alfqriindo  id  coti5- 
bea€K  id  ngn  putat.  UrJ  adlilbitis  tormeniii. 


I 


1096  M.  ACCII   PLAUTl 


ACTUS  SECUNDI  SCENA  TERTIA. 

DINARCHUS^  ASTAPHIUM. 

Di.  Pisces  ego  credo,  qui  usque  dum  vivunt,  lavant. 
Minus  diu  lavere,  quam  haec  lavat  Phronesium. 
Si  proinde  amentur  mulieres,  diu  quam  lavant, 
Omnes  aroantes  balneatores  sient. 

As.  Non  quis  parumper  durare,  opperirier  ?  5 

Di.  Quin  hercle  lassus  jam  sum  durando  miser. 
As.  Mihi  quoque  prse  lassitudine  opus  est  ut  lavem. 
Di.^  Sed  obsecro^  hercle,  Astaphium,  i  intro,  ac  nuntia 
Me  adesse :  tu  i  propere,  et  suade  jam  ut  satis  laverit. 
As.  Licet    Di.   audin'  etiam?    As.  quid  vis?     Di.  i)i 
me  perduint,  10 

Qui  te  revocavi :  non  tibi  dicebam :  i  modo. 
As.  Quid  jam  ma  revocabas,  improbe  nibilique  homo  ? 
QnsB  tibi  mille  passuum  peperit  moree  mora. 
Di.  Sed  quid  base  hie  autem  tamdiu  ante  aedis  stetit? 
Nescio  quem  praestolata  est :  credo,  militero.  15 

Di.  Ego  arlnirtn'  piices^  qui  itinataiU  flfna  tamdiu  qummdiu  vtrmf,  miinci  te 
lavmn  putm  hmc  Phnmenmn  se  Uf  at.  Si  tmUUret  perinde  amentur  atque  dm 
lavantur^  omuee  amautee  tint  balneatarte*  As.  Non  potee  expectare  tantieperf 
Di.  Per  Hereulem  nun  Jam  drfe$$u$  expeetando  in/elix.  As.  Ett  mihi  oput  eti- 
am  ut  eam  im  baineum  pra  de/atigaiione,  Di.  Sed^  quato  per  Hereulem,  AtU" 
Mum,  mgredere,  ae  dicnu  adeue.  Tu  perge  telociter,  et  eiade  ei  quod  jam  $ati$ 
merit.  As.  £o.  Di.  Audisadhuct  As.  Quid  cupitt  Di.  J>tt  me  perdaut, 
pdterevocavil  non  tibi  dicebam:  i  modo  I  As.  Quare  me  revocaSfjam  teeleste 
viretvUiseime?  Hac  mora  t^  attulit  retardationem  mille  passuum.  Di.  Sed 
quarehete  wmnsit  kU  tamdiu  ante  ostium?    Nescio  quem  expectat.    Credo  earn 


^■^^^^^^0^*^^ 


1  Varro  de  L.  L.  p.  01.  adUitant*—^  Diu  minus  laxari  idem  ibid.— 4  Omne9 
amaiores  B.  1.  C.  C.S.  et  edd.  vett.~7  Pit.  opus  est  lave;  Yen.  1.  et  alias 
vett.  opus  est  lavere;  B.  1.  opus  est  lavare.-^  Me  adesse  tu  propere  Pll.  Me 
adesse  cui  proyeret  euamum,  ut  satis  edd.  vett.  ap.  Meurs.  Me  adesse:  tu  %  pret, 
etf  ifc,  Actdai. — 12  Pronomen  me  deest  in  B.  1.  improbus  idem  codex. — 
IS  Qua  tibi  miUepassum  Pll.  Qua  mile  possum  peperit  tibi  Acidal.  et  Ooeller. 
Acidalios  conj.  etiam,  Qua  t,  m,  passuum  p,  moras  mera;  edd.  vett.  et  Aid. 

2  Lavert]  Antiquitos  pro  '  lavare.'         15  Quem  prastolata  est"]  *  Presto- 
5  Durare,  opperirier]   Id  est,  da-     lor '  est  prssto  sum ;  in  procinctu 

rando  opperiri.  sum. 


TRUCULE'NTI    ACT,    TIp    SC.   3* 


1697 


Iliad  est:  vide  ut  jain^  quasi  Toltarii  triduo 

Pritis  prgedi^inant,  quo  die  esuri  sient: 

Ilium  inhianl  omnes :  illt  est  animu.?  onuiibus* 

Me  nemo  mag  is  respiciet,  obi  hie  hue  veneritj 

Qiiam  Si  bine  ducentos  rinnos  fuerim  nTOrtuus.  20 

Ut  rei  servire  suave  est !  vaB  misero  mihi ! 

Post  factum  plector,  quia  aDte-partum  perdidi. 

Veruni  nunc  si  qua  mihi  oblii^erit  hecreditas 

Magna  atque  luculenta^  uunCj  postquam  scioi 

Dulce  atque  am  arum  quid  sit  ex  pecnnia,  25 

Ita  ego  tUam  edepol  servem,  itaqiie  parte  vie  litem, 

Ut  nulla  faxim  cis  dies  paucos  siet. 

Ego  istos,  qui  nunc  me  culpant,  eonfutaverim* 

Sed  est  vocis  sat :  setitio  aperiri  fores. 

Qua?  obsorbent  quicquid  vonit  intra  pessulos.  30 

expectiire  mlUtim*  E$i  id!  Vide  qutmadmodum  ditinanijitm  triduo^  quati  mth 
iureM^  quo  die  Mtni.  esurit  omne§  inhitmt:  huhet  animos  omnium  tontenos  in  te^ 
S^em^o  mt  respiciet  nmgis,  quando  isle  vfnertt  Auf,  qunm  ni  fuerim  moituu§  a  tfu- 
ttnti*  annis*  Ut  esi  iuate  east  dimUm  f  Va  mihi  miitro  /  do  pmfntM  pcrdttmum 
ttpum,  quia  diiapidaei  ea  qua  htihibam^  aale*i.  Sed  ti  aliqutt  heercdit^ii  mihi  ive- 
nerit :  umitlti  aiqur  egre^a^  nunc  ]3ostqufifTi  inieifigo  quid  jril  dulce  et  itmnrum 
im  petMnittt  ita  per  ted^m  Foil  wis  t  fgo  iliara.  aerraltot  itaque  vimm  paivf,  vt  iif 
mwUm  pecmia  iaJra  pavms  diVi.  Eg^  re/eUam  isios^  qui  me  culpant  nunc.  Sid 
fti  Mili«  vvcii;  video  januam  hiaref  qute  degiuiit  quicquid  tenii  intra  Umintt* 


Quitd  tibi  m,  patmn  pipcrti  mora,  Voc,  m&ru  dpeil  in  B,  1.  cl  PH.— 16  lUupt 
HudtTti  jam  quasi  toUurii  PM.  e^t  delent  Acidal.  ct  Catner.  fUuc  ih  vide^  ki 
i«!»  Gotller*— 18  Ilium  imnni  B,  I.  iitic  est  edit,  qiiitdain  velL— lU  Mc  nimo 
C.  jV*  nimio  £.2,  Me  nihiio  H.  \^  uMis  hlcm  coi\cx.—2l  f//r«m  armifi 
B.  1-  C.  2,  Verum  nrvire  Ven.  1.  el  cdd,  vrU.  salpi  e9i  C.  2.  va  ta  PlK— 
ta  PIK  edd;  relt.  el  Di?i|>lh /tdwr;  Srat  ronj.  Jlictor.—m  B,  I.  enn/utttverv, 
29  Sed  esi  mi  adunii^  PIL  Sed  nssentio  eJd.  feU.  Sid  tfHaoiat  tentio  Oocl- 
kr,— 30  Codd,  et  edd*  *ett,  itifva  pettuloa. 


NOTjE 


10  Qumi  ro»wr*i]  Vulliite3.  Pll- 
niiiij  *  Uriibricn*  haruspiciim  nosiTO 
ftfo  pcriiitstmns  ir»dit,  triduo  ante 
ant  biduo  villi  lire?  vulire,  nbi  cada* 


22  Fi€^tor  [fiedor]  A  *  flictor  ; ' 
iind«  *4)()1ictof  ;*  id  eat,  do  pci*iiiis« 

Ante*purtum]  Id  eft,  ante-acqnUt* 
turn,  ante^poiie&siim. 


Delph.  ei  F«n  Chi. 


Plaui. 


5   P 


1606  M.  AOCII   PLAUTI 


ACTUS  SECUNDI  SCENA  QUARTA. 

PHRONESIUMi   D1NARCHU8. 

Ph.  Num  tibi  nam^  amabo,  janna  est  mordax  mea, 
Qao  introire  metaas,  mea  volaptas?     Di.  ver  vide: 
Ut  tota  floret !  at  ol6t !  at  nitide  nitet ! 
Ph.  Qoi  tam  inficetus  Lemno  adveoiens^  qai  tuas 
Non  des  amicse^  DiDarcbe,  saavium  ?  5 

Di.  Yah !  vapalo  hercle  ego  nanc^  atqae  adeO  male. 
Ph.  Quo  te  avortisti?    Di.  salva  sis,  PhroDesium. 
Ph.  Salve :  hie  ne  hodie  coenas,  salvos  cam  advenis? 
Di.  Promisi.    Ph.  abi  coenabis  ta  ?    Di.  ubi  ta  jasseris. 
Hie.    Ph.  me  lubente  facies.    Di.  edepolme  magis.     10 
Nempe  tu  ens  bodie  mecam^  mea  Phronesiam. 
Ph.  Velim,  si  fieri  possit.    Df .  cedo  soleas  mihi : 
Properate :  aaferte  mensam.    Ph.  amabo,  sanun'  es  ? 
Di.  Non  edepol  bibere  possam  jam^  ita  animo  male  est. 

Ph.  Num  obiecro,  mea  voiitptiu,  meum  ostium  mordeai,  quia  vereriB  iugredit 
Di.  Aapiee  ver.  Ut  tota  flfrida  e$tl  utoUtI  ut  /ulgH  I  ut  nitida  est  I  Ph. 
Quomodo  es  tam  iUepidus,  Dinarelte,  ui  a^euias  ex  Lemno,  et  non  offeras  oscuhm 
amictt  7  Di.  VakI  ego  do  peenas  nunc,  per  HereuUm,  atque  adeo  immerito.  Ph. 
Quo  te  avertisH  1  Di.  Saloe,  Pkronesium!  Ph.  Sis  salvus,  canasne  kodis  kic^ 
mumiamreverterisineolumist  Di.  PoUieitus  sum.  Ph.  UH  cetnabis  tu  ?  Di. 
Ubi  tu  volueris.  Hie.  Ph.  Miki  feceris  pergratum*  Df .  Per  esdem  PoUucis 
feceris  mUU  gratius.  Nam  tu  eris  kodie  mecum,  mea  Pkronesium,  Ph.  Optem, 
si  postet  fieri,  Di.  Da  miki  soleas :  properate:  a^fene  mensam.  Ph.  Obseero^ 
sapisne  ?    Di.  Per  adem  PoUucis  non  possum  bibere^  adeo  est  agre  animo.    Ph. 


S  B.l.  Di. /erru/e.— 8  n.l.ut  oleum  nitide,-^  Edd.Yett.etBoth.li(foc«lii 
6  Codd.  Cam.  Diniarekis  avioium ;  C. 2.  Dini  arckis  avium ;  Ooeller. mi  Dinarcke 
—0  Promisi  Jube  enabist  ubi  tu  luseris  co^d.  Cam.— 18  Properaie  auferre  mensam 

NOtJE 

21  Ver  vide]  Id  est,  Phronesiam  flo-  U  Tkeris  kodie  mecum]  Verecna* 
rentem  orDamentis.  Horatias, '  In-  dam  in  ipsa  inverecandia  Terbam. 
star  Teris  eoim  vnltos  abi  taas  Affnl-  Varro : « Violavit  virginem,  pro,  ▼ill- 
sit  ;  popalo  gratior  it  diet.'  avit :  dicebant  seque  eadem  modes- 

4  inficetus]  Id  est,  infacetns,  in-  tie  potint,  cam  maliere  faisse,  qaam 

gratus.    Catallos,  *  Idem  inficeto  est  concnbuisse.' 
inficetior  rare.' 


TRUCULKMTI    ACT.   It.   SC.   4. 


1699 


f 


Ph>  Mane:  aliquid  fiet^neabi.   Di.  ah  !  aspersisU  aquani} 

Jam  rediit  animns:  deme  soleas  :  cedo:  bibam,  l(j 

Ph.  Idem  es  ecastor  qtii  soles:  scd  die  mibi, 

Benene  ambulavisti  ?     Di*  buc  quidem  hercle  ad  te  bene, 

Quoniam  loi  videndi  est  copia*     Ph.  comp1ectcre< 

Di,  Libens;  ah!  hoc  est  mel  mellc  duici  diilcius  !  20 

Hac  tuis  fortQDis,  Juppiter,  pree.stanl  meee. 

Ph,  Pane  snavium  ?     Dr.   immo  vel  decern.     Ph*  baud 

istoc  pauper  es. 
Plus  pollicere,  quam  ego  a  te  poBtnlo, 
Du  Uiinam  a  principio  rei  item  paxijissetti  meas^ 
Ut  nunc  reparcis  511  a vi is !     Ph.  si  quid  tibi  2-5 

Cooipcndii  facere  possim,  factuni  edepol  velim. 
Ui.  Jam  lavistii     Fn.  Jam  pol  mibi  quidem  alque  oculiii 

mels. 
Num  tibi  sordere  videor  ?    Di.  non  pol  mihi  quidem. 
Verum  tempestas  niemiai  cum  qcondam  fuit. 
Cum  inter  nos  sordercmus  unu5  alter i.  30 

Sed  quid  ego  faciuus  audivi  adveniens  luum  ? 
Quod  tu  liic^  me  abseiitCj  novi  negotii  ges&eris? 

Mitnet  fKcicmuM  aliquid ^  neaLu  Dt,  Ahf  (tftpersUii  aqmm.  Animu$  recriftfur 
yam:  dftrte  soha^ :  retto!  hilfttm,  PH.  Pir  <^dem  Catfimi^t  f*  itftm  ffui  itnfm. 
D  te  mthij  hait  u  i*  I  ine  H  er  felix  /  O  i ,  Fctijc  q  u  idem^  per  Ht  rcu  iem^  q  u^t  mio  est  fa  - 
cfdiaM  liti  c^ApkiendL  Vh,  C&mpkciert.  Vu  Lihfrta^  Ah  f  h^t  mtl  t»i  »tia* 
nm  mtUi  dutci*  M€igfnrtun(E^  J ujtiiii%  koc  complect H  «»pfriiiil  imts!  Vh.  Dh 
Mctdmm*  Di.  Immo  vd  decern,  Pii*  Nqh  cs  pjir/rfr  os£ulh,  PromittitM  ptut, 
ffwiBi  cfi  u  it  pQtca,  Uii  Vtinmn  peperciaem  ab  inilio  meh/ftfiania^  vt  nunc  re- 
parch  oMculi$f  Pit.  Si  tihi  imiairn  prodeHe,  per  etdt-m  P^Uueu^  prmiiH.  Dl. 
Litvtftfint;  jum?  Ph.  Per  PaUucem  mihi  rideor  ianta,  H  mcis  ocif/tt.  Tiftitti; 
ridfor  iiitttttfi  1  l^i.  Per  Pttilucem  n&n  mik*  videria,  1'fi-m?i  ranfrdor^  cum 
qu&nditm  niter  tilUii  ristmita  ilianii,  Sed  quid  audir't  dt  te  quandtt  sum  rettrauMf 
Qi»d  nocunt  nigt^iittm  geadsti  hk  me  absfnie  ?     £|  gaudea  quod  esaaiiii  tuiiM,  et 


0oyz.^l4  Groo.  tibtrt pmsum*—\f^  Llpt. demft deme ailma.  Mo\,t€domf>amC-, 
ctdft  mtum  C.  2,  et  cdd.  vet  I,  cedo  dwura  B*  J.  et  Fiiis. — 17  B.  1,  aed  dicaa.^ 
16  Bene  tmm  B.l*  amhuiaiti  PL  up.  Bolh^  nunc  quidem  hercle  atiiftene  B.  K — 
]£>  Qu&m  tni  PIU  Qunm  im  Ooetler.^2t)  Edd.  v^iU  ut  hoc.  PU,  hoc  eat  me 
iUiduki;  GatUer.  hoc  eat  meiie  dnki,— 22  Da  numc  auarium  tM.  vetU  Buut 
»M/ipium  ¥iL  DaH*  aarium  Bipont,  Mox,  iid^m  PI1,  iif  em  U(oc  p,  eaae  ;  edd. 
ifeU<  utin4im  ii/oc.— 23  Piua  pullkere  (u  Bi\ioni. — 27  Jam  jum  aknae  E.  U— 
%Q  Pftrticiilji  cum  deesi  in  B.  1.  C,  C.  a.  et  cdd*  veil.— 30  Cum  %ti€t  nGstrnm 
uitrdfremua  oKeri  €cL  Puris.  Ciim  ulerque  noairum  aordttemus  ailrri  Di*s-  aih^r 
^ieri  BoUu  el  OoeUrr,  itnua  dttu  in  B.  I.  C.  C.  2.  et  edd.  T«ir<--31  &d  quod 
AciduU— 22  ActdaU  negoiii  geaih    Po«l  linnc  vef  sum  Eotb.  ^k  tod.  Ambroi* 


1700  M.   ACCIl   PLAUTI 

Cumqae  bene  provenisti  salva,  gandeo. 

Ph.  Tibi  mea  consilia  samma  semper  credidi. 

Equidem  oec  peperi  pueram,  nee  pra^^nas  fui,  35 

Verum  assimulavi  me  esse  praegnatem,  baud  eram. 

Di.  Qaapropter,  o  mea  vita?    Ph.  propter  militem 

Babyloniensem^  qni  qnasi  uxorem  sibi 

Me  babebat  anno»  dam  bic  fait.    Di.  ego  senseram. 

Sed  quid  istac?  qnoi  rei  id  te  assiraulare  retalit?  40 

Ph.  Ut  esset  aliqois  laqaeas  et  redimicalom, 

Revorsionem  at  ad  me  faceret  denuo. 

Nunc  buc  remisit  nuper  ad  me  epistolam, 

Sese  experturum^  quanti  sese  penderem : 

Si^  quod  peperissem,  id  educarem  ac  tollerem,  45 

Bona  sua  me  babiturum  omnia.    Di.  ausculto  lubens. 

Quid  denique  agitis  ?    Ph.  mater  ancillas  jubet, 

Quoniam  jam  decimas  mensis  adventat  propo, 

Aliam  aliorsum  ire,  praemandare  et  qaaerere 

Pueram  aut  puellam,  qui  supponantur  mibi.  50 


incolumis  ex  kii  doloribm.  Ph.  Tibi  commiri  aemper  mea  conmUa  peniiissimM. 
Equtdem  nee  peperi  pueruM^  nee  fui  gravida ;  rerum  iimuiavi  esse  pretgnanlew^ 
non  eram,  Dt.  Quoeirca^  o  mea  vita?  Ph.  Propter  militem  BabyUniensem^qid 
agebat  hio»mecumt  qtuui  cum  uxore,  per  annum.  Dt.  Ego  existimacerom,  Sed 
quare  id  t  Quo  contilio  tu  simula>ti  idf  Ph.  Ut  euel  aliquis  iaqueus  et  nodus^ 
nt  reverteretur  denuo  ad  me.  Nunc  ad  me  ecripnt  nuper  hanc  epiituhm,  eese  rt- 
turum,  quanti  $ete  faeerem :  $i  educarem  ac  tollerem  id  quod  peperiuemt  me  ha- 
bitunun  cuncta  $ua  bona.  Di.  Audio  uUro.  Quid  agUie  denique?  Ph.  Mater 
mandat  ancillag  ire,  aliam  alio  quatUum  puerum  out  puellam,  qua  mihi  oupponere- 
tur,  quoniam  jam  memi*  decimus  propemodum  adventat.    Quid  faciam  multa  rer- 


Mail  priroas  inserait.  Nam  quid  id  e$t?  Din.  primum  quom  tu  es  aucta  Hberie; 
codex  vero  hubet,  primmm  cum  tui$  e$  aucta  liberie;  Ooeller.  legit.  Quid  id  e$t7 
Din.  primum  dum  cum  tu  et  aucta  liberie. — 88  Post  linnc  Tersiini  Both,  et  Goel- 
ler.  dedenmt  ex  eodem  cod.  Ambrosian.  Phr.  Concedite  hinc  vot  intra  atque 
operite  ottium:  Tu  nunc  euperetet  tolue  eermoni  meo  es.— 86  Pro  kaud  eram, 
codd.  habent  hand  ego  ;  Orut.  et  Ooeller.  kaud  nego. — ^87  Quapropter  mea  vita 
B.  1«— 89  Me  h.  annum  edd.  vetr.  et  Both.  Me  k.  anno  nno  dum  Vati.  Me  k. 
annoum  dum  PH.— 40  Codd.  et  edd.  iDte  Donz.  cat  rei  item  oMtmaJarr.— 
41  B.  1.  aliquit  utque  usque  e$t  et  redimiculum.—45  Verba,  id  edncarem  ac,  de« 
«nnt  in  B.  1.— 46  Pll.  omnia  etu,—iS  Quoniam  non  cod.  Gamer,  nude  Bothi- 
ui,  Quoniam  nunc. — 19  Pro  prawwndare,  Gnlielm.  legit  pervenari;  Acidal. 

NOTiE 
83  Bene  provenieti]  Id  ett,  profecisti,  ntpote  aucta  liberis. 


TRUCULEKTI    ACT,    IK  SC*  4. 


1701 


Quid  multa  verba  faciam  1  tonstricem  Suram 

No?isti  nostrami  quae  modo  erj^a  ardes  habot* 

Di.  NoTi,     PH,  baec  mm  opera  circiimit  per  fatniliaSi 

Pueruni  ^estigat  clanculumj  ad  me  delulit. 

Datom  sjbi  esse  dixit.     Dh  o  merccs  mala^!  ^ 

Euin  nunc  rion  ilia  peperit^  qum  peperit,  prior, 

Sed  lu  posterior.     Ph.  ordtno  om&eni  rem  tenes, 

NunCj  ot  priemiisit  nantium  miles  mihi, 

Non  multo  post  hie  aderit*     Di.  nunc  tu  te  i  ate  rim 

Qoasi  pro  puerpera  hie  procuras?     Ph*  quippiuil         GO 

Ubi  sine  labore  res  geri  ptilchre  potest, 

Ad  smim  qiiemquc  aquom  est  qusestum  esse  callidum. 

DJp  Quid  me  futurum  e:;>tj  quando  miles  verierit  1 

Itelictu£3ne  aba  le  vjvam  ?     Ph.  wbi  illud,  quod  volo^ 

Habebo  ab  illo,  facile  inveniam,  quomodo  G5 

Divortium  et  discordiam  inter  nos  parem: 

Postidea  ego  tota  tecum,  mea  voluptaSi  usque  ero 

Assidtjo.     Di,  immo  hcrcle  vcro  accubuo  ma  veil  m. 

Ph*  Quin  Dis  sacruficare  hodie  pro  puero  volo, 

QuiQto  die,  quod  fieri  oportet.     Di,  censeo.  70 

huf  Not^iali  Suntm  nnsirmn  Imtirkemf  qUtx  hul/flat  iiuttc  ante  has  adm.  Di. 
Nvpi,  Py.  It  per  immea/mmlias,  una  i>p(?ra  quferit  puentm  ciarnt  tid  me  appoHa^ 
ril*  Du!il  iihi  etae  datum*  Di/0  improbtF  meree$!  Ili*i  priar  non  prperit,  qviE 
turn  ptpeht  iiriar,  s€d  tu  pi-perhii.  I'u.  VnyU  aigilMim  vmnem  rtvra.  ^'wnc 
mtlta  renivt  hue  stfdim^  tfuia  ad  me  mhii  nutttittm.  Dk  Nunc  tu  te  prifctirut  hie 
inUrea,  qua§\  pvirperfim?  Ph.  Ciitidni?  Quando  rts  potrstfii  sine  latfore, 
at  par  qucmque  esse  industrium  in  mum  e&mmm!um,  Dl,  Qaidfiei  de  me  guatt- 
dtt  Uliator  vcnerit  ?  Viramne  deHrtui  a  U?  PH.  QuaHdo  ohliiHier&  aft  Uh  id 
qutid  exptia^  extegiiahafactk^  t^wmitd^  njcufrtm  inter  nos  dineordiam  it  dw^rtium. 
Pastta  tgotro  astiduii  tecum  ttUUf  mett  ti>luptax,  Di.  Immo  per  Hirculem  mniim 
«*5e  acftt^Ko.     Ph.  Qttin  tt*f<J  hodie  Macft^eare  Dih  prw  putro  qninto  rfiV,  qutfd 


pereaniari^—m  AcldaL  et  GoeUer.  tuppi>n(iiur.—&l  Edd.  qit^dim  veU.  ttrba 
/ii(fimt«*^S2  PlUfliifMi  £rga  <rdem  sest  hatet ;  vqv,  mmio  deett  eliftm  iii  B.  L— 
57  Voc.  mdinf,  i^iind  liaheiu  PU.  Vatt,  et  edd,  atillq.  dcest  in  edd.  quJbuM 
dsini  ante  GuIipIuu— 05  C*  /auU  tnvtmo  ;  C*m.  in  iimrelne  cd.  Gronov*  fact' 
k  inv>€nerp.-~Q7  Poit  id  tgn  totum  return  Aid <  et  aL  veiu    Pvat  id  ego  tecum 

70  Qitinin  die]  Hic  dies  vrtrabatnr  sed  apnd  Lalinoa  odavrmnidem  pti- 

ofifiBiiiiftK^i,  a  rilu,  quo  ciiriiiii   riica  tllie  ;    Dono  |Jnef  i :   qui    'dies  iiisUi- 

lijcum  i^esUbaUir  puer*     A|*ndGra.  ciis  '  dicebatur  ;  Symmacho  Miutra- 

cos  Maim  die   r|utiUo  iustrabatur  ;  ih   EOtenmUB ; '    iUm  '  nomiualiF/ 


1702  M.  ACCll    PLAOTI 

Ph.  Non  audes  aliqaod  dare  mibi  mnnuscalam  ? 

Di.  Lncrum  bercle  videor  facere  mibi,  volaptas  mea, 

Ubi  quippiam  me  poscis.    Ph.  at  ego,  ubi  abstuii. 

Di.  Jam  faxo  hie  aderit:  servolam  bae  mittam  menm. 

Ph.  Sic  facito.     Di.  quicquid  antem  erit,  boni  consulas. 

Ph.  Ecastor  manus  te  caraturam  scio,  76 

ITt  cujas  me  non  poeniteat,  mittas  mibi. 

Di.  Num  quippiam  me  vis  alind?     Ph.  nt,  qaando  otiam 

Tibi  sit,  ad  me  revisas.    Di.  valeas.    Ph.  vale. 

Di.  ProDi  immortales,  non  amantis  mulieris,  80 

Sed  sociae  unanimantis,  fidentis  fuit 

Officium  facere,  qaod  modo  baec  fecit  mibi. 

Sappositionem  pueri  quas  mibi  credidit, 

Grermanae  qaod  sorori  non  credit  soror. 

Ostendit  sese  jam  mibi  medaliitns,  85 

Se  mibi  infidelem  nanqnam,  se  viva,  fore. 

Egone  illam  ut  non  amem  ?  egone  illi  ut  non  bene  velim  ? 

Me  potius  non  amabo,  qaam  buic  desit  amor. 

Ego  isti  non  munas  mittam  ?  jam  modo  ex  boc  loco 

Jubebo  ad  istam  quinque  perferri  minas :  90 

0portei  JUri.  Di.  Cenuo.  Ph.  Non  amif  miki  prabere  uUum  mtanu?  Dr. 
Per  HercuUm  luero  appomt,  mea  voluptu$j  quod  m  me  rogtu.  Ph.  Sed  ego^  qwndo 
mbtiwU.  Di.  Faciam  aderii  jam  lue  I  mitiam  hme  meum  sentdum.  Ph.  Foe  eie. 
Di.  Quicquid  omtem  acciderU^  aqui  bonique  eomule*  Ph.  Per  ^em  Caetorif, 
MM  U  ewraiurum^  ui  ad  me  miitae  mtmue,  et^jm  me  non  pcmitealt,  Di.  Mikim 
vie  quidpiam  aUud?  Ph.  Ut  quando  tibi  Ucebit  per  otium,  ad  me  repetae.  Di. 
Valeoif  Ph.  Vale,  Di.  Pro  Dii  immortalee  I  non  fuit  mulierie  OMcnltf,  eed 
«ocuv,  eed  unammie,  eedfidei  ofieiumy  quando  kme  miki  moxfeeU.  Nimirmm  wUhi 
detexii  euppoeitionem  pueri,  quam  non  detexit  eorw  gemnanm  eororL  indieani 
eiarejamjam  miki  wtednUitu$ffore  nunquam  infideUm  dum  vivet.  Egone  mt  non 
earn  amem?  Egone  ut  illi  non  telim  bene?  Non  me  amabo  potiue,  quam  «M«r 
OiM  MU  diitituai.    Ego  ad  iUam  non  mittam  muneraf    Mandabo  jam  ad  iilam 


0^^0  ^^^^^^^^ 


Ooeller.— 60  B.  1.  hodie  eaarujicare. — ^71  Pro  mtmaiMii/mii,  C.  habet  minni*  dri- 
lim;  C.  2.  et  edd.  vett.  munue  d«t/i«m.— 77  Ut  ^ue  me  B.  I.— 79  7^*  eit  me, 
omisso  ady  B.  1.  refsiiost  valeae  PI.  ap.  Both,  ad  me  intermeas  Dont.— SI  Sed 
unanimantie  eocia  Goeller.  qui  conj.  etiam,  Sed  eociai  (v«l  eocienn€B)  i(ii«iiiiiMni« 
^.—85.  86  Oetendiete  eeiam  mihi  meduUitue  Infidelem  nunquam  dum  vivam  fore 
Nonius  p.  662.  jam  eeee,  omitto  miki,  B.  I.  dum  vivat  B.  I.  Yen.  1.  et  ml.  fett. 

NOTiE 

quia  nomen  tarn  infanti  indebatur.  Oregoriat  Naiiani.  bpofiaarbpuu  FaU 
Tertallianns  '  nomioalia'  appellat;     etiam  tcribenda  advocabanUr. 


TRUCULENT!    ACT,    II*   SC.   5,  1703 

Prasterea  opsooari  dunta^at  ad  minatn. 
Multo  illi  potius  bene  erit,  bene  quae  volt  mihi, 
Qaam  mibimett  omnia  qui  mibi  facto  mala. 

nmjHtTiari  qtiin*iue  minaB  ix  A^c  locn  i  jtrtxierea  parari  ctiuUa  ad  minam*   Pra^ai 
illi  esse  Une  qa<s  tnihi  puU  itenc^  quam  mihi,  qui  mihi  <tmnyt  mQia/ncioi 


me  vicat  PIL— Sd  Goeller.  jam  domo  eheo  ;  Gulielm^fffffce. — 92  B.  I.  qtUB  bene 
tnil.— dS  PUp  €t  edd*  vett.  mihi  /aclp. 


ACTUS  SECUNDI  SCENA  QUINTA. 

PHRONESiUM. 

PuEHO  isti  date  mammam:  ut  miserae  niatres  solicilae- 

que 
Ex  animo  sunt^  crucianturqae  I  edepol  commentum  male  ! 
Cumquc  earn  rem  in  cordc  agito,  nimio  minus  perhibemur 
Malse^  quam  sumus  ingenio:  ego  prima  domi  modo  docta 

dictilo. 
Quanta  est  cara  in  animo,  quantum  cordecapio  dolorem,  5 
Dolus  ne  occidat  morte  pueri !  mater  dicta  quod  sum,  eo 

niagi^ 
Studeo  vittc,  quae  ansa  sum  tantum  clam  dolum  aggrediri. 
Lucri  causa  avara  probrum  sum  executa:  alieuos  dolores 
Mihi  supposivi:  nullam  rem  oportet  dolose  aggredirij  nisi 

Pen.  Prt^hHi  papillam  iliipttero:  quam  mfitrtM  sunt  vkiAtTiS  el  inquiei^  I  quanium 
mguntur  I  per  adem  Poltuciit  t^xco^ituium  male  I  €t  qmnde  rtcogit^  in  mtntey 
didmur  multo  minus  mufd?,  quam  lumw*.  Ego  faieor  nunc  id  quod  didiei  domu 
QMtinta  tti  Mfdicitvdo  animi,  qwmi^m  agritudinem  concipi^  yeeior£f  ne  fraui  in- 
iereni  inieriiu  pueri  /  qnQninm  mm  airptlMtt  tjus  maler,  idtifco  impfnaiut  exopto 
iuen  rju§  tiiam^  ntpoU  quit  ium  etum  machinttri  luniam  fiilladttm.  CommUi  hoc 
faclma  qu^stlut  gratia  i  mihi  supp&mi  pariutn  atiiu  matrix*     Nulla  €9t  suidpltnda 


I  C.  data  ttmam  mam 2  Exanimo*  cruHanl  B.  1.    Ex  anima  muo  suntf  crud^ 

ttntqtte  Bipont,  el  Gt>eller.— 4  Mnh  B.  1.  primu  de  me  mmiQ  diela  B*  I.  PiU  ei 
edd.  vt!t1,  fgo  primumdr  mt  dnmo  doda  GoeUef.  £go  primn  dt  me  modo  ista 
dicta  %l  vetl.  ego  prima  domi  docta  Palmer,— 0  B.  I,  ego  mugi^^^l  PlLct  cdd^ 
•eU.  qu^r  hunc  auxft  turn  taniundem  dolum  (^grediiir;  Ooeller,  qutB  hoe  auia  turn 
ionium  dohm*     Voc*    dam  deeit  id  B,  U   adgrediri,  vel  adgrediarif  wl  *p^ 

NOTjE 
4  Domi  doda]  Id  tit,  dooieitiGO  eiperimeDlo  iustracta* 


1704  M.   ACCII   PLAUTI 

Astute  accurateque  ex^qaare :  vosmet  jam  videtis,  10 

Ut  ornata  incedo :  puerperio  ego  nunc  me  esse  asgram  a&- 

simulo. 
Male  qaod  molier  facere  incepit,  nisi  id  efficere  perpetrat, 
Id  illi  morbo,  id  illi  senio  est,  ea  illi  misere  miseria  est : 
Si  bene  facere  incepit,  ejus  earn  cito  odium  percipit. 
Nimis  quam  paucae  sunt  defesse,  male  quae  facere  occe- 

perant :  15 

Nimis  quam  paacas  efficiunt»  si  quid  occeperiot  benefacere. 
Mulieri  nimio  malefacere  melius  est  onus,  quam  bene. 
Ego,  quod  mala  sum,  matris  opera  mala  sum,  et  meapte 

malitia : 
Quae  me  gravidam  esse  assimulavi  militi  Babylonio : 
Eam  nunc  malitiam  accnratam  miles  inveniat  volo.  20 

Iste  hie  baud  multo  post  credo  aderit:  nunc  prius  praeca- 

veo  sciens : 
Eumque  gero  ornatum,  ut  gravida,  quasi  puerperio  cubem. 
Date  mihi  buc  stactam  atque  ignera  in  aram,  ut  venerem 

Lucinam  roeam, 
Hie  apponite,  atque  abite  ab  oculis  :  ebo  Pithecium, 

rei  collide,  nin  prouquaris  frauduUnler  et  diligenier,  Cerniie  nunc  toi  ipti,  mt 
$um  inttrucia.  Ego  Jingo  me  eue  nunc  etgram  propter  partum,  Nin  muUer  per^ 
ficit  id  quod  orsa  est,  id  ilU  e»t  molettum,  ett  aeerbum,  eet  nmerum  illi  mieera. 
Si  incepU  facere  aliqtdd  boni,  eam  qus  panUet  repente.  Sunt  perpauca,  quae  pi' 
geat  eorum  perficiendorum  qua  inceperunt  facere  male:  sunt  perpaucte  qua  V^Tfi' 
eiant  id,  quod  inceperunt  facere  recte.  Eet  munua  nndieri  muUo  jucundius  mmU 
agere,  quam  rede,  Mea  maliiia  est  quod  sum  mala,  et  quia  sum  mater,  et  quia  turn 
per  memet  mala :  quia  simuhvi  me  esse  gravidam  ex  miHte  Babtflonio,  vole  nunc 
ut  miles  reperiat  illam  fraudem  excogitatam.  IlU  veniet  hue  modo,  ut  arbitror : 
nunc  provideo  diligenter  e^us  adventum,  ornata  hoc  omamento;  ut  cubem, 
quasi  eegra  ob  partum,  Afferte  mihi  hue  stactam  et  ignem  in  aram,  ut  tenerer 
meam  Lucinam,    Hie  apponite :  atque  discedite  a  cantpectu,    Eho  PHhecium ! 


Parciiin.— 10  Pll.  exsequerc-^lA  Si  deent  in  B.  1. — 16  Nimisque  pauca  C  2. 
et  edd.  vetr.  Hie  versus  deest  in  C— 17  Mulierio  nimioque  m,  levius  est  B.  1. 
levius  est  etiam  Lamb.— 18  Gronov.  et  me  cmte. — ^22  Cumque  omatu  gravida 
B.  I.  Cumque  omatu  ut  gravida  Yen.  1.  et  ai.  vett.  Eumque  ornata  omalum 
Grut.  et  ed.  Taubm.  Eumque  omatum**ut  gravida.  Goeller.  accubem  B.  1,— 
23  Date  m,  hue  ejectam  B.  1.   ut  benerem  Pll.  ut  venerer  edd.  vett.  vicinam 

NOTiE 

15  Nimis  quam  pauca]  Paucissime.        23  Ut  venerem  Lucinam^  Id  est,  ut 

16  Effidunt]  Id  est,  perficiunt.  f  enerer. 


THUCULENTI    ACT,    11.   SC.  6. 


1705 


Face  ut  accambam :  accede  :  adjiitare  sic  decet  puerperenu 
Soleas  mihi  duce,  pallium  injice  in  me  hue,  Archills,     Ubi 
es,  2G 

Astaphium  ?  fer  hijc^rerbeiaaiii  mihi,  thus  et  bdlaria. 
Dale  aqtiam  manibus  :  nunc  ecastor  tit  veniret  miles  velini* 

cura  ai  dccuwiham.  Aceette  ;  oporfei  adDuvare  $ic  pucrpcram*  D^trahe  ettke^B  ; 
injice  hue  in  me  paUitaHf  Archiii$^  Vhi  ct^  Atiapkium?  Affer  mild  hut  vevltt' 
utiim,  ih^§t  ti  heiiari^,    Infimdiie  Aquam  in  maniitus,     Vdicm  nmc^  pfr  Cminrtm^ 


miom  B.  I. — 25  Goeller.  adjuttt:  tiCf^c,  Hunc  et  afqiifntem  v&«  IrauipoAJt 
AeidaL— 26  S&km  mUtt  d*ti*t  Aeidnl.  ^utens  c/rnie  OoelKer^ — 28  B\\*  ecaatorum 
tenini;  Goeller^  ecaitor  ^entai  mititem  veiim* 

NOT/E 

2?  Tkui  et  ifethriti]  Dotiii  sacra  fie-     ol>  ]iijerperiiinii 


ACTUS  SECUNDI  SCENA  SEXTA. 


f^TRATO PHAGES,    PHRONESIUM,    ASTAFIirUM. 

St-  Nb  CKpectetis,  spectatores,  meas  pugDas  dum  pra^di- 

cem ; 
Manibus  duelli  praedlcare  solea ;  baud  iu  sermonibus. 
Scio  ego  niultos  memoravisse  milites  metidacium. 
Et  Homeronidae  poctillae  mille  raemorari  potest. 
Qui  et  convictt  ct  condemnati  falsis  da  pu^nis  stent,  5 

Non  laudandus  est^  quoi  plus  credit  qui  audita  quam  qui 

videt, 

St,  iVV  opperiamini,  Bpectni&reg,  tlum  c(^mm^marem  mta  certamina  Cansuevi 
cetebrare  faciiA  hetiicUf  n&n  did  is.  ^on  ifnoro  compture*  bellaiorea  rrttilme  men' 
duciG^  et  p{f$swni  Teceiiscri  piictustri  imitntoreg  Homeric  qui  /Merunt  ctfnvieii  tt 
cQudeuihiili  defahU  certaminibua*     Non  tnihi  pjohatur  quijidem  majorem  kabct  <i 

3  Pll-  C*  C*  2.  B,  1p  et  edtl,  velt-  dikeliix^—A  FA  Homer&nidum  fl  postittam 
itU  mcmoraii  potest  FN.  Et  HomtTonidam  tt  pttatiHa  miile  memurari  p&tetl  ed. 
Cimer.  iCt  Homm  Atridam  et  pott  itium  mitie  jitemortin  poitJtt  Goeller,  Cf. 
HeiDi.  id  Ovid,  ex  Potil<  ill.  4.  84.-5  B.  i^faiii  de  pugnn^—G  PU.  c«i  plu$ 

KOT^ 
2  DueUi]  td  eit.  belli.   *  Duellato-      non  magni  nominia  poet?*    Hamen-^ 
rei/  Ldlalorei-  nidat  quaii  Je  Homt^ri  gentc. 

4  BitmcTmidte    poHHia]    PoeiiUaf        Milk  mem&rari  pQUsi]  Pos&uut. 


1706  M.  ACCII   PLAUTI 

Non  placet,  cam  illi  plas  laadant  qui  aadiunt^  qaam  qai  vi- 

dent. 
Ploris  est  oculatas  testis  unus,  qaam  aariti  decern ; 
Qui  aadiunty  audita  dicunt;  qui  vident,  plane  sciunt. 
Non  placet,  quem  scurrae  laudant,  manipalares  mussitant : 
Neque  illi,  quorum  lingaa  gladiorum  aciem  prasstringit 

domi.  11 

Strenui  nimio  plus  prosunt  populo,  quam  arguti  et  cati. 
Facile  sibi  facunditatem  virtus  argutam  invenit. 
Sine  virtute  argutum  civem  mibi  habeam  pro  prsefica. 
Quae  alios  coUaudat,  eapse  se  vero  non  potest.  15 

Nunc  ad  amicam,  decumo  mense  post  Athenas  Atticas 
Viso,  quam  gravidam  reliqui  meo  compressn,  quid  ea  agat. 
Ph.  Vide  qnis  loquitur.    As.  jam  propinque  miles,  mea 

Pbronesium. 
Tibi  adest  Stratopbanes :  nunc  tibi  opu'st,  aegram  ut  tn  te 

assimules.    Ph.  tace. 

9«t  oMdiit  gwrn  qui  vidH,  Non  miki  j^robaminr,  qui  tantum  audierunt^  et  qui  mm- 
gi»  prmdicmi  qumti  qui  tiderunU  Unui  testi$  Mt  plurit  qui  ocuUs  aceeyitf  quam 
decern  qui  oMtibua  acceperuni:  qui  audiunt^  dieunt  audita ;  qui  videnty  noruut  oM' 
nhio,  Non  miibt  probalur  i7/e,  ^iifiii  tjfcophantit  pradicaut^  commiUtoniM  tacent ; 
neque  ilU  quorum  Ungua  obtundit  in  otio  aeiem  gladiorum  miUtarium,  Sane 
strenui  sunt  muUo  utiUoree  reipublioBy  quam  diierti  et  eolertet,  Viri  virtuie  proh- 
diti  reperiunt  facile  ehquentiam  qua  fi'idieentur.  Sine  virtute  eivie  dieertue  e$t 
eimilie  profflea,  qua  celebrat  alioe^  et  non  potest  celebrare  seipsam.  Nunc  pergo  ad 
amicam^  et  videro  quid  agat  post  deeem  menses,  ex  quibus  eam  reliqui  Alkenis 
preegnantem  meo  eoncubitu*  Ph.  Vide  quis  verba  facit*  As.  Mea  Phranesium, 
miles  Stratophanes  adest  Jam  prope.    Nunc  oportet^mt  simules  te  esse  etgrotam. 


«^##^^#^«^«^ 


credit ;  editionet  veteres  ^ait  plus  credit ;  Ooeller.  quoi  credit.—l  Editio- 
oe  Yeteret  qua  audiunt,  quam  qua  vident;  Acidal.  quem  illi  plus  laudant^ 
quif  tfc—S  B.  1.  testis  unusouam  ;  rb  unms  deett  in  PH.— IS  B.  1.  qum 
argute  et  rait.— 18  Edd.  ante  Acidal.  ar|^a.— 15  Pll.  Qua  alios  coUaudate apsa 
severOf  ntX  coUaudate  abse  se  vero ;  edd.  vett.  coUaudat  eapse  se,  Tel  eabse  se, 
Tel  ea  «e,  teste  Omtero ;  collaudare  apsa  sen  vero  non  potest  Pll.  teste  Sciofi- 
pio;  at  Parens  ait  in  codd.  esse  coUmudai,  non  coUaudate. — 10  Nam  ad  Noni- 
us p.  741. — 18  Vide  quis  loquitur  tam  propinque.  AsT.  Bdiles  Acidal.  et  quis 
loquitur  PH.— 19  Edd.  vett.  ut  ut  te  assimutes;  PH.  Bipont.  et  Ooeller.  til  te 

NOT«  • 

10  Scurra']  Seqaaces  hominam  pa-  prsfectsp.'  Statins,  *  Ut  Pharios  alias 

teniiorum,  et  ad  eoram  libidinem  lo-  fieta  pieute  dolores,  Mygdoniosque 

qnentes.  colnnt,  et  non  sna  funera  plorant.' 

14  Proprafica]  Festos :  <  Prsficn  <  Nenia'  Phryginm  vocabolam,  et 

dicnntnr  molieres  ad  lamentandom  Messus'    Latinum,    est  prseficamm 

mortnnm  condactss*  qass  dant  ceteris  cantas. 
Biodam  plangendi,  quasi  in  hoc  ipsam 


TRUCITLKNTI    ACT.    II,    SC.  6, 


1707 


Quid  acilmc  egeo  tui,  maluin,  admooilricifi?  £Ui  me  maleti- 

cio  vincere  est"?  20 

St.  Peperit  mulier,  ut  ego  opitior.    A^.  Tin'  adeam  honii- 

nem?     Ph,  volo. 
St.  Euge  Astapbium  accam,  it  mihi  advorsum*    As.  salve 

ecastor,  Stratopbancs.  [si am  1 

Venire  salvom.  St.  scio  :  sed  peperitae,  obsecro,  Pbrone- 
As.  Peperit  puerom  nifniuni  lepidum,     St<    ecquid  tnihi 

simiirst  1     As>  rogas  ? 
QoiD  ubi  nalu'stj  machseram  et  clypeum  poscebat  sibi.     25 
Sr,  Mens  est,  scia  jam  de  argtimentis :  nimium  qaidem 

simili'st :  papas  1 
Jam'magnu^st?  jamne  electat  legionera,  quam  spoliare  velitl 
An.  Here  nudiusquiotus  uatus  quidem  ille  est.     St,  quid 

posteal 
Inter  tot  dies  quidem  bercle  jam  actum  aliquid  oportuit. 
Quid  ilti  ex  utero  exitia  est,  priusquam  poterat  ire  in  pree- 

Hum?  80 

As,  Consequere,  atquc  illam  saluta^  et  gratulare  illi,    St, 

sequor.  [tit? 

Ph.  Ubi  ilia,  obsecro,  e^t,  qua&mebic  reliquit  atque  absti- 


Pr,  StU  f  quid  eg&>  edhuc  iuit  mlmmiUonibui,  matumf    An  jiHfsi  ttUqtdi  mt 

avpei-itreftciterff?  St*  Afutitr  peptrit,  siciti  ego  tTtstima.  As.  Viitni  ui  C9Hi?€' 
mam  h&mmemf  pH,  Vtiio.  ST.  Eit$e,  tcct  Aitaphium !  mihi  ^enit  ahmam* 
Ai,  Sitltua  *ii,  per  adem  CastoriB,  Straiftpkanei!  Gat«deo  te  r*rer*ei»t  enc  sah 
THirt*  St.  Sitri^  ted^  obi^cm,  Pkrt^jtetium  pep^riine  ?  As*  Peperii  puirrum  nimig 
pukkntm.  St*  E^^uid  mikme  rst  BtmUis?  As.  PttisT  Quin  qHantlit  est  natuMf 
peiiii  machofram  H  dypeum.  St.  Bat  mtuw^  sci&  J^m  e^  iitia  indkiis.  Sunt  est 
dmiUimtui.  Pupa/  estne  jam  magnutf  Eiigitne  jam  kgitmem^  ifuam  telit  spo- 
limff  t  As.  Nil/ 111  eMi  heria^uinque  di€hu9.  St.  Quid  fecit  poster?  Per  Her^ 
t^iem  0^rittii  Jttiaie  aUqtiid  intra  tH  diet*  Quare  prodiii  ex  uttTQ  an tequam 
potiet  pi'ojicitei  ad  beUumf  As*  Seqvere^et  ilhm  tttduta^  ei  itii  congrtitutare-  St. 
Seqwr*     Fh*  Vbi  tit  iik^  ^bsfcroj  qui£  mt  deteruit  hie  ai^ut  erahuH?     As*  Ad* 

AtJt'mirief,— 20  Cki  atfftiic  f^o  iu  maU  in  mm  tmmti  rwri  a  tne  majfdo  B.  1*  Q«i 
«if&itc  tf^o  Ju  md/a  rtiif  ami^i«oj(fl  mrifl  m«  M(#fi^4?Jo  vin^er  e^i  C»  Cui  i%dkuc  ego 
tMmtda  me^m  emonet  ruri  a  me  mu^cio  vincereU  C.  2*  Cui  adhuG  ego  iM  mnlam 
earn  emotet  ruti  a  mc  matiUo  mncera  fii  Valt*  Cut  adkvc  ego  iu  mnhta  ernonet 
ruri  ametiticert$tVGn.  I.  Qmi  adhuc  ego  in  nialum  imonei  ruri  a  mf  majkio 
vin^^est  Aid-  Hie  vs.  tleesl  in  ed*  Curaef, — 2t  Repptnt  B.  1.  el  edd.  vctt. 
mimdeaaui  Pll.  cdd.  vett.  et  Both*— 23  Venire  mtvom  gaud €a  Aid — 25  Qiim' 
Ooeller*  jttm  iJincAdrrnm  edd.  vcti*— 2ti  Voc.  quidem  dflet  Goelier.^2T  M*tg* 
muMlJ  j*im  eUditt  Goeller.  Jam  ra<t/<«  «' ?  jamne  tectat  ed.  Paris.  Jam  ina- 
«iiit  Medtoi  et  Farm.    Jnm  immaniMi  VeneU  et  Arg*  hdat  omuei  edd*  ante 


1708  M.   ACCII    PLAUTI 

As.  Assum:  addaco  tibi  exoptatam  StratopbaDem.    Ph. 

ubi  is  est,  obsecro  ? 
St.  Mars  peregre  adveniens  salatat  Nerienem  axorem  suam. 
Cum  tu  recte  provenisti,  cumque  es  aacta  liberis^  35 

Gratulor,  cum  mihi  tibique  magnum  dedisti  decus. 
Ph.  Salve,  qui  me  interfecisti  paeue  et  vita  et  lumioe, 
Quique  vim  magni  doloris  per  voluptatem  tuam 
Condidisti  in  corpus,  quo  nunc  etiam  morbo  misera  sum. 
St.  Eia,  baud  ab  re,  mea  voluptas,  tibi  obvenit  istic  labos : 
Filium  peperisti,  qui  aedis  spoliis  opplebit  tuas.  41 

Ph.  Multo  ecastor  magis  oppletis  opu'st  tritici  granariis ; 
Ne,  ille  priusquam  spolia  capiat,  bic  nos  extinxit  fames. 
St.  Habe  bonnm  animum.    Ph.  savium  sis  pete  bine  a 

me :  nequeo  caput 
Tollere,  ita  dolui,  itaque  ego  nunc  doleo:  neque  etiam 

queo  45 

Pedibus  mea  sponte  ambulare.  St.  si  plane  ex  medio  man 
Savium  petere  tuum  jubeas,  petere  baud  pigeat  me,  mel 

meum. 
Id  ita  esse  experta  es,  nuncque  experiere,  mea  Pbronesium, 
Me  te  amare :  adduxi  ancillas  tibi  eccas  ex  Suria  duas  : 


fMtn:  tibi  adduce  Stratophanem  deiideratnm.  Ph.  Ubi  eti  if,  ^ua9of  St.  Man 
revernu  peregre  ialuiem  dieit  Nerieni  mue  nxori.  Ttbi  grattdort  tiuia  tibi  ree/eli* 
citer  ceeaerunif  quia  peperisti  puerum,  et  quia  miki  attuHiti  magnum  decue  et  tibL 
Ph.  Salve f  qui  meferme  pnvoiti  et  viia  et  lumine,  quique  attulieti  tantum  dotorem 
ad  explendam  tuam  roluptatem,  Mgroto  nunc  etiam  eo  morbo,  St.  Eiaf  ii«ii 
tine  prttmio,  mea  voluptae^  iste  labor  tibi  obtigit:  peperieti  filium  qui  reddet  eedei 
tuae  r^ertae  pretda.  Ph.  Per  ttdem  Ca$tori$  e»t  mttlto  magie  opue  granmrm 
ptenis  frumentot  ue  /ame$  uos  jugulet^  antequam  iUe  detrahat  ipolia,  St.  Esto 
aquo  animal  Ph.  Accipe  a  me  oteulum  hine^Hvie:  non  potium  tevare  caput; 
adeo  agrotad^  adeo  agroio  nuncy  et  nequeo  eHamnum  etare  pedibue  per  memet, 
St.  Si  imperei  aecipere  tuum  oeculum  e  medio  mari,  non  me  pigeat  accipere,  meum 
met,    Tu  ee  experta  oUm,  et  experierie  nunc,  mem  Pkroneeium,  te  a  wu  amari, 

Grnt.  legionem  qspoliaret  PU. — 38  Del  ph.  et  Bipont.  quid  turn  poiteat^l2  B. 
1.  Pll.  et  edd.  vett.  reliquit  ab  $e  abieti ;  C.  eabn ;  Acidal.  atque  a  me  abstitit ; 
Goeller.  et  ab$  me  deetitit. — 86  P\U  deristi  decus ;  Ooeller.  peperisti  decui.-- 
88  B.  1.  magnos  dolores,  Acidal.  addit  mihi* — 42  Both,  et  Ooetler.  tritici 
opust  granariis, — 14  Pll.  ap.  Both,  suavium  sispete  tunc  abnequeo  caput. —4^  B. 

NOTiE 

34  Nerienem]  Martis  uxorem. 


TRUCULKNTI    AGT,    IL   SO.   6, 


1709 


lis  to  dono  :  adduce  hoc  tu  Lstas  :  scd  istse  mginse  domi  50 
Suae  fuere  anibas ;  verum  pEitri^m  ego  excidi  niatiu. 
lis  te  dono*     Ph.  pCBoitetne  te?  quot  ancillae  sunt  jam? 
Quine  ctiiim  super  adducas^  qudd  mihi  comeditit  cibum  ( 

St*  Hoc  qiiidem  [perulam* 

Hercle  si  ingratuni  est  donnm,  cedo  tu  mihi  istam,  pucre. 
Hem  1  mea  voluptas,  attulieccaui  pallulatu  e%  parva  Grae- 

cia  tibi*  5^ 

Tene  tibi.     Ph.  hoccme  mihi  ob  labores  tantos  tantillum 

darit 
St.  Peril  hercle  miser :  jam  mihi  auro  contra  constat  filius* 
ElJamQum  me  Tiiipendit:  ad  id,  purpuram  ex  Sara  tibi 
Atttili,  et  iiiduvias  Potito  amceoas :  lenc  tibi,  voluptas  mea- 
Accipe  hoc  :  abduce  hascc  hinc  e  conspectu  Suras*         60 
Ecquid  aoias  me  ?    Ph.  nihil  ecastor  :  neque  meres,    St, 

nihilae  huic  sat  est  1 
Ne  mihi  verbum  quidem  unum  dixit !  Tiginti  minis 

Mcce  duoi  uncUiai  tibi  udduxi  ex  S^rin :  Hhi  eat  d^:  iu  adduc  ixtat :  iii^  lucre 
ftf^intx  umbiE  apiiii  mm  ;  ied  rg&  emrti  mnnu  patriatH.  Tibi  eas  dv*  Ph*  Pttni- 
tetmeiel  Quot  futit  aneiitur  jam?  Nonm  auperaddis  adhuc  ffitrrf,  quir  ligurktii 
meum  cibHm  J  St.  Per  HtrcuUmt  nisi  hoc  pr^mtum  exi  gralum^  o  pucr,  cedo 
194 lA I  iilam  pfram.  Hem  /  men  valupias,  (ibi  aUuH  ex  porta  Gretcia  iflum  paliu' 
tarn;  a^cipc  hanct  (*jf.  OporMnt  mihi  dare  iam  pnr^am  marcfdem  ob  ttintot 
taborei  ?  St.  InteHi  per  HcrcuUm  miter  /  ^iim  mihi  auro  prtrpondErfjius  cH  :  H 
me  *pernit  adhuc  !  Prtttereti  iibi  nttuH  purpuram  fi  Tyrtf,  el  inditmenia  amtma 
fjt  l*^nia,  Aecipe^  nurd  votupins*  ticcipe  hot :  amove  Anjf^  S^ras  kinc  e  compftiu, 
atrne  amoM?  Vh*  Per  adem  Cagioris  nuH&  mod^t  neque  mrreri$.  St*  Quid  huic 
mtiM  <Mif    Ne  mihi  quidem  dijrii  mtum  verlfumJ  ertdo  mumtra  qtt^  ti  donavi  pette 


L  txperta  nunc  eJti>etirc*—A9  Voc*  duaM  dee^t  in  B.  I.— 50  htn$  duno  B.  1* 

9ed  regint^  ista;  domi  Borh.  et  Goelkr 51   Sv«  /Mtrttni  ambtff  Bolh.  et  God* 

Jer.— 52  C*  anciUa  jinm ;  C.  2.  ^nciltasi  jam^  Guiielm*  conj.  quod  aneiiltu 
wU»  oliiui,  Ni  iusufier^  ^^.  vel,  iet  quol  n.  J.  jam  f  Qaint  ttinm  mmc  im^ptr^  iff. 
i»i»4e  Gfleller.  QmrC  Hwm  in$uper,  PH.  »p*  Boll*.  Qwm  eHi\mmen  mtper.  PIT. 
Bp.  FareuMi^  Qatin  dwm  men  twper*  Eih\*  ^elh  super  duen». — 54  PIL  imfrr 
p^rriitm  ;  erltJ.  'v^Xt.puere paUuUim. — 57  Pronomcn  mihi  deest  in  B.  1.  el  Pll.^ — 
56  Pj).  mfxti  pendii ;  erid.  vijir.  et  Goeller.  HiAi/i  ptmiit, — 59  Pl].  ap.  Both, 
oitutitua^  pmtii  umatntti  ;  Goeller.  *l  dua.^  P&i\ii*. — 60  I'll,  iwtir  compectu  surat^ 
—&i  Eqttidem  has  ecastor  nihil  m&ror  Aid,  Equidtm  ha^  nikit  ecastttr:  nf^we 
mere*  i^areiii  ex  codd.    Equidem  AmazttntxA  ha9  ecasior  nit  moror  conJ.  Oti^Neri 

NOT* 
5S  QmnfiJ  QiiaAt  dical :  Pancie  itbi         58  £x  5ar<t]  Id  est,  ex  Tyro.   Vjr* 


cidectinr  tot  ancillae,  qtiot  tnihi  iiiinc 
funt,  uisi  tti  |>ltires  adduces  uUro  ei- 
tricct  m  i^des  meuf  ? 


giUiu,  *  Ut  gemma  btbar,  «i  Sniraiio 
doriniat  osiro.' 


1710  M.  ACCII    PLAUTI 


VcBiKe  ili69C  posse  credo  dona,  qaae  ei  dono  dedi. 
Yehementer  nanc  inihi  est  irata :  sentio  atqne  intellego. 
Veram  adibo :  qnid  ais  Dane  tu  ?  numne  vis  me,  voluptas 

mea,  65 

Quo  Yocatas  sum,  ire  ad  coenam  ?  mox  ad  te  bac  cabitum 

ivero. 
Quid  taces?  planissame  edepol  perii!  sed  quid  illuc  bout 

est  ?  [quo  ferant, 

Quis  homo  est,  qui  inducit  pompam  tantam  ?  certain  'st, 
Observare :  huic  credo  fertur :  verum  jam  scibo  magis. 

vendi  viginti  minii :  miki  ut  irtta  jmm  mnptopere,  Ammadvtrio  atque  vidf^ 
Verum  eonvetnam.  Quid  dicu  tu  nunc  1  Vi$iu  me  ire  ad  ceenamt  men  vciupin, 
qw»  MUM  voctUuB  t  Reeertur  fiMs  cubUum  ad  te.  Quid  nUe?  Per  eedem  P»Uu- 
cle  interiifunditus  ;  sed  quid  est  hoc  t  Quit  ett  iile  qui  inducit  tantam  pompam  f 
EH  constitutum  videre  quo  ii^enmt  Arhitror  hane  d^erri  ad  Phroneeium,  Ve» 
rum  jam  norim  wmgit, 

—63  ^e  Kwirm  verhum  quidem  num  dixit  Pll.  ap.  BoUi.~64  B.  1.  miki  nunc. 
—66  B.  1.  mox  hue  cubiliun  iero ;  Palmer,  et  Ooeller.  nax  ad,  te:  desuDt  in  B. 
1.  C.  €t  C.  2. 

SOTJE 

66  Afoar]  Alii  iMX,  id  est,  noctn. 


ACTUS  SECUNDI  SCENA  SEPTIMA. 

GBTA,   PHRONBSIUM,  STRATOPHANES. 

Gb.   Itr,  ite  hac  simul,  muli  a^Tis,  damoigeruli,   foras 

gerones,  [nibili 

Bonorum  bamaxagogse :    satine  qui    amat,  nequit  quia 

Gb.  Pergite,pergHekac  van,  muU  onueti are,  quifertitforaM,  q^  hqjuUtie  dam* 
IM,  qtd  exportatis  bona  ptenis  ptauitrii.  Nonna  aatii  ett,  it  qui  amat,  nan  potett^quim 


1  B.  1.  et  Pll.  timul  mutiere;  edd.  telt.  timui  miulieri.  Pll.  H/nmir^^rafli. 
Sciopp.  conj.  hoc  rimul  keri  dammgeruU,  Voc.  forat  geronet  delet  Ooeller. — 
S  Bonorum  exagogte  Lips.  edd.  Tett.  et  Goeller.  B.  exagocee  B.  1.  macagoce, 
aif  e  axagoety  Pll.  tatit  ett  qui  amat  B.  1.  iolia*  te  quit  amat  Pll.  et  edd.  tett. 

NOT^ 

1  Jtfiflt  arui]  Est  allusio  qusdam  2  Bonorum  hamaxagoget]  Id  ett,  qvt 
ad  mulierefl.  veliiculis  bona   amatorum  ezporta- 

DamnigeruU]  Compasitio  comica,     tis. 
ut '  farasgeronei.' 


TRUCULENTI   ACT, 


SG,  7, 


1711 


Sit,  atque  improbis  sesc  artibus  expoliat?  nam  hoc  qui 


sciaiUj  ne  qiiis 


[amator; 


Id  q  use  rat  ex  me  ;  domi  est,  qui  facit  improba  tacta^ 
Qui  bona  sua  pro  stereo r€  habet^  foras  jubet  ferri :  me- 

tuit  5 

Publicos  :  mundlssumum  sit :  puras  aibi  esse  volt  cedes > 
Domi  quiequid  habeti  verrifar  i^ta-  quundoquidem  ipsus 

perditum  se  it^ 
Secreto  hercle  equidem  ilium  adjutabo:  neque  mea  quidem 
Opera  unquam  nihilominus  propere,  quam  potest,  peribit* 
Nam  jam  de  hoc  opsonio,  de  mina  una  deminui  10 

Modo  quinque  nummos :  mihi  detraxi  partem  Hcrculaneam^ 
Nam  hoc  assimile  est,  quasi  do  fluvio  qui  aquam  denvat 

sibi ; 
Nisi  derivetur,  tamen  omnis  ea  aqua  abcat  io  mare. 
Nam  hoc  in  mare  abit,  misereque  petit  sine  omni  bona 

gratia  :  hsec 
Cam  Tideo  fieri^  suffuror,  suppllo,  dc  praeda  praedam      15 
Capto:  meretricera  ego  item  esse  reor,  mare  ut  est:  quod 

des  devorat,  nee  unquam 
Abundat :  at  hoc  saltem   servat  mare ;  quod  ilU  subest^ 

apparet :  huic  des 

9it  mhiti/a^enduf,  ntque  $e9efnvdet  prnvis ariibm?  Nam  nt  oHquU  a  metoget,  quo* 
m»dn  Mmm  iiittd:  h^  aceipe.  Eit  d&tni  amotor,  qui  ptrpftrat  facta  nequawii  qui 
intueiur  tuai/orttinas  ui  stercus^  tnandai  rjidfortiiy  mftuit  trdites :  cerritur  domu^; 
tult  tua$  add  isnc  mundas :  ererritvr  rfs,  QHQniam  ilte  ruit  in  esciiium  valunla^ 
fium^  tquidcm  per  HercuUm  iiH  opitulabor  ^tccuHe  in  ae  perdcndo :  uequc  periitit 
mi/tUM  ceterittr^  iametsi  non  adjuvero  in  se  perdendo,  quam  peril.  Nam  tkmi 
mox  quinque  numm&$  de  hoe  opsonia,  dc  una  mina  dettii  partem  Herculatteum.  li 
quifattujit  fU  Mvnt  simittiiisj  qui  dtrkunt  aquam  defiumine  ;  niri  deriteiur^  lamem 
tpmiru  itta  aqua  e^ual  in  mare*  Nam  id  t^uk  in  mare,  ei  ptrit  mistre  dtrti  uliam. 
ngni^ationem  animi  grvti,  Quandit  vidett fieri  hac,  suffufot^  tuppih,  detraho  prtt- 
dam  de  prad/i.  Ego  fxtAtimo  ent  meretricem  simifem  mart :  aUorbei  id  quad  dalur^ 
nffMc  redundat*    Sed  mare  cQHsff  rat  hoc  quod  ii^erlur  ;  nppnret  id  ^uod  inett  in  eo. 


niMt  B.  1,-3  Sint  «..  erjmlitni  Ooeller,  ejrpoliii  edd^  vetl.  Hoc  Terbiim 
<Jee»t  in  C*— 6  B,  1,  mundiMimit  e$l :  Falmer,  et  Lipi.  mundi»aimu»t.—7  B* 
1.  perditur  e^to  q,  iptta  perditut  ett  ;  P\h  perditum  iii  ;  PJ,  ip.  llotli.  perdiium 
fit* — O  Opera  unquam  hda  minux  Goeltcr.  Opera  unquam  nifiili  ojaailus  PlL. 
Bolli.— 10  B,  1.  demina  dminui. — 11  Utrcuhnam  C<inier.— 15  PIL  ai  fieri ; 
ParcH*  jir/m.— 16  Vcrbum  fuedeest  in  PIL  nte  deen  in  B,  1.«1T  Atfun- 

NOT^ 

11  Hercuhneatn]  Alii  flnxMlanam.     cniin  HerculJ  pcadcbaniuir*^ 
Ett  nun] 111 u^  umuejt  decern  |  dedniie 


1 


1712  M.  ACGII   PLAUTI 

Qaantumvis;  nosqaam  apparet,  neque  datori,  neque  ac- 

ceptrici.  [tulit  ia 

Velut  roeretrix  meam  bernm  miserum  sua  blanditia  in- 
Pauperiem,  privavit  bonis,  luce,  bonore,  atqae  aroicis.  20 
Attat  eccani)  adest  propinque :   credo  aadiisse  hsec  roe 

loqai. 
Pallida  est,  at  peperit  paerom :  alloqaar,  quasi  nesciaro- 
Jabeo  vos  salvere.  Ph.  noster  Geta,  quid  agis?  ut  vales? 
6  b.  Valeo,  et  venio  ad  minus  vaientem;  et  melius  qai 

valeat,  fero. 
Henis  mens,  ocellus  tuus,    ad  te  ferre  me  bsec  jussit 

tibi  25 

Dona»  quae  illos  ferre  vides^  et  has  quinqae  argenti  minas. 
Ph.  Pol  baud  perit,  quod  ilium  tantum  amo.    Gb.  jussit 

orare,  ut  bsec  grata  baberes  tibi. 
Ph.  Grata  aequaque  ecastor  babeo :  jubeo  auferri  intro :  i, 

Cyame : 
Ecqnid  auditis  bsec,  quae  imperata  sunt  ?    Gb.  vasa  nolo 

auferant : 


Da  roeretrici  quantum  vi^uirii,id  apparei  uunquam;  nequM  ei  qui  datfUequeeiqui 
accepit.  Sic  meretrix  impulU  in  pauperiatem  meum  tm$erum  herum  $uis  UUcebrUt 
fellexit  in  inopiam ;  ipoliavii  bonis,  luce,  honore^  o/fHe  amicii,  Atat  ecce  adnl 
juxla:  arlfitror  wuub  ea  auditum  eue  loqueniem  futc,  Eit  pallida,  quia  piperit 
puerum,  Affabor,  qua$i  ignorem,  Opio  cot  e$$€  ialvos*  Ph.  QuidfuciM^  nositr 
Geta  t  Quomodo  trnUi  7  Gb.  Valeo,  el  venio  ad  earn  qua  non  tmlet  iam  bene  ;  ei 
fero  id  quo  valeat  meliui,  Meus  kerue,  tuu»  ocellus,  ptihi  imperatit,  ut  tibi  affer- 
rem  hae  munera  ad  te,  qua  illos  eemis  coi\ftrre,  et  hsis  qmnqwe  minus  argenti. 
Ph.  Per  PoUucem,  non  est  ingratus  erga  wu,auod  ilium  amo  tantum,  Gb.  MUU 
mandavit,  ut  etiam  aique  etiam  rogarem,  ut  haberes  hae  aecepta.  Ph.  Per  adem 
Castoris,  habeo  grata  et  jucunda,  Praeipe  ea  inferri,  /,  Cyame  /  OMdUisne  kac 
qua  sunt  mandataf     Gb.  Nolo  auferri  vasa:  oportet  ea  desiccare.    Ph.  Per 

dot  hoc  saltern  servat  mecum  illi  subest  apparet  des  B.  1.  et  Vat.  At  hoc  saltern 
servatum  tibi  astuat :  eeeum  apparet  cod.  Scaligeri ;  At  hoc  saliem  servat  mare : 
quod  illi  subest,  apparet:  huic  des  Palmer,  at  hoc  saltern  servatu  bi  est  ta  mecum 
apparet  citat  Acidal.  Ille  vero  legit,  At  hoc  saltern  interest:  nam  illi  astuanii 
Rectum  apparet ;  Pll.  servat  mecum  Uli  subeste  apparet  des  quantum. — 18  Pll. 
vett.  et  Goeller.  acceptrica.-^l9  Pro  intulit,  quod  exbibent  codd.  et  edd. 
▼ett.  Lips.  coni.  impulU.—9%  Jubeo  vos  valere  edd.  vett.  salvere  Pll.  et  Vatt. 
noster  Greta  OronoT^— 27  B.  I.  Pll.  et  edd.  vett.  jussit  operare  ut  kac; 
Palm,  et  Bipont.  jussit  opere  orare ;  Delph.  jussit  opera  orare;  Par.  obsecrw 
re.— 28  Grataque  acaator  B.  1.  C.  2.  et  edd.  vett.  Grata  acaque  C.  Grata 
acceptaque  Cumer,  et  Lamb.  Grata  ecastor  h,j,  a,  intro  hae  ad  me  Aid.— 
29  PH.  Heequid  (C.  2.  Hae  quid)  auditis  heque  tarn  imperat  suasa  nolo,  Goeller. 


^ 


TRUCOLENTl    ACT,    U.  SC.   7.  1713 

Desiccart  lubet.     Ph.  inipudens,  roecastor,  quant i  est  ne- 

goUi  [     Ge,  tUQ'  bona  fide,  30 

Tune  ais  impudeiitem   me   es^^e,  ipsa  qu;^   sis   stabuliim 

flagiUi  7  [die  ob  bmc  dona,  quao 

Ph.  Dic>  aoiabo  te,  ubi  est  Dinarclms'?  Gk.  domL  Ph. 
Ad  tnc  miserit,  me  ilium  atnare  plurimum  omnium  liomi- 

uum : 
Ergo  ineumquc  honorem  ilium  habere  omnium  maxumum  : 
Aique,  ut  hue  venial,  obiiccrare.    Gh.  ilicet:  sed  quis  nam 

iUic  homo  est,  35 

Qui  ipsus  se  comesi,  tristis,  oculis  malls  t  animo  hercle 

homo  suo  est  miser,  [uon  aovisti,  obsecroT 

Qoisquis  e^L  Pb.  dignus  est  mecastor.  Gi^*  quid  est?  Pn* 
Qai  illic  apud  me  erat,  hujus  pater  pueri  illic  est:  usque 

ad  jcntaculum 
fus^it  ali :  mansi,  auscultavi»  observavi.  Gk.  quem  pernam, 
Novi  bomiiiem  nihili :  illic  quasj^o  efilT    Ph,  ILIicesti    Ge* 

me  intuetur  gemensp  40 

WtiftH,  Cmttoris  quttm  impudent  eti  moltilMif  Gs*  Tnnt  Mtrivt  imne  mM  me  €*»t 
mpndeniem,  tpm  t^Utt  jit  gentian  t;iiiorum?  Fti.  Die,  it  uhtecTQt  ubi  ett  Di* 
HitretiUM?  (iE.  Dtfmt»  Ph>  Stiniia  iUt  iUtttfi  a  me  ntnttri  prceler  ceitros  hxtmi-^ 
Hff,  prftpUr  manera  qitir  tlHulU  ad  me^  et  mihi  ducere  mtLtima  honor i^  quad  amor 
tib  itiot  H  rogare  etiam  aitfHe  ettam  ui  rsniat  kae,  Ge,  Faiiam  fufrpwa;  ted  quit^ 
nam  (Ml  UUm  qni  aeip$iim  discerjrit  mirniwt  ot:uiis  torvit?  Prr  HeTcukm^quUquiM  €ti 
iiU,  kifmo  mi$ervere,  PHr  3Ierttttr\  per  adtm  Citttoiia^fSBe  miter,  G£^  Quid 
eU  tgiltir^  Pm*  iVounr  iiurwf I j  qumsa^  itium  qui  trat  apud  me?  Uit  esi  imter 
hnfuM  puefL  Mandamt  nulriri  puerum^  utque  ^d  jenUeutum  ^  expeciatit  aadiri^ 
«/i»crrt]i'i,     Ge.  EUne^  oimttrOf  UU  hatno  miissimiit  quem  pernwi  7     l'ii»  Esl  Uie^ 


kuia  neftf.— 50  Dcskcan  julfei  PIL  et  edJ.  verr.  juh€  ed.  PariA.  Drfrkuri 
jutK  flciilaK  impudftit  e$j  mecaHor  :  quantum  eat  Hr^^iii  eih\*  veM*  impudent  fs, 
mecuHor.  Gin*,  quid  tut  ttigoliir  tun*  tttna  Jid^:,  Tan'  aitj  ^c  Aridat— 33  Ad- 
mtMerii  B.  1. — 34  Erga  futnque  honorem  htthfte  me  Palmer,  et  Gfli^'Uer,  Eign 
ttimque  kimifrem,  eumquc  habere  AliL  et  ni  vet  I,  ♦  Unique  hanorem  itli  me  habc 
Tt  Cairier,— 3n^  Utque  Akc  \*enmt  ahjteerttre^  Get.  Iket,  SfC*  Acidalv  tt  Goeller, 
^ittecrvi  PlL  sbseera  ecJ,  CAmer*  iticetcadd,  et  edd.  vett.— 35  TtiMtit,  quiip' 
m§  w*  c&mttif  henii'f  nnitna  homOf  ^c.  Goeller,  Qui  iptus  $ei:um  eti  Irbttu,  ntti' 
m»  hetcU  k&m&st  auo  miser  Ald^ — 37  P\.  ^p,  Bvih- ne  qmd  eat ;  Gvnt.  rcquid 
ell:  GoeUer.  quid  idest^ZB  B,  K  el  PL  A[k  Ruth,  p*tter  ntque  tid  jeetucu* 
Urn;  C.  Kique  *id  ectnculitm*  Voc,  pueri  iUic  est  desniU  iti  C,  2.  fibjti:tneulum 
BfAiiU — 39  *  Pahn.  detpti^istitf  alii  mansi,  aujieaitavi^  obteftati,*  OrtfUov.-^ 

NOT^ 

%B  JtRUcutum]  PrinMis  erat  ciUus     &ffpaTi<rji4a,  quem  «e que Uilurpranc/liim, 
Rpnd    KoEnanoi^    ui    spud    GfKcos     deinde    is^etptrna;     postretiio    ettmtt 
Deipk.  ti  Far.  Ctaa.  Phut.  &  Q 


1714  M.  ACGII   PLAUTf 

Traxit  ex  intimo  ventre  sospirium :  hoc  vide,  dentibas 
Frendit :  icit  femur :  num  obsecro  nam  hariolas,  qni  ipsus 

se  verberat  ?  [pectore 

St.  Nunc  ego  meos  animos  violentosi  meamqne  iram  ex 
Jam  pnunam :  loquere,  undo  es  ?  qaojns  es  ?  cur  aosud 

inclementer 
Mihi  dicere  ?     Gb.  labido  est.     St.  istaccine  mihi  re- 

spondes  ?  45 

G£.  Hoc:  non  ego  te  floccifacio.    St.  quid  tal  cur  ansa 

es  aliam  te 
Dicere  amare  hominem  ?    Ph.  labitam  est    St.  ain'  tan- 
dem ?  istac  primnm  experiar.  [camro. 
Tan'  tantilli  doni  causa,  olerum,  atque  escarami  et  pos- 
Moechum  malacum^  cincinnatum,  umbraticolam,  tympa- 

notribam 
Amas,  hominem  non  naaci?    Gb.  quae  bee  res?  meone 

hero  tu,  improbe,  SO 

Maledicere  audes,  fons  vitii  et  perjurii  ?  St.  verbum  unom 

Ob.  Me  atpectat  eJuUn$,  Duxit  gemitum  ub  two  pectirre,  Aipice  id:  Jremii 
dentibui :  ferii  femur.  Estne,  qiueeo,  hariolui  qui  §e  puUai  ipte?  St.  Nmtc 
ego  ottentabo  meog  animM  indomtoe^  et  meam  iraamdiam  ex  pectore.  Die^  mrnde 
e$r  ctpue  et?  quote  et  autut  me  attoqui  inurbonet  Gb.  Sic  placet,  St.  Siceiug 
reponitt  Ob.  Repono  hoc:  ego  nihili  facto  te.  St.  Quid  tu?  Quare  et  aum 
dicere  a  te  amari  oHum  homhiem?  Ph.  i9tc  pHacet.  St.  Dicitue  id  tandem f 
Experiar  primum  iUud^  utrum  muu  aduUerumf  effcemiuatumf  calamittratumf  luci^ 
fiigam,  moUem^  hominem  mm  Jtocci,  propter  minimum  munut  olerum,  etcarum,  et 
potearum,  Ob.  Quid  ett  koet  Audetne  tu^  tcelette,  maledicere  meo  hero,  font 
tcelerit  et  perjuriit    St.  Adde  unum  verbum  hmc  rei :  per  Uerculem  ego  te  cm- 


41  Pll.  Frit,  et  edd.  vett.  tusfMtium  ;  Aid.  et  Oofller.  tutpiritum ;  ftl.  ftif- 
|»eiiiiiM.— 45  PU.  ittue  nee  mihi  retpontit.^iS  Codd.  Caroerarii,  peutiiU,  vel 
pertilli  doni ;   onde  Both,  putilli  (font.— 60  Hominem  eanm  ..•ret  ett  Ooeller. 

NOT^ 

apad  Graecoi,  Aptaroir  deinde  ywipw'  49  UwdrraHeolamI   *  UmbraticoU  ' 

fia*  postremo  Z%htpop.  Qae ritnr  Pbro-  dicitur  mollis  et  a  fortitndine  militart 

nesiom,  militem  alniise  paermn  ni-  alientu,  ntpote  qui  in  nmbrosU  locU 

qoe  ad  jentacnlam  dontaxat.  degat,  nee  lolem  puUeremqoey   «t 

42  HarioluB'\  Hie  accipitur  pro  fu-  bomines  militarei,  ferre  soleat. 

rioto.    Nam  inter  hariolandoiD,  ut-  TympamoirtbaMl    '  Tjmpanotriba/ 

plurimnm,  OTadebant  furiosi ;  qua-  bic  enervatns  et  effoeminatns,  qoales 

Its  describitur  C«Bi«a  Sibylla  Vir-  erant   Cybelv   sacerdotes   nanibiis 

gtlio.^  tjmpaoi^  pulsantes. 


TRUCOLENTI    ACT*    It,   HV.  7. 


1715 


Adde  istoc  ;  jam  hercle  ego  te  hie  hac  offatim  conficiam* 

GEi  tange  [cabo  :  si  ta 

Modo!  jam  ego  te  hie  agtitim  faciam,    et  medium  distruti- 
Ad  legionem  bellator  claes^  at  ego  in  culina  Arcs. 
Fh,  Si  aequo m  facias^  adventoreii  meos  ooti  jncuses  :  quo- 

rum  mibi  55 

Dooa  accepta  et  grata  habeo;  toaqae  iiigrata^  qua^  abs  le 

accepj, 
St,  Tqdc  pol  ego  et  donis  privatas  suroj  et  peril !     6e. 

plane  istac  est. 
Quid  nunc  ergo  hie  odiose  es^  confessus  omnibus  reus? 
St,  Perii  hercle  bodie,  nisi  bunc  a  te  abigo !    Ge.  accede 

hue  modo ! 
Adi  hue  modo!    Sr«  etiam,  scelus  viri,  minitare?  quem 

^o  60 

Offatim  jam,  jam,  jam  concipilabo :  qui   tibi  hue  yentio 

est? 
Quid  tibi  banc  aditio  est?  quid  tibi  banc  uotio  est^  inquam, 
Amicam  meam?  emoriere  ocyus,  si  manu  aiceris. 


eidtim  kae  maehi^ra  ftuAiuHm.  Qe.  Atiin^t  mode  /  ego  U  reddam  nunc  kic  ag- 
ntim  ;  it  %tcabo  mtdinm^  Si  tu  ceUbrerit  sirtnuuM  in  armu,  at  ego  mm  Mara  in 
tutina.  Fir.  Si  faeitia  aquum,  non  lis  M&leatut  iia  qui  reaiuni  ad  me,  quprum  4(1- 
bra  murtcm  gradt  et  jucunda  ;  et  ea  qute  ac^ipi  n  te  irtgrtttn.  St,  Per  Failueemf 
rgii  *um  tpatititta  nujte  MKneributt  ei  intehi,  Ge.  Id  eat  upeTtum:  quare  igitur 
ea  fnohatva  hmct  qui  conjiterii  ie  esse  mini  7  St.  Per  Hercaiem  interii  hodUf 
niai  arcto  hunc  a  te^  Ge,  Accede  huejnm^  accede  hue*  St.  Miniiaria  adkuCf 
t€*le^e  nr?  qitent  ego  J&m^jam,  jam  eompiiab&.  Quare  vertis  hucf  Quare  adU 
hue?     Quare  itt  nocisti  kanc  meam  amicam?     Pertbii  aialimi  tl  moeerii  manum. 


—S2  B,  1 .  **  hie  afntim  e^ciam ;  PIL  affaiim  offuiiam  ;  aL  et  edd*  vett. 
oJEt'^am.  \oc.€tmficiam6tbi:tnr  LipMQ,^5l  Kdd.  vet t  cho  ;  PUi  et  al.  n- 
rii.  0*  ego  in  euUna  arw;  Vat*  aj?c  al  ego.  Pro  (tri-f,  ai  habfiit  «t?e.--55  Pro 
mdemtore*,  aL  kgnni  adrectorea ;  PIL  adeettii>rei  mcoj  ineatea.  Palmer,  et 
Coflkr.  iM4?ur*fi.— 58  ¥\\.  huic  odh  es.  B.  1.  omnibua  ie  iis ;  PIU  ap*  Griit- 
ommbua  Uua ;  ed,  Parb.  omnibuit  tc  diii.  MeiirBiiii  citatj  huic  &dio  ea  *  *  bui* 
(tit»."§l  Affatim  B*  I*  C*  2.  et  edd.  velt.  compiUbo  q.  t.  hue  B.  K— 63  B,  K 
C-  C.  3,  et  edd*  wett*  pi^raqiip ^  ai  m.  meerii  ;    ScaL  li  viam  imbiterigi^ — 


NOT^ 


Si  Area]  Mars,  Grafce. 
55  Adventarea]  In  caupotiU  at  di- 
fer^onii  Itospiteft, 
61    Ofttlim]  Id  e&lj  mmiiraliin. 
Con£ipi  hho]   l'*e  1 1  u» :  '  Coneipiha  i  i . 


dicrrnn  a  N«¥iOi  prOt  corrlpuhtl  et 
inifolasti  :   prapjie  eompihsti/ 

63  Mftnu  nifieria]  '  Nicere/  a  qu0 
d^diiptfim  Gilt  '  nktaia/  iignific&t» 
ocuto  iunuere* 


1716  II.   ACCll    PLAUTI 

Gb.  Qaidi  mana  nicerim  ?    St.  fac  quod  jussi :  mane !  jam 

ego  te  bic 
Offatim  cooficiam.    Gb.  occidi !  optamam  est :  captio  est : 

istam  65 

Macbseram  longiorem  imbes,  qnam  base  est :  sed  yeram 
Sine  dum  petere,  siqaidem  belligeraDdam  est  tecam. 
Ibo  domoin :  ego  tecum,  bellator,  arbitram  sequom  oeperim. 
Sed  ego  cesso  me  bine  amoliri,  ventre  dum  salvo  licet  t 

Ob.  Quid  7  moverim  numum?  St.  Age  id  quod  impernvi.  Mane ;  ego  te  cmfUiom 
modo  hie  imfnuta,  Ob.  Interii  I  e$t  optimum :  turn  eaptue:  ka^t  itlam  maaiaBram 
Umgiorem,  quam  kae  e$t ;  eed  earn  quadtum  veru,  d  dimeem  tecum,  ibo  dmmm : 
ego  eligam  arbitrum  inter  me  et  te  Juitum^  beUatur,  Sed  ego  eunctor  memet  itro' 
rtpere  kinc,  dum  licet  fsemtre  imeokimi  t 


64  Quidviam  imbiterim  Seal,  vicerim  B.  1. — 65  AffiUim  B.  1.  optimuwut  occf 
di  Ooeller.  oceidit  optuuntmet  PH.— 66  Palmer,  eed  veru ;  Ooeller.  verum  $ed* 
—67  Me  sine  dum  Ooeller. — 60  B.  1.  hine  amovere  ventrem. 


ACTUS  SECUNDI  SCENA  0C5TAVA. 

PHRONESIUM,  STRATOPHANBS. 

Ph.  Datin'  soleas?  atque  me  Intro  actutura  ducite  : 

Nam  mihi  de  vento  miserae  condoluit  caput. 

St.  Quid  mibi  futurum  est,  cui  duae  ancillae  dolent, 

Quibus  te  donavi  T  jamne  abiisti  ?  bem,  sic  datur ! 

Quo  pacto  excludis?  quaeso  potin'  planius,  5 

Quam  exclusus  nunc  sum  ?  pulchre  ludificor :  sine ! 

Quantillo  mibi  opere  nunc  persuaderi  potest, 

Ut  ego  suffringam  bisce  talos  totis  ^dibus  ! 

Num  quidpiam  avarum  mutat  mores  mulierum  ? 

Ph.  Afferte  eulceoe,  et  me  inducite  quamprimum  in  ades:  nam  caput  miki 
dotet  mugnopere  a  vento.  St.  Quid  facUim  ego,  qui  doko,  quod  tibi  dederim 
duai  anaUaef  Jamne  nbiviatit  Hem,  sic  tibi  datur  f  Quomodo  exdudief  e6- 
oeero,  potettne  quiaquam  excludi  planiue  quam  eum  nunc  exdueusf  Mihi  iUk- 
dUur  egregie,  Patere !  quam  facHe  mihi  potest  penuaderi  mmc,  mt  ego  Wl- 
dam  talis  hu  totis  etdibus!   Ettne  aUquid  quod  accedat  ad  atarUiam  mulieruml 


\  THte  Jam  soleas  B.  1.  Date  Jam  soleas  edd.  antiq.  Date  soleas  alUe  Tf  tt. 
—2  B.  1.  de  veto.^4  PI.  ap.  Both,  et  Ooeller.  abisti — 6  PH.  excludis  quam 
eso  potius  planius;  edd.  Medici.  Parm.  et  Sarrac.  excludis  quctso  etoptius; 
edd.  Paris,  et  Argent,  excludis  quaso  ex  hospitio  phmius.—!  QuaniiUo  opere, 
omisso  mihi,  B.  1.— 9  Num  qukqmm  alianm  mMM  Ooeller.   avarum  ut  ad  mo* 


TRUCULBNTl    ACT.   UK  SC.   1*  1717 

Postqaam  fiHolum  pepetit,  animos  sustalit:  10 

Nunc^  quasi  mihi  dicat^  N€C  te  jubeo^  nee  veto 

lotroire  in  a^dis :  at  ego  nolo,  non  eo. 

E^o  faxD  dicat  me  in  diebu.^  pauculis, 

Crudum  virum  esse:  seqaere  tne  hac  :  verbam  sat  esL 

PttMiqattm  tdidii  puerum  in  tuctm,  etai'U  fert>3£:  nunc  ng'U  nic  mtcum,  quasi  miki 
disui,  iVfir  tibi  impti'B  ingreii  in  adrit^  ntc  pf^hibe<fi  at  ego  nttift,  n*Mt&t  Eg* 
datio  Bfitram  ut  dkat  intra  ^mttcv^  diea  nte  tMe  virum  cruddem*  iieiurrt  me  hue  f 
tit  tatU  terbi^rum^ 


rea  YniU  PI  I*  B,  1.  Hipottt.ftt  edd.  vett,  ul  at  moret  C— 11  Pro  ntt  tiio^  B^  1, 
PIK.  ct  tdd.  vtlU  f  xliibent  neifue  toto ;   Goelkr.  conj*  neque  fmio. 

NOTjE 
14  Crudum  timm]   ImpoUuii^m,  iracnndum,  i»li  1101100111* 


ACTUS  TERTII  SCENA  PRIMA. 

STRAtiAX,    ASTAPHIUM, 

St,  Rus  mane  dudum  hinc  ire  tne  jussit  pater, 

Ut  b  11  bus  glandem  prandio  dcpromerem. 

Post,  illoc  v€ni,  quam  advenit  (si  Dis  placet) 

Ad  villam  argentum  meo  qui  debebat  patri. 

Qui  ovis  Tarentinas  erat  mercatus  de  patre.  6 

Quserit  patrem  :  dico  esse  in  urbe:  interroijo^ 

Quid  eum  velit :  bomo  cruminam  sibi  de  colic  detrabit ; 

Mina^  vtgiDt)  mihi  dat ;  accipio  lubens. 

St-  PatfT  mifd  mfindamt  ut  pro^dscerer  ru»^  primo  mant^  ut  HfypmcT^m  gtsH- 
dem  fHfbuM  ad  prundtmn,  Veni  ithc^  poaifj^am  advenit  («  Diit  ptaeet)  Hie  qui 
diUbat  pfeuHiam  meo  /iti fri,  qui  emerai  a  meu  patre  cicct  Ttirtniinai,  Pttit  pa- 
iftm.  Dito  Fum  esse  in  urhe,  Ptio  9  it  id  tvpmt  fum.  Hitmtt  ioUit  crumeHam  de 
AM  eutlo;  mihi  ntmeral  t^iginH  mims^     Accipio  u^irw,     RefHtno  in  cnttaenam* 


S  Vi  9uifug  edd.  qn^dmn  veil.^S  Verba,  quam  advenit ^  desnnt  in  B.  1.   wu: 
IHt^atH  Qoeller.— 4  Ad  butUm  B*  1*— 5  Quifrumentum  fetal  mercalUM  B*  I» 

G  Otfia  TuT€Himd\  Otci  M  Unas      nafn  de  collo  pendentem  ^erebanl, 

Tarentinat  Uiidavit  aniiquitat.  *  [>«co1Ure   tpem/   id    esip   eripere 

T  i>#  cQ\h  dHrahit}  Olini  c runic-     iprm. 


1718  M.  ACCII    PLAUTI 

Condo  in  cramenam:  ille  abiit:  egoperperas,  minas 

Ores  ID  cramena  bac  in  urbem  detali.  10 

Fait  edepol  Mars  meo  periratas  patri : 

Nam  oves  illias  baud  loDge  absnnt  a  lapis. 

Nanc  ego  istos  mundalos  arbaaos  amasios 

Hoc  icta  exponam,  atqae  omnes  ejiciam  foras. 

Eradicare  est  certain  camprimis  patrem,  15 

Post  id  locoram  matrem  :  nunc  bodie  efferam 

Ad  banc  argentam,  qoam  mage  amo  qaam  matrem  meam. 

Tat  I  ecqais  est  ?  nalla  est  ?  ecquis  aperit  boo  ostium  T 

As.  Qaid  istac  alienam  est,  amabo,  mi  Strabax, 

Qai  non  extempio  intres  ?  anne  opportait  20 

Ita,  te  quidem  qai  es  familiaris  ?    St.  ibitar ; 

Ne  me  morari  censeas*    As.  lepide  facis. 

JUe  pntJUUcHur:  ego  fero  9V€$  errmtiei  in  wrbem  in  hae  erumena*  Perttdem 
PoUticiif  Mmr$  fwt  trtUiisimm  meo  pttiri:  nam  iUint  ovu  imn  di»Uni  Unge  a  te*> 
fU.  Nunc  ego  iUmnm  hoe  ietu  Uhs  nitiduUt  urbanoa  oMoitos,  ci  eximdmn^  •«• 
nee  /one.  Inprimie  eei  deHberaium  perdere  pairtm,  pottea  wtatrem.  Efferean  ho- 
die  peeunimm  nd  iUam,  qmam  amo  magU  quam  wteam  wudrem*  Tat  /  eeqmie  eei 
inHut  Eetnennilaf  Eequie  reeerat  kanc  jannam?  Am.  Quid  eeHd^obaeerot 
e$ne  idienue,  mi  StrtUmx,  f lu  non  ingrederie  eiaiim  t  Nonne  oportmi  te  iDtrftre> 
^ittef/oiiit/uirtf?    St,  Ihunue ;  ne  puiee  wu  tardare,    A%,  Agufeeiive. 


^^^*0»0^^»0^ 


— 6  Idem  codex,  nthe:  inieUigo,^»9  C.  S.  ego  per  peramimu;  Ven.  1.  Medi- 
ol.  Sarracen.  ego perpere  ;  B.  1.  Aid.  Jnnt.  al.  vetl.  ego  propere.  Mox,  Terba, 
flNtaof  Ooee  in  c.  kae,  desiint  in  B.  1. — IS  C.  I.  urbanoe  omaptoe  ;  C.  2.  nrbanoe 
amoi  [lacuna].— 14  Oeius  exponam  B.  1. — 15  Idem  codex,  cerium  inprimie, — 
16  Acidal.  Aodt^ /tfrojR.— 19  Quidietnct  eealienuene  Palmer,  et  Goeller.— 80 
Pro  intree,  Pll.  Camer.  babent  iree ;  PI.  ap.  Both.  He  n, 

NOT^ 
9  PerperaMl  Id  est,  Inutilei.  icto/  loco  noTere,  de  grada  dejicert, 

AftJMu]  Ventre  glabro.  iternere. 

14  Hoe  ietu  exponam]  'Exponere 


ACTUS  TERTII  SCENA  SECUNDA. 

STRATILAX,  ASTAPHIUM. 

St.  Mi  rum  videtur,  rari  berilem  filiam 
Strabacem  non  rediissci  nisi  si  clancalam 
CoUapsas  est  bic  in  comiptelam  saam. 

St.  Miror  H  Strabnx  JUim  keri  non  ett  nvtrtm  nirt,  md  ineidat  etaneuhm  m 


TEUOULENTI    ACT.   ill*   SC.   2, 


1719 


As.  Jam  pol  illicme  inclamabit,  si  aspexerit. 
St.    Nimio  mious  s^evna   jam    suni,   Astaphtum,  quam 
fui:  5 

Jam  Qon  sum  truculentus  :  noli  metuere. 
Quid  visi     As*  quid  1  tuam  expecto  truculentiam. 
St»  Die ;  impera  tnihi,  quid  vis,  et  quovis  modo. 
Nov  OS  omnas  mores  habeo,  veteres  perdidi, 
Vel  amare  possum,  vel  jam  scortum  ducere.  10 

As.  Lepide  mecasior  nuntia^  :  sed  die  mihi, 
Habentl     S  r,  parasitum  te  fortasse  dicere. 
As.  iDtellexisti  lepide,  quid  ego  dicerem* 
St»  Ueas  tu !  jam,  postquam  in  urbem  crcUro  comma veo. 


Dicax  sum  factus:  jam  sum  cavillator  probus. 

ASp  Quid  id  est,  amabo?  istfecce  ridicularia 

CavillatioQes  vis  fortasse  diccre  ? 

St.  Ita,  ut  pauxilLum  differat  a  cavil lulis. 

As.  Sequere  intro  me,  amabo,  mea  voluptas. 

Rabonem  babeto,  me  cum  ut  banc  noetem  sies. 


15 


[hoc  tibi : 

St,  tene 

20 


tdtn  quif  €um  c&rnimpii.  As*  Per  Poi/uccm,  si  itie  me  DiJeai,  me  vocatdL  St. 
Sum  Jam  muU^  mimuB  crudeiU  tfuum/tti,  *  Aalaphiumt  ?ioii  ium  nunc  tru4:uUniu»: 
mtiime.  QuidtDhf  A^.  Quid?  Exptclv  iuam  trttcukntiam.  Br.  Dicmanda 
mihi  idquQd  cplnris^  ei  quttvis  miiont :  sutfi  nutribut  omnino  novU ;  dcpcsui  ttHti- 
91HM.  Possum  nunc  amare  vel  duHarc  m^r^trkem^  A(,  Per  adem  €ai«oiw,  mo- 
net  eammixif^  Sed  die  mihi,  habfnt  7  St,  FonUan  tu  intdtigiA  p*tra»itum.  As» 
Cfipia  sate  quid  dieum.  St,  Ueu$  tu !  iX  quo  versor  fttquentim  i»  urbt,  sum 
factuM  icnrra.  Sum  strfnuus  caviitator.  As-  Quid  esi  id,  obsecro?  Vis,  ui  puht 
appetlnre  hae  dicta  prrjocum  ctiviUnH&ne*  ?  St.  Elinm ;  mt  diciafe^twa  differ  ant 
jKtrunt  a  camliis,  Ai^.  Sequere  me  intr^f  obtecTOy  mea  i^^luptat^  St*  Ac€ipe  idi 
kA&itit  rabonem f  ut  tit  m^cum  hoc  nocU*    As*  Peril.-  rahonemJ    Qm  ai  itim 


7  PI.  «p*  BollJ.  et  Goetkr*  re<fiur.    UaK^mnctnnoilum  B.  I.— 6  Acidil, 

Tarn  yt  ffn  *,  ^*  met  uvisre;  qui  liunc  *t  s<?qncr»teiii  ¥».  iranspomti— 7  Fit.  (uani 
t^gpect^r  otcnieniiam ;  edd,  irnu.  irutidentum.—S  PiLindpera.  MQ%,quidiUfi 
el  B.  1.-12  liaben'  Lips,  et  Goelkr.  Aim'  pur^Uum  Lf,  dmttt  cmij.  Meiirs. 
An  tt  paraMilum  ^  /.  dacere  edJ-  vett* — 14  Pro  eommoeett,  C.  2.  haUei  eomm^- 
beo;  B*  1.  et  edd.  vett.  cvnvenio;  Canter,  el  GoeUer.  commeo.—\^  Verijii 
Dica3£  sum,  ct  jam»  dcsont  in  B,  1.  Hie  ajcsum/aclnm  C*  el  edd,  tett,  tittux- 
««/ac(jtmC.2.  mmmitator  mny,  Miireti~l7  CauiUiiforw  Sciopp.  c«,o;jmordi* 
cere  P\h  et  Goellcr.— 18  B*  L  et  C.  diff^ft ;  Goeller*  difftruni  a  euviUibm ; 
P\U  «t  eddp  feu.  Mcuri.  differi  a  carifji&ui.— tO  ^.l.uimttMmk^fiQ^it; 

NOTjE 
6  Tmcuientvs']     A   Mrox/  BRfiii,     qui,  cavendo   ab  aliii   iCnipuloiUu, 
aiper,  rttittcuB. 
1$  Carilifilor]  Id  «it,  vJtUiti|itor, 


oieretur  ut  alii  careatit  ill  eo. 


1790  M.   AOCll   ^CAUTl 

As.  Peril !  rabonein  ?  qoam  esse  dicam  banc  bellaam? 

Quin  ta  arrhabonem  dicis  ?    St*  ar  facio  lacri; 

Ut  PraBDestims  conia  est  ciconia. 

As.  Seqaere,  obsecro.    St.  Strabacem  bic  opperiar  modo^ 

Si  ruri  veniat.  As.  is  quidem  apod  nos  est  bic  Strabax  :  25 

Modo  rure  venit.    St.  priuiine,  quam  ad  matrem  suam? 

Heu  edepol  boiniuem  nibili!    As.  anne  aatem^  at  soles? 

St.  Immo  nibil  dico.    As.  i  intro,  amabo :  cedo  manum. 

St.  Tene :  in  tabernam  docor  devorsbriam^ 

Ubi  male  accipiar  mea  mibi  pecunia.  SO 

beliua  qua  vacatur  rabo ?  Quart  non  dkii  tu  arrhabonem?  St.  LMcror  ar :  ijuem' 
admodum  ciconia  appeUatwr  eania  dpiid  Prmnesiinaa,  Ai.  Sequert  me,  amaba, 
St.  Expectabojam  Strabacem,  n  revertatur  ruri.  As.  Hie  Slrabta  eii  hie  apud 
not:  revenut  eat  max  rure,  St.  Itiine  priue  ad  vet,  quam  ad  suam  mairemf 
Heu  per  adem  PoUucie  tirum  uikiti  Jaciemdum  I  As.  tUdimne  ad  eotikm  IraoK 
lentiamf  St.  Jmmo  nihil  dico.  As.  Ingredere,  amabo:  porrige  moMum,  St. 
Aecipe  ;  deducor  in  tabernam  dUstnoriem,  ubi  invitabor  nude  pro  mea  peeunm. 


^^#^#^^»^^^» 


C.  a  node  ;  C.  2.  ae  Raefe ;  edd.  Yett.  mecum  ut  hae  iitf^e.— 2S  Pit.  /ado  tucri, 
— S7  £k  epepol . . .  jamno  auiem  Acidal.  el  Ooe^ler.— 28  Jamme  nikU  B.  1.  PIL 
Ven.  1.  et  edd.  vett.— SO  B.  1.  mea  nunc  pecunia. 


ACTUS  QUARTI  SCENA  PRIMA. 

DINARCHUS. 

Nbqub  gnatu'st,  neqoe  progignetur.  Deque  potest  repe- 

ririer, 
Cui  ego  nanc  dictum  aut  factum  melius  quam  Veneri  velim. 
Dii  magni !  ut  ego  laetus  sum,  et  laetitia  differor !  ita 
Ad  me  magna  nuntiavit  Cyamns  bodie  gaudia : 
Mea  dona  deamata  acceptaqne  babita  esse  apud  Pbro- 

nesium.  5 

Cum  boc  jam  volope  'st,  tnm  boo  nimio  magnse  mellinias 

mibi : 

Di.  Neque  est  natus,  neque  nasedur,  neque  potest  invenirit  cui  optarim  esse  me* 
lius^  nunc,  quam  Veneru  Dii  magni  f  quam  egogaudeo!  quam  sum  r^ertusgaudio  ! 
adeo  Cffamus  mihi  nuntiavit  hodie  magnam  latitiam,  mea  munera/uisae  grata  et 
jucunda  Phronesio,    Cumque  hoc  est  jucundum,  turn  multo  jmcundissimumf  quod 


A  Voc.  nuntiavit  decst  in  B.  1.    Pro  Cffomus^  Mean.  €t  Ooeller.  legunt 


THUCULBNTI    ACT.    IV.   SC.   2. 


1731 


f 
I 


Militia  odJQsa  ingrataqiie  babita:  totos  gaudeo. 
Mea  pila  est :  si  repudiatur  mile^,  mulier  mccum  peril. 
Sa]vu5  sum,  quia  pcreo :  si  noti  peream,  plane  intereaiii.  9 
Nunc  speculabor  quid  ibi  agatur ;  quis  eat  intro,  qui  foraa 
Veoiat :  procul  hinc  observabo,  meiis  quid  fort un is  fuat : 
Quia  nihil  habeo^  iinum  animos  movit  mihi ;  omnia  agam 
precario* 

niunern  mililU  rum  /Herunt  itcr^pln,  et  odioia,  Ejfltrtir  latiUa^  Hh  e»i  mta^  d 
mUs  fxduiiitur,  mMltfr  yetii  mccum.  Sunt  imalumis,  ^uifi  pereo:  si  ti&n  pettam^ 
fmndiiut  int^rfttm*.  Sunc  tfbferruho  quid  ugatur  ibi  *  quh  introhit,  qui  nuint  fa- 
tmM,  OhMermim  hinc  a  lenge^  quid  mihi  r^fjiitaf.  Vnn  ret  mihi  pirreeilU  mentenh 
qHiit  nihil  h^to :  /aciam  arnnta  pttcaH&M 


Gfinmrmg;  edJ,  veH.  r^itwwt.— 8  iW«  Ula  f»t  codd,  tt  «dd.  v«tt.  Lee  lb 
naitra  df'liptiir  Falinertt*.  Mox,  B.  1.  et  Taiilim,  mecmn  fHl;  I'll,  mrcvm 
|jft|»*-9  Edd.  *<  tt.  «  noil  jffrettm  pume  ticem  qui  forat;  a\,  vetL  phnt  esuritim; 
c»dd.  C^m^r.  «i  nan  prrenmt  pane  vrit!m;  vcl,  patttf  uritnl ;  GneUiT*  conj.  pfant 
pertfiiam.—  lQ  B.  l.qvitni.—\l  B,  1.  FN,  el  edd.  vetu  mUe$  quid  fn^tttrtti, 
rfr  nri/ffl  dplM?nir  AcidaMo.  At /prtimit  e*l  in  cod.  Ciiru^r.  Pro /ual*  H,  I. 
lul>*t  sift. — VI  B.  1.  nniis  animus  tmnuii :  ommia,  ^c  C*  flwi^MJ*  mwi  mihi 
tomniti ;  C  2.  anim»s  movi  mihi  fimnia;  PL  a|i>  Both,  ^nimot  mtfni  mihi  omnia  ; 
codu«  L«int».  el  QoeUcr*  unitrti  ani^nuj  monuU  nw  ;  edM.  f  clt*  mmm  ^nimm  mi- 
mttii  mihi* 

NOTJE 


«  Ikhtlini^]  A  'me!/  *fneKima/id 
cut,  diilceiJo  filial ia  eat  itiellia. 
8  Me9  piia  eM]   M^illU  esl  liider«, 


lie  lis  eat  ordo,  meip  vleei» 
12  Frtifarii?]  Preeibiii, 


ACTUS  QUART!  SCENA  SECUNDA- 

ASTAPHIUM,    DINARCHUS, 

As.  Lkpiue  efficiara   meum,   hera,  officiuni  ;  vide  intus 
modu  ut  lu  toum  [inani. 

Item  efficias:  ama,  id  quod  decet,  rem  tuam :  istum  ex- 
Ntific  dam  iati  lubetp  dam  habet,  tempus  ei  rei  secunded ; 

Af*  SutUneb9  ftalivf  meas  ptirlet,  Curnjam  vt  im  tmtUmfis  quttque  (wdj  in  tcdi^ 
bMM,  Slmlt  iuu  utilittittbua  ticut  convenit  i  fpoha  ilium,  inleremtum  itli  pUcti, 
iium  at  fi  ptcunint  impcndt  tuum  lempvs  hitic  negotio :  c3tpiic<t  titam  puhhrituUi* 


I  Pll.  B.  L  tt  edd.  vetr,  mea  hera  ;  alii  ccdd.  nwa  fri».— 2  Pll.rdmn  txittttnt; 
cdd.  veil, tttumex  inani ;  Arneiit,  usivm  fxtitawt ;  ed.  Parh*  dum  mi  tibi  in  mtt- 
nu.— 3  E*  I.  et  edd,  vtU*  ei  ob$ecundei ;  T'U*  «  m  ae£unda9;  AcidaJ,  tempua  ei 

%  Ei  f€i§eeiindit]  U  est,  (cmpui  ei  rei  iinpeydu. 


1723  M.   ACCIf   PLAUTI 

Prome  vennstatem  amanti  taam,  at  gaodia  compares. 
Ego  iDterim  hie  restitrix  his  pr»sidebo,  isle  dom  sic  fa- 
ciat  5 

Domain  ad  te  exagogam :  nee  qnenqoam  interim  istoc  ad 

YOS, 

Qoi  sit  odio^  intromittam :  ta  perge^  nt  lubet :  lodin'  istos  t 
Di.  Qui  est  iste?  eia»  Astaphium,  indica:  qui  pent?  As. 

amabo,  hiocine  tn  [nam  nisi  qai 

£ras  ?   Oi.  molestasne  sum  ?  As.  nunc  magis  quam  foisti : 
Nobis  usn  est,  nobis  molestns  :  sed,  obsecro»  da  mi  ope- 

ram,  at  10 

Narrem  qase  volo.    Di.  nam  quid  est?  nam  mea  refertt 

As.  non  ma :  sed 
Intas,  bolos  quos  dat !   Di.  quid?  amator  novas  qaispiam  ? 
As.  Integrum  et  plenum  adorta  est  thesaaram.    Di.  quis 

est?    As.  eloqaar. 
Sed  tu  taceto:  novisti  tan'  banc  Strabacem?  Oi.  quid  ni? 
As.  Solas  summam  babet  bic  apud  nos :  nunc  is  est  fundus 

nobis.  15 

n^iii  amtmli,  mt  ereet  voluptaiem.    Ego  iutena  kk  ero  m  jprmndm^  dwuc  cmmfOT" 
M  ad  te  dona  OMtf  fiail  tn  0di6ti«  paUmu :  nepu  itUerea  trndMcam  mUmm  ad  voa, 

5m  vohU  tit  wuiettui*  Tu  prooequere  nt  vU$ :  iUMditme  iiloa?  Di.  Qai*  e$t  iUef 
lia!  O  A$tapkiumf  tpdoeeiditt  Ai.  EratmetuhiCfObieerof  Di.  ^imiiie  Is- 
eomtaadm?  As.  Ei  magU  mmc  molaiui  ijiuim/aitiu  Nam  niti  aUquid  nolrii 
a$i  Mftle,  e$t  moUitum :  ied  obaero,  ameuUa  mihi,  ut  ixponam  ea  qua  expeto,  Di. 
Quidnam  titt  Num  mea  iniereit?  Ai.  Ne  wm  quidim;  oed  iik,  qtd  eat  ta 
ttdibuafquaijaeturoM/aeitnummorumt  Vi,  Quid?  Eetne  aliquU  momiM  aatatort 
As.  E$t  naeta  theeaantm  integrum  et  refertum,  Di.  Qiim  etti  As.  Aperiamu  Sed 
aUe  tu*  Notittine  tu  kunc  Strabacem,   Di.  Qmdni  t  Ai.  HU  $olu$  tenet  primae 


reieecundat;  Onlielm.  et  Bipont.  et  rei  o^Monids.— 4  Ooellcr.  ananii  Iimr. 
Mox,  eompereU  Pll. — 5  Ego  interim  hie  rei  triticete  praeideba  Seal.  reeH" 
tUricie  C.  reetitrieit  B.  1.  C  2.  Brix.  et  ed.  Merolae;  PI.  ap.  Both.  Ego 
interim  hie  reetitrieit  praaidebo ;  OoeUer.  £^o  hie  interim  reeliirix  pratidebo, — 
7  Acidal.  tu  perge,  ut  lubet^  ludi  ittoe;  Douxa  et  Ooeller.  hdere  utof.— 0  Pll. 
nam  ei  quid ;  edd.  vett.  nam  niei  quia ;  al.  Mm  niei  quid, — 10  Nobie  nene  eet  Pll. 
Nobie  ueuet  Ooeller. — 11  PI.  ap.  Botb.  qntevohm,  Mox»  codd.  et  edd.  Yett. 
non  mueoet;  vel,  non  mue  $ed ;  vel,  nofme  eed ;  B.  1.  woii  mea  r.  noii  mweeei, — 
IS  Lamb.  €f  p,  adepta  ett.—U  Sed  din  taceto  Pll.  et  edd.  vett.  novietin  tnn 

KOTJE 

5  Re«ti<Hx]Ide8t,  bicroinebo,re-     exportatilem  domnin. 

ttabo.  1 6  Soku  emnmam  habet]  Id  est,  snin- 

6  Exagogam]  Dnm  rem  patemam     mam  reran,  lumnam  aactoritatit. 
domo  ad  te  apportabit.   Quasi  dices, 


TBOCULENTI    ACT^    IV,  SC.  2, 


1723 


Ammo  bono  male  rem  geriL    Du  peril  hcrcle  ego  idem. 
As.  Stiiltus  eS|  qui  facta  infecta  facere  verbis  postules, 
Thetis  quoque  etiam  in  lamentatido  lessuro  fecit  filio, 
Di.  Non  ego  nuDc  intra  ad  vos  mittar?   As.  qui  dum  qiiam 

miles  magis  ? 
Di,  Quia  enim  plus  dedi*    As,  plus  enim  es  intromissus^ 

cum  dabas.  20 

Sine  vlcissim^  qui  dant  operam,  ob  id,  quod  daut,  operis 

utier, 
Literas  didicis^ti :  quando  scis,  sine  altos  discere. 
Di.  Discant,  duro  mihi  argumentari  liceat^  ni  oblitus  sieiti. 
Quod  dedi.    As.  interea  magister  dum  tu  commenlabere» 
Volt  interlin  ilia  itidem  commentari,     Di,  quid?   As,  rem 

accipere  tdentidem.  25 

Dl,  Dedi  equidem  hodie  ei  quinque  argent  i  deferri  miuaSi 
Praeterea  unam  in  opsonatum,    A§«  idem  istoc  delatum 

scio.  [inei 

De  eo  nunc  bene  sum  us  tua  virtu  te,  Di.  illine  ut  inimici 
Bona  istic  edant?  morluum  bercle  me,  quam  ut  id  patiar^ 

mavelim« 
As*  Mavelim  mihi  inimicos  invidere,  quam  me  inimlcis 

tneis,  30 

«p«if  no$*  h  fundus  eti  nunc  waiter,  Perdit  male  b&na  atjuo  antmo.  Di*  Per 
Hmnltm  fgo  ij»€  perii.  As,  £j  amtns,  qui  opltn  vrrbia  redder e  ex/adiM  non 
f^ia*  Tketii  fecii  quoque  ksxum  in.  h^endo  JUin,  D\,  jS'on  rtcipmr  jam  ^pvd 
tot?  A>.  Quart  rt(iper€ri$poiiu$qM&mmiU$f  Bi.  Quia  plus  dedi.  A^*  Fu- 
itii  aapius  ttdmhiut,  quando  iaptut  datm^.  Puttre  vidnsim  mtt  q^i  largiuniuf^ 
uH  noBira  opern  ob  id  quifd  danL  Didickti  UUr&f:  quU  9cis^  paiere  alioi  d^ert, 
Di,  Bitcantf  dummod^  mihi  liee&t  argumentari,  nid  sim  ofdiiks  e^rum  qu4X  dedi^ 
As^  Interea  dam  tu  commtntaberia  magigieTt  interim  ilia  tult  qmque  eommritioru 
Di'  Quid  tult  commcnttiri?  A*!.  Vuit  eommentari,  qitotnodo  aciipiat  peeuniam 
Mentidtm.  Dt,  l^quidem  dedi  hodU  quinque  minoM  argentic  fluar  ad  earn  dtferren- 
(irr,  praterea  untim  JnUiam  c^d  npsonundum.  As*  Sdo  f«jir  delatum  hoc  idem  ;  a«- 
MUt  nunc  ftihiea  ex  eo  quftd  dedisti  tun  iiberatitate.  Di.  Op<trtetne  ut  mri  inimici 
liguriani  b^tna  hie?     Matim  mortem  oppetert,  quam  id  fiffe.     As.  MuUm  inimi' 


Ft.  ap,  Eotb,— 15  SqIu$  mtmma  C— 16  Voc.  rem  d«>fit  In  PI.  ap.  Both,  el  Hd* 
velt*  Mf>i,  ego  quidem  Giihelm.  et  Ooelt^r.— IB  Pro  lesBMm,  Vait.  B.  K  P1I. 
et  €dd.  veit,  Ijabent  Iuumus;  Merrer,  et  Goelkr.  pejujom*— 19  B*  1,  quid  t»Nin- 
quid  mikt.—t\  Mediol.  aL  veil.  Bo«h.  et  GoeUer.  opetam  u(irr.— 211  B.  K  mi* 
hi  arg^tarii  UHc  i^am  ne  obUtus;  C.  argeniarillieeam  ni,^c.  C*  2*  argentnH  iUic 
tarn  niti^e-  Ho^h.  argTitati ;  edd*  vett.  c&mmentttri ;  AcidaL  coynmeniari  I.  ni, 
^,^^4  Qiij  dedii  n  magia  dum  B*  Quad  didiei  AcLdaL^t  Gocller, — 28  PL  np, 
B9II1*  mriutem  imt  mI  inimem  dnut ;  C  vtrluttM  imemt ;  B.  li  immo  ti  inimi^. 


1734  M.  AOGII    PLAUTI 

Nam  invidere  alii  bene  esse,  tibi  male  esse,  miseria  est. 
Qai  inyideDt,  egent :  illi,  qaibns  inyidetar,  rem  babent. 
Staltus  es.    Di^qnidest?    As.  opperire.   Di.  quid  jam  Y 

As.  qaia  pol  mavelim. 
Dr.  NoQ  licet  de  opsonii  mna  me  participem  fieri  ? 
As.  Si  Yokbas  participari,  anferres  dimidiuro  domam :   35 
Nam  itidem  hie  ut  Acberonti  ratio  accepti  scribitar  : 
Intro  accipimns:  qoaodo  acceptam  eat,  hod  potest  ferri 

foras :  [intro.    As.  ad  te  qoidem. 

Bene  vale.  Di.  resiste.  As.  amitte,  sine.  Di«  amitto 
Df  •  Immo  istoc  ad  vos.    As.  iri  non  potest*    Di.  niminm 

potest. 
£xperiri  sine.    As.  immo  opperire :  vis  est  experirier.  40 
Dicam  adesse,  ni  occupata  est.    Di.  resiste,  hem!    As. 

frustra  es.    Di.  redin'. 
An  non  ?    As.  redeam :  sed  vocat  me,  qaae  in  me  plus 

potest,  quam  potes. 

cot  miki  invidere,  ^wam  mt  meia  ttitmicw.  Nam  e§t  mi$eria  alien  «i  ni 
bene,  et  tihi  tit  male.  Qui  tuni  iiiruft,  inopet  tunl :  iUi  kabent  opet^  qiA- 
but  iHvidetur,  Et  ament,  Di.  Quid  ettt  As.  Expeeta,  Di.  QiMre?  Ai. 
Quia  per  PoUucem  ma/tm.  Dr.  Non  licet  me  fieri  participem  de  mma  quaat 
dedi  ad  opsonandumf  As.  Si  volebat  ette  particept,  a^ferret  domum  Jtmt- 
dtMiR.  Nam  tcribitur  ratio  accepti  apud  meretricem  tic^  ut  apud  Acherontem : 
accipimut  intro :  quando  ett  acceptum,  non  potett  efferri  forat.  Bene  vale,  Di. 
ilfaiie,  quceto.  At.  Dimiite^  linque.  Di.  Amitto  intro.  As.  Ad  te  quidew^ 
Di.  Immo  id  ad  tot.  As.  Immo  nam  potett  iri,  Di.  Nimit  pttett:  ptiereme 
experiri.  As.  Expeeta  I  vim  afferret^  ti  experirerit,  Nuntiam  te  adeue,  nm 
^t  impediia,  Di.  Man^,  hemf  As.  Fit  incmttom,  Di.  Reverteriane,  am 
nonf    As.  Revertar;  ted  qum  kabet  pha  imperii  in  me,  me  vacate    Di.  EU* 


^0  00^0'0*000^ 


Pro  met,  Donza  legit  mea, — 31  B.  1.  miterum  efl.— S4  C.  do  optoni  me  partid' 
pem;  PI.  ap.  Both,  et  B.  1.  de  optonii  me  participem;  edd.  veil,  da  obtonU  me 
participem  ;  ed.  Caroerarii,  do  obtoni  me  participem ;  Goeller.  de  obtoni  parte  mc 
participem,^l6  Nam  idem  ut  Ageonli  C.  Nam  idem  ut  acheranti  Am  C  2.  Nam 
item  Ritteri.— S8  Dr.  tittt.  As.  omilte  me.  Di.  omt<(o  intro  B.  1.  mittin*  in* 
tro  Doat.  mitte  intro  Goeller.— 89  Immo  ittoc  ad  vot.  As.  Ad  not  iri  Goeller. 
irem  PI.  ap.  Both,  potett.  Di.  tMJM  poteot  B.  1.  nimium  pati  Pllw-~40  Expe- 
riar  tine  Palmer.  Mox,  B.  1.  rtj  ett  experiri ;  Pll.  vit  ett  experite  ;  ul.jut  ett. 
•r->41  B.  l,niti  occupatatt  •  •  ,ei»te  hem/mttrafit;  C.  ubi  ocdipatati  retittat  ex 
exfhtttratit:  redin;  C.  2.  ubi  oeeupatati  retittat  et  fruttratit:  redin;  Grtit. 
rettm.  At.  et,  ft  fruttra,  ^c— 42  An  non  redin  ti  vocat  Pll.    pint,  quam  In,  fw 

NOT^ 
S6  Ut  Acheronti]  Id  est,  ot  Oreas     clplt,  rescribit»  id  est,   renttmeriTi 
nnnqnan  qaicquam  eorniDy  qe»  ec-     senreddit;  sk  aeqiieiiieretrlx. 


TRIJCULENTI    ACT.   IV.   SC  2, 


1725 


Dk  Uoo  verbo  oloquar :  MUttn'  m^  ifitro?     As.  metidaK 

€s,  abi. 
Unum  aiebaSy  sed  trla  dixti  verba,  atque  niendacia. 
Di*  Afjiit ;  iiitro  liinc  ivit :  ego  ut  hmc  mihi  patkir  fieri  ?  45 
Jam  hercle  egatibt,  ilJecebra,  ludo^s  fuciam  clatnore  in  via: 
Qaas  advorsjum  legem  accepisti  a  plurimis  peciiniam. 
Jam  hercle  apud  omncs  magistratus  faxo  erit  nomen  tutim : 
Post  id  ego  te  manum  injiciam  qtiadruplij  veiiefica^ 
Suppostrix  puerum  :  ego  edepol  jam  tua  probra  aperibo 

omnia.  50 

Nihiii  me !  perdidi  omne  quod  fuit :  fio  impudens, 
Hec  mibi  adest  tatitillum  pensi  jam,  quos  capiam  calceos. 
Sed  quid  ego  hie  clamo  ?  quid  si  me  jubeat  tntromittier  ? 
Conceptis,  nie  non  facturum,  verbiN  jurem,  si  velit. 
Nugae  sunt !     Si  stimulos   pugnis  caedi±s,  manibus   pins 

dole(.  55 

De  uihilo  ilU  est  Irascij  quag  te  non  flocci  facit> 
Sed  quid  hoc  est?  pro  Di  immortalesi   Calliclem  video 

aeoem, 

quar  itn&  rfrb(f:  mene  mill  is  in  fro  7  A«.  Ahif  rs  mfndax  :  dicef*ag  wtum 
Ufbum,  dixUii  jam  iitft  teri/u^  £t  mendncia,  Di^  Abiii  ^  hinc  ingrrssa  eat* 
Vi  egifferatn  mihi^eri  hsne  ?  Per  Hircuisi/i,  tga  te  cxftontim  iudibrit/  ttmnium  in 
via*  eiamvre,  o  Ultctbra  ;  qmr  acctpLsii  itrcttHmm  a  muitiM  centra  ttgtm.  Per  Her^ 
€idtm  tfficiam  vi  tnum  nomen  »ii  nunc  apud  Gtnaes  judkei^  Postea  ego  inji- 
tittm  in  te  mttnum  quftdtupH  rfum,  r<'it#jStti  /  ivppQAtrix  puernrum  I  Plt  trdem 
PtfUttc'ts,  egojftm  d  tit  gam  univerm  tua  ^agitia.  O  me  hominem  nihiii  fjicjeriduin  1 
ttmhi  &mne§  fai  tunas .  Ptrdidi  pudorem,  netjue  jam  cur<k  quoa  iatctoa  aecipiamM 
Std  t^uid  ego  hie  ntctftror?  Quid  si  imfftrtl  me  adtniiti?  Jurnbo  ftrbii  cancep* 
tin,  me  noj%  iiigre$surum :  aunt  nugte :  it  inculii  pugnua  stimutht  dottnt  plus  ma- 
nm$:  fruMra  iruacerit  il/i,  qm^  te  non  ftteit  fioceu  Sed  quid  ett  h&c  1  Pro  Dii 
immoriideBi  compiior  Mnem  CaiUctem,  qui  f  mi  mtui  agmitt  ducert  dm*  anciU 


f€*i  Ooeller*— 43  Untf  rerb»  ehqtitre  PI  L  Ehquar  uno  terho  Goeller. — 14  Unnm 
aithtti  gieriiia  dixli  verba  B,  I.  Untim  akbtig  utridm  ufixli  cod.  Meiir?*  sttritm 
jam  dixti  verUt  Kambiic,  ('iiiiiit  aiebat,  ilridia  diacii  Pi  J,  «triajam  dixi  C*  2.  a 
m.  pr.  Vnutn  ttiebajf :  ttitt  jam  dixd  rtrh*t,  *Uqite  ea  GovlJ**r. — 45  C*  inir^tinciuit  ,* 
C.  a.  intrtf  indkit ;  Parens  el  G  duller*  inlri»  hinc  irruil*— 4T  GooUer*  legem  ad- 
t*f»ifm.— 40  Poiiidett  Aei^iiil.  In  te  ego  edrt.  relt.  quadrupu*  cndct-  el  edtf. 
tett,  quadrupft  aL  tcU.^SO  Grouav,  tuit  pmbn. — 51  Nihil  wt  edd.  vett  NU 
miAj  J<UN  Botli*— 53  PU.  ttdtai  ^  iitum  ptmi;  Goeller.  Niqu€  orffMl,  ^c— 

NOTjE 
46  iMdoafficiamchmiittel  Id  est, pi-     nitas  hominit,  et  tuilklia*  in  cilceU 
palo  te  differiJb  ante  aEde»*  dejirebeadityf. 

$3  Qii»«  cnpiam  cdcfst]   Incoocrii^ 


1726  M.  ACCII    PLAUTI 

Meus  qui  affinis  foit,  ancillas  doas  coostrictas  docere, 
Alteram  tonstricem  hajas,  alteram  ancillam  snam. 
Pertimoi,  postqaam  nna  cara  cor  meom  movit  modo.      60 
Timeoi  ne  malefacta  antiqaa  mea  shit  inventa  omnia. 

U$  vtHdof,  tdteram  hous  totutrkem^  olteram  imm  wt£ilkm.  Pertimmi^  pdm  mm 
9$U€itud»  oeewpmU  mium  mt.  Timio  ne  omnia  mea  uniiqna  piCMta  mejmm  dr- 
eumMUni, 

66  Ni  nikiU  nihil  ett  eodd.  edd.  vett.  et  Ooeller.— 68  Voe.fldt  deest  in  eodd. 
exUt  taniea  Ui|Veii.  1.  et  rellqais  vett.^69. 60  Hi  ▼•••  tranipotUi  tant  ioB. 
1.  pkii  pmm  nnm  Palmer,  et  Goellcr,— 61  Pll.  m  «• «.  mm  fiM  tsMm  ew- 
nin;  C.  S.  et  edd.  vett.  ne  me  m^e/acta  a,  m,  tine  imveiUnm  omnim  ;  Paris,  et 
ArfeDt.  IMC  iRca  nuUrftteta  a.  nimc  eenex  imnenkt  MMto;  B.  1.  iiac  mmbmm 


ACTUS  QUARTI  SCENA  TERTIA. 

CALLIGLBS,  ANCILLiB,   DINARCHUS. 

Ca.  Eoonb  tibi  male  dicam»  aat  tibi  adeo  male  velim  ?  at 
animas  mea'st»  [lusqae  homo. 

Propemodum  expertao  estis,  quam  ego  sim  mitis  tranquil- 
Rogitavi  ego  vos  verberantes  et  pendentes  simul : 
Commemini,  quo  quicque  pacto  sitis  confessae  :  scio. 
Hie  nunc  volo  scire  eodem  pacto,  sine  malo  fateamini.  5 
Qaanqaam  vos  colubrino  ingenio  ambse  estis;  edico  prias, 
Ne  duplices  babeatis  linguas ;  ne  ego  bilingnes  vos  necem : 
Nisi  si  ad  tintinnaculos  vos  voltis  edaci  viros. 

Ca.  Egone  te  cenviciii  appeimm^  mni  tibi  ndeo  exopiem  maUt  vl  pUdem  exi$- 
timo,  periculum  fedeH^  qnam  ego  aim  Unia  et  numeuehu.  Ego  voa  interrogovi 
pendeniee  una  $ub  verberibue :  reeordor  qua  rntione  eiiie  cc^feeocg  omnia :  $cio, 
Nunc  exopio  odre  eodem  raiione  utrum  conJUeaudni  sine  euppUeio.  Quanquam 
eitie  amba  mente  aerpentina ;  momeo  priuOt  ne  aii  vobia  dwtex  Ungua  ;  ne  ego 
VM  jugulem  bilimguea:  niai  vuiHa  dednci  jam  ad  Urarioa.    An.  Vir  coegit  comfi- 


1  B,\,aut  tibi  malevelim  ut  ammo  meoat ;  proDomen  tibi  delet  Ooeller.— 
S  B.  1.  •UN  tranquiUua  uaqme  modowt  B.  1.  Pll.  et  edd.  vett.  rerberantea  kaa 
(C.  boa)  pendentea ;  Ooeller.  verberanea^  ambaa  pendentia,-^  Niai  od  B.  I.  Mox, 

NOTiE 

5  Voa  terberantea]  Id  est,  TtpalaD*  8  Tintinnaeuloa]  Sunt  tortorei,  tea 
tei ;  actif  nm  pro  passivo.  lorarii,  qui  loris  babnlii  lootei  em-  - 

6  Colubrino  ingenio]  Id  est,  lerpen*  diint,  ficto  vocabalo  a  awkiin  quam 
tino  et  doloso.  t erbera  efficiont. 


TRUCULKNTI    ACT,   IV,   SC.  3,  1727 

An.  Vis  subegit  vcrum  fateri^  ita  lora  Ia5duni  bracbia. 
Ca-  At,  si  verum  mihi  eritis  fass^e,  vinclis  exsolvemini.  10 
Dii  Etiam  nunc,  quid  sit  negotii>  falsusincertusqtie  sum; 
Nisi  qoia  timeo  tamcn*    An-  ego  nee,  quid  peccavi,  scio» 
Ca.  OmDimn  primum  diversae  state:  hem  sic!  istuc  volo^ 
Neve  inter  vos  stgnificetis,  ego  ero  paries:  loquere  lu- 
An.  Quid  loquar?     Ca.  quid  puero  factum  est,  mea  quern 

peperit  filia,  15 

Meo  nepotiT  capita  reruin  mihi  expedite.  An,  jstaa  dedi, 
Ca,  Jam  taca:  accepistin*  pucrum  tu  ab  hac?   An,  accepL 

Ca.  tace: 
Nihil  maroT  praeterea:  satis  est  fassa.  An.  inficias  non  eo* 
Ca,  Jam  livorem  tate  scapulis  istoc  conciimas  tuis, 
Conveniunt  adhuc  utriusque  verba.  Di,  va&misero  mihi!  20 
Mea  nunc  facinora  aperiuntur^  clam  quae  speravi  fore. 
Ca,  lioquere  lu  :  qui  dare  te  haic  puerum  jussit?     An, 

hera  major  mea,  [me  tniner^ 

Ca«  Quid  tu?  CUT  eum  accepisti  1    An.  hera  mea  rogavU 
Puer  ut  afferretorj  eaque  ut  celarentur  omnia, 
Ca.  Loquere  tu :  quid  eo  fecisti  puero?    An.  ad  meam 

beram  detuli,  25 

Ca,  Quid  eo  puero  tua  hera  fecit?    An.  heras  meae  ex- 

templo  dedit, 

Ifri  eerum^  adeo  hra  prtrnttnt  hctrt^s*  Ca,  Sed^  ai  canJUiamim  vtrum^  liberabi' 
mini  riitcttlis.  Dk  Sum  etiamnum  insdwi^  quid  nit  rei  num :  nuri  quia  mttuo^ 
An.  Ego  fiiido  ifuid  icehrin  admisL  Ca-  PHmum  omnimn  siaU  sejtfneia :  him 
itai  voh  Un  vos  ditidi:  et  ne  robu  aignis  atiquid  iimutithf  rgo  itaho  sieui  iniirui 
mtervot^  Die  tu.  An,  Quiddkumf  Ca.  Quid  actum  tsi  d£  puero  quern  mea 
JlUa  peptrit,  mt(t  nepnH?  Diciie  mihi  rem  pavcii  rerfrij.  Aw.  Dedi  i*ti,  Ca, 
Siie  jam.  Afctpisiine  tu  puerum  ab  httc?  Ati,  Aceept  Ca,  iSi/e/  Nihil  in- 
qukrtt  prater  id:  eat  9atis  fttsm.  An.  Nm  nega*  Ca,  Ta  nt'crjM?*  nmt^  hoe  rt- 
apttnsv,  vii/ices  tiii%  huwerii.  Verba  utnu»que  cQnuntiunl  hueutqut.  Di.  Va  miki 
ir^ftia*  Mieti  fittgiiia  dHcg  untur  nunc^  qu£E  ape  far  i  fore  oceuHa,  Ca.  Li^quirM 
tu:  qui  mandavtt  dare  hvic  puentmf  An.  Mra  mt^or  hera.  Ca,  Qtiid  tu? 
Qua  re  eum  aaceinfU^  An.  Elinor  htra  me  rtigtivii  ut  afferretur,  ei  vl  caftmnia 
0%-eulttirentur,  Ca.  Loquere  tu:  quid  /eci*ti  de  to  pui^r&f  An,  DetuH  ud  metin 
h§ram.    Ca,  Quid  tua  heru  fecU  de  eo  puer  a  f     An^  Bedii  §tA$im  mets  heree^ 


Utm  codes,  fHfUit  V04^—\Q  PII.  tp.  Grut.  ciatiV  rx9&tri  mihi  ;  B.  l.Junda  ex- 
mire  mihi;  Veri,  1.  et  edd*  vetl.  tinds  exsotve.  Ca,  mihi ;  Ateent  el  Sarrac» 
tinctaa. — 15  Pro  fietum  est^  codd.  Center,  hhbenl  dttiumst ;  C.  «p^  Pareum, 
d^tttm  ait ;  il,  2.  datum  eit ;  codd.  afi.  GniK  dactum  eat ;  edd.  velt.  aciumst.— 
in  Pl-onomon  mihi  decsl  iit  B.  1,— IT  Idem  cociex^  pro  aca-pi,  habtt  accejdi. 
—19  Jamiu&rem  C— 33  PJ.  ap*  fiqlli.  eram  ersuit  mtndr*— 2&  B.  I.  fltdmea,— 


1728  M.  ACCII    PfiAUTl 

Ca.  Cqi,  malam,  here?  An.  duas  saot  istae.  Ca.  cave  ta> 

nisi  quod  te  rogo,  nisi 
Ea  quae  exquiro.    An.  mater  filial  dono  dedit,  inqaam. 
Ca.  PIub  quam  dudum,  inqaam,  loqaere.    An.,  plas  ta  ro* 

gitas.    Ca.  respoode  ocyus. 
Quid  ilia,  coi  donatas  est?    An.  supposivit    Ca.  cnil 

An.  sibi  30 

Pro  filiolo.    Ca.  pro  filiolo  ?    Di,  obsecro  vostram  fidem! 
Ut  facilius  alia,  quam  ilia  unde  est,  puerum  alienum  parit! 
Hasc  labore  alieno  puerum  peperit  sine  doloribus. 
Puer  quidem  beatus  !  matres  duas  habet,  et  avias  duas : 
Jam  metuo,  patres  quot  fiierint :  vide  sis  facialis  mu* 

liebre !  35 

An.  Magis  pol  base  malitia  pertinet  ad  viros,  quam  ad 

muUeres.  [istuc  scio. 

Vir  illaro,  non  malier  praegnantem  fecit.  Ca.  et  idem  ego 
Ta  bonaei  custos  fuisti.  An.  plus  potest,  qui  plus  valet. 
Vir  erat,  plus  valebat,  vicit :  quod  peteba't,  abstulit. 
Ca.  Et  tibi  quidem  hercle  idem  attulit  magnum  malum.  40 
An.  De  istoc  ipsa,  etsi  tu  taceas,  reapse  experta  intellego. 
Ca.  Nunquam  te  facere  hodie  qnivi,  ut,  is  quis  esset, 

diceres.  [indicem. 

An.  Tacui:  at  nunc  non  taceo;  quando  adest,  necesse  est 

Ca.  Cid  kerat  nmhmf  An.  Suntdum  iMa.  Ca.  Vide  tu  m  rtMpwdeB,  mti 
de  Us  quit  te  rtg;  niri  de  n$  qmie  a  te  exqmro.  An.  Mater  dedit  dotf  suet  JUi^. 
Ca.  Loqueris  pius  quam  es  locuta  haeteuus.  An.  TV  rogas  pturm,  Ca.  Rfmmde 
velociier:  quid  ilia,  eui  est  traditusf  An.  Suppstuit.  Ca.  Cuif  An.  Silt  pre 
JtUo.  Ca.  Pro  ftliof  Dii,  obsecro  vestramildemf  Quam  alia  muHer  parit  faei" 
lias  puerum  alienmm  quam  ilia  ct^us  est  pmer  1  Hae  peperit  puerum  sine  doloribus 
alieno  labore:  puer  sane  beatus  I  habet  duas  matreSfSt  duas  avias :  jam  metuo  ns 
fuerini  plures  patres.  Vide  si  vis  seelus  muUeris  /  An.  Per  Pollucemt  heec  ma* 
tilia  pertinet  wutgis  ad  viros,  quam  ad  mulieres,  Vir  fecit  illam  prtegnaniem,  no* 
mutier,  Ca.  ^o  scio  idem  istue.  Tu  eam  bene  custodisH,  An.  Qui  est  robus* 
tiar,  plus  potest.  Erai  vtr,  plus  valebat  viribus^  vicit ;  abstulit  quod  volebat.  Ca. 
Et  tibi,  per  Herculem^  attulit  ingens  ntalum.  An.  Et  situ  sileas,  intelUgerem  satis 
experientia,  Ca.  Non  potui  Wte  te  adducere  ut  dieeres  quis  esset.  An.  Tacui: 
sed  non  sHeomune;  est  necesse  utimdicemf  quandoquidem  adest.    Di.  Sum  la* 


^■»^^00^^^»-0^ 


as  QM  de  puero  B.  1.  Cui  te  puera  PI.  ap.  Bodi.— S7  Pl.ButhiUcatu  nisi  quad 
terogo  niwi  Ea  te  exquiro. — 28  QoeXlar.  mater  inquamjilia  dono  dedit. — 99  Idem 
delec  voc.  tn^tiaiii.  PI.  ap.  Both,  habet  tn^iui.— SI  Pro  filiolo  toid  pro  fiUoU 
Pit— S2  C  puerum  ut  num  parit ;  edd.  ?eif.  et  Both,  puerum  natum  porii.— 
39  C.  quod  petebat  adstumi ;  C.  2.  et  VeD.  1.  quod  petebat  adest  smu  Camer.  pri- 
«iiia  edidit  absiulit,-^2  PU.  ap.  Pcreum,  ut  quts  i«,  qms  fMrt.— 4S  Verboai 


TRUCULENTJ    ACT,    IV,   SC.  3, 


1729 


int  capiti  CO* 
45 
tiiDeoj  quam  mo£ 


Dt.  Lapideus  sam^  commovere  nie  tnbert; 
Res  palam  umnis  est :  tneo  lUic  nunc 

iiiitia  : 
Meani  Uluc  facinus,  mea  stultitta  eat ; 

aomlDer, 

Ca«  Loquerc,  filiam  meam  quis  intefraiu  stnpraverit  ? 
An.  Video  €go  te>  propter  mala  facta  qui  e^   patrontis 

parietL  [factam^  scio. 

Di.  Neque  vivua  neque  mortuas  stim:  neque*  quid  tiunc 
Neque  ut  hinc  abeam.  Deque  ul  banc  adeao]^  scio  ;  timore 

torpeo.  50 

Ca.  Dicin',  an  nou?    An.   DiQarchus ;   cui  tllatn  prius 

de.^popatkdera3«  [per  tua  obsecro 

Ck.  Ubl  is  homo  est^  qtiem  dicis  !     Di.  assum,  Callicles; 
Geniia,  ut  ta  istac  msipienter  factum  aapienter  feraSi 
Mihique  ig^noscas,  quod  animi  impos  vini  vitio  fecerim. 
Ca«  Kou  places :  in  mutum  culpatn  coufers,  quod  nequit 

loqui,  55 

Nam  vinum,  si  fabular!  posset,  se  defenderet* 
Nod  finum  hominibus  nioderari,  sed  vino  bomines  soleDt« 
Qui  qnidem  probi  sunt:  verum,  qui  improbus  cstj  slve 

subbibiti 

pidtug^  n<in  ^ludfrt  mUer  me  roftt?*r*  loco.  Omnu  res  ^H  deieeia  t  nitne  hahitur  eon* 
mtiitrn  de  tma  viia*  Perpctram  hoc  fttcinus^  tat  Pteti  ameniia:  ueftfof  nr  nominer 
Maiim^  Ca.  Dict  quh  ritium  atiulU  mets  _fiiia'  tirf(ini  ?  Aw.  Ego  iw  riJfo,  qui 
it  fui^fUm  pnrutis  prnptcr  mata  facta.  Dj#  NetVue  sum  ritus,  wf^ue  muriuuA  ; 
met^C  id^  quid  agam  nunc*  Ntqtn  qutinadDioditm  aheain  Aift^,  neque  §ciu  quemmi* 
madum  adeamt  aifstupeo  pns  mitu,  Ca*  Loqiteri*,  antttcestf  An.  Dinankug^ 
ad  iUum  desponderag  anien,  Ca.  Vbi  ni  is  kotm^  quern  nominaM?  Dr.  A4t»m, 
CttUkttaf  ffh»(cro  ptrtUQ  gtnua,  ut  luftftat  moderaie  iHud  faeinmt  quod  ifrtpetravi 
innpitnier  ;  et  mihi  condones  id  quod  perpetravi  tiUio  mni^  inop*  animi,  C*.  Nou 
pketat  Derivat  ^dfji^iin  in  mutum ^  quvd  neqtiit  loqui ;  nnm  tinum  se  drfrndtwet^ 
ttfonei  loqui,  Vinum  nou  conguenii  Tfj^ere  htfmincM ;  sed  homina,  qui  suni  probif 
^§miet€fiint  moderari  cin« :  sed  qui  fst  trnprahutf  nve  t^ittal^  inti  ab»iinetit  vinOf 


ttt  non  tejiifur  in  PH.— 45  C  et  edd,  vett»  Miultaesi  t  7.  mox  non  miner;  C  2» 
HMttfi  f  At  L  q.  mQjr  non  tninciitit, — IS  AridaU  propter  maUfacta  quojvs  puiior  onut 
p&rietu*  Ptiimer^  propter*  Ck.  mntu  qui  sat  r  Ah.  patronus  parieti.^-%9  B*  U 
nee  quid  nunc— 50  PIL  abeam  ut  neque  ad  hunc* — 51  B>  l.poUus  dixi  eponderas* 
^S5  Niyn  pirtcet  B.  1.  M ox,  idem  codev,  c^nferi  - ,  -  ioqui  mn  ppJ»l. — 50  FL 
tV.  Both*  fubularem ;  GaeUer,  fdhulftre.— 57  Pll*  B.  1,  Veo.  1.  et  edd.  TfttU 
Non  vinum  nwdfrttri^  9ed  mm  Solent ;  alise  cdd.  jet/  vino  K&ient.  PaT^ns  dicit,  so 
ei  codd.  PKiisjift  Nam  vinutn  moderari,  std  tim  non  ndrnt. — 58  PI.  ap.  Boib, 
eemm  qui  jam  probus  est  si  quam  §ibibii ;  Catner.  tierum  qui  im^^bus  eti  aquam  si 
B€iph.ei  Vur.  Ctat.  Piwi,  S  R 


1730  M.   AGCII    PLAUTI 

Sive  adeo  caret  temeto,  tamen  ab  ingenio  est  improbos. 

Df •  Scio  eqaidem ;  quas  nolo,  muita  mihi  aadienda  ob- 
noxia.  60 

Ego  tibi  me  obnoxiam  esse  fateor,  cnlp»  compotem. 

An.  CallicleSj,  vide,  qnasso,  homini  ne  facias  injariafli. 

Reus  solatus  caasam  dicit :  testes  vioctos  attines. 

Ca.  Solvite  istas:  agite,  abite,  tu  domain,  et  ta  antem 
domam : 

Eloquere  heec  herae  tuse:  pueram  reddat,  si  qnis  earn 
petat.  66 

Eamusy  ta,  in  jas.  Di.  qaid  vis  in  jas  me  ire?  ta  es  prae- 
tor mthi.  [licles. 

Verum  te  obsecro,  at  tuam  gnatam  des  mihi  axorem,  Cai- 

Ca.  Eandem  pol  te  jadicassc  quidem  istam  rem  iotellego: 

Nam  haad  mansisti,  dam  ego  darem  illam:  tate  samststi 
tibi. 

Nanc  habeas,  ut  nactos :  veram  hoc  ego  te  malctabo  bolo : 
.  Sex  talenta  magna  a  dote  demam  pro  ista  inscitia.  71 

Di.  Bene  agis  mecam.  Ca.  filium  istinc  taum  te  melia'st 
repetere. 

Ceteram,  axorem,  quam  primam  potest,  abdace  ex  aedibas. 

tst  tamen  improbtu  animo.  Df.  Seio  eqmdem  mihi  audienda  e$u  wmUa  eomida^ 
^uibus  me  reddidi  dignum.  Ego  fateor  me  iibi  este  dmnehuR,  et  affimem  aiipa^ 
An.  CnUiekSt  videt  obsecro,  neftwia$  ir^riam  homini.  Rene  defendit  eatiiom  to- 
httuSf  tenes  testee  conetrictos,  Ca.  SolvUe  i$tat ;  agite^  oiiie,  tu  donmm,  et  tm 
qnoque  domum:  eloquere  htee  tua  herte:  redded  puerumt  si  quis  eum  roget.  Per' 
gamuM  tu  in  jus.  Dr.  Quare  vie  me  ire  in  jus?  Tu  ee  meut  judex,  Sed  te 
^ueseOf  ut  mihi  des  tuam  filiam  uxorem,  Ca.  Per  PoUucemf  ammadeerto  piidem 
te  judicasse  eandem  rem :  nam  non  expectavisti  donee  Ulam  darem :  sed  tu 
sumsisii  tuo  arhitrio :  nunc  habe  iltam,  ut  cepisti  I  Sed  ego  te  mulctabo  hoc  joc- 
tura:  adimam  sex  magna  talenta  a  dote,  pro  ilia  audacia.  Di.  Agis  praclare  me* 
€UM*    Ca.  Oportet  te  repetere  istinc  tuum  fiUum,    Ceterum  addue  uxorem  ex 


b^ ;  Parens  et  Goellor.  venim,  9111  improbus,  is  quamvis  6ifrti.^/S9  Sive  adeo 
€aret  te  me  tu  tamen  ab  ingenio  timidus  est  improbus  PI.  ap.  Botb«  seatet  temeto 
Acidal.— 60  PHlmer.  Bipont.  et  Goeller.  ob  noxiam. — 61  B.  1.  cuUe  eowspete  me, 
— 6S  Verba,  tesles  vinctos  attines,  deaiint  in  edd.  vett.  Lipsiut  primns  snpplevU 
e  libris  Vatt.  qui  »ic  ft-rebant,  dieit,  tamestis  vieto  satines;  vel,  tain  estis  vieto 
aatiines;  Pi\,  ta  ettis  victo  sali  ines.—^S  Pll.  ap.  Both,  hent  fa.— 71  SexU 
snalana  detes  dem  an  PI.  ap.  Both,  magna  dotit  Ooeller.— 72  B.  1.  istine  tute 
sneUus  eif.-^73  C  ubdu  ex  adibus;  C.  2.  et  edd.  vett.  plerttque,  abduct  ex  tf- 

NOTiE 
S9  Caret  temeto}  Id  eU,  vioa.  ^^ui^l 


TRUCULENTl   ACT.    IV.   SC  4* 


1731 


Ego  adeo  jam  illi  femittatn  ntmlium  affint  meo : 
Dicam,  ut  aliam  coaditionem  filio  itiveDJat  suo«  75 

Df .  At  ego  ab  hac  puerum  reposcam,  ne  mox  ioficias  eat* 
Nihil  est:  earn  ipsa  haec  ultro,  ut  factum  est^  fecit  omnem 

rem  pal  am. 
Sed  nimium  pol  opportune  ecce  ab  sese  egreditur  foras* 
Nas  ista  stimulum  longum  habet,  quae  usque  illinc  cor  pua- 

git  meum ! 

adihui^  quam  primum  poiutriM.  Ego  adetf  jtim  rtmiiium  tmdo  nuniiutn  ad  mtum 
iUmn  affinem:  dkam,  ut  inteniat  Mua  fiho  aif*tm  conditivnem.  Bi.  Std  ego  re^ 
p€iam  putmmt  ne  nei^ei  mtnio,  fiet  ^n^  opera  ;  nam  hisc  ip«<i  paitfecit  spifnte 
omn^m  rifm^  ul  tit  acitt*  Sfd  ecce  prodit  f&rns  ab  43tdii/us  tuU,  per  Potiuitm^  ati~ 
modum  «pporiu%c  !  I$ia  habei  longum  ttimutum  quo  pungit  meum  <vr,  mqut  dt 
iito  loco, 

dihut.—lB  Edd.  vett-  oppariuna  etce  nh  se  egreditw  ;  Boihe  edidltj  ^pporium 
eapu  t^cam  fgreditur. 


ACTUS  QUAKTI  SCENA  QUARTA. 

FHRONBSIUhf,   DINARCHUS,    ASTAPHtUM- 

Pii,  Blitea  et  lutea  est  meretris,  nisi  quae  sapit  in  vino 

ad  rem  suam. 
Si  alia  membra  vino  madeant,  cot  sit  saltern  sobrium. 
Kam  raihi  dividia  est,  tonstricem  lueam  sic  mukalam  male : 
£a  dixit,  eum  Dinarcbi  puerum  inventum  fillum. 
Df.  Ubi  id  audivit,  quam  peoes  esl  mea  omnis  res  et  li- 

beri?  5 

Pif-  Video  eccumi  qui  manslutorem  me  adoptavit  bonis. 

Ptf.  Mertiftj:  eil  vitior  /ungo  et  eano,  nisi  qtttE  curat  suan  titiiitafes,  f riant 
qmntd^  jtoint*  Si  alin  memtira  madeant  tfintff  snitem  iagtniium.  debet  esse  Mkt:umm 
?*ma  doieo  meam  toHiirtcem  /ukse  tic  exeeptam.  Ea  dixU  eum  pueruin  ette 
inventum  _fiHum  DinQrchi.  D|.  Quaudo  auditrit  id,  pene^  qu^m  vpes  et  j!^mt 
mni  ?     Ph.    C^n^pictir   eum^  qui    me    itdapiamt    tutmem    iu&rutn    bonorum. 


1  Blitea  ett  merttrix,  otaiuk  et  luteal  B.  1.^6  Pro  wumslutarem^  qnod  ler- 

NOT^ 

1  BliUa}  Plinlui  :   ^  Blilum   inerft     iHIa  :  unde  convidiim  f<£mmi»  apuil 
Tidetar,  ac  line  lapoie  aut  tctimoma     Menaadrum  fuciunt  ma^ritl/ 


1732  M.   ACCII    PLAUTI 

Di.  Mulier,  adsam:   profecta'st.     Ph.  quid  agitar,  vo- 

luptas  mea  ?  [ago. 

Di.  Non  voluptas:  anfer  nugas:  nihil  ego  nunc  deistacre 
Ph.  Scio  mecastor  quid  Tells,  et  quid  postules,  et  quid 

petas. 
Me  videre  vis,  et  me  te  amare  postulas :  puernm  petis.  10 
Di.  -"Di  immortales,  ut  planiloqna  est !  panels  nt  rem  ipsam 

attigit! 
Ph.  Scio  eqnidem  sponsam  tibl  esse,  et  filium  ex  sponsa 

tua :  [tnum : 

Et  tibl  uxorem  duceudam  jam  esse :  alibi  jam  animum 
Ut  me  quasi  pro  derelicta  sis  babiturus :  sed  tamen 
Cogitato,  mus  pusillus  quam  sit  sapiens  bestia,  15 

iEtatem  qai  uni  cubili  nnnquam  committit  suam : 
Quia,  si  unum  ostium  obsideatur,  aliud  perfugium  gerit. 
Di.  Otium  ubi  erit,  de  istis  rebus  tum  amplius  tecum  lo- 

quar.  [quos  sinas 

Nunc  puerum  redde.  Ph.  immo,  amabo,  ut  bos  dies  ali- 
Eum  esse  apud  me.    Di.  minume.    Ph.  jam,  amabo.   Di. 

qaid  opu'st?    Ph.  e  re  mea  est.  20 

Triduum  hoc  saltem,  dum  aliquo  miles  circumducitur. 

Di.  Adaum,  mttlier:  prqfeei,  Pu.  Quid  fit,  mea  volupUst  Di.  N^m  volup- 
tat:  omitte  nwgat.  Ego  nihil  ago  nunc  de  ittie  rebm  amatoriie*  Ph.  Per 
Castorem  inielligo  quid  vf/tt,  quid  poetulea^  et  quid  rogea,  Libet  tne  videre^ 
et  cupie  ut  te  amem :  rogat  puerum*  Di.  Dii  immertalei !  ut  hquitmr  ree 
palam!  ut  comprehendit  paucie  rem  ipaam!  Ph.  Equidem  inteWgo  tibi  eaee 
epomam,  et  filium  e  tua  eponsa :  et  tibi  ducendam  jam  eue  uxorem :  et  tuum 
animum  esu  jam  alibi :  me  a  te  deeerendanu  Attamen  reputa,  quam  fuaiUhm 
mmt  sit  sapiens  bestia^  qui  nunquam  credit  suam  vitam  uni  cava :  quia  si 
obstruatur  unum  ostium,  aliud  aperit  perfugium,  Df.  Quando  erit  otitan^ 
tum  fabulabor  amplius  tecum  de  istis  negotiis.  Restitue  nunc  mterunu  Ph.  /«• 
mo  obsecro  ut  patiaris  eum  esse  apud  me  per  dies  aHquot,  Di.  Minime,  Pa. 
Jam  obsecro.  Di.  Quid  est  opus  f  Ph.  Eat  e  mea  re.  Saltem  per  hos  dies  tns^ 
dum  miles  circumcenitur,    Aliqua  preeda  si  mihi  erit  hoc  dolo,  partiar  tecum.    Si 

▼ant  C.  C.  2.  B.  1.  mi  tutorem  exbibent  edd.  ?ett  meis  tutorem  Acidal.  et 
al.  ap.  Tanbm.  adoptavis  B.  1. — 7  Mulier,  ad  te  sum  pro/ectus  edd.  vett.  et 
Ooeller.  Mulier  assum.  Ph.  prqfecto  is  est.  Quid  agiturf  Lips.  Mulier  ad  sum 
pro/ectus  est  Pll.~8  Goeller.  nihil  nunc  egv.— 9  Both,  quid  vis,  et  q, postulas,  et 
q.  petis,  PH.  habent  vm  ;  et  edd.  vett.  ^stulas. — 10  Verban  rt«  delet  Ooel- 
ler. et  puerum  Acidal. — 13  Codd.  et  edd.  vett.  aUbi  jam  animum  tuum  sine  . 
esse :  Ooeller.  alibi  jam  esu  animum  Ihmn.— Id  B.  1.  quin  ocubi  culum  fuam  m- 
antlif.— 17  Quia  vinum  obsedeatur  pttfugium  gerit  idem  codex ;  perfugium  qurn^ 
rtl  Pins ;  Quasi  unum  obsideatur,  aUunde  perfugium  C.  2.  Quia  si  a.  odium  C. — 
20  V\U  opuM  jure  mea ;  edd.  fett.  Di.  minime:  nam  eo  quid  opus?   Ph.  tare 


TRUCULEWTr    ACT.    IV-  SC,  4* 


1733 


In  earn  rem>  si  quid  habebo,  tibi  quoque  etiam  proderit 
Si  auferes  pueniin,  a  militc  otnnis  turn  mihi  spcs  animam 

efflaverit. 
Du  Factum  cupio :  nam  re  facers,  si  velin],  non  est  locut^. 
Niiuc  puero  utere^  et  procura;  quia^  unde  procures,  babes* 
Pif.  Multum  amabo  te  ob  istani  rem  mecastor :  ubi  domi 

metues  malum,  2*i 

Fu^to  hue  ad  me:  saltern  amicus  mihi  eslo  manubiarias. 
Dl.  Bene  Tale,  PbroQesium!     Ph,  jam  me  tuum  oculum 

Don  vocas? 
Dl.  Id  quoque  interim  futatim  nomen  commemorabitnr. 
Ph*  Numquid  vi  7     Di*  fac  valeas:  operse  ubi  mibi  erit, 

ad  te  venero.  30 

Ph.  Ille  quidem  hiac  abiit^  abscessit :  dicere  hie  quidvis 

licet.  [opus. 

Verum  est  verbum,  quod  tnemoratur:  ubi  amici,  ibidem 
Propter  banc  spes  etiam  se  budie  *  ri  milltera  : 
Qaem  ego^  ecastor^  mage  amo  quam  me,  dum  id^  quod 


cupmj 


inde  aufcro. 


fu/ffaj  pufrum^  tajn  omjii$  spes  concidfL  Di*  Volo  fieri ;  nam  non  pssium  fa* 
*?ere  *i  rdtm.  Nunc  tttere  p^ero^  rt  mm  CTira,  quia  ^ai  titfi  *?ko  curet,  Ph,  Per 
CoMloretn  te  fimaho  imfieHiivtiime  idcircxf.  Quando  iimebiM  tnalum  domif  teni  hn^ 
ad  me.  E$tG  mthi  saltern  uriticut,  in  iuum  rtm*  Di*  Btn«  valst  Pkr&nesium/ 
Pif .  Nan  mt  apfMtlaM  jam  tuMm  ofittum  f  Ui.  Interim  diapulahityr  tpioque  df  Ufit 
nemine*  Ph.  Vitne  ttUquid  ?  Di*  l^ac  tatea$/  Reveriar  ad  it,  ^uandtt  mihi 
€f\i  opu§,  Ph»  Hie  him  prv/^cta*  est^  fugii  i  licti  dicere  hk  quidquid  miuero. 
Id  quod  dicititr  e»t  tetum :  /jtmndo  funi  omicir  turn  est  taolestia.  Frapier  hunc 
miiet  *c  vidit  t^pe  £xdu$um ;  ^mem  ego  etiurn  hodie  atnu,  per  udem  Caitorii^  mu' 
gi*  quam  nw,  dum  ttq/iTci  ab  eo  id  qitod  exopta^     MereirietM  in  eo  pmnni  iuam 


me4  triduum;  Ooetlerp  in  rem  wuam  «ih— S3  f«  cam  rem?  Ph.  tfi  «wi;  ff,  ^- 
Gotfller*— 5^5  PIL  qwando  praciires  hab^s;  Arg*  el  Sjmc.  quando  quad  procuret, 
— tj  Cadd.  et  cdd.  ven.  manuiiinmiu*.—29  V ro  fulvtim,  f\aod  exhibeni  PiL 
fuTQiim  [egilar  In  codd.LifisLi  «teifd.  vett  /uintim  PAtmer.  Mqi^^ cnmmtma* 
rari  (fr  edd.  veil.— -30  k*ro /tic  vaieas,  Pll*  et  cdd.  veiU  hitb^tn  fueuttoi. — 
31  PArticiiia  hinc  deest  in  B,  I.— 32  C,  2.  H  edd.  veit,  ubi  amki  ibidem; 
PI.  tp^  Botb.  at  ed,  PariH*  0/if  j.— 33  B<  1  -  hodic  ianium  miiitem  ;  PLL  jfl^op* 
iff  hime  i^s  eiiam  $e  h&die  tttntum  rim  mitileta;  edd.  vetu  ap,  Mi?nra.  spes 
ttmm  ff  hodie  tmn  interit  in  mUitem;  ed,  Pit  ee  Medlol.   tanium  rim  mtii- 

2T  MimntbittriMs]  EbIo  tnlhi  sat  I  em      coltator. 

;fij  n<ta  eK  aDioio,  al  fruefiio*         'Jtl  Fttimiim]  Profti^im. 
^  it  miouljiarum,  ei  »polioruis 


1734  M.   ACOII    PLAUTI 

Quad  cum  innltam  abstulimas,  baud  nmUam  apparet,  quod 
datum  est;  35 

Ita  sunt  glorias  meretricum.  As.  aha,  tace!  Ph.  quid 
est,  obsecro  ?  [is  est  modo. 

As.  Adest  pueri.    Ph.  sine  enm  ipsam  adire  hue!  sine,  si 

Sine  earn  ipsam  adire,  at  capit,  ad  me  bac  recta :  si  ve- 
nerit, 

N»  istam,  ecastor,  bodie  astatis  confectam  fallaciis. 

gltriam,  quod  cum  obHuUrwnt  plurmum,  quod  datum  nt  putaiur  nikU,  As.  Aha, 
MUe  !  Ph.  Quid  ttt,  amaho  t  As.  Ade$i  paier  jmeri.  Ph.  PermUte  humc  aect' 
dire  kuCf  perwiiiU,  iuquam,  nestii:  $ine  eum  iptum  adire,  ui  exopUd^  udwttkte 
recta.    Si  veneritf  per  Castorem  i$te  e$t  confectue  dolie  foUacibue, 


^|»<^»«^^^^»»^^>» 


tern;  Argent,  iautum  vim ;  Petitas  et  Ooeller.  tactum  re  iri  milUem.—^S  C.  2. 
Sine  eum  ip$e  adire  ut  cupit,  ad  me  ad  recta  ri  teneut ;  C.  et  B.  1.  etiam,  md  reeia 
•t  tenent ;  edd.  Pii  et  Mediol.  ad  me  hoc  recta  eUeuent ;  Aid.  ut  cupio,  admekac 
recta  n  veiimi.— 39  Neiitum  Pll.  kodie  hattii  B.  1.  C.  et  C.  2.  cotrfextm/aUa- 
ciii  Acidal.  et  Bipont. 


ACTUS    QUINTUS. 

STRATOPHANES,  ASTAPHIUM,  PHRONESlU»f, 
8TRABAX. 

St.  Eo  mihi  amare!  fero  sapplici^m  damnis  ad  amicam 
meam.  [insaper. 

Utot  illad  acceptam  sit,  prias  quod  perdidi,  boc  addam 

Sed  qaid  ?  video  beram  atque  anciUam  ante  a^dis :  adeunda 
est  base  mibi.  [saevis.    Ph.  sic  sine. 

Quid  bic  vos  agitis?    Ph.  ne  me  appella.    St.  nimium 

St.  Pergo  ad  amicam  /  drfero  munus  ad  eam  placaudam^jaetura.  Quoquo  mo- 
do idjucundumfuerit  quod  amiti  antea,  at^iciam  id  prceterea,  Sed  quid  t  Video 
heram  et  anciUim  ante  ostium ;  oportet  ut  hanc  convemam,  Quid/acitis  vos  hie  7 
Ph.  Ne  me  appeUa.  St.  Es  senior.  Ph.  Sine  wie  sic  set  ire,  ne  miki  sis  ntotestus. 


1  lips,  e  cod.  Roverieno  lefit,  Eu  mihi,  amare!  fero  suppHcium  jam  bis  ad. 
amicam  meam:  Meiirs.  Eo  mihi  amore  fero,  ifc.  Ooeller.  e  conjectara,  Meo 
mihi  amore  .  •  ,jam  bis  ad,  Ifc.  B.  1.  damns  od.— 2  Ut  iUud  codd.  et  edd.  t ett. 

NOTiE 
I  SuppHcium']  *  Snppliciam '  dicitor     manns,  ut  tibi  propitiam  faciis  aU- 
a  snpplex ;  quasi  dicat  id  quod  offers     quem. 


I 


TRUOULKNTI    ACT,   V,  1735 

PoUq'  83  ut  mihi  molestus  B6  aies  ?     St.  qaidj  Astephili* 

tium,  est?  5 

As-  Merito  ecastor  tibi  succenset.    Ph.  egon'  ?  atque  isti 

etiam  parum 
Male  volo.    St.  ego,  tnea  voluptas,  si  quid  peccavi  prias, 
Suppliciam  ad  te  banc  [QiDam  fero  auri :  si  mihi  rides, 

espice.  [credere. 

Ph.  Manus  vetat,  priusquam  penes  sese  habeat,  quicquani 
Puero  opu*st  cibunij  opus  est  tnatri  autemj  quae  puerum 

lavit,  10 

OpDs  nutrici  autem,  utrem  ut  babeat  vcteris  vini,  largiter, 
Ut  dies  noctesquc  polet ;  opu'st  igoe,  opus  est  carbouibas : 
Fasciis  opus  est,  pulvlnis^  cunis^  iticunabulis : 
Oleutn  opus  est^  fariua  puero  opus  est ;  opu^st  totum  diem. 
Kuoquam  boo  uno  die  efSciatur  opus^  quin  opus  semper 

siet  15 

Nou  emm  possitnt  militares  pueri  setanio  educier* 
St*  Kespice  ergo !  accipe  hoc,  qui  istuc  eflBcias  opus.    Ph. 

cedo !  [postea.    Pii-  parum  est* 

Quanquam  parum  est.     St.  addam  minam  adhuc  istic 

St*  Qwid  t$i^  mfA  AtiaphiUiium  ^  At.  Per  ^im  Cuilorii,  Pkronesivm  tU 
ifvld  mirUa  iibu  Ph.  Egorte?  Eg»  illi  nun  mm  tarn  tratn.^tiam  det#o.  St.  EgAf^ 
mea  eGluiiimySipi^mx^ianUa  m  ttliqu&i&cctdnJtup^itXfCum  hu€  mina^utL  Si  mihi 
i§  pr&piimt  tupke  me^  Fh>  Mantis  ptvtiihtt  crtdere  tiukqutim,  anttquam  id  Untat 
pina  iifit.  PuerB  opus  e$i  a  ha  ;  rtuttri^  ffutt  l*imi  puerumj  est  i>pu$  ;  nut  rid  esi 
^pU9t  ui  hahetii  vtrem  vettFU  tini,  at  tiihut  hrgiier  dira  notif^qatr  ttpu9  est  igne, 
«fmt  eti  citrbonibnn  t  ofiWt  eat  /uMcmt  pif/riA»,  cunts,  inctmabuiis:  opus  €Mt  cie«, 
Bfmt  est  farina  itro  pnero  t  opus  est  toto  dit^ti  nunqnam  e^cift ur^  hoc  un&diE^  ^uin 
sit  serHper  {tpus.  Pueri  mititum  run  possunt  nutriri  tHttus  eibis,  St.  Rtspic« 
igiiur  f  mcipi;  httCf  vt  f^cta$  inttid  opun,  Ph,  Daf  tamttsi  est  pan^m^  St.  Ad* 
jidam  ndhuc  mitmm  ddnceps.     Ph,  Estparum^     St*  I^umeraLiturid,  quod  ftuin^ 

Wf*^  **^.#- J-^#* 

—4  Vor.nc  she  clpsinnt  in  B.  l^—S  PBtin'esi  AcidaL  ci  Gocllfr.— 0  UlJ.  et 
«dd.  vett.  Ust>n"  alque  ne  isti ;  c  J,  Phtjii.  Icgonat  qui  itiam  omni  isti ;  S.  el  cd, 
Pii,  iiloifln?  tttque  ne  isii;  P\l  ap.  Both,  saetensft  tegon  aique  ne  istL—h  Sup^ 
pHeium  e§t  hanc  LI.  1.  si  mihi  ridespice  PI  I.  ft  fdri.  vett.  espieedeest  in  B.  1.  S. 
Veo,  I,  ride*  pice  PI.  a|v.  Buili.  nisi  mihi  credis,  spice  Acirtal.— 12  PU.  o/JUf 
icna;  Schobint.  et  ifdd.  vetr.  opus  U^tth ;  al.  ftp.  Hinm,  n/ra*  isicium;  C.  up- 
Psreuin,  npus  iitic  non,— 15  B.  1.  rjfii-ifiiir.— 10  Enim  nan  Goeller,  possim  PIL 
pueri  ei  arte  Bt  I.  pueri  eiftritf  vdd.  velt,  a  rin  eduderVniU  pueri  ei  atmiexdu- 
Twr  &U  prutania  exduder  Lipi.— IT  Pll,  sxefficia*  opus*— IB  Cedo  his  poiuit 

not^ 

8  Etpice]   Qiiaii  wpice:  reipice.         Ki  Setnnio]   Est    villi    et    Dnllia* 
pj  r^tspice.  ferine  |»retii,  obviaqtie  eioii 


1786  M.  ACCU  PLAUTI. 

St.  Tao  arbitrata,  qnod  jubebis*  id  dabitur;  da  naoc  sa- 

viam. 
Ph.  Mitte  moi  ioqaaoo,  odiosas.    St»  nihil  fit:  noo  amor: 

teritar  dies.  20 

P1q9  decern  pondo  amoris  paaxilisper  perdidL 
Ph.  Accipe  hog,  atqae  anferto  intro.  Srjt.  ubi  nea  arnica 

e«t  gentium  ?  [sita ; 

Neqae  niri,  neque  hie  operia  qaioqoam  facto :  cormmpor 
Ita  miser  cubando  ip  lecto  hie  expectaodo  obdarai. 
8^d  eccam  video:  heus  arnica,  quid  agis?    St.  qais  illic 

homo  ?  25 

Ph.  Quern  ego  mecastor  magis  amo,  qaam  te.    St.  qaam 

me?  quomodo? 
Ph.  Hoc  modo,  Qt  molestus  oe  sies.    St.  jam  abis,  post* 

qaam  aurom  habes  1  [alloquor. 

Ph.  Condidi  intro,  qaod  dedisti.  Str.  ades,  amica!  te 
Ph.  At  ^o  ad  te  ibam.    Sra.  ad  me,  delicia?    Ph.  her- 

cle  vero  serio. 
Str.  Quanquam  ego  tibi  videor  stultas,  gandere  aliqai  me 

volo:  30 

Nam  quanqaam  es  beUa,  malo  too  es,  nisi  tao  ego  aUqai 

gaudeo. 

MUfhio^rkUmtu.  JH  wtte ucMhim,  Pa.  DmUtt  mt,  im^mm;  €$tmkitmk 
St.  NikUfit :  im  arot.  Cotitmfitf  iie$.  Awuai  fi/ai>  dettm  fmd9  mrntm/trt^ 
Ph.  Ace^it9  hoc,  ct^ne  huftr  intr^.  Str.  Ubi  $it  gfnthm  aic*  cmtM  t  NikUJm^ 
pfteris,  nefu$  hk^  miq^i  nai*  Pttf  duidia  ;  tdto  Qbdund  V{ftlix  ^xpuUmd^  kit 
ofAonilo  M  kfito.  Sid  iUam  cim&pk9T.  HtuMfuamicml  ^tidfteut  St.  Quit 
kU  hmmof  Ph.  EH  hotmo  qutm  eg;  |Mr  Cutttnm^  m^gis  amo  qtmm  l#.  St. 
Qmm  me?  Qw  pa§i0?  Ph.  Hf«  pacto,  ui  m  ais  w^le$tu$.  St.  JtmtMB 
fatqmrn  aeapUii  OMnm  t  Pa.  CoiiMi  intro  id*  quod  dediaii.  Stb.  Adttdrnm 
mmea!  U  aUoquor,  Ph.  At  ego  pergebam  ad  te.  Str.  Ad  me,  mm  whtpteul 
Ph.  Per  Heradem  ibam.  Str.  Quanquam  tiln  ego  videor  atuene^  volo  recrteort 
mammm  nliquiaiemi»:  mom  fnoiifiiaiii  e$  remnlc,  $$  tu0  maio,  niai  eg9  Um  0f€ 


Ooellcr.  in  exita  et  initio  otrintque  ▼eriot.  Cedo^  fuatupmm  ji.  cd 
wtanme  idit  poete  pamtt  PI.  ap.  Both.  Cedo  q.  p.  e$t.  Mi*  ad  omne  w^^jm  itim 
po$UuMp€ru'$t  Aid.— 19  B.  Uadd^bUwr^-^l  P\\,  mma  jmu$UU  per ;  tdd.  v«tt« 
mmriM  pmunUis  per.—^i  Gmt,  andcami;  Pll.  amicam;  C.  et  C.  8.  quid  9gi$ 
miiU  qui$  HUe^  4v.— 26  PI.  ap.  Botb.  ego  eeattw  age  omo.^^  Lipi.  et  Gool^ 
\et,delidaJ  Ve9<m*l  Ph. /Wrc2e,  cerio ;  Acidal.  Stb.  ail  me?  Phr.  ima^ 
KeM,  k€rele  vero  ferto.— SI  Pll.  B.  1.  Yen.  1.  Parii.  et  alis  f ett.  est  beiia.  Moi 

NOTJE 
ai  PauxUieper]  14  ett,  per  particalas. 


TRUCULENT1    ACT,   V. 


1737 


Ph.  Vine  te  amplectar,  et  savium  dem  ?  Sth*  qaid  yis  face^ 


gaudcam. 
St*  Meosne  ante  oculos 
Mortuum  herck  me  duco  satius 


illam  paKar  alios  amplexarier  ? 
abstlne  hoc,  muUer«  ma- 


nutii 


Nisi  si  te  mea  maDubia  machmra  et  huDC  ris  eaiori.        35 
Ph.  Nihil  fKt/si^§h  satius  est, miles;  bi  te  amah  postulas^ 
Aiiro,  haod  ferro  deterrere  poles,  ne  amet,  Stratophaoes, 
St.  Qui^  malumj  bella  aut  faccta  es^  quae  ames  hominem 

isliraodi  I  [hisfrio? 

Ph,  Venitae  in  metitem  tibi,  qnod  verbum  in  cavea  dixit 
Omnes  homines  ad  snum  qusestum  callent  et  fastidiuntp  40 
St.  Uunccine  hominem  te  amplexari^  tarn  borridum  atqiia 

squalidutn  ? 
Ph.  Quanqnam  hie  horridn'st^  quanquam  hie  squalidu^Et ; 

scitus  bcllum  init. 
St.  Dedin'  ego  aurum  ?    Ph.  iniht  1  dedisti  filio  cibaria* 


§itidn  Qlitfiiaicnm.  Ph.  Time  te  compUctar  ei  deo^tultrf  Str.  Fue  td  quod 
t^iutth^  lion  erii  ingratufa*  St.  Feramne  iUttm  ampkjpitri  filw^,  ante  meos  tteuhif 
Per  Htrtukm^  fxisHmo  t99t  aatius  me  este  mortuum,  Abstint  manum  ah  hoe^ 
iv«/i#f,  Mtti  via  obiruRcari^ei  teti  iiittm,  HU^a  mnchirra  indiia  manubiitame  partis^ 
Ph.  Nikii  prttdeai  nugari,  tt  mitt  a ;  #i  cupU  awuri,  potet  ietnre  Strnbacem  ttb 
umare  ttur^t  n^nfirro^  Siralopkanes.  St.  Quomado  potts  eaae  rifnuaia  ft  acitA, 
^%if  ^man  k^rnxntm  i^Jiumodi  ?  Ph.  Tibin£  tenil  in  animum  terbmi^  quod  4ttfri« 
^UHht  in  €a€eaf  omnea  hfimitias  ittfnt  ardenUs  et  nmi^sii  pfn  lucr&  quQd  rtf  osten* 
ditur»  HTs  Te  eomplecii  hGrninem  tarn  korridum,  niqne  aoniidum  ?  Pii*  QHaJH/uam 
kktai  hartiditt,  quanqunm  hie  eH  mrdidiin^  lepidum  bellitm  in/trt,  8t.  A'«tfiMir  fg9 
d«rfi  tmrum^     Ph.  Mikif  dtdiMti  Jliio  cibaria*    SfR.  Ntmctsi  Sjwroi /umc  €9U 


Bp  X*  ttt*t  nUituoi  PtL  Vert*  U  Sarrar*  et  BasiU  iuo  ntsi  f u  ;  Paria*  iwt  nisi  ie* 
cum:  Pit  ap*  Pnreum  non  Uabent  malti,  scd  mala.  Palmer,  emend.  Netfuic* 
fvifni  e4t  heiUtt  belto  iuo  nt  simiiu  H  ego  athiui  ^(Titdrn.— S2  B.  1.  vin'  te  ampiecta^ 
rief  Munmum  dem ;  ed  d -  v e t  L  ttrnjihcitr .  M ax  t  quid  ria  fn cere  Go e U *•  r.  e it  e m en d. 
GmtifivtU — 34  Mortuam  hercie  mfdi&  sntiwt  FiU  herde  me  aio  tatiua  Goeller.— 
IS  NiMiwuatminu  via  in  mach^ra  te  et  kunvtman  Tiirneb.  et  Oaeller.  m&nu  in 
waeJ^rrtt  « . .  mori  B.  l.-^W  Nihili  phiari  B.  1.— 3T  Aufi^  ect/fro  B,  1.  potexi 
PI.  «p*  B^lh.  poles  me^nf  amem  AeidAl.  ne  me  amet  conj.  Ooeller.  Straloph^' 
ne§  deeit  in  B*  L— 38  C.  evdetaet;  alii  codd.  e«  edd.  vetr.  eatietats;  Piiii 
emend,  aut  fuceta  ea.  Mos^  codd.  hnmini  Ijfimcwfi.— 40  Pro  calttnt^  codd.  et 
ed.  Pii  bnhent  cateni.-^VZ  PW,  kic  quati  est,  quam  hk  horridwt  citum  Mlttm  hi; 
C.  2.  qUttiis ;  Vaiu  /lie  qmlis  tsttquam  Aif  horridm,  citua  iutium  mihi ;  edd. 

KOTiE 
ifi  Mea  m^ubia  mii^ham]  Quaii  maotibib  comparifidin  Aueta. 


1738  M.  ACCII   PLAUTI 

Str.  Nunc,  si  hanc  tecam  esse  speras^  alia  opu'st  anri 

mina. 
St«  Malam  rem  his  et  magnam !    Str.  magno  opere  senra 

tibi  Tiaticam.  45 

Quid  ista  debet,  nisi  tria  ?    St.  quas  tria  nam  ?    Str.  nn- 

guenta,  noctcm,  savium.  [mihi 

Ph.   Par  pari  respondet:   yemm  Dtinc  saltern  si  amas, 
Da  ta  de  tuis  deliciis  summis  quid  paaxiliulam. 
St.  Qaid  id,  ai,  amabo !  est,  quod  dem  ?  die  dum !  si  sa- 

peret,  feres. 
Ph.  Campas  dicis :  abi,  abi !  consoltavi  istnc.    St.  mihi, 

homo,  50 

CSave  faxis  valnas,  tibi  jam  cui  sunt  dentes  ferrei. 
Vnlgo  ad  se  omnes  intromittit :  abstine  istac  ta  manum. 
Str.  Jam,  hercle,  jam  magno  ta  vapola  vir  streoaas. 
St.  Dedi  ego  huic  aaram.    Str.  at  ego  argentum.    St. 

at  ego  pallam  et  parparam. 
Str.  At  ego  oves,  et  lanam:  et  alia  multa,  quee  poscet, 

dabo.  55 

UeuMt  opus  e$t  aim  €wri  msm.  St.  Appneer  ilUi  tmdam  rem  ei  wuignam,  Stb. 
Serva  dUigenter  tuam  pecunioM  in  viaticuM  ihtro  in  malam  emeem.  Quid  debH 
hmc^  nift  iriaf  St.  QmiBfiom  trial  Str.  UmgmaUa^  noetem^  oicabam.  Ph. 
Ret^tandet  par  pari:  ied  $i  amoi  aaliem  uunCt  da  wShi  mmtpaaxiUulMm  de iaiideli- 
ctii.  St.  Quid  dieie  id,  obsecro  T  Est  quod  dem  t  Die  dum  !  aecipies,  si  supergit. 
Ph.  Nugaris:  abi,  abi/  eamtuHavi  ietue,  St.  O  homo,  eui  $unt  deutet  ferrei, 
eane  ne  wuki  wfiigae  vulnue,  Introducit  vulgo  ad  h  owmee:  tu  abttiue  ab  ietae 
MiajiiUM.  Str.  Per  HercuUm,  o  vir  ttrenue,  da  pteuas  magna  mercede.  St.  Ego 
kuic  dedi  aurum,  Str.  Ai  ego  argentum,  St.  Sed  ego  pallam  et  furpuram, 
Str.  Sed  ego  ove$  et  lanam ;  et  daboalia  complura  qua  petet,  Prwetat  te  decertare 

▼ett.  eitui  bellum  tiit<.— 45  Malam  rem  isetB.V  Pll.  Ven.  1.  et  edd.  Tett.  in 
malam  rem  is  Acidal.  e t  Ooeller.  magnopere  servatibattieum  B.  1.— 46  Quid  isti 

B.  1. — 47  Par  pari  respondeit  verum,l^e,  conj.  Ooeller.  Pll.  «t  omai  Dan  tu  mihi 
de  tuis  delicti$  sum  quicquid  pitft//«ift(m.— 48  Both,  ex  codd.  edidil,  Dan*  tu 
mihi  de  tuis  deliciis  $ummi$,  ifc.  Acidal.  tuis  divitOs. — 49  Quid  ita  atabo  est 
quod  idem  dictum  super  fieri  C.  I.    Quid  ita  ab  avo  sit  quod  idem  dictum  supetfert 

C.  2.  Quid  id  est,  ai,  amabo,  quod  dem  Ooeller. — 60  Campas  dicit  abaci  consul" 
tarn  isiuc  mihi  B.  1.— 61  Cavefaxit  volnus  tibi  tam  Acidal.  et  Ooeller.— 53  PL 

not^ 

45  Viatieum]    Scilicet,  in  malaiii     tRr,jaetantiai. 
rem  itnro.  5S  Mo^ ao  vapula}  Id  est,  raagao- 

50  Campas]  Lambinm  interpreta-     pere. 


TftUGULENTI    ACT.    V. 


1730 


Melius  te  minis  certare  meciinij  quam  minaciis.  [cro. 

Ph.  Lepidus  ecastor  mortal  is !  Strabax  tni,  perge,  obs^ 
StalttJs  atque  insanus  damnis  eeriant :  nos  .salvsEt  sumas. 
St<  Age  prior,  tiro,  da  aliquid.    Str*  imma  tu  prior  perde^ 

ct  peri. 
St-  Hem  tibi  talen turn  argenti !  Philippicumest;  tcnetibL 
Ph.  Tanto  melior  !  noster  esto;  sed  de  vostro  vivito*     fil 
St.  Ubi  est,  quod  tu  das  ?  solre  zonas.    Ph.  pro\rocatur. 

St,  quid  times?  [bulo. 

Str.  Tu  peregrinus  :  bichabito:  limeo  meos:  nonegoam- 
Pecua  ad  banc  collo  in  crumlna  ego  obligata  defero. 
St.  Quid  dedi?  ut  distriuxi  homjuem!    Ste.  immo  ego 

vero,  qui  dedi.  Go 

Pa.  I  nutic  iiitro^  amabo,  et  tu  ergo  hac  mecum.    St*  tu 

ens  mecum  quidem.  [dedi. 

Quid  tu,  quid  ais?  cum  bocciuel  Sr  ego  posterior 


Str. 
Ph. 


Tu  dedisti,  bic  jam  daturus  est : 
peto. 


istuc  babeo,  boc  ex-^ 


miOitn  peeuniaf  quam  miniiatianibut.  Ph*  Per  trdeni  Cast^ris  feaHvH*  m^tnHtf 
HI  Sirabax^  perge  qu<i:$ti^  StuliMi  H  inxanus  decertant^  uter  plus  jatiuT^  fitdai  t 
moM  tumvti  mhii.  St.  Age^  (tru,  dn  prUr  aliquid  manfrh.  Stk.  /risntd  iu  pfmr 
perd€,ei  ptri.  St-  Hem  iibiiaUntum  urgenii!  «i  Pkil'ippKum:  (ucipe,  Pn, 
Esi  inn  to  mdi&r!  esto  notier ;  sed  rire  dt  iuo*  St.  Vbi  fst^  quod  iu  dml  Soltc 
^nctff*  Pu.  Provvtalur.  St*  Quid  mettiiji  ?  Str,  Tae^ndtena:  Aw  maneti:  timeo 
meifS*  E^o nun  amhulo.  Ego  afftro  ad  fianc  petudca inclusaa  in  mar»upiOt  St*  Quid 
iidif  ui  impfdim  homitiftal  Str*  Immo  efTfivero^  qui  dfdL  Vii,  Intrt^inunc^ 
^mabo^  €i  iu,  hac  m^cum*  St*  Tu  ^uidem  erit  mecum^  Srti.  Quid  /ir,  quid  dip, 
Pkrmenmnf    Erii£umkocf    Bl~  Ego  dedi  posterkr.    Ph.  Tw  dffiiJii,  ftiffi*  du- 


^f^^r**'^**'^^ 


UDQit  ma^o  fitx  tafiula. — 56  Melius  ie  mvnere  edd.  vHt. — 59  Verboni  da.  non 
kfltiir  in  Aid.— C'J  B.  K  philipp^i  m^^C3  Acidal. ct  GoeUer.  wihez<ina&,  pro- 
VQcatitr;  tftiid  timesT^BZ  Acidal.  et  Got?Uer.  i-go  hie  hahtio:  iimea  meus:  nan 
%eg^  I  ei&tkCulQ  Pf^iMJ^  ^c*  C,  hahito  nunc  meos  ne^o  amhido;  C*  £.  nunc  me&a  non 
tf»  ajnMa.— 64  Priscian.  p.  719,  Putsch,  eotto  wertina  fgo :  ubi  GriUeri  codex 
ethiliet,  eofoitf  rmmina  fgtt^  C«dd.  Pt  edd.  vett*  Plant*,  <^g-o  in  cmwiiiM. — 65 
Qwd  dedi^  ut  diicinxii  imminfm.  Str.  egn  immo  cfro  qufid  dedi  GoeLler.  e  con- 
jeeluri.  Pil.  dittiuxi,  «ive  deitifiXi.—Ci6  1  nunc  tltKiirH  in  B*  1.  In  inint  amaba 
tt  tu  verg&  a  me  cum  In  eria  mecum  tjuidem  PI.  np.  Botb-  ame  cum  tu  B.  1*  et  tu 
hue.  St.  ergo  mecum  tu  eris?  Ph.  tecum  quidem  AciJal.  quidem  dv^^^i  in  B. 
1.^07  B.  1,  quid  tiii  tu  h(kc  ue;  Aid.  quid  bij?  Mi.  tun  hoc?  an  eg&  Poitterittr 
iedii   Act  dak  ego  enim  pQjtierior  dedi ;   Goeiler,  cum  koteine  tune  eritj   St.  eg^ 

norm 

G4  Peeua]  Id  eat,  pern  den,  lives  GS  DUirinxi  hominem]  Id  eit,  dc- 
Tar«minai,$eu  potiiiftpretiamofium  vio^l,  Phronesium;  ha.  iit  miUi  de- 
Tare  btioarum.  belt,  et  iilitficere  ueceiie  biUeati 


1740  M.  ACCII   PLAUTl  TRUCULBNTI  ACT.  Y. 

Veram  ntrique  mos  geratar  amborom  ex  seatentia. 
St.  Fiat !  ut  rem  gnatam  video,  hoc  accipiQadam  est,  qood 
datur.  70 

Str.  Afeam  qaidem  te  lectam  certe  occupare  non  sinam. 
Ph.  Lepide  mecastor  aacnpavi,  atqoe  ex  mea  sententia : 
Meamqne  ut  rem  bene  gestam»  vostram  rarsiis  bene  gerain. 
Verum,  amabo^  si  quid  aoimata's  facere,  fac  jam  at  sciam. 
Veoeiis  causa  applaadite :  ejus  haec  in  tntela  est  Fabnla,  75 
Spectatores :  bene  valete,  plandite,  atqae  exsurgite. 

iurui  futNC  Habeo  iHud,  ixpeto  id,  Verum  ob$tqttamwr  trfrifvc  ex  MmiemU^ 
St.  Fiat !  vl  r««  ipsa  loquitur^  aecipUndum  eat  id,  quod  datur,  Str.  Prefeele 
AIM  patier  te  oeeupare  wuwm  leetum,  Pn.  Per  Cmimrem  mucMpatm  eum  lepide, 
et  ex  meo  arbitrio :  et  ut  toluietie  meam  rem  geetam  bene,  germm  bene  vetirem, 
Sed  obeeero,  ei  eet  ammu$  facere  aliquidf  fac  ut  eciam,  Applaudite  Vemerii 
M«ja:  hete  fabuU  eet  ei  dicatm^  ^etutoree :  bene  vnieiefpiemdite,  edqme  eonmar^ 
gite. 


^^0^^^^^^^^ 


p.  detfu— 68  TV  dedXeii  Jam  B.  1.— 70  Edd.  ante  Tarneb.  ut  rem  gratam,— 71 
Ooeller.  ketuktm,  Mox,  Pll.  einem^^72  B.  1.  auempabmtque  ex  mea, — 7S  JKque 
Hi  • .  •  rureum  B,  1.  Mque  ut  etiam  C.  2.  et  edd.  ▼«!!.  rem  debere  negeatmm  PIL 
Mquum,  mea  uti  re  bene  geeta  Aridal.  et  Ooeller. — 74  Verum  deett  in  B.  1.  C. 
C 1.  Rnmbe ii« 4^.  Pll.  Geram amako edd.  vctt.  R«, amabo^ d..,uti eeiam 
Both.  (un'MofiKl  C.  et  C.  8.  weimatum  eet  td.  Pii.  Mox, /aeiam  nt  mmm  B.  I. 
—75  Ooeller.  ta  tutela  fabuUat,  In  vet.  eod.  Camerarii  ad  finen  atcriptaoi 
eraty  Pkmti  Tneeide^tue  exptmt:  imeifit  Vidularia, 

NOTiE 

Raiticam  dedoii  ad  id,  at  rooUri  ol-  carrit  dextera  leva.'     Ofidlm,  *Iii 

teriiis  nihil  potiit.     Peril  et  qoail  medio  planio  (planiua  lane  arte  ca« 

trantadegi  ieta  BionerU  amatorem  rebat)  Rex  popnio.'    QoiDfUianai : 

mtticam.  *  Tunc  est  commofendaoi  thcatmn, 

72  ^MotjMoQId  ettyauenpatasam,  cum  ▼eotam  ett  ad  ipium  illad,  quo 

prvdata  snni.  veteret  tragoedie  comoediieque  clao* 

76  PiaudUe]  Horatiui, '  qoibat  ob-  duotur»  *  plauditc.' ' 
litnt  actori  Cum  ttetit  in  icena,  coo- 


M,  ACCII  PLAUTI 

FABULARUM 

FRAGMENT  A, 


H^c  Fragmenta,  et  Comici  (ut  si  dicam)  Colossi  tnrapayfAUTa, 
Jae*  Helifis,  Gnecarum  Literarum  Doctor  Regius,  a  Geor^io  Fabrlcia 
Germano  olim  collecta,  et  postea  (tit  ait)  a  Petro  Datiiele  Gallo 
alicubt  correcta  et  aucta,  Commentariis  Lambiniaais,  qiios  ilk  ab 
auctoris  morte  Parisiis  edidrt,  adjecit*  At  enim  vero,  cuicuimodi 
ea  slot;  need  urn  satis  probe  aut  congesta^  ant  djgesta,  aut  casti- 
gata  animadvertet,  qui  de  singulis  paulo  accuratius  cogitaverit* 
Minati  sunt  quldem  viri  docti,  et  publice  etiam  ab  annis  aliquant-* 
multis  proressi,  omnia  se  exactiora  daturoa,  Sed,  ut  res  docuit, 
Lucinam  clamarunt,  quod  llle  ait,  foetu  nondum  concepto.  Eos 
autem  dum  ego  expecto,  nee  mihi  interim  allam  copiam  para; 
£t,  ut  bsec  etiam  editio  ab  operis  expedita,  iterum  aut  sine  bia 
Ffagmentis,  aut  facie  iata  priore  ac  deform  i  p  rod  ire  t.  Quod 
tamen  atrumque  et  a  Comico  noalro  et  a  me  editore  procul  haben- 
dum eensui.  Alita  itaque  cunctantibus,  aut  prorsus  forte  nolenti- 
bus,  ego  bane  operam  sumere  coactua  fui :  quod  in  priori  edilioae 
ante  fieri  debuisse^  per  epistolam  Scaliger  expostulaverat.  Cum* 
que  ad  Hnem  speetaret  typograpbus,  (oam  Trinummus  jam  proce-" 
debat)  relictis  omnibus  rebus ,  dieculas  aliquot  huic  curee  impendi, 
el  opera  lumuhuaria  quod  exbibeo,  concinnaTi.  Nee  ita  tne  amo, 
aut  ita  in  his  mihi  placeo,  ut  meliora  non  fieri  potuisse  aut  posse, 
exiitimem:  sed  majus  et  otium  et  temporis  spatium  requiri  aio. 
Hoc  Catone  igitur,  quod  Augustus  dicebat^  pro  tempore  con  ten  ti 
simus,  Tuubnu 


PARS    PRIMA. 
LOCI  EX  AMISSIS  PLAUTI  COM(EDIIS 

MAXIMAM  PARTEM  A  ORAMMATICIS  CITATI. 


ACARI   8TUD1UM.* 

Quam  ego  tanta  pauperavi  per  dolum  pecania. 

ABROICUS.f 

Qaasi  lapus  ab  armis  valeo :  clunes  infractos  gero. 

ADDIGTUS. 

OpDS  facere  nimio  qaam  dormire  mavolo :  veteraum  me« 
too. 

AcARi  Studium.  Quam  ego  frauit  adeo  spoliavi  wrgento.  Abroicus,  lite 
Agroicus.  Sumfirmis  laieribuB  tanquam  lupus,  kabeo  tergum  indomUum*  Ad* 
DICT08.  Magii  Uiet  indulgere  labori,  quam  somno,    Perlimesco  iomtMUniiam, 


*  "AxBipi  9tudium  edd.  ^ett.  Aekaristio  al.  ap.  Pareum. — I  Hoc  FragmeDtmii 
legitor  ap.  Noniiim  Marceltnm  in  '  Panperavit/  p.  5S7.— t  "Kypoutot  Vom. 
Ambfoicui  al.  ap.  Paream. — 2  Nonias  p.  695.  ciwM$  dwrtu.    Extat  etiam 

NOTiE 

1  Pauperatx]  Nooins  hoc  verbnm  AgtQieum*  Quid  tignificat  AbrokuM^ 
laudat,  q nasi  sit  Plant!  in  Fabula  quae  Deque  ex  Oraeco,  neque  ex  ijatiiio 
•ppelletnr  '  Acari  Studium.' '  Quid  conjicere  est.  AigTineut  aatem  eat  a 
•it  antem  Acarus,  tam  notum  est,  Grieco  irypoucosf  id  est,  ogretHi:  et 
quam  divinatu  difficile,  quod  argu-  similis  futsse  argument!  snspicio  est 
mentnm  fnerit  hnjus  Fabulae  ex  hoc  cum  Truculento,  in  qna  rnsticornm 
titulo.  Sunt  qni'^Axopi  studium  repo-  ingenium  adumbrattir.  '  Armi,  anno* 
luerint ;  qpasi  voce  ex  duabns  una ;  mm '  ea  part  in  qnibua  est  precipna 
qnod  est  iugratum  studium.  Alii,  A'  sedes  reboris.  Ab  armis  vuieo,  id  eat, 
earisHOf  id  est,  ingratus.  Pauperavi,  sum  validis  armis,  validi  suDt  mei 
id  est,  pauperiorem  feci.    tJtitur  hoc  ami. 

▼erbo   et    in   Trncnlento    Plaotus,  S  Opusfaeere']  Addictna  ferme  aig- 

'  Qn«  improba  merx  est,  pro  mercis  nificat  dicto  andientem  alieno :    et 

▼itio  dominum  pretio  pauperat.'  Tersus  hie,  qui  unus  ex  ilia  Fabnla 

2  Ab  armis}  Hanc  Fabnlam  Noni-  superest,  hominem  notat  sedulum  in 
08  landat  et  vocat,  sea  Abroieum^  sen  opere  sao,  et  desidiv  metaeoteai. 


FRAGMENTA.     PARS    I. 


1743 


ARTAMON. 

Nqdc  mihi  licet  quidvis  loqui :  nemo  adest  superstes, 

ASTRABA,  Latino  Clitel labia. 
Sequere^    seqaere,  Polybadisce  ;    meam    spem  te    cupio 

coDseqai.  5 

Poly  a.     Sequor  hercule    quidem  :    nam   lubeater   mea 

sperata  consequor. 
Axitiosae  anaonam  caram  e  vili  concinnant  virin. 
Quasi  tollenanem  aut  pilum  reciproces  plana  via- 
Terebra  tu  qQidem  pertuadis. 

Abtamon.  Jam  mkil  tetai  ^uomimti  quidlitH  dicam:  nuUux  bic  mpereti 
An-RABA,  Lstine  Clitee^laria.  Sequert^  Mrquere,  Polt^ba^mt :  txopio  te, 
nt  In,  qui  et  mta  rptXf  me  asseqmru.  PoLYu.  Sequi^r  per  Hetcvlem.  Ete- 
nm  aineriter  asseqtiort  id  quod  *pefo* .  ♦ ,  Contu maces  redduni  annonitm  pntio- 
14 Jn  £X  tt/i.  » . .  Quasi  totleret  tie  diprimeres  toitemnem,  uul  pUum  GrmiMm  la 

^  ^  r  ^  iPs^hf  ^  ^s^  rf  ^ 

ip,  FftstUQi  in  '  CI  lines/— 3  Cttat  interprea  Virgilii  Avdpvfijut^^i  Hic  ti.  f  x- 
Ui  ap»  Fes  turn  p*  282.  ir»  *Stnierftt(te«/  Huic  subjidunt  Purews,  Delpb*  et 
Bipont,  Untptenlum  qued  naribus  muiiontim  navteam  fecmetf  ex  eodem  Festo 
p-216.  In  '  Naiilea/— 6.  G  Hi  duo  ¥sa.  leguiitur  ap,  Varr,  rie  L*L.V.  p.  fiO, 
—7  Ex  eodein  Varr.  de  L.  L.  vt,  p,7G.  in  '  AnxiiioMis/^S  Hie  ¥ai,  deett  in 
ed.  Parei.    Ciuiur  a  Feato  in  •  ToUeno/— 9  Tertbrnium  ^lutdpetlundii?  Pa* 


NOTjE 


4  Skfp€Ptfcf]  ipfflmoN,  vel  est  st> 
Vr4^i^  qiiod  prspcipuum  ^ni  navU 
velum  ;  wel  nb  &ptti^oi,  q«od  eat  Uni- 
tUf  c&cut.  Siiperst  es*  It  o  c  1  o  co  a  i  gii  i  (i- 
cat  eaat  qui  Auperest  in  tcena  aiibi^ 
mentefn. 

[iVi(rt6«f  mttlimutn\  Exa^gerutio 
in  ongiientum  ri^tidum  t»|irimiA: 
opoftet  «nim  rcElotein  e«s€  gravi»Rj- 
nium,  (jti!  mrtlioijum  iDter  (ererTin]o.s 
odnre*  in  ^tabiiLii  et  srcrquiliiuis  per- 
pftiio  degentiiim  nares  percellaL 
Nonius^  *  Natitei  aqm  ex  taavis  Ben- 
tiaa  »enien»/ 

5  P&iifti^diice}  In  omnibna  frag- 
mtniis  p]iiitini»,  ho'C  sola  persona 
Qominatttr:  acJeo  nibiL  retinetit,  tmde 
Fabulamm  argrimentiio]  \kntt  d«- 
prehendere.  Hspp  mitem  Fabiila 
Grffce  est  MTpflf^i^i,^  (|nf}d  He^ychio 


*  clilellti/quod  Idem  iignificat  atqne 
jl^trafM.  Piobiia  Grammaticos  in 
Vila  Yirgilii  dicit  AAlrab^m  vehifu- 
Jam  fiu«&e  dictum  vnftk  rh  ^^  o-rpf- 
^^<rew;  quo  liLtilo  Piaiilam  dtcit 
scripsiise  CoiiK^diain  in  qua  mnUerei 
iiintv  qum  eJHsmodi  vebiculo  indu- 
cufiinr.  A>  Gelliua  et  Nonius  di- 
ciioi  incertuin  CEte  ulrum  Comocdia 
birc  ail  Plant U 

T  Axitiaga]  Id  e«l»  factiotee.  Fes- 
ttia  :  '  Axitiosi,  faciiosi  dkebatitnr  : 
eiini  pliirea  una  quid  age  rent  face- 
Tentque.  A  Kit  antem  pro  egerint; 
unde  a%Uea  mnlieret,  iiTe  Dii,  dice- 
banliir  una  agcnicA*' 

8  Tttllenonem]  Feitn«, « Tolleno  eat 
gen^is  niacliinv  quo  iiatirilnraqua  in 
aUeram  partem  prspgravante  pon* 
deie/ 

FHum]  pjlui  hie  Qracui  dlctbi* 


1744  M.  ACGII   PLAUTt 

Dare  pedibos  protinam  sese  ab  bi^  regionibus.  10 

Terebratus  mQltom  sit :  et  sabscudes  addite. 

iHac  hactenus  titulo  Astrab^  laudata  tufit  ab  Actori- 
bus:  nunc  deincepi  qua  sequuntur,  CLiTfiL|<ARii£  nomine 
dtantur :] 

Nod  quasi  Qt  b»c,  soot  beic  limaces  lividaB^ 

Diobolares,  scenicolfie,  miraculae. 

Cum  extritis  talis^  com  crotilis  crascalis, 

Capillo  scisso,  atque  excissatis  aoribus.  16 

quasi  tollcno,  vel 

Pilum  Graecum  reciproces  plana  Tia. 

Quas  nisi  sic  biteris,  nimiuD)  is  vegrandi  gradu. 

Pol  ad  cubituram,  mater,  mage  sum  exercita ; 

Beliquum,  ad  cursuram  sum  tardiuscula.  20 

fiano  Uco.  . . .  Prqfeeto  iu  perforai  ierebra  • . .  Fngert  protimu  $eu  ah  kit 
rtgionibuM  • .  •  •  8ii  perfargtmt  penUuit  it  JUmlit  eompactuM, . .  •  iVoii  gint  tOc 
turn  irga  tm»  qumleg  tunt  cothlea  tquaiida,  dioboUre$,  tcenieoUf,  miraeuUtf  am 
txiritii  iaiii,  turn  croHUi  enuadiM^  capiUo  sduo,  et  exteiuU  awibuM . . .  quad 
toUeno,  t€l  pHum  Outcum  erigat  ac  deprimai  in  piano  loco ;  qua  nisi  ita  gradk 
fit,  pergio  grtmdiori  pasiH.  Per  PoUmeem^  nuUer^  turn  txereiiatior  ad  cubmdmm : 
citinm  mm  pooh  iegnkr  ad  eartoML  «..  Qaart  metuis  tuam  amicam^  me  te  peri^ 


^^^»^0^^^*^»^ 


teas,  e  Nonio  in  *  Exterebrire/  p.  528.— 10  Ex  eodeni  Nonio  in  '  ProtiDim,' 
p.  607.— 11  E  Ftsto  in  *  Sabscndet/  p.  276.  Parent  addit  ex  A.  Gellio  ir. 
7*  et  Nonio  c.  2.  p.  522.  Aplada,  Fur  fmwunti, — 12  Hie  et  sequent  venrnt 
citiotnr  a  Varrone  L.  L.  vi.  p.  76.  nl  ktee  emm  Intf  liw^aeee  Parent. — IS  Pa« 
rensy  tcAflratcdW.— 14  E  Fetto  in  *  Crocotilum.'— 15  £  Nonio  in  <  ExciMa* 
turn.'  p.  544.— 16. 18  E  Fetto  in  '  Reciprocare.'— 19.  20  £  Nonio  in  *Cnr- 
iui/   Meurtiut  legit»  magie  $um  exercita  A  te  qwum  ad  curtwram,  eo  mum  tar- 

NOTJE 

tafy  nt  f idere  eft  pincit  poit  Teni-  *  beto/  id  ett,  Tsdo  :  in  Cnrculione 

bnt;  ettumi  potest  pro  illo  pondere,  et  in  Pteudolo    ntitur   boc    Terbo 

quo  elato  demittitnr  tat  ad  hanrien-  Plantnf. 

dam  aqnam,  depressoqne  levatnr.  Vegrandi  gradu]  Id  eit,  parte  gra- 
ft P^tendif]  Id  rtt,  perforat.  dn.    Sane  ex  contextu  conqneritor 

10  Dare  pedilms  Mft]  Id  eit,  fn«  aliquis  de  alio,  qui  jaceat  liibentioi, 
fere.  qaam  pedera  promoveat,  quod  est 

Proiinam}  Vettifi,  protinni.  fetti  homlnit  et  fix,  ac  ne  fix  qnidem 

11  Substndei]  E^t  fibnia  lignea,  teae  moventit.  Vecort  ett  cui  tix  ett 
•en  clatua  commiitcDdti  lignit  dao-  cor.  Vejovem  appellabant  Teteret, 
bn*  vi  adactut*  qoi  Inbentiai  Isderet  qaam  joYaret. 

Id  Btl«ru]  HitiTU  est  abantiqno     Qaaii  minime  javantem. 


PRAGMKNTA.     PARS    U 


1745 


Quid  tiiam  amicam  ttmes^  ne  te  maoulea  cajeL 

Prohibet  divitiis  maxumis,  dote  altili  atque  opima. 

Expurgabo  hercle  omnia  ad  raucam  Tavim, 

Quae  quasi  c&rnijficis  angt porta  purgitans. 

Intro  ad  bonam  meretricem  :  astat  ea  in  Yia  S5 

Sola  :  prostibula  sane  est 

Meminere  officium  suum. 

Potin'  es  tu,  homo,  facere  strenuum  t 

N.  Aliornm  est  affatim  qui  faciaut :  sane  ego 

Me  volo  fortem  perhibetier  virurn 39 

Tun\  tune  igiiorj  mea  matercula  ? 

Germana  mea  somrcala. 

Si  qaidem  impercs  pro  copiaj  pro  recula. 

Oatores  bellissumt  negotioli  ^necis  soletis  esse. 

Adhi noire  equulam  po^stm  ego  banc,  si  detur  sola  soli,   35 

maimtmica,  ArcH  opibua  ump^mmUtdatt  ahna,  atque  ampla,  B^cutftbtf  mi- 
mrm  usqui  tsd  raucedinfm. ...  Qiwf  fkui  iiin  qutP  mujidat  itng^iporlum  carmjicis^ 
..♦  Sftgrt-dwr  in  erdeM  proiii  acorti ;  fa  vial  in  ^ia  ioia:  ett  iiNf  dahio  jwostihutumt 
.  *  *  Retordantur  suaTum  parlium.  . . .  VitUme^  «i  hamo,  jftrpelrare  altquid  pnt- 
tUri  f  N-  SuTtt  satii  mutti  qui  perpetrfnt :  pnt/ieto  Hiwi  wr  »trenuum  tirtitn  pr^- 
ttmre.  *  ♦ »  Tuite^  tune  erg^^  o  mea  inai^cutit  f  ,..  Mea  mrmcuU  gtrmana.  .,,Si  a 
Me  txiga*t  iiJ  qiioH  popsitm  pr*»lRre  pro  vitlha,  pr^  itpittm  ienuihui*  *  * .  *  FofrU 
««■  €H  factutrelepidiMimt  ntgeiium  w«i .  * .  E$o  poitttm  adhmniTe  ad  hanc  equam. 


1 


diuteuU 21  Citat  Fdlir^nUrifl  de  Continentm  VirgiUint — 22  E  Nonio  in 

*  AUiJr,*  p.  &a4.— 23  Ex  eotlem  in  ■  Rav^/  p.  SH*— 24  Ex  eodem  Nnnio  io 

*  Aogiport'i!,'  iu^9\ 25,26  CiianUir  a  Nonio  in  *  Prcntibula/  Hie  Pi- 
relli, Dflpli*  ei  Bqmnt*  iiibjidiiiit  ex  eddeiii  Nonio  iti  *Opn4,'  [j,  TfiG.  Ma* 
Um  wffer:  iHtnam  mifti  #p*i«  «l.— 2T  E  Nodlo.  p.  765.— 38-30  L*iuJat  A* 
GaJiii*  VII.  T.eCisUUana.— 31  Porous,  tunf  igitur.  Hie  vs.  et  duo  »pqq» 
riUntur  a  Prisciano,  iiu  pp.  fill- 012.  613,— 31  Apiid  PrUcian.  JU.  p.  616. 
f  Ctitellmna.— as  Ciut  PriRcian.  iii.  p,OlT.  Post  htinc  versiim  P*reiii  ttedil 
e  Ndnio  in  *  Muatuktiiinii,*  p.  §19*  Nam  ita  mmsiukniuM  attms  naref  aUi§U.^ 


NOTiE 


tl  ManttUa  et^ei]  Maoica  fcriat  m 
feieri,  *  caio/  *  eiiaf^/  ferio. 

24  Angiparia]  Angiportiim,  i. 

36  PrestiifKtn]  Proitibiila,  if »  pro 
proinbtthim.    In  hit  duobui  tnaibui 


eit  orif^o  voriv  hnjitt ,  proKtibiiluiu* 

as  Adhinnirc  equaiam}  Id  ft»t,  ad« 
hiniiire  ad  eiiiiam  :  est  allegoria  dtie« 
la  ab  eqMo  sd  bDiiiinem  noti  abitini- 
l(^«n    eipio,   qua  mid    invaoit    a  more* 


Dtiiih,  ci  Var,  Cidf* 


PkiiL 


S 


1746  M.  ACCIl   PLAUTl 

BACCHARIA. 

Qais  est  mortalis  tanta  fortana  affectns  anqaanii 
Qaam  ego  nunc  som  ?  cujas  base  TeDtri  portatar  pompa. 
Vel  nuDC  qni  mihi  in  mari  acipeDser  latuit  antehac, 
Cojas  ego  latos  Id  latebras  reddam  meis  dentibas  et  ma- 
nibas. 

BIS  COMPRESSA. 

BcEOTiA.*  Ut  illam  Di  perdant,  primus  qui  boras  repperit, 

Qnique  adeo  primus  bic  statuit  solarium.  41 

Qui  mibi  comminuitmisero  articulatim  diem. 

Nam  me  puero  uteras  bic  erat  solarium 

Multo  omnium  istorum  optumum  et  verissumum  ; 

Ubi  iste  monebat  esse,  nisi  cum  nibil  erat.  45 

Nunc  etiam  quod  est,  non  est,  nisi  soli  lubet. 

Itaque  adeo  jam  oppletum  est  oppidum  solariis. 


ft  euem  folm  etm  —la. . .  •  B  accharia.  QmU  €$t  homo  <pd  ttMtafiUeiiaU  i 
cumnhtus  ett,  quanta  ego  nunc  sum  f  Ad  cf^UM  abdomen  hac  pampa  canfertwr.  'Ego 
effodiam  nunc  in  cavernam  deniitus  et  manibui,  iatut  adpemerit,  qui  delitmi  kacte* 
nui  in  mart. ...  Bis  Compress  a.  Bobotia.  DH  perdaxt  primum  koramm  aucto^ 
rem,  et  qui  primui  eoUocato  hie  tolario  ditcerpsU/nutatim  diem  miki  i^feUcL  Nam 
quando  eram  puer  uierue  erat  hie  tolarium,  quod  iitis  omnibus  longe  anteceUebaif 
et  bonitate  et  veritate;  quando  hie  in^icabat  edendum,  nut  quando  nikU  kabebam. 
Nunc  non  kabeo  etiamy  quod  habeo,  nisi  §ol  velit,    Tota  urbt  eel  plena  eolariit. 


S6  Hie  qnatnor  versos  citintar  i  Macrob.  Satarn.  ii.  18.— S7  BipoDt  jwr- 
tantur  pomptf.— 40  Ciuntar  hi  Teraus  ib  A.  Oellio,  in.  t.  ex  persona  Parasi- 

NOT^ 

Tom  enim  maiime  coroparandas  est  tio  habitus.     Hnjus   sqiiamtt    esse 

jumeotis  insipientibus,  ut  scriptnra  dicontor  aliter  atqoe  in  aliis  pisci* 

ioouit.  bos  sits. 

86  Qnu  e§t  mortaUt]  Hi  versus  qua-        *  B(BOTIa]  Ut  ilium  Diu    Hi  ver- 

toor  affemotor  a  Macrobio,  tanqoam  sus  novem  dicontor  ab  Aolo  Oel- 

e  Baccharia  Planti.    Rationem  ao-  lie  Plautioissimi  ;  qoamqoam  apud 

tern  nomiois  hojus,  et  argoroeotuni  eondem  Varro  aiserat  miDime  Plaoti 

Faboln,  nemo  ex  his  versibos  con-  esse,  sed  Aqoilii  cojosdam  Comodi- 

jiciat.    Porro  hi  versos  videotur  es-  arum  scriptoria.     Porro  cojoscom- 

se  parasiti  exoltaotiSy  qood  ab  eo  sit  qoe  tandem  sint  poetae,  soot  perso- 

roodo   depectendos  digitis    acipen-  nae  parasitice.    De  inventoribos  bo- 

ser.  rologiorom  lege  Ptin.  ii.  72.  vii.  60. 

38  Acipenser]  Piscii  olim  in  pre- 


PHAGMBNTA-     PARS    !• 


1747 


Major  pars  popult  arid!  replant  fame. 

Nihil  quicqiiam  factum  nisi  fabre,  nec- 

quicquatn  positam  sine  luco,  auro,  eborc,  ar*  60 

gcnto^  purpura,  piciuriSy  spoliis,  turn  statu  ih. 

Naqae  eam  a  me  invito  unquam  abduces. 

Spectari  ludos  tnagtiifice  atque  opulent er. 

Peregre  est. 

Plure  altcro  tantOj  qaanto  ejus  fundus  cst^  velim*  S5 

Ita  sunt  prsedoues,  prorsum  parcunt  nemini. 

Velim  te  arbitrari  factum*    R,  aedulum  est;  submoventur 
hostesi  retnoventur  lapides. 

Si  non  strenue  fatetur^  ubi  sit  an  rum,  membra  ejus  exsece- 
mtis  serra* 

Nihil  feci  secus^  qoam  me  decet. 

Quis  ta  es,  qui  ducis  me?  mn !  peril  hercle,  Afer  est*       CO 

CALG£OLUS> 

Molluscam  nucem  super  ejus  dixit  impendere  tegu1as« 


Mq;«r  port  pUlisjacet  arida  oh  inediam. ,  * ,  CJE£V%f  iivt  Pr-SOOU  Es,  Nihil  t*rai 
nisi  eie^anii  tirt^ieio  perpdUutrit  nihil  edhcaium  sine  hcOf  auro,  ettore^  ar^ento, 
fntrpura^  pictuHsr  spctUi  et  tiaiuii.  . , ,  Ei  nunquam  iUam  nmmhh  a  rue  nisi  re^- 
ffiUft  . . .  Cerni  ludos  ipUndido$  atqut  diviUi* .  >  *  AHH  (Tira  pairiam^ , . .  i>piem 
est€  cnrius  dualms  pttrtibm^  quum  fjus  €st  priedium* , ,  ♦  tjusmodt  suni  Ja/runei, 
vulti  Qfunino  ignos€unL  * . ,  Opiarem  te  judiccm  t^jui  r«.  R.  Est  tes  diiigeni, 
Aretnttir  hosUs^  tolluniur  iapid^s.  . . ,  Cmteidamus  ejus  artus  i«rra,  ki  non  indUtt^ 
in  ^no  lo£0  Mit  ptcunia,  .  * .  Nihil  commisi,  quod  me  dedetfat*  . . ,  Qvia  ea  Im,  9111 
dmcistnel  iMcrii^  per  threniem,  Afer  t$i,  ,..  CALceoLUs*  Dixit  nutcm  MoUu»cani 


ti  ««unei>ti3.^43  Salm^  puero  i7^ii;«r,^^6  Satm*  ROn  eatur  nim* — 40  Hi  v«rsus 
ciCanlur  a  Cbarii*  lib.  iK  pp.  17^.  187.  189.  194,  195<  ilS.— 6}  Spectavi  Pa- 


NOT^ 


49  Nihil  quicquam]  Cliarlsiui  in 
•diptrbio    boa   versus  qnatuordecim 

55  Plurc]  Fro  'phirii.'  L«udat 
Clcerotiem  idem  CbarlsiuB  la  eadeui 
tocc,  'pture  venit*' 

60  Mk]  Particula  qua  terror  inc«- 


t U ur.    Lue iUo,*Mufactre,'eiliBQ- 
the, 

61  Molluseam  nueem]  Verfiis  hie 
affertur  a  Mtcrobio,  ct  interpretatur 
molluseam  oneein  do  pcraica,  qnam 
not  vocainus,  um  phhu 


1748  »»  Acrcii  PLAtiti 

CARHONARIA. 

Secundum  ipsam  aram  atirum  abscondidK 

Esto  pernaoi^  sumen  sueris,  spec  tile,  calltim,  glandia. 

Patibulus  ferar  per  urbem^  detnde  affigar  cract. 

COtAX, 

Batiolatn  auream  octo  poiido  habebat^  accipere  nolnit.     65 

COMMORtENTKS. 

~"      Saliam  in  puteum  praecipes. 

C0NDAL1UM. 

Tam  crepuBcuIo  fere,  ut  ameDS,  lampadaf;  accendit 

CORNICULARIA* 

Facite  olant  eedes  Arab  ice. 

iM  tteio  ifrtmtfifrf.  < .  <  Carbdharia.  Juxia  alittre  ipsum  ^etuttm  tfttncm*, .. 
Comede  permtHi  tumen  tuit*  tpectihf  catlum^  gfandia.  ,..  Me  imhtnt  ptr  tirii*' 
tern  jMtthuliidumi  dcindt  affi^ar  cnui.  ...Co  la  it,  Egerni  btttiitht  awn  PtU  U* 
trarum^  accipere  recaaaviL  .  ♦ .  Co»woiiiemt£S.  Me  dnfrw  pir€iciftit£m  in  piiimm^ 
*.<€oNi}ALiuM,  A4e0  nmnfr  Mi  siuUuM  iucernojt  ^ctatdii, .  .,  Ccirnici^laiua. 
Date  Qperam,  ml  d&mat  odore  Arabico  repkatur. . . ,  Qui  milifa^U  tmnu  dteem  nfr 

r«i]!,>-Gl  E  Marrob.  Salum,  ir.  14, — Ij2  E  Priiciino,  lit.  X.  p,  SDO,— ei  E 
Festo  Pompeio  In  *  Spe ciLle/  p,  2ei.^G4  Citit  Nouhu  In  '  Patibuliim/  p, 
OOS.-^Hic  Delpli,  H  aJ*  mterMni,  CoJ<i«m  tut  AWii  «l  FlauH  rtUrem  Pahm* 
fcffli*»— 65  Landit  NoniiLi  in  *  Hal  bra/  p.  763.-66  E  Fri^ciano,  lib.  vi^  p, 
T35,— flf?  Cilatur  i  Varr.  de  L,  L-  vi.  p.  TT*— 68  Laud  at  DJomedes,  Wh,  i-  ^^ 

NOT^ 

G3  5taerw]  Id  eit,  »nii.  m  Pracipei]  Id  cit,  pTW cepsi. 

ei  Faiibuiiu}  Adjective,  e?  Tam  crt/mcuh]     H«c   Pabida 

[Colacem]  CoJax   GriEcnTO  est,  «l  Ci»Wfl/itiM  tocatiir.  CpaciyJitrin  atitem 

»d»laior«in  Bi|[iificat.     ArgiimeBnim  «?t  annuU  |>«nnft,     F^ilit^,  '  Cooda> 

litijua  Fabuls:  vtdetiir  Aihae  parai^Ui-  \m,    inniilua;    Candalium   simlUief, 

cnm  J  oam  tna  erant  genera  pirafti*  anniili  ^entiH.*    Varro  negal  Condii' 

lornin;  alii   vocabaniiir  ridiciili^  qui  lumi  psse  PLauii,  at    scribii  Anluj 

risiimconvivb  moTcbant;  alii  pligi-  Geltiuvr  affirmiil  Terenltui  Conda- 

palidic  et   laconcf,  tm  qnas   Ueebat  \mmj    ei   Commorietitei  €>»e  Plaa^ 

qnodvit  andere,  dM[ti[ti<»da  a  mcBia  tina. 

noo   r^moverentiir;  alii    aduiatar^i,  6S  Oiunt]*  Ola,  di»,'  pra   *  oIpo, 

quod  ijeiviis  irriitm  erat  el  grate.  &1pj/  aniicjw*     '  Okrc  Ariblce/  id 

05  //^itWutft]  '  Batiola/   t^%  vlna>  e»t,  tnavi|«f.    Sna^isMmi  eaim  afe* 

tmaiiiiqfiudrjnitmeaitcitttrpriTniini  rrbantiirexArabiao^l^^ret, 
e  cado. 


FRAGMKNTA.     PARS 


1749 


^ 


Qui  regi  latrocinatus  decern  annos  Demctrio 

Mercede.  70 

Pukhram  et  luculentum  hodie  even  it  prseliuni. 

Te  obsecro,  Lyde>  pileum  metiiu,  ml  isadalis,  mea  salu- 

britas. 
Quid  cessamus  ludos  facere?     Circus  noster  ecce  adesi. 

Qui  amactt  ancillam  meam  Hedylitim  oculitus. 

Mihi  Laverua  la  furtis  celebrassis  man  us.  75 

DYSCOLUS, 

Virgo  sum  :  nondum  didici  verba  nupta  dtcere< 

tfge  Dem£irh, . . .  Egrfgium  attjue  prmelarum  eertmnen  e&mmhtutn  est  hpdierna 
dU,  ♦..  Te  rogo,  Lydc,  pitfum  meum,  mi  amktt  *nra  ntlaJt.  ,  .*  Quid  moramur 
cQmmittere  ludoi?  Aded  nuikr  cirm»*  .  ,*Qui  in  oculit  hatteiU  Hedyftum  mtam 
anciUtim*  ^  * .  l^r^rna^  redd€  mens  mnnut  cehbr^t  fwio.  t « .  n\J^COLUS,  Sum 
virg9:  nestio  quidem  nomiaa  ttrum  o^jcarnaruin* , .«.  FaSNER^LTRii,  Hens  tu! 


1T8»  oJttnt  ffd^a  Arabknn  edd;  anie  Pittftcth^69  E«t  apiid  V«rr.  de  L*  L*  [ib» 
%t*  p,  74*  Cltalur  a  Nonio  in  *  LalrofiUBri/  p*  560^  Ha*  Lntr^cinatuB  drccm 
anm«it  mercidem, — 71  E  Nonio  m  *  LurnktjMim/  p*  518,  Pro  prttHum,  at.  k- 
giiQt  pramium^  L  e.  prs^dt. — 72  Aptid  Nobittm  in  *  Piltfii^/  p,  fi08.— 73  C'l- 
titur  &  Varr*  de  L,  L.  lib.  tr*  p.  37,-74  Sit  Notiiiu  in  *  Ocniitiis,'  p.  5(j7* 
Ai*  legTint  H^dulium,  e  Fflpiid.  i-  2*54,-75  Apiid  Noniiim  in  •  LaTerna/  p. 
SGQ,     pAreHs  legili  Lit  a  Yam  iMternamf  ni  furii  scciernsdt  manus  ;   Taubm. 

G9  Latfoeinatujt]    Latro  dicebittir      lutem  eit  prectir* 


lUpator^  ncin  a  Latete  principle  ad 
qitod  &tibat ;  sed  m.  mercede  qtiam 
ftipalfoniN  eri^o  recipiebali  quae  vo- 
eabalnr  xdrpQw. 

73  €irc«u]  Pniat  Varro  circuin  di- 
Ci,  qnod  ntiiit^s  dcfino  hi  terram  palo 
eireiiTiilad«rfrtt.  Et  lite  liidu<i  voca* 
batfir,  niim, '  pafariai*  a  palo. 

75  L^eerttn}  Furea  olim  vfoera- 
baninr  Lavernam,  tanquam  patro- 
ttam  anam.  Horatine  qnaa  precea  ad 
eam  fttnderent  ^tiam  re  fen  :  '  ptil^ 
i^ra  IiaTerna,  Da  milti  faUere  :  da 
JR»tnm  nine  turn  que  Tlderl/  Hfc 
D^a  GrtrrU  rrat  npa^i3rK7r<  Piagia- 
finm  verftoumappellat  AiisoninA  ^Lii. 
temam  rarniinnm. '  Pareua  k^it* 
Utwmm  Lattm^m,  nl/iirii  5ffffritid£ 
na««f.    Liintam,  pro  Jtla^am.  '  Lilo' 


Fur  J  lit  manu*}  Id  e»t,  fnreH,  «eo» 
foracra  irtaniii.  Alius  iegil^  Mitiga^ 
reram  Lavf  ntiiin  ai,  (id  eat^  iniUctreiti 
reddjderam,  pLacaveram) /arfa  f^ie* 
msht  manu»,  id  eit,  ceUres  inaiiUB  in 
furaodo  redderel. 

76  Verba  n^ptti]  Fesiiu,  *  N*>pfa 
verba  dicebatitur  ab  antiqnU,  qiim 
virgifiem  dicere  non  licebal/  Idem, 
^Niibcnlibna  depoaitii  pr«texti&,  m 
mullttiidine  ptieroTiim  ohscffina  cla- 
tiiantiir/  Varrct,  *■  Pueri  obsc*Etiia 
vetbb  nov»  niipta?  aures  reuiranu* 
Videlicet  BOiea  erant  oblura|a!« 
Pwerii  aiilem  u(m  ante  licpbat  ob- 
s«ena  jaclare  ad  novas  Dupiaft^qnara 
prsetrxtam  deliiUssent  ad  Fartunara 
virginal  ecu* 


1750  M.  ACGII  PLAUTI 

FCBNBRATRIX, 

Heus  ta !  in  Barbaria  qaod  dixisse  dicitur 
Liberta  suae  patronae,  id  ego  dico  tibi : 
Liberta,  salve :  Tapala,  Papyria. 

FRBTUM. 

Hoc  iliod  est  80 

Qaod  arietini  responsam  magnis  ladis  dicitur : 
Peribo,  si  non  fecero :  si  fttxo,  Tapulavero. 

FRIVOLARIA.* 

Commodo  dictitemus. 

Is  mibi  erat  bilis,  aqua  intercuSi  tussis,  febris  querquera. 

sequimini  hac  85 

Sultis  legiones  omnes  Laveroas :  ubi  roraiii 
Estis  ?  en  sunt :  ubi  sunt  accensi  ?  ecce 

tibi  Hco  id  quod  Uberta  r^etiwr  dixitm  mut  p&trmuB  opvd  Rmiuw9$ :  mhe 
liberta :  vapMlm^  Papyria.  . . .  Frktum.  Id  e$t  quod  dicitwr  in  maguii  Atdii 
re^iiraiii  Arietini :  Occidan^  niti  egeiv :  «t  egero,  pemoB  dabo, . . .  Fritola- 
RIA.  Dicamui  commode.  .  ••  /«  miki  erat  inttar  bilii,  aqua  nUercutia,  tuuit, 
febrii  robuita. . . .  Sequimini  hac,  «t  vuUis^  legionee  omnee  Lavema  /  Ubi  estie 
prima  aeiei  wdUtei  t    ubi  accend  t  ecce  *  agito^  iubeisiite  univerti,  $ieut  qni  tertio 

celeroMM  NMi»«f«— 76  E  Festo  Pomp,  in  *  Napti  verba/  p.  120.— 77  Hi  tres 
verticnli  leguntor  apiid  enndem  Fettam*  p.  S02. — 80  Hoc  Fragm.  citatnr  ab 
A.  Gellio,  III.  t.  nbi  pro  vopulovfro,  al.  legant  vapularo, — ^  Fribularim  Prisci- 
«D.— 8S  Extat  ap.  Cbarit.  lib.  ii.  p.  174.  et  177.— 84  Citat  Pritcian.  lib.  vi. 
p.  719.  ted  absqne  querquera^  qeod  est  apod  Festnoi,  p.  196.— 85-88  Extant 

NOTiE 

77  Barbarial  Si  argnmenti  eat  81  Arietini  nepomum]  'Arietinuin 
Orsci  Fabala  barbaria  aignificat  Ro-  respontum '  est  anceps*  et  qnocnm- 
noaoos ;  si  Romaniy  aignificat  Ore-  que  te  vertas  iocommodiini :  hoc  pa- 
cos,  tet  ex  seqoeoti  Tersn  :  Peribo^  «t  non 

79  Vapula^  Papyria]  Festns:  '  Va*  fecero:  eifaxOfVapukmero,  id  est^sive 

pulaPapyria,  in  i^roverbio  antiqnis  fecerO|8ive  Don  fecero,  incomniodoin 

foit.    De  qno  Sinnias  Capito  referl :  erit. 

turn  dici  solitam  esse,  com  vellent  86  RorarH  ]  Festns  :    '  Rorarios 

minantibns  aigoificare,  se  eos  negli- .  roilites  vocabant,  qni  levi  armatnra 

gere  et  non  cnrare  fretos  jnre  liber-  primi  praelinm  coromittebant;  qood, 

tatat.'     Alii  accipinnt  pro  '  dole : '  nt  ante  imbrem  fere  rorare  solet ; 

Varro  pro  '  peri.'    Scaligero  est  of-  sic  illi  ante  gravem  armatnram  quod 

/M»^c.    Pneter  kos  Tersos,  Diomedes  prodibant,  rorarii  dicti.' 

biinc  affert,  Qua  ego  populabo  probe :  87  Accerni}  Varro.  *  Accensi  dicti 

alii,  propere.  sunt,  qnod  decurionibus  et  centorio- 


FRAGMEHTA.      PARS    I. 


1701 


AgitD,  subsidite  omnes,  qnasi  soleot  triarii. 
Nave  agero  oportet^  quod  agas^  non  ductari6i 
Superaboque  omnes  argutando  praeficas. 

tiiDc  papiUse  primitus 

Fraterculabant:  illad  Tolui  dicere, 
Sororiabant:  quid  opus  est  verbis? 
O  amice,  ex  multis  mihi  une  CepbaliOp 
Strebula  agnioa  tene. 


90 


85 


ordine  deeertanL  . .  ,  DtsH  ftrfieere  id,  qu^  inHitukiif  ulfro^  mon  tf^e.  , . .  Ei 
rincam  aniveTsai  praficas  arguiu  ^ce, . ,  *  Tunc  mamma  primum  emintbani  ui 
fftsirtt^  voiui  dicerct  td  toroTea,  Quid  opug  tH  vtriti*?  .  *.0  amict  Ceptmti&, 
UMut  tiller  muttijs-  .*.  Acdpe  ag^ainam  DOm  oblat^m.  .. »  GASTRtoif,  vel  Gab- 


•D.  Feitnm  in  'Sultis/  p-  280*  el  ip  'SubsiHiiim;  p.  2Tfl.  ct  ap.  Varr,  de  L. 

L*  IV,  p.  24.  iKite  nunc,  sttbsidUe  Pareiss*— 8ft  Clmrur  a  Fesio  tn  '  Naf  na, 
p.  in<-^90  E  Nonio  m  *  Fr^fica/  p.  520*— 01-93  Citat  Feilin  in  *  Sororn 
ire,*  p.  242.-95  Ex  eodem  Festo  in  *  Stfpbiilt/  p.  270,  Hie  PareuB  addit 
e  Pthciano.  lib*  \\  p.  673.  O  amice,  ex  mvHiM  miht  une ;  Ceph^ii&f  e*  e  Var- 
raoe  de  L<  L.  lib.  vi.  p.  76.     Age,  age,  ^peciat  vide  wihkiil  quaHimI    Fou 


NOT^ 


Dtboi  accenaebantnrf  id  ei1,attnbtie- 
bantur/  Tniem  'aicriptivi/  H  Sp- 
tiooev*  dicti  sunL 

58  SuhsidiU]  F<<stiift :  '  SubiLdiiim 
dicebitiir,  qiiando  [niLitefl  itibaide- 
bim  in  cxtremii  acie,VabrtiliqneadeL 
aticcnrrebant*  Qnod  f^enus  tnlLitDm 
toaatabat  ex  lif »  qiit  (!merii«rant  Bti- 
p^ndiai  et  tamen  retinebant  locum  in 
rxercitu;  f\m&  erat  Tcrtia  actes,  qn^ 
dicebatnr  tnanorum/ 

Tnarii]  *  TrhtVi  *  dicti,  quod  in 
tertlo  ordine  acid  starent. 

59  iVdtf]    Id   eit,   natiler,     Foa- 

Qaviiim  velocilate  dictiii/ 

Duffufif  ]  Daciariej  q  nan  do  adver- 
ffo  amno  riinibiiM  Irnliitiir  na^ta. 

90  Pra^fic^n]  *  Pra&fic^  *  franl  mil- 
lieres  coudnciiti*.  qii^  prielrent  fu- 
ti^rkf  ad  lament  anil  urn  et  ]acryinan> 
dum  ;  et  qnia  argMta^  acuiaquc  mu* 
Ueraoi  ette  tqk  soLet^  ideo  pall  ice- 


tnr  bipc  qii^cumqne  til  tandem  per- 
aona»  fore  nt  vincal  argaia  voce  et 
aenta  pm^ficas. 

92  Fraierculatant]  De  geminis  pa- 
pi  Ills,  quad  de  geminlt  pupfii,  et  nno 
pariu  rdltiii  qui  toNnt  essB  KimlUi- 
mi.  '  Fraterculare/  aea  *  aororculft- 
re/  aeu  *  sororiare**  '  Frater  '  et 
•soror'  obaccena  crant  oljin  :  ill  e- 
nim  nominibiiB  abntebanttir  **onjntic- 
t  ion  IB  natnralta,  ad  ejcprlmeiidaai  au^ 
am  laiciviam, 

94  Vne]  Pro  '  lioua/  in  vocandi 
casn ;  et  alibi  '  lole/  pro  'lolHii^ 
Priscianiis  qutdum,  pro  *  frivolario,' 
ponit '  fribnlaria  ;*  eed  in  manuscriptii 
vifleribna  b  lilera  pro  «  consonante 
non  raro  ponilur;  et  pro  rt  poneba- 
tnr  otij  qund  deinde  vi^l  in  u  vel  in  a 
inutatum  fnit.  Vlndc  *  ftibulBria/  pro 
*  fribolaria  ;*  '  frivolaria,' 

05  Strebula  ttgnina]  Id  e^t^  C&ro 
agnina,  cujus  pari  fuil  adliibita  ad 


PARS    PRIMA. 
LOCI  EX  AMISSIS  PLAUTI  COMCEDIIS 

MAX  IMAM  PARTEM  A  ORAMMATICIS  CITATI. 


ACARI   STUDIUM.* 

Quam  ego  tanta  pauperavi  per  dolum  pecania. 

ABROICUS.f 

Quasi  lapas  ab  armis  valeo :  dunes  infractos  gero. 

ADDICTUS. 

Opus  facere  nimio  quam  dormire  mavolo :  yeternam  me- 
tuo. 

AcARi  Studium.  Qmm  ego  fraude  adeo  spoUavi  argento.  Abroicui,  tite 
Agroicus.  Sumfirmis  lateribus  tanquam  lupui,  habeo  tergum  indomihtm.  Ad« 
DICT08.  MagU  liiet  indulgere  labori,  quam  somno,    PerUme$co  MonmotaUiam, 


•"A 


"Axtfpi  itudium  edd.  wetU  Aekariaw  al.  ip.  Piream. — 1  Hoc  FrapneDtitm 
legitar  ap.  Noninm  Marcellnm  in  '  Paoperavit/  p.  5t7.^t  "Aypoucos  Vosa. 
AmbroicuM  aL  ap.  Paream, — 2  Nonias  p.  695.  ebme$  daertoi,    Extat  etimm 

NOTiE 

1  PauperatBt]  Nooins  hoc  Terbani  Agroieum.  Quid  significat  AbrneuM^ 
laudat,  quasi  sit  Planti  in  FabulaqiiaB  neqae  ex  Orsco,  neqae  ex  Latino 
appelletur  '  Acari  Studinm.' '  Quid  coiijicere  est.  AsnneuM  aatem  est  a 
fit  autem  Acarus,  tarn  notum  est,  Oraeco  iypoucot^  id  eat,  tigrttHi:  et 
quam  divinata  difficile,  quod  argu-  similis  fuisse  argnmenti  tospicto  eat 
menlnm  fuerit  bujns  Fabnlc  ex  hoc  cum  Truculento,  in  qna  rnsticornm 
titulo.  Sunt  qui^Axopi  itudium  repo-  ingeoium  adnmbratiir*  '  Armi,  anso* 
vaeriot ;  q^asi  voce  ex  doabus  una ;  rum '  ea  part  io  qnibwi  est  pnecipoa 
qnod  est  itigraiMm  »tudium.  Alii,  A-  sedes  reboris.  Ab  armU  vuUo,  id  eat» 
cariitio,  id  est,  ingratus.  Pauperavi,  sum  Talidis  arniis»  Talidi  sunt  met 
id  est,  pauperiorem  feci.    Utitnr  hoc  armi. 

▼erbo  et  io  Truculento  Plaatus,  t  Opaa/iMfre]  Addictll•ferme8if- 
'  Quae  improba  merx  est,  pro  roercis  nificat  dicto  audientem  alieno :  et 
▼itio  dominum  pretio  pauperat.'  versus  hie,  qni  nnns  ex  ilia  Fabola 

2  Ab  armie]  Hanc  Fabulam  Noni-  soperest,  horoinem  notat  sedolum  io 
m  Itndat  et  vocat,  sea  Abroicum^  scu  opere  tuo,  et  deaidias  metacotcm. 


I 


FRAGMENTAt      PARS    L 


1743 


ARTAMO^r* 

Nuoc  mihi  licet  qiiidvis  loqui :  nemo  adest  superstes. 

AsTRABAj  Latine  Clitellahia, 
SequerCj    sequere,  Polybadisce  :   loeam   spera  te    cupio 

consequl.  5 

PoLVB.     Sequor  hercule    quidem  :    nam   lubenter   mea 

sperata  consequor. 
Axitiosse  amionatn  camm  e  vili  coDcinnant  viris. 
Quasi  toUeBonem  aut  pilum  reciproces  plana  via* 
Terebra  ta  qaidem  pertyndis* 

Artamon*  Jam  nihil  ttiai  qu&mis^u^  qiMiihet  dkami  nuUun  hie  mpert^i 
A«tRaba,  Latine  Cutellaria.  Seqiterr^  Mfqurre^  Fnlybtidittce  i  ex&jHo  tt, 
Ht  In,  flit  ri  nwa  *pe*,  me  agsequaru,  PolVb.  Stquor  per  Herevlem,  Eie- 
nim  itlacriter  OMequor,  id  qmd  spero. . , ,  ConiumaceB  rtdduni  «nnmnm  pretio- 
§am  €X  via.  ..*QuQn  tQlierti  tie  deprimeteg  t<tttenoTitm,  itui  pilum  Grcicciim  in 

■p.  F««ttini  in  ^  Climes/— 3  Citat  interpres  VirgilU  ^wiior/io^— 4  Hie  ti.  ck- 
t*i  ap.  Festuni  |i-  282.  in  *Sn|»ersuieii/  Huic  subjiciiinL  Pareus,  DeJpb.  et 
Bipotit,  Ungnenium  q\Lt\d  imiihuM  mviknum  nnuUant  ftcif^^t^  eK  cod  em  Feato 
p.  t\^^  \n  *  Nauiea/— 5.  D  Hi  duo  vii.  I^giiniur  ap,  Vtrr,  He  L.  L.  v.  p.  69. 
— T  Esc  coded)  Varr,  de  L,  L,  vu  p*7G,  in  ■  AnJiHiowiia**— 8  Hie  tss,  de^n  in 
e^*  Parei.    CUalur  a  Feitg  In  'Tolleuo;— 9  Tertttratum  jtiid  p^lundis?  Pa- 

KOT^ 
4  Superttei]  Arfamonr  vel  iit  ab 
Afrdftmr  quod  propcipuom  est  navis 
velnm ;  w^i  aU  fi/n-o/Mij,  (}no*J  est  fani* 
m,  c«ciu.  Sttpersifgt  Hoc  Uco  Aigniti^ 
eat  cum  qui  tiipereit  iu  aeena  alibi^ 

ia  ungnetttym  ftctidum  tii|iriniis: 
oport^t  entm  ffstoreui  ecae  ^ravisjii- 
moDi,  qui  mnlifrniim  inter  rererrimos 
odnr«4  in  ^tatiuUii  et  sierqnlliniiji  prr~ 
pFtTio  deKSu^iniu  uares  perccllat. 
NaniiiR, '  Nautea  aqua  ex  uavis  »en- 
llAa  venjens/ 

6  Po^yi&dilwc*]  In  omnibus  frag* 
menib  PJiiitiniH,  lii^e  idU  persona 
nomioiitof :  adeo  nil^i  reiinent^  undo 
FabulariiTn  ajguiti^utum  licent  de* 
prehendere.  Mvc  aqiom  FabtUa 
Orste  cat  ocrrpcC^Tj,  qtiod  Hr^yrliio 
ditpKippmntf  *ii  La  line  ciitdtimQ  a 


'  clitetlif/quod  idem  tignificat  atqire 
AMlrafttit  PtobiiH  Grammalicua  iti 
vita  Virfilii  dicil  Aitrabam  vebiru- 
lum  fuJsie  dietuni  mpcfc  t&  11^  trrpt' 
^icetu;  quo  titiilo  PJatitiini  dJcit 
$cripsiise  Comcediain  iu  qua  mulierei 
sunt,  qus  ejus  modi  vehiculo  inda- 
cuntiir,  A.  G«lliiii  et  Nonius  di- 
cunt  ioecrtum  ei»e  uLrum  Comcedia 
lijTc  lit  Plami* 

7  A^cilhsa^]  Id  GBt,  ractloia*!  Fea- 
tui :  *  Axilioaif  faclioBi  dicebantiir  : 
cum  p  til  res  tiua  quid  age  rent  face- 
leutque.  Axil  antem  pi-o  egerlnl; 
unde  ax  ilea  mulieres,  live  Dii,  dice'- 
banLiir  una  agcutci/ 

8  T&llenonem]  FestnB,  ^ToUesocit 
gptiua  niaehinac  quo  hiuri tor  aqua  in 
alteram  partem  pra^gravaote  pon- 
dere,' 

Ptftun]  Pilua  hh  Orfficui  dtecba- 


1744  U.  ACCII   PLAUTI 

Dare  pedibos  protinam  sese  ab  bi^  regionibus.  10 

Terebratus  mQltom  sit :  et  subscudes  addite. 

iHac  hactenus  titulo  Astrab^  laudata  wtitt  ab  Actori- 
bus:  nunc  deincept  quid  $equuntur,  CuTBL^AtLUR  noadnt 
citantur ;] 

Nod  quasi  Qt  haec,  sunt  beic  limaces  liyidaB^ 

Diobolares,  scenicolfie,  miraculae. 

Cum  extritis  talis^  cum  crotilis  crnsculis, 

Capillo  scisso^  atque  excissatis  auribus.  16 

quasi  toUcuOy  vel 

Pilum  Grsecum  reciproces  plana  Tia. 

Quas  nisi  sic  biteris,  nimiuDi  is  vegrandi  gradu. 

Pol  ad  cubituram,  mater,  mage  sum  exercita ; 

Beliquum,  ad  cursuram  sum  tardiuscula.  30 

flano  Uco,  .  • .  Prqfecto  In  perforai  ierebru  • . .  Fngerg  prpikmB  aete  ah  ku 
ngumUnu  ••• .  8U  perforgtuM  penl/iit,  it  JUmUi  eompaetut, . .  •  iVira  neut  tUc 
Min  ifga  ttm  qtmUi  tttnt  cothletB  mpuiHda,  dioboUrei,  aeenieoUe,  »lrac«/e,  am 
€Xiriti$  Mii,  turn  croHUi  enucMiiif  capitto  sciiso,  et  exteiisU  awibuM . . .  911011 
toUtno,  til  pHum  Oracum  erigat  ae  diprUlMi  in  plawt  loci ;  qua  niii  Ua  grudit 
rif  y  pergii  grandiori  paau.  Per  PoUMeim^  mtUir,  ntm  txireiiaiUr  ad  eubmtdmm : 
€itinm  mm  patdo  agwkr  md  earttm. «..  Qtiare  mttuU  tuam  amicam^  me  t€  piri* 


^^^0-^^^^^^^^ 


teas,  e  Nonio  in  *  Exterebrare/  p.  528.— 10  Ex  eodeni  Nonio  in  'ProtiDim/ 
p.  607.— 11  K  Festo  in « Sabscndet/  p.  876.  Parens  addit  ex  A.  Ckltio  xr. 
7.  et  Nonio  c.  S.  p.  58S.  Aplmda,  Fur  fntwuntL^lt  Hie  et  sequent  vemns 
citaotnr  a  Varrone  L.  L.  vi.  p.  76.  ut  lute  sum  tmie  Ummeee  Parens.— IS  Pa- 
rens, 9chcenicoUi,—li  E  Festo  in  *  Crocotilum.'— 15  £  Nonio  in  '  Exeissa* 
torn/  p.  544.— 16. 18  E  Festo  in  '  Rectprocare.'— 19.  20  £  Noolo  in  *Cnr- 
iui*     Menrsins  legit,  magU  $um  exercita  A  ti  quam  ad  cunuram,  io  sum  tar- 

NOTJE 

tnr,  nt  t klere  eft  panda  post  Tersi-  '  beto/  id  est,  vado  :  in  Cnrcnlione 

bns;  etsumi  potent  pro  illo  pondere,  et  In  Pseudolo    ntitur  hoc   Terbo 

quo  elato  demittitnr  vas  ad  banrien-  Plantnf. 

dam  aqnam,  depressoqne  levatnr.  Vegrandi  gradu]  Id  est,  parvo  gra- 
ft P«rf«fidtf]  Id  est,  perforas.  dn.    Sane  ex  contextu  conqneritnr 

10  Dare  pedt^nt  ua]  Id  est,  fn-  aliquis  de  alio,  qui  jaceat  lubentioi, 
gere.  qaam  pedera  promoveat,  qnod  est 

Proimam}  Vetos,  protinns,  fessi  hominis  et  fix,  ac  ne  fix  qnidem 

11  Subtcud€$]  Est  fibnia  lignea,  sete  moventis.  Vecors  est  cni  tix  est 
•en  clavns  commltttndia  lignls  dno-  cor.  VejoTem  appellabant  veteres, 
bns  ¥1  adactoi.  qoi  Inbentins  lasderet  qnam  JuTaret. 

18  Biterii]  Biterit  est  ab  antiqno     Qaati  minine  javantem. 


9RAGMENTA>     PARS   K 


1743 


Quid  tuam  amicani  tiiiie£«,  ne  tc  manulea  cajet. 

Prohibet  divitiis  maxuntii,  dote  altili  atque  opima. 

Expargabo  hcrcle  omnia  ad  raticam  ravim. 

Quae  quasi  cHrntificis  angiporta  piirgitans. 

Intro  ad  bonam  mcretricem  :  astat  aa  in  via  25 

Sola  :  prostibula  san«  est 

Memioere  officium  sutim. 

Potia'  es  tu^  bomo^  facere  strenuum  t 

N*  Aliorutn  est  affatim  qui  faciaut :  ^ane  ego 

Me  volo  fortem  perhiberier  virum 30 

Tun',  tune  igitur,  tnea  materciila  ? 

Germana  mea  sororcula- 

Si  quidetn  imperes  pro  copia,  pro  recula* 

Datores  beUlssumi  negotioU  senecis  soleda  esse. 

Adbinnire  equulara  possim  egohanCj  si  detui  sola  solL   35 

mat  mtmicti,  Areei  opibui  amptisximi&ydoif  atmat  at qitt  ampin,  Exeustibtmni' 
eef in  un^ue  od  raucrdmrm, . , ,  Qui£  gictii  Uiit  qutr  munttat  uttgipsrttim  tarntficit* 
> . ,  J  ng  red  for  m  itdft  p'obi  scorii :  ea  si  at  in  via.  scU :  tkt  fhtc  dubh  prostihuivm^ 
^ . *  Retafdantur  tuarnm  partium.  ...  FuiMne,  o  hnmu,  ptrptirure  tiitqitid  prtf- 
tUrif  N*  Sitnt  satis  multi  q\ii  itcrpetrtnt :  prn/fcto  libtt  mt  sirennum  rirum  prm* 
wimrt*  *  * ,  Tune^  *iii»t  er^o^  o  mea  mutercvlti .'  - . ,  Meu  sororculu  gfrrttana. . ..  Sitt 
me  rxigtiMt  ill  quod  i>o«iium  pri^st«r«  pro  tirltnm,  pro  upihus  tt^nuihua.  *  .* ,  Vvbi» 
WM  e»t  fucettere  kpidissime  negoUumuni . , .  Ego  jtoutm  adhianirt  od  h^nc  equam. 


r»— 21  Cilat  Ftil|;«i]tini  de  Conllnentta  VirgUiana*— 22  E  Nonlo  la 
*AUUe/  p.  524.-23  Ek  codem  in  *  Ravi%'  p,  fi77.— 24  Ek  eodera  Nonio  In 
*  AceiporHif/  [t*  591,-25.  26  Citantiir  ^  NoTiio  in  *  Pfo»Hil>ula.*  Hie  Pa- 
nuit  Bf  lpii»  4^1  Bipont.  suUjicUint  ex  eodetii  Nonta  in  ^Opus/  p*  756.  Ma^ 
farm  ov/rr:  bonum  mihi  opuM  t si. ^27  £  Nodio,  p.  765*— 2ti-?0  L»ii<Jat  A* 
GdlitiH  Tli«  7-  e  Cbtetlarm, — SI  PareiiA»  tvnc  igiiur.  Hie  Vi.  el  diiq  seqq. 
ciUnturit  FriseUnOi  iir*  |ip,  Gil*  612.  Glit,— 34  Apnd  FrUeiaiv  in.  p.  ai6< 
e  0»ielliiria.^35  Ciiat  Prtsnan.  iii.  pt6l7.  PoRt  himc  versum  Paretiji  dedit 
e  N<snro  iii  *  MuBtuleninm/  p.  519*  Nam  itn  Mmiuleniut  trstUM  narts  atiigk. — 


NOTiE 


it  Mmvka  ctffet]  Matilca  f«riat  m 
Tet«Hi  *  eaio/  *  eiiia?i/  iVrio, 

24  Angipariiil  Angiportitnit  l> 
S6  ProMtihulit]    Proi^tibnlaj  sr,  pro 
proitihiiLiim*    In  hii  doobni  v^rsibui 


est  orti^o  voeit  Uujii»t  prosMhulum* 

35  Adhinnifc  tquulam]  Id  flit,  ad- 
hinnire  ail  f-qnain  ;  <;>!  Hllegoria  due^ 
la  ab  eqiio  ad  liottimeni  nou  abiimi* 
I  cm    equo,    r^uando    instait    amore' 


mipk.  irl  Far.  Oat* 


PtattL 


1746  M.   ACCIl   PLAUTl 

BACCHARIA. 

Qais  est  mortalis  tanta  fortana  affectas  anqaam, 
Qaam  ego  nanc  som  ?  cujus  base  veDtri  portatar  pompa. 
Vel  nunc  qui  mihi  in  man  acipenser  latait  antehac, 
Cajas  ego  latus  in  latebras  reddam  meis  dentibas  et  ma- 
nibus. 

BIS  COMPRESSA. 

BcEOTiA.*  Ut  illom  Di  perdant,  primas  qui  boras  repperit, 

Qaique  adeo  primas  bic  statait  solarium.  41 

Qui  mibi  comminait  misero  articalatim  diem. 

Nam  me  puero  uterus  bic  erat  solarium 

Multo  omnium  istorum  optumum  et  verissumum  ; 

Ubi  iste  monebat  esse,  nisi  cum  nibil  erat.  45 

Nunc  etiam  quod  est,  non  est,  nisi  soli  Inbet. 

Itaque  adeo  jam  oppletum  est  oppidum  solariis. 


ft  et$em  9oUit  cum  —Ut. . . .  B  accharia.  QhU  est  homo  am  UaUafiiieiiaie 
cumuUUus  eti,  qwmta  ego  nunc  sum  T  Ad  a^us  abdomen  lute  pompa  eonfertwr.  Ego 
effodiam  nunc  in  eavemam  dentitus  et  manibus,  latus  acipenseris,  qui  delituit  kaete' 
nus  in  mart. ...  Bis  Com  press  a.  Bobotia.  DU  perdant  primum  korarum  aucto* 
rem,  et  qui  primus  eoUocato  hie  solaria  discerpsit/rustatim  diem  miki  i^felicL  Nam 
quando  eram  puer  uterus  erat  hie  solarium,  quod  istis  omnibus  longe  anteceUebaif 
et  bonitate  et  veriiate;  quando  hie  indicabat  edendum,  nisi  quando  nihU  habebam. 
Nunc  non  habeo  dtam,  quod  habeo,  nisi  sol  velit,    Tota  urbs  est  plena  solariis. 


t6  Hie  qnatnor  versos  citantar  i  Mscrob.  Satarn.  ii.  18. — S7  BipoDt.  jmt- 
taniur  pompa.— 40  Ciuntar  hi  versus  ib  A.  Oellio,  iii.  t.  ex  persoDA  Parasi- 

NOT^ 

Tom  enim  maiime  coroparandns  est  tio  habitns.     Hnjas    sqaanitt    esse 

jameotis  insipieotibos,  ut  scriptara  dicantnr  allter  atqae  in  aliis  pisci* 

inouit.  bus  sitae. 

86  Qhu  est  mortalis']  Hi  versus  qua-  *  Boon  a]  Ut  ilium  DiL    HI  ver- 

toor  afferootur  a  Macrobio,  tanquam  sus  novem  dlcantur  ab  Anlo  Oel- 

e  Baccharia  Plauti.    Rationem  au.  lio  PlautiniRsimi  ;  qnamquam  apud 

tem  Dominis  hojus,  et  argnroeotum  enndem  Varro  aiserat  minime  Plauti 

FabolsB,  nemo  ex  his  versibus  con-  esse,  sed  Aquilii  cujnsdam  Comodi- 

jiciat.    Porro  hi  versus  videntur  es-  aram  scriptoris.     Porro  cojnscom- 

se  parasiti  exultantis,  quod  ab  eo  sit  que  tandem  sint  poete,  sunt  perso* 

roodo   depectendos  digitis    acipen-  nae  parasitice.    De  inventoribus  bo- 

ser.  rologiorum  lege  Plio.  ii.  72.  vii.  60. 

38  Acipenser]  Piscis  olim  in  pre- 


rRAGMBNTA.     PAHS    I. 

Major  pars  papuli  aridi  replant  farae. 

CjECUS,  sive  PR^DONES* 

Nihil  quicquam  factum  nisi  fabre,  nec- 


1747 


50 


55 


quicquam  positum  sine  luco,  auro^  ebore,  ar- 
gcnto^  purpura,  picturis^  spoliis^  tum  statuts. 

Neque  earn  a  me  inTito  unquam  abdaceSi 

8pectari  ludosmagniGce  atque  opulenter. 

Peregra  est, 

Plure  altero  tan  to,  quanto  ejus  fundus  est,  velim. 

Ita  sunt  prasdones,  prorsum  parcnnt  nemini* 

Velim  te  arbitrari  factum.    R.  sedulum  est:  submoventur 
bostes,  removentur  lapides. 

Si  non  strenue  fatetur,  ubi  sit  aurum,  membra  ejus  exsece- 
mus  serra. 

Nihil  feci  secus^  qnam  me  decet. 

Quis  ta  es,  qui  ducis  met  mu !  peril  hercle^  Afer  est.       60 

CALCEOLUS. 

Moll  u  scam  nucem  super  ejus  dixit  impend  ere  tegulas. 

M^ior  para  plehUjncci  arida  &b  inediam** ..  Cxcv%f  »ive  Pr^done^i.  Nihil  ersi 
mm  iUgatiti  arttjid^  pcipotitumt  nihil  coUocatum  sine  Ihco^  awro,  chore ^  ^rgetiia, 
purpura f  pidurit^  spoliis  tt  itatuii,  .  .  .  EJ  ntinqufim  iUam  tivociihii  a  me  nijti  rit- 
ImU,  * .  *  Cerni  ludos  Bptendidon  atque  divita. .  * .  Abiii  escira  pairtam. , « ,  Opiem 
ttMe  curias  duabia  pafiibu^^  quam  eju^  e$i  pnsdiumn  . . .  Eju*modi  ivni  tttlrvnegf 
midii  omnino  i^tiscunt.  » ,  *  Opiarem  U  juditem  ejui  rfi.  R*  Est  res  diUgtnt* 
Arceniur  hQsie*^  toUuntur  hpidea.  * ,,  Canddamus  e^us  aHus  a^tra^  si  nan  indkti, 
in  qu&  i4f€0  »it  ptcunia.  . . .  Nihil  e&mmi^it  quod  me  dedeceai^  ,  * .  Quit  €i  f  u,  qui 
duoime?  interii,perHtrcu(em,4/^^*^^  ..,  Calceolus.  Dixit  nuccfii  Mottutcam 


li  ^tnrientis.^dS  Salm,  puerv  venter, — 40  Salm^  n^n  esiur  nisi* — 49  Hi  vers ui 
eilAUlur  a  Cbaris.  lib.  u.  p(i.  179.  1B7. 189,  194. 195,213.— iS3  Speetati  Pi- 


NOTjE 


49  Nihil  quicquam]     ChurUiui  in 
idrerbto    boa   ver&uA  qiiatuordecim 

S5  Plure]   Pro  'f^litrii/     Liudmt 
Cicero nem  idem  CbansiDB  in  eadem 

(focei '  plure  venUi* 
€Q  Mu]  Particuta  qui  terror  idcd- 


tlUiTn    LueiUo, '  Mu  fieere,'  eat  inD< 

tire* 

(>1  MoUuscam  nueem]  Yeriii»  htc 
alfertur  b.  Maerobio,  et  interpretatiir 
moMuscam  nueem  de  penlca,  qtiam 
ivos  vocamua^  unc  piche* 


Ik 


1748  M.   ACCII    PLAUTI 

OARBONARIA. 

Secundum  ipsain  aram  aurum  abscondidi. 

Esto  peraam,  sumen  sueris,  spectile,  callum,  glandia. 

Patibulus  ferar  per  urbem,  deinde  affigar  croci. 

COLAX. 

Batiolam  auream  octo  pondo  babebat,  accipere  noluit.     65 

COMMORIENTBS. 

Saliam  in  puteum  praecipes. 

CONDALIUM. 

Tarn  crepusculo  fere,  ut  amens^  lampadas  accendit. 

CORNIGULARIA. 

Facite  olant  cedes  Arabice. 

iuo  tecto  imminere, . . .  Carbom aria.  Juxta  aitare  iptum  tifdUni  mmat, .  •  • 
Comede  pemam,  tumen  $ui$,  tpectiie,  eallum^  glandia, ,,.  Me  irakaU  per  ctvilc- 
tem  ptUioulariumf  deinde  affigar  cruel. . . .  Colax.  Egerat  baihta  aarea  acta  U" 
brarum,  accipere  recutavit. . . .  Commobientbs.  Me  daho  pntcimtem  in  pmtnm, 
...CoNDALiUM.  Ade»  manet  nt  siuUia  huemoi  o^cfiufil. . . .  Cornicularia. 
Daie  operam,  ut  demut  odore  Arabico  repkaiur, . . .  Qtci  miUiaeit  annis  decern  tub 


reus.— ftl  E  Macrob.  Satmn.  ii.  14.— €fi  E  Pritciano,  lib.  x.  p.  800.~S3  E 
Festo  Pompeio  in  '  Sprctile,'  p.  264.-64  Citat  Nonius  in  <  Patibnlum,'  p. 
608.— Hie  Delph.  et  al.  interiint,  Colacem  esse  Navii  et  PlauH  reterem  Fate- 
fom.*— 65  Laadat  Nonias  in  '  Batiola/  p.  702.-66  E  Prisciano,  lib.  vi.  p. 
729.-67  CiUtor  a  Varr.  de  L.  L.  ti.  p.  77.-68  Laudat  Diomedet,  Kb.  i.  p. 

NOT^ 

63  Sueris']  Id  e»t,  sais.  66  Pracipes]  Id  est.  precept. 

64  Patibulusi  Adjecti?e.  67  Tom  crepusculo]    H«c  Fabula 
IColaeem]  Colax  Graecam  est,  et  Cemdalhm  locator.  Camdaimm  anten 

adulaloreni  significat.    Arganeatom  est  annuli  genas.    Feslas,  *  Coada- 

hojus  FabulsB  videtnr  foisse  parasiti-  Ins,  annnlus ;    Condaliom  similiter, 

cam  ;  nam  tria  eraot  genera  parasi*  annoli  genus.'    Varro  negat  Conda- 

toram;  alii  focabantur  ridiculi,  qui  liuro  esse  Planti,  ot   scribit  Aoloa 

risom  convivis  movebant ;  alii  plagi-  Oelliiis :  affirmat  Terentios  Conda- 

patidae  et  lacones,  in  qnos  licebat  litim,   et  Commorientes  esse  Plan- 

qoodfia  aadere,  diimmedo  a  roensa  tina. 

non  remoferenlnr;  alii  adalatores,  68  (Hani]  'Olo,  olis/  pro  'oleo, 

qnod  genos  serinro  arat  et  grate.  oles/  antique.    '  Olere  Arabice/  ict 

65  BaHetam]  '  Batiola,*  tas  viae*  est,  saa? iter.    Snavisiiroi  eoira  affe- 
riaai  in  qaod  Timin  edacttar  primttm  rebaalnr  ox  Arabia  odores, 

e  cado. 


FRAGMENTA,     PARS   I. 


1740 


Qui  regt  latrocinatus  decern  annas  Dcmeirio 

Mercede.  79 

Pulchrutn  et  luculenlum  hodie  even  it  prselium, 

Te  obsecro,  Lyde,  pileuin  meuni^  mi  tsodalis,  raea  salu- 

britas. 
Quid  cessamus  ludos  facere?    Circus  noster  e€ce  adest. 

Qui  amant  ancillam  ineam  Hedyliuai  oculitus. 

Mibi  Lavema  Id  furtis  celebrassts  tnaaus.  75 


DVSGOLUS. 

Virgo  sum  r  nondum  didici  verba  nupta  dicere* 

rege  D^ntetrio*  * ,  *  Egrigium  aiqm  pttEclarmn  ££rttitmn  c^mmiitum  tit  hodi^ma 
rfk* . « «  T£  rogdt  Ltfdef  piUum  meutn,  mi  amicti  men  xaluf,*.,  Qviit  momitiur 
(ommiitere  ludtfs?  Ad^tt  lunter  circiit. , .  *  Qui  in  ocvlU  hahent  ilcd^Hum  mcaM. 
linciUftm.  * . .  Lavrrna,  retlJt  mtaj  tnariui  fflWir« />ir(o.  . , .  HvsCOtUs*  Sum 
virgo:  neich  quidem  nomintt  Terttm  oh$c(jeiuirum*  ^ . .  FffiKitiATnix,  IfeuM  tu! 


%1B,  eluni  itde§  Arahkn*  edd,  ante  Putsch,— 6D  Est  a  pud  V^rr,  de  L>  L.  Itb. 

VI.  |»,  74.  CtUtur  a  Nonio  ^n  *  Latrodiiiiri/  p*  500,  Ua,  Lniracinaii/i  dtcfm 
annsx  mercedcm, — 71  E  Nonio  in  '  Liicitlentiim/  p,  518.  ^ ro  pra-Uum,  al.  it' 
gnnt  tit'd-mium^  u  e*  prsrda,— 72  Atiud  Noiiium  in  '  PHeiii.'  p.  608.— 73  Cu 
utiir  a  Varr,  de  L,  h*  lib.  iv.  p*  S7,^-T4  Sic  Nooiiift  ia  *  OcMliHis/  p.  &G7. 
Al.  lepriinl  HtdHiium,  e  Fiend,  t.  2.54. — T5  Aprid  Nonhiin  in  *  Lavcrnft/  p, 
sno.     Parent  legit,  Lka  Vam  /^Lgi'fiam,  ni  furis  iccleratcil  manus  ;  Taabm# 

69  Lair&cinatuM]    Lairo  dicebitur      auteni  est  precor. 


iUpator,  non  a  latere  principle,  ad 
quod  tlabat ;  sed  a  mercede  <|iiain 
stipalfoni^  ^Tgo  redpiebali  qiia@  su- 
cubaittr  xdrpai'. 

7S  CkcHt]  PiUutVArro  cifcutn  dU 
ci,qftod  milii^a  define  in  lerram  palo 
circuinhvderpiit.  El  i lie  Itidii*  voca' 
batnr.  idin>,  ^  palaTta/  a  palo. 

7^  Ifiiveritti]  Fiirea  olim  venera-^ 
bsntiir  Lav«rnam,  Unqiiaiii  patro- 
nam  auam.  HoratiuB  qitas  prcces  ad 
f«lii  funderettt  Ptiim  re  fen  ;  *  piil~ 
era  L«¥ern»,  Da  milii  fttUere  :  da 
jastiim  itanciluniqiie  ¥ideri.'  H^c 
D^  Grsrti  era!  npa^iSfjn;.  Flagla- 
rinifi  verauumappellat  AnsfiDlni  'La- 
v^mam  rarminum*  *  Pareui  1ef;lti 
Utmam  Laeernamt  nifun§  9eeitra$cii 
MiRif.    LUsvam,  pro  Uiattam.  *  Lito' 


fur  lis  munui]  Id  cfl,  fiirea,  eca, 
riira€«i  inanu&.  Alt  us  legit,  MUiga- 
vernm  Lat?«rnai7i  nif  (id  esT^  milioretu 
reddideram,  ptacave ram) /urea  ceU' 
ntstit  muttut^  id  est,  celeres  iniuiii  in 
fit  ran  do  redderet. 

76  Vfrba  nvptd]  Fesln^,  'Nupta 
verba  dleebantar  ab  aiitiquii,  qiiie 
virginein  diccre  nan  licebal.'  Idem, 
*  NiibeniibnH  depostlis  pi-a^texUs,  m 
maltltudine  piieroriim  obsccena  cU* 
tiiantur/  Varfo,  *  Pueri  obntizniA 
verbtii  novQs  niipt&  aures  ret  n  rant/ 
Videtlcet  antea  erant  obttiraiie. 
Pueris  aiitem  non  ante  licfbat  ob» 
icocna  jactare  ad  novai  nuptaifqaaTQ 
prsetexTam  delnUsstnt  ad  FoTtaDim 
virgiDSleitii 


1750  M.  ACCII  PLAUTI 

FCBNBJtATRlX. 

Heus  tu !  in  Barbaria  quod  dixisse  dicitar 
Liberta  suse  patronae^  id  ^o  dico  tibi : 
Liberta,  salve :  vapula,  Papyria. 

PRBTUM. 

Hoc  illud  est  80 

Quod  arietiDi  responsum  magnis  ladis  dicitar : 
Peribo,  si  non  fecero :  si  tsoLO,  vapulavero. 

FRIVOLARIA.* 

Commodo  dictitemas. 

Is  mihi  erat  bilis,  aqua  intercus,  tussis,  febris  qaerquera. 

< sequimini  bac  85 

Sultis  legiones  omnes  Laveroas :  ubi  rorarii 
Estis  ?  en  sunt :  ubi  sunt  accensi  ?  ecce 

tibi  4ic9  id  quod  Ubefia  rrfertwr  dixiae  mtm  jHOroiuB  apud  RmnanM :  mht 
liberta  ':  vajmla^  PapfHa.  . . .  Frbtum.  Id  est  quod  didtwr  in  magmii  ludi$ 
reeponsmn  Arietini :  Ocddam^  nisi  egeiv  :  si  sgero^  peenas  dabo.  • . .  Fritola- 
RiA.  Dicamus  emnmode,  ,  •»  Is  mtAt  erat  instar  bUis,  aqna  uUereHiis*  tussis, 
febris  robMsta. . . .  iSfoiiiaitiit  haCf  si  VHUis^  legiones  omnes  Lavema!  UH  estis 
prima  aeiei  milUes  t    Ubi  accensi  t  ecce  *  agito,  subsistite  universi,  sieut  qui  tertio 

celerassis  manus^—lQ  £  Fetto  Pomp,  in  *  Napta  verba/  p.  129.— -77  Hi  tres 
▼ersirnli  legnntor  apud  eundem  Festom,  p.  802. — 80  Hoc  Fragm.  citatiir  ab 
A.  Oellio,  III.  8.  abi  pro  vapsitavero^  al.  legont  vapularo. — *  FrStulaum  Prlsct- 
•D.— 83  Extat  ap.  Chans,  lib.  ii.  p.  174.  et  177. — 84  Citat  Pritcian.  lib.  vi. 
p.  719.  sed  absqne  querquera^  qood  est  apud  Festum,  p.  196.— 85>88  Eslant 

NOTiE 

77  Barbaria]  Si  argumenti  est  81  Arietini  responsmml  'AnetiDom 
Greci  Fabala  barbaria  significat  Ro«  respoosum '  est  anceps,  et  qnocam- 
mauos ;  si  Romaoi,  significat  Grae-  qae  te  ? ertas  incominodnni :  hoc  pa- 
cos,  tet  ex  seqoeiiti  verso  :  Peribo^  si  non 

79  Vapula,  PapffHa]  Festos:  <  Va-  fecero:  sifaxOfVapnlavero^  id  est,sive 

polaPapyria,  in  jSroverbio  antiqnis  fecero^sive  non  fecero,  incommodnm 

fuit.    De  qno  Sinnias  Capito  refert :  erit. 

tarn  dici  solitnm  esse,  cam  vellent  86  Rorarii']  Festus :    '  Rorarios 

minantibos  significare,  se  eos  negli-  roililes  vocabant»  qni  levi  armatnni 

gere  et  non  cnrare  fretos  jure  liber-  primi  prielinm  coromlttebant;  qood, 

tatis.'     Alii  accipiont  pro  '  dole : '  nt  ante  imbrem  fere  rorare  solet ; 

Varro  pro  '  peri.'    Scaligero  est  of-  sic  illi  ante  gravem  armafaram  qood 

/M#iV.    Prater  hos  versos,  Diomedes  prodibant,  rorarii  dicti.' 

hunc  affert,  Quts ego populabo  probe:  87  Accenn]  Varro,  'Accensi  dicti 

alii,  propere.  sunt,  quod  decorionibus  et  centario- 


FBAGMENTA.   PARS  1, 

Agito^  subsidite  omnesr  quasi  solent  triarii. 
Nave  agere  oportei,  qaod  agas,  non  ductaric- 
Superaboque  omnes  argatando  praeOcas. 

tunc  papillae  primitas 

Fralerctilabant:  illud  volui  diccre, 
Sororiabant :  quid  opus  est  verbis  7 
O  amice,  ex  multis  mibi  une  Cephalio. 
Strebula  agnina  tene* 


175L 


90 


95 


ofdine  deeeriani. , , .  De**(  firfieert  id,  quod  insiUuM,  ^Ut&^  wffw  agft,  .  * ,  Ei 
vimettm  uniptrfos  prtefiem  aTgitia  mce*  » .  ,  Tane  matnmce  primum  eminebani  ut 
frtdra:  valui  dken,  ut  iororet.  Quid  opui  est  terhia?  .  *-  O  amke  Cfphalio, 
nnui  inirr  mutt^^M «..  A^cipc  ngninam  JPiu  oblntam*  ***  GastRioh,  vd  Oas- 


sp,  Feitnm  Iq  ^Siiltis/  p*  280*  el  in  'Subairliiiin/  p.  276.  et  sp.  Varr.  de  L. 
L<  JF*  p.  24,  A^iie  tiuni,  suifsidiU  Parens.— 89  CiJatu?  a  Feafo  in  *  Navn*/ 
p*  117,— 90  E  Nonio  m  *  Pnfica/  p.  520*— 91-03  Citat  Featiii  in  'SoroH^ 
tr«,'  p^2VI. — 95  E%  eofiem  Fenio  b  *  Sir^biiJa/  p,  270.  Hic  Pareii*  addit 
e  PrUciana,  lib.  v.  p.  G73*  O  &mi4:t,  ex  muHiM  mthi  une;  Cephatial  vt  c  V^ar- 
noe  de  L«  L,  lib*  VK  p,  76,    Ag^^  a^t^  tpicta:  vide  vihkev/  qumiasf    Foi.. 


NOTJE 

ntbui  accensebantnT,  id  eil,attribiie- 
bantur/  lidem  'ascripiivi/  et  'op* 
ticiQeH*  dlctl  sunt, 

8S  Subddile]  Frstna:  'Siibsiditim 
dieebahir^  qusndo  mUitefi  subiiiile- 
Vant  in  exIreiBd  acle,  Lab^ntiqiiBadel 
aiiccarrebantp  Quod  j^e^uft  miLltum 
eon&iabai  ex  ih,  qui  ernemerant  sti- 
prndia,  et  tatneu  retinebant  locum  in 
exercilD  ;  qnce  ernt  lerCia  iciet,  qnm 
dicebatiir  trianornin/ 

Triarii  ]  '  Triarii  '  dictr,  quod  in 
ttrlio  ordine  nciei  star  en  t* 

89  Nute]  Id  est,  nariler<  F«8- 
iiu;  *NaTii5,  ceier,  ac  ulremuis,  a 
na^idm  felocttatc  dictui.' 

Ductariel  Bucitirie,  qiiando  adver- 
%o  amne  funthtis  tr^hitiir  imvis, 

90  Fr^ficm]  *  Hriefic^'  erant  miu 
Ikree  coadivctitiairj  qii^  pri^irent  fu- 
neri,  ad  Jameniandum  et  Ucryman" 
dum  ;  cl  quia  afgitta,  aeutaque  nm- 
Ili:riim  etse  tox  solet,  ideo  potlice* 


lur  hffc  qii&ctimqtie  sit  tandem  per^ 
sona^  fore  nt  vmeal  arguta  voce  et 
acuta  prfp6eai» 

02  Frtttercvlabuni}  De  gemioM  pa- 
pilliii  quasi  de  geminii  piirri«,  et  tino 
pattu  editit,  qui  solent  eMe  Jiimllti^ 
mi,  '  Fraierculare,'  seu  '  sororcula* 
re/  sen  *  sororiare/  '  Frater  '  et 
'  soTor '  ob»c(£na  erant  oILm  :  lift  e* 
n  i  m  no  mi  ni  b  119  a  b  n  teba  n  t  u  r  eonju  nc* 
tloiii&  naturally,  ad  expntnciidao]  aa* 
am  Uaciviam, 

94  Urc^  Fro  '  nnua,'  in  vocandi 
caso ;  et  atibi  'sole/  pro  'solui/ 
Priieiantii  qnidem,  pro  ♦  iVivolatio/ 
ponit '  fribnlaria ;'  aed  in  mantiEicrj|>tii 
veteribiia  tt  liters  pro  u  con^onante 
non  raro  ponilur;  el  pro  a  poneba* 
tiir  (m,  cjund  dcinde  vel  in  u  vcl  <n  « 
mutatum  fuit.  Undc  '  fribularia/  pro 
*  fribolaria  ;*  *  frivolaria/ 

95  Sirebidtt  ugnina]  Id  ctttf  ciro 
agnina^  cujua  para  fult  adbibila  ad 


1752  M.   ACCIl   PLAUTI 

GASTRION^  Vei  GASTRON.* 

Caro  strebala^  vitelliiia  est :  coenabis. 

H0RTULU8. 

PrsBCO  ibi  adsit  cam  corona :  qaiqae  liceat^  veneat. 

KAKISTUS. 

malo  bone  alligari  ad  oriam ; 

Ut  semper  piscetor,  etsi  sit  tempestas  maxuma. 

LENONBS  GEMINI. 

Dolet  hie  paellas,  sese  venam  docier.  100 

MBDICU8. 

Iq  coDspicillo  asservabam :  palliam  observabam. 
Parasito  cam  virgis  caseam  radi  potest. 
Bomi  reliqui  exoletam  virginem. 

NBRVOLARIA. 

Scobinaro  ego  lima  actutum  adrasi. 

TROM .  Habeo  camem  eoxendicU  frituUna :  eanahit, . . .  Hortulus.  Prttn  r«- 
niatf  et  habeat  coronam:  ei  vendatur  tanii  quanti  Ucihtm/uerit, .. .  Kakistos. 
HuHc  mato  ad  oriam  constringi ;  ut  semper  pi$eei  capiat^  licet  tit  tempettat  maxi' 
ma. . . .  Lbnonbs  Obmini.  Mgre  fert  hie  puer,  quia  dueitur  ut  vendatur. . . . 
Mbdicus.  Intuebtarin tpecuU:  obtuebttr palUun, ...  Coteut  pote$t  radi  eum  rir* 
fiMparatUo....  DeierMiinmdibutmrgiMemaduUmn.   Hervoulbix.  Eg9 eulrmti 


jam  intpexi :  quid  e$t,^^  Al.  ap.  Parenm,  G€f<m,  vel  Gftfi*,  vel  Quenti^^ 
▼el  R§ttio^96  Hoc  oitat  Varro  de  L.  L.  lib.  vi.  p.  Til.— 07  E  Fetto  in  '  Sub 
corona  vtodere/  p.  S7t.  A  I.  legiint  quauii  Uceat. — 100  Ita  legitnr  ap.  Prit* 
oiao.  lib.  ti.  p.  007.  Festni  vero  iia  citat,  OUm  kuie  pmeUo  tesf,  ^c— 101  E 
Nonio  in  '  Contpicilluni/  p.  6S2.  /■  eontpinlio  Parent. — 102  Ex  eodem  No- 
nio  in  '  Cattot/  p.  607.  Post  hnne  vs.  Parens  iniernit  e  Nonio  in  *  Lopa« 
des»'  p.  706.    Addite  lopadea,  eefanoi^  o«<rea«.— lOS  Citat  Priscian.  lib.  x.  p. 

NOT^ 

sacrificinni.     Nonnnlli    pntant   esse  vendebantnr,  Ftsto  lette. 

earneni  coxa,  quia  vrpefikht  est  oir-  QirtfiielicMl]TantivendatHr,qnaii* 

vvt ;  qnalis  est  coxa.  ti  liceat. 

06  Caro  strebula]  Uno  verbo  dici-  '  08  Oriam]  *Oria,*  et  ut  aliia  Mio- 
tor,  earottrebula.  Dividit  tamen  Ar-  ria/  e«t  navis  piscatorie  gennt. 
nobias  adversns  Oentes :  '  Nonne  101  In  eontpieHio]  '  Conipicillo,' 
placet  carnem  tlrebnlam  nominare,  vel  ut  alii,  '  conspicilio  obaervare/ 
qa»  tanrorum  t  coxendicibas  demi-  est  adbtbito  vitro  ocnloram  juvar« 
tar  r  aciem. 

07  Caai  corona]  Captivi  coronatl 


PRAGIViENTA<      PARS    I, 


1753 


ScrandsK,  scrupedse,  strictivellae,  tantulae,  105 

Prohibent,  qaom  oic&tiia  aliunde  ego  fmig^or  mea. 
Ocyssume  nos  liberi  posstinus  ^eri. 
Polluctc  pTDdigum  esse  amatorem  addecet 

Vinutn  sublestissumum. 
Itisanam  valde  uterque  deamat.  110 

PARASrrUS  PlGfiRj  sive  LIPARauS^ 

Inde  bene  appotus  primulo  erepusculo 
Domutn  ire  coepi  trauiite  recta  via. 

Anibn  magna  laude  lauti :  postremo  ambo  sumus  non  oaocu 


ftiriini  ifoUmim  lima* . « .  Fortu/er,  iard^^  rugAt^t  krttt$* . . .  Imptdiuni^  qua^da 

fg^  ^hea  mmm  (tffit-ium,  . .  *  Kcii^dmiif  manumiiti  celtrrim^* ,.  .  Opitrtti  amutortm 
rttitt  ahnndt  projtuum  , , ,  Vinum  intu^tissimMm*  ♦  ♦ »  Ulerqv^  mtt^opere  inmnit 
amwti,  . .  .Parasiti?S  PicjKR,  sive  Lipargl'!;.  Inda  iwobe  tnaiiidui  Ema  terersut 
turn  recin  in  anles  prima  luct'.  . .  <.  A  mho  lautisiimi:  demum  titer  que  mn  aumvt 


8T2,"I04  Apiid  Varr*  L.  L.  lib.  v.  |>*  76.— 105  Ap.  randem  Varr,  ibid,  tibi 
nontiiiili  leirmUi  itrkiipelhe  titrdid^*—lQ6  E  Fes  to  (ti  *  Mo?nia/  p.  273, — 
J07  Et  eodem  ill  '  Ocy^iime/  p.  ISO.— 108  Ex  ^ociem  Fcato  in  '  Prodeg e- 
fit,' p,  IflL— 100  Ett  eoftem  irt  'Subigere/  p.  274,-110  A|it)d  Noninm  in 
*  Intitmm/  p,  65G.  t^  vaUie  pro  giossemaTe  habpl  PartiH,  Deiph*  et  Bipont. 
■dJiint  c  PATiw.i,  tive  PATrNAfliA,  Nam  ^uid  Hit  nunc  tarn  diu  win*  femoraii- 
iur  rem  tUgvnitr^lU,  112  Extaul  ap  Varr,  L*  L,  lib*  vi.  p.  75*  ctxpii  Pareu*.— 

Id  tit,  idenildem     lem,  ut  asperiFatem  Tugarum  tollant, 


105  Ser^Jtcia} 
lereaniea  fin  to  rem  alomachi    spulii 
cg«rcutei^     HtF  el  ^  screatiE&*  dictis, 

Struptd^e]  Tardifi  et  male  sUdIvs, 
qQaii  per  scrupaa  et  lapilloa  perpe- 
tiio  iacedant ;  ireteres  eliam  *  pc- 
trria^  ^  appellabanU  ScaLigcr  tranfl- 
iatum  e  Grvco  ptvtaf,  et  scr^pedax 
dici,  qiiaai  cr^pedt^x:  eraup fda»  &iiivm 
darirat  a  ttpo^wtBott  id  eat,  durit  komi" 
tttM  ptdibuit* 

Sirieiixfrlta]  A  His  ttrictipeUa ;  led 
proprie  tlrrcti^vWtp,  ^lijp  arm  I  atrUiU 
veUiE :  nip^nilieanlDr  enim  iiinliereSr 
quit  cnxn  iiDtrugoi£,diiteDdunt  pel* 


et  expoUant  autism*  Ab  aliia  dice« 
batitur  *  tenlipellei/  vel  *  teniipel- 
lae  I*  eae  vero,  qn^  ad  id  adbibebaot 
tgnprn^  dicebantiir  *  incc»Ct»  tuuiie* 
res/ 

Tatitul^^  Breve  I  vocantur  ac  parvs. 

too  Mania  fungor]  Id  ear,  miinii>, 
aeii  iniineribii>«»  et  partibua  funior. 

109  Vinum  MUbiealinHmitm  ]  tnfir- 
miim,  teniie;  et  qiiaii  dilutiut  aqua, 
no  Imanum  ealde]  Id  e»t,  magrKi- 
pere,  losaniim  Bscpe  m  aiirtortbui^ 
non  quod  iton  laaum  eiV^  aed  quod 
eit  iiiagnttm* 


1756  M.  Accii  PLkvri 

Ejosdem  Bacchae  fecenint  nostram  aavim  Pentheam.    135 

NuDc^  ut  apad  sequestram  vidolam  posivimas. 

Nunc  servos  argentum  a  patre  expalpabitur. 

Immo  id  qaod  haec  nostra  est  patria,  et  quod  bic  meas 
Est  pater,  illic  aatem  Soterinis  est  pater. 

Halim  moriri  meos,  quam  mendicarier.    Boni  ministran- 
tur :  ilium  nunc  irrident  mali.  140 

SigDum  recte  comparebat :  bajus  contendi  annulum. 

Quid  multa  verba?  plurimum  lactavimas. 

—  Jube  hunc  insui  culleo, . 
Atque  in  altum  deportari,  si  vis  annonam  bonam. 

Ibi  ut  piscabar,  fuscina  ici  vidulum.  145 

Nam  andivi  foeminam  ego  leonem  semel  parire. 

itiiiUiaM^  tuofMcm,  frigUMf  fumem, . .  •  ^M»dem  bmechutiones  diUeertwennU  «m- 
tram  navim^  iieut  Pentheum, . . .  Nunc,  quia  depotrntmu  vidulum  afud  sequa- 
trum, . . .  Nunc  servut  cireumveniet  pairem  peeunia, . .  .  Immo  quia  adesi  patria 
notira^  H  quia  kic  e$t  meui  pater,  ilU  vero  e»t  pater  eorum^  qui  eaiutifuerumt, .  • , 
Malim  taeoi  mariem  oppetere,  quam  mendicare.  Quia  boni  ierviunt  mortoo : 
wuU  Uludunt  mendico. .  • .  Signum  optime  apparebat:  toutuli  cum  ammJa. . . .  Quid 
pUtra  t  MuUum  luctati  mmms. . . .  Jmpera  hunc  iacludi  culeo^  atque  dtferri  m 
altum^  ft  cupie  habere  auuouam  uberem, . .  •  Cum  pitcarer  m  Ulo  loco,fu»cimafem 
vidiitem.  • . .  Au^ti  mukerem  eUm  peperisn  i«0ii«m. 

<  Reddibo/  p.  770.— 184  Citat  Priscian.  lib.  vi.  609.— 1S5  £x  eodeni  Pris- 
cian.  lib.  vii.  p.7S8.  Cf.  Trin.  iv.  1.  14.— 186  E  Prisciao.  lib.  x.  p.  896.— 
187  Recitat  Noniut  in  *  Expalpare,'  p.  543.  et  752.— 188. 189  Citat  PrisciaD. 
lib.  VII.  p.  749.  meui  eet  Pater,  ^fc.  Parent.— 140  R  Nonio  in  *  Mendicarier/ 
p.  662.— 141  Citat  Nonins  in  « Contendere/  p.  681.-142  £  Nonio  in  *  Elnc- 
tavi/  p.  748.— 148. 144  Citat  Fnlgentios  Placiades  in  *  Calient/  p.  806.— 
145  Ex  Anlularia  citat  Noniut  in  *Icit/  p.  558. — 146  Citat  Juniut  Philar- 
gyrof  in  Virg.  Eel.  ii. 

NOT* 

185  Feeeruut  natirn  Pentheum]  No-  140  Boat  minittrmttur]  Alii,  Boni 

ta  ett  Fabola  de  Pontbeo,  qui  cum  ImNtferoalir,  id  est,  bones  ejus  ml* 

euriotint  eonlenplaretnr  orgia  Bao«  seret. 

clii,  a  Baccbidibut  ditcerptut  ett.  141  Csitlcndt]   Id  est,  eomparmre 

189  iSo<friNtff  eii  pater]  Hsc  Sote«  aliqnid  cum  alio,  nt  deprefaeodas  Id 

rit,  bnjut  Soterinis ;  id  ett,  pater  tal«  quo  differant.  Contendere  fila,  utrnoi 

▼atricii.  Nam  *  Soterit/  ett  a  Oras*  tint  asqualis  longitodinls. 

CO. 


^RAGMENTA.      PARS    IK 


1737 


PARS    SECUNDA, 
LOCI    EX  AMISSIS    CITATI, 

AMISSO  ETIAM  COMCEUI^  NOMINE. 


Epaum  famificuiii,  qui  legioni  nostras  h^bet  coctum  cibutn. 

Oggannuit  odiosus  omni  totae  familise. 

licet  vos  abire  curricolo* 

Jam  Ubi  luis  meritis  crassus  corius  reddilus  est* 

Di  bene  voriant !   tene  craminam;   In   ea  eruat  trigiDta 

Ntillam  ego  rem  citiorem  apud  homines  esse,  quam  fa- 
raam  reor. 

Stoltus  est  advorsom  fetatem  et  capitis  catiitudineni. 

Namnam  mihi  ocali  caBCultaiit  t  estne  hie  noster  Hermio  ? 

MMitit  fntmiia .  * .  *  Licet  i*m  fugtrt  celeritft^  . .  *  Tua  cutis  etasit  cTftMiur  tvit 
viriutibuM,  . ,.  DH  bme  vertani  !  Accipe  crum^namj  tunt  In  «ii  trig^inttt  miita* 
AfhitroT  nikit  esse  vebKiut  apud  homiacf  fnma, , . .  Detipii  prater  aiatem  ti  ea* 
niiitm*  *. .  *  N^Hn^  (fcut't  fatiuntur?     Eatne  hie  nosUr  Htrmh* , ,  *  Dtieruii  arma 


1  Citat  Varro  de  L.  L.  yu  p.  72.^2  Ex  eodem  Varr.  lib.  Vt.  p,  81.  lofi  /a- 
m'dia  Parens. — 3  Cilat  Fenina  m  *  Curricula/  p.  45. — 4  En  «odeiii  Feita  in 
'  Coriui^'  i>*  42.^5  A  pud  t>&tiim  Itt  *  Crtiinitia/  p>  4^, — 13  Ap^d  fundem  In 
*  Citlor/  p.  as. — T  Citalur  a  Foio  in  *  CaniiiiUo,*  p.  SO.— S  Ciiatur  ab  eg- 

NOT^ 

4  Cariuf]  Veins  pro  ^  co rittm.'  T^uu 

cntiHt  redditm  tit  frtSMHt  inh  meriii$, 
id  e&t,  Ltidiiruit  fltgrta  tlbi  praprer 
npquiUam  InUictla. 

7  Canitudinem]  Id  est,  cauilientr 
Tctnt. 

8  Caeukmt]  FeitiiBj "  CB^ciiltaitt ; 
c!£cU  proKLim  flint  ocubrum  acie 
obtiiia,' 


1  Epeum  fumifii^nm]  Ep^na  cocna 
dicitur  '  fumitTcns;'  qnia  coci  utplu- 
rimnm  versaouir  in  fiimn,  ulqticad^c^ 
meUns  *  famci^fim  *  dicaSi  qiiaru  *  fu* 
ti45ciim.* 

2  Oggannmi}  ^  Oggannlrc  '  est  la* 
iralus  iUe  tenuis  cc  Ainicna  ranum 
feiliemiutti,  et  at  ita  dicam  gratu- 
liDiiiim*  propter  reditum  heri. 

%  Currkuh]  Id  eit«  curslm. 


1754  M.  ACCII   PLAUTI 

Additeiepades,  echiaos,  ostreas. 

Nihil  moror  mihi  fucam  in  alveo/apibus  qui  peredit  ci- 
bam.  115 

^HAGON. 

HoDos  syncerasto  perit. 

PLOGIONA. 

Nam  coloratam  frontem  babet^  petilis  labris. 

SATURIO. 

Catullnam,  caroem  esitavisse,  [hoc  est,  comedisse  Romano$, 

PlatUus  in  Saturione  refertJ] 
Retrahi  oequitar,  qaoquo  prc^essa  est  seinel. 
Male  tibi  evenisse  video,  qui  glaber  erat  tanquam  rien.  120 
Saccenturia ;  centam  require,  qui  te  delectent  domi. 

8GYTHA   LITURGUS. 

Mnlier  es,  uxor :  Quoja,  vir  ?  ego  novi,  scio :  axiosa  es. 
Sin  ea  mihi  insignitos  pueros  pariat  postea, 

Mpernendi. . . .  AddiU  lepades^  echinoi^  ottreaa, . .  •  Nom  cwro  ti/ucug  ett  in  atof», 
qui  vnrat  cibum  ajmm. ...  Pbagom.  Honor  9ffneira$H  inUrii, ...  Plociona. 
Est  UUfrons  coloraia,  et  exUia  labra, . . .  Saturio.  Comedisse  eamem  eaitthnun, 
• . .  Non  potest  retrahi^  in  quemetanque  loewn  progressa  est  semel. . . .  Animadverto 
id  tU/i  male  cessisse,  qui  imberhis  eni  veluti  ren, ...  Smccentwria;  qiutre  vel 
eentwn  qui  te  oblectent  in  tfdt^au.  • .  •  Scytha  Liturous.  Esmsdier^  o  uxor, 
C%ia,  vUr f    Ego  notfi,  scio :  faetiosa  es»..  •  Si  deineeps  non  edat  mihi  pmeros 


113  E  Festo  in  <  Nancnm,'  p.  115.— 114  Vide  ad  vs.  103.— 115  Cifat  Pritci- 
ao.  lib.  X.  p.  893.— 116  A  p.  Varr.  de  L.  L.  lib.  yi.  75.— 117  CiUtnr  a  Nonio 
io  *  Petilnm,'  p.  568.-119  £  Festo  in  '  NequiluDi,'  p.  131.— 120  Ex  eodem 
Festo  in  « Rienes/  p.  219.-121  Ex  eodem  in  *  Siiccentnriare/  p.  277.— 
122  Citat  Varro  de  L.  L.  yi.  p.  76.  actiosn  es  Pareni.- 123. 124  Extant  apud 

NOTJE 

117  Nam  coleTatam\  Hec  Fabola  dictum.    Festus,  <  Neqnitom,  et  ne- 

Tocatnr  PUtrnna^  a  -wKoki^viis,  stuppa-  quitnr,  pro  non  posse  dicebant.' 

rumemtor,  120  i2teii]   Nihil  est  riene   roafis 

Petilis  labris}  Festns  :    <  Petilam  glabrum. 

suram,  siccam,  et  sobstrictam  vulgo  121  Succenturia]  Festns:  'Succen- 

interpretantor.'    Nooios,  *  Petilnm,  ttiriare,  est  explendae  centurin  gratia 

tenue  et  exile.'  sapplere,  sobjicere.' 

119  Nequitur]    Nequitur   antique 


FttAGMENTA,     PARS    I. 


1765 


Ant  varum,  aut  valgum,  aut  coinpernemj  aut  paBtum^  aut 
brocchum  filium. 


TRlGEMtm. 

Ni  fugissemi  medium  credo  praemorsisset; 


125 


VIDULARIA, 

Ubi  quamque  pcdem  videbat,  suffurabatur  omnis. 

Nescio  qui  servos  e  myrtela  prosiJuit. 

Paupera  hfiec  res  est. 

Opposita  est  claxeadix :  at  ego  dicam,  signi  quid  sit, 

Aoimum  advortite  ambo,  si  voltis,  vidulum  hie  apponitc.  130 
Ego  servabo,  quasi  scquestro  detis :  neutri  reddibo,  doiiicum 
Res  judicata  erit  hmc. 

Haud  fugio  sequestrum. 

Inopiam,  luctum,  moerorem,  pauper tatem,  algom,  fatneiii.v 


mrco  quodam  nctniM^  qui  tini  aui  vari^  atil  rtdgi,  aai  CMtpernet,  mui  paii,  mil 
brocfhi* ,  *  /TRiCiEMiMi*  Niri  in/ugam  me  c&j\}eiu$emt  me  vi€diiun  deniibut  iniw- 
liuef.  .* ,  ViDCfLARiA.  StiUim  atqne  pedkulum  ccrnebai,  enm  gurripitbat.  .  i,  JVf- 
icto  quiB  lenjwa  erupit  ex  myrtetfi^  -  , .  Hit'c  rf js  tH  vtUtra^  . . .  itppotitn  at  ewi- 
tka;  ego  cer&  ajtiTtamj  quod  sH  sigmim,  .  ♦ ,  Animadvertite  ambo,  si  Hbtlt  diiiomie 
hie  vidtitmrn.  Egtt  cmtodiarrif  i/uiiai  dcponierifM  apud  sequeatmm :  mddam  nfulri, 
dmec  hac  iU  tit  dijudkatan ,,.  Noh  deprecor  itquestrunt.  , ,  *  EgfsiniemffiHum^ 


Festntn  In  '  ValDto«i*  p*  302,  PDreiia  kffH,  Turn  ne  wjtor  mM  indgniios,  ^c* 
Mox,  margo  ed*  Oronov.  broncum  e  Now. — 125  Le(;ihir  apnd  Oelliumj  vii.  9. 
—126  ESonioin  *Pedi«t'  p.  608.— 127  Cital  PriscUuu*  lih.  iv*  p.  0'25,— 
liB  Ek  eodeni  Pnac.  K  v.  p.  647 ^—PiO  E  Priscian.  Hb.  v.  p.  055,— ISO  H|c 
et  treB  seqq.  versus  cluntur  a  PriBcian.  lib*  vi,  692.  959.  «t  a.  Kotiio  in 


NOTiE 


184  Varum}  *  Varoa '  distort  is  eat 
erurlbaft  ^A\go  rontrarius,a1qiie  sd^a 
Incedtt  leaibiis  Juki  a  posit  is,  p^di* 
bnit  laugis&ime  disjunct is< 

Valgum]  Valgum  appellant^  qni  In- 
eecitt  talis  junta  le  poAitiB,  sed  dis- 
jaDctis  genibiis. 

Compemem]  Longis  eit  ^  cotuper- 
aii*  pedibus* 


'  Patum]  TftmuliB  est,  et  clauiisii- 
m'\s  ocntit^ 

Brocihumi  Nomnt,  <  BroiJcus,qui 
dentes  babet  prominubi^  et  os  pro- 
dncmm/ 

129  Ctaxendix]  Priicianiis,  *  Clas- 
«ndix '  slgQtficai  coucbam,  qiu  sig* 
Dum  tegUur. 


1756  U.   ACCll   PLAUTI 

Ejosdem  Bacchse  fecenint  nostram  navim  Pentheum.    135 

Nanc^  ut  apud  sequestrum  vidulum  posivimus. 

Nunc  servos  argentum  a  patre  expalpabitur. 

Immo  id  quod  haec  nostra  est  patria,  et  quod  bic  meus 
Est  pater,  illic  autem  Soterinis  est  pater. 

Halim  moriri  meos,  quam  mendicarier.    Boni  ministran- 
tur  :  ilium  nunc  irrident  mali.  140 

Signum  recte  comparebat :  hujus  conteudi  aonulum. 

Quid  multa  verba?  plurimum  luctavimus. 

—  Jube  hunc  insui  culleo, , 
Atque  in  altum  deportari,  si  vis  annonam  bonam. 

Ibi  ut  piscabar,  fuscina  ici  vidulum.  145 

Nam  audivi  foeminam  ego  leonem  semel  parire. 

tfttHHtuHt  inofUm^  Mg^t  famem,  • . .  ^M»dem  Imeckaiiones  diUeertwennU  «m- 
tram  namm^  iieut  Pentheum, . . .  Niiiic»  ^icta  deponnmrnB  vidmlum  afud  9e«fiu$' 
f mm. . . .  Nmrc  Mrricf  ctrcittiir^Rte^  palrem  peeunia, . .  .  Immo  quia  adett  patria 
noihra,  ei  quia  kk  e$t  meu$  pater,  iUe  vera  e^t  pater  earum^  qui  ealutifuirumt,  •  • , 
Malim  meai  ntartem  oppetere,  quam  mendicare.  Quia  boni  eertnant  mortao : 
wmU  iUudunt  mendico.  • . .  Signum  aptime  apparebat:  toniuli  cum  ammtla. . . .  Quid 
T^ura  t  MuUum  luctati  tumut, . . .  Impera  kune  includi  culeo^  atque  dtferri  in 
flilwR,  ft  eupi»  habere  annonam  uberem, . .  •  Cum  piaearer  m  Ulo  lacOtfuMchm  fern 
mdMinfom,  • . .  Audvoi  muUerem  oitm  peperime  i«0ii«m. 

*  Reddibo/  p.  770.— 1S4  Citat  Priscian.  lib.  vi.  699.— 1S5  £x  eodem  Prif- 
cian.  lib.  vii.  p.7S8.  Cf.  Trin.  iv.  I.  14.~186  E  Prisciao.  lib.  x.  p.  896.— 
187  Recttat  Noniut  in  *  Expalpare,'  p.  543.  et  752.— 188. 189  Citat  PrisciaD. 
lib.  VII.  p.  749.  meui  eat  Pater,  tfc.  Parens.— 140  R  Nonio  in  *  Mendicarier/ 
p.  662.— 141  CiUt  Nonins  in  *  Contendere/  p.  681.— 142  £  Nonio  in  '  Blnc- 
tavi/  p.  748.— 148. 144  Citat  Fnlgentioa  Placiades  in  'Cullena/  p.  806.— 
145  Ex  Aniularia  ciUt  Nonius  in  'Icit/  p.  558.— 146  Citat  Junius  Philar- 
gyruf  in  Virg.  Eel.  ii. 

NOT* 

185  Fecerunt  navim  Pentheum]  No-  140  Bant  mtnufrmlar]  Alii,  Bam 

ta  eat  Fabnia  de  Pentbeo,  qui  cum  immeerantur,  id  est,  bonot  ejus  mi- 

curiosins  eonienplaretttr  orgia  Bac-  seret. 

clii,  a  Bacchidibus  discerpius  est.  141  Contendi]  Id  eat,  eomparmre 

189  Soierinit  eet  pater]  Hsc  Sote«  aliqnid  cum  alio,  nt  deprehendas  in 

ris,  hujus  Soterinis ;  id  est,  pater  sal-  quo  differant.  Contendere  fila,  utrnn 

▼atricis.  Nam  <  Soteris/  est  a  Oras*  sint  asqualis  longitodinis. 

CO. 


FRAGMENTS.     PARS    II. 


1757 


PARS    SEC UN DA, 
LOCI    EX   AMISSIS    CITATI, 

AMIS90  ETIAM  COMCEDl^  NOMlf^E* 

Epeum  fuinificumj  qui  legioni  nostraB  habet  coctutn  cibum. 

Oggannuit  odiosas  cmoi  ioim  familiae. 

Licet  vos  abire  carriculu. 

Jam  tibi  tuis  meritis  crassus  corius  redditus  Est 

Di  bcn€  voTtaQtl  tene  craminam ;   in   ea  erunC  trjgtnta 
minac.  5 

Nallam  ego  rem  citiorem  apud  homioes  esse,  quam  fa- 
mam  reon 

Stullus  est  advorsom  aetatem  et  capitis  canitadinem. 

Naaiaam  mihi  ocali  caecultant  ?  estne  hie  noster  Hermio  ? 

Eprus  fumatut,  qnt  coqmi  ciboa  nosirU  ctfpiU^  ,.  * .  Oblalratnt  invisua  vnivertit 
nnftr^  famiii^. .  *  .  Lket  tot  fugtre  cdenier,  ,  *  *  Tua  eutiit  etfnsit  crmsior  tuia 
WiHwtihui,  I  *  I  DH  beTie  tertant  /  Acciite  crumctiamt  sunt  in  ea  iriginta  mina^ 
Jr^ilror  nihil  €M$e  teti^tm  apud  hamiHes  /fii/ia* . » *  Detipit  prater  aintem  et  fa" 
niliVvi.  .  *  *  f^onne  oeuli  /aiUntur?     Eiine  hie  uoder  Hermia  ?  ,.^  Deteruit  arma 


\  CiUt  Varro  de  h*  L,  ti,  p.  72.— 2  Est  eodem  Varr*  lib,  vi.  p.  81.  toti  fa- 
miUit  Fafeii5t<»>3  Cilat  Fesliii  in  *  Citrrif  iilo/  p*  45*— 4  El  i?odem  Festo  in 

*  Coriyft/  p,  42.^5  Apiid  Fpitnm  in  *  Crmntna,'  p,  43.-6  Apud  f  nndem  in 

*  Cltior/  P'  ^' — 7  CiUlur  a  Fcilo  in  '  Citiimdo/  p.  30.-^8  CiiMur  ab  eo- 

NOTiE 

4  Ccriui}  Vetrta  pm  '  mriiim/  Tuum 
ctiriui  rcdditut  eti  craxtnt  tuis  meriiist 
id  CBl,  indiiniit  Qagrii  tibi  propter 
nequitiam  inflietis. 

7  CdMtCudtnftiii]   Id  e<r,  caoiticm, 

B  Cisciiltant]  Frsltis,  *  Csccdtant  j 

ccecii  proximi  iliiii  oculotum  4Cie 
ot>tu»/ 


1  Epeum  fitmifiiium]  Epeus  eo€ua 
dicitur  '  riiaiitieiiif^*  quia  coci  utplu- 
rimitm  nersanlur  in  fiimo,  atqueadeo 
meliiia  *  fnmotiim  '  dlcas,  qiiam  *  fu' 
Eni5cnn].' 

2  Oggannuit]  '  Oggannire  *  est  ta^ 
tratua  ille  tenuis  et  amiciin  ranum 
geilieDtium^  et  ut  ita  dicam  fratu> 
lantiiim,  propter  r«(iiltim  heri. 

S  Curruuhj  Id  e«ri  curiiin* 


1758  M.  ACCII    PLAUTI 

Ejuravit  militiam. 

Sic  me  subes  cotidie^  quasi  fiber  salicem.  10 

Herbam  do. 

Iniit  te  unquam  febris? 

Neqae  maneralem  legem,  neque  lenooiam, 
Rogata  faeritnecne,  floccid'  aestimo. 

Perfidiose  captas,  edepol  nervo  cervices  probas.  15 

Mariatica  autem  video  in  vasis  stagneis : 
Bonam  naritam,  et  camaram,  et  tagenia : 
Echinos  fartos,  conchas  piscinarias. 

...Sic  tubit  meat  adet  ringulis  dUbut,  muui  OuUr  sobit  MUces, .  •  •  Herbam 
forrigo  . . .  Nunquamme  iefebrU  oecupaviil . •.  Naueifacio^  rogaiane fnerit  neene 
lex  munenim  dondwum^  aut  lenania, . . .  Per  adem  PoUueit  perfide  oecupaiuM  ex- 
phra$  utntm  coltumferre  ptsit  nercum, . . .  Animadverto  res  muria  mersat  m  m- 
eis  ttanneis:  videlicet  naritam,  et  eamanim,et  tagenia:  echmos  fartos,  cawckoM 


dem  Festo  in '  Cflecultant/  p.  28.-9  Ex  eodem  in  '  Ejnratio,'  p.  5t. — 10  Le- 
gitur  ap.  Festiim  in  *  Fiber,'  p.  62.  Sic  me  tubas  cottidie  Parens. — 11  Festns 
in  *  Herbam,'  p.  71.— 12  Festns  in  *  Iniit/  p.  78.— IS.  14  Hi  versns  legun- 
tiir  ap.  Festnm  in  '  Mnueralis  lex/  p.  107. — 16  Festns  in  *  Nenrum/  p.  121.— 

NOTJE 

9  ^uravit  miUtiam]  *  Ejuratio  sig-  13  Maneralem  legem]  Lex  mnnera- 
nificat  id,  quod  desideretur,  non  pos-  lis  erat  lex  Cincia,  qua  caninm  erat 
se  prsstari/  ne  qnis  mnnus  acciperet  ob  cantam 

10  Fiber]  Dicitnr  etiam  'Castor/  orandam,  et  patrocinium  prsstan- 
et '  Canis  Ponticos.'   Varro  de  Ling.     dum. 

Lat.  *  Fiber,  ab  extrema  ora  fluminit  16  Nervo  cervices  probas]  Festns  : 

dextra  et  sinistra  maxinie  quod  aolet  '  Ner? nm  appeUamus  etiam  ferrenm 

▼ideri ;  et  antiqni  fibmm  dicebant  vinculum,  quo  pedes  impedinntnr : 

extremum.  Unde  et  in  sagis  extrema  qnanquam  Plantus  eo  etiam  cervices 

fimbriae,  et  in  jecore  extremum  fim-  vinciri  ait.' 

brie/  16  Muriatica]   Ednlia  muria  con- 

11  Herbam  do]  Festns  :  *  Herbam  dita. 

do,  com  ait  Plantus,  significat,  vie-         Vasts  stagneis]  Id  est,  stanneis; 

tnm  me  fateor ;  quod  est  antiqus  et  nisi  forte  allusione  facta  ad  stagnnm 

pastoralis  vitae  indicium :  nam  qui  in  exprimat  vasa  lata  in  quibus  innatent 

prato,  cursn,  aut  viribus  contende-  in  muria  pisces,  et  cetera  ednlia. 
bant,  cum  snperati  eraot,  ex  eo  solo,        17    Naritam]    Ostrei  genus,  <  na» 

in  quo  certamen  erat,  decerptam  her-  rita.' 
bam  adversario  tradebant.'  Camarum]  Alind  edulii  genus. 

12  Iniit]  Introiit.  Tagenia]  Piscis  genus. 


FEAGMEKTA*     PAHS   IK 


1759 


Non  ego  te  novi,  navalis  scriba,  colombar  impudeas? 
Kihll  dcconciliares  illi:  cUi  quid  Persibus  sapis. 
Sacrum  ae  profaQuiu  habeas,  parvipenditur 
Ulcerosam^  corapeditain.siibverbQstam,  sordidam. 
Glirium  examina. 

sed  leno  egreditur  foras. 


20 


p 


Uinc  ex  occulto  sennonem  ejus  sublegam«  SS 

Nee,  machaera,  audes  denies  frendere* 

Floccipendo  quid  reram  gems. 

Argeutum  hinc  facite* 
Claudestina  at  celetur  consuetudo. 

Properant  prandiuni*  30 

Quam  folles  tauriui  habcnt,  cum  liquescunt  petraB,  fenuoi 
ubi  fit. 

Non  hie  ut  possit,  edit ;  sed  posse  copit,  ut  edat. 


d^romitu  e  pi$€inU*  > . .  Nim  it  ntmi,  nutuxIU  icri^,  evtumbar  impndeniiat .  <  • 
Sihit  adimeres  illi,  niai  t^tdtaris  Persibu$  sapere* ,  * .  Sine  rum  an  profanum  eotitH- 
mc*  pcrindt  iat,  .  . .  Uk^ribui  pUnum,  compedibtn  vinctam,  terubm  adu$imn,  gor- 
didiun*  » i  i  Glirium  e^aminn. « - .  Sed  Itno  tjcit  /cma.  Aacupabor  fjust  oraiionem 
hinc  ex  aecmUo,  .  *  *  Nee  audts  dentibust  frtndcrct  o  maehmra. .  . ,  Nihili  facto, 
i^md  af^ma.  .  • .  Him:  haU'te  pecunmm,  ut  tuei  int&gnHa  familmritai.  *  * .  Ac^ 
eeteratii  prandium.  , » .  Quemadrntidum  failet  fabriles,  quttndQ  futtdit ur  ferrum^  el 
UtpteMOtni  tapidct'  * »  Uic  non  edit  ui  vixUatj  icd  6pt(tl  val^re  at  edat* , . ,  iwjitlaii 


16  Hie  et  versus  duo  ^eqq.  citanttir  a  Festo  in  'Nariea,'  p.  113. — 19  Citat 
FeiUi»  in  *  Navalvi  fcriba,*  p,  &n*^-20  Featus  in  '  Perticu*/  p.  160. — 
21  Apud  F«!ttiiiii,  p,  1S2.— 22  Apud  eundem  in  *  Sub vcrbtia tarn,'  p.  277.^^ — 
2S  E  Nonio  in  '  Olis/  p.  551.— 24.  25  Citantnr  a  Nonio  in  *  Lege  re/  p,  G73. — 
25  Nonins  in  '  Frendere/  p.  736.-27  Fuli^entiiiB  in  *  FJaccl/  p.S05.^2B  Ci- 
Ul  Interpres  Tercnlii  ad  Phorm*— 29  Citat  Interpret  Terentil  ad  Adelplu 
Philargjrui  ad  Virg.  Georg,  iv.— 31  Idem  dial  ibidn.  uH  tit  Pareus.--* 


KOT^ 


10  N&mlia  Bcriha]  Navatis  icriba 
^mi  n  ora  es  t  CO  n  V  i  cj  nm,  N  am  n  ut  a- 
Ui  homo  djeebatiif  in  contemtuui  de 
homine  vill  et  nequam.  '  Scrlbae  ' 
eii am  iQl^r  Tiles  accenicbanlnr, 

Cvlumitar  impyi/tn^]  Columbaria  sunt 


fornmini  qtro  proferutitiir ei tra oatim 
remit  ^d  retnigandum. 

22  Subtjtr&uatam]  Id  eit,  vembni  * 
UBiatn.  Videlicet  ferro  calentc  lor- 
fjuent  et  cri^pant  capilLos. 


17(i0  M.   ACCII    PLAVTI 

Fortasse  se  amare  sospicavere. 

Instare  factum. 

E^one  illi  venear  ?  35 

Inimicas  esto^  donicum  ego  revenero. 
Pedibas. 

Corpus  tuum  virgis  ulmeis  inscribam. 

Nunquam  ad  civitatem  venio,  nisi  cum  infertur  peplum. 

Scelerare  manus.  40 

Ipsa  sibi  avis  mortem  creat. 

Pro  larvato  te  circumferam. 

Paupera  haec  est  mulier. 

—  Si  quae  forte  concio  est, 
Ubi  eum  hietare  nondum  in  mentem  venit.  45 

Cilix,  Lycisce,  Sosia,  Sticbe,  Parmeno, 
Exlte^  et  ferte  fusteis  privos  in  manu. 

Anus  hsec  in  pellis  periculum  protenditur. 

Cedite  mihi. 
Mecum  babet  patagus,  morbus^  ms.  60 

fitfpiMftf  «iml  ae  mmtn. . . .  Urgtrtrem, . . .  Egom  itti  Minfarr . . .  Eitoimimieiat 
dtmte  ego  reweriar. .  • .  Pedibmi. . . .  In$erUmM  Ikwh  corpus  virgU  ntmeU, .  • .  NmH" 
qmm  wimo  ad  wrhem,  miri  fiMncfo  infertur  pephtm. . . .  tufiiUMre  mtmue, . . .  Ami 
mM ^<Brt  exitiuM  ipea» .,.  Te pr^tdicoho  larvatum  ewe. . . .  Hae muUer  est  imopi 
. ,.  &  quis eit  forte cmtui  tn  9110  uondum  venit  in  mentem  adeae  hiecendo. .  • . 
Cilix,  JLycMce,  Sotia,  Sticke^  Parmeno,  adeste,  et  mfferte  nnguli  smm  /katem  ta 
maim. . .  •  Hoe  anus  extenditur  in  eutia  pericubm, . « .  Date  miki. . .  •  Paiagui^ 

82  Cf.  Macrob.  ii.  8.— SS  Citat  Donates  id  Hecyram  Terentii.  tuMpicmrtrt 
Pareos.— S4  Donatiis  ad  Terent.  Andr.  1. 1.— 85  Citat  Diomcdet  lib.  1.  fag. 
865.-86  E  Charisio  lib.  11.  p.  178.— 88  £  Servio  ad  Virg.  ^n.  1.  p.  208.~ 
89  Ex  eodeDi  ad  Virg.  iEn.  i.  p.  26«-^40  Ex  eodcni  Senrio  ad  Virg.  JEn.  ui. 
p.  295. — 41  E  Seryio  ad  Virg.  ^d.  ti.  p«  410.  mortem  comX  Eraim.  et  al.» 
42  E  Servio  ad  ^n.  ti.  p.  412.— 48  Ex  eodem  Servio  ad  £n.  xii.  p.  690.— 
44. 45  Hi  vts.  citantur  a  Diomede  lib.  i.  p.  886. — 46. 47  Citat  Interpren  Ho- 
ratii  ad  Sat.  11.  5. 10. — 48  Porpbyr.  ad  Horat.  de  Ann  DormiiorieDte.  tapei- 
Itf  tegieuWm  Salm. — 49  Cf.  Phocat  Gramin.  p.  1718.— 50  Macrob.  v.  19.  p. 

NOTJE 

87  PeAVbmi\  Adverbialiter.  quo  laborabant  Corybantes  in  sacrif 

50  Patagus\  Id  est,  capitis  quas-     Cybeles. 
satio.  JEe\   De  spre  quo  Cory banfes  cele- 

Affr6iif]  Id  est,  patagus  morbus,     brabaat  Cybeks  sacra  iatelKge. 


FRAGMBNTA,     PAHS    Ith 


1761 


Quid  €st  hod  ragat  palliuiUj  amictus  non  Bum  comtnade, 

ex!  tu,  Dave, 

A^e,  sparge:  mundum  esse  hoc  vestlbulura  volo* 
Vetiuii  Ventura  est  nostra ;  non  hoc  pulveret. 

Regiescit.  55 

Pullaria, 

Vesperna* 

Neque  ego  ad  mensam  puhlicas  res  clamo,  neque  leges 
ctepo. 

morbus  t  etas  aiicftum  mtium  kahilnnL  ...  Quid  e»t  hoe?  putlium  eat  ntg&eMm  ; 
rton  nun  intfuius  comm&dt*  . ,  «  Egredere  in  Davt,  ^gt,  spurge,  Opl&  hoc  vettibu' 
iitm  tf^u  nmndmiu  Softm  Venwt  tnt  hue  ventura,  Ne  puhis  ntiterait,  . , ,  Crewit 
. .  *  MoMuA  d&:tifd,  . . .  Vetperiina  ccemt* . . .  Neque  tg6  ttae^ffTBr  ^d  men^^m  tfr 
retm  puUkiit  neque  leges  pradki>' 

413.— 51  A,  Gellini  v.  19.  p.  4ia.'fi2.€3.54  Hoc  Fragm.  extat  ip.  GeLllnm 
it»Kl,'-55.  66*  fiT  E  Fesio  pp.  188,  308-  30S. 

fiOTJE 

65    Regi^sdt]  Ff-iUif^  *  tleglescit     iDterprele  Fes  to* 
«pnd  PlHiiiiim  iii;mdeal  creicit/  57  Ffip^nia]  Veipertm  ccena. 

56  PuliariaJ    Id  eit^  maavi  dextri 


PARS    TERTIA. 
LOCI  EX  COMOEDIIS,  QUiE  EXTANT,  CITATI  : 

QUI    TAMEN 
IH    NOSTRIS    HODJB    CODICIBU.S    NOSQUAM    COMPARENT. 

AMFH1TRU0. 

Optumo  jure  tofringatur  aula  cineris  iu  caput. 

Ke  tu  po^tulcs  matellam  uoatn  tibi  aquas  infundi  in  caputs 

Ilerus  Amphitruo  occupatus. 

A9f  PHITEUO.  Merit&frangaiur  flfia  plena  cinere  in  ^u*  taptii, .  * .  Ne  una  ma- 
teih  aquat  injicintur  in  tuum  eapiii>  .  <  *  Amphiirtt^  herus  est  imptdiius, ,  * .  Qtttere 


IE  Nonio  in 'Atili/  p.79i,-*-2 Ei  tadem  in  'Mitelli»'  p«  TOt. — 3  Exeodem 
Delpk.  H  Vur,  Ckt.  FlauL  &  T 


1762  M.  ACCII    PLAUTl 

Qaae  se  adveniente  morbo  nmic  medicmn  tibi. 

EDim  ta  certe  aot  larvatas  aat  cerritus  es.  5 

Edepol  homiDem  te  misenim !  medicam  qaaerita. 

Qaoiqae^  me  absente,  corpus  volgavit  saum. 

Esjuravisti  te  mihi  dixe  per  jocam. 

Qai  nequeas  nostrornm  uter  sit  Amphitmo  decemere. 

Nisi  hoc  ita  factum  est,  proinde  ut  factum  esse  autumo^  10 
Non  causam  dioo :  verum  qui  insimulet  probri? 

Manifestum  hunc  obtorto  collo  teneo  furem. 

Ibi  scrobes  effodito  duplos  sexagenos  in  dies. 

At  ego  certe  cruce  et  cruciatu  mactabo  :  exi  o  foras, 
mastigia. 

ASINARIA. 

Qui  etiam  me  miserum  famosum  flagitiis  facit  suis.  15 
Heic  aderit  credo,  congerro  meus. 

AULULARIA. 

Nee  noctu  nee  diu  quietus  unquam  earn :  nunc  dormiam. 

j€m  mediaim  ad  te  cartndam  merbo  aecedenie.  Priffeeto,  aut  Utrvit,  out  Cerere 
imttinetui  e».  Per  adem  PoUmcu  kommim  iufdicem  f  qu€ere  mediefim. . ..  Cm- 
vif,  quando  akfki,  mlgavU  gmm  corpm, . . .  Jura^ieH  te  mtAt  dtxisse  joco. . . .  Qm 
Mon  potet  ttoiuere  mter  no»irum  $it  AmpkUruo. . . .  Sin  id  ita  geMtum  eH,  mt  ges- 
ium  eue  dice,  mon  me  d^endam,  Sed  tu  me  instmaioM  flogiiiit . . .  Teneo  kanc 
fkrem  manifettwn  obtorto  eoUo, .  • .  Effodiee  bie  eexagenoe  ierobe$  in  die$  nngnhi. 
.  • .  Sed  ego  te  adigam  in  cmeem,  et  crueiatum :  egredere  /orao,  o  maoiigim. .  • . 
AsiNARiA.  Qui  me  reddit  qnoqne  celebrem  probrio  $uiM. . . .  Meu$  congerro  kmc 
venietf  ut  jNtto.  • . .  Aulvlaria.  Non  $im  ^ietm^  nee  din,  nee  noctu.    Nunc 

NoDio  in  '  Occopttiii/  p.  686. — 4  Hie  et  dno  seqq.  Terioii  cittntnr  t  Nooio 
in  '  Cerrili/  p.  508.  et  *  Advenire,'  p.  6M.— 7  £  Nonio  in  ^  Vulfftre/  p.  587. 
— 0  Qui  nequeo  Parens.  Citttnr  a  Nonio  in  *  Decemere,'  p.  646. — 10.  II  Hi 
venns  Icgaotnr  ap.  Noninm  in  *Antnniare/  p.  618. — 12  £  Nonio  in  <  Fortan/ 
p.  789.— 18  Citat  Nonini  in  *  Scrobet/  p.  611.  item  Priician.  lib.  y.  p.  657. 
VII.  p.751.et  Servius  ad  Virg.  Georg.  ii.  p.  108.->15  £  Nonio  in  *  Famotos/ 
p.  618. — 16  Citatnr  a  Nonio  in  *  Oerrs  '  p.  550.  qni  gtostam  addit,  *  et  col- 
Insor  mens,  qni  easdem  esercet  nngas.  — 17  £  Nonio  in  *  Din/  p.  589.— 

NOT^ 

3  Oecupatue]  Id  est,  impeditiis.  sere.' 

4  Qum  ie  IQuaie'i  A  veteri.  <qoae-         16  Congerro}  Confabulator,  nuga- 
90,  sis,  sit :  quaesivi,  quKsituoi,  quv-     rum  socius. 


FEAGMCNTA.      PARij    lit.  1763 

sed  leno  egreditiir  foras. 

Ilinc  e%  occulto  sermone  satus  sublegam. 

Hotno  ebriolatus  soiuno  sanari  .solet.  90 

Qui  mihi  olera  cruda  ponuatj  haJec  danuiit* 

E^o  ecfodiebam  in  die  dcnas  scrobes. 

Hie  quidem  pervicus  custodcm  addtdit* 

Pro  illis  crocotis,  stropbiis,  sumtu  uxoris. 

Ut  admomordi  hominem*  25 

myrtanij  myrtuin. 

Fac  fidcle :  cave  fluxam  fidem  feras. 

Pileum,  quern  habuit,  deripuie,  etunque  ad  coelam  lallit. 

M&mmQ  ijidu^gtho,  . . .  Sid  I^o  exU  for  as,    A  uBeuUabn  tx  ^oiliQ  atrmottrm  ^ut, , » . 

f/nHw  if*itukniuJt  ci^muevH  levari  stimntf Qui  mihi  apponunt  qUtq  cmda^  hatea 

iimnt*  ,  , .  Ego  tffodiebam  decern  s^:r^fh€»  tn  singvtos  dki,  ,  - ,  Hie  atntumax  adjecit 
ckMtifdfm*  ♦  *  *  Pro  illtM  v  Pit i bus  itoca  iinciix,  xtr&phiisj  futrttu  u^orU*  ♦ » ♦  Ui  ma- 
nfordi  huviinem*  ,  *  .  Mi/rtam:  myvium^  . .  .  Captivi.  EHo  fidus:  ride  we  fiuxti 
&lfid€aiua Eriputi  pUetimt  qvem  luittitat  in  capiie,  ti  eum  Mmtniii  in  tet* 


19  Mer<^*  Krm&nem  tjuM. — 20  Hnmo  ebriutu*  al*  ip.  PireDHi ;  Homo  r^i-taciu  ah 
ibid.  Citaiur  p  Nonio  in  *  Ebrlaciu/  |i.  544.— 21  Ciiat  Nonius  iti  '  HaUc/ 
p,  351.^32  €Uat  idiHii  Noniusi  In  '  Scrobes/  p.  Oil.— 23  E  Nodiu  in  "  Per- 
vico/  p.  758.  Al.  p£rri£ax*^2-l  E  Nooio  in  •  Stfopliium/  p.  TbS,  Mumtu  uxvrio 
Pirrn», — '25  Ex  A*GelUOi  vit.O.  admtmordi  edrf«  vetU--2G  CItat  Porpbyrmi 
sd  Horat.  Od.  iu3B,  mifrU  H  mfriitm  FarenB*— 33  Nonliu  ciUt  In  *  PUtum/ 

NOTjf: 

19  S^rmane  tatui  aubiegatfi]  Sertw^ne-  Sinfpkiii[  Strophium  fatcU  pec  to* 

Mlvff,  utia  vac^  e  duobiis  fiictM  :  ffnluj^  raUs^,  quae   ad  orain  snnmiam  ve^itt 

auteuk  quarts d ^clinati an U  si}(mAcat  mnliebm  posiia  iicapiitiiiiuaiqtie,  in- 

tatiraiiem*    Sermonestitut  jgiliir  idem  sideL 

eiit|«c  en,  quiB  in  sermonem  incide-  ^5  Vt  admomordi  {itdtneinardi)    Pro 

rint :  alii  Legunti  $erm&nem  rjus  fubtC'  admomoidi. 

gam*  2G  A/j^rfam,  m|rf'tri«]    A   *  inyrta/ 

S3  PerriVii*]  Id  enr,  pervicaji.  *  itiyrtua/ 

34  Croeotii]  *Crocota*  est   ve?His  27  fW^f^tr]  Fac  quod  «it  ll9ll]i- 
<'  r  (^c  i:  i  col  o  rU.  1 0  Ep  lil  ic  0  e  EH  I  ■  cr  0  c  D  -  nU  It dl  ^  q  u  od  ci  l  (Ida  u 
lula; 


1764  M.   ACCII    PLAUTI 

Anctionem  facio  parasiticam. 

GASINA. 

Peril !  illic  babebit  flocco  jam  homo  lambos  meos.  30 

Intro  ad  uxorem,  snfferamque  meum  tergum  ob  injariam. 

BACCHlDfiS. 

Ilia  mei  cognominis  fuit 

nam  et  ex  mari  timida  ecce  ego 

Pavitare 

Quibus  ingenium  animi  utibile,  ^st  modicum  et  sine         35 

Vemilitate 

£cquis  evocat  cam  nasiterna  et  cam  aqaa  illam  impuris- 

sumatn  ? 
Qusd  sodalem  atque  me  exercitos  habet. 
Nam  tu  qaidem  quoivis  excantare  cor  facile  potes. 
Vincla,  virgae,  mole  sfievitodo  mala  fit  pejor.  40 

Cor  meum,  spes  mea,  mel  meum,  suavitudo,  cibus,  gau- 
diuro.    Limaces  viri. 

Ihm.  . .  •  Fmcw  auetioinem  panuiticam*  . . .  Casina.  Oeeidi  /  iUe  homo  wudo  xoact 
faciei  meum  tergum, . . .  Ingredior  ad  uxoremt  et  coi\feram  meum  tergum,  ut  affi- 
eiatur  if^uria. . . .  Bacchidbs.  llU/uit  idem  cognomen  ac  mihi, . .  •  Nam  ecee  ego 
trepidare  cetpi  recene  a  mari,  . . .  Qui  habent  animum  eommodum,  modeHum  et  tui' 
nime  rusticum, . . .  Qui$  vocat  ilium  impurum  eum  noMitemu  aqua  plema  f . . .  Qmt 
me  diseruciat  alque  sodalem, . . .  Nam  tu  quidem  potet  facile  animum  iucantare  m- 
junii, , . .  Vineula,  verbera,  crudelUaSt  ewidU  gratior  quavie  mole, . . .  Cor  meum, 
spe$  mea^  mel  meum,  euamtudo^  cibiu^  gaudium*  Viri  limuees, ,..  Ne  aedperee 


p,  608.— 29  Citat  Folgetitins  in  *  Auctio/  p.  804.— SO  E  Nonio  in  *  Defloc> 
care/ p.  487.  Aojfio  deest  in  edd.  vett. — 31  Ex  eodeni  Nonio  in  *  Sufferre/ 
p.  708.  ad  i^juriam  Acidal. — 82  lUa  mea  Pareus.  Citatnr  a  Servio  ad  Mn, 
VI.  p.  420.— 33  Citat  Donatus  ad  Terent.— 35  £  Nonio  in'  Modicum,' et 
Charis.  lib.  ii.  p.  185.— 37  E  FeRto  in  *  Nasiterna,'  p.  328.— 38  Citat 
Nonins  in  <  Exercitiim/  p.  486.  Cbaris.  ii.  p.  204.— 39  Citant  Noninn  in 
*  Excantare,'  p.  586.  et  Servias  ad  Eel.  viii.  p.  45.— 40  E  Nonio  in  <Ssvi- 
tudo/  p.  582.— 41  E  Nonio  in  *  Snairitudo,'  p.  681.  et  in  '  Limaces,'  p.  673.— 

NOT*: 

31  Ob  it^uriam]  Id  est,  ad  injuri-         36    Vemilitate]  Indoles  qnas  ler- 
am;  obviam  injtiriae.  vam  et  vernam  redoleat,  et  libernm 

33  Ex  mart  timida]  Id  est,  tilubans,     hominem  dedeceat. 
et  male  stans;  eos  enim  qui  navigant         37  Nastferna]  Juvenalis  vocat, '  Ca- 
torpor  occiipat.  licem  nasorom  qaataor.' 


FRAGMENTA.      I>ARS    111. 


17(13 


Ne  a  quoquam  alio  acci pares  mercedem  annoam 
Nisi  ab  sese  :  nee  cum  quiquam  limares  caput* 

Cupido  te  conficit,  anne  amor? 

Preenestinum  opinor  esse;  ita  eral  gloriosus.  45 

Sin  leoocinium  forte  collubltum  est  tibi, 
Videas  mercedis  quid  tibi  est  aequuto  dari, 
Ne  ista  setate  me  seclere  gratits. 

Ulyssein  audivi  fulsse  aerumnosisgumum^ 

Qui  annjs  viginti  errans  a  patria  abfuit :  fiO 

Verum  hie  adolescent  tnulto  Ulyssem  anteit, 

Qui  illico  errat  intra  muros  civicos. 

MOSTELLAKIA. 

Sine  juxta  aratn  sedeam,  et  dabo  meliora  coiisilia. 

MILHS, 

Ita  nos  aostramque  ramitiam  babes  exercitam. 

Modice  uapis.  55 


«  ftiaiiBain  tiiUf  mfrccdem  ttnnutini,  niM  a^  sete;  nequt  UrnQtet  caput  cum  titwquam, 
*  -  .  Vtipidt»u.f  nil  amor  tc  con^cii  ?  .*,  O/iiiiflr  ilium  esse  Pr^nf^iinum  :  criiro  trai 
gtoriotuM^  .  * .  ^in  hbet  knoiinium  tnjtercertt^  cide  quid  par  est  tibi  titui  prwmii,  ne 
me  sufKtiriM  i^la  'O^hUe.  ■  ■  *  Audivi  Ulysiem  in  &rumnit  versatum  eise  pluTimist  qui 
mgimti  unnii*  aLJuit  a  liatria  ragus ;  Atd  hie  juvei\is  tojtgc  anicsellU  Uiyisem,  qui 
(rrat  tHu  iMta  mur^s  cii:iifUh(. , .  *  jMosTkllahi  A*  Patcre  ut  sedt-amjuxia  AfflOli 
ft  dabo  mtlittra  conMilia, ..,  Miles,  liutiQa  dir-tjcatj  et  milram  famiiiam. .  *  iSojfM 


42.  43  Hi  veniis  e  Nonio  in  *  Liinare/  p.  Cia.  iU  Itgiirvtur  ap.  Paretintj  Nee 
€ifm  qunquttm  .  ,  ,  Dfc  ffum  quoquamti[c. — 44  £  Secvio  ad  Virg,  jEti.  iv.  p.  325, 
i-r  Wqiuu  iu  'Cii^ido/  p.  72L— 45  E  Nonio  in  '  Opino/  p-  751*  opimo  eue 
Pa^reiis  el  edd.  vetL— 45  Hie  fit  duo  fn?qq.  vrrauB  citaniiir  e  CUarisio  lib,  ji. 
IK  im. — 49  Hoc  Fragm.  kfrjiur  »p*  ChkriK.  ibid.— 5S  £  Semo  ad  JEn.  K  p, 
553^—54  Eittat  ap.  Fulgent,  p.  BQ5.— 55  E  Nonio  in  *  Modieiifn/  p.  67B — 

NOTJE 
41  LtmiT(£t  vifj]    Id  eitr  Aiiaetni- 
mare  caprU:  id  m  obictcnU, 
45  Opinor  [Apjiti>]  Antique,  pro  dpi' 

5S  Cansilifi]  Servlua  ad  illud  £n^L- 
dos  IX*  *  hnco  tuin  tbrte  parenlU 
Pilumui  Tivrnnii  ^acrata  valle  seds- 
btt»'    '  Secnndam  Plantum  *  lederei 


eit  coiidlinm  capere.  Qui  indiiritin 
MovtHlaria,  fi«Ttriim  dtcenlcm,  *  Sine 
juxta  aram  i^edeam,  et  dabo  meliora 
consllia/  Nam  et  Ipsacousiiia  a  hb- 
dcndot  qiiBJii  ^coniidia'  dicta  Kuni, 
Sedentium  enim  animi  CraDqnilliQrei 


1766  PRA6MBNTA.  PARS  III. 

PSBUDOLUS. 

Nisi  carceretn  aliqaando  effregeritis  vostram  domuiii. 

PCENULUS. 

Importuaa  avis  venit  vesperi. 

RUDBNS. 

Quid  munnurillas  tecum,  et  te  discrucias  ? 

Aulas  abstulas. 

STIGHUS. 

Nonne  hoc  publicitus  ?      60 

TRUOULENTUS. 

Bona  perdidif  mala  repperi :  factus  sum  extimus  a  vobis. 

moderate,  •  • .  Psbudolus.  Nm  effregerUU  aUgiumdo  Mfcfrnn,  Mi<r«iii  d»mmm . . . 
PocNULUH.  Avii  iwmortmna  venit  ad  vetpenim, . . .  Ruobns.  Quid  umrmunu  te- 
eum,  et  te  ditcrmeiae  7 . . .  OWi$  tatfere, , . .  Stichus.  Nornne  hoc  pubtke  ? . . .  Trc- 
CULBMTOS.  Amiti/ortunaif  vtfortunmm  naetuieum:  evoH  alienue  a  vobit. 


^^0^^^'^^^^^^ 


66  CiUt  Senrios  in  Virf^.  £n.  i.  p.  178.-57  Citat  Cliarti.  lib.  ii.  p.  197.— 
68  Lefotur  apnd  Noninm  in  '  Mnrmnrillam/  p.  667.-69  Apnd  Diomed.  lib. 
1.  p.  876.— 60  Extat  apnd  Charis.  lib.  if.  p.  190. — 61  Apnd  Prttcian.  lib.  in. 
p.  609. 

NOTJE 
56  Ceattnm  .  .  •  VMlrain  donnim]     career  videretnr. 
Jactum  illnd  videtur  In  terynm  quen-        59  Auia»  Qhet}tieM\  Id  est,  ollas  aiH 
dam,  qni  saepini  in  earcerem  propter     fers.  *  Abiliilo '  antiqnnm,  pro  anfe- 
scelera  conjiceretnr,  nt  domns  ejns     ro ;  nnde  *  abstnli.' 


NOT^.  VARIORUM 


IN 


M.    ACCII    PLAUTI    COMCEDIAS. 


EX  ED.  ORONOVII  ET  ERNESTI, 
Lips.  1760.  8to. 


J 


NOT^  VARIORUM 


IN 


M.   ACCII  PLAUTI  COM(EDIAS. 


AMPHITRUO, 


Aegvmentum  .^a  l7«ltrartQ  Di  ]  *  U  31  or 
uinraiiV  mutier  ea  eir,  qim  quit  uti* 
tur;  qiiamque  areipit  ad  lempaafel- 
oc  tnatuaUti&m  :  iit  ^  pecnnia  titura- 
tia/  quae  ad  iiitiDi  accipitur  muluo* 

AsouMi  PaiveuMt. — 1  Awutrt  cap- 
ttu]  Adjecta  niidt  plerifqne  omnI* 
bn*  Comixdiii  ArginnentAf  carmine 
itmbko  sensriOt  eaqne  aiibinde  du- 
piicia ;  ex  qaibui  aUeruai,  aat  TexJ"- 
«th»,  aut  ftipttat^y*  ab  Hrtificio  et  imi- 
utioiie  did  tur;  nam  in  Ut«m  iiiiti* 
atitit>ii»  primie  cnjit^qii^  1^^0111  dic- 
Nonis^  in«criptLO,  fien  noniRiif  Comce- 
4tm  i-eprte^entatur'  l/mg^il.  Aicttme' 
iwi]  Oen^tlvtu  antiquum  mora  Qr^- 
corans.  Vtrg*  j^n.  %i.  ^  Nihil  ipsa  oec 
aurAi  Nee  tomlua  mcmor/  raicAin, 

rOf  poQ  AHfOf  vjtam  eernamus  utrlque/ 
Lticret.  lib.  IV.  Ytrgili^n,  3iti.  <  cer- 
PC  re  ferro/  pro  liecernerp*   Tau&tm 

7  Bti'^iharo  cttptux  tirMter]  Vide  tur 
hoc  Ari^iinieQtum  pr^fixuin  Cdiiks- 
dift  poit  iuiitas  iila«  sceoai  :  alitiqiiiD 
faUtiiTi  qtiod  aity  Btephatonetn  <:ap- 
ttim  arbitmDi«  Nam  ex  tegitiotia^ 
aoti  Blepbaro,  led  NaucratCA  arbiter 


ciptui  imer  uxorem  et  virun).    £x 

iUegitlmb  Vero,  casa  occiirfetis  Am- 
phitniani  Btepharo,  Judex  cunsticu- 
itiir,  utvr  lit  vertii  AmphiUuOr  Dfj- 
tald*  FalUtur  DiaialdEeuDf  eUi  Bar- 
ibiiim  iraxent  Adv*  xix.  0.  Nam 
€tJQvein  atque  Atnphiiruooein  rap- 
taBA6  tiivicein  pro  mce:chi»i  qiiamvia 
hand  CMet  rcprKBetitaCiim  in  scena, 
et  cum  doitii  noo  fuUit^t  iuv^ntua 
Naticrateiip  Blepbargnem  falik  Am- 
pbitruonis  vocatu  vntervenienlem 
desperasie  arbitrium.  Mill  inielll|(- 
ttir  €x  principio  i v.  3*  *  Vat  inter  vo» 
parliu/  Sit.  qu«  sine  diibio  PJauti 
e»l.  Gron&Vt 

Prologue. "^l  VoUh]  Margin!  ad* 
icrip»it  Me*  Palat.  lerr*  *  Lini^iia 
UmUroruni  vertit  U  in  O ;  Hetruica 
contra  A  in  U.* 

2  IrffiHHi]  *  L^ii  jyii,*  lUDl  proph 
til :  at,  'omina^  et  *e«ti  lu^ia/  qns^ 
setronda ;  contra  *  irittes  Dii,'  iratir 
apiid  Propert.  Utid*'  patei,  ^  Isriiim 
Mercuriiim '  significare  propititimp 
hoc  est,  bono  publico  tuheoteiu^  ftfi 
lastificantem  fiuos.  J*  GN^te/. 

4  Et  tti  retj  ndionetque]  Per  rf#, 
negotia  domeetica  et  rem  ramiUarein 


1770 


NOTiE   VARIORUM    IN 


iDtelligit:  per  ralione$f  nomint.  et 
qae  io  codicem  tccepti  et  espensi 
referantnr.  Jam,  *  expedite  ratio- 
nes/  liqoidae  lant  et  miniine  contur- 
batae :  contra,  *  impedit*,'  nbi  ploi 
altis  debemus,  qnam  alii  nobis.  Lamb, 

12  NuntHs  pradm]  Dno  praecipoa 
Mercorit  monera  tiiDt,  nantiam  De- 
ornm  agere,  et  lacmm  mortalibos, 
imprimis  mercatoribot,  afferre.  A 
qaorom  illo  Syy^os  rmv  S^mw,  Df* 
rum  fiinatitf,  hoc,  irtpS^f ,  Inert  datw, 
Gr«cli  dicitar.  Lamb, 

IS  Fv2lt«appro6ar«]£t  mutant  male, 
nee  bene,qai  retinent,  expllcant.  Ha- 
bet  aatem  verbnm  daas  hand  tralati- 
ciastignificationei,  quae  atroqne  hnc 
congraont.  '  Approbant '  epos  per- 
fectnm  snsceptoret  vel  redemtores 
'  probantibuB '  centoribus,  vel  priva- 
tis,  qni  id  locairerant.  Hue  respicit 
et  Phcdrns  de  Simonide,  *  Opns  ad- 
probavit.'  Appuleins  lib.  vi.  '  ante 
iitam  vesperam  opnt  expeditnm  ap- 
probate mihi.'  I.  zxiY.  D.  locat.  *  SI 
in  lege  locatlonit  comprehentam  tit» 
ut  arbitrato  domini  opoi  adprobetnr.' 
Sic  foret  igitur,  kae  adprobaref  hsc 
rebnt  et  opere  vobis  probare  ac  re- 
prsesentare,  qnalia  optatii.  Altera 
approbate  proprie  Dii  dicuotnr,  qui- 
but  notnm  namenqoe  benigniun  prs- 
stant ;  qua  protperant  ac  fortnnant. 
Cic.  In  Verr.  lib.  v.  « At  enim  idcir- 
co  navera  Mamertinis  non  Imperasti, 
quod  innt  foederati,  Dii  approbent.' 
Idem  Faroil.  it.  15.  '  Quod  actum 
est,  Dii  approbent.'  Ad  Atticnm  y\, 
6. '  Factns  sum  ejus  socer :  id  qnidem, 
inqnis,  Dii  approbent.'  LWins  lib.x. 
'  Dii  approbent,  quod  agitis  actnrique 
estid,  Quirites.'  Metellus  Numidicus 
apud  Oell.  1. 6.  *  Dii  immortales  vir- 
tutem  approbare,  non  adhibere  de- 
bent.'  Noster  Poenul.  v.  4.  *  Eas  Diis 
est  ffqnum  gratias  nos  agere  sempi* 
ternas,  ciim  nostram  pietatem  appro- 
bant decorantque.'  Pertlnet  eodem 
Catulli :  <  Dextram  sternuit  adproba- 
tionem.'  Opttmus  Omterus  susplca- 


bator  legendnm,  adproMperare :  see 
inlelligebat,  ante  ocalos  esse,  quod 
▼elot  amotnm  conjectora  qoserebat. 
Gramtv, 

14  Lucrum  ut  per«Me]  Quasi  dicat: 
Haee  uc  vultis  me  approbare,  hoc  est, 
▼obis  dare  atqne  anniti,  ut  vobis  et e- 
niant,  nempe  ut  perpetnnm  Incmro 
soppeUt ;  ita  buic  facietis  fabole  si- 
lentium*  Taubtn, 

16  Arbitri]  Spectatores,  jndices. 

21  TameiH  pro  imperio^  vobU]  Mn- 
tanda  distinctio :  *  Taaetsi,  pro  im- 
perio  Tobis  qood  dictum  foret,  Scibat 
facturof.'  Est  enim  dic<ioii  pro  tutpe- 
ru,  DOD  rogatum,  sed  imperatum»  in- 
junctomjore  imperantis.  Gromou, 

9S  Vereri  voi  $€  H  wutuen]  Vereri 
ut  patrem  et  beneficum ;  ai«teere,  ut 
maximum  et  potentissimum.  Dona- 
tns,  *  Veretur  liber,  metolt  acnms.' 
Tmbm, 

20  Etiuim  iUe]  Hacteous  Mercn- 
rios  de  se  et  Jove  locvtos  est,  tan- 
qnam  veris  Diis,  qoos  vereri  bomtnei 
et  metoere  sqouiii  est;  none  vero 
tanquam  de  Diis,  ut  erant  scenieta  et 
personatis,  et  servills  conditiools  bo- 
minibus,  qui  soli  olin  rem  sceDtcam 
tractabast,  et  male  tractantes,  ser- 
▼llibos  poDuis  afllciebantnr.  B^xkonu 

20  PratmH]  Quidam  bic  intm- 
dunt  perlimei;  quod  nuUo  modo  ad- 
mittendnm :  '  perttmere '  enim  est 
▼aide  timere :  '  prsetimere '  aotera 
est  ante  timere»  quod  bic  facit  Jup- 
piter  iste  scenieus.  QruL 

81  ilfaiiffii]  jlfateiii  hie  utrobique 
senriles  poenas  interpretatnr  Doasa» 
TmUfm* 

82  Propierta  paco  adfoemni]  Recte 
Acidalius  Interpretatur  <  per  pacem,' 
ut  sceoa  sequent!  v.  282.  Sic  Ovidi- 
us :  '  Tutitts  est  aptnmque  magis  dis- 
cedere  pace.'  £t  Lucanus :  '  si  jure 
venitis,  Si  cives,  hnc  usque  licet.' 
Grvnw.  Pact  adveuio]  Locntio  per- 
peram  improbata  viris  doctis,  et  eon- 
jecluris  obnoxia,  et  snspecta  Germap 
nismi,  qnum  sit  elegans  et  bene  La- 


PLAUTI   AMPHITR.    PROLOGVM. 


1771 


liHA,  pro  pacate  advenio*  Jnstmna 
ti.  2*  *  pteatiim  aeceasrtm  petere* 
dixit*  Sic  contra  '  venire  ^ri '  ia  far* 
mvilfl  inicidjfti  aimd  Ciren  Fam.  vik 
13,  *  Quod  tn  prior  vi  tiommibus  ar> 
rDatin  non  venfrii/     Vir|fiL  ^n»  iTt* 

*  Vcnit  modo  vi  pondua/    Tale  est 

•  redtre  armii '  Cic*  Philipp.  xiii*  12. 
'Qno  leelere  dQini]Qtii&  in  earn  nrb^m 
rediit  armi^^  e  c|iio  e?!tc€SBerat  legi* 
bug  :'  %^hl  excedire  UgihuM  vrhe  esi  ju- 
«)iCio  damrtatum  iii  exitjum  Ire.  Cr«* 
•OT»*  Pace]  Bona  veatra  vetiia.  For- 
mula sntiqiia  et  etegan^;  *  Face  tcs- 
tra,  tun,  venio,  a^o,  dieo,'  &Ci  Lomk 

34  Oraior}  *  Orara*  hie  rogara  cbI, 

44  Qhu  heiitfactis]  Qnottim  bene* 
ractoruin  lamen  oiniutim  mem  pater, 
ttl  Terxm  Jnp^jiter,  et  rex  Deornra, 
anetor  atcjue  opifex  e»l*  5iic  Stol- 
en  *  ^rcliiieeli  verboTiim  *   Cieeronu 

4d  Gmium  arbitratur]  'Son  Ce pe- 
rmit eum  ntm  d^ium,  gntttum,  raium. 
Nac  qni  int^rpretantftr,  prodess^e  eli- 
am  iibi,  et  ben^^cium  ad  >e  rediftp 
Ncin  liomines  modo  j^tiU  dicnntnr, 
■ed  el  benefii^iiim  ^tidim,  quod  ^ra- 
tu  datnr.  Contra  Terentins  Heatit, 
r,  t>  "^  IgnoflCe»  tamen  poati  el  id  in- 
frratiiiii.'  8cena  lequenti  : '  qiioniafii 
bene  q(H£  in  me  fecerunt,  jnf^rala  et 
habnt  atqne  irrita/  Aiinar.  t.  2.  *  In- 
grain atqye  irrita  ei^&e  omnia  iiuelU- 
j^Ot  Quae  dedi  et  quod  bene  feci/  IgU 
tnr  itr^ifrdfHr  esse  id  aibi  graium,  id 
e»ii  bene  posittim  tpI  callocatum, 
Seneca  d3  B^ni^6cu^  u.  K  '  GraiU- 
»ima  iunt  benpficiii  patala^  facillime 
of-cnrrentia,  in  qnibiia  mora  nulla 
fiiit,  riisi  in  accipietiiis  verecundia/ 
A  r^tfit^  id  e»t  a  veitra  parte,  qitan* 
fntn  a  voliis  *;rati«  recipere  vutt  ac 
debelt  Grottov, 

51  C*rMriLriati»/foniem^  Vide  Epi' 
dir.  V,  l*». 

59  TVu^tocumo^i^i]  Vide  Jul*  Sea) ig. 

65    Cflngwiit'lerrw]  SensuK  cut:  Ut 


ipeculatorea  et  qnad  ^nfrdurrd  ft 
our  kiif  aril  (nt  Glo^aar.  vert  it)  ipee- 
i^toribus  appositi  in  lingnlaatibsetlia 
per  totam  eaveam  cant ;  si  cui  hif> 
trionl  fautores  as»i^iiato»  animadver* 
terint,  ut  ab  hh  Cogs  auferantur  in 
pifnui^  Et  uotnm  est,  hiatrionei 
iuvlreni  de  vjctoria  certasse,  victo* 
remqiie  mtineratam  esie.  Uiis  vic- 
toria quia  tnterdnm  non  virtu  te  sed 
favore  parabatnr,  laborat  Meruiiri* 
^l^^  ne  flat  id  itt  hac  Comtedia.  Gm^ 
tiff. 

06  Caveam]  In  am pbi theatre  uUi* 
miia  tacii!»,  in  quo  popultit  t^edebatj 
'  cav«a  '  dicebalnr,  a  formai  quia  eraC 
exeavatns. 

70  Ariifiei]  Sr.  seen  if  o*  Tttulm. 

72  QuoidutRl]  Id  eat,  dederint*  Jii- 
rabant  autem  wdilea  qui  bidia  prs- 
erantt  se  illi.qui  optinte  egiftae  visna 
eiiet,  pal  mam  datnroti.  L<tmb. 

73  Sirempu]  Id  est,  ?imi1em  re  ip- 
Bft  legem  Jnaiit  eine  Jitppiter.  Seniua 
eert :  Qna  pmtia  afficinntnrf  qui  ma- 
gbiratum  brgitlone  et  cou^imili  patr- 
to  adipiaeuntnr:  eadem  pcxna  afilcl 
volnil  Jnppiter  et  eum  hiitrionem, 
qnl  tibi  palmam  ambi verity  ct  eum 
spt'Ctatorrm^  qui  hiitrioni  palniam 
ambilinne  cuncllianf.  LamL  Sirem' 
se  t^g^cm]  Non  mutandnm  Sirvrnpttt 
ttge^  ant  Sirempse  in  tfget  ^^^  quid  am 
eruditi  voliierunt-  Plira^l^  Pltnri 
antem  concepta  eitf  ut  apnd  Clc*  de 
Offic.  Ill,  'Nee  eum  «5se  deceplum, 
qni  id  quod  euicret,  quu  Jure  esaet^ 
leneret/  i«  B-  sriret  qiiibui  leglbitu 
adftirienim  easet.  Liv.  xxxviii.  3B. 
*Qna  jure  ante  bellnm  tViernnt,  eo 
Rljodiorum  aoeiornmqne  minio^'  CiCi 
pro  BallJOf  *Qno  jnre  civitas  OadU 
tana  csiel,  nesciebat/  Von  autem 
furinnlaque  *SirenipK  lex  e^to  '  in 
antiquis  legibus  frequenii  est*  £am 
adiubuit  elffEanter  Seneca  Epist.  DK 
*■  Coodllor  iJle  jnrU  Uumaui  non  nata- 
|ibii»,  ner  nomlmun  claritaie  noi  dia* 
tlnxlt,  nisi  dnm  hie  auinu»,  Ubi  ad 
6tieni  mortallum  veatucu  esi*  diicede^ 


1 


177J 


fiOTM  VARIORUM    IN 


ioqoit,  anibitio ;  omoiam,  qoi  terrain 
prcronoty  Sireinps  lex  eiito ;'  i.e.  om- 
nibns  terreiiit,qneque  boroioam  santi 
eadea  Its  dicta  tit:  aeqoe  disce- 
dant,  abeaot,  evaoetcaut.  Gr^mtv. 

79  S€t  habet  /amiorum}  Pro/oafo- 
raat.  Hie  vertai  coDJiinctim  legeB- 
dtu  ciun  ■eqoenti*  in  banc  senten- 
tiam :  Satis  habet  fautorum,  qoi  recte 
fadt ;  si  fidi  sint,  et  ioteg ri  aliens 
virtatin  estimatores  ii,  quorum  est 
prasoiia  et  bonoret  dare*  Ltumbm* 

82  Conqui$itorei]  Soperiores  con- 
qnisitores  addendi  sunt  spectatori- 
btts,  ne  quid  gratis  causa  triboaot 
bUtriooibus :  bi  vero  bistrionibas»  ne 
qoi  biitriones  mandent  certis  specta* 
toribus,  ad  earn  rem  data  opera  hie 
at  illic  dispositisy  nt  sibi  plandant 
quasi  palma  digois :  ant  malitiosis 
consiliis  peificiant,  quo  minns  alter 
bistrio  placeat.  £t  vult,  ut  conqut- 
sitores  in  borum  nno  deprehensom 
▼estitn  spolient,  et  '  corioro/  id  est, 
tergiiro,  loris  discindant.  Rcnard. 

91  Aw  €um  ta  proscewio]  Nwtnio 
Pbilelpbns  et  Meursius,  Nmm  Peti- 
tus:  frnstra.  Necoaaa  est  oUra,  sed 
irfyuat,  anno  prsterito,  vel  ante  an- 
num, ut  recte  acceperuot  dudnro  in- 
terpretes.  Menscbm.  i.  8.  *  Quatuor 
minis  ego  emi  istam  aono  uxori  mea?.' 
Trucul.  I.  4.  *  Qui  quasi  uxoreni  sibi 
Me  babebat  anno,  dum  bic  fuit.'  In- 
telligitur  rh  aMiac.  Oronov. 

93  Jotem  tarocanrai]  B^s  hth  poff 
Xoi^f.  Scalign.  Poet«  in  inextrica* 
bilibus  actionibiis,  fioem  miraculosum 
impononti  et  solutionem  a  Deo  pe« 
tnnt:  cum  nibil  non  dissoWi  sic  pos- 
sir.  Unde  nsus  macbins  apparet 
Hehuiui. 

99  Cerio  prodH  in  fragwdta]  Sine 
cootrover»ia  et  sine  cujosquam  re- 
prebensione.  At  bvc  Fabula  tragi- 
cocomoedia  est.  Lamb, 

98  Ex  Argo  patre]  Id  est,  patre  et 
ipso  Argis  oriundo.  Male  pleriqoe 
omoes  Argo  inter pretantnr  Argito. 
Est  enim  Argo  ab '  Argot/  nt '  cbao' 


a  '  cbaos,'  *  pelago '  a  '  pelagns :'  et 
sirniba.  Vide  Obsert.  iv.  17.  Gro* 
nav. 

105  Qaom  Uber  hanm  renam  ataUa- 
ram  net]  Id  est,  quam  Ubere  mmcbe* 
tur.  fiaram  reram  Uuerucmt  adnlterta 
et  stupra  significat.  jlfattaraai,  id 
est,  qoas  valgo  fieri  soleot.  Leai^oi. 
QaoM  Uker  karum  rtrum  wmUarmm] 
Quam  mnlta  ejusoK>di  licenter  agat. 
Male  it^aram  rcram;  male  Uber  ac 
wudUrwM  muUarum  ;  male  rtrwm  mad* 
UaruM,  Quasi  non  infra  scen.S.  *  Nss 
ilia  si  istis  rebut  te  tciat  operam 
dare.'  Milite  act.  v.  'St  tie  aliit 
mmcbis  fiat,  minus  bic  oMBcbornm 
tiet ;  Magis  mctuant ;  minus  hat  ret 
ttndeant.'  Amobius  lib.  iv.  <  Si  qni- 
dem  vobis  Deus  Hercules  natot  ett, 
qoi  in  rebns  bujusmodi  patris  sai 
transiret  easuperaretqoe  virtotes.' 
Apud  AppoUonium  Rhodium  lib.  it. 
Jnno  de  Jove :  Ktii^  yitp  Ui  tSMm  $p- 
ya  fUfuiKif  *H^  ehp  iiBta4rma,  ^  Amrrai- 
<F»  lai^ir.  Groaao. 

106  Utwmmque]  Id  est,  ea  ntoi 
•tt :  nsnm  ejus  corporis  cepit.  Hino 
*  mnlier  niararia,'  quam  quit  ad  nsom 
habet  tantnm>  idqoe  ad  temput.  Mu- 
lier  quasi  fundus  est ;  in  ea  propria- 
tatem  alius  habet,  interdam  alios 
osum:  proprietas  mariti  ent,  weloti 
legitimi  domini,  nsos  adulteri :  qood 
ad  froctum  adtinet,  semper  marito 
impotator.  Shtlmoi* 

117  Sehima]  But  p»nol»  terrilis 
genos.  Scalig,  Nomina  nentra  ter- 
ti»  declinaiioois,  antiqnissimi  secun- 
dum primam  declinationem  titpa 
protuleruut,  dedina? ernntqne  nt  fee* 
minina.  Prtsctaa. 

118  AniiqMmn  r§m  aooam]  ila<t* 
quam  tempore,  olim  ge»tam  ;  aamna, 
comica  hac  repraesentatione. 

120  Eccum]  Notetur,  eecmn  etiam 
accommodari  abseatibus.  Gra<. 

128  VerMtpeUem]  Constat  Javem 
null!  uuqnani  pucllarom  vim  intolis- 
se,  ted  astn  semper  iis  potitum.  Gad- 
itat. 


PLAUTI    AMPHITR,    ACT.   I.  SC.  l- 


1773 


131  Moffmgerit]  Snm  libldlni  i«r- 

IV.  1.  Tuubm. 

Ill  /ilij  Fro  *  iliip/  freqtnsi»tisa» 
Flitirop  Tereutio,  aUiM.  Idtm. 

143  PHomq]  PtiasUA  ■  irfTElirFu^r 
|ilUiii  eit  TiatoTibns  so  I  em  defp  n(JeM«. 
Apiil«iQ5  '  pilei  iimhraculiiin'  ¥OcaU 
Tmibm*  Pintmla]  CI  rn  a  me  til  a  qn^- 
dini  emni  p%  nohilibit»  (lentiiB^  qns 
mnreii   aeiibus   pFtaiLi    affigebRniur. 

144  TflfMfii*]  Meun,  cortigit,  for- 
tmlus;  i|nod  a  *  torqneiKio/  Ec  *  lor- 
li'  iitnt  l(»ra  contorla^  qui  mntttfiti- 
rati  #t  congiiKntiiti  *furit!s'  dictirt- 
inr.  Vtilt  illcpre^  tarn  AtliedknuiHin 
nii»re,  cainlliim  habert!  rnngefTain  in 
canttDi,  «t  TtTTtytiipspovifra,  atqne  iode 
difimtci  ab  AmpUiinione  germmo 
debere:  qui,  cum  TJicbaims  e*!*et, 
all9capiti«  ornaiii  incedirbaU 

151  AdtMi]  FaLm.  AdeMe :  erit  ope- 
fit^  ifC'  Menrsiiis  rt?itnei  /erit ;  qiia- 
»i  «iC  clp;icaiiurfi^T,  pro  furrit.  Castaliu 
tETnen  niifaU  nrntaniJiiiTi  C4?it»€l :  piai- 
lirtim  cum  ad  Sosi»  fidv^sntantiji  ce- 
lerttatefii  et  cupiiJiiaCefTi^sese  In  eedrs 
domini  recipi<^ndi,  eKpfiitiendiiiTii  mU 
rificc  p^n 'meant  duo  ilia  verb  a,  adeity 
ftrii^  LiCPt  exiim  nt^ndiim  firopina 
acces^ertli  neqiie  fores  pnhaveril, 
lamen  IVSerciirio  trppldanii  ne  quid 
l»1e  accidrret,  adesae  jam  Sosia,  et 
put! are  videbatnr, 

ACTUS    L 

SCEivA  I'  1  f/if  notfJrt]  Afifcrix^f 
e^t  dictum,  nr>cti^  lam  lera  a  I  que  in- 
leinpeAta*  Vide  Trimim^  iv.  3, 

3  Trefmri}  Apriinr  hic  de  TriumTi^ 
fill  qui  noctiirtii  dirnntnr,  et  iiodu 
e^Cubias  afebant,  adrei^us  gratiia- 
tote»,  et  paciK  publicie  ttirbatori'ji* 
p€vHiis  Hbro  aeeunda  de  offi^.  Ptmf,  Vi- 
gi/.  1>*  Mt  in  furcfmtt]  Tanqunm 
grassatorem  norturnnm  ;«icarinra  pu- 
la^  aut  qui  veeticnlifiam  riiam  colnt* 
Ad  legem  aliqnam  Popf  R,  jociii  hie 
reipicil,  qua  tautiimfuiti  ne  eui  d(k;- 


tb  conticinio  pe?  nrbem  iter  facere 
ticeret  r  pra^rertim  Plsutinii  et  brlU 

Punicl  secundi  temportbua.  Tda^ivt. 

4  Cras  t  prompiuaritt  eetUi]  Jo  cut 
ierviris,  quo  carrereiii  com  pa  rat  penei- 
rL  Nam  cdtnpntjnptmrin  cm,  in  quaura 
peniis  aut  uteusiMa  eunduntiir,  et  uu* 
de  ad  iiRum  f^uiiltarem  pramiintur. 
Ejuiiuiodi  ceU^  qui  |>r;EBuut^ '  promi- 
condi*  dmnutur   Taubm, 

5  Nee  catismm  iiceai  dk^}  Nee  mlbi 
liceni  lecntare  aut  verb  in  piirgare, 
quo  minns  ev^dar.  Ltimb. 

7  Hominei  ado]  Ocio  eBim  lietores 
liabebaut  Triumviri  itti  rapitalesi,  qm 
eorum  jitiau  id  damnatum  anjnicid* 
verleEiauti  Hvtpm^ 

B  /ia  peregre  tsdvenien9  tutspith  pub-- 
Ikitu*  accipiarj  Alludit  ad  ra9,  qui 
perpgre  venieutMi,  hoiioria  cantsa, 
publice  accipintiUtr  bOK|riiio  :  aut  for- 
tasfle  ad  id,  quod  civibuft  in  patrjam 
rpdciintibui  eosria  dabatur.  Lamb, 

9  H&e  heti  immodJ]  H^c  omnia 
quae  dtjii,  hrri  proeurafit  inimodei< 
via,  qEii  me,  ^'C*  Excitatit  a  porin^ 
hoc  pst,  portu  exegir^Deeibiquiptem 
ducere  paMUn  eat.  Tuubm* 

11  Hoc  Jud]  Hoc  ad«erbinm  est 
script ura  priFCii,  pro  'hue/  Gruier. 
Pro  tueif  srribeudum  lucu,  ui  *  tiuclo.' 
1'ereiit*  Adei|ib,  'cum  primo  lucu.* 
Meui-ji.  '  QuiPcunque  nomina  E  litte- 
ra,  ablativo  ttni^uiarj*  termiuantur,  I 
littera  fioita,  ad^erbia  tiuni^  ut  inanr/ 
Charis.  Hwi]  Ho^t  not  a  I  Lie,  el  ver- 
lu  «equente,  ob  boc,  sivp,  idao.  Graf. 

12  Op^lent9  hnmini  tertitia}  Ser* 
Titni  optiiento  bomini,  eir  KerTitiia 
quam  quii  frervit  opiilenlo*  Hitc^  id 
efit,  ob  hoc,  idea.  Tnuhm, 

15  Qmo  facio\  Id  esf^  tibi  facto* 
GknfiK  Mas,  Phut.  Cad.  Jiucthi>tn* 

10  Dives  pprrji]  Ex  pi ic aut  fiervi^ 
sive  opera  riifi.  I  mo  diten  ope f  is  e»t 
qui  muLtum  operii  babel  faciuudi  at- 
que  imperaodi.  Ut,  '  Nasamoniaci 
DoryUi  ditiisimni  agri,  Divei  agri 
Dorjtaftp'  apud  Ovidltint  Metam.  v* 


1774 


NOTiB   VARIORUM   IN 


17  Aeddit]  Com  Uben  alias  fortni- 
tniD  qnid  denotet,  accedeote  verbo 
acctdtl,  libidinem  hominit  extra  om* 
nem  rationen  caatnainqae  ottendit. 
Ut  sit  sensns:  Qnicquid  acctdit,  nt 
bomini  allabescat*  id  retar  se  posse : 
see  repatat,  qnid  laboris  aliis  afferat. 

20  ExpetwU]  Id  est,  accidaot.  No- 
nius. 

22  Hodie]  Uodie  demum  id  mniie* 
ris  dclegavit  inihi  Jiippiter,  nt  senras 
esseoii  ant  esse  me,  assimnlarem. 

2S  £iMi  Rime  potwit  pater  ienrihiiii] 
Me,  qui  fuerim  liber,  pater  pro  ano  jii* 
re  coropotem  serritotis  fecit.  ToMbm, 
Poiivit  in  actione  hie  usurps? it.  Tmr* 
neb, 

24  Quivernanatuieit']  Vilioresna- 
tt  servi,  qoam  facti.  Lip$.  Vtmrn] 
Joens  est  in  verberonem  Temara: 
quasi  aon  tantum  servns  sit,  sed  eti- 
am  vapolet.  Tnmeb,  Palat.  0.  et  tqI- 
gat.  legunt  verbo ;  qnasi  dicat,  non  re, 
sed  titnlo  tantum  ;  sum  enim  Mercn- 
rlus.  Taubm, 

25  Numero]  Hoc  est,  cito.  Mild 
in  tnentemfidt']  Ita  Baccb.  i.  2.  *  ec« 
quid  in  mentem  est  tibi?*  Non  est 
soloecismns  inquit  Agell.  i.  7.  locum 
hunc  landaus,  sed  ratione  dictum 
certa  et  proba,  qua  et  Or«ci  ntun- 
tur.  Taubm, 

28  OceiUet]  Os  pugnis  frangat  et 
contnndat,  ab  <  occare.'  Qnid  si  o§- 
$iUetf  vocabulum  ab  '  esse'  potius 
qnara  ab  '  ore '  formatum,  rescriba* 
mus?  id  est,  sic  quasi  ossatim  sen 
fniitnlatim  totum  caput  comminuat, 
sen  concipilet  mibi.  Douz.  Agitet 
Gloss.  Mss.  Codic.  Flout.  Boxkomii. 
Forte,  M  suggiUet  probe.  Scri? erins. 

82  Potiremwr  domum]  Ms.  noster 
domi»  Glossa,  *  Oenitivns  pro  abla- 
tivo.'  Nonius.  Boxhom. 

84  DueUo"]  Duellnm,  bellnm  vide- 
licet, quod,  duabus  partibus  de  vie* 
toria  contendentibus,  dimicatur.  No- 
nhu.  Iniemecutis']  Penitus  iuterfec- 
tis  hostibns.    Sic  *  bellum  interneci- 


nnm.'  Tuubm. 

88  AdoTtaqne  uffecit]  '  Adorea  affi- 
cere '  est  idem,  quod  infra  v.  2.  !•. 
*  Immortali  afficere  gloria.'  Romani 
milites  usque  ad  annum  U.  C.  occuv. 
Veils  obsessis,  nihil  aecipiebant  e 
publico,  nisi  forte  aliquaatulum  fm« 
mentnm ;  postea  certe  et  frumentaai 
supra  stipeodiuni,  eoqiM  torn  ante 
tnm  post  ssppe  virtutis  caosa  dona* 
baotur.  Liv.  lib.  vii.  *  Militea,  qui 
in  prssidio  fnerant,  duplici  fhsmeoto 
in  perpetuum  donati.'  Cmsar  Bel. 
Civ.  111.  *Cohortemque  postea  dupli- 
ci stipendio,  fmmento,  veste,  dia- 
riis,  roilitaribus  donis  amplissime  do- 
navit.'  Hinc  Ciceroni  ad  Attic.  *  Ce- 
sar diariis  incitaredicitnrroilitunre- 
leritatero.'  Hinc  *  adorea'  vocabn- 
lum  per  iarropv/Utaf  pro  ipsa  gloria  am- 
bulare  coepit.  Horat.  Od.  iv.  4.  '  Et 
pulcher  fugatis  Ule  dies  Latio  tene- 
bris.  Qui  primus  alma  risit  adorea.' 
Vide  Not.  Scriv.  ad  Veget.  pag,  621. 
Gronov. 

46  Fubukarier]  Id  est,  /an,  ftMk' 
0at.  Tambwi. 

49  Prinwumprineipes'}  Legatos  ex 
proceribus  delectos. 

51  Si  sins  vi  et  tine  bsUo]  Romani, 
anteqnam  bella  suscipereuiur,  fecia- 
les  ad  res  repetendas  mittebsnt:  qua 
quia  clara  voce  6ebat  repetitio,  dicta 
est  *  clarigatio.'  Furmulam  antem 
exponit  Livius  lib.  i.  Brisson.  For- 
mul.  lib.  IV.  AgelL  xvi.  4. 

58  Agro  Argivos]  Argicos  dixit  pro 
*Thebanis,'  quia  sequebantur  Argi- 
vum  dncem,  Amphitruonem.  Dissald, 

55  Expugnasserel  Id  est,  expngna- 
turum  esie.  Infinitivus  antiqnus  a 
futiiro  *  expugnasso,'  pro  '  expngna- 
vero.'   Turn.  iv.  15. 

66  ilfodo]  Id  est,  arbitrato  nostro. 
Taubm. 

68  Utrique  imperatores']  Pal.  2.  et 
PauliStepbaniscriptus,tff«r9V«.  Lan- 
giaoi  et  Sertius  Fuldensis  uiriasque. 
Parens  et  Gruterus.  In  medumi]  Id 
est,  inter  utrumque  exercitum ;  est 


PLAUTI   AMPHITR.   ACT.  I.  SC.  1. 


1775 


Tl  Uli  dedtr^t]  Peditio  qua  vcr- 
bontm  conceptloD&  Aeret,  Livkit  lib, 
t,  docet:  'Rex,'  ait,  Mnterrogavit, 
Estisne  vai  lepti  oratoreaque  tnisEi 
A  papulo  CollaiinOf  iii  voi  populnm- 
qiie  CoDfttiniim  dedereti»f'  Sumttn, 
Efttoe  pop.  Callaimus  m  sua  poteau- 
te^  E«t.  Dedilisne  vos,  populunique 
Collftiintini  ;  urb^tn,  agrojip  aquam, 
termiiiof*  delubra,  titenaijia*  djvina 
biimaDaque  omntfl.  io  m^am  p^puLi- 
qne  Rom.  deditionem  ^  Dedimas*  Et 
ef«3  redpto/ &e.  Haitcrarniam  Plait* 
tuf  bic,  cum  iii  qyis  verau  102>  le^ 
guntur,  eKpresftit. 

7*  Conmnat  ierrtt]  Lej^e,  C(nuo> 
nantferra  ;  nam  »»  ritus  erat  belticus, 
lit  ctim  c^amore  ac  uibarum  claogore 
«rmACODCUt^rent,  antequam  pugnaxn 
pu  g  Da  re  n  t .  &crirerius. 

75  Vitia  Miacipere]  V0ta[it[qiieplit^ 
rittium  in  ipsa  pugna;  diacrimine  tie^ 
ri,  bene  monet  Giiiheria»  de  Jiir« 
Poiitif.  tv*  13^  Bria^oo.  de  Formolii 
lib,  t,  Tmbm, 

S3  Scd  /iig4xm]  Convortiturj  pfo 
c&ntt^rta^  Noiaius.     Ut   In    Bacchid* 

*  prssagititr/  pro  'presaagit/  Scntig. 
Const nictio  ergo  est,  ted  in  fugank  se 
i^m^H  nemo  c^nt^Hit^  Lflmbr 

91  Firdant]  Id  eat,  diUcerant  et 
emeotaut.  *  Fetid  um'  enim  tam  apud 
VJTgiU  quam  Saltiiat.  non  *  turpe ' 
il^nificatt  $eit  *  crudeLe,'  TatUfm,  Jure 
injtaLas]  Jure  band  referrl  debet  ad 
i^HMitiM^  ted  pretfrunt.  Jure  prvieruni 
hmttum  *;opm3  etffedant^  Box  born* 

*J5  Vartentibm]  Pro  *  verftis  '  dic- 
tum puto ;  ni  Lucr.  'Omnia  com* 
mntat  natiita  6t  vertere  cogit,'  pro 
?erti  et  mntari.  Tauitm^ 

1 01  Vttaiw]  '  Vefati '  dicebantar, 
qui  caput  cinclum  lic^io  latieo  babe- 
bunt.  Sic  mtppikia  et  vtlam^nia  dice- 
bant  TTTi^  tKtniplav^  quod  uiiniram  filo 
laneo  velatum  erat  caditceum^  Scnli' 
ger*  Hon  velata  lantum  olim  pre- 
cantium  capita,  sed  et  vittis  inatiuii. 

*  Prseferimus  jnanibua  vUlai  tat  verba 


precantnm/  Virf  il.  Mn^  tu  Hcc  Vir- 

gitii  desomtum  eit  ex  Homer.  Iliad. 
A*    ubi    iciducitur   Cbryses    :^4tifMit* 

103  Dedant  se  in  atbiiratum']  Ex 
formuU  et  rita  quasi  soleiimi  dixit, 
hi  arbit  mt  um .     Po  I  y  bi  ttt  ^wiT/xndj  v. 

105  Qttt  Pterthi  pHilarcl  Aut  a^v- 
ta»r^v  volpnt  pro  Piere^u*,  aut  leg! 
Pterctas.  Imo  Pttrda  proprie  ac 
niaxime  Latina  est  termioatio  ex  re- 
gula  Prisciftui :  \  A  pud  GriEcos  In  As 
deainePtJa  vel  Ea,  apud  aoi  in  A  ter* 
minantur.'     Vide    Ubierv,    iv,   15« 

1 1 Q  Slaluni]  'Statu ra '  cor pori  ftd- 

fcrlbitur;  'Atatui'  ad  babitum  re- 
fertori  Donatusw 

113  Matitia]  '  Malttia  eat  versuta 
et  fallaxnocandi  ratio>*  Cktr. 

116  Noctumum^  Id  est,  veapertimi 
quern  pro  *  Luctfero  '  aum&tt.  Ne* 
qu«  turbet  aliqutm^  qnod  sCatim 
'  Veaperuginis'  mentio  tJat  a  Soaia  ; 
beec  enim  decore  coufunduutur  in 
persflua  servi*  Douz, 

IIB  (jwquam  midul  Qique}  Passe- 
ratiiiA  tnot^t  ttndirte^  Sed  verbnm 
priti^  non  corrij^endum,  aatia  demon- 
Btravimua  Observ.  jii.  L  Salva  lit 
etiam  parlicitta  ^  nam  imtat  atqtu  ett 
dicmm,  ut  ^aJiter  atqite/  Quum  di-* 
CLJtiuSi  *  nou  ae  muiat  quoquam  at- 
qitp/  siguificamuB,  '  non  le  alio  loco 
hftbet  at  que/  GroH<iV. 

120  Statim]  Id  est ^ fixe:  supra  fa* 
S4i  Turn  die^  pro  '  diei, '  VlrglL 
Georg.  I.  ags.  Vide  et  Agell  ix. 
14. 

124  Perpeiem}  Id  eat,  perpetuani| 
jiigeni.  Festusm 

127  Inviiavit]  Id  ett,  niai  meraciua 
et  plus  a^quo  bibit.  Tauhm*  Hone<!ta 
eat  lociitio  et  per  KtrSryfTa,  quam  vo- 
catit  rb«totea,  rem  exteuuaua*  Gre* 
not, 

130  8i9  e«fli]  '  Qnia  imperatiira 
verba  igtiui  coutumtjlioaai  addebaut 
veterei^    ^  sis/   quod  4igtiifical|   '  si 


1776 


NOTiB   VARIORUM   IN 


▼is."  DMUidtf.  /iMxiiMi]  Compart* 
bis,  accerses.  Tauhm* 

Its  Cimdndo  maU]  \A  est,  care* 
dispendiosa,  aiagno.  Ptaiid.  i.  2. 
Taubnu  - 

134  Qat  emmpUxuB]  Fallltar  Lam- 
Mnns,  can  *  earn '  sabiatelligit ;  Bam 
cofliplexaseonjaogt  debet  cum  doabut 
taqaentibus  voctbas.  Fatstas. 

187  JEqu€\  Adfcrbio  m<fiu  tribait 
ablatimm,  at  tl  csiat  comparaiinun^ 
Lmnk, 

Qaem]  Quemf  sapple  <  video  bae 
noctis  aate  edeis  ^  nam  relerendom 
iid  priora  verba,  qam,  cum  Merca- 
rius  iaterrnpitsety  eo  modo  retamiu 
ilftfart. 

188  V9U  paUktm  deUxere]  Proio- 
de,  quasi  hoc  pallium  menm  teztorie 
opera  adbuc  iodigeat :  ille  aotem,  nt 
textor,  id  sit  perfeeturas;  eo  me 
despoliare  ac  nodnm  statoere  cogi- 
tate Mercttrins  enim  se  ad  pugMmi 
eomponens,  bracbia  hue  et  iliac  jac- 
tabat,  ia  morem  teatoris.  Deaia. 

130  De»i€9  prartaK]  Vide  Milit 
II.  4. 

140  HiMpttto]  Jocns  «a^  wpoc9otci» 
«r.  Quasi  dicat:  Acciplet  me,  non 
advaoticia  ccena,  sed  pngais  :  vol 
poeta  alludit  mori  vetermn,  imo  vera 
et  nostro ;  quo  iasigoiontar  domas* 
et  prsBcipne  faospitia  pabllca,  picta* 
ris  qnibnsdam  :  dicatque  Sosia,  so 
ezceptum  iri  hospitio,  cai  prttpicta 
'pngna/  sire  adeo  'pngaus.'  6ra- 
itnu, 

148  Oppid0]  Id  est,  valde.  Noni- 
as.  Vide  et  Pestara. 

145  Igitur  magU  modaai]  Idem  est, 
qaod  *  molto  raagis/  '  magis  magis- 
que.'  Itaqoe  nihil  mntandum.  Igi* 
tmr  hie  nt  aiibi  Plaoto  signi6cat '  pro* 
inde.'  Boxkom* 

146  Qa^d  eeairi  etcfam  aoa  do^] 
Signifies t  se  esse  grassatorem  noc- 
tnmom,  et  ex  spoliis  bominnm  png- 
ois  a  se  contnsoruro  vitaro  tolerare, 
igitnr  minas  spotialoria  imitator. 
Tlnraefr. 


148  In  Moponm  astteeaslts]  Plagis 
sapitas  propaqna  eumioMtoa  ttraais- 
tis. 

140  QmiUmJUmtSaiui]  Jocaa  ia 
ambigoo.  Nam  et  QuimtuB  prasao- 
BMO  est  Roaiaaom:  et  ^ataiiis  ett. 
qnt  seqnitor  qnartam.  Taa^ia. 

16S  CimgUwr]  Pro  *  acoingicar/  ap* 
tatqoe  se  pngam,  Id  est,  gradam  ad 
pfsliaadum  componit.  Taubm* 

1S4  Hae4Me<is  esM]  Nocta  tam  se- 
ra adare.  Taa^aL 

167  Qatd  ft  cga  iUmm  ^ratUm  tea. 
gam]  Nob  a  notrtcalis,  son  a  medlcts 
acceptam  loqoeodi  genas,at  volaa- 
rant :  sed  loquitur,  at  Mercarins,  ca* 
jos  est,  virg a  tracttm  iaageado  oca- 
los,  siva  dcmalccBdo,  qoibas  valt, 
somooa  concUiare.  latelligit  aatem 
dnctas  alapas.  Vide  ObserT.  ii.  1. 
Groaao. 

158  PesfMMam]  Lego«P«sstanaB«s< 
>actaas,  meqmUer  ferire  makam  aNdedi* 
eitf  amaas.  AUa^  8^,  Qaasi  4licat: 
Cum  proraas  iniquom  sit,  maladicis 
horoinibns  leviter  et  leaiter  prsci* 
dere  os ;  aporiet,  o  manns,  nt  qnarn- 
CBBque  ta  composita  in  pngnom  per- 
cnsseris  formam  totam  immntet«Gra« 

ISfMt. 

160  Qaaa  iu  fugnm  Ugtrit]  Tralatio 
est  a  iegoli  suvaram  et  froctaam :  at 
enim  illi  mann  avas,  aleas,  fractas 
legnat ;  ita  Tindemia  et  froctuf  gras*- 
satoris  est,  homines  pitgais  male  maJ- 
catos,  tanqnam  fructas  legere  et  ape* 
liare.  Trntu^  Omterus  simplicitar 
capil  Ugert  pro  *  digere ;'  at  alioda^ 
tar  illi,  'legitqoe  vimm  vir,'  apod 
Marooem.  Imo  iegerU  est  transieris, 
pertecntas  fuerts,  mnlserie,  peratrinx* 
oris.  Sic  vicissim  '  transire '  OelUa 
est  hsiHtfw4t(rKW0  et  Petronio  '  parse- 
qni  totam  parietera,'  pro,  ocatis  ar* 
bitrari.  Fit  enim  lectio  daeenda  vi« 
sum  coatinnata  sapor  verba.  Sic  *  le« 
gitnr  ore  vol  litas  navibas,'  qam 
prseterennt;  'legnntnrvestigiii.'qiNe 
seqnimnr  noetris.  Legem  igitar  ati* 
am  dnaeris,  tractim  tetigeria ;  ot  *  dn* 


PLACTI   AUPHITR.   ACT.    I.   KC.   1. 


1777 


tBtiini  ae  c(}niritmii,  Tauhm* 

IGS  Muranam]  Murs^nar  flpitiis  ut- 
qne  a<leo  enl^uhbus  tnnt  referiap,  tit 
esni  non  »i«t,  ni  eximamaT,  '  Exrts- 
!•?«'  Jfilixt  nt  fntrrfrncimi  est,  ftaim 
tiene  doUre^  wel  osja  iiique  eo  eom- 
tiiciift«r«!g  lit  nitllmn  eorum  lit  reU* 
qyiim   veftligiiim.   Cani^renttiM 

l&l  L'/(r0  tji(Mfic]  Id  e»t,  prociU  a 
me  Abtrt.  Ita  Casmi,  '  ULtro  te^  a- 
maior  ;  s|)«ge  te  a  me/    Ctpt.  *  UL- 

165  Ofe^  harno]  Ii<»iiimia  cEijusdam 
odor  itl  nare*  tntiai  perveDit^  magna 
cnm  ip»iii!  poena.  Vide  Aiin*  i^  2* 
Hfi  !  mmmntjm]  Leg*  Hci  mikij  tfuia 
mam  t^o  ifhalui?  Id  e»t,  cur,  aiit  quo 
ptcio^  Cwmerar, 

ItiT  Sifper«t4ltaraff  »l]  Hie  homo 
cftt  nriolitSf  <|in  tcbt,  m«  loof  e  hinc 
«bfi>isf«.  S9.m  supcntitiosm  eiiaru 
aiioliiiii  liji^iiiricac.  Lumb. 

168  Dc»»ifi]  MoUiajj,  Taatm. 

170  Qui  na^  aias  imtereeUi]  Hoc  eo 
mattit  SoAia ;  qttia  5terctiriuB  dtxc* 
ratp  ^  vol? em  nidi  ad  anres  advola^ 
«£  ;^  nt  peraistat  in  tnt^tapJit^ra,  pro- 
mde  me  si  de  bcBtia  aliqiia  vulatica 
loqtitfrtliiri  Dou^a* 

171  Ju^mfv]  Diicliim  ab  onenbut, 
gusc  jtmientis  Lmponirdiis*  Vg\  poti- 
111^  ana  opera  imp€nta<|ue  sibl  fjuierit. 
Putor.  Gmi. 

tT6  Neacm  qu€Ui)  Satpido  erat  o- 
lifu,  Plautuniy  qtu  iindiqiiaque  jocum 
cap  la  re  eolet,  iiliid  N^cio  quentr  tit 
tiomcn  perBonEe  liaberi  voluJaie  t  eer- 
ie seqiientia  taJe  rfiiid  cUmare  ?]de> 
btDtur.  Forte  aliadtt  ad  olhit  Ho- 
merknm.  Taubm. 

18S  Vtdcanum  in  curnn^  Fie  bant  0- 
lim  Jaternm  «t  ex  comu^  eC  ex  vesi- 
ca. Tauhm* 

IBS  Vtrhtro]  Verberonem  servili 
eonvitio  Sdiiam  Mercnf  io4  increpat : 
id  lite  alia  WrquQQi,  *  Meatiriji,'  ait : 
ntquc  eiiJm  f  erberat ;  vel  potias,  ne* 
que  enim  sum  verbero,  qui  nou  ver- 


Ptlifh.  ti  Kitr.  C(«f . 


berot^    Ad  boc  Mereurms  -  Factam, 

inqtiit,  mo\  dicaa,  me  verum  dicers, 
et  l«  esse  ^f^rbpronem,  cum  cotitude- 
ro  pueni*  probf*  J.  Ga/iVf. 

loa  Compritaam  tinptam]  Hornm 
verboranif  ni  a  ierto  Jiosia  accipiuD-i 
tur,  teDtentia  obsccena  eit;  ted  in- 
men  esiplicanda :  Mercorins  Sosiae 
ifitnatnrrse  loqnscllatem  et  argiitiain 
eju»  compresfliinim.  At  Sofita  sic  ac- 
cipit,  quasi  Merciirmj*  minetiir  »e 
Soul  flin  i  rr  K  m  a  t  u  rum  ♦  1 1  aq  u  e  t  e  b  po  u  ■ 
det  Sofia,  nou  potes  me  irriimare; 
linguam  enim  babeo  pudicamn  nou 
ft/JJptricem  aiqtie  impudicatfi.  LdtnCi, 

200  At  nan'  quomod<i]  Sc'iU  liorrtm 
iertus  aisr  irin'  qaotmdot  formnla  mi* 
iiantii  eiif  cr^brn  FUntn.  Gruim 

201  ^Hperfrttm] 'Saperbt' videuhtr 
qm  plifis  it  a  mint  coittuaii  nt  pedibiif 
ambulare  nequeant,  auferanttir  sub' 
limes  neceise  est :  atque  bac  raikine 
*  anperbi '  diei  po^nnt.  '  guperbnin  ' 
bic  *  mortnuin  '  interpTetatur  Noujua. 
Neque  repugnai  Gulheriu»;  vult 
enim  eo  nomine  vocatos  *  auperboi,' 
quod  tone  poiiiBlmnm  sp  lend  id  lore 
etfc^rantur    habitu,   etiam   pauperes. 

109  Davif]  Monet  hie  MeurBittf, 
Bavi  personaui  nihil  aiiud  esACi  qtt»m 
quad  Vulpea  in  iliBCipi  Fabnlia:  tcfl" 
tern  que  produrit  Fhiloatraiiini< 

Sl^  Vimtittu'\  *  Suere/  proverbiali 
metapbora  nignificat  Idem^  quod 
Qrsf^is  p^wrttv,  id  est,  aliqiiid^  quod 
alteri  damnoi^nrn  i\l,  struere;  quod 
in  >irtictori»  perniciem  verij  cum  op- 
tartinti  diaerunt,  '  $no  capiti/  Mh- 

213  Cerio  pedibm,  non  tnnicit  veniii 
Aliuii  jocusj  ex  iiiterptmctjone  nalu«  ; 
quasi  dixerit  coojunelim,  ^  tunicii 
veniD  f  siciit  priur  ex  nomine  qussi- 
tna  «st.  Interim  notandum^  '  tuut- 
cam^  Flauii  s&vo  communem  Ramae 
lervomm  Testem  fuiSBe,  ruatjcoruin 
item  in  colontia  et  muoicipiii.  At 
temponbiiA  Impemtoruni^  non  lutil- 
c$e  ampUtii  fuere^  aed  penoli^i  io  ysu 


Pkut. 


6  U 


1778 


VOTM   VARIORUM   IN 


tervoniniy  perinde  nt  milUam.  GrM* 
ier. 

210  Utu  feciiti  iuMM]  Noiterjure- 
coiuultorum  '  usuctpiooi'  allusit. 
Uortt.  '  Si  proprinm  est  qnod  qnU 
libra  mercatur  et  aH*e ;  Quadtm,  si 
credis  consallis*  mancipat  asua.* 
Gronov, 

220  Pro  fidi  Tluhmi%\  Palmer,  et 
Meurt.  leg.  Proh  jidem,  Thehtmi  ei- 
vtil  qiialia  sunt,  *  Pro  Deum  atque 
hominiim  fidem !'  Taubm, 

228  Socium]  Cam  Gamer,  lego  So- 
eiennum,  Tanqaam  In  ea  voce  con- 
sistat  potissimam  jocot,  aut  ejus  ve- 
riuB  explicatio.  £rras»  inquit  Sosia : 
neque  eoim  unqaam  dixi,  certe  dic- 
tum nolui,  somen  mihi  CMe  So»iae: 
dixi  me  Arophitraonis  tocium:  hoc 
est,  ne  iteram  vicioitate  soni  deoipia- 
rh,iociennttm,  Ornt.  V.  C.  oocium  med 
este.    Sic  lege.  Serivmus, 

230  Utinam  iUue  fntgni  feeiM$ad  tui\ 
Utinam  me  pngni  ita  fugistent  tai, 
aicuti  roe  rationem  fagitae  diets,  ilfti* 

Ttt, 

24S  Tu  nu  oUenabiM  mm^naai]  Nnn- 
qaam  me,  qui  sum  familiarise  alienaro 
fades.  Lamb, 

247  Quid,  moZaiifi  /  non]  <  Malum  per 
parenthesin  snavicer  infertnr,  et  in- 
terjectio  est.'  Donat.  ad  Terent.Eun. 
IV.  7. 

248  Nonne  kac  tioctu]  Vide  Macrob. 
I.  4.  Porlu  Periieo]  Mari  £nboico» 
quod  in  eo  steierit  classis  Persaram, 
non  procul  a  Thebis.  Fe$i* 

252  Herele]  Plautns  hie  defecisse 
visas,  qui  per  Hercniem  jarantem  in* 
ducit,  nondnm  nato  Hercnle,  cnjas 
pauIo  post  in  Alcnmens  partn  nati- 
vitas  ponitur;  distractus  scilicet 
temporis  sui  coosuetudine,  qua  per 
Herculem  juraretur.  Angel,  Deeemb, 

268  Aured]  Subintell. '  donavit  Am- 
phitrnonem.'  Hvc  verba  praevenit 
aut  intercipit  festinans  Sosia. 

265  Signi]  Priroum  ondas  duntaxat 
litteramm  notes  pro  signis  habebant, 
scalptura  tamen  multiplex  postea  in 


nsn  fuit  Qoin  et  brata  molnuKa 
insculpi  iolita:  talis  erat  Angnsti 
Sphinx.  Aut  historia  aliqua,  vcl  fabn- 
la :  talis  iftta  Amphitruoois.  Meurmu, 
266  Cmm  quudrigu]  De  hiijusmodi 
annulornm  scalptura  vide  Meurs. 
Exerc.  Critic.  Part.  1 1.  c.  0.  Qidd  me 
eo^iu]  Quid  per  captiosas  ioierroga- 
tiones  a  me  veritatero  exquiris  ?  Tide 
Epid.  II.  2.  Taulm. 

273  HtmMm]  '  Himea,'  vel  potios 
'  Imia,'  genns  vasis  est  vinarii :  anti* 
qnitns  '  Emenm'  vocabatofy  «x^ 
rb  6pp§oyf  quod  avis  fignram  baberet ; 
sic,  quod  scaraba>o  similis,  tcdt/Oapos. 
ScaUg,  lHgre$iu$]  Bene  et  ex  Tero 
coepit. 

274  Earn  ego  ita  Mt  matre  Jkerei  mi- 
tum  vimi  eduxi  meri]  Earn  himeam  vi« 
ni  meri,  ita  nt  matre  fuerat  natos. 
Id  est,  ita  at  ex  vite,  sen  nva  fuerat 
expressnro,  eduxl,  id  est,  ebifoi,  ex- 
hansi,  exsiccavi :  vide  et  Victorinm 
Var.  Lect.  xxiii.  5.  Lamb. 

282  Saltern]  Est  qnod  Barbari  di* 
cunt,  '  ad  minns.'  Lamb, 

283  Ubi  ego  Soiia  noUm  €$h]  Ita 
omn.  Mss.  et  edd.  veteres  intmsere 
posteriores  jam;  sed  de  sno.  7^6iii. 

292  Sane  sapto]  Sane  hie  '  saniter' 
est,  ut  sani  homines  solent :  nam  qai 
sapit  aniroo,  et  seutit  sensibns,  is  sa- 
nns  est.  J.  Gnl, 

294  Qnadrigai  tt  moic  tnsceiidet  Jo* 
vie]  Credibile  est  Jovis  qoadrigas  om- 
nium esse  celerrimas,  at  qnm  alatse 
sint,  auctore  Plalone  in  Phsdro,  et 
Lnciaoo  in  Piscatore :  etiani  Herat. 
Od.  1.  84.  <  volacrem  carmro  Jovis  ' 
dixit.  Douia, 

801  An  egomet]  Corrigo,  An  ego- 
met  me  UUe  reliquieM  forte^  ifc*  tali 
sensu  :  An  fieri  forte  potuit,  ut  ego- 
met  Sosia  non  iverim  nna  cnm  hero 
Aniph.  ad  exercitum,  sed  illic  domi 
restiteriro ;  idque  tamen  nunc  oronino 
demeoiineriro  ?  GnUer, 

303  Firo  fit]  Mihi  vet  me  vivo, 
imago  mea  prsfertur,  qnod  nnnquam 
quisquam  faciei,  me  mortno.    Vel  ab 


PLAUTI    AMPHITR.   ACT.   I.   8C.  3. 


1779 


ipso  tuctore  ^enuatia  loei  hnjui  ex- 
pliCBtJo  arcessetid*  e»t ;  MoitelU  lu 
1^.  *  LtidJas  ego  hoUie  rWo  pr(e»«iili 
bic  scnl  Fuciftm,  quo4  ctedo  niortuo 
niinqikAtn  fore**  Srimim  enim,  hidot 
firnebren  Roma?|Uoc  cat,  gtaitiatorioa, 
if»  iUnatriiim  virorum  funeribna,  «te 
(]iiaf  L  hi  liiciu  publico,  ad  rc»E»irm  fieri 
coD3iieyii9e  antiqnitu»«  A 4  qimii  re- 
ip«ctati&  Soiiiaf  per  joi^iiliiin  ct  Uidiim 
inqiiiti   argute   i&nt   et    vernilem   in 

c!t,  nunc  ego  hidificor  pruife,  etit 
Dtilluft  pas  tea  ladoi  face  re  to  let  In 
morte.  Doit2a, 

ScEnjiit,  15  Pro&rt]  V  ide  n  o  I  am 
ad  Jii.  2,  1. 

16  Earn  aeditkHem]  Raro  aic  inve* 
olas  *&editioELi'  Yoealidliim  de  lurba 
privatorniD.  Apiid  Tercnilum  tamen 
est,  HOP  tnimis  elegaiitt^r  Andr.  v.  I, 
11.  *  PerpulUti  mp-t  nt  hominl  ado- 
lencenUilOf  lu  alto  occnpato  amore, 
tbliorrenti  a  re  uJtorin,  FJJtam  lUrem 
to  aedilioDerrif  atqnc  intertaa  niip' 
tiaj.'  Sic  ^aeJUio*ii9*  et  *  belinin - 
Cicero  ad  Att*  u*  1,  Crmac* 

17  Dtidum  quod  dixi  minus]  Id  est, 
qitod  vobli  de  Alcumena  nouduni  eiU 
am  edjticrtitvL  Douzii. 

19  AUtr  dtcumoy  ^c]  Cotifirmat 
PlanttH  bic  ecnim  seiitcHtiamf  qui 
ftffirmaul,  et  ¥erfi|  mnllerem  «uper- 
fi£tari  po&^e.  Fliiuiii  Uiter  alia  re- 
ft:r»f  ttiiiU«rem  quandam  «fp1em  men- 
liHfn  edito  puerpE<rin,  iiiBeriitis  men- 
libut,  fcmlnoi  enixfini,  Tftabtn* 

20  £7fmtitattf»]  *Einrapfi4i^Qf  in  utero 
matrU  concept  ns  e»ti  Tttubtn* 

22  Mintiri  jmero  mtij*tr]  Id  eit, 
Herrtilif  qni  minor,  ratioue  aaiioni». 

2^  Majori]  Sc*  Iphiclo,  iilio  Am- 
phitf^ 

^5  Un&  Jit  fiEiH]  Vnn  one  re,  nna- 
qiie    (ui    Ua    dicaiti)    gtavidalioa^* 

^  Ltihnri]  Vcl  fravitlaiionii,  vel 
pirint.  idem. 


jminerUo  miiltif  mend»  fltiiplcioneni 
mevit.     Si  quid    niritat>dumi   mairm 

leg*  El  cLmdesiina  tii  ecktur  km  Urn  ; 
id  ejt,  ut  advriitus  hue  noster  clan- 
de»lmiia  celetnr,  Donatus,  iaterpre- 
tan^  ilta  comici  Aiii  verba,  Adt^lpJu 
IV. 5  'Qiii  cum  iilnconMiefit  priu*:' 
quo  loco  *  conftue&cere '  ^u^rxT^ju^fywi 
ponit«r,  pro  rem  habere:  aJdit  pro 
exetnpio;  Ml  Plaiitut :  tt  eiaiidestind 
ui  cttdMT  cmauHttdo.  Atqiii  vrrsiis 
non  patitur  voeem  cGnsuetud&f  cum  i^il 
iambicna  senariun ;  itiqtie  pro  con- 
sutMo  reponij  ammeti&t  ncYraiu  fiat 
legi  pedariie.  Rede  Id  porro  a  me 
fieri,  Featiiji,  vei  potius  Verrlns  Flae- 
c»^  pr»atitent,  cnjui  Use  verba 
aunt  :  *  Canatieiioncm  Plautws  pro 
tonntetudme  dixit/  Quod  ad  Dona- 
turn  »tlfnet,  etiam  ille  sine  dnbio 
eannttlh  tc rips e rat :  aed  qiiod  vok 
inaolent  videretur,  ab  aliif  po^lea 
ftiit  interpolata,  JfcioppiusM 

3S  Exi3ilere]  Recidere,  evomerei 
e  xu  n  d  a  re,  JVo  n  i  itff.  T  ran  ii  re,  deaid«  re. 
GU  Mm.  PL  Bsxh&rji* 

ScENA  III,  2  Imjierce']  Jubet  par- 
tiu  vicinam  parcere  aibi,  et  labore 
abslinere.  Camcr^  In  nonnumqnam 
ail  get  ftigmJicationem,  nt  *inipeior/ 
ei  hic  *  iniparro/  et  alibi.  lisxkom, 

3  Qnod  eni  malum]  Ita  loqueban- 
ttir  Eieiitro  genere  de  parlu  et  fiitiiro 
el  recen»  nam.  Groflou.  Totlito]  In- 
fantes olim,  aiiuiil  ac  uati  forenl,  bit- 
itil  deponebantiir  :  ab  bumo  vero  pa- 
ler loUebarp  et  in  etniiin  rifcipiebat. 
Qm  an  tern  non  loUebatiirf  pro  abdi- 
ca^o  vl  projectttlo  erat*  L(tmb* 

0  Vbi  xummui^  Hoc  vulf,  impera* 
inrrm  ease  debere  imperii  diJigen- 
l^m*   B»xft(frn. 

9  Qnam  htunde  muUen  palpahUur} 
'  Pjilpait,'  et  '  palpo  percntere/  pro- 
prie  eiit  molli  et  blando  manns  plausn 
tani^ere  et  eontructureiac  vcLnti  pop- 
py imo  dfmtUeere  i  QnBclh  ^Aa^a^ 
Hine  pro  bl^niTiri,  a^ftentJiit  et  adti- 
lari  tVequtntaltir,   Titrntb* 

12  Edqutt,  nt^]    Hie  leaani:  8i  in 


1780 


NOTiE   VARIORUM   IN 


tamen  Alcmneaa  norit,  ita  profee- 
to  te  accipUt,  lit  simnlationis  hnjns 
poeniteat,  ac  malit  JuppHer  maBtisse, 
qtiam  falsas  Ampbitrao  TeniMe.  Act' 
dal.  Mst.  quidam  iUtrte /urti$.  For* 
tasse  iwram  eat,  traaspotitit  iiterit, 
FruHt  rebus,  id  e«t,  TeDereu.  De 
Frati  Venere  ArBoblm  et  Angastt- 
SQt  da  Civitate  Dei.  Seriveriui, 

SI  HiKM  €Mrati9  €»t  real]  Yerbalia 
in  10  regnnt  cainoi  Terbi  tai,  paasiai 
apod  Plautum.  Ltmb. 

9S  yt^viUr]  Doaaa  exptikiH  io- 
terpretatar,  expediU  est,  id  eft,  per- 
acta  e«t:  at  et  Maiireinf,  qoiyiiffvi- 
ter  ixpedivii,  isterpretatnr,  paraat 
•titit  fuit  prima  pararitatio:  qiialia 
Hla  soaty  'male  sanaf/  'male  taa- 
dot.' 

24  N9n  ie  mihi  irasei  decH]  Vom. 
tecondat,  nan  te  tneeum  truri  dtcet, 
Et  fant  Plauti,  *  orare  cam  aliqno/ 
'  cavere  com  aKqno/  '  captare  ctim 
aliqiio/ '  servare  cam  aliqao  fidam/ 
'  qoeri  emu  aliqao,' '  oscolari  cam  aH. 
quo/  *  ftcere  meotiooem  com  aUqnOt' 
'  compkans  com  aliqao.'  Groaoe. 

30  FrtfvoriiMe]  Pniposaitae.  Gloit. 
Mt»,  PI,  Boxhorn. 

45  Mb.  EmnuB,  Amphitrw^  Domi- 
nam  hoc  loco  nomine  AfapMlncaait 
aerros  compellat,  satia  pol  (amiliari- 
ter :  ot  item  Sosia  ronlto  etiam  licea- 
tins  Alcnmeoam,  non  '  herara/  sed 
*  mnlierem '  TociUt,  ii.  2.  Sed  et 
Senrios  notat  coatiimeliam  esse,  sn- 
periorem  nomine  vocare.  Nam  saln- 
tare  proprio  nomine  seqnaliiim  erat, 
vel  superiornm,  ad  conciliandam  vel 
firmandam  gratiam.  Dtuz, 

61  Ut  aque]  Lego,  ui  aque  Hijuir 
rei  Et  diei  et  nox  accidai  ;  hoc  sentn  : 
Quia  bsec  nox  longitodine  sna  proxi- 
mo prncedenti  non  retpondet,  fa- 
ciam  nt  nee  dies  prapcedenti  diet  re- 
spondeat; sed  tanto  superiore  die 
href  ior  sit,  qiianto  h»c  nox  praece- 
dente  nocte  fnit  longior:  atque  ita 
fiet,  at  feqiie  dispares  haec  nox  et  in* 
stans  dies,  a  prscedentibas  nocte  et 


dieeTadaot.  Pmtor, 

ACTUS  n. 

ScBNA  I.  1  SeeimdMM]  Id  eat, 
post  me;  seqttere  ma.  Lamk*  Se- 
qwr]  Bene:  alind  anhn  est  'aeqm,' 
alind  '  snbseqni :'  acqatlar  qoia  emi- 
ans,  snhsequHnr  cominoi.  Gral. 

4  Eeeere}  Ecccre,jni9«iraada»est, 
ac  ai  dicatar,  per  Cerertm,  nt '  sKcaa- 
tor.'  jFfslas.  Id  cam  signiicat,  mttn 
scHbeadnm  est ;  at  ecocra  idem  est^ 
qaad  eeee.  Lamb.  Tlraltm]  Sosiiiatai 
Charisias  1.  xi.  '  Tbalaas.  Ptaat.  in 
Amphit.  jam  tmatimfacU:  abi  Siaen^ 
na,  'at  nastratim.'  SigmficM  ae- 
tern  tno  more.'  Similia  Noniaa  Mar* 
ceHns.  Ex  qao  probateraat  baBbi* 
mm  et  Onilelmns.  Neqne  afiCerMsa. 
Langiani. 

13  Atqve  ego  hodie  dM]  Id  eat, 
statim.  Calvtas. 

20  Tua  «p  r#J  E  r«  laa,  Id  eat,  es 
too  eommodo.  Nam  atile  tibi  eat,  te 
servum  habere,  qui  doohas  ia  locia 
uno  tempore  esse  poseit.  B9$mi, 

22  Slid  ita  factum  est]  Nerope, at 
te  liidificaTerim.  TVm&ns.  Acidalios 
Irgit,  Ntft  id  ka  factmm  est,  acil.  at 
tibi  narravi. 

26  l/amtait]  Per  geeitlram  hgo- 
riose  dicitnr ;  per  nominatlvirai  ho« 
norifice.  Doa. 

35  Te  ego  faeiam'}  Oeons  laqneadi 
GrsBcam,  freqoens  comicia,  pro,  te 
faeiam  minus  valere.  Lam6. 

44  iSi  id  at  t>erwn]  Si  omntao  nol^ 
▼emm  esse,  qnod  lamen  ▼emm  est, 
et  yerum  dtceoti  sit  infestna.  Bo^ 
kom* 

45  Nam  meam  orgumentis]  Vide* 
tor  distinguendum :  Qao  td,  maiaas, 
pacto  potest  nam  {meeum  argttmaOio 
pula)  Fieri?  Atque  ita  prorsns  Vaaa. 
2.  Tk  aoia  per  tmeain,  qnam  vo- 
cant,  sejunctnm  a  rf  quo,  cnjoa  par 
est,  nt  solet  Plaotos.  Aulol.  iti.  2. 
<  Sed  in  aedibns  quid  tibi  meis  nam 
erat  negotii  ? '  Merc.  ▼.  4.  *  qald 
negotii  est  nam  quasso  istuc?'  Gronov, 


rLkVtl    AMPHtTR.   AUT.    II.    SC.  3. 


1781 


5S  Stdimm']  Id  fit,  d«s«dlniufl» 
C<Hi««diitiiii  cttm  eierclln.  Douza* 

^$  N*m  «(]  Pi* ii tie  I  sententia,  jn- 
terlrirbata  fib  irato.  Taubm^ 

B7  Sic  «u«i,  «*  dcfw]  SiJrmo  tut  lio- 
mmit  nee  landau  tit  se,  n«c  viiitpe- 
rantis:  et  cxiAtima  tenia  f*m%e  for- 
tnuUai,  qua  tit<!li3i}tiir  viilgOi  curn 
oculis  swU  qiiemqae  credure  jnbe- 
rent,  ita  lU  &iii  niUiJ  prwterca  (irw* 

5B  Jlf«^d  objectmn.  mami]  Ncscia 
qiiU  vetieAcuj  ejii^  tuetiteiii  excanta- 
tit.  Nam  in  vcnetlriij  uan  rantiini 
eat  crarnimi  locus,  ^ed  etium  *  miiiiui.' 
ill  fit,  iisi  qii^  fiunt  ti>aiitii  oper^  : 
ni  aim  aiiliilieiitiir   Uerbst,  medien- 

neb, 

50  Svm  oUumt  pvg-jiii  pf^snme]  Jo- 
eatur  in  *  itiali  nianii,'qiiiim  AinpUitr* 
jjru  veiieficft  snmtt ;  SoaIr  pro,  pug- 
nig  51  bi  inoLeKta  et  oiieroK)t»  TuHttm* 

G3  Uao  U  pim\  Id  e»t,  mUii  tf]<it- 
dcm  pins  ctiain  Bcrvonim  est,  quam 
volo,  cum  Ic  tuiuiii  S(i«iim  liibpci^ 
SigitlfiCRt,  Sosinrti  ^B»e  ftcrvum  ItintL 
Umi  el  necjiianir  et  jie  fucile  eo  careie 
pofte;  atque  adeu  opIabSle  eafe,  ill 
e{)  car«al:  qun  fit,  ut  nujlto  rtilnu« 
weJit  duoi  lixbere  Sosiai.  Lam^b. 

67  Forma^  trinie  it€m\  Viris  doctis 
ftntnm  fiiit  ab  iino  aApeclu  Soiiam 
drliTiire  trtaiem  attenuf  ^iii :  Uaque 
Ci>i»jecrrunt  nJii,  farma  eadem  Jlem  ; 
ilii  en  itint  proi^resAii  ut  duo  vaciibula 
ftfafif  ftriii  deJerbiit.  Non  ego  tUoa, 
i^d  Terenlius  meliorat  irt  Etinuclio 
ti^  3*  nbi  Cbifprea  do.  virgiae^  qiidin, 
jii&i  semel,  oculii  nMirpaverat  Dim* 
quAcn,  interrogattti  Pamienoiti  t^nml 
rrapoodel)  aunt  itdtcinu  Quod  et 
lutklto  confldetitius  In  adolescente 
prji>.»ertimi  et  ip»o  non  aduioduni 
pro%ectiorf.  Rnraut  iv.  -l*  PytUla^ 
loqiienH  de  Cb^reapro  Eunucbo  ad- 
ducitij  quLtutn  s<irtTione»  Ditlli  ancJllls 
fueraiHf  niii  qti<}a  tpft^  recenset  ill. 
3.  Dehuc  j[Ia, 'At  ille  titer  veoit 
aniwi natus ledf cim.'   Idcmlfi Heiut, 


1, 1.  'AtiDOR  lexaflnta  ntrtiA  e«,  aiie 
pi  ui  eOf  11 1  conj  Icio.  *  Neqti«  in  homini- 
bu9  tmitiim,  ied  eliaio  [n  lignia  ^tat 
ex  forma.  Cic.  Verr*  iv*  *  Erai  ad- 
modnni  ampUim  et  exceUiim  fijgniitn 
enm  itetla :  vcrtimtamea  inei-at  in 
ilia  magnltudine  trlai,  atc|iie  biibitii» 
virginaU«/  PUnius  Epi«t.  iii.  0.  lo- 
qiieDft  de  &tgno:  '  Pendent  lacerii, 
papiJiK  JACedl,  recessit  *etit«ri  A 
1  erica  qtioqtie  fad  cm  tibta»,  ut  «  f  er- 
go/ ^c*  Nee  prutier  rem  est,  Jin&d 
ill  eiidvin  Ennuclia  ista  du<ii  periude 
ut  Plarito  jimgiiniur ;  *  Prsrterea  for- 
ma et  staa  ip^a  e&t,  facile  ut  pro 
EiMiticbo  probei/  Oranu^. 

ScENA  fi,  1  SaVi«'|wirru]  Hac  dU 
cil :  In  vita  UomirKiin  patir«  et  rarae 
valitptatea  Biiiit,si  cum  niotestiiieom* 
parent II r.  Jaai^  nt  talMfttntiimf  pro 
i|Hii  voliiptalibni  dictum  eat,  more 
Gr? cornm ,  qiu  diceren t*  rh xpilMo  tw* 
^^p&w*  Mttftih, 

5  V&lupiiiiem  ttf  mtgror]  Fid«  Orn- 
teri  et  RitterstUii^,  edd.  vetli  fttlupiii- 
tiy  ut  sit  Cr^cUmu^,  t^t^Soi  T-§4]^<ivf* 
ut  alias,  dtttrt  ^Ikni,  rpf'T^iv  ri^L  Ci- 
cero simiU  Orsrcbmo/  counlari  buie 
TitiK*^  Similia  senieiiiia  Ctircul*  k  S. 
Merc.  1.  2.  Tmbm, 

TMfj  de  eo,  qui  ae  ipi^  iudicat ;  et, 
olKtioff  quod  cujutque  proprium  ac 
suit  in  est*  MuffL 

16  VUi&r  vit  belli  dueni]  Victor 
nomineiur,  et  omnium  aermone  cele'^ 
bretur  ;  Airi  toS  ttk^mtf.  iJd/i,autem, 
pro  in  bello,  adverblaiiler.  Camer* 

20  Pr^gntUi]  Id  est,  profentti, 
pOfteri,  iTrlyovaL,  Lamb. 

25  Awpkiif  mea  atque  ductu}  Sii* 
preniUA  dueum  iptc  iniperaior  e»l : 
JILe  eiit,  qui  non  ductuni  salunii  sed 
an^picia  eliam  liaber.  Di^tincia  t]nini 
itta:  duciu,ciini  ip«e  interftiit,  au- 
spiuiiB,  cum  illo  niandfiQte  ajikii,  et 
fortunam  ac  D^oft  mo^  comroodante. 
L  iftiius^  Priwo  ctrtu}  P  rim  aeon  freft^ 
kionef  coLlione*  GL  Mta»  Pi*  Jiaxh^ 
*  Piiinaro  coitioncm  '  diaefeTereoti* 


1782 


NOTiE    VARIORUM    IN 


us  Phorm.  ii.  2.  88.  et  Qainctil.  i.  S. 
Gronoff* 

3S  Prandimm]  Recte,  prandium ; 
nam  domiim  veninnt  mane.  Solebat 
aiitem  dari  coena  peregre  veolentt- 
bns.  Tauhm, 

87  Ad  aquam  prabendam  eommodum 
advent  domum]  Nam  a  part  a  lavatio* 
nibos  mnltom  atebantnr.  Ter.An- 
dr.  *Fac  istaec  ut  lavet:'  Sitttc' 
antem,  inqoit  Donatns,  '  vel  quas  ex 
puerperio  sordent ;  vel  ipsa  paerpe- 
ra.'  Taubm, 

38  Decwno  poit  meme]  Scil.IuDari; 
qui  menses  nostris  breviores.  Ter- 
tall.  'Legitima  nativitas  ferme  de- 
cim  i  mensis  ingressus  est.'  Tum, 

40  Divini]  Jurandi  et  detestandi 
solennes  formulae.  Lamb. 

41  Ni  ego  iUi  puteo]  Vult  dicere: 
Nisi  omnem  aquam  de  pnteo  extrax- 
ero,  et  ilium  desiccaro:  quae  esset 
quasi  exaniroatio  pntei.  Aqua  enim 
puteo,  quod  anima  est  animantibus. 
Camerar, 

48  MagW]  Deliberat  cum  animo 
sno  Alcuroena,  obviarone  eundo,  an 
manendo  magis  ofllicium  sunm  facta- 
ra  sit.  Et  respondet  ipsa  sibi,  magis 
coovenire  nt  maneal,  cum  Tir  suns 
non  nanc  primnm  adfeniat  peregre, 
sed  modo  digressns,  domum  tentan- 
di  sQi,  an  qua  alia  de  caussa  reverta- 
tur.  Ita  ne  salutat  qnidem,  aut  os- 
culnm  offert,  quae  leviora:  tantum 
abest,  nt  obfiam  processerit.  J, 
Gul. 

44  Speraiam  guam]  Eae  pnellae  pro- 
prie  'speratae/quae  inmatrimonium 
destinatae  erant:  ut  postea  interposi- 
to  sponsn  et  pacto,  < pacts'  atque 
*  sponsae.'  J.  Gul 

47  Haud  vidi  magis]  Cum  Amphi- 
tmo  salutasset  nxorem,  neque  ilia 
quicqnam  responderet;  quod  virum 
a  se  panllo  ante  abiisse,  seque  ab  lllo 
illudi  arbitrarefur;  jocans,  qui  eis 
adstabat,  serrns  Sosia  inquit,  '  haud 
vidi  magis  Exspectatnm  !*  quod  ve- 
nustissime  dictum  est;  et  ex  con- 


trario  intelligendnm.  Mur. 

68  An  te  awpicium']  An  tibi  omen 
aliqnod,  vel  (nt  alibi  dicii)  religio 
objectaesf?  Taubm. 

64  Deliramenld]  *  Lira '  arationis 
genus  est,  cum  agricolae  facta  semeo- 
te  dirigunt  snlcos:  inde  'delinis,' 
qui  a  recto  ordine  et  quasi  a  tulco  et 
lira  ratioois  evagatur.  Idem, 

65  Bum  edormi$cat  tnuim  gomnmm] 
Voss.  3.  ohdoTmiscai.  Quale  in  Mos- 
tell.  'Ubi  somnum  sepelivi  omnem 
atque  obdormivi  crapularo.'  Gro^ 
nov.  Qua  ne]  Qua»i  dicat,  Quid 
opus  est  Alcnmenae  sorono,  qnae  vi* 
gilans  jam  somniat  ?  TVtii^m. 

70  AssentarU]  Est  '  assentari  ' 
duplex:  nnum  a  'sensn'  dictum, 
quod  Or«cis  est  icoXoicc^tr:  alternm 
a  *semita/  quasi  'asseroitari/  vel 
'assemtari '  dixeris,  quod  Qraecisest 
cwawdy^ffBai.  Nee  aliud  proprie  sibi 
Plautus  voluit,  cum  '  assentari '  et 
'adversari'  opponeret  hoc  loco.  Fr. 
Jan. 

78  Una  resoltfas]  Hoc  vult :  Si 
Baccbae  baccbantiet  obriosquosque, 
ex  more,  thyrso  percutienti  velit  re> 
sistere,  tanto  plures  ab  ea  plagas  ac- 
cipies,  qnanto  diutius  adverseris :  si 
cedis  etobsequeriSfSemel  tantum  fe- 
riet,  non  saepius :  una  plaga  ipsi  sa- 
tisfiet.  Piator,  Retolvet]  Liberabis 
te.  Gloaa.  Mss.  PL  Boxk. 

91  Malum  et  malum"]  Malum  et  ma» 
lumf  duplici  intellecta  et  effertnr  a 
Sosia  et  arripitur  a  populo:  at  vide- 
licet opus  babeat  vel  Pnnicis  malis, 
qnae  contra  gravidarum  malaciam  in 
nsu,  Plinio  et  Dioscoride  testibns; 
vel  etiam  ut  eidem  bina  omnino  con- 
veniant  mala»(ita  enim  accipit  malaaii 
et  malum)  sed  qualibus  arnicas  saai 
nimis  quam  acceptns  caltor  quisqne. 
GnUer. 

97  Impiieiicier]  Implicari,  iovolvi 
istam  at  ram  bilem.  Lamb. 

103  Quid  id  est]  Menrsias  hie  ver* 
sum,  qui  est  in  mediis  edd.  restituit: 
NikU  te>  pudetf  ieeteata,  popuU  in  eem* 


PLAVTI   AMPHITR.  ACT.   II.  SC.  3. 


178a 


to 
to 


105  Pnwwlo]  Mens  hac  esl :  Quia 
diicerac  Alcanicna,iibU»te  AmpUiErn- 
onem  ad  kj^iones  prlmo  diUicnb ; 
bine  colli  git  Sob  la  ^  earn  tiarrare  soni-^ 
ttiom  ;  dieit  quippe  ae  pririiq  diliicnb 
CKperrecUrn  esae.  Ilaqne  non  vuU 
S«»ia  eam  ab  AtnpUilniaiie  ititerpel- 
UH*  Recie,  inquUidicit;  dc  iDter< 
turbft :  iommumj  protit  tti  memoriam 
revocat  Buam,  narrat  tibi.  Solebatit 
aiiteoii  q»i  fabnlarn  narrafiieiit,  di- 
ce re  *  te  poaiea  e^  per  rectos  eiteJ 

lOB  AMatdfjd]  Qra[-ci  bordco  hod 

monto  ip  lAeriSf  iii  ph»ci£  memoriani 
vita^,  mebHniur,  in  qua  homiitea  noa- 
diim  moleri^  fntgea,  sed  solidiaveiei 
ficlebaot.  Eat  igitiir  mola  Matmj  tiin- 
quain  niolitiira  aatfa;  uC  molo^,  qna 
frumcnU  frangiintiir,  Horn  en  molllo 
ftrri  tnbiiatiir*  Taubm*  Comprecatam 
eporiuii}  *  Cotopr^cari'  quid  sit,  co- 
pioae  Douza  in  Cenl«  ill*  9.  Porro 
siipemtiitoneixi  veteriim  in  expiaodiB 
ioniDtts,  festive  nolat  Martial^  Epig. 
VII*  53.  *  Seinper  maito  fiithi,*  &c* 
Tmiitm*  Verbi  *  coniprecari '  sya- 
lAj^ifr  hie  e$Xt  quaLis  rau  *  precari  * 
Asin.  t^  4.  71'  '  Fergin*  precari 
pesAimo^  VirgiL/liD*  vii.  127.  *  Op* 
tima  G  raj n genu m,  cm  me  forluua 
precari  El  vitla  cotiitoa  vohtLt  pri^^ 
lendcre  ramos.-  Ue  -  inola  salsa' 
\id.  8erv.  ad  VirgiL  EtU  vtti.  82. 

lia   Sine  mstto]     Id    eat   ImpuDC. 

115  Tutehtic]  Metirs  Jpgend- cen- 
let,  Tkt€  itiust  sciU  dUisii,  Taubm. 

lis  j1/«  Au4:  axpice]  Formula  «at 
parand^  attetitioiiu  Tfthltm* 

ITS  Quin  nunt:]  AtBrmanlia  est, 
pTo  uiqut  ttiam,  Tnubm,  Ego  r^ro] 
Sc.  audio :  et  Jioc  eiiam  audio^  ipsum 
ateuliri.  Carmr, 

137  Q«id  Aoc]  Ha*G  seciim  Amphi- 
truo,  quasi  dicat,  uKorcni  balieo  valde 
rnirablLcm.  Tanlim,  Imo  sic  dlstm- 
giie  et  Lej;c:  QutJ?    //oi;  jitf  homink? 


(|aasi  dicat :  H&c  itta  doeic  nttn  po- 
test, tiini  per  arles,  qu%  snpecaat  hn* 
tnaiias,  Boxh* 

las  /nlKjT  pd^erum  pfn/fde?]  Ex  Hel- 
lenisml  forma  iriterpretaiidiinif  qua 
dlcitnt^  rh  ivrhf  TroHtpiop^  fintt  pro- 
ftrto  paieram  eam^  qum   iotua  eat, 

144  Circumferri  ^  *  Circamf^rre  ' 
Terbiira  poniificate  est,  pro  *  liistra- 
re/  et  laalratione  curare t  ut  notat 
Servius  ad  lllitd  %^irgiL  fEn,  vi*  *  I- 
dem  ter  aodos  pur  a  circynittilit  un- 
da;'  *  circunitullt/  id  eft,  piirgavit; 
nam  liisiratio  a  eircnmlatione  dleta 
est  If  el  tmdjR  vet  sulpbnfjs*  ScaUg. 
Noo  solum  teeda  ft  snlpbure  luairi- 
baCdr  aed  eliam  sciUa  aEiiaque  ri^bus 
pluribus  ad  earn  rem  aptli :  almulque 
arcanum  quoddam  carmen  submiir- 
miirabant  luatranles^    Luclan.  Nery* 

Gr&noCt.  Quin  ftti^to]  Id  eit,  clrcnnn 
Utione,  alve    luatralione    eat    opus. 

145  Larvarvm  p^a]  A  Iaribti4  lar^ 
VEE  :  a  larrls  furiosi  ttiaaalque  Tocan- 
lur.   TvrnfL 

152  Obiignata*si  fecte^  Grtit.  ita 
distlnguit:  Obsignain  est  i  recti/  re$ 
g,  Kam  recte  obsignatam  liero  jam 
satis  eonatabati  qui  earn  modo  itt* 
spexerat :  tantum  nuratur  servui, 
cur  earn  resolvere  jubeat^  nisi  velit 
li^tuim  rampif  quod  tlnl  nodls  super 
imprea^um.  T&vtbm,  Res  gttio.  ett 
frrnf ]  Q u asi  d  i c a t ;  Be u e  babe t ,  q n od 
e  siniplia  i^eniinl  aniniis  facti.  Lain^* 

157  FoBtHlai\  'A^ial,  ttqaunt  potato 
Lfkmb* 

I5B  Mft  o^s  If,  ^u^  mihi]  Emen- 
dant,  ^%^i  miki,  quod  siV,  a  quo.  Sed 
distinguendum  :  nis%^  ijb«  U  fjutt  miki 
dono  data,  e&if  Unde  est,  uUi  eat, 
qus  aba  te  mihl  doDO  data  t  Granor. 

161  At  cum  crucialii\  Id  est,  Vte 
tibl !  Gh  Mm.  PL  Baxhorn. 

IbQ  i^ergam  exequi}   Mlirct*  Var« 


X784 


NOTA   VARIORUM   IN 


Ltct.  X.  18.  ait  Icgeadnii,  perg$  ex- 
Hqui.  Est  aoUn  ttemfid,  nMrrate, 
Snrytiiir^ai.    T<iii6m. 

173  Ledo]  Coovivali,  wort  Tete- 
rnm  dUcuinbcntiani. 

175  IhmdUr9]  DadiUrativpm  po- 
tin**  qnam  freqoeDUtif  am.  Tnnub, 

177  Perdiditti]  Scil.  me. 

181  FtUo\  Malim,  i^«  wu  apptUa 
fylm/tUo  nomne,  Ftdmf  hoe  est,  ant 
veodaciloqaa,  aut  imagiot  veri  dc- 
cf  pta  atqoc  a  recta  rations  evafaiit. 

183  Siquidim  hate  Jtm  mMiier  JbcU 
<fl  4x  mn]  Sie  reatitoere  so  ait  ^ 
wd^  ad  hittoriam  Anguttam.  Nae 
taaitD  aat  Camerariiit,  aut  Tanb- 
maonaty  aat  Oniterna  alitar  edide- 
roQt.  8ed  mirifieaa  interprttatla- 
nefli  commiBiteitor,  /adoin  ex  viiw 
dici  Alcmeoan.  q«»  virom  amiaerit. 
Id  wBwo  LatiooBi  eaie  pop  qnam  lUl 
copcedator.  Nam  qoas  affert  pibil 
babeat  aimila.  '  Sergialut  tx  gladia* 
tore'  apod  ScboUatteo  JovenaUs  eat, 
qoi  gladiator  Aiorat :  '  pocodea  ex 
maribii*'  apod  Arnobinm,  qui  foe* 
raot  maroa*  Sic  igicor  tmdm  ea  wro 
fyfi^t  qoai  fberat  fir  antea ;  boo  qoai 
perdidit  maritom.  Vemilia  est  jo* 
co«.  Ampbitmo  pogat  so  Alcmepn 
¥imm  otte ;  ergo  iagit  te  tnipicari 
aertof,  factum  moli<rem,peqae  enioi 
bermapbrodituro,  pam  bic  ft  vir  et 
malieri  Htfrft  ka$  re$,  $i  quidem  hmc 
jam  wuUitr  /m^  eai  ex  9iro :  vimm 
epim  ae  ease  pegat  i  oportet  igitor, 
qui  meoa  eat  stupor*  credam  ip  fo- 
mipam  versum.  Hacfatta  autem  ait 
partim  reapieieoa,  quod  pupo  eum 
esse  fingit  ae  putare ;  partim,  nt  Ci- 
cero, '  Epicurus  (hoc  eoini  yestrum 
lumep  est,)'  &c*  Vide  iR  8f  pec.  ad 
Marciam  c.  10.  Sic  lodit  Ovidiua  iR 
Ulis»  qoibos  saxiis  fertor  mutatoSyXi- 
rtsia,  Ipbi,  Caeuide.  Gtwufit* 

186  Tecum  fu\\  *  Cum  tiro  esse ' 
boneste  et  more  Orscorum  dictum, 
pro  r^  M(k  vtmunu,  cum  otro  rem  hrn* 
here.  Scalig. 


187  SipMdoritegea»,mmm»tnMiuum'] 
Id  est,  etsi  omoem  jam  podorem  for- 
taMo  deposoeriat  debebaa  saltern  co- 
ram NMrito  disaimnlare»  et  mibi  adsci- 
titio  podore  impouere ;  eorom  more, 
qui  alieois  opibos  suam  tegust  ipoft> 
am*  H.Jumku. 

188  Noetf  gemtri90m  decet]  Imila- 
tiope OnRcorem :  sic iafra  iii»4.  'or- 
■alpm  capiam,  qui  potis  deeet.'  Te- 
rept.  <  vobia  decere :'  obi  potat  Do- 
patns,  '  Grapee  dixit,  t/up  wpiwn.* 
APtiqoi  si  addebant  statim  verbom, 
'  Nos  decet  facere/  '  Nos  decat  di- 
core,'  dicobapt.  Si  pop  addebaat, 
'  Nobis  decet.'  Meurn. 

189  Ceptas]  Pontlpr  desiderative, 
pro  velia  capere.  fioacAarp. 

199  Qpt?  iette^l  Scaliger  ad  Ulod 
IP  Pballicis,  •  Magpis  testibos  ittares 
■getof/  Potat:  Teslts,  i  ftdprvs^  ex 
pptiqpa  lipgpa  Oraca  Biarmp"  et  ftd^ 
nffs  l^ai*  -nbt  IMpme  vera  (qpoa 
tlegapter'  pares'  vooat  Plipius)ita 
pomiparpptf  quod  et  ipai  itdprvpu  rn* 
^f^irmroe,  idcirco  ambigue  losit 
Plautoa,  Nam,  ot  mos  erat  Tote- 
ram*  ? erbum  foroHiYit  ex  re,  qoam 
POP  iptelligebal :  ex  '  teste,'  '  tesii- 
culari.'  At  dedita  opera  *  testicu- 
lari '  diait,  pro  eo,  quod  Orsci,  3px>« 
Vf5ii«-ai*  licut  et  nK^vropiiiew  dicebaot, 
a  podepdo  rooUebri;  quod  U|>erius, 
ot  ego  poto, 'puellitari'  ipterpreta- 
tos  est* 

194  ]Vo6tfprasfR4«]  'Prsseptp'el 
*  absepte  pobis'  dixcroot  feterea,  at 
docet  Nonius. 

20Q  Fnialralor]  *  Frostror*'  verbam 
commuue  nlrurnqpe  sigeificat,  fallo 
et  fallor.  <  Frnstra  aom,'  est  fallor  et 
decipior.  In  qnibus  facete  lusit  £p* 
Pius  ip  Sat*  <  Nam  qui  leplde  postuiat 
altarum  frnstrari.  Quern  froatratar, 
frustra  cum  dicit  Arostra  ease/  6ic* 
Au8,  Popm, 

SOS  Aforlalts]  Rccte  addit  awrla- 
ItJ*  quia  puta?it  earn,  qui  erat  Jappi« 
ter,  esse  vere  mortalem  et  aoom  Am* 
pbitroooem.  Boxhorn. 


PLAUTI    AMPHJTR.   AfJT,    lit.    SC.   2. 


1785 


crrdas  f»c  Tnoitnsp  <]nicfei»/  UiO(^^o. 

:£  1 1  Detmii  u»  turn  ]  Delen.it  t/«  e  »  p  o  - 
nitnr  Uic  '  meure  uJLenvUtb/  i  Nuiiio* 
Sci^>  Gentilia  dacet,  ciliiu  a|jtitl  jii- 
ri&coaiultci»  *■  dt^eniineDiA'  et  *  dele- 
nifica  dict^/siimi  pro  incaattrionibiit 
et  vFoeoii,  <|uibus  metis  4e  suu  sUtu 
dejicjlur.  X»ai«fr, 

315  V§u  ftetdkk]  Quia  Bt  ne»cirei, 
(ait  vetui  taterpre?)  quia  eia»f  pnsiet 
ftliuA  in  lui  locuni  succcdere,  el  sk 
te  prlvire  Ic  Ipio  i  quia  euui  per  yium 
fuisset  in  pos&eiiiione  im,  itte  te  ac* 
qmsivifsetf  el  tu  tia  perdidisies,  nt  iti 
fimdi«  eoiilitigLt*  DicIheu  autem  '  u- 
snpeTdereV  ui  *  laiic^pere;'  et  supra, 
*  iiaiifacere  siimn/  Lumb^ 

232  3fii^^iH]  Adtilierae  non  domo 
ioUini  eiact^  et  dote  privHias  fue- 
i «  n  t ,  B*d  e  t  i*m  ncc*  t  ■? :  i  psi  q  n  e  xleo 
m^if  iittralUR,  prapiertiia  £dili's,  ado]* 
terAi  Intcrduin  uecufiaTuut*  LipMivx, 

327  JAi'o,  at  ju6fi]  JocuA  ex  ambi* 
gito  :  niini  Pt  qui  inadtimittnnLuri  ftb* 
ire  a  domlnb  jubentiir,  L*tmh. 

330  lVic  m£]  Sabiatell^i^endiim  for- 
liifiii  e*t,  *  fcciaae/  nut  '  adiui&iMe^* 
Licet  elJain  *  jusimulnre  me/  dplU 
rarv^  IniiriTulireiii  me,  quod  estj  niilu 
ctbjicere,  et  in  me  conflnfere  faUum 
f^etntis.  Lamh. 

ACTUS  111. 
ScENA  I.  S  Cffitafufo]  Perlepide 
ji>e»l(]r  biitriOf  qui  pcnouiirii  Jovii 
suicTPpernt  pro  Ampbitruone  »ul>diti: 
KR  enlm  paupercuJum  dicit  coeiiacu- 
UTiuMif  qai  Uabitet  in  superiore  dci- 
ntoi  ecEDBculo  ad  tegttlai ;  uoii  iu  pri' 
tna   cootigt^attoue^  sed  Id  suprenia, 

8  Inckffai^m]  Ne  iitt«r  Inttta  pro- 
deiia  me  ense  Javemj  itatim  finera 
liuic  Comiediib  itnponaiii*  Vult  idem 
ex  kge  plut  ibuft  act  i  bus  et  ^eenia  per- 
£et  CamcudiaTJi,  (irlu^qiiam  iia  prodat* 
In  CO  antm,  a«  prodGUte,  est  fiuis. 
£oxA .   1  ne  haat  ti  m ,  itn  pe  r  fe  c  t  u  m  <  GL 


19  Et  me]  SubinteU.  fs,  Ttttibm^ 

Sine  dahritfm}  Fruit ra  liic  a  Coula^ 
reno  stii«que  reprebendUur  Pian(u», 
qui  lub  finein  adicribll  dab  res  partMi 
AlcamenK*  At  hie  agitiir  de  dolori* 
bui  et  a^gntiidioe  aniini*.  Hanc  dieit 
He  toLlere  veLLe  Joppiivr*  Etsunlulit 
ejioriam  ialer  marilacii  et  uxoreid* 
Boxhontn 

ScEKA  n.  1  Pr^hri]  *  Probrnm'  et 
*  opprobrium  *  propria  ligDLlicBt  ad  ul- 
|e(iuni«  Scip*  GenUL 

2  Argutam]  SciL.  patiar^  vel,  par 
eit»  Tiiubm. 

3  Ii^fccta  rffettt  at  ckm.]  Hsec  Ca* 
merarii  coojectura  ett,,  Scrip  I  i,  vdj 
it\feclii  re  tat  ol  damilut;  iinde  QuVt^ 
elmiua,  infetta  retiat  at  ctamitat  ;  velj 
iitfetiit  ft  acclam.  vel,  infecia  vt  acciam^ 
LaDgiaiiits  unus,  mfecta  cwt  ascUmi' 
int.  Unde  iciibeudum,  infecia  ea$e 
octiamital ;  nt  *  vggannirc/  *  occeu* 
tare,'  'objurgare.'  £t  babel  ipse  in 
Cure.  It,  3^  *  dormio  tie  occlamite*;* 
rf  rtslare  bic  locuf  tiuUua.  Gronov^ 

5  Id  me  Atiiqut  dtquc  etfi  hahiiuram 
putaQ  Agelliiis  %VU  0.  *  Susquti  de- 
que ferrc,^  et  *  Susqiie  dec|iie  babere,^ 
fligni5catf  vqo*  anitno  esse,  et  quod 
arcldit,  iion  magno  pendere,  aiqite 
inierdum  iicgUgere  e(  eotiiemnere : 
el  pTopemodiiiii  id  ¥alet,  quod  diul- 
tur  Gra^ce  aiia^dptiv^ 

B  SattAjhcmt}  Olim  jitrabaist,ie  ag^.^ 
noarf-re,  quod  itidigno  earn  injttrlam 
LUlnlit^etit  L  eaque  ren  Tiodicabnt  La?* 
sum  xb  iitfamii.  Suth/ucimuf  vel  ver- 
bis :  *  ttDUetn  esse  I'inctym/  TerenI, 
Adelpb^  IK  1.  11*  *  So\i  ego  vesira 
hwc.  Notlejn  facttim;  jusjurattdum 
dabitttr,  le  esse  indiguum  injuria 
liac :  *  veL  reapse,  nt  piita  tupplido, 
tntilctai  daiiiuo.  GronQV, 

1 1  ^d  seae  stitdeum'}  Id  «st,  it  itu* 
deam  illamreeipere  ad  lese  me  atnatt* 
teni|  hoc  est,  me  qui  ejua  amore  dis* 
tineor*  D&ma* 

14  r^^unc  auiem  inionii  mihi]  Haitd 
stio,  que  fit  ea  Canierarii  editio*  la 
quft  legitur  ii^nli.    Quam  ego  anio 


1786 


NOTiE  VARIORUM   IN 


ociilos  faabeo,  M«oiilt,  nt  et  scripti 
onines.  Nee  vero  ciiin  Scaligero  le- 
geDdam  in  kume,  aal  cnm  Salmasio, 
M  m  hone  expetani,  Nondiim  enim 
id  agit  Japiter,  at  ioDoceDtiam  Alc- 
menaB  marito  probat:  id  retenravit 
poeU  in  extremam  actum  :  sed  ut  oe 
ob  mariti  probra  ipse,  quasi  roaritua, 
ab  ea  exciadator.  Ergo  ins§nti  #xAt- 
buit ;  Don  Ampbltruoni  interpreter, 
aed  Ahemenap,  quae  ob  Jovis  amorem 
tain  male  accepta  faerat  a  marito. 
Deinde,  itUQnti  mihi  Jo? i  iUiuM  Am- 
phitriionit  ira  in  kanc  et  pMledicta  ex- 
peUntf  est  in  me,  qui  non  feci  convi- 
cium  Alemene,  atque  bnjus  cnlps 
iosons  sum,  recident  meque  pleetent, 
nt  ab  ea  repellar,  ira  Ampbitrnonis 
in  uxorero  et  maledicta.  Habenda 
mihi  expnrgatio  est,  nisi  velim  fastum 
pati,  et  ab  Alcmena  exclndi :  quan* 
doqnidem,  quod  ego  feci,  id  Ampbi- 
trnonem  decepit,  nt  illam  insontem 
et  nullins  culps  sibi  consciam  rapti- 
ret  probris :  nunc  aulem  futurnm 
est,  nisi  satisfaciam,  taoquam  ipse 
aitctor  conviciornm,  nt  ego  insons 
oec  istius  criminationis  reus  ob  Am- 
pbitrnonis iram  in  uxorem  et  male- 
dicta  pcaoas  Inam,  et  ab  ea  segreger. 
'  Expetere  alicui,'  pro  '  expetere  in 
aliqnem,'  nt  *  congerere  alicui'  et 
'  in  aliquem '  et  similia.  //U,  qnod 
olim  conjecit  Dissaldsens,  facile  ad- 
mitto.  Gnmw, 

19  /aimicof]  Scipio  Oentilis  mo- 
net,  jurisconsultos  viruro  post  divor- 
tinm  appellasse  inimicum^  Oia  mm] 
Id  est,  odi  contra- intueri.  Noniui* 

S2  Virecunda]  Quamvis  alii  legant 
traeimda  ei ;  retineo  tamen  rh  vert' 
cunda,  senso  piano. 

40  Serio  prtnortier]  Tanbmanno 
serto  est  adverbinm,  nt  sit  ierU  pra^ 
voriier,  serio  accipere.  Male,  opinor. 
Ait  Jnpp.  non  esse  seqnum,  si  quae 
ipse  per  Jociim  dixerit,  Alcnmena 
praehabeat  seriis  verbis,  qnibus  nunc 
earn  alloqnitnr.  Et  est  ea  verbi  ac- 
ceptio  supra,  i.  3.   <  Ne  me  uxorem 


praevortisse  dicant  pra  repnblica.' 
Dis$ald€nu, 

44  Ego  i§tac  feci  terba  virtmU  trrite] 
Ego  maledicta  tua  pudicitia  mea  feci 
casta  et  inaoia.  Cic.  pro  Q.  Rose. 
*  Nonne  ut  ignis  in  aqnam  conjectus 
continue  restinguitnr,  et  refrigera- 
tur:  sic  falsum  crimen  in  pnrissimam 
et  castissimam  vitaro  coUatnm,  sta- 
tim  coocidit  et  restingnitur  ? '  Oellios 
docet  '  irritnm '  esse  verbom  angu- 
rale,  cum  ait,  'Aves  irritas  babnit 
Remus : '  nam  et '  ratnm  facere^'  aa- 
gurii  est  ToUio.  lAomk. 

47  VtUtui]  Verba,  qnibns  atebao* 
tur,  cum  solvebatur  nutrimoninm, 
extant  Lege  xii.  Tabb.  .'Si  virab 
uxore  divortit,  uxori  res  snas  sibi  ha- 
bere jubeto,  eiqne  clavea  adimito.' 

48  Juben*  mi  ire  eomitei]  Moris  fuit, 
ut  sine  comite  mater  familias  ant 
nutrona  non  prodiret  in  pnblicnm : 
et  idcirco  Jion  levem  injnriam  eiadem 
fieri  ab  iis,  qui  comites  eamm  abdn- 
cunt,  testatur  Ulpianus.  Ravarius, 
Si  man  jube$]  Lege,  Sin;  ib0  eg; 
Mecum  eomit.  ifc.  Ilia  verba,  si  a«ii 
jubee,  glossema  sunt  particniae  ein. 
Scioppius. 

62  Turn  te,  mmme  J^ppiter]  Ridi- 
cnlnm.  Jurat  per  Jovcm,  qui  ipsas 
est.  7Viii6iii. 

67  Inhojmimm]  Hunc  locum  Pin- 
tarcbns  simili  valde  eleganti  decla- 
ravit:  '  Quemadmodnm  enim,'  in- 
quit,  *  cnm  enubibusexiit  sol,ae  post 
caliginem  deniqne  ferventior  est ; 
ita  amor,  cum  intercessit  ira  aut  sn- 
spicio,  pace  facta,  reconciliatisqoe 
animis,  jncuadior  est,  atque  acrior.' 

63  Bis  loafo]  Lamb,  subandit,  *  ma- 
gis : '  frnsira,  opinor :  bis  tmUo  Mcgis 
amieieuntf  non  apte  sonat :  limiofitaifi, 
non  male.  DtstaM. 

63  PriwMtm  cumue  oparficil]  Mens 
Alcumenae  est :  Etsi  decuisset  te 
prius  cavisse  ne  diceres :  quia  tamen 
tn  idem  eadem  quae  dixisti  purges, 
ea  patiar  necease  est.  Gruier. 

66  Foaapara]  Fa«a  partf  sunt,  quae 


PLAUTI    AMPHITR.   ACT,    IV.  SG.   L 


1787 


m  tlio  mil  non  fuernrit.  Sic  *  vestU 
piira,'   Ui    saeth  apppLbtiir,   inquvt 

qu€  ni»ciiUm  Itubeat  ex  liomine  inor- 
Ino.  Aliis  mM  /mm,  eC  *  ar^entiim 
puriiiu'  op|tQi]»  erobleniutU  c^Uto^ 
tivltim  «»!«  Siuiig. 

72  Calh  itbairicto]  *  Obsirinifere ' 
eil  v1  rtciilo  urc  le  circumir  i  iicire.  Lrtwit. 

Sce:va  hi.   2  Oplume  ad^enu]  Op- 

4  Sr«  imtiiuere]  Par  videtiir,  ter- 
¥ym  fnigl  \U  vc  ctimvi^nci^c^  rstu/jm. 

5  Vultum  e  vuHu]  Vultiim  iuum  e 
ifiiltH  keri  fingai  et  conformet.  Lam- 
bittut* 

11  Vota  quit  sunt)  Mntal  ntime- 
r«in,  more  soli  to;  pro,  remt  qutt  vota 
tst ;  id  est,  faciam  iutiis  rem  divi- 
Ottm,  el  qua?  Dils,  &i  salviii  rrdircm, 
a  me  votaauntjen  penolvam*  Lamb* 
Vetercft  dnpUri  decaitssa  SJicriHra-. 
bani;  vel  qtiia  votum,  vel  quia  ab 
4?rscnlo  niaridutniTi.  Ha?c  sacnfiela 
4t^  TTJf  /wfti^fUjf  diceUBntiir,  ilia  tv- 
KTm'Bkp  Ct  x^'^^^P'^"  ^^fi*^*'^  !(id6 
toilet  in  aiitiqni»  m»cn|iliotiibUB| 
*  Ex  voto  fecil,  folviu*  Boxfwrn. 

12  Vrrbh  mris]  Meo  nomine. 

13  Ui  re  ditim  faciu^  mfcnm  pran' 
deuQ  Dt  exti»  retiqiiibquG  aliis  aa- 
Cfificlonifii,  domnin  socum  asporta- 
lis,  cttnabant  oUm.  P^  Cultjius. 

17  SU  mara]  Hie  verstim  a  Nonio 
cliaHtnii  de  seiir*^ntja  Bosij,  interpo- 
init  LnmbiniiK,  quern  eiiam  rrperi  in 
AliK  el  Brix.  toliii:  unni  in  cetetia 
priofibuA  lempnre  non  appnrel;  ul 
rivc  m  M«s*  Conu  atit  FatU  sex,  E»e 
at)  IP  in  talln,  QuhaJv  itJAtfc  omniii  er- 
jaru^fi  |<?  tniA*  </i«  per  joenm.  Grute- 
riti. 

20  Errttnt  pr&he]  P I  a ne  fal I  n n t n r* 

24  y^c  c&mmenius^  Id  est,  fac  cal* 
tide  eiir-0|ti(averiji.   Lttmb. 

26  jlfoHjffrnJ  Id  esf,  moreni  gero^ 
Genio  meo  obt^qiior.  Doiiza. 

S<;ena  tv.  3  Harehl  llerrules  et 
bic  et  fiuperiiifi  jural  tir  Jiondniii  na- 
iu*r  nedtint  Dfun^    Suiit^  qui  prolep^ 


«in  faciant*  Sunt  qui  ad  ^^jptinm 
illtiin,  qui  lioc  noNlro  antiquiori  reft!- 
rant.  E;;^o  puta  comUum  simpHcitcr 
cum  irnignri  uiu  sic  locutiim,  aut 
more  it)0  ihmn  capta^ae.  Tauhm. 

5  Irttli]  Lfgo  ingratL  Ingratiia 
enim  plernniqite  adventus  seunm,  ilti 
DOQ  spinper  iratt.  Acid, 

IB  Fiat  beno]  Id  e»t,  dum  ne  qnitl 
fiat  contra  JFges.  Gntier. 

]  7  Ci  »pei  fa  m  ]  Vhpetfam ,  p  ro  re  p  el  • 
lam  :  qnod  qui  repel litur,  cilra  re- 
gredi  cogitur,  tton  ultra  progredl  per- 
milt i tor.  Tarntb, 

18  Ui  »it  mtidldm]  Loci  hnjaa 
^euteniia  petenda  videtur  e  versu, 
qiiem  ex  Anipb.  Platiti  tilat  No* 
niua  ill  'Mnrflia:'  qiiamvi^  ia  hodie 
in  liac  Comwdui  non  reperjalur  :  *  Ne 
lu  poMules  niatellam  unam  tibi  aqim 
iiifundi  in  capiH.*  Hoc  igilnr  tnnuit 
Be  facUimm  Merciiriui,  lit  AnipUi- 
truonem  ab  -^dibun  abtgat*  Et  jctt-ua 
est  in  ainbignllnte  vocis  madidui; 
qnod  ad  ex  ten  or  a  et  interiora  refer* 
luf.  Pistor. 

ACTUS  iV, 

ScEitA  I.  I  Nau€raUm]MmtGftS' 
cornm,  accutativuE  pro  fjominativo. 
Titubm, 

3  il/yropoiio]  Lftttne  vocat  Sueto- 
niui  *  labernas  nnguen  taring/ 

4  Empffriatn}  Lociis^  in  quo  fre- 
qiienieA  fiunt  mercatores,  Gl.  Mts, 
PL  BoxheTn* 

8  Quern  propter]  Ter,  Eun,  ii.  a. 
declarat,  ^  Gibnra  nonnnnqnam  ca- 
pjpt  cum  ca,  inierdiim  propter  dor- 
iniel/  Sciopp,  Propter^  prope.  Ght. 
Mas.  PL  Boxhom. 

9  Quetitwngm  tnquiaiittm  hodii  ttmit- 
tere]  *  Ifiqnirere  *  nou  raado  dilipfen^ 
ter  et  atixie  qnarcrcj  *ed  eiiani  nan 
qn^rere^  signifies  I*  sicnt  boc  loco, 
Porro  cave  pro  amii(ere,  liic  cum  qui- 
bnidam  Jega»  omiitere.  Qii^aliani^iii 
amitiiff  qui  eani  ineepit,  sed  ad  finem 
non  perdueit.  flo^fi- 

10  Evgep0]  Interjoctio  est  giu- 


1788 


NOTiB    VARIORUM   IN 


fkntit  et  prcbavtis.  8ed  hie  ironm 
est.  Lambim* 

ScBMA  II.  7  PMUUum]  Id  eft,  es 
frrario  pnbiico  «nppeditari.  Tmtbm* 

0  Vlwurum]  CojiM  tergnm  vlmeM 
virgM  vorat,  qaemadmodani  aDinas 
Acbcrnnt*  Tmtinn, 

11  Mendicai]  *Meiidicare  iiialiiiD»' 
earbuncalnt  est  orationis,  quem  ante 
ocniot  forsaa  halniit  Prudent,  cna 
tcriberet  Ilf^  2rc^^b<tfr:  'Ittnm  li- 
bido foBtida  Per  acorta  tractnin  pnb- 
lica  Lnto  et  cloactt  inqniBat,  Dam 
tporcK  mendicat  stnpra.'  GnUtnuw 
SetutU  mUte,  pro  lenili,  more  Plaati, 
qni  tspiut  tabttantivBai,  ad  instar 
adjcctif  i,  ccmi  alio  tubftanttvo  con- 
jaagU. 

14  ihtei^itifmimno]  Sacrifice  tibi, 
non  quidem  ?ictinia«,  ted  inforta* 
nian.  Taubm,  '  Mactare  quem  in* 
fortonio/  apnd  Plaut.  toleoiQe  est. 
Arbitrabantar,  inquit  Palm.  Dees 
delectari,  si  sibi  res  divina  nnita 
fierei,  et  ea  re  feliettatem  eomm  an* 
Kere.  J.  Gruter,  Post  istbvc,  ie  wmc' 
to  infoTtunio,  statlm  seqnuntnr  et  io 
vet.  codd.  et  in  Palat.  sex,  Vo9  inier 
tws  p.y  ifc  Dommlla  tamen  deesse, 
res  damat :  nisi  forte  ilia  ipsa  intns 
acta  dicamns,  non  coram  popnlo; 
qnod  vf  rins  pntaverira,  estqee  per- 
sonis  convenientios.  Tanbm,  Qaan- 
q«am  dictator  Hie  secnli  eraditi  Jos. 
Scaliger  pecnliari  epistoia  me  mo- 
nuit»  ut  hsec  atqne  ejnsroodi  ali«  »W 
non  qaidem  reeentioris,  sed  tamen 
seqaioris,  in  locom  prtvatam  coojice- 
rem ;  tamen  quia  in  illo  critica  en- 
risB  seoato  plorimi  etiam  restant,  qui 
calcnlnm  damnatoriam  snspendunt, 
et  nostro  Sarsinati  omnia  ex  eqno 
nendom  abjudicant ;  sed  plascnia 
hornm  ant  germana  esse  censent»  ant 
talia  quae  non  facile  internoscas; 
possessionem  eomm  temere  sollici- 
tare  ant  tnrbare  nee  ipse  volui.  Di- 
vers! tamen  characteris  notam  pne- 
sentibus  imprimere  visum  est,  ut  coi- 
vis   appareret,  ipsos  aliqaaado   in 


reos  a  eriticis  rektes,  Uoct  nondom 
peraetos. 

SUPPOSITA. 

Scppos.  I.  2  BubmiU  €orm]  Id  est, 
scnticis,  ex  bourn  corio  constitis,  c«- 
daris.  iSahmit  Aosf m]  Carthaginienses 
bello  doriasime  afflicti,  dlcebaat»  Sa- 
tumam  sibi  iratum  esse,quod  pnos  ex# 
oelleniiores  e  filiis  sacrificarint ;  post- 
ea  vero  clam  emptis  infantibos  et  e- 
dacatis«  liberorom  loco  immoUbant. 
Atqneinde  apparet»  Plaotma  ad  emp- 
toa  Ulesetsnpposititiosrespiciefitem, 
Sosiam  *  Satami  hostiam '  appellaa- 
se ;  velnti  ad  com  nsnm  comparatus 
foret,  nt  mox  liberomm  loce  Satnrno 
■sactaretttr.  Ttmbm. 

4  Ltrea  imitraiiUi]  Non  homo,  sed 
larve  qamdam  umbra.  Etiam  homi- 
aesnihili»  Marvss^'  Jkuhm. 

10  Aimpe]  Cum  hoc  verbo  aM^, 
Mercarinm  ex  loco  saperiori«  In  ca- 
pat  Ampbitraonis  Implalase  existi- 
mo.  Ptslerttct. 

IS  BmakoMul  U  egoertwistt  epoHaaf] 
Com  delirare  aliquem  dicere  velleot, 
'Bacchanal  exercere'  eam  iaqoie- 
bant.  Nam  Lnaa,  Bacchus,  Ceres 
faroris  praesides  credebaatur.  Uade 
'  Lunatici,'  *  Bacchi/  '  Cerriti,'  ita 
mox,  'ttt  Baecbna  es:'  luuM^ti^t. 
Mewr$* 

94  BUmdiut]  Lego,  hUmikru  t  €tm 
Aleumena:  hoe  sensn :  Nihil  eram  tibi 
ultra  responsnros ;  sed  quoniam  adeo 
blaadt  me  eompellas,  iterum  repe- 
tam  qnm  dixi, '  Cobat  cnm  Alcume- 
na.'  Mi  autem  blandientis  esse,  vel 
pueri  noront  Gruter, 

20  Qui  ne]  Positom  pro  qui.  Nam 
ae  irap^Aicti,et  ornatus  caussa  additum 
est-  Lumb, 

S6  DefTihui  tu  inttrea  m  vide]  De 
foribus  tu  iaterea,  si  vis,  discedas, 
vide.  Lamb, 

Suppos.  II.  a  Mututoi]  De  hae  ra 
Plin.  VIII.  22. 

14  Martigenmm  ilW]  Cadmns,  qoi 
Thebanos  fuit,  scrpentem  ilium  interw 


PLAUTI   AMPHITB*   SUPPOSITA. 


1789 


frcvt:  ci£  cnjns  clcnlibuadiisetnlnafia 
tiAtl  sunt  liominff  armatL.  Tavbm, 
Emrapa  qumstor]  Pro  qti^sitor,  lit  e»t, 
()iii  ad  Eiiropam  ib  Ageaore  tQt«iat 

W  El  nutr^  miCtiif€Wi  f  en<ij]  Et 
Cailmum  TLiebaruiu  conditoretn*  cnm 
f!ermlauA  uxore  ioa  angueb  «i[  ba- 
fiuriilftH  fftctos  f«piiss«r  O^iditis  : 
^  Serpentem  spectas,  et  til  spvctabf  re 
s^rpetiB/ 

21S  Sdirfn^or]  Tatiqiiam  ii^  cfiii  ta^ 
lutKlum  ibant  pot^titioiet  i  qii^l  «l 
non  italim  admit tebaolttr,  fans  pro- 
deambtitabant*  Dpns. 

24  Ne  firirrffrfewlMr]  Jocns  ;  nam 
fores  claiisltj  oe  fames  egrtisa  «8Ui 
aoievertrrel.  Douzit* 

dei^tnr  Lambmo  taperior*,  iiaqne  id 
litiiic  t«ciiTn>  Tendi  posse  pro  Plaiiti- 
tn%  I  tfttx  ¥erf>  aeqiunttur,  non  iteni : 
eam  mtilla  ex  eU  iliudne  sumpta^et 
|itt!ii«  mendtcata  sini,  notmnUa  iucon- 
einna  et  Ftaiilo  indigtia* 

40  F^vJnftf  ci  mnta  hUtm  in  frositni 
tfOTfd«ni]  Veleriiiii  opinio  fnit,  iit 
frooieni  pudorU^  risns  lienefiij  lic 
ct  irte  spdem  esse  nares.  Hinc 
PersLiis  t  *  Di«ce,  &ed  ira  cadat  naso 
rugosaqne  aaiina^'  Id  i tide j  quod  iti 
omni  fr3?ioTe  commotions,  ntaxlme 
ant  em  itffi,  tpiritiis  coneitaNis  ac  irel^ 
ut  a^ituatis  vebemenliua  ebnllit,  na* 
retqne  erumpeudo  dilatat*  Cernus 
id  maxime  in  brutonim  generosiatl* 
mi*,  eqiiOj  tauro^  leone,  Cmmib^ 

41  E  for&J  Alii  [nterpreiantur/op- 
pofttine/  Mibi  videtur  uiiiil  alitid 
iiftiificare  qitam*  *  statim/  Ad  eiitvk 
modom  ea<fem  signifieatlone  dicitur, 
*  e  vestijfio*'  B^xhorn^ 

50  Simt  U&daith]  Td  e«t|  »i  f  olai- 
sent.  VicUt. 

51  AVa  ptitiximn$  ^r<tfit/p]  Da  illo 
dicllurt  qui  compernis  juuctit  gent- 
bus  incedit^  Saimas. 

52  GrvlhtittTius]  Varro  ap»d  Noni- 
nn^i  'Grallatares  qui  incedtiut  grtl- 
lii,  quu^  siiut  perticac  ligne«,* 


63  T*  purg^]  Leg*  vl  purpiti  jms^ 
Quasi  dicat :  Precor  ut  nee  panem> 
nee  potum  ori  bodie  meo  admoTeam, 
nisi  tu  jtiidcraSf  ^c*  'Saltitare/  ri- 
dicate,  pro  ori  admoTere,  quia  'saln- 
tare'  et  *  adorare  Denm/  rem  unam 
tiotat.  Quarjt  Ampliitruo  ex  servo 
Sosia.  quatido  gentinm  ipsum  miserit 
acce  rs  i  tu  m  B I  e  ph  a  re  n  em  :  res  p  on  de  t 
svrvns,  id  Jam,  niodu,  pridem  factum 
fulise  :  et  ut  planius  etiam  luquatnr^ 
circumstantias  addit  ;  Ubi,  iuquitf 
rtdiiiH  cmn  uxtfre  iua  in  graimm.  Vo- 
kbat  alia  add i?re;  interpelJat  brruj^ 
eui  cum,  ut  fer«  fit^  eoncise  admodum 
re^^pondisJ^etf  ad  incho^tum  aermoneni 
rerortitur;  «l,  velp  uln,  inquit,p«r^a- 
ri  Jusseras  tasa^  ui  rem  divinam  face- 
res,  tunc  me  mittls  bntie  accersltum* 
Ergo  verba  Lit  a,  Nee  Bucchumt  dfc^ 
clam  a  Sosia  proferuntur  :  q*  d-  Si 
Bafcbua  me  irritate  debet,  nolini  ego 
veJ  fiaccbum,  fel  Cererem  lahitare- 
Uterqne  aiitem  fnrorem  bomiuibua 
i  mm  lit  ere  credebalur.  Jkioppim. 

»i^u5]Te1eboaruin  interfecioriim  urn- 
bri&  mactabo*  Lamb^  Pvrro  Uissat-' 
dveus  bic  6niri  toU  JqvI*  sprmenem, 
etsequentia  tribuit  AmpliitriiDni,h<JC 
modo  :  tacrvficaho  maaibua*  Am.  Nihil 
ett,  ut  did  s&kt^qtiod  h^ie  Irene  xuccedai 
miki. 

13  i^tvpri]  Post  ToeemjfapiiVbiinc 
versum  insera,  Cttique  mtd  ahm^ntis 
corpus  (uxor)  tulganU  auiun,  J*  Gu* 

31  Omneii^ve  irniiaM]  *■  TfuUa,'  vaa 
potorium  ;  '  tma/  vaa  aquarium,  qua 
e  ctilina  aqnam  ealefaetam  in  lavairl- 
nam,  boc  est,  domei^ticrum  balneum 
fundebaut.  Omnia  iruliux  ktmriam^ 
sic  luterpreiamiir,  ut  irtiUan  amfut 
aecipiamiis  ijrri  toS  ira(rcu'  c/avratJ'or, 
sive  truiiamm  oiiinegeuiis:  iieque  ad 
(ui^jw^jv  tantum  referimn^  sed  eliam 
ad  reliqnas  trultas :  puta  iTt^p6tr€ijt 
^m^rjp^ii^t  et  alias,  il  qua.'  eraot  ailv. 
CasauL 

37  P^aiamm}  Mandavi  Ubi, ut le- 


1790 


NOTJE   VARIORUM   IK 


dnio  giibernacnlo  affixns  esses.  Lamb, 
CUno  hareret]  Sic  distingue  meo  pe- 
ricnlo :  Clavo  karerea  giedulo,  Ut  $i  hm- 
tri/ugam  faeereni,  iUuc  me  iuto  recipe' 
rem:  Bl.  Item  aliud.  Am.  ut  benenMrn* 
matmm  iervaretur  marsupium,  Ceeo- 
tiant  qui  non  yideot,  base  ita  fiiisse 
disponenda.  DistM, 

41  Talenta  guinquaginta  Attica]  Id 
est,  vicena  qoina  niillia  aoreoram 
Hiiugaricornm,  qnadringentos  quin- 
quaginta  qnatuor,  et  dimidiato  paul- 
lo  pliia.  Tot  etiam  talentis  mulctatus 
fuit  Demosthenes  convictus  sUentii 
Harpalo  venandati.  Taubm. 

6S  Latronei]  Id  est,  milites  con- 
dactos,  quibos  otebantur  bostes. 
Dduza. 

64  Sublwida]  *  Lurid  as  color '  a  si- 
militudine  coloris '  lnr»,'  id  est,  utris 
coriacei*  atque  adeo  a  similitudioe 
corii  appellaius.  Tumeb.  Judicium 
iilet]  'Sileniinm'  incaassis  jadiciis- 
qac  intelligitiir,  cnm  nulla  prorsum 
promit  se  conjectura  ▼eritatis  displ- 
ciendae,  node  ferri  possit  sententia. 
Kespicit  autem  ad '  ampliationis '  mo- 
rem,  cnm  in  tempns  aliud  judicium 
diffinditur.  CaL  Rhodig. 

ScBNA  III.  1  Partite]  Vos  inter  vos 
istaro  controversiam  decidite  ac  diri- 
mite.  Lamb. 

4  Nescio]  Post  banc  versum  insero 
alium,  qnem  Nonius  in  *  Decernere,' 
ex  Ampb.  citat :  Qui  nequeoy  vosiro* 
mm  uter  ait  Ampkitruo,  decemere.  J. 
Guliel. 

5  Am.  Perii  miser !  quid  ego]  Per- 
ionis  aliter  collocatis,  sic  scribo :  Ju. 
Intro  ego  hinc  eo,  Atcumena  jmrturit : 
perii  miser  !  Am.  Quid  ego  ?  quem  ad' 
vocatijain  omnea  atque  amid  deaerunt. 
Juppiter  cnm  Ampliitrnooem  egregie 
confutasset,  redire  se  intro  ait  :  tum 
inter  enndum,  Uimultum  et  rianiorem 
Alcumenae  parturientis  exaudiens; 
Alcnmena,  inquit,  parturit :  et  addi- 
d it,  Peril  mti«r.'  amicae  saUti  prvti- 
mens.  Neque  mibi  boc  quisquam  ob- 
jtciat,  Jovi  parum  coavenire  banc  for« 


midinem  ;  nam  b»c  ipsa  simnlatio 
scenam  adjuvat  et  Amphitmooem 
ex  snbditivo  prope  germanum  facit. 
Hnic  subjiciens  Amphitmo:  Quid 
ego?  inquit ;  an  non  magis  perii  etiam, 
quem  amici  et  noti  omnes  deternnt  ? 
J.  GulieL 

9  Theaaalum']  Thessali  ▼eoe6ciis  el 
magicis  artibos  infames.  Taubm, 

IS  Ignoranf]  '  Ignorare '  est  asper- 
nari  et  cognoscere  nolle.  J.  Guliel* 

14  Introrumpam  tn  cBdibua]  'A^oSr- 
/A^s  est :  apparet  enim  veteres  pr«- 
positioni  So,'  sive  motnm  in  loco, 
sive  ad  locum  significaret,  indifferen* 
ter  accusativum  et  ablativum  adjuox- 
isse.  Meura. 

ACTUS  V. 
ScENA  I.    1  Sepulta]  Id  est,  ex* 
stinctae :  omnia  spei  atque  auxilii  in- 
opiam  sigoificat. 

8  Conaequi]  Conafgat  hie  pato  idem 
esse,  quod,  circorogyrari,  in  orbem 
rapi,  aut  agi :  nam  in  orbem  rapta  se 
invicem  conieqnuntur.  Maxima  au- 
tem consternatis  coelum,  terra,  et 
mare  circumrotarl  fere,  et  lapsum 
minari  videntur.  Boxhom. 

6  Aquam  velim]  Qua  snffusa,  semi* 
animis  recreer,  atque  reficiar.  Lamb, 

9  Deoa  aibi  initocat]  Forte  pnerpe* 
ris  illud  solemne  dixit,  *  Juno  Luci- 
na,  fer  opem.'  Taubm, 

17  Herilia  prceeortit  metua]  Plus  va- 
let apud  me  Alcumenae  metus,  qnam 
mens.  Lamb, 

21  Percuaait  Juppiter]  Qravissimi 
est  et  letbalis  vnlneris  verbum  per' 
cutait :  unde  *  percussores '  dicti :  di- 
citur  etiam  de  fulroine.  Paaaerai, 

24  Interii]  Interire  pins  est,  quam 
peri  re.  Gloaa,  Maa,  PI,  Boxhom, 

25  Increpuit]  Id  est,  crepitu  fulmi- 
nis  perterrnit.  Paaterat* 

29  Exptdi]  Die  actutnm.  Gl,  Maa. 
Boxhom, 

34  Piam]  Amantem  tui.  Pietas 
oniuia  debita  officia  complectitur. 
Gloss,' Mss*  Boxhom, 


PLAUTI   ASINAR*    PROLOGUM. 


1791 


43  Manilm*  pvrU}  *VnnM  m&ntifl  * 

tiliu  a  tordiUti&  i^t  iUnvte,  qiiAm  a  est* 
de  el  sanguine,  in  icicria  exigL'bant 
antiquL  MinniSf  '  Pitrai  Deus,  noa 
pkoo^  ad»pLck  mannt/  Fiet>aiitc}ue 
e«  laVAtioitei  fere  m  vivo  tliimine. 
Bnsson f  CajiiU  uitt rio]  I u  f  al u  C a n it ii 
et  Bdciraniliii  Dua  stained  capite  0[itr* 
Hit  Gorptts  dextrdveraiim  in  arhetn 
circnmagebantj  procumbebunL  eliam, 
dexiramqae  ori  ailraoventeS|OsciiUirn 
labriA  pretkiebant,  turn  dehide  aede- 
bailt.  Briaiftu. 

52  IncunatfulU]  '  Inciinabtila  '  iiinl 
fai^chc  et  pauiit,  quiUuipii^ri  in  cmiis 
invoUttDtnr^  involiicraqiieeornin,  itno 
vf!rt>o>  lioea  et  litilea.  Nam  in  c^uEiis 
ptien  involuti  inGQDabuU»collif;antiLr. 

5G  viiffwf*  JaWi  ]  Jubre  angni- 
huA  «t  dracombiia  triliyi  fioienU  qua! 
quiJem  criitic  mnt  in  eoniru  capili- 
bus  eminentes.  JMrnf^^.  ImptnviutH] 
'  Si  ri!]LClni  erat  locus  in  medio »  ut 
Incein  ea^erei  deorBum,  qua  implu^ 
eb&t^  impluviiim  dictum/  Varn>« 

GO  Recesdm]  Glas?.  noi^ilrfe  Ma*  in- 
tcrprcfanluri '  r^tio  ;'  recte  :  et  nihil 
Ihc  ntntandum.  Nunc  re£fmim,idtMf 
retro ^  rttfmm,  id  e«f|  nunc  vor^um^ 
cnnaa    traxi*     6elg»   di(!erent,    Ntt 


G4  jif/crum  «/^fra]  Id  e«t*  nnnm 
dextm,  iLternn]  lacva.  Ovid,  de  Art. 
t.  *  Pnrvtii  rrar,  nianil>uique  «uis  Ty^ 
rintliius  an^zneia  Presait  t  el  in  CHnis 
jam  Jove  di^nus  crnt/  Taubm^ 

73  Cwm  Jure]  Aliter  Propertiiip^ 
*  Rivalero  |)D&Bnni  uon  ego  ferre  Jo« 
vem/ 

76  Pucem  eixpetitm]  *  Pacem  pet  ere' 
firo|irj9i  |]Krasi«i  ve(e>riini  in  re  Ascra, 
pra  Deofl  placate,  veniara  deliclonim 
peierei  nnmeu  exorare  et  propitiuro 
reddere^  Gronor* 

76  Tireaiam]  Tire  si  as  Tares  noUiUs 
Hiebanni  ;  *  Conjeclor/  divinaii:ir« 
Brust  Cmtuiam]  liecte  djcit,<r9a«if- 
lam  I  anapice^  enim  *  extt  consiilere  ' 
proptie  diciJDtur,  cnoi  mfpitJiint, 
BrUson. 

Scuyix  ij.  9  Qui  est  iuice}itus}Mu~ 
Lang,  qui  est  coneeptuM  Mimine:  for- 
tasae  meiiui.  Aiiud  emm  conceptio 
e»f,  aliud  anaeeptio,  '  Concepiio ' 
proprie  seminia,  primus  nteri  aciui 
in  geaeralione*  *  Snsceptio/  laliicem 
cditi  pued,  optiB  pinentiimyqiii  natos 
manibus  euscipinnt,  atque  e  terra  tot- 
Iniit,  Ht  ostrndantt  velte  se  eos  ali  at- 
qneeducari.  Dinnld* 

Scei^A  III,  S  Cidre  piitvditt]  M»s* 
Caiiicr^  ciara  plaudit e :  farie,  tippitim-^ 
diif.  Grut. 


ASINARTA. 


^ 


AnGCM*  6  Hhiftus]  Idem  qnl 
'rivaiis/  n  '  rivui ;'  ut  a  *  ^icua,'  *  vi- 
cinuK.'  Gf onev* 

F RQ LOG  v^,  3  CondHct oribtta]  Lr m  - 
binuR  accipit  de  iia,  qni  ccndnxerunt 
ornameuLa,  tei|jHbu$,  hno  vero  d^ 
lift  cdpiendum  qni  Indos  exiiibent, 
c|Uiquc  liiatriouuin  opeiam  randuxe* 
runt,  Grvt^r. 

4  Jurilwm]  Auriium  popuhim  acci- 
piOf  qui  uftu  auriuiu  unit  d^siilultun 


J«  GiitkL     Auritum,  atteDtum*  Ghw* 
MtS'Boxkorn*     Gratiit}  Epid,  iii<4t 

10  Gr^ee  ««  Onafros]  La»iginnif% 
Onagru^,  Uuo  I'iiliitt.  OfUigro  nit 
BatHiiMn,  Onrgti*  ScribendumjGra^cc 
ctt  Ottaffii ;  vel,  Outgo :  naui  t^  fit 
t raits poui  velat  niiflrum^  Vid«  ad 
Lifii  lib.  i,  GroitQF,  Onagas]  t'uni 
tiVYiybs  sou^t  a9iN(tftw«t  cur  A»imlrtf^ 
vocal^ir  Coonedia?    RejpoDdeOi  iitb* 


1793 


NOTJE   VARIORUM   IN 


snditnr  *  fibula :'  nC  periade  tiff,  ac  <)«a«  perpetoam  acot hmt  nriaerlMB, 
at  dicaretur  '  Fabvla  de  aiinria  mer"  nisi  tH  q«m«do  oootingat,  at  €m^m 
eatore.'  SUphtm.  iliqnid  poleottt  oci  rnteraat.  Of* 

ACTUS  PRIMUS. 
ScEM A  I.    6  MUtmJ  Pro,  4iiitis- 
aiitte,  aWe   ftMfoaai,   adTttbiaMter 
positnni.  Nonius. 

7  Pettm]  *  Pcafit '  atlaai  pro 
norto  ponltnr ;  aieot  '  fsbrit  '  pro 
qiiocaoqne  n»orba.  Jfrnn*  lode  ^  pes- 
tom  oppetore/  qoentadfliodmii  *  Mor** 
tern  oppetere.'  Vtfva  poeta  apod 
Cic  TotenY.  lib.  ir.  <  Veatraa  maoua 
peto,  priasqnam  oppeto  malam  pas* 
taM.'    Capt.  iif.S.  11.  Ormao. 

8  Dfm  FUntm] « Fidhw '  est  Joiria 
fllhis,  Id  att,  Hercvlefl.  Ai^r  vftt  'H** 
paicKfis,  cajnt  sacrameDtnin  taoctiaai* 
nNim  erat.  PeMm* 

16  Irffpif  Imfidem']  Dmb  ratHmea 
maleiidi  Indleaotor  a  poeta;  tniay 
com  anspcDta  nola  fmgoa  franfimaa, 
•t  10  faba  Ireta,  et  in  polenta  eraa- 
rtosoaU ;  altera,  com  moltt  ooo  aui- 
pendnotary  aedkpia  lapidam  tarit,  id 
eat,  Biola  aiolam;  eoat  tamrfor  Airina 
et  minatiorelicitQr.  Atqne  bincco- 
mica  qoadam  lascim  et  Insu  semna 
circumloqai  *  pittrinaiD/  ax  gcnere 
BMlitnr».  Turnib, 

18  PoUntam]  Id  eat,  hordeiiai,  vel, 
bordeaceain  farinam.  Tauhm. 

Qui  poUntam  pransUant]  Sic  om- 
nea  omnloo  script!.  Camerarianiis 
inter  Tertns  pintUamt :  et  idem  nons 
secundo  post  hunc  versa,  ptnttlaal. 
Quod  in  speciem  commodius:  boc 
enim  illorom  opas  est,  non  '  pransi- 
fare  ^  a  quo  adeo  erant  remoti,  nt  et 
wmtffutdMrip  niacbinam  habereot  alK- 
gatam,  qns  et  vesci  polenta  et  manns 
ori  admoTere  probiberet.  Unde  igi- 
tor  bie  codicam  in  boc  verbum  con- 
sensns?  Fortasse  ntrobiqne  scripsit, 
Ubijtent  nei(uam  hmmmes,  ni  polentam 
prmuiiem,  Sixnificat  nnnm  illis  esse 
darft  sortia  solatium,  si  quid  de  po- 
lenta  fartim  aliqnando  snbdncere  et 
praasitare  possint.  Ubi  homines  ne« 


n  Fatlfiarfniasl  'Insolaa'  vocat 
nolas,  quod  in  medKa  pistrM  lods 
oollocatsr,  velatf  lasiilsB  speciem  pr»« 
beant.  <  Fostitndinas '  vero,  qood 
ilNe  fastlboa  adifereatar  aervali  si 
alicnbi  cesaarent.  '  Pcrrierep4diaas ' 
etiam,  quod  compedibiia  vlaciroatar, 
ne  fof  leadi  daretar  facattaa.  Lemg. 

22  Aforfat]  Id  est,  ubi  senri  loris 
a  pellibas  bobolb  foctls  evdantar. 
£am6ta. 

20  Despaot]  Deapuebaat  veteres, 
qass  abominabantar  ne  tfvenirent. 
Lamb.  Sputum  apad  veterea  extra 
nsom  naturalem  erat  vel  religiosum 
in  averteodia  malto  omtnHnN,  qusB 
*  deapalmva,'  nt  bic ;  Tel  eontnmelK- 
osum  ad  cofvtemnendoa  alloa,  qnos 
^eooapnlmas,'  nt  Core.  i v.  2. 17.  Ad 
illod  re^eadma  etiam,  qao  atebaa- 
tar  medfeiosB  causa  In  nrorbls,  qaoa 
incantando  curarl  patabant,  ant  co» 
millaKbns,  quos  Item  '  daapaCntos,' 
Plinioa  xxvirt.  4.  Pelroa.  Noster 
Capt.  111.  4. 18.  Chrmon. 

28  Penkis]  VocabanC  •  p«aitaM  ' 
▼eleres,  qnod  intimnm  eaaef;  ande* 
et  *  Pemim '  et «  Penatea '  dSsaraat. 
MuretMB. 

81  Expers  tis  metu]  Expert  cam 
sexto  caso,  more  veterum.  CatoUns, 
'  omnibnt  expers.'  Murei. 

82  Redde  operam]  Scil. '  aoscnltan- 
do.'  Lambin. 

86  Qatd  utue  aovt  €$i]  Vix  mihi  do- 
binm  sit,  quio  post  haec  ponendns  sit 
Tersos  69.  Dnidrtr  quidy  9^,  at  ver- 
sos ordine  70.  delendns. 

87  Equidem  tcio  jam^  JUhi$  quod 
amef]  Nnnqnam  magis  se  tradoxit 
Scioppius,  qoam  cnm  conge»tis  ant 
corrnptis  ant  male  iotelle^tis  ancto- 
rum  locis  vincere  voluit,  scio  quod,  ut 
vnlgns  nsarpat,  Latine  dici.  De  sin- 
galls  videbimus  alibi.  Nunc  roooe- 
mns  tirooes,  ab  bac  barbaric  sibl  ca- 


PLAUTI   ASINAR.  ACT.   t.   SC.   1. 


1793 


vein!.  Hie  antrm  ftcriUendnni  mil 
eniti  Fr*  Sanctlo,  ^(»n,  ^el  yiiii^,n:  aiU 
Eqttidem  9cio  jatrif  JtHus  quam  amet 
wi^uSf  hlkunC'  Quaai  eJ^«el,  Isihanc 
•ciikti^  Bia  eodem  modo  peccaiiim 
e^t  «pud  Livtunit  in*  52.  ri  iv.  Ul, 
F«eiid.  1.5.  'Ecqamn  i^cis  fiUiiiii  ti- 
liiciiiam  meivni  jimare  P'  Gr^nov^ 

40  Jncasii  f  ravM]  Posit  h^c  verba, 
v#tu»  codex  hiine  versum  msent  : 
De-  EJinniiif:'     Lu  age  quaaOf  hercte^ 

ftromiiAitm  sot  vat.  Lam6. 

16  A'o*  tamen  jn-ajioactmui]  Camc- 
rarii  et  Langii  CQdice»t  noa  tumcn  in 
prelio  siiiflUK.-  rectc^  Ttt  m  primo 
prelto^Dlis,  qualia  ait  uxor  tna  i  not 
umen  ifisi  ajitjno  in  preiio  siire  loco 
el  Uinpore,  id  sentimuSi  Nam  quum 
dicltuf  *  primo,*  *  secundo/  *■  lertio/ 
pQte&l  iutelUgi  '  pretio/  perinde  ut 
*  loco  '  cl  *  ntim«ro/  Pifniilo  i.  2, 
'  PnifiuEii  prima  saki  aU^  el  sccunda 
111  lecundci  (salve  in  pretia.  Tenia 
Alive  ekIrA  preiium.'  Sedigiliift  Vol- 
cftiim-  *Dein  Na^viiis  etui  &ervft, 
tertio  iti  prcrtio  est/  A'chjip. 

63  Atiiie  cvni£nt£iftte  habet]  Ride 
bic  gravilalem  luimici  pliilosophi. 
Virlul^rii  ait  metam  hibcre,  Jnlra 
qyijii  €1  ill  iiiiH  coti^isTil,  qnie  voce- 
liir  aiedtocriUt:  in  ea  qui  inanentf 
'coDtinenler'  aiil  ipso&  agere  ant 
alios  habere  dici  Plaulo.  Aiqui  cou- 
lineuter  vLvere  poteit  elqiiiinspleiH 
dore  vivit,  contmic  Skon  nisi  qui  paree 
aut  x^^<^XP^^'  ^^"  inteUexit,  quid 
etiet  c0nhMt€,  Cicero  pro  Plancio  ; 
'  Cn>  Manlimii,  non  soluni  ignobilenij 
veritiii  sine  virUite,  sine  ingenio^viia 
eiiairi  coo  ten  ta  ac  sordida/  LatiBii« 
Pacalus  :  ^  Cnrii  videret  Inipi^rata- 
rtfnij  remm  potientetD*  t^^rraFnin  Uo* 
roianRiqiiQ  dominnni^  parce  eonten^ 
teqiic  vivt^ntetiK'  PauLlinun  Natal! 
»e)Lio  FelicjA  t  *  Qiios  solos  babiijt 
conirntfe  ruslien^  illos  Paopertatis 
opu  i/  Cicero  p  ro  5  ex  *  Rofici  o,  *  H  «  c 
aUetita  vitaet  ntnticana/    '  Atlen- 


luft'  dicttnr^  qnl  parce  ac  dnriter  vi- 
vit,  eiiam  Horatio  Ep.  u  T.  01,  <  Dn- 
rtiit,  mtf  Vtiliei,  nimis  atteritaique 
videria  E.^ne  niihi/  Cronor^ 

66  Habere  hon&ftm\  Mo  rem  jpsi 
gerere.  Latid^^ 

72  D^tiUmY  Dotaiis  lervui/  idem 
prorsits  qui  AgelLio  *  rpcpptitins*  ^ 
Qnem  vide  xvn*  6*  Qui  qiiidctn  ler- 
vns  in  ninrili  potei^latc  tion  eraf,  iit 
reltqui ;  ned  niairon^  pecuiiaris  ; 
qoippe  '  ei^eeptui '  cum  reliqua  pe* 
ciinia,  nee  datns  doti  :  qiiam  pecuni- 
ani  ilia  proiibilu  tractabal,  vel  invi- 
to marito*  D^uza^ 

T6  Vigmti\  Miror,  qui  aenex  scire 
potuertt  fiiio  opns  es^e  viginli  niiniii 
cnni  midro  pott  (ficena  S.)  lena  »U' 
ppr  litis  cutnadoiesccme  paciscalur. 
Mur&t, 

84  Cmumd»te\  Decipe,  circuin- 
veiii.  Gffln.  M»e.  Boxh* 

m  PUcwri  in  airf]  ^  PUcari  in 
atre/  et  *  venari  in  mari/  babent 
formain  provrrblr.     Vide  Erasmum. 

87  Rfitjncubi] .  EaI  *  re  te  j  aeiilnm/ 
rctia  genus  dictum  a  jaciendo,  quod 
et  *  funda^  appeJlalnr,  a^fundendot* 
v«l  a  ^  fnndo  :^  jB<$Ao[  GriecU,  iil  dncet 
Scrv,  Georg.  ]» 14KdiciUir  *  rele  ja- 
ciiliini/  ad  dlfleredtlam  '  verficnJi/ 
quod  non  jacliur^  i^ed  verritnr.  Id 
^^Xj  trahitor.  Tumtb. 

&g  Ofiiifmtm\  '  Uptloncfl  ab  opt  an - 
do  appctlali  \  quod  anlecedenlibns 
icgritndine  pratpedilis,  bt,  tanquatn 
adoptati  eorum  atqne  vlcarli^  soleut 
II  nl  vers  a  curate.'  VtgciiuM.  E»i  et 
optio  fabrics  le|.  6.  D.  de  Jnre  Itn- 
iimniiatlSf  quo  manime  rcspexi^iie 
videtiir  Plautiia.  Gr(iqoi>. 

U4  AIM  euro]  Id  esl,  tu  ife  bac  re 
sis  seciiruEj  ego  vldero*  Taubm. 

95  /;  viinmne  ambutaM]  Snsplcor 
fuiise  iniiio,  Ei^ei;  ne  ambitU.^  hoc 
eslf  Iti;  ne  nmbula:  sic  re^npexfrit 
ad  dictuni  seoli  ^  Eo  ; '  jubeaiqite 
porfo  ifCj  neqiie  ambiilare  i  mtinii 
enim  est,  itno  vero  et  alUid  *  ambu- 
lare,*  qiiatti  *  ire/     Lepoi  autem   In 


Detph.  ii  Var,  C'fai. 


riaitU 


5  X 


1794 


NOT^   VARIORUM    IN 


eo,  qaod  leaex  tcipioai  inniteretiur, 
ideoque  itiooi  ainui  aptos.  Gmfor. 

104  Si  pdd  opuB]  Hoc  de  tollemm* 
bos  RomaiMi  MtiquitatiB  fornmUi 
depromptuD,  teste  Cic.  ad  Attic. 
'  Erat  eoiin,  ti  roemiDitti,  in  consnla- 
tm  petitiooe  per  te  mihi  poUicitni, 
fti  qnid  opus  CMet.'  Deaczo. 

Ill  Comtui]  Id  esti  contoeri,  cer- 
Dcre.  LttwUt. 

SCBNA  II.  4  At  malo  eum  iuo]  Ve* 
teres  eum  ninarentvr,  aot  tiRDi6ca« 
rent,  quod  quia  diceret  ant  faceret, 
inpuoe  non  habitarimiy  moIo  Id  ejaa 
futoroiD  alebanty  et  fere  bac  foroMila, 
iM^a  IMO.  J.  Ottil.    fix  AaclMt]  Id  est, 

•  Tettiglo.  Lmmh* 

6  Tre$9irU]  Tret? iri,  vel  trinniTiri, 
eapitalet  ex  magiatratibnt  erant  mi- 
noribns,  qui  career!  prserant  et  tap* 
pllcilt,  cogqo8cef>ant  de  crimioibai 
•ervornm,  meretricaan  et  TiliorM 
eapitoni,  eotqne  poniebant*  Unde 
apud  Horat.  *  Sectut  6agellii  trinm- 
TiraUbiis.'  Gronw.  TVctotrtt]  Vide 
notat  Anpb.  1. 1. 1.  Nvmma]  Sole* 
bant  enim  rei  nomen  apnd  magistra* 
turn  ante  acou'saUoneni  datit  tabellii 
deferre,  Zloasa. 

7  P«r(«c«6r«]<PeUecebr«'delini. 
roenta  tent  meretricia,  blaodidicia 
dictis  et  luat iludlis  imperitot  jnte- 
nnm  animos  Irretieutia:  unde  ipttt 
meretrices  *  pellices/  Je&.  GmHeUm, 

9  /a  Mart]  Id  est,  in  mercatnra  fa* 
cienda.  Dotaa.  Elmri]  *  Eluere/  eat 
decoquere,aabttantiafliiUncinare:  at 
Rud.  II.  7.  Sic  '  prolnere '  qaeqne : 
itaque  *  proiut inn/  pro  immoderata 
et  effnta  largltate.  Taoitu^  *  Pro* 
Inere  opei/  &c.  Palmtr, 

16   Sotdido  vUmm  ^bketahoM  ptau] 

*  Sordidum  panem '  Lambinna  inter* 
pretatnr  paneni  cibarioiB,  qui  aert it 
dabatur.  Sed  pnlat  Colerua  t iliorem 
fbisse :  nimirnai  iUon,  qnem  jntcnio 
anperfuto  canibus  prsberi  solitum 
■cribit  vetns  Scboliastea  JatenaUa. 
Tatt^m.  In  fwvm,  tnopta]  Praeter- 
quaaa  quod  Liptiui,  tapanjitf,  una  ?•• 


ety  contentenmt  onnet  lacnnaai  hie 
eaae,  et  qniden  plurinm  Tel  certe 
nnioa  verans.  At  loeoa  eat  integer- 
rhnaa;  ad  ^rocani  mpim  repetcnda 
eat  proxiniv  voci  appaaita  prvpoti* 
tio:  qnasi  eiset,  m  pmam^in  tnapta; 
more  Latiaia  ntitatiaaimo,  quod  aoa 
attendemat  etiam  in  S.  Cypriaai 
Bpiatola  ad  Donatam :  '  In  jndiciisy 
concioae,  pro  rostris  opolenta  facaa* 
dia  Tolobili  anbitioae  Jactetnr^'  8k 
Mss.  taniorea,  et  iavenit  Palaieriat 
in  ania,  ctai  improbet.  Deinde  tab- 
aoditnr  partidplaro  verbi  »abttantir 
Ti,  *  Tivena,'  *  degens/  '  agttana/  *  »• 
tatem  agena.'  An  aliqnid  deeat  haac 
•rationi :  ta  veMM  airadua  H  tgntmU 
vifeia  $iirdUh  ftuu  obiecUikm.  Atqai 
luec  est  ipaa  aratio  Plaati.  Sed  ta* 
BMO  dirent,  Jffat  m  at  #raal^  qaod 
aeqnitar  non  potest  relerfi  ad  in* 
tfkum.  Potest  iroo:  nam  laafrfaaoa 
liic  significat  iodigentiai*  Ipsam,  sed 
aagastiaa  et  tcaaitatem  iaopaai :  at 
earn  dicimns,  *  in  ageatate  eaae^' '  in 
inopia  Tivere/  lirtelligimiia  res  par- 
Tolas  et  tenuea,  quibus  tamen  anina 
quantumvia  ageni  anatinetor.  Atqwi 
M  H  ertmi,  nempa  paais  sordidas, 
panni  at  lubitns  roeodieonraiy  alia 
aappeltax  et  friTola  mendieitatiSk 
Tarentios  Eanacbo  t.  6.  Groasv. 

18  Igmorm]  Vid.  Ampb.  iv.  8. 

19  Mmututimi]  Ita  Nonius  wsaaiaf 
leal*  a  nomine  *  mansues,*  id  eat,  x^* 
f9ll9nr  quasi  mimuhm  ad  mamum  acce- 
dere,  et  nt  alt  Maro,  *  Ilia  manam 
patiens/  JEneid.  tii.  49ft.  Taukm, 
JEkcbylns  Agam.  Ai^r  (woue^  Mo^la- 
aW  ff^*  i^^^au  Scrker* 

89  iVaai  tsti]  SdU  Pbilenio. 

96  Modo]  *  Mora : '  abi  iis  prvaaa* 
tibus  loquimor  qooa  metuimus,  aliis 
in  dieendo  potius  morem  gerimas, 
qaam  nobis.  BoxlmnB  An  a^do,  ar- 
bitrate. 

ScBHA  III.  1  PhiUppeii]  Sciendum 
nammoa  Pbilippeos  fulssa  quoodam 
aureesf  inaignes  imagine  Philippic 
regis  Nacedonum.  Comar. 


PLAUTI    ASINAR.    ACT.    I,    S€.  3, 


1795 


3  Nee  reete]  Id  e&t^  male.  Tmlt^ 
man^  Aumm  merum  est}  Unde  mere* 
ti-iceft  lutPA  vfiftCe  iDtrodacts  ;  quU 
Ciller  ftiiro,  cnjus  ill»  ctipi^ntei  max- 
Ime  itinl,  aimiLii.  Scalig. 

4  Cl(it7«  Citiwi.}  Plane  adamantino, 
Taubm. 

5  Keffi%i<»  i?f  Jo^ue]  N  0 1  a  t  II  r  »u  iniii  a 
ef  eelmtat  et  coQaliis.  idtm, 

6  /ft  altumj  Id  eit^  tnare. 

7  Paft*n0]  QtiTBnum  sipmfjctt  me- 
re triciom,  '  PorioriiiTn/  frfpfTpoi*,  j'ttiJ- 
Aar,  veelttrUt  iive  pr^lttun  v«rliir<f* 
Taiibm. 

12  Dudem}  ^  Ducere '  et  •  perdu- 
ttre/  inter  Veoerea  Labentiir.  Grui, 

U  Ihiai  mp€Tt9  daiji]  Sclh  alios; 
vd  aiiiwret,  id  ent,  abyndet  datU,  Ut 
TQt  t  B  09  i  lis,   S«d  B  liTip  I  i  ci  u  s  es  t  [»r iu  I. 

16  Qiioii  acf^ijfi]  Quad  Plaoto  m- 
tfrdnm  est  iiccei»io  fternrnDh,  prefer 
velieiiientiainp  nerinoiii  nihil  afferani. 

20  H05linicn|Hm]  F^stiin^  '  Hosti- 
menium  est  bcneficii  pen « at i a.'  Sic 
Serv.  ^  Ho^tia,"  victima  e«t ;  et  dlcta^ 
qni^d  Dii  pe?  illam  lioatiendii't  id  est, 
3rqti^  et  propitii  reddantiir:  inde  Aos- 
Hmmlam,  ^qaatio.  0/i«raJ  Cen.  r<£- 
tnin.  est  oput  irel  labor,  pro  inmpta 
mereedc,  «t  hoc  loco.  *  Opus '  wt, 
id,  quod  Opera  perHciliiT'  Noitttit. 

25  iVon  (u  fds]  Qu3E  a  man  te  in  par- 
re  et  timide  poAceC*  ea  iibi  «rit  dam- 
noa«.  Lamb. 

28  PaJinffn'uin]  Pi^rit  pii^  est,  qui 
noo  ■s^atnr,  nee  elixatur,  sed  in  pali- 
PC  cum  Jure  apponittiri  Tur^eb.  Vct- 
j#aj  Amatorem  sciL  ut  piscem,  diirti 
a^iatur.  Tauhm, 

20  Be  pkH€i^  Cum  amator  nondum 
enihaiisliis  est»  Lcim6. 

17  Te  ^nm  dnctitTc]  PmIuIm  te  duc- 
tttre,  e%  elrganiii^  Plan  tints  est>  Ait^ 
amaniem  fnisira,  ac  rieqnirqnam 
vette  ■micam  Terbis  dnetaref  tton  do- 

41  Numer^ta  in  maHMvi]  VUle  Tnr- 
tifb.  IV*  IL  tibt  expljcat  illtid  CJe. 


Phil i  pp.  II*  Md  manam  latin/  Tatt6* 

iftann. 

44  Abma]  Utendo^  vcl  in  nsnm 
consnmpta.  Tnrneb.  xxu.  fi.  Pro- 
priiiiime  hoc  verbo  Plautita  nlitnr: 
le.  in  vino^  iingiientia,  pigmeniiij  Ac. 
nam  id  signiBcal '  abnti/  Donate 

47  Graea]  Grttcn  ffurcari  fide*  hie 
e»l,  optima  et  repriraentata  pecnnta 
niercari,  ut  in  paLliala  atqut  adeo 
Attica  Comcadia :  qnasi  GrsEci  niin- 
quam  fallerent*  Orsci  Gri^eift  fa- 
venlj  et  bene  de  genie  sua  et  existi' 
mani  et  predicant.  Tttmefi.  Quia 
miilti  inventi  Athenis,  qui  debitum 
abjurarent,  factum  est,  ttl  (idem 
non  habercnt  niti  pr^eacntarlnoi  an* 
rum  ferent)*  Nuspiam  aot^m  cer* 
tior  fideSj  quam  nbi  siatim  r«A  pro  re 
reddjtar.  Qna  in  re  quia  videntnr 
Gr&eci  diligeutes  fnia^e,  inde  Bdei  iU 
Lornm  optima  in  proverbium  abiit^ 
VeLIeK  iu2Z*  *■  Adeo  enim  certa  Atbe- 
nieniinm  in  Romanoi  Mes  fuit,  iil 
temper  in  omni  ro,  quiequid  sincera 
6de  agrretur,  id  Rouiani  Attica  fieri 
prifdicarent/  Sed  ^  Punica  tides  ' 
in  contraHiim  pro  mala  valuit.  An- 
son. Epiflt.  10.  Gr<mov* 

51  NiMH  ctitio  *#(]  Vidit  hie  ali- 
quid  MuretuK,  QnicquJd  cnim  re- 
piignentt  fod«  est  ipanm  rocabulnnt 
*  caiitio/  ut  'pMo,*  '  plandof  *  '  co- 
po/  *  caiipo^'  Sed  cnm  aeriptura 
tniitat  sigmficatjonem  et  genus  :  non 
«nmi  »yngrapham  significat.  sed  per- 
aonam;  periude  ut  vocabulum  '  op- 
tio*  et  elect ionem  slgni^cat  et  adju- 
torem.  Pr^  hoc  tam  facili  etjmn 
quam  speciem  habent,  qu%  commi- 
nisciintur  docti  a  cuuctando,  a  co- 
qnendo,  a  canciendo^  a  eogendo } 
omnia  fiio.  /x^pi^oif.  Cvci&  est  arrila- 
tor  vel  proxeneta,  qui  atra  data 
contrahenies  eouciliat  x  Insert) t que 
emptnris  ac  vendituria  aut  MlriB- 
qua,  et  apud  alterumj  nt  aliquid  re- 
mittal»  atternm  u  I  addat  pretio,  inter- 
venlendo^  rem  conficitf  I  idem  et 
pro  euiptnre  interdum   ipondebant; 


1796 


HOTM   VARIORUM   IN 


interdom  et  ipti  qnftdam  emptita- 
bant ;  ut  oodc  qaoqoe  facinnt :  inde 
*  coclonei '  et  pro  spoiisoribut  et  pro 
KttiHiKots.  Hinc  eipticandam  diclniii 
Laberii :  '  Pnas  naorei  i  hoc  hercle 
plus  negotii  est,  ioqnit  cocio:  sed 
aediles  videreot.'  Cocio  sic  loque* 
batur,  nrgens  contrahentes,  nt  finem 
negotio  imponerent,  sibi  enim  et  alia 
Degotia  oaranda  esse  z  ni  rh  hoc  sit 
ablalivl  casus.  Sed  abutitur  eo  La- 
berius,  quasi  nominativi  esset,  et  sig- 
nificaret:  boc  gravius  est  qnam  pu- 
taram.  Hinc  et  Plantiouin :  *  Non 
deiidero/  loquit,  *  et  pro  nihilo  habeo 
cocionem,  qui  intercedat  et  promit- 
tat,  ad  diem  soiutum  iri:  prssens 
▼olo.'  Cum  auteni  addit,  smn^^ns? 
indicat  verbum  lioc  frequenter  audi- 
tum  in  sceoa  ex  notissiroa  aliqua  co- 
fnoedia.  Illud  absurde  Salmasins, 
€^juif  hie  t»%e  posituiB,  ut  *  cujum 
pecns.'  Ita  eoim  diceudnm  fnisset : 
acts  ct^um.  Nee  *  cuja  res '  est  qualis 
res,  sed  cnjus  domini  res.  Accipio 
antem  ab  eodem  '  cociones '  apnd  Pe- 
troniom  :  et  intelligo  arrilatores,  qui 
in  mntatiooe  mercinm  iotervenire  so- 
lerent,  et  verlioruni,  qnsB  inter  se 
contrahentes  commntarent,  arbitri  ae 
nedii  essent.  Accipio  et  '  cociona- 
ri '  apud  Qnintilianum,  ut  sit  facere* 
quod  et  Jc^inyXot  et  proxenete  solent : 
laudare  mercem,  pretium  intendere, 
dein  atiquid  remittere,  turn  jurare 
non  minoris  dari,  rursus  concedere» 
donee  contractus  perficiatur.  Sic 
cocionatus  est  Cato  in  Cypro  wdbra 
i^OKptfiodP  Kui  KOfrtenOmw  elf  ^Kprntf  ri- 
^Vf  f^^  irdacw  tdnht  vapitw,  icid  wpovd* 
7«r  rbr  Ijxoroy  iicKoyurfthyf  nt  habet 
Plutarcbus.  Sic  Caligula  *  exquirens 
per  se  prrtia  et  extendens'  apud 
Sueton.  cap.  88.  Hinc  Olosse :  Ar» 
rUator,  cocio.  6  /terajSoXc^i.  CoeiOf  /jlm' 
rdfioKos.  CoeiomtamUf  furafikfrruci, 
KtrdfioKos,  dardanariuSf  cocioNfifor,  oT' 
rilator.  Ktrawpdnis,  cocio,  Mtrdwpa" 
ffis,  cocwnntura.  Oronovius. 
57  Qtuui  columbtt]  Nota  est  colum- 


bornm  in  osculando  improbitas.  Ca- 
tnll.  Carm.  lxv.  *  Nee  tantum  niteo 
gavisa  est  ulla  columbo  Compar,  que 
multo  dicitur  improbius  Oscula  otor- 
denti  sempvr  decerpere  rostro.'LcM- 
frta. 

68  Meo  de  sladio]  Id  solum  agere 
studebatis,  quod  mihi  placebat. 

64  Cotumnami]  Paravit  locum  •- 
quabilem  et  planum.  Nonius. 

68  lUkK]  Ab  Mliiciendo'fit'iUix.' 
Nomus, 

69  Bene  oolutamio']  Id  est,  dom  sa« 
lutantnr.  Taubm, 

70  VinmMid]  Ita  Isidonis  Origin. 
1.  II.  *  Vinnulata  vox,  est  lenis  et 
mollis  atque  flexibilis:  et  vinnulau 
dicta,  a  vinoo,'  id  est,  *  cincinno  mol- 
Uter  6exo.'  Unde  nunc  prinnm  dis- 
cimuB,  *  Tocem  vinniilam,'  sive  *  win- 
nulatam/  ad  fractas  et  concisas  illas 
effVsminatissirois  niodis  in  concentu 
musico  flexiones  proprie  pertinere, 
hoc  est,  dicta  infracta  et  quasi  modo- 
lata  Toce  labiis  tonus  modo,  non  an* 
trm  e  pectore  penitissimo  ennncia- 
ta;  nota  meretricularum  arte.  I>oa- 
za. 

71  Ifottd  eetl  Significat,  non  eat 
rei  familiar!  aucupis  damnosum ;  non 
imminuit   rem    familiarem.   J.  Ga- 

72  Sine  retibme]  Habere  eum  licet 
spontaneum,  non  coactum.  Pylad, 

75  ^]  Si,  pro  *  cum/  '  postqoam,' 
^  simol  atque,'  poni  amat.  J.  Gal. 
Si  conjonctio  cum  verbo  indicative 
juncta,  rem  roagis  indnbitatam  fiicit. 
Priecianue, 

98  Exobeecrobo']  Exquisite  obsecra* 
bo.  Lumb. 

94  Dignoe,  tJid(giiof]  Id  est,  om- 
neis. 

.  95  Si  mMintu  non  pottro'\  Recte  »«• 
Uem  ab  amico,  fctnort  ab  danista. 
Sed  quum  muino  scribit  SalmasiiiSy 
contra  morem  antiquorum  loqui  facit 
poetam.  Vide  de  Pecunia  Vet.  lit. 
1.  GroAor.  MiUuas]  *  Mutnum  sine 
usuris;  foeuus  cum  usuris  sumitur. 


PI.AUTI   ASINAR.  ACT.   11.  SC.  2. 


1797 


^ 


et  est  acc^ptr  fcettts  :  nude  et  fcenaa 
dictum  €»tT  lit  Graeci  T^*f«5,  qmil 
parens  mulni  sunspti/  Nor^ 

ACTUS  IL 

SCENA  I.  10  CehcemJ  *  Ce\ox '  ni- 
vlfiam  breve  et  eel  ere,  quod  timjori- 
buft  tl  tardioribiis  itibiervit.  Sig Difi' 
eat  le  dubitare  quibm  rationibitt  et 
^ua  celerirate  navem  In  portrtm  dii- 
cM,  boc  eit,  rem  ad  opiaUim  exitiim 
perdue  ft  b  Lain  A* 

11  tmpctrUum^  In  ticrificiU  qnftd 
'litare'  CRt,  id  m  auspieuf  *  impe- 
trire,*  Nihil  ai*tem  alind  e*t^  qiiAm 
*  fm  pet  rare-'  Scaiig,  Quoch  ndraii- 
imni  atff]  In  qtminvii  partem  admit* 
ttint  sen  addicunt  aves,  et  conMlluin 
luo  garritn  a«t  toUIo  ratnm  fariunt 
Tmtbm.  Verba  '  admiCiere/  ■  addi- 
cpre,'  propria  stint  angnrum*  rfnibiii 
et  *admUai*»  ayes'  dtcebanlur.  qn« 
con%Hl»*iilpiit  di*  inceplQ  bene  sperare 
jiib^rent*  Grflttnc* 

12  Kt  €9rnix]  V,  N*  Atilalar.  iv.  S. 
Porro']  Mis.  Camer*  parrn.  Jam  PH- 
tiio  H,  37,  ParfK  avi  in  rapite  cor- 
DlcaUtu^  e«t  apexi  ut  pbaaiains ;  in- 
anipieamsque  :  qn^  Sirio  ortenle  ip- 
fti  die  non  appatft,  danec  occidat. 
xriit.  29. 

11  Uimitm]  Unde    wlrga    fiebant. 

16  fa  iTtvndii]  Idfritpparatft  snnt; 
in  expedUa  aont*  CAjiHiitt*.  Vide 
Epid.  V.  1,  Groa^e*  Uti  quae  mitnda 
hibemtjf,  velnti  cbarlani,  vestimen- 
tum,  ferramenlum,  qnibna  filatjm^  ubj 
neceaaitat  incidcrit^  nti  po^tiimiis^  ne c 
exipectatidum  eat,  diim  muudentiir* 
GfPBotr.  Aij^mi]  '  Atrienses'  ler- 
vi  obiervabant  airiiim,  ubi  cc^nabant 
veteren  :  el  sitppelleetilem  a:dmniaut 
viUs  exptinebaiU*  Ft  nt  ommamnn- 
da  et  Integra  pTOStareiitnr»curabant. 
*  Servuft  ad  limipa/  dictiiA  pro  atrt- 
ensi  Virgil,  £n.  ix*  *dduiqne  ad  li* 
mina  cnat&s,* 

IS  Otytctrpamt  ]  Id  eit,  '  ma  I  am 
tesvam  sive  omeD  obtidit/  Soniua. 


ScmA  n<  7  Otiiertavii]  Cnst&dei, 
servitit  pan  erant  :  eorwm  mnnni 
*observatid:*  cl  ipfi  ilH,  cum  asdiiim 
eiiftodioe  diligenter  et  ex  officio  mo 
prsesiiut,  *  obsi^rvare  '  dicanturj  aut 
'  servare/  J.  tialMm. 

a  Mifitem]  Pro  '  diuti&iime/  sive 
'  Rteitinrnj '  adverhiaUter  podtum* 
Casaiib.  in  Atben.  %it.  1.  '  ^tatetn/ 
interpretatttr*  per  omnem  »tatem,  ill 
GrscL  dictint  &i^  Bhv,  pro  ^C  iKw 
^ou,  et  ni  Hesycbiua,  Bik  yoFrii,  iff* 

10  Fretgnanth']  Id  «t,  emineniei 
ac  proiuberantea,  ut  pripfnantiuiti 
uieri  aoleat,  Varro»  *  Excitatnni 
verbcribiii  corpiisj-'  Et  est  jocua, 
quasi   magnum  quid    Urgitnraa  ait^* 

13  Qimdrigit  ]  *  Qnadrig^  albae  ' 
Aunt  Jovis  quadn|r£P,  qtiie  celerrimo 
per  ca:luin  ferrt  curriciilo  censentnr* 
Turneb.  Indipweefi  Adaequetuff  adi- 
pi^cetnri  fcslkx* 

14  fit  obsidh^e]  In  dlacrlniine,  a 
re  Ttiiliiari  snmpta  comparatione. 

15  Opp^imere]  Occupare,  et  iia 
sobito  arripeic,  nt  elabi  non  posaU. 
Tauhm* 

to  Opimiiaiii]  Vide  Cap  t.  I  v.  1. 

IB  iiini  otm&xit\  *  ObnoKiuiii  etie 
aliciii'  pro  obligalum,  deditum*  snb- 
jectum  et  devinctuin  aUcui  esse,  live 
per  beneficia  accept  a,  »ive  per  po- 
testatenif  et  ju^  pnta  magiitratus, 
vel  domLoi,  vel  patria,  live  deniqne 
per  palientiam  non  ntia  boneatam. 

fjf*OIIOtJ » 

20  In  €&mmtint]  Mibi  et  iUi.  Nt 
9  If  am  fraudem  /rauMus  $itl}  Id  eat, 
fraud  em  commiaerit.  Fesivt.  Formu- 
lam  banc  anliquam  emoUivit  Liviui 
xxiii.  II.  'Qui  capitatem  fraudem 
auaif  qiiique  perunise  JudicatL  in  vin- 
cul  U  e  ise  ii  t* '  U  bi  tam  e  n  Sea  Li  f  *  ma* 
vult  ^frauii/  Gron^D, 

23  Pro  m«iw!lr*]  Portent!  loco  eat, 
d}^t  ripKtot.  Taubm*  Sudai]  Alludi- 
tiir  ad  'sudiculum/  Aagelli  genoa 
dittam  Festo>  quod  vapnlaoies  au- 


1798 


NOTiE  VAHIORUH   IN 


dantcB  fiicit  FsMtr.  Sndor  firigidaB 
et  trementifl  et  aeitosntit  aoimi  in* 
diciiini  Mt.  Vide  C»l.  Rhodig.  vi.  4. 

94  Pfpenau  eanetno  pedUmM,  Itn- 
gmaltBrgitr]  Bo§\u%, cum eeuo :  male; 
nam  concetaOf  nihil  aliad  est*  quaiii 
eeaso.  Pflemilo  i.  9.  'ambtB  oon* 
i|iiaiii  coneetftaTimnt;'  Ut  'eondo- 
leo/  'coocattigo/  *cenpato/  idem 
quod  Bimpticia  BignificaiiU  Pro  pr»- 
p^rwu,  legi  poaseC  perperam.  Sed 
Doa  est  neoease.  Id  enim  refertur 
ad  aoimanii  et  negotiom.  Quid  ego 
cetto,  cnm  negotiaiii  sit,  quod  festino 
et  cnpio  celeriter  exseqni  ?  Groaoe. 

96  Paironam]  Sic  Menander  yAtM'- 
adawiMag  servos  vocat;  qood  lingoa  se, 
tanquam  scato,  defiendant.  Taubm, 

81  GyjfUMStiMi]  Vide  Aulnl.  iii.  1. 

39  CaltfMmm  ttUne]  Vide  Psead. 
IV.  6.  Virgmntm  Uucitia]  In  cnjns 
tergo  lasetvire  et  exsoltare  solent 
▼irgae.  Lamb* 

34  Expendi]  Libravi,  heri  jassn. 
.Servi  aotem  pendeotes  vapnlatMot. 
Taubm* 

96  CeiUiMi  ptmdo  e$]  Usitata  bo- 
minis  statnra  erat  pedum  fere  sex; 
pondus  Romanarum  librarnro  een* 
torn  pins  minns.  Caumb. 

97  JE^mm  ceahf^ondtam]  JE^wtm 
cetiiuptndium  est  jnstnm  et  SBqaam 
centum  libramm  pondus.  Alligaba- 
tnr  autem  ad  pedes  servornm  pen* 
dentinm  pondus  aliqood,  ne  inter 
▼apulandnm  calcitrarent»  neve  pedi- 
bus  ant  calcibus  eos  a  qnitras  verba- 
rabantnr,  peterent.  Botius. 

90  DependU]  Quo  tandem  roodo 
pendens,  plane  et  ex  omni  parte  Im- 
probus  es.  '  Dependere  '  est  non 
ratis  pendere,  nee  pondus  spqnare. 
*  Propendere '  pins  pendere.  7^fii«6. 

40  Hmi  ietiamenW]  Serritos  tibi 
tMV,  id  est,  miseriam,  tanqnam  lega- 
tum  qnoddam,  testamento  rellqnit. 
Lamb. 

41  KrrUs]  Sensus  est,  VerbU'Ve* 
liMmMem^  id  est,  banc  ipsam  velita- 
tionem   et   contentionem    nostram. 


qwB  fit  verbis,  volo  compeadi  fieii, 
id  est,  vdo  non  nsnrpari :  volo  nos 
desinere  vwrbis  vrlitari.  Fier6ii  aa< 
tern  cohseret  cnm  veUtatUmem;  ot  in- 
telligamus,  verbis-'veliUiitmem  dictum, 
pto  verboram  veliutieiiem^  qoam  A«- 
yfMxfmf  Ormci  appellant.  Lmnk 

49  Su]  Licet,  si  vts. 

49  Omaca  de  noMs]  Qnivia  loqne- 
tnr  de  esquisitis  craciatibna,  qai  ta 
nos  ooaftnent. 

69  FamtTiareai  tergwml  Id  est,  do- 
■ii  babeo  tergnm,  ne  mibi  qnseren- 
dnm  sit  foris:  quod  valel,  paratns 
sam  ad  verbera,  si  quod  fisdnas  an* 
dax  fbcero.  '  Tergos '  autem,  asas- 
eul.  genere  veteres  dixisse,  hiae  pro- 
bat  Nonius. 

66  Qata  m  terg9  Tt$  MokBendm  «se] 
Omaes  et  Pall,  et  nostri  Voas.  ac 
Jna.  rcsffoaida  vel  rr  sofocnda.  Plant, 
aeripsit,  Qain  st  tergom  re  saleeada 
est.  Nam  re  eeUftnda  esse  et  asleende 
esse  idem.  Et  sane  Add.  Qaia  si  l«r- 
g^onreioloendaesf.Gronov.  PubHenm] 
Id  est,  pecnniam  pnblicam.  Lemb, 

68  Idem  poei  paftlar  4enaua]  Laaibi* 
nas  polt<ar,  quasi  pati  semper  da  asa* 
lo  dicatur.  Imo  non  semper.  Vide 
Observ.  1. 14.  Gronov. 

61  Anhelitum  eHam  dueeni]  Mss« 
Leing,  tmheliium  eUmn  irmkere?  Sig- 
nificantins;  nam  pins  est  trukere 
qusm  dmcere.  Ait,  se  ex  carsura 
wwevortfinui  iiir$fuUimw»  DieeaU. 

69  itfqfer]  *  Majores  '  et  *  mino- 
res'  inter  cognomina.  Ita  filil  cnm 
essent  sni  heredes,  haberentqoe  do- 
minium in  spe,  'minores  beri'  ap* 
pellabantnr  ;  palres  autem  *  majo« 
res.'  Seeiig* 

64  Turn  igitur  tu  dives]  Jocos  ex 
eo,  qnod  dixerat  Leonida,  sibi  jam 
satis  esse.  Sec.  Nam  alter  satis  ■  ver- 
borum  '  intelligit,  alter  satis  '  bono- 
mm'  fortunss;  qua?  quibns  contia* 
gnnt,  ii  divites  sunt.  Lamb* 

67  ilstaos  Areadicos]  Plinins  Area- 
dices  asinos  prsecipne  a  veteribus 
qusesltos  ostendit.    Longei.    PeiUnJ 


PLAUTI    ASINAR.  ACT.   II.  SC.  4. 


1799 


Iq  qua  nnim  Mexand,  Magti,  In  ca 
tti« restores  famo^iiaimoB  fuisic,  faci- 
le tisl  viUere  uynd  Luciinuint  Scatig. 
71  Dttsorandum]  Latet  ob*c«nior 
s«fisu«  I  unqnam  pI  alier  coodiiioacm 
?jiiB  anibiat,  et  decider tt  iioa  c&se. 

73  Fn«»«fl]  Hyti«<rbok<  Neque  e- 
nim  Jamf^ntU  risqae  ad  feiitma^  atit 
femora  imgntie  »uiiti  vel  itteruotur. 

6^,  Scriveriu!^. 

81  rif  iJili  miiidf]  Meiirs.  leg.  vigu 
m^at^  num^ns  ob^ecuius.  Vetere» 
dicebaot,  ^mna/^niiffa,*  lU  Mamna,' 
*  lamiiia.'    Ita  Core,  \u  8*  *  Trlginia 

01  £1  a^iTCKlorfm]  Scripti  tuictcU^ 
rrm,  id  esti  qui  aigeatnim  adt^xiu 
V(d«  de  Per.  Yet.  lu  i.  vt  ad  Setiec. 
deTfanq.  Ad.  c.  jj.  Groiuttu  Adv€n- 
tortm]  Id  €stt  LioHijiteni. 

f^2  £'if  f  jcenciijliimj  Significat,  hoc 
ftegotium  gam  idcepitim  eii^  i  et 
i|uamvis  ntde  adbitc  bUi  tamen  inibi 
Vf^Ci  ol  mox  perfici  et  lierpaJirl  poB* 
siL  *  Exasdarc '  eit  ai<cia,  »ive  secu- 
ri,  pa  rare,  el  nidiore  qiiftsL  opera 
l^rsparare*  Lamb, 

96    Vime&s  ]    UJfueis    excLpietido^ 

9!>  £li>il  xtr]  Dixiti  ae  nobU  ad' 
jutorem  fare,  iil  promhit.  Operam 
§eit  prsmitsatn]  FUJo  ftcil.  ec  hoc  a  se 
fpclom  ifipra  ikidieavil  Uema^DGtiii. 

tot  Oideeifibo]  Of  Afvp  blandi»  «er> 
bh  lactabn  ec  reiinc^bu. 

104  Quid  sm]  R^cvM.  Sed  tfUidah? 
Sttt  quid  ft  tttmkt  Mm  ni^aWlcat  ad  ali< 
■m  r«ln  ab  ea  qiiie  n^ebatim  Doixitjl. 

107  Noinen  cvmrnulaverU]  Ex  Leo- 
nid* factim  hii  Taurea,  AUuditiirad 
«<ie«m  Tu«rc(i,  qii¥  Lo renin  etiam  6a- 
i;elt»in  ligmlicet,  qitod  Pa  end*  ^  ter- 
KUiiiin  '  a^i pellet,  at^Bvptrivoy.  Ter> 
tiltliami» :  *  Alii  itiler  venatoruni  laa- 
r^ai  •capidiA  patieDii&simis  ininibu- 
liYcfimt/  Cofcr, 


110  M4HiiT€]  Redbofrtire,  par  pari 
fefrrre*  supra  1*  3* 

112    Tent]    Obkcia.    Ghti,  Jf#i* 

ScEKiA  III.  1  Okt]  V«m  aigitifl- 
catitb,  satis  eue. 

6  Cvir«^ri?aj]  Lepide  fores  domiis 
heriUs  f0D9«rrnjr  anas  appellat.  Stc 
Ovid*  *Diira{|ue  oonflervs  Ugna  va* 
tele  fores/  Dotitu, 

7  Amievs  noiiria  adibui]  Fiirciltla 
expel lo  illud  a^diifttSt  qtipd  bnc  iofer- 
fleriittt  iiy  qui  (ion  anttnadverVerent^ 
nostroa  dixisse  veterts  de  iis,  qiu  in 
eadeiu  »ecfim  famiJiaf  hoc  e^t  fiiniill- 
arcA  eflient ;  nt  ceterot,  *  alieno*/ 
Lepide  igitur  nervLis  de  jaiitia  ut  de 
fainiliariiini  aliquo   laquitur.   J^  Gu* 

16  Quum  PCTiiwW  ]  Ffjtisiff,  pre 
iviaset.  Gio«*  Msa.  PlauL  fiaiAum. 

17  Qat  pro]    pro    *  quo/  Square/ 

21  C(?rnjniHla  Hldfara]  *  Statnra '  iive 

*  proeeritaA  commoda/  clasiirii  auo- 
toiibus  dicitiir  eiiam  '  mediH,*  jiem 

*  niiUtarii.'  Etbancquffi  >uperaret, 
dicta  '  BiaUira  procera/  item  *  pro^ 
lixa '  Spartlano  ^  *  eminent '  Siieto- 
Dio  ;  ^  eximia  '  Livio,  Qui  minorei, 
*e%\h%'  '  brevei/  el  *brvvt  Atatnra' 
djttj.  Siete^h, 

25  JEacidma]  Id  esl^  etiamsi  *  Pe- 
lidtt  ■lomaebo '  (iiti  apnd  Horai.  est) 
'  cederc  aesciOf^  faiinque  et  iracnn^^ 
dia  Acbillea  plenum  ac  infRatna  am- 
bolet,  Douzti.  Mini*  animisque  fX- 
pfflHi  incedU]  Sn^pjcor  seripilttae, 
fixpUiu'  ccdii,  id  eit,  venii,  Ut  in 
AuliiL  'Jam  Jios  abttobuon  eenscai ; 
crdiioi,  petiiiu  Irecetili.  *  Et  ata> 
till! I  Mbi  ad  poAireiuiiin  cedii  iiiiies, 
BUI  perjL*  Urnnoe. 

2G  haiUM  vupuiabit}  Inielligi  po* 
teit|  inqiiiunt,  rel  vvrherandas,  vel 
irerberatnriiftcatj  et  in  eo  enie  Plautt 
jocuin.  Atqui  oec  'vnpiilare'  e«t 
V43rberarej  uec  '  vapfdat  um  *  ei^t  var> 
be  ra  Lull  I.  trutta  vnpuhbit^  eil,  iralus 
babebit  luainm,  Gromtv, 

ScfiNA  iVt     2  Nutlnt   tenii}   SJc 


1800 


NOTi£   VARIORUM   IN 


.Cic.  £p.  II.  84.  ad  Attic.  *  Pbiloti- 
mas  nallus  t enit.'  Sic  nofter  Bac- 
chid. '  nullat.affaerit.'  Tercnt.  *  nol- 
lai  monei/  &c.  nbique  pro  '  non/ 
elegaDter  et  antique.  Tanbrn. 

4  Solvere  ju8$i]  Scilicet  ironia,  qua 
■Ignificat  terTam  se  gerere  pro  li- 
berto. 

6  OcccMts^t]  Hioc  apparet,  nbi- 
conqoe  fere  'obviam  acceisit'  ba- 
bes in  Plaato,  *  occessit '  reponen- 
dum.  Et '  occedamus.'  pro,  contra 
cedanus,  Plantum  dixisse,  notat  Fes- 
tns.  Tametsi  non  nesclam,  *  ad ' 
pro  'ob,'  et  contra  'ob'  pro  'ad/ 
operas  inter  se  ointnas  tradere.  Hom- 
za. 

18  OeeaUuere}  Id  est,  seosum  ma- 
li  assuetodine  amisere.  Long, 

17  Suppeditare]  'Eiro^Sr,  par  esse. 
Lnmlrin. 

20  BuUat]  <  Bulla/  Cicero  Ver.  ti. 
pro  capite  clavi  umbellato,  in  builss 
modum  fastigato,  quo  snperbamm 
aeiiinm  fores  confi|{i  solent,  interdoni 
deaurato.  H,Juuiu§. 

ai  Cum/uMti]  Fostis  est  et  dan- 
dicantioni,  et  eomm  qui  innperiosi 
sunt  in  negligentes.  In  dubia  vel 
Terbi,  tcI  rei  significatione  Planting 
CoBMsdisB  jocus  Tcrsatur.  Baxkorm.  * 

84  In  kara]  '  Hara '  est  in  qua  pe- 
cora  includuntnr.  Dcnat. 

26  Hem]  Hem  verberantis  est. 
Taubm. 

SO  VUmrio]  Servi  senro.  Lamb^ 

SS  Sic  dederti]  Jnre  qneritnr  Ca- 
merarius,  injuria  boc  mutari :  non 
eepit  taoif n,  com  explicat,  ita  potins 
donare  Telie,  qoam  vendere,  cum  tarn 
male  soUatur :  quern  sequitur  Lam« 
binns.  Sensns  enim:  Hac  qnidem 
cooditiooe  semper  paratos  sum  dare 
rem,  nempe  si  ipse  ultro  debitor  et 
tam  celeriter  satisfaciat,  ntetiam  ac- 
cepit  Acidalios.  Post  quern  taracn 
corrigunt  pessime:  ssc  debee  priue 
quam  credidi,  Poenulo  v.  6.  *  Sic  de- 
dero :  sere  militari  tetigero  leonncu- 
lum.'  Hue  pertinet  alibi  frequenta- 
tum,  '  Sic  datnr.'    Exegi  est  redegi 


et  recepi.  Cic.  ad  Attic,  v.  21.  *ti 
pnefectas  tue  vellet  sjngrapbs 
causa,  me  curaturom  ut  exigeres.' 
Greuev, 

54  AdducU]  Oloriator  Leonida,  se 
Exierambum  eo  prioribos  suis  flagita- 
tionibns  perdoxisse,  et  adeo  sollici- 
tum  effeciste  in  maturanda  solutlo* 
ne,  ut  qoamvis  id  quod  antea  ei  ere- 
diderat,  toto  demuro  anno  post  exi« 
gere  ab  eo  potaerit,  nunc  tamea 
Exaerambus  ille  de  maturanda  solo- 
tione  magis  sollicitos  sit,  (hoc  enioi 
est  illud,  Nuiu  etiagU)  adeo  at  noa 
necesse  fuerit  ipsnm  sequi  ad  trape; 
sitam  in  forum,  sed  ipsemet  ultro 
trapeiitam  in  forum,  sed  ipsemet  ul- 
tro trapezitam  domnm  adduxerit,et 
per  eum  nummos  retcripicrt^,  id  est, 
effccerit  ut  trapesita  nomine  Exaeiam- 
bi  se  solutnnim  constitnerit,  idque  in 
tabulat  snas  retulerit.  Piei. 

S7  ReUneri]  Dicit,  Dromonem  ex- 
cusasse  se,  quod  reliqunm  non  red- 
dat :  eo,  quod  is,  cui  operae  Dromo- 
nis  a  Sanrea  locatse  assent,  totam  . 
mercedem  non  prins  solvere  velit, 
quam  opus  locaturo  sit  perfectnni* 
ReHneri  scil.-  mercedem  vel  retiqaam. 
Piet. 

to  Si  oeltf,  da,  eommeda]  Poto 
Plautum  scriptisse,  'si  velis  dare, 
commoda  bomini  amico.'  Quasi  di* 
cat:  Idem  est  dare  et  commodare 
amicis;  quod  scilicet  raro  reddaot 
commodatnm*  DiteaUU 
.  40  Suo  sdto]  Id  est,  sua  odiosa  lo- 
qoendi  importunitate.  Lamdia.  Vi- 
dentur  hsBC,  Mercatore  non  audientei 
sibi  mutno  insnsurrare.  Dekx, 

48  Reprmiitmii]  Id  est,  stipnlaU- 
one  a  te  concepta,  me  obstringam. 
Vel  fiproHitllaJii  tibi  neminem  ampli- 
us  isto  nomine  petiturum,  teqne  om- 
ni  obligatione  libernm  prcstaba. 
Longel.  letoc  nemme]  '  Nomen '  pro 
syi%rapha  creditarum  ant  solutamm 
pecuniarnm  somitur.  Idem. 

55  Omnium  remml  Id  est,  quod  ad 
res  omnes  attinet.  Sic  'ceteramos, 
aliarom   reruro,'  Ciceroni  et  aliis. 


PLAUTt   ASINAR.  ACT.  II.  SC.  4. 


1801 


P 
k 


|UiiF  hie  *«ervm  actor/  hm* 
tcijrhi  Wff^jr  owfia$'  qtiibiu  remm  otii- 

licit  rebus  ei  rutioitibti^  domeslicis 
finrp^sttL  SnetonJiiK  ^actores  stim- 
maTTi?!]'  TOCat,  Ab  ■actore'  lamrn 
dtfferi  *  ftenrii*  proeorator,"  et  *  dts- 
peitialer/  Hi^tQttmn, 

64  Nimh  iractinde]  Sctiius  hie  est ; 
Cimi  Leonidu  man^uiBce  m  te  r«jeci»- 
»el  cblaKmydiilnm,  t^l  ille  diceret,  non 
deeere  siiperljiain  aervmn ;  co» versus 
ili«  ad  Libaiiijm»  Maliini  libi,  inqni(| 
□isi  lp  Uttim  (eblaniydalum  tnqiieus) 
mala  timlta  v«rlia  coiige uteris.  Cui 
altef  paret  aane  diligent^r:  «i  tamen 
ii]!iiat»  1)1  prrgat  lik:  et  qui  speraret 
cotivleiis  aliquid  profectnin,  numera- 
t\  $ibi  argcntiim  jnbet  Dtod^stma  i 
lU  finem  inakdicGuticC  fore :  aed 
strenoe  ehlamydatui  aiiitiner  ]j$ec  om- 
nia i  qi)0d  not!  ferl  eon  t(  I  max  lenr. 
ra  LcAnida,  et  quasi  panim  fedssei 
Libaniii,  iiiipiidTcitiam  pr^ter^a  per- 
t|*rliio  e^prolirari  jiibeti,  quod  t'on-^ 
Ticitim  tioiii'mi  libero  i^raviaslmiini : 
et  adjicit,  niM  ita  ficiat^  vapnlntti- 
rttm  ;  et  siniiil  ad  verbcrandum  gcBtu 
»e  parat:  i|iiein  inetiiens  icillei^t  LU 
bantiNy  auxilUmi  se  petere  ab  bosptte 
ilat,  adiipmis  inierlm  flagitiorum 
'  lilia  nomitiiUii^.  J,  Gtdietm. 

68  Dijfripgeniur]  Ci'iiri/i'iigiiim,«i¥e 
cntrrfrupti^imn,  ffH^A&Kowia^  nt  *  crux  ' 
ipfta^  sprvomm  p<'CtdiarG:  quasi  sup- 
pliclum  (uiU  RalLO  autem  et  modiis 
iranfendj  crura  talis  erati  iit  inctis 
cum  iriaUeo  ^tl  vecie  ferreo  iuferre- 
titr^  ac  tibias  incndl  appoiif^rent,  va- 
iidts  ictibun  sic  frangendaa.  Lipsins. 

§11  Percks]  Id  est,  ckara  voce  pro- 
elam«i«  AcidaL 

70  3Jihi  sceUal&']  Mibi  infelictt  cui 
Dii  aunt  irati^  ivt  seeJesito.  Lamit. 

74  Mrmcnip]  Alludete  videtur  ad 
formulam  auealandi^  DituZ' 

80  NuHc  demum]  ScU.  ad  he  rum 
te  Tenire  ?ellti  ?  Douz. 

82  Cvmtumeimm  /Wiaf]  Aotoniuft 
dfi«rit|  *facere  contuinellaai/  pro 


affict  contflmeUa ;  ul^  *  facere  dam- 
iiym/  'jactiiram;'  qaam  pfarasiEi  Ci- 
evro  Philips  iii*  repreberidit ;  noo, 
tanquam  m-mo  unqiiant  stc  locutiti 
fueritiDed  qtiod  litiic  ita  nemo  loqiie- 
reiiif*  Tauhm^  Vide  de  hoc  loqtieiidi 
genere,  qnas  scripimitts  Obierv.  in, 

84  Prajlxchn]  Vetus  erat  opiojo^ 
pertcidiim  tiie  attquod  a  fasciijo,  ubi 
quit  itnpen^tus  aat  laudarel  Ipie  se^ 
a  lit  pra*iens  ab  alio  laudaretiir.  Ct 
t%  ea  oplinone  rec«ptiim  eraf,  lit  iti 
laiidniido  pleriimqiie  addcrent  vocem 
*prat)scine*  aut  *  prirfiiscini;*  qua 
invidiam  ec  fa»clnnm  a  se  amolireu- 
nir  ic  deptecarentnr*    Vid«  Turoebt 

SB  Lupus  tat  A^nto  hmntnt]  Ita  Se^ 
nee.  Epi&h  loa.  '  Ab  lioinine  homint 
quotidiannm  pericuJiim/  Contrarlum 
iili  CaL^cilJiano  apud  Syramachum : 
'  Hortio  bomiiii  Deua  eat,  si  suttiu 
officjum  Bciat.'  Vide  Kitttirfthiii.  Op- 
plan.  HaL  lib.  11, 

89  Sfcanda]  Lego,  ^^undat  miAi 
fa^ns~  Uiild  eli,  *  &ecundaa  facer e,  * 
am  ^fiecuadaa  age  re/  doeet  Seneca 
de  Ira  ml  'Optimum  judicavit,  quic- 
quid  diii^tet,  sequi,  at  sccuudaa  a- 
gere,  Non  tiilil  C^bus  assentieu- 
teui,*  &e<  LipiiuM.  Siguificat  autem 
servui,  niercatoreni  tion  coatentum 
prlorlbus  injiirlis^  nova4  Mbi  alias  dU 
cendo  face  re.  lAtmbin,  iluk  tapUuh] 
Quail  de  seniiiibero;  aervl  enlm  in 
jure  caput  non  babent,  rdeo  nee  ea- 
pile  Riinni  possuut,  Propert*  ii.  3* 
*an  tisque  la  nostrum  jaciea  verba 
aiiperba  caputs'  PaM* 

9Q  Sum  sordidmiut}  'S^ult  dJaere  ; 
Non  est  quod  iiie  s^stimes  ex  vilitate 
vefftlfl]'  tantum  euini  fideli  frugali- 
tate  cOQsecutu^  sum  pGCulii,  at  ea 
lie  mini  cedam.  Tauhtn.  *  FecuUuin,* 
quod  Aervo  herus  periulAitj  veiut  pro- 
priiiDi*  GruUr. 

91  Ntc  p0i€»t  jieculium  tnumensFi} 
VoluDi  dlcere  taiitnin  ULud  taae,  uoti 
quod  r  ever  a  alt,  sed  quod  aervo,  ot 


1802 


NOTiB   VARIORUM  IK 


coWis  eg^no,  modienm  Tideitiir  max- 
imnni.  Rectias  Lambinnt.  Avdrt 
boc  mercator,  tanqnan  ioianmii  mag- 
nuni  iit,  Leontdas  antein  anbigait 
verbis  fatetur  nnllnin  esse:  nam  et 
quod  nibil  est,  enamerari  non  potest. 
GrpMP. 

ACTUS  III. 

ScENA  I.  t  Ut  pd  expert]  Pro 
'  Qt  qa».'  LttwUt* 

S  Ptrm]  Cdam.  N^nime, 

7  Qum  deHnpimU]  Id  est,  in  qei- 
bus;  at  ad  parentes  releratnr.  Dnm^ 

M. 

18  De4i9]  Voltdiceres  Sitneon- 
tineoter  it«  loqoerit ,  mibi  de  die  se* 
mel  dtmtaxat  loqni  licebit.  Ptfrms. 

15  Ad  hptendum]  Ifiem  dkit  aiiis 
verbis.  Tu  ipsa  Jus  babeas  et  ora- 
flonis  ImperandsB,  et  silentii  indioeo* 
di.  TmAm.  Tuie  hMketu  pvrtieembm] 
<  Portiscalos '  oon  est  liortator  ipse, 
nt  pleriqoe  pntarMt,  sed  imtnanen- 
tarn  hortatoris,  malleas,  qao  iHe  pnl- 
sans,  verbi  cansa,  cenenn  orben,  mo- 
t«n  et  qnieCeni  dictabat  reals.  Vi* 
de  Obserr.  iv.  S6.  Grtiiso. 

10  Cuierm]  Pro  *  aeastoria.'  M* 
ma$, 

IT  Caata  cemMiO  Singnlaris  ilia 
f  ods  eaiua  significatio  bloc  emi  po* 
test,  ciyns  in  jure  non  obscoms  nsns 
est»  com  dicimns,  *  rem  alicai  resti- 
tnendam  esse  com  sna  caase/  id  est, 
enm  omni  emolamento,  quod  ex  re 
habere  potuisset.  Ita  ergo^  mmiif 
etmeaftmUkt  Hbi  ccmtuUi,  eeset,  onme 
emolnmentum,  qtiod  ex  famllla  capis, 
cessat  et  impeditnr.  Pkivrit*  Vel 
ctmiktH  Hti,  id  est.  In  le  sita  est. 
Dsaxa.  Oamis /aaiilus  cmisa]  Id  est, 
omois  qn»stns  vel  rediios,  node  fit* 
rolliam  tneris,  cetsat.  Vide  Observ. 
It.  90.  Grotufv* 

22  JDsefa]  Seita,  ex  Venerum  et 
Cupidiniim  arte  dcprompta^  Faoit 
hitc  illnd  Jnvenalis,  ^  coocombnot 
Orvce.'  Baadbom. 

36  Ma<ersaa]  Ut  'snos  pater,'  in 


doodcdm  tabnlis,  et  apnd  Cic.  Sdeo- 
tidem.  Terent  Hec.  iv.  4.  *  Mater 
qnod  snasit  soa,'  dre.  Taulnm. 

80  I^rgut]  Nibil  largitams  prvter 
lacrimas.  Lamb, 

81  Hie  diet]  Sennas  est :  Qni  oe- 
gat  Be  nobis  qnicqeam  dare  posse 
propter  inopiam,  is  mibi  qaodrnmnio- 
do  mortem  denunctat.  Tmrnhm,  Bic 
dieetmmmm'tt  epmd  wu]  Nostri  omoes 
eMmmee,  vel  ewmme :  neqne  aliter  Ft- 
latini,  prseter  nnuro,  in  qao  tummnd 
pro  eummmU  Neqoe  allnd  volant 
isti  qnam  jaauna  eei.  Sermo  elegaa- 
ttssimns.  Hie  diet  summi  ett  opntf  me 
mofim  eccvMrtta.  Hie  dies  est,  qie 
postremnm  Imc  excasatio  acctpitar : 
nltrm  qoem  nnlla  talis  excosatio  vt- 
let.  Teropiis  pio  re,  que  in  tem- 
pore. Tale  in  Persa  1. 1.  *  Ha^  dies 
summa  hodie  eat,  mea  arnica  sitae 
libera.  An  sempiternam  servitntcm 
scrviat.'  Gromoe, 

84  Oeeujmtu'Bt]  Scilicet  amore  Ar* 
gyrippi.  Taubwi, 

85  Caput]  Qnod  jam  cannm  est. 
Taa^ai.  In  6ore  srtatis  rebos  tnis 
console,  ne  inops,  ot  ego,  pervenlas 
ad  miseram  senectatem.  Boxkeem* 
Cta<eflip(es]Pro,*contemplerts.'  Vid. 
Agell.  zviii.  12. 

87  P«ailMreiR]<Pecalatoriasoves' 
boo  genos  indigetat  Varro,  que  ni- 
mimm  servis  aat  Oliis  familias  sant  in 
pecnlio. 

40  Prodwrtfft]  <  Prodncere,'  edn- 
cere,  institaere.  Gl,  Mte,  Plamt.  B^x* 


ScBNA  II.  2  Qatrm  noetris  qpce- 
pkmdiia]  Dno  saot,qiisB  adhoc  locnm 
banc  obscamm  et  impervestigabllem 
feceruot:  alteram,  qaod  rh  Qn  in 
qoarto  versa  (qaod  delent  ant  Urn- 
tant,  qaom  sit  io  omoibas  scriptia) 
revocandnm  est  sensn  ad  secnndmn  : 
alteram  defectns  verbi  sobstantivi, 
qaod  inteiligitnr  in  rohfieH  et  jmtUi. 
Sic  enim  evolvenda  oratio  :  Qmob, 
fat  adv&euM  eOmmlee,  kmmmt  crmee- 
fM  eempedeepte^  nenm^  coCeaai .  caret* 


PLAUTI    AStNAB.   ACT.   III.  SC.  4. 


1808 


gme  w^errim^  gtmrasque  n^siri  tfr^ 
(^mi  amfn  in  noMtrta  4£a/iu£ai  eicvtTieit 

mMttitiuqHt  $citpitifinim  confUtniia^  rtr- 
Julc  humetorum.  frfti  sum  us,  eaa  nunc 
itgioUfM^  ifc,  potiti  iiiiuu* :  nl  in  Ro- 
dents 11.  t.  33<  '  qusfu  rittife  '  eit, 
^ua.m  ratie  snniua*  Imiiatiir  baud 
dubte  prUcniii  femioneiii,  qi»o  ordtri 
Af)ud  exercitnm  solebant  impffi&io* 
jrei|  {timm  bosipm  itrie  vkiNaeat,  el 
fnihti  pro  condone  ol>  operam  cgre- 
Cie  reipobl.  navatam  gratei  agerent. 
IJt  et  in  Persd  v.  1.  *  KoMibuR  vic- 
|b,  d*ibu)i  tiltb,  r«  pUrtda,  pacibus 
perfeetb,  BtUt*  exiUncto/  &c*  F1h-» 
CEt  atitem  Lamb.  humcroTum^  qnic- 
quid  repiigiieDT.  VI  nee  I  induciorci^ 
lion  m  (lU  volueriinc  a  re  iiiiLitari, 
&ed  ab  ilti&,  ttiil  lectario  parietem  iii- 
iinciLUl«   aut   ^m    auro    vial    argenio 

*  indueere  '  aJiquid  dicuninr.  Sic 
etiirti  IiTore  ca-its  inducebatiir  ler- 
gain.  Sic  in  Riidente ;  '  Fiei  tibi 
jmniceiitD  eorium,  pout  atrutn  deritiai* 
Rest  9 1  nod  til  in  postreuiiA.  Orntiea 
tnim  ummuo  Mai.  Hts  vel  He  nutte 
itgw/jUM  copitE^noa  eai  el  co^t^i.  Hoc 
nnhi  suipicioneni  facit  aiiciorem  de* 
diiie^  ffo'  nanc  legioncSt  cvpia  exetci' 
tu9que  eoruntf  Vi,  pugnando,  perJufifM^ 
notiri,  ettgr,  potiti,  Vt  inlelLigatur 
ivnl.  Pfditi  rGspicll  posliemum  ex- 
jrtilKJ  .'  et  poiiti  «unt  tiQittri^  iit  pt>liius 
^^ium^  f\u\  in  eonim  pote^Utem  de- 
TcniU  Militt  ii«  3.  *  Vi  pugnandoqne 
homm&m  capere  certa  res  eat/  Me* 
n^ chm,  V.  8. '  Qivum  ego  acciirro,  le- 
qne  ^ripin,  vi,  pugnando*  ingratiis.* 
FvTvmf  quod  est  in  Mas,  videlur  fac^ 
ittm  ejc  eerumt  itt  el  tv.  K  24*  Tertii 
ranifn  Voi»iani  margo  :  '  pro  furumf 
O  pro  ¥  more  antiquo  ;'  et  jDniartiia 
plaue  :  fiix  nEin£  tcgianes,  copia^  txer- 
^iiugque furttm*  Giidiamit:  Ha  nunc 
Ugionet,  copie  extrciius  furumque*  £t 
Ai    In  bet   ampere    nt  Terenitanum, 

*  obi  cetitiirio  f at  Banj^a  et  maulpuluK 
faruoij'  per  me  iictu  Gr^nof . 


5  Soiat]  Vid«  Capt.  ir.  3, 

16  Vtrbi*  CQttefpiii]  Vide  Pieado!. 

10  AHutos^  htga  arfilof,  id  est» 
robufiioi;  *  »ra'  enim  prima  sua  ori- 
gin e  robnr  corporis  ac  fort  itu  din  em 
deiigti'iivii, 

31  lUrari}  Memorari,  antique. 
ran  6m. 

2*1  Fiddi]  Qui  tibI  Hdtbat,  Idtm. 

20  Uimeit  affecie*]  Ita  M».  Cani. 
et  veiu  codd.  inaTrucloi  flenilibus 
vhgh*   Tanhm, 

31  litgenh  no^iro  dteuil]  Lego  in^ 
senium  noHrum  ilfcuU  ;  nisi  nit  meta* 
Ji?pi*i8,  decuiit  pfo,  dii^tium  fuit,  ut 
tneque  teque  aint  ablaltvi  casu».  Douzu. 

3-1  Ed f pot]  Edepai  cum  laSoiUvo: 
fticnt  *  acUiceV  *  foria»ai»/  *  uimirum/ 
Paim, 

ae  IneiamnvH]  '  Conviciii  ct  malt- 
dicli&  ina^rm^tuA  eil/  FestAs. 

38  Mrmoriitrj  id  e*«>  memoriter 
fac^re,  ui  turc  compacts  et  corupo* 
»itO|  nee  tauqnam  prsmedtlatnv,  sed 
tn.  tempore  dicere  facereque  vide- 
ari<.  Mtmariitr^  Id  e5t«  pronipte. 
Boxfuitn, 

41  Z^daia]  Limbo  ve^tiii  veL  ora. 
C^  3ht.  PL  mxh^rn.  V  ide  Tnrneli. 
XXI.  14. 

44  Aiinot'i  Urbane,  Tifiitti  ninaa 
prn  asinift  acceptai^  vocat  ojvi^i. 
Tan  hid. 

Sc£NA  III'  4  ilfofer  Muprewmm  iniAt 
iua  dIxU]  Vers  Turnfbiia  avpremamt 
qnicquid  ogganniant^  Varro  de  LL. 
lib.  v>  *  Supt-eina  aummum  dici :  id  a 
iiuperrimo:  liae  tetnpus  Xlt.  tabnite 
die  tin  teste  occaitim  solis  :  trd  poHea 
lex  Plictoria  id  quoque  tempm  jnbet 
es»e  supremum,  quo  praplor  in  cniui- 
tio  Supremam  pronuntiavit  poptilo/ 
liitellige  *■  per  pneeoncni  i'  aut  certe 
legendiim, '  qua  prasco/  Pitniui  VU« 
60*  *  XII.  tabb.  orlus  tantiim  et  occa* 
ans  Boniinatitnr  t  po»l  aliqnot  annoa 
adjectus  ti  meridifa,  acretiso  consu- 
Inm  id  pronuntiantet  cum  a  Curia  ia-^ 
Ur  Roilri  et  Grtacoitaiiii  prospex- 


1804 


NOT^    VARIORUM   IN 


Hnet  tolem:  t  eolaoBiM  Msnia  td 
earcerem  inclinato  tidere  snpremam 
pronnntiabat. '  Videtar  fcnptisse 
PUoini,  <  ut  a  colomna.'  Censori- 
ims  de  die  natali :  *  lode  de  roeridie: 
hinc  soprema ;  qnanqoain  plorimi  i a- 
premam  pott  occasom  solit  esse  ex- 
iatimaiit,  qnia  est  in  daodecioi  tabn- 
lls  tcriptnm,  <Sol:  occasas:  snpre- 
ma.' '  Ponatos  in  Phorm.  i.  4.  « Ili- 
Cet  per  ovyicor^.  Sic  jndices  de  eon- 
silio  dioiittebaotar  saprema  dicta, 
qnnm  pneco  prooanciasset,  Ilicet' 
Glossarinm  LatinosaxoDicom  iElfrici 
editom  doctissimo  Somnero :  '  Sti- 
prema,  O/emon  odde  gelotendag.*  Quia 
idem  vocabnlum  restitnendnm  JustiDo 
ceoseo,  xxxi.  2.  *  Qnnm  tota  die  in 
ocolis  principnm  legatiqne  Roroani 
in  foro  Carthaginienstom  obveriatnt 
Hi  snpremam  fuisset.'  Utcnmqae  om- 
nes  libri  *  in  sopremuni.'  Et  inprema 
dicta  foro  cxcedebant,  doronm  ibant. 
At,  inquinnt,  seqoitnr,  Aeerbumjumu 
jUia faciei.  At,  iS  v^vorff,  nter  domnm 
irejttbetar,qni  mcestainpremnm  voce 
rietnr»  an  qnibos  saprema  dicta  est? 
Illic  qnidem  cni '  sopremnm '  dicitar, 
(ut  Tos  ioterpretamioi,  efo  Latino  nsn 
id  receptam  non  puto)  forte  portatnr 
in  nma  et  qnidem  in  agmm,  nbi  se- 
pnlcro  effatni  locns :  neqnaqoam  re- 
ro  it  domnm:  dtin  oeerlmm^mMafll&m 
faeUi,  est,  filiam  immatnram  efferet 
De  se  hoc  dicit  Pbronesinm,  non  de 
Acgyrippo.  Grmkop. 

7  Nox]  Id  est,  soctn.  Nam  ado- 
lescentem  aliquid  de  nocte  dixisse, 
patet  sutim  ex  seqnenti  versn.  Lipi, 

9  NegUionu]  Interdin  est  occopa^i 
tns  in  conscribendis  legtbus :  nocta 
tantumvacat.  Ironia  est.  JLomfr.  Ft- 
deUcet  SoUm  est]  Indif  nor,  qoandoqne 
hie  tardus  celerem  Parens  occopa- 
▼it  Omtemm.  Pleriqne  Mss.  nt  fa- 
tetnr  ipse,  Solonem,  Et  sic  loqne- 
bantnr.    Vide  Observat.  iii.  9.  G?ro- 

10  Gerra]  Hie  ferrw  non  snnt  no- 
gae  et  affanise,  sed  *  gerrones.*   Glos* 


sarinm,  Gemif  ol9afup6si  et  ila  vete- 
res  accepisse,  praeter  hnnc  locnn, 
probat  ab  hsc  composita  vox, '  con- 
gerrae.'  Locilins,  *  Tapullam  rtdent 
legem  congerrae  Opimi.'  Qni  versat 
verbis  Planti  iilnstrandis  aptissimat 
est :  nam  iisdem  de  legibos  convlvi* 
orom  agit  hie  Plaotns:  quas  ita  ab 
Argyrippo  ait  remisse  et  prolixe 
scriptnm  ire,  ot  gerrae  sive  compo* 
tores,  qni  lis  paritori  sint,  noctes  et 
dies  ebrii  sint  fnturi.  J.  Gal. 

19  Btfieere]  Hoe  genere  loqnendi 
in  magni  amoris  significatione  vete- 
res  nsi  snnt.  Seneca :  '  Dicere  so- 
lent  eis,  qnos  validisslroe  diligtiot, 
paratos  se  partem  annomm  snorom 
dare.*  MwreU 

24  MUi  dafetor]  Carpnnt  hie  qni- 
dam  poetam,  quasi  per  pleonasmnm 
adjecerit  dalct,  vemm  sciant  ex  anc- 
toribns,  roella  quoque  amara  ploribiis 
in  regionibns  esse.  LongoL 

29  Sed  nam]  Usitatnm  est  Planto, 
post  salntationem  statim  per  parti- 
cnlaro  sed,  alind  aliquid  snbjnngere. 
Pittm-.  Fmrms]  Quia/mmia  lacriroas 
commovet.  Pareui. 

86  Verhefitre]  Se.  Inbet,  velira. 
Lamb. 

42  Delegit]  ^Deligere'  et  'dill- 
gere '  significant  dtstractionem  et  di- 
visionem.  Nonhta. 

60  CompUxos]  Scil.  vot.  Hoc  eo 
dixit,  quod  collatis  capitibns  cotlo- 
quebantur.  Lamb. 

5%  H^jua]  Scil.  LeonidsB.  Hitcm* 
pemaUr]  Serviliter  penitns  et  irri- 
sive,  cnlparo  et  cansam  separationis 
suaa  in  Phileninm  retorqoet.  Et  non 
video,  quo  roodo  non  argnte  dicat  ser- 
vns:  hunc  Leonidam  non  libet  am- 
plexari,  iliam  tnam  Phileninm  non 
licet.  Comer, 

69  ^MscHltote,  ^.  deeorofe]  Poenn- 
lo,  *  Orationem  anres  devorant/  &c. 
Meursius  emendat,  oascattaio  aiqme 
op.  doio  et  m.  d.  devoroio.  Quia  ad 
nnum  Argyrippom  ei  sermo  sit. 
Taubm. 


PLAUTI    ASJNAR.   ACT.    III.  SC.  9. 


1805 


» 


l[i»  omnii,  qn^m  et  criiroiniiiu  rcflcres 
«p|»«IUnint :  et  est  *acc»Ui4  e  bra- 
rbio  pendens/  Sonius. 

65  Ciatoi  hniiis]  IdesT,heri.  Iia 
Varrq  Attatiiviis;  '  Hunmno  m^jor 
Cm  to/  id  est  I  hojiiiite.  kiiitv&hus. 

&G  iSal#jE  irt^enciru]  5iihe«N«  blind 
putf>  qtiam  vulgiis  cammeniatornm 
Uacut.  Videdir  enim  mibi  poeia 
sig^itlcaf &e  tiin  amorisi,  ^ni  *  inCeri- 
ora  car|  orii'  iia<jue  ad  oiaa  depaiee- 
re  dicitiiT.  LmgcL  BoxLorniiii  le- 
gend tun  piitat,  iSbiu.f  im^rutuns,  do* 
mttii  ttirtflHjijtft'  imprrtrior*  Salve  lit, 
C(il  BaliiUm  itiam  imperator  tnna,  id 
e«t,  dattJinuj»^  debet :  In  ialve,  qui  in 
domimim  ac  domiiii  amore^omne  im* 
perumi  Jam  potpii  exerceie.  Hpnii 
alibi  *  rex/  luc  ■  imperator/  a  PUuto 
app«llaiiir, 

70  Eg^  bajulabfi]  '  Bajiilare '  dicun- 
Im,  qni  corpore  proprio  feruat,  CaL- 
tu  lib*  III*  ad  le^r.  sit.  Tab.  '  Fern 
dicimiis,  qn^  quU  auo  corpore  bajii- 
lat :  P43f  lari  ea  quie  quis  jnnieiito  le- 
cnm  d licit;  Agi  ea^  qus  animalia 
Hint."  SUwech* 

71  IVumiN^M  prf^Mf  urn  Jbrvtn]  Hee- 
rent  hie  tnierpretef*  Et  mild  qaoqiie 
ba?renti  legeodiim  Tidetnr,  vel,  pr«- 
fiirtiRi  hirum ;  vel,  i  pra^  ttnie  tterum  ; 
id  e^l;  personam  mnteiuiis,  tu  ante 
me  ilo  Inanja,  ut  doniiDnSr^go  lequar 
le*  til  servii»)  cum  enimena.  /  W^* 
diserrim  b^bet  itoster  M^.  BtixhQrn. 
Sed  Mem  §1  IIS  leg.  trrc  prttsaiam^  id 
ett»  elfFerUm  Duinmb  et  distt^ntam. 
Gnnurt?, 

72  Htinc]  Scil*  PUileninm.  l/trH*] 
SciL   crttmeoam.     Mecum]  Prn   me. 

73  Prodii?<»]  Vnlt  dicere;  Qnin  In 
pQliiift  PUilemum  meonni  agerejnbef» 
ctii  datiirii^  aum^  qci^  it  me  imperra* 
bit.  Nam  co  JKmdiidiim  propeitdet  ac 
feriiir,  t^ui^d  tn  In  te  tan q nam  in  lo- 
earn    planum  coltocari  votebaii  Pis' 

TA  Frchinde  auricvlh}  Solebaut  sic 


vQt«r«s  oimilarl,  tit  prebeniis  (jus, 
qnarii  cari^simam  bflbebant,  aurlbtls, 
oif  ula  libarent.  Scati^. 

8a  Nigenutt]  Id  eslj  nisi  mild  ge- 
nua kllrectans  eiipplicaveris.  Bum* 

81  Quhivis  fgtiftta  imp.]  Eiicutit  Ifl 
dominn*^  et  dicit :  Fr Icaboi git iir  ser- 
if i  umi  genna,  enm  egestas  fasjuxita 
at  que  nefni  imperare  ante  at*  Tmitm, 

&9  lii  purism]  Pfo  tua  parte,  narA 
^ipc-f.  Bifsiun. 

92  Svpyiktibunt}  Arg^rippus  et 
Phibniuuu 

113  Sit  hmtrn]  Fruiira  venat  se 
LatnbiniiB;  cum  omnia  tint  plana,  si 
til  pro  *  ai  via  '  acdpiamus,  hoc  sen- 
fut  SI  Tin  comilftti  iaic  saUttem  ac- 
cept urn  ferani,  trade  Luc  mihi  qima 
babe«  20.  minan.  Taubm* 

Q^  Cmikinio]  *  CuittJcinium,'  prU 
ma  pars  nocii»,  tecunda  vigUta,  fvk« 
fht  &pxh^   Tauhm. 

101  Ocrlius  iiurcits]  Conjnniiit  duns 
resomninm  carbbitnaA^  *  oculiim  '  el 
*  an  mm/  Taubm, 

103  Anaikuiam}  Tdeo  bae  avei  bie 
comfnemorttniiir,  tanquam  delicala*, 
quia  istas  et  alia?  id  genus  pueri»  pa* 
Iricib  in  dellliia  ei atti.  Ltttnh* 

lOJ  PutiilHm}  *  Potcts/  sen  *  pti- 
Ins,'  vrow^p{<rjEia  niitriciim  e£f.  Laaci* 
via  inesi,  nt  ei  in  nsn  vocis,  Ua  et  in 
eiymci*  Ergo  laBclvia  in  Grircii  nu- 
trlcibns,  wg^k  rjjj#  wSffSiny  pneros  v6ir- 
Btavtu  vocare  :  cadem  et  in  Romania  a 
puta  *pntos^  Hen  *  potoit  /  nnde  et 
bodie  pars  in  mnllere,  qni»  honaUe 
nominarj  nou  potest,  vulgo  in  Italia 
eo  nomine  nota  est*  Scatij^^ 

105  Fae  ptoaeritenlein]  Com  pone 
liojfnam  in  am  cnm  mea  inter  osicti* 
landtiitif  lit  simtlia  fiam  serpenti:  cut 
Plmins  bisiiicam  linguam  trtbnit.  P«* 
reus. 

Ill  Petit]  E  M$».  BuBbeqnii,  buc 
col  loco  taleni  vertum:  Ptrii:  itik  ha* 
bebii  Jttteen  jam  homo  lumbos  mevi.  J* 
GhL  Si  terum  tfuidcm]  Kibiimutafi- 
ilum.  Aenanii  cbI  ;  Si  verum  eat,  deca- 
rum  tsiVf   ut   berus   ^crvnut   vtbat* 


L 


1806 


NOTiE   VARIORUM   IN 


Bpsdtom,  Noifr  vidit  terum  lioe  loco 
sifQificare  '»qaoni,'  s^a  *j«8Umi,' 
quod  ter  qoiiter  apod  Terentinm :  cl 
coi  ignotom  ilUid  Horatii  ett  P  '  Me- 
tiri  te  qaeniqae  mo  modulo  ac  pedo 
veraro  est.'  Venm  ibl  pro  *  Kqaoai ' 
tea  *jattaiii'  potitam  fnit  Neqno 
paoca  apod  Orccos  toot  exempla 
bojiis  tifBificationU  in  toco  frumot, 
qott  et  *  verooi'  et '  vqooai'  DOUt. 
7m.  Fmber. 

115  CMMdiM]  Palmeriat  ffenna  li- 
bidioit  notat,  qaod*eqnnf 'nomiiia* 
batiir.  Coloro  tamoD  hie  nihil  ohteoni. 
Volt,  ot  qnadrnpet  fiat:  qno  modo 
poeri  tenelU  tdent  gratMrU  Boacfc. 

114  Hmm  ik^  oM]  Exclamatio  Ian* 
dantit  ott,  oM,  non  diicedere  jnben- 
til  inctamatip.  Vide  True.  ii.l.  TmAm 

116  TohiHM]  Qnati  <volntim'  et 
*  glqmeratim.'  Verbo  badiau  bit  idem 
dicit :  nam  /SoMiW,  proprinm  g rada^ 
rli  ac  tolntarll  eqni.  Olottv  finkrHft, 
tohdtaruu.  Nonius.  Uerum. 

118  Quaifupetlem]  Id  est,  contra 
asoensom,  in  qno  laborat  rqnns.  M» 
ouu. 

134  Eftoai]  Pro  qmtu  Doot*  Agm 
gredire]  Pro  aggrederis. 

1S6  Fwhautm,  al^M  Ohtefnaiim] 
Servos  vocari  se  ForlwMm  fulr,  et 
qoidem,  quia  obseqnebator  amori  et 
volnntati  heri  sni,  cognomento  Obu' 
guentem,  Colebatnr  aotero  Fortuna 
Obsequens  Romap,eoque  allnsnm  est. 
Lipi. 

198  TnuHt  ^  ««  SaUaem  or^eM] 
Ita  mihi  landare  Fortnnam  licet,  nt 
tanen  Salutem  non  ? ituperem.  iMmln 

181  Operai]  Id  est,  Pbilcnii  noctes. 


185  Comwtodai  mifhui]  Josti  pende- 
ns, non  adalterinas.  Doux,  Vide  Mer- 
cat.  II.  S. 

IS6  Face]  Pignos  in  omnes  fortu- 
nes meas  dare  paratus  sum,  Plantnm 
scripsisie  FaeUm  exopt.  Veteres  '  fa* 
ciem,'  'dicem,'  pro  'faciam,'  ^di- 
cam,'  scripsisse,  aactor  est  et  Qnin* 
til.  Upt. 


188  O^t]  <  Capnt,  origo  et  sun- 
ma  unios  cnjusqne  rel  est,^  Donat. 
Dox,  signifer. 

189  Pe$]  Jocns.  *  Pes,  qnodvis  f«a* 
daftientom.'  Scaiig. 

146  Noetem  h^ut]  Hie  venim  est, 
quod  ait  LoclKus  lib.  xxviii.  '  In  nie* 
dium  Chromes,  in  sommom  ire  De- 
m»netos : '  q.  d.  Chremea  ille  in  iltio 
indolgende  medium  tennit:  Deavnt- 
tns  PbintI  medium  czcetsiC  LipM. 

148  Dtfpe/sot  eomptOit]  Bella  anti- 
thesis. Cic.  ad  Attic '  Quid  ergo,  in- 
quis,  actnrns  es  ?  idem  quod  pecndes, 
q«m  dispuls«  sol  generis  seqaontar 
greges.'  7mi6«« 

149  HtEC  fatUeJ  Sell,  cmmina  8fur- 
Tiic6r  nam  mann  earn  ideotidem  tree- 
tabat  ac  Tibrabat.  Dmtt, 

166  lfeMi/6«Mdktec]CnmLibaBos 
aliqoid  mall  ominis  etset  addituros, 
interp^lans  Argyrippus,  £ta,  inqait, 
c^l^^c.  Sic  enim  solebant  veteres 
malaomina  vitare  et  aversnrt.  JLom^. 

ACTUS  IV. 

SciNA  t.  1  S$ngnpkum]  *  Chiro- 
graphnro '  est  private  scriptnra,  ma- 
nn cnJnsqBO  sobscripta;  *syogni- 
phom '  quod  simul  pkires  sabtcripse« 
runt :  in  iUo,  tantnm  quie  gesta  sunt, 
continentnr ;  in  hoc  ettam  pactionet 
veniunt,  nt  In  hoc  oostri.  Aw.  Pt/pmm. 

8  Uwkiui]  *  Unienm '  veteribns  vi- 
deo Idem  sonere  ac  valere,  quod 
egreginm,  prarclamm,  ac  singnlare. 
G\ftau 

6  ift  kaxiUI  Omtero  non  satlafecit 
illnd  hercU:  mutatnm  ibat  in  kute^ 
aot  ckre,  ant  alind  quid.  Tsaftm. 

18  Qntod  t/k]  De  antique  bac  locn- 
tione,  vide  not.  Milit.  ii.  8. 

16  OccMpefom  ftar  se]  Veterea  co- 
dices hunc  versnm  interseront :  Pe- 
IrMR  htmc  miplexari  hmm.  Di.  lute 
facile  facUt  ut  piUiar,   Pa. 

18  Neeeenta]  Icouicnm  baud  dobie 
ex  cera  pictnrv  genus  intelligit,lma- 
ginesque,  ac  nescioqnse  Deoruro  si- 
mulacra, ant  eorum  etlam,  qnos  ca- 


PLAUTI   A81NAR.   ACT.   IV.  SC.  2. 


1807 


ro$  tiabebant  tibi,  vtiltui  reprieaen- 

%9  InuiitiB  piclurti]  Eteit,  qiia>  <;i- 

conimerei  ad  libiUiiiea  excitandat, 
vel  ul  peccaret  aecnnalins,  Quths 
ifli  Tcredt.  Eunuch.  Partm. 

32  Ne  itii  cera]  Ne  ilU  plctura  in* 
mi  lis  mac«nain  icortilto  supp^dttet, 
node  tautiim  cers  abradat  aiibdola, 
in  qua  titteraictartciilumad  aniato- 
rem  perscHbat.  Dftuza. 

34  Ad  e^rfim}  In  omDlbuftMii.ex- 
tai/»r«m:  idqiie  puto  Uelnde  dege* 
OeriMe  in  ^erunif  cum  poliua  debiua- 
let  in  roTUm;  ¥elen  eivini  «crip(ura 
E  pariim  diktat  ab  F.  OruUr. 

26  Tf^iiin  una  postea}  Malinii  Tt' 
cam  uact  p^scnt ;  aque  puculti  piftitet^ 
^t^  Mulra  Hunr,  in  qmbii«  delUias 
*ibi  faciunt  amaiitiPA  in  poto.  Simnl 
poAcere:  Kiniut  bibete:  invicem  Kibi 
porrigcre  i  propinare,  et  h^c  taliit 

ST  5i  magi*  K%wta]  SI  pitjs  ni- 
mid  reUgl^sa  fueiit,  nt  pntet  non 
laatuni  Deas  fc^miDa* ,  ted  «i  Deos 
marei  i^tbi  invocandciii  ec  prapiUaa^ 
do5,  ne  ipia  faciatt  sed  te  vicarinm 
inpponat.  Lamb. 

IQ  A'ttlcf ^  fliddj  annual]  *  Nutare  ' 
eapilti  i  *  HI  Clare  '  oculonim  ;  *  an- 
nuera  '  nariiim,  Lp.hloruni,  inperciUa' 
rum  sigtiijicaptiam  eit^ej  decrevenint 
T«ti'res,  Per  nlgtm  auleni  locntoi 
«lifn  amuniGSf  not  um  fan  Ovid,  da 
Afie  lib.  I*  '  Nil  ojiiis  e*t  di);ili>T  per 
<|U0ft  arcana  1oqu»rU:  Nee  libi  per 
DoriKaccipiendH  nota  est/  Tautfm, 

44  Noio  fuxhert  iUam  eauidmj  Nalo 
babe  re  iUam  I  nine  pi-aMextum,  cnr 
nan  movtMur  rvjtotiff^itxxrfju^"  tiL  diC3t» 
ie  vatitantj  id  e&i,  reJigioae  aliqua 
probihlUm.  Nonius, 

50  Tuuitndo  pro/erat'}  Ne  lingua 
p?alatft  vtdeatiir  aliqiiem  ad  basian- 
dum  invitare*  Lamb. 

5$  tSarfHm]  ^Saviiim'  liic  tonge 
diversum  a  com  muni  usu  liguificare 
aaiam<»    et  '  j^alivaoa  '  enp^no^  ^^^^^^ 


tnipicioini   unator   alio  rum    ociiHi 
prodiaiit  palam  fieri  noti  vulLD^^Hza* 
54  Ad  vinum]  Id  eat,  ad  oieDaani ; 
ad  pocrnti,  Lamh^ 

59  Tram  fiuf]  Ut  mintareifxane- 
torali  arma  ma  ad  Martis,  gladiator 
rei  rude  donati  ad  Herculi^  ponn- 
bant :  I  la  arbitror  et  comessatoref^ 
el  pueLlat  i^iiam  itiasqns  Veneri  mi- 
ll tarentj  UnKiiidms  eorolba  demptaa 
auo  capili,  Deo  cuipiaoQ  in  munu^ 
dadii»e>  Hoc  quoqne  lervaaac  me- 
retricnU^  puto,  ut  qnotm  pen^nm 
abM»lvi8Kenif  ant  ut  Proper t.  loqui 
Vitr,  quoc  itinera  nocte  una  confecis- 
aeni,  lot  coroLUs  ludicro  cuipiana  ^1 
minorum  gentinm  Deo  donarenti  pu- 
ts Tf«pb«|]ri,  Marajrft,  Mermx,  tali* 
bui>  LipMiut. 

60  AVreft]  Id  eii  ob»ervet*  Vtr*] 
Alieoi  amatori'  Lamh* 

61  Si  forte  pun]  In  caato  aut  per- 
vigitio  liidia  votivak  decern  nocteii 
matroni^  et  mereitieibuji  tecubari- 
diim  eral  \  neque  a  Liter  rem  divinam 
facere  sine  piactdo  poierant  :  id  L^- 
fjni  pttre  habere ^  Orvci  ityir^vitif,  ay^Qt 
Ix^ofi  dicebant.  Douza* 

02  Toi  nocU§  reddtd  epitrtm]  Tot 
nactea  tecum  cubet,  quo!  ab«  te  le* 
or^um  Gubneiil*  Tauhm* 

63  Non  nitgit}  'K«gic/  et  *  nior- 
InaUa/  voeantur  carmiu^  pr^5ca^ 
rum.  Scaliger, 

ScENA  ][.  1  Setfuere'l  Non  ronve- 
nit  ut  Atatim  atque  leges  Jegeninl, 
eKternntque  e  sceoa,  nullo  «p4lio  in- 
terjecto,  prodeant  rursHA  in  sec  nam 
cognita  pactione  Argyrippi<  Ergo 
bine  fit  eicordium  ariub  qnlnri  i  qiup- 
pe  dum  eannni  tiblcinea,ftatii  tempo- 
rifi  fuit  iidoleaeenti  ac  paraaito,  nt 
reiciBcerent  earn  p actionem,  de  qua 
queili  in  acena,  excednni ;  et  turn 
aperitnr  fcipariurn,  tit  decumbeutea 
aipici  po^sint  a  popnLo.  JUerecrus* 

3  Ain*  Im]  SciU  I  alia  debere  disii* 
miliaria  Stephan^ 

5  ^moNfi]  Argirippo,  vel  potiua 
mibii  Lamb- 


1 


1808 


NOTifi    VARIORUM    IN 


7  Tonla]  De  faoc  gencre  loqoendi, 
*  tacitnm  ferre  ab  aliqao/  vide  ad  Li- 
▼ium  I.  60.  GroNoo. 

9  Effigies]  Sentns  est :  Tti  qaide in 
nxorem  taam  nimlt  parcam,  certo 
8cio,  occid€t  taDdein,  nt  somtus  ad 
laxuriam  habere  poMit ;  nisi  ilia  te 
pneTenit»  nt  tibl  inferat,  qnod  a  te 
ezspectat.  J.  Gul. 

14  At  p9l]  Scil.  ergo  Ipse  rem  fa* 
cere  palam  volo.  Seqnitur  tamen 
correctio,  *  Imo  vero  dixisti  rectios.' 


16  De  die}  Id  est,  de  medio  die. 
Sic  '  de  nocte/  pro  de  media  nocte 
diceliant.  Tone  enim  maxine  noz 
ant  dies  esse  intelligitnr,  qaom  me- 
dia sont.  iSSalMosMcs.  Quod  Latioi  di- 
ennt  *convi?ia  de  die  ducere/  id 
Orsci  efferre  solent  ^*  liHpar  a  qui* 
bus  motnati  esse  videntur  Latini* 
Sic  Polyb.  lib.  yiii.  Toi^  rf  Aj/Ky 

et  paalo  post  bis  eadem  locntione 
ntitor.  H»c  Latini  tempestiva  con- 
▼ivia  appellant,  qnsB  scikaote  horam 
nonam  incboabantnr,  utrecte  Lipsins 
ad  lib.  XIV.  Taciti  adnotavit :  qnare 
errat  is  qui  alitor  contra  Lipsii  sen* 
teotiam  interpretatur  de  die,  at  idem 
sit  qnod  meridie.  Igitar  si  qois  ab 
bora  sf  ptima  convivium  inlerit,  is  de 
die  potare  non  dieetnr  ?  qno  quid  est 
absordius?  Koiestut. 

ACTUS  V. 

ScBM A  I.  4  OcuUs  dohrem]  Vete- 
res  ei  dicebant  '  ocnlos  dolere,'  qui 
quod  nollet,  videret.  Sic  Terent. 
Phorm.  *Vin'  facere  qnod  too  ti- 
ro oculi  dolent  ?'  Contra  Orseci  auc* 
tores  *  ociitos  dolere '  ilHs  significa- 
runt,  qui  rem  pnlchram  et  jncundam 
cemerent,  qua  tamen  frni  non  pos- 
sent.  P.  Viei. 

11  Pidem  egol  Quasi  dicat :  Nihil 
hie  opus  est  potare;  com  res  ipsa 
loqnatur»te  triatem  esse.  Lamb.  Quu" 
it  dies]  Id  est,  quasi  certa  dies  accu- 
sationis  reo  constitute  sit.  LongeL 


ScBNA  If.  1  Ne^me  dioim]  Vid. 
Amph.  11. 2. 

6  Prater  aUot]  Ita  J.  Gnil.  e  Lang, 
et  DottZikf  pr^eralwe J iiAXurrarm^iX' 

IS  DucUf]  Vide  Epid.  iii.S.  De- 
erepiiuM  opponitur  crudo  seni.  Vide 
Epid.  V.  2.  ToMbm. 

17  Liberie  luatris]  Qua;  sunt '  libe- 
ra lostra  V  Scribo,  If  apiui  eeortum 
cwrmyittUe  eet  liberie  ;  hutrit  et^H. 
Nam  com  61io  apud  neretricem  de- 
sidebat.  Heineiue.  Hunc  locnm  per- 
peram  solliritant  ? iri  docti :  nam  hie 
acclpienda  'libera  lustra '  sunt,  nbi 
omni  libidinandi  licentia  genio  sno 
libere  indulgent.  Sahnuiue. 

2S<  Opere/erie  faeimd^]  Nihil  fre- 
quentius  nostris,  qnam  agricnlturs 
vocabola  transferre  ad  rem  Tolnpta- 
turn.  Eandemet  'horto'  et  'agel- 
lo '  designari,  notatnm  est  mnltis.  In 
Carm.  libero:  'Quod  mens hortns  ha- 
bet,  somas  impnne  licebit.  Si  dederis 
nobis  quod  tons  hortus  lial>et.'  -  Et 
Martial.  yii.101»  Lipeitu. 

25  FtltMR]  Post  lionc  versnm  ex- 
Isttmat  J.  Oul.  istum  e  Nonio  locum 
habere :  Qmn  etiam  me  mtsfram  feme' 
eamfeeitflagUiie  euie. 

S6  Viim  uxwrie  oiraaa]  Seosns  est : 
Sfqois  mihi  ita  dicat:  Derovnete; 
si  pallam  nxori  tu»,  qnam  in  delittis 
ilia  habet,  non  snrripies,  Deque  ad 
Pbilenium  deferes,  banc  tibi  ejnt  rei 
mercedem  promitto,  qnod  tua  uxor 
non  plus  anno  vietora  est ;  conditio- 
nem  non  accipiam :  etsi  morte  iptius 
nihil  mihi  carlns.  Lawdh  Adde,  si  tanti 
est,  nostra  in  ecclesiasticis  scriptori- 
bus  obser? ata  c.  vii.  p.  77.  Grem* 

41  Ab  euwuMi]  Ncmpe  ab  Argyrip- 
po  filio,  qui  snmmam  lecti  convivalla 
partem  premebat.  Singularis  lecti- 
sternii  mentionem  hie  fieri  videmes, 
in  quo  senex  ipse  medius  (nt  »qnoai 
erat  patrem)  loco  pnta  honoratiore, 
Phileninm  interior  porro,  hoc  est,  in 
gremio  capolaris  amasii  sni  ima  ac- 
cnbat,  more  amantibus  solemni.  Un- 


I'LAUTI   ASINAH.   ACT.  V.  m.  2, 


1^(19 


dc«  »tiavmm  ab  tnlinif]  d«ri  «ibu  poi* 
tulst  IJ emt^ Ileitis,  a b  ea  s^cilirel  j>3i- 
te,  atqiieey  eo  loro,  ubi  b^iMiiradd* 
ciimbpUaf,  Douza. 

42  C(]|jitj>]  ^  CapiiLiis  a  t!apieodi> : 
iiAm  tepiilcrum  veterffl  capulum  did 
volnrmnl,  qnod  corpora  capiat/  iV«- 
NiM«.  Vult  ij^ittir  link  leni  cotivcnire 
niagii  ctpulnm,  id  e>t,  sepnlonim,  Aut 
plierelrum,  qiiam  Itiitrii  (Pu  gimeum* 
Lamb. 

IB  5tNf]  *  Siae  '  miuantis  eat, 
T(f«ftm. 

51  Fofirerafi>l  Hie  locui  explica- 
toT  a  Ter*n  aupenore^  *  Edepol  ira* 
III/  arc.  TaBifm.  Verb*  ha^c,  qii«  in 
me  funditi  ma^no  ilti  conitabiinti 
Litmb* 

54  Jitc€  tnhs]  Vid*  Fcr».  v.  1, 

65  ]it9riem]  Scil.  *  oplo/  ♦  voco/ 
ScrUbaat  atnMloreH  piieLlas,qiiai  ama- 
banr.  Inter  talonim  jactuv,  invocare, 
Lambin.  Hoc  Venerium]  J  actum  Ve- 
nerii  significat.  Dicebattir  lalift^ciim 
qnatuor  taH  Jacli  di^stinilitcr  cccidis- 
i«nr.     Iti  felix  babebahir.  Latabin. 

S7  Si  Ron  didictMH /nitoHham]  Diia^ 
hie  iolerprplaUones  liabet  Lantbimis, 
ex  qnibufn  meliore  prxterita  pejoreni 
r<*fefunr  el  vcndilanr,  Sed  regnat 
hie  Uuildmuft,  elui  tire  d«  '  ctynailio  * 
ner  de  *  dnrandi  '  verbo  qiiicquarn 
iun'u  Quid  est  *  diir^re  vejiiem  V 
Crcla  scilicet  ^  Quia  ita  bcutiis^ 
Id  lamen  ^uplnit  manibiis  exo^pe- 
runt  Tb*  Marc-Uiui  ad  Fersiiini  f^t  Ra- 
hiir^ain*,  ei  Inde  lenUnl  lib.  %xKi* 
]>,  IcicniL  et  IT.  1.  Initit.  eodero  et  I. 
xtT.  D*  d«  fiiTtis^  ubi  recie  *  vesli- 
menta  cun^nda/  Ctirabant  fullonei 
veiiein,  hoc  est.  elucbatilcl  interpo- 
labanr  J  iit  *  curare  arma  et  lergete  * 
apod  Liviiim  Lib«  xwt.  *  curare  ti- 
seam  falcc '  Calo  de  Re  Riif^t.  cap* 
IST.  »l  FJiniuB  itvii.  2£.  idem  'cu- 
rare frnged,'  %\iiu  S4.  Fenlui  in 
Folimento  ;  *■  a  polUlone  ^egelum  ant 
ve&iimentoruin,  qu^  simiUter  atqtre 
ilia  curentur/  Sed  inter  curaTidum 
*■  dtirabaut  '    leterHmum    toltrando 


odorem  ex  aqua  fn  I  Ionic  a  iiritiit  per- 

mixta,  in  qua  stalmrtt  <*t  argiuaban- 
tiir  pedibn«T  plane  qiia^i  nioventea 
Carnarinam^       Atbctia^iia   lib,    u.   rh 

Tit  yoci)'  IpidTia  rnvttfi  xp^^tvoi  p&fLixTt 
wkiifBVfftv  ol  yvmftts.  Igiliir  quum  niu- 
lier  diiiiiet,  JV«n  queo  durare^  respan*' 
det  paraBitnif  «Si  non  didiciMti /uUoni' 
cam,  Nfjn  est  mfrcnidttm^Aci  licet  tenon 
pOMe  durare  t  nam  iiJtf  hl  qiiisquani 
mortalitim,  dttrant,  qnum  unRtineni 
graven]  odtirem  agitati  cum  tubactti 
V&alibus  btiJi  GfONor. 

60  PsllincUffem]  Qni  earn  lepeUat. 
Lumh*     Vide  Pf^m  Prolog. 

66  Ei]  Lenie.  AmamiQ  Diabolo. 
Ltimb, 

CO  Rfgetn}  Id  e»l^  qiii  jnc  aiitj  vel 
dDmiDiim*  Titubm.  *  R^gea  '  el  ^  do- 
minos/  Tocabuli«,  quae  Uonrn  eraiit 
incivilia^  appellabant  divitcAf  convl- 
vatorea  lautoa,  qui  aitiicq*  pro^cipue 
humiltorea,  et  re  famiUarr  patilo  an* 
giistiore,  frequenter  es^cipiebant  con* 
vivio,  Gronttc. 

Tl  Enicavii']  Illud  *  enlcavit '  re- 
ipicit  non  Arlemunarti,  led  vero  De- 
m^nrtuin  :  ut  velit  J^liileniiini ;  itiio 
recie  factum^  quod  captilarem  istum 
exciia»p  qui  mihl  Aupra  oinne  odium 
odiaAua.  Grul^r* 

7S  Cnh^t}  In  cubitum  se  componit* 
Douzhm  Cucutus]  *  Cnculi '  etiam  di> 
cebantur  oliin  iu  re  parum  bonesta 
deprebeni1«  Eramt. 

BO  Praminl]  Mlnalns  est  sen  pa* 
lam  dixit.  He  simili  capUone  vide 
Meniecbni^  iv.  2. 

87  Judkaium  m$  uxor]  Addunt  hic 
notara  ex  Ms.  ^  dainaarmn  indicts 
cauKa*'  QuiE  cxplicatio  anccps  el 
faha  est*  Hie  quidcm  iUud  fit,,  quia 
WQUtx  &U0  jridicioex  conscientiadam-* 
nalun  erat,  nee  biicefe  audebat  pro 
cau>a.  Ceterum  *  judicati '  sunt  non 
damnati  indicta  cauia,  led  Mtc  dic- 
ta, stve  non  dicta,  addicti  creditori-^ 
bus*     Vide  Observ.  ii.  11.  Gron^v* 

Grex]  Grepm  hiitrLCum,  bocest 


Dtl^,  ci  Vmr.  Cfoi. 


PittuL 


fi   Y 


1810 


NOTilS   VARIORUM   IN 


«honi«  et  catenram  hUtrkmlam  fad- 
entHifli  tlefantibos  feritcalis  detig* 
Bat  Petronlnt  Arbiter:  *Orex  agit 
itt  tcana  ninmai :  pater  iUa  vocator, 


Filiat  hie :  none*  divitit  ifta  teact. 
Mos  ubi  ridandai  fnclattt  pagiaa 
parteifl,  Vera  redit  facie8,ad«iaiiilata 
perit.' 


AULULARIA. 


Prologus.  S  Imt  nan]  Adbibetor 
bic  Df  ut :  quia,  qN»  a  Lare  dican- 
tar,  ooo  aiii  a  Deo  tciri  poteraat. 
Horat.  in  Arte  Poet.  '  Nee  Deiia  in* 
tertit,  niai  dignoa  vindice  nodiu  In* 
ciderit.'  Lare*  aatem  non  solum  «- 
dibust  ted  et  ? ieis  iotegris  et  itiBeri- 
bof  prflBtidere  existiwabantor.  He- 
nOd.  Adv.  i.  7. 

4  C«te]  *  Colere '  et  vi? ere,  et  ha- 
bitare  tignificati    Vid.  MiU  in.  1. 

6  Pttnqiu^  wtofu\  Sic  emendo^ 
CUM  pouideo,  el  coUr  Polrtfac,  4r«. 
Qaoniodo  alias  hos  versos  conaectes  P 
Ait  Lar,  annos  jam  mullM  te  dommn 
earn  possidere«  et  a  patre  avoqoe 
Itodieroi  domini  pra  Lare  cnltiun. 
Jxidal. 

9  Avidei]  Pro  avtd«,  ootat  Scaliger, 
▼eteres  codices  habere  avia,  id  eet» 
ttoiido.  Sententia  est :  Ita  nt  stoli- 
dot  aut  ararus  ille  aeoez  fait,  at  de* 
fossum  thesaururo  sibi  etiam  mortno 
crediderit  nsni  futnram.  B^xktn. 

17  Homrtm]  <  Honoa'  hie  sacrifi- 
ciam  at  litatio  est.  Nonku*  £t  pro 
caltura  et  obsenrantia  sumitur. 

18  MUnuqm  impimUo]  Id  est,  mi« 
nns  muito  carabat.  Nonkm. 

26  Caroaof]  Ve4  meo  capiti  impo- 
nit :  f  d,  at  Cato  antninat,  in  Cbcnm 
indit.  Coronas  aatem»  q4MB  Larilma 
SBspensse,  ionsitaU  magoitodine  fa- 
isae,  docet.  Afeari. 

S6  Cererig  vigUut]  Tm  U^ito^9pUm» 
Sacra  eaia  hmc  a  ronlieribna  jeja- 
namiboa  noctorna  celcbrabantnr ; 
qaod  Cerea  filiam  taaai  noeta  qax- 


sierit,  ia  ^toa  oberrans.  Et  De« 
appeUabaotur  Hvfto^Spm^  Cerea  et 
Proserpina.  CoaMr. 

S9  Ne  san^aai]  'EXX.  pro  <  aoae*' 
SeaUg.  Vel  est  anastrophcr  pro  mt' 
replumne  tUt :  tel  potias  sabintellige 
'  f  ereas.' 

ACTUS  I. 

ScENA  I.  a  OcmIU  imisOim]  *  O- 
coli  emisiitii'  sunt*  qai  hac  atqae  iU 
lac  excorrunt,  omnia  cariose  obser- 
fitantes.  Alii  tales  interpretantar, 
quales  lamise  rircnmfertinl.  LmngoL 

4  Mtdam  tflclm]  <  Mala  aetaa,'  pro 
senectute  crebro  et  argate  ponitar. 
Contra*  '  «tas  bona/  pro  juventa. 
J.Gtd. 

0  Sttmndorum  sfgei]  Id  est,  digoa 
in  cujns  corpore  stimall  perpetno  sa- 
ti  et  defixi  stent,  at  in  segeta  spies* 
Lamb. 

7  IUmc  ngredere]  J.  Oul.  Ita  inter- 
pnngit»  IUmc  regredere  ab  oslio,  iUnc: 
tis  vide,  ut  UeedU  ;  nam  qao  earn  re- 
tro abire  velit,  iteratione  adverbU 
intgit  sigoificat :  et  ea  sententia  gea- 
tn  aiynvasda  est,  nt  plarima  comi- 
coram. 

10  Gnmdib^]  Efficiam  at  majora  lo 
gradieodo  spacia  facias.  Tcafrm. 

11  Adaanmi]  Pro  'adigaat.'  No- 
aias.  Torn,  xxiii.  1&  pro '  adegerint/ 
*  Axil  aatein  anliquas  dixiasa»  pra 
egerit,  roanifestam  eat/  Festoiu 

18  Digiium  tra$UBergum]  DigUmm 
dicebant  proverbio  de  re  valde  brevi* 


FL&CTI   AVLULAR.   ACT.   I.  SC.  3. 


1811 


N 


nf&or ;  Hxrvk^s  ^4pa^  Bihamu$ :  cur 
luetrnam  tx^damui  T  dies  iiig^Uui,  id 
esi,  diet  nou  longior  tM  difiUaT  *^n 
VAltie  brevii.  Si  adhuc  contrahere 
et  DiJuiiAfaeere  apaiJuat  veUm^dice- 
bant  '  digUam  transversnm.*  £a- 
deju  ratiu  «s|  de  *  uDgoc/  Cic.  FimlU 
vtL  25,  *lJr^iie  igitur^  n«e  trinsver- 
■Qm  iingtieiti,  quod  aiirnCt  a  itilo,  I» 
enitu  dicendi  opifex/  Cic  ad  Attic, 
tin.  20*  Gr^ii^r. 

20  Diict|»M/am  cruet]  To  cruce^m 
■gam  tCf  lanii|usm  ftiib  dj»d|>ltnafD  el 
magiiteriyin  quod  dam,  nbt  diittM 
ociild«  UtQs  etniMilioi  noQ  continere, 
icd  elaiiderc.  SibtrttM, 

23  Duft]  Pro  dederit* 

27  MUerum  modii}  Post  hnnc  ver* 
warn  inifrit  e  Naulo  lateni  J,  Guh 
iV«  nifcliif  nen:  dia  quithtM  unquam 
cam* 

32  IfiUmpcrio'}  Ah  '  intern  pernntia/ 
id  cit  a  tota  mente  et  ratioae  der«c- 

38  LUfTitm  iongurn]  IMUrm  I  »o- 
nam  triplicecii  dfpreheado  t  pHmiim 
ejni  touf  a>,  et  vere  longsp ;  quia  non, 
nt  cftters^  f  emhiaiur,  ied  |>rod^Tclior 
III,  et  longilitdtiie  velnt  diipla:  ideo 
••t"  rffo;ic^^i^t  inter  aionci  UtteraA  hipc 
proprie  dicta  tonga'  Et  que  «ola  m* 
ler  grander  et  Romanes  illai  Litterai 
it]p«r  ceterai  emintih,  cl  forma  ip^a 
pemU^m  prif  tiilit  ac  porrertam.  Hac 
eadem  meute  AnaoDMii  ^P'l^*  cix. 
In  ligiitUor^m  Eimiim  scripiil :  *Quid 
Imperlte  P  putas  ibl  sr^riptinUf  Ubl 
locan  iota  coni^fnit  loDgumr  Nam 
lutpeiidia  ceoaet  eum  dignuitii  Lip- 

Se^evA  (K  1  Dt/trcato]  Id  eit,  li- 
quidop  miniiiieqtie  lurbidOi  id  e»t,  bl* 
tarl.     Vld«  EpkL  v*  1. 

1  Ser^*]  *  S^rvar^  solLldte  et  111- 
ipiclofe  ohtervare/  Noniia,  '  Serva-^ 
redomum^^  pro^  dotu&^iicae  reicnram 
ledulam  b^befCf  dleebant  veterea* 
Inde  in  lapide  anliqiiOj  *  Lanam  fe- 
ci, donium  servavi/  Bty^hatn, 

0    lnnnm\   *  Inania^  le,'    id    eit, 


iaanitaa.  l^omuM.    Jam  Tero  qu«  va- 
cua atint.  etiam  '  araiieariini  pkna* 

pise  dif'iiTMiii,  Murti, 

IS  Si  ignii  ritti]  Id  est,  «i  ignri  a 
i%  Don  exstinguatiir,  tn  vita  eiitin* 
gueris,  Iti*  *  inierfici  t©fn?m  flauj- 
meiim/  Auins;  *  mori  conseUmi  if* 
oem/  Stat  ilia  dixere.  E&xktim<, 

24  QuamqMam  pre  fie  cif]  Unns  sic 
CanieraHantiB.  At  PaU.  Kex  abeiat 
V c T b « mi  p r t m  11  s e t ianr 7 wrt ^ iicim»  S cr i * 
bf'adum  ceiiaeot  Earn  tid  ^dU  nostrat 
nun^uam  adiit  qnaqvam  propt.  Hoc 
est,  nllft  e%  pane.  N*c  dnbito  quia 
iJla  parricnla  veterlbm  la  kun  fuerlt. 
Nam  et  Soiipater  Charisiiia  tib.  11, 
hoc  miet  adverbia  poniti  addiia  e%^ 
«fnplo  Pompouii,  'qnaqitam  nfgat 
uiiptdm,*  et  compP9ita  ostciidimt 
*  baiidquaquarn  '  et  ■  n^qiiaqiiaui.* 
Deniqiie  el  Langiaiil  ccdiccft,  nun* 
quam*  Groooviun. 

:20  Amb&ifttt]  Supero  et  idfrro  :  ti>E- 
fdem  eniiii  pe«iii1i,qtiDtlimina,  Aptid 
coniicotj  cum  dicliiir  'foribui*  ve{ 
^Oitio  obdi  penituliia/  non  iatii  ^CiOn 
tttrmn  fidkm^i  inlelligatnr,  an  ^tox* 
A^&s  pai-fiia,  el  ot>ex :  chI  proprie 
verbiim  'obd«ri<'  videttir  convt^rnrei 
Latini  aiit«m  ^^avof^  jUAiutum^  quafti 
parvimi  witrahw  diterir&l;  ooti  a  '  pe< 
de»'  Castiuf/0n* 

2B  /■tiIni  n^]  Ait  inviiiiBimum 
se  doiiio  egrerit^  ob  liiiniam  curam 
scilicet  pro  aula  itla  sua  :  ceternni 
scire  ie  quid  agat,  neque  tetner^rium 
ant  de  nihllo  esse,  quod  ii»  piiljlicum 
itibiade  prediens,  ronspicLRlur  a  le- 
gitime tribus  siuv  divis^qre,  nn^  ciini 
retiqtiis  eoTialibtis  ntiitioiuluni  peii- 
turus  ;  quo  al>  ic  0111  oei  vidtlicet  tn* 
flpiciones  dc  tliesatiro  reperlo  quaoi 
longb»ini^  segregtt.  Doriso. 

29  Mtifpiter  curia}  '  Msgister  cu^ 
t  lit*/  cum  iit  CDiucedia  palliatai  vid<- 
tur  esse,  quern  Grieci  rpiffvdpxn"  ^9' 
p4>llani  I  ul  euim  cnria  pars  est  tribui 
RoniiniiiT  *ic  ct  Gra-cinTptTTuf.  Gr*- 
ca  ad  conAuetudinem  Rcinauam  da- 
due  I  a  iunt  V  «t  ut  pagflfuin  craut ina- 


1812 


NOTiE   VARIORUM   IN 


gUtri,  tic  et  cnriarom.  7iinie6. 
SO  /»  vtroff]    Virilim,   not^  ArfifMU 

S8  Coniiitutit]  In  via  eantem  sis- 
tUDt  et  compellant.  Boxkom*    CopU' 

CofnUantuff  pro  coputant.  Lamb. 

40  Qua  pr^ectea]  Quo  ire  et  profi- 
cisci  intenderam. 

ACTUS  ir. 

ScBMAi.  lOQuti]  Antique,  pro  ^iMT. 
QuU  enim  est  generis  cominmiiSy  at 
Orapcis  rtt.  Prtac. 

96  Qwod  HH  aempiierwum]  Sic  so- 
lebant  initio  rei  gerend»  profari, 
bene  omipandi  caossa.  Vide  FominL 
<  Qaod  tionnni,  faustam,  felixqne  ait/ 
Taulm. 

27  lia  Di  faxint}  Inde  non  sequl- 
tnr,  ilia  verba,  itaDifiixini,  absorde 
Me gadoro  tribni,  qooniam  abhorret 
ab  nxore  frater :  nam  potnit  vel  joci 
causa  boe  interfari ;  tanqnam  scilicet 
etiaro  liberosprocreare  liceret  ex  alia 
re  qnam  foerainis :  respexeritqne  ad 
ilia  Eoripidis  in  Hippol.  *a  Zw,  ri  tii 
tdfiHi^v  Mp^ois  KQMhPf  fc.  r.  X.  Gnt- 
<«r.  Ita  DH  faxini^  tuquito]  Postre- 
mum  verbum  Heraldns  ex  conjectara 
ioterposnit,  et  b»c  verba  dedit  £n- 
nomise,  qunm  vulgo  baberet  Megado- 
ms,  qnippe  cni  a  nuptiis  abhorrent! 
male  convenirent.  Intellexit  noduro : 
qnam  jocosi  sunt,  qui  sic  tollnnt,  joco 
interfari  Megadorum,  quasi  cogitaret 
posse  liberos  procrrari  aliunde  quam 
ex  foeminis.  Lsmbiniis  vidit  r&  UhertM 
procretMdU  non  bene  conjungi  cum 
precatione,  sed  potius  pertinere  ad 
ilia  uxarem  dwere»  Ut  apud  Ennium : 
'  libemm  quaesendorum  gratia  fami- 
lie  matrem  dncere :'  et  '  dncit  me 
nxorem  sibi  liberum  quaesendnm  gra- 
tia.' Et  passim.  Sed  immodicos  est, 
qnum  scribit:  nUutare  sti.  Ms.  tta 
Diifaxmt,  Eu.  Uberu  proereandia  «»• 
orem,  Utrumque  incommodum  sola 
DOS  ioterpunctione  tollimos,  srriben- 
do,  Quod  tibi  $empUernum  mlutare  stV, 


procretmdU  Uberii  (tto  DH  fmxbd)  Vd$ 
U  uxorem  doMitm  dacere.  Oronov. 

S8  D^mmMdmeere]  Mos  erat  Roma- 
nis,  in  domum  mariti  novas  nnptas,  et 
qoidem  velatas,  tradncere;  qood  6e- 
bat  vespere  t«dis  ac  facibns  praeean- 
tibiis;  noctn  enim  nubebant.  Angoa- 
tinos  de  Ovit.  Dei  ti.  9. '  Sed  domum 
ducenda  est,  qns  nnbit:  adbil>etar 
Dens  Domidacos:'  sic  enim  eum  De- 
nm,  qni  ei  solemn!  dednctioni  prs- 
erat,  appellabant.  Brtsfoa. 

SO  Lapidet  loqunii]  Durosetaaper 
tans  sermo  est,  qni  me  quasi  lapidi- 
bus  Impetit  Contra  Aristopbanei, 
'P^  H*  djnfiiat,  Roasf  wnUd  lomlitt  es. 
Longol. 

S4  Fofttf  fendwr]  <  Foras  ferre,' 
est  efferre,  kt^w.  Terentina,  *  £f- 
fertur:  imns:'  ubiDonatas:  «£ffer- 
ri  propria  dicuntur  cadavera  mortno- 
rnm:  et  ire,  proprie  ad  exseqnlas.' 
Herald. 

S6  Qamn  majruna  passtrm]  Nee  Gra- 
ter! ocm  admittendnm,  nee  aadiendas 
quirefingit,QiMmf'iiMun«u.  Accipf- 
nnt  ill!  duas  esse,  quarum  optionem 
fratri  facit  Ennomia.  Sed  errant: 
nam  una  eademque  est  ilia  grandior 
natu  et'  cnjus  media  »tas  est.  Gf^ 
nav. 

40  Old  medkm  dueii  turorem]  Nimis 
acrls  ille  codex,  qui  delet  rh  medmm. 
Habent  mnlto  plures  et  meliores.  Si 
defendere  libet,  prassto  est  Seneca 
Epist.  20.  *  Qnemcunque  vis,oocnpa, 
adolescentem,  senem,  medium.'  Ego 
tamen  Plautum  scripsisse  cenaeo, 
Poii  mediam  ataiem  qui  media  duett 
uxorem:  nt  intelligas  uxorem  media 
aetata.  Et  sic  Langiani  codices.  Gro- 
nor. 

41  Anum  prtfgnemiemfniuUu']  Noo 
possunt  ferre  aamn  die!,  quae  sit  ma- 
dur  €etati$.  Ecce  codicem,  in  quo 
tinicm.  Ergo  conjiciunt  ana,  et  mio 
foriuitu,  esse,  si  seme!  forte  prspgnan- 
tem  fecerit.  Oaudeant  suo  ana  fer- 
tuiiu,  quod  sine  exemplo  comment! 
sunt.   Plautus  dicit  anum,  pro,  quasi 


r 


PLAUTI  AVLULAR.  ACT.   II.  SC.  2, 


1813 


42  P^xlttmus]  Scribettcluni  Fo§tJi- 
nviti  sine  A,  eit  enlm  a  ptril^  qiim  poU 
pacrein  mortnuni  nateitui:  poAtiiiuiiB. 
PoMiumut  tamen  ccnietnr  etiamf  qui 
f}0ftt  f&ctiini  ten  amen  tiirn  nahis  Mtj 
ellam  vivo  imirefamiLiafl  t  sed  et  qui 
po«t  alivft  ](bero»i  altlmaaqiie  gigni* 
Inn  Tm-neb^ 

4S  Fttcikneal  Id  eiti  opulent! am 
et  nobllitatem*  Nonima*  ClienteUt. 
B&xk.  Dapsilei]  V  lite  M  o»  t  e  1 L  I V .  3 . 
et  pBendo],  i.  4< 

52  Sci&  quid  dielum  et]  Koc  qoa- 
i|tie  lerfit  Sciopplo  ad  UbEraridnm 
&ol<£CiiiTni  crimine,  tci&  qmd  i  quia 
lie  iti  Langiatiift.  Sed  illud  i^ryjint 
C«tn.  et  tex  PalL  BaciU.  u  I.  *  Srio 
quid  ago.  P*  et  pol  effo  »cio  quid  me- 
too/  El  lumen  in  aUero  qnoqiip  tA 
^iiod  prouotnenforct^nonconJuucUo; 
qoippe  qnad  plenum  sit :  '  Scio  id, 
quod  dictura  es/  Gr&nom, 

53  Quid  me  nunc]  Sermo  diacedeti* 
tit*  Lamliin, 

EcmnA  u.  2  Curialium']  *  Cnrialei ' 
a  curir^  dictinliir,  in  quas  olim  divij^us 
popnl,  Roniaoufl,  ill  '  Iribniet '  a  Iri- 
bubua.  Lamb^ 

$  3lagisl€r]  Romse  MUfulas  iribui 
«ll0t  diviioreA  babuisae  docct  Ascon, 
Acllolte  ti.  in  Verreui,qui  pGcnniani 
poputo  vlrllim  dJvjdebjinl,  stnguU  in 
aun  iribn;  el  alio  nortdne  *  magistri 
en  riartiin  *  n  p  p  el  ]  an  tn  r^  Ci  ce  ron  1  *  c  hi* 
Hooes*'   Rierdtd, 

10  Satis  habe^l  Ex  hoc  vcrbo  su- 
jipicatur  Eudio^  istitm  de  aiiro  ati- 
i^uid  re9CLviB#e.  Ttnibm, 

1 4  Ctuaam]  I  d  e  s  I  ^  ca  ren  le  m .  Cat* 
mm.  enitn,  ut  '  canlitm,"  a  *  careo/ 
Priic*  lib*  ix*  "AirpoiKo^,  mddldfam. 
Tismab.  lUocabilcm]  Virgo  illocabi^ 
lit  eat  df^fftJS^i/tti^f ,  qu»  omnino  napmi 
coJiocari  nequii;  non  auirni  WjcSo- 
Tfn'p  ea  eniin  eit,  qiiv  nondum  elo* 
cat  a  eil,  o^v  inM^^4tnf\*  Siberui, 

IT  tnhuit}  Vide  Trinum*  I.  2.  et 
Menardim*  iin  t. 

m  MuHum  injieii]  Manum  cum  ma- 


nu  eopntat.  Lamb,  OnertU  aliquam 
zfimmm]  Hicv  iocui  exercitui  bftbuit 

hacteniis  cruditiaEimoft  criiicuR.  Oiu- 
rart  zamiam  sic  dictum  eet,  ui  Virgil^ 
'  tina  onerare/  pro,  in  usTem  impo- 
nere,  dixit:  et  Cato  apud  Nonium, 
*  onerare  comiueani$u  in  navj/  Ne- 
que  hie  hypallage,  ut  viilgo  £ibi  per- 
auad^nt;  neque  legend iini|  onerat  za* 
mia^  *  One  rare  xnmiaui/  eit  imponere 
eiinferra  i^amiaui,boc  eat^  jacturam^ 
uam  anerav€  est  ittt^^l^^iit  jcal  ifiMK* 
Ktiiff  et  Qniiti,  ifiBohi,  Salmasius. 

21  P&t^fm] '  Polypus/  pi^cia,  qajc« 
quid  !»ui9  Hbrii  et  branrbiis  ampNKni 
eeti  firmtijiaie  tenet.  Per  bD»  sifni- 
lie  At  rapacea  et  Cenacet.  Lamb,  Qui 
iibi  quicquid  UtigtrinQ  lu  Oni tenia 
de  conjectura*  Camerarianun,  «^ui 
cibi  quidquid.  PalL  gum  ibi  qulcquid^ 
vel,  quin  vbi  quidquid  :  lege,  vbi  quid- 
que ietigeriHi^  tenent.  Sic  Batcliid.  n* 
3.  *  titiiia  bomiiiia  itbl  lit  quaque 
mentio.'  PcenuH  ProfogOj  '  Ubi 
quamque  in  urbem  eat  ingreaius/ 
Virfiliui  JEn^  vri*  *  lo  maires  an- 
dite  ubi  qu^qua  Latiuic/  Livius 
Jib.  iKiv.  *  Qnantnui  copiarum  et 
ubi  qti2fque  etaent/  Nee  ditbitoqain 
el  Stalius  scripierit  in  Solerii^  Ruii- 
liir  ^  prbesque  ubi  qu^qite  togalte  :' 
non  '  ubicumque/  ut  f  ulffO^   Orun^v, 

24  Earn  rfin]  Id  eat«  ob  earn  rem* 
Douza. 

27  Meniionem]  Da  ipotisalibufi  fa- 
turis  loquitur^  ideo  apiis  ilii  rel  ver- 
bia  utitUTf  ulti  mentiitnem  /terra.  Nam 
qui  posdc,  *  uKntmnem  facere  *  dici- 
tur^  qui  rcspundet^  *  repromiliere/ 
live  tan  turn  <  prom  i  Here  ;'  ut  hie 
paulo  iuferiui,  *  pro  mil  to  hoc  fore/ 
J,  Gulielm, 

29  Ex paMiiertaUi  td  est,  ex  ordine 
leu  numero  pan  pern  m«  I -am. 

30  Salmm  tsi]  Lectio  viilgqta  pa< 
lam  ineplH  eat.  Scribe^  SulrareMeit  ; 
gatmtm  e4(  41^  qu&d  non  periit,  Th  ptriit, 
non  perit^  habent  Mai.  quoi  vidi,  Et 
id  rectum  est^  Euebo,  semper  male 
timtRi  auro  ttiOi  quod  in  pr^ieni 


1814 


KOTJfi  VARIORUM   IN 


talfiiiii  iofetiit,  mttoh  in  Aitariiiii. 
Sal? a,  ioqttit,  res  est,  si  sal? a  dieen^ 
tit,  qim  sicnt  noadotn  p^rlit,  ita  po- 
test aliqeando  perire.  Boxkom. 

S6  JKfola  outfit  fna/tHa]  <  Malltiam 
reteres,  vt  Dolnm,  medlam  peneo- 
dam  esse  diixcrant :  qnasi  sit  et  bo- 
na/ Noniiu. 

41  Qua  re$]  Praefatio  ? etermn  be* 
ne  ominandi  gratia.  TaiiAiii. 

44  Atpie  innoximk]  Qui  nee  tibl 
nee  tois  nocnif ;  vel,  qni  innoceos, 
qood  ad  te,  atqae  ad  tnos  atttnet. 
IrrUeoi]  Jatenalis:  *  Nil  babetpao- 
pertas  dnriiis  In  se,  Qaaro  qnod  ridi- 
calos  homines  facil.'  Boxham, 

90  FaetUntm]  Moltis  Innixam  et 
florentem  cHentelis.  Boxkom. 

64  Gnatmt]  Pro  naitu,  Plosestan- 
tern,  *  nnnqnam  natnra  esse/  qaam, 
'  m  or  team  esse.'  Lamb, 

67  Mordicibui]  Dictam  yidetnrnon 
qoidem  pro  '  morsibns/  sed  pro  ipsh 
*  dentibns  ;*  qnemadroodnm  Catnllos 
'  nntrices '  dixit  pro  '  roammis :'  et 
Plauto  '  mordices'  nihil  allnd  snnt, 
quam  'dentes:'  et  '  dentes'  idem 
qnod  oblocotiones  atqne  cavilUtio- 
nes :  sicnt  *  cornaa '  sent  l^jnriv,  et 
oppressiones.  Sibfr* 

68  Me  «6  oftatf  od  ftevet]  Id  est, 
implicari  ioeonfeniente  necessitu- 
dine.  Camerar,' 

60  AuicuUa  mtAi,  Aigwi]  Primns  et 
antiqnissimns  Vossianos:  oasc.  mihi 
proderU  atque*  Nnmqiiid :  lu  conditio' 
ntm  kanc  accipe,  auscuUa  mihi,  (ftrode- 
rit,)  Atque  earn  desponde  mihi.  Sic  ba- 
bes Capt.  II. 9.  'Bene  merenti  bene 
proOierIt,  male  merenti  par  erit.* 
Curciil.  T.  2.  *  Hercle  istam  rem  ju* 
dicasti  perOUiose,  Phsdrome,  Et  tibi 
oberit.*  MiliK  m.  8. '  Nam  id  pro- 
derit  mihi,  militi  male  qnod  facietis 
ambm.'  Tnicnt.  iv.  4.  *  In  eam  rem 
si  qnid  habebo,  tibi  qnoqne  etiam 
proderit.*  Et  sic  recte  Oroterns  in 
Cistellaria  iv.  2.  76.  <  Commoda  lo- 
qnelam  tnam,  tibi  nunc  proderit,  con- 
fitemur  Not  cistellam  habere.'  Nostri 


qaeqne  oroeei  fredetis:  nam  prodti 
et,  nt  vntfTO.  Gtmno. 

et    THkeaoMTOf]   Homo  anspicio 
celare  son  potetf,  qnod 
capit  celatnm.  Gnrfer. 

M  BU]  Id  est,  domi  bm«*  Bwt  a 
eopto  termone  aliemi  a  Megadoro 
dicnntnr,  nt  omni  tnspicioee  Endie 
liberator,  qui  nihilominns  te  proripft. 
Undo  statim  qnsirit  Megadoras,  8ei 
MhkeH  homof  nempe,  Bnelle* 

67  Fattidit  mei]  Vide  Stieh.  ii.  t. 
Lucillins:  'Tristes,  difficiles  torn', 
fastldimn'  bonomm.'  TmAm* 

72  ElingMomdam']  Undo  ein^fiicfia, 
yXmffffvro/tioy  qnod  Scallger  notat  ad 
Festnm. 

75  Costrtmd.  laces]  Mereede  pacta 
trades  castrand.  Tmtbm, 

76  Copia  fs<]  Id  est,  possum.  Inte- 
rim allndit  ad  Indos,  negatqna  tam 
divitem  se,  nt  peenniam  profomdere 
possit  In  lodicra  ilia  pnblica.  TatAtm. 

81  PerpUxmier]  Perplexe  agere  et 
captiose.  Douza, 

87  Awrum  ptid  vaUi]  Asin.  tii.  t. 

89  Obettnavit]  Id  est,  obfirmato  et 
perse?eranti  animo  expetifit.  Feo* 
tut. 

ScBNA  ni.  1  Deblaierueti]  Deblc 
anget.    Vide  Epid.  tii.  1. 

8  Pure  propera]  Porte,  propenm. 
que:  Tel  para  properam  mtque  etue. 
Bcriverius.  '  Pnre  lautom,  est  aqna 
pnra  lamtum,'  Festni.  Alhiditvrad 
consuetndinem  ? eternm,  qnibnt  ante 
nnptias  sacrUicare  rooris  fuit ;  et  qui* 
dem  Jnnoni,  Veneri,  et  Oratlls. 
Jlfears.  Properu,  <ttque  efae]  Id  est, 
propera  einere.  Casaa6. 

6  Subitum  ett  nimis]  Id  est,  Ita  fet«> 
tinatnm,  nt  ad  Id  paratl  esse  neqnea- 
mns.  RicCic.  Famil.  XIII.  2. 'Prop- 
ter opera  institnta  molta  mnltomm 
snbitnm  est  ei  remigrare  Kal.  Qninc- 
tilibiis/  id  est,  non  potest  esse  para* 
tns  ad  remigrandnm  Kal.  Qnlnctil. 
Gronov, 

12  Malum  mcerorem  metuo^  ne"]  Ml- 
dfice  laborant.  Mietim,  amyetim,  «a- 


PLAUTI   AULULAR.  ACT.  11.   SC.   4. 


1815 


ium  mtraeum^  immb:iimt  immi^tum,  H- 
d  i  bri  ji  coijj  e  c  L  LI  ra ru  m .  S  c  r  i  be.  Malum 
marori  meim  ne  mtt J  um  bibam :  Malum 
cui  ftdditus  All  iTioeror,  iit  viiium  bibi- 
far  miiinm  aqua.  Giohoe^ 

ScKSA  IV,  1  CmduxH  co^wtt]  PrU 
vat  a;  ptr^oDV,  qua.*  coroi  iive  *  cgc- 
Uires/  lit  Peiron*  a]spelLat,  don  lia- 
bebani  famitiareif  tli  foiQ  conduce' 
hmit,  Tmbm. 

4  Dicidei}  Vox  'dividere'  capi  c* 
tiain  pateit  i*'ntii  turpi,  ^piiqiic  aarei 
palarootf^nclai;  vam  iuterim  iniiuere 
videanir,  aete  pat  am  ddem  refragan 
in  ilia  re.  GmUrutr 

5  Si  quo  tu.  tatum}  Rerte  ^  nam  ob- 
sanu  par»  erat  dividends  niunil  ;  ct 
ei  pra'poneiidiis,  item  divlflini  uter- 
ine caqnnSi  Grmtet. 

O  f'niff«£«£iufi]  De  proitibulo  tide 
Slirh.  V*ti. 

t*2  Dimidium  juisk]  Ciir  nan  dimi- 
diaium  nff»9Hium  diyeriti  vide  Agell. 

14  Dimidium  do mf]  EfiJO  <^m»i  eii- 
im  ad  locum  «igiuticai,  Dmaiut, 

18  Pnmex]  Spongia  dicitur  Vitrii' 
ilo^qfitid  fi<tiutosni  Mt  ipougtae  modo* 
Unde  t(i  Persa^  '  Nani  lu  aquarn  e 
piimice   poslnla^j  Qui    ipaua   atliat/ 

Si  Emdiwn^r]  Radicitus  cj(tir|j&> 
rif  Uoc  ej)L  fgriuuia  omoibuH  penituH 
evertL  Siher* 

8S  Tf^tlio]  <Tignum*et  ^tigillnm' 
omoe  notat  qitod  eat  e  Ugno.  Uiciint 
enhn  de  Euclione't  cnp^re  illuu)  fu- 
mir'n  ntilliim  cxtre  n'diculas.  Grtder. 

M  FitlUm  nifi  otfttrmgit  oh  gnUm} 
Niliil  Ilk  fnlri,  iiiii  qtiod  iiuc  faciebat 
CoMtum  IturtiB*  Nam  et  quutii  in 
fiobliciDn  ireut,  cum  p^cnnia  cntiiie- 
nam  di!  coHo  su»|jendebaut«  Id  tile 
fac&^b^t  etiam  in  Itcta  furrm  nctctur- 
num  limenA*  Qnum  rogastet  eocns, 
CtiT  ?  illiiden*  »rupuri  ejus,  wapk  ir^jmr- 
Boittav  faliam  cauat^m  invenitt  tan- 
quam  td  faceret,  ne  inter  re*piran> 
dum  atjqujd  aniuitc  aniiltereu  £l 
f^Huiitur  audJLores    nihil    lale    eK* 


i  pec  tan  tea  in  riaiim,  magis  etiam 
quurti  continual  eocua  jpcvim*  Vide 
Diatriben  ad  Slat.  e.  27.  Graft99^ 

25  Inftriarem]  Kcitaudum  hie  pet 
'  inferiarem  gutturem,'  atium  siv« 
podicem  detignari,  eadem  tnetapbo- 
ra,  qita  apud  Caton.  '  Kuperiorent 
album  d4>jicere/  id  e»t,  slomachnm, 
sive  adeo  ventriculumf  nausea  gravem 
Tomiin  eHonerare^  acrlpttim  r«^fi* 

%1  itiEC  miki  l«,  Ml]  Joeni  latel  ci- 
tilior.  Innitil  enim,nciitri  ab  allero 
trcdenditm.  Atid. 

is  At  ma*  fliaiR  ^uomoJir]  J u bent 
poit  qaom^ft  iiilvriogandi  noiam  loU 
IL  Negal  id  Plaiitut,  qui  hdc  gctiere 
loquendi  toliei  utiinr^  Ampbitr^  i. 
I.  199.  Iiac  Aulular.  V,  1.22*  Rud. 
III.  S.  16.  et  alibi.  Eodem  sentu  quo 
dicerei,  *  Tti  eliam  dicam^'  vel  *  at 
etiam  via  andirf  amplius  V  GroAot), 

29  Aqufim]  Ob  eam  causam  nun- 
qiiaiii  lavit  Patrocles  Anitophanicita* 
Lamf^ol,  Past,  ^immodo,  tollcuda  liic 
est  interrogAniii  nota,  et  sic  dinlia* 
(riicndum  t  At  gein*  rtiam  quam&d» 
9quftm  hercie  phtnt^  quum  latMt,  prtt- 
funderel  Scimte  in  etiam,  qtromodo 
deplarct  aquam  se  profiinderei  ^jus- 
qua  jaciuram  racere,  cum  te  lavat  ^ 

33  TfinMrn"]  PrrionK  Eoclionii  ac- 
cotnmod^tiui  Itgi  poiest^  ionMori  urn* 
gvet  dtmptemL  Nam  ut  iUg  tri par- 
ous seneiL,  qui  fameui  nemini  uten- 
dam  dare  I,  aliquid  erogaverit  lotiiofii 
ob  iinguei  decnrtandns,  non  til  vero 
aiuiilc;  utqne  id  fi  otliciiiin  gratis 
prscRtileril  quis,  nngiie  ;  quin  imo  ipse 
EucUo  idtro  putina  adiit  totiioria 
pr<}ximamo0iciiiam,  eique  uugn^sre- 
lecuit:  vei  ideo  for^an^  nt  prieseg- 
miria  (nihil  cnim  airaniis  parvum) 
domiim  referrtt.   GrvUr* 

31*  PoituUite]  Nam  praetor  actio-- 
nem  ei  judice^  dabat*  Qui  aelionem 
liabfbiit,  ex  qua  cum  aliei  ex  peril  etitr, 
bostem  in  ju^  vo(:aturu«t  pHuium  a 
prsloro    pttebatj    ut    licerel    euiti^ 


1816 


NOT^   VARIORUM    111 


quein  libello  deicripterat,  ftdari. 
Pnetor  libellotnbftcribebit.  <  Vadarl' 
atitem,  vel  *  convadari/  est  id  jnt  ci- 
tare,  die  dicta.  Lamb, 

40  Aftiaiifm  vadarUr]  A  miluo  vade s 
postulare,  qai  illom  certae  pecooiaB 
tponsione  vadiniooiamobitiirom  pra»- 
•tarent.  Siber, 

42  Celerwr]  Fanim  roanos '  celeret' 
Tolgo  dicaotar:  qoo  Plaotnt  alludit. 
J.  GuUeim. 

46  CoeuM  nundmaiiB]  '  CoDfrionem' 
ittun  buttaarii  ordiois  coqaum  esie, 
intelligi  vnlt :  quern  bos  *  semirasoin 
ostorem '  cum  Catullo  indigitare  pos- 
sumiis»  qui  mortuit  et  jam  ad  rogum 
elatit  coenam  coqneret  illaro  feralem^ 
quod  *  sillcernium '  ▼ocarunt.  Quod 
quoniam  nono  die  fiebat,  (unde  et 
'  noveodiales  pulveres '  apud  Herat.) 
caussam  joci  comico  pr»bnit,  nt '  co* 
cum  nundinalem'  diceret  Congrlo- 
nem,  qnero  losnbidnm  prorsnt  atqne 
imperituro,  et  ad  viscera tiones  illat 
DOfendiales  et  inconditas  ustrinas 
aive  cuUose  mortnalit  strnices  esca^ 
riasy  qnaro  ad  ingenioss  gulsB  ge- 
nium  sapientiorem  esse  indicafarit« 
Gruter. 

47  Me  vUupenu?  fur}  lUud  /mt, 
quod  seqnitur  pott  vUuperoM,  videtur 
esse  irrepticium*  et  glossema  ejus 
quod  diieraty  'trium  literarum  homo.' 
DtMiaid. 

ScBNA  V.  1  Taee]  In  quibutdam  li- 
bria  baec  scena  priori  conjuugitur. 
Taubm. 

2  Lket.  St.  tUf  Congrio}  Poni  to- 
lunt  interrogationls  notam  post  LieH, 
Imo  nee  bic  ponenda,  et  superiori 
Terso  tollenda  est.  Neqne  enim  ro« 
gat  Strobilus :  ted  quia  rh  uter  inter- 
rogandi  saepe  initiom  est,  interpellat 
enm  coquus,  oondnm  oratione  abso- 
luta,  quasi  rogaret,  dictnrns,  *  Licet 
id  qoidem  videre  vel  caeco.'  Sed 
▼icissim  prius  qnam  hoc  expediat, 
quod  instituerat  dicere,  interfatur, 
nulla  ejus  ratione  habita,  et  conti- 
nuat,  quae  ipse  exorsuserat  Strobilus. 


Non  igitnr,  Liquii  :   oon   Hie  tti. 

Oronov. 

6  PiMguior  Hbieina]  Tibictoea  eniiu, 
-quia  sacrificiis  frequenter  adhibiti» 
ping ues  fiebant.  T^ubm* 

8  Ad  no$]  iEdes  Megadori.  Lwmb, 

11  Sine  gTMiia]  Ingratiis  eat« 

12  Tibi  recte  faeere]  Soil,  aliqnis 
ausit  P  aut  simile  quid.  Comer. 

15  Poscere]  Id  est,  in  poacendo. 

21  Infmteuwi]  Id  est,  bypogsoob 
seu  barathrum,  locum  pcenaB  ooquo« 
rum  destinatum ;  quod  geous  hitatmn 
focabant.  Tumeb,  vi.  24. 

2S  Ubi  quid  Mcrripka]  Ita  Lambt- 
nus:  nam  Camerarins  ex  uaico  oo- 
dice  aurripmi :  Yeteres  autem  edi- 
tiones  et  Fall,  sex  ea  voce  defictun- 
tnr.  Nos  In  tribns  iufenimua.  Vou. 
8.  et  Junianus  turri/fiai:  Voaa.  I. 
fM^rtpiai :  neque  id  mutandnmy  sed 
explicandnm;  sensus  enim,  Quifpe^ 
ubif  qui  quid  eubripiat,  hoc  est,  qui  far 
sit,  qui  solens  aliqnid  summanare  ve* 
lit,  el  nihil  eat  promt!  atque  parati. 
Nam  et  versus  vocem  requirit.  Etsi 
intelligo,  qnam  eleganter  id  verbum 
snbticeatnr,  quamque  facile  ex  disci* 
plina  sua  id  snpplendum  sciat  Con* 
grio.  Ut  suspicari  possis  scripslase 
Plautum,  Ubi  quid^  nihil  est.  Se^U' 
red  hac  me.  Con.  Consequ9r :  nan 
illud  Ccn  depasci  potnit  praecedent 
nomen  coqui.  Certe  et  apud  me  rh 
eurriyitU  Acad.  Voss.  2.  et  Oodianaa 
ignorant.  Gronmt, 

ScBNA  VI.  S  Obeonimmque]  Qnarn- 
vis  in^op  sigoi6cet  optaiiJiiBi,  hoc  eat, 
omne  id,  quod  una  cum  pane  com* 
edimus,  imo  quidquid  in  macello  vi^- 
nit,  quod  wiHur^ytftoVf  sive  wpoafd- 
ytov  dicitur ;  nihilominus  tamen  obti- 
nuit  tanquam  victor  solna  piscta,  quod 
exiniios  sit  cibus,  nt  Ita  aoios  voeare- 
tur.  Nans, 

6  TemeH]  Rara  decorl  observatio, 
quaro  nusquam  (invidia  gemente  hoc 
dicam)  temere  Plautns  neglexit;  oe- 
dum  in  persona  auili :  quod .  geooa 


PLADTI   AULULAN.  ACT.   11.  SO.  9. 


1817 


ille  TiiiiUibiham  fere  ac  iQerobibiim 
iiuliieere  amEit«  Dotiza. 

10  Quiimquam  Vttkana]  Sijfni6ciit* 
Untarn  rjiiii  ImpiiritAtem  este,  a!  ii« 
ifQitquifleni}  cnjiiB  v\  salidimmorum 
quoqiie  corportim  melaUn  defipcaiio- 
ra  redtlutHiir,  nU»  purgandU  unqium 
^(it&ciat>  Umetii  eum  (igiiem)  in  pree* 
fectiira  iim  focarl^  proTincts  icm* 
p«r  col  ft!  90  tract«t.  Douza. 

11  ^uf  fir <£  merff£/i«  ^ratitf]  Man^i* 
prelUi  liDC  eiit^  ntimnTi  illiita  binoi 
eireiier  inreo*  noslrates  petideniia, 
qtia  eoci  antea  n  Megadoro  conducil 
faerant*  Dowza* 

ScevA  ¥11.  5  Deor^um]  *  Deoranm ' 
hetc  Qon  motuitif  Aed  quietem  iigniti- 
cat*  Varro;  *Qui  colnnt  UeoTiiniii, 
fiiafb  sstnle  Utiorent ;  qui  sursitm, 
magrs  hicine/  Iktizit. 

8  l?ti/«iddar«m]  *RapacUUa'  e»liu 
tU  pro  rapacibttfty  patronyviHCl  more 
ludeps  ;  ut  pr0  ^  Scipionibus  *  dicim- 
tur  ^Scipiadae  ;  et  joeando  fecit*  ut 
fn racks t mum  gfiiui  coqnonjm  ptite- 
mtii,  quaRJ  familii  ait  ^  Hapacidarum/ 
ut  ^^acldarum/  aul  ^  Fetopidarum/ 

ScENA  VIII*    3  AdU  mtmttm]  Ttde 

PfKDtlt,  II*  11. 

13  Atcexsii  ftnimui  ad  menm]  At* 
itnins  atim  Unic  mem  lentfiifiie. 
LambM 

15  A'lnt^  luxcifftiin]  Ad  liiinc  rltnm 
qnod  at  line!  f  constat^  Piliimnnm  (ut 
rem  panlo  alt  ilia  repeiam)  cmn  Rq- 
mnlo  Uiiiri[)o,  Picniniiiim  vero  ctim 
Marte  Silvatto  domeftticOj  enndcm 
eaae  i  eoiqu^  D«di  catijugnLea  habi* 
toif  lector  iia  stratoe^  et  vota  facta  * 
Picumniim  'Pr^fltitpin  Lamm/  ti 
Larem  ttar  i^x^*  appellatum:  (ut 
Pttitoaem  Maniiim,  Jovem  DGorunip 
Janiuii  Grnioruni)  parentesque  eo 
Qomine  liberos  in  matrtmoniuni  elo- 
caiarofl^  ni  bene  iiiiptiae  cederent, 
aacra  ei  reeissr,  nt  hie  Euclioneni  ; 
Filtimnum  vcro  eiindem  cmn  Oenio 
maritufiim  esief  et  cu^todem  pucrpe- 
rarum.  Mevn. 


16  NtUr^  Lmi]  Penatum  et  Lark 

uiTi  KCiki  la  prJrati»  s-dibua  nmj  una. 
Cole  bant  HI'  ma^cime  in  f^cu  :  item  in 
Cdbtenlo  :  la^pe  in  parte  aiiqiia  atrii ; 
piita  ID  com  pill  vio,  veL  in  porticti 
canipluvioadjattcta*  Casauh^ 

£0  AuSitm]  *  Aulas  antiqui  dice- 
liaiil,  quaa  aos  dicimnB  ollan  i  quia 
niiLlam  liiteram  geniinabarit/  Fetina. 

23  Propert  jroprro  currn'e]  PJaiu 
Ids  »enartiA  iambicis  adniijienit  nrp^ 
lenaritiin  trocbalciim,  ui  propermtio- 
nem  senti^  carmine  ipso  concitatiorep 
eicprinieret,  J*  Gulittm,  Pali,  (hod 
tamen  CamerariantiB)  biinc  verBUm 
lie  legontj  Nimirum  oc^irftfr,  nisi  ego 
intr^  propero  ;  qnod  vide  tur  »«De  ger* 
rtianlus  Gruleto. 

24  Apolh}  Apollinem  Infeeatf  nt 
Ikf^kmov,  et  malonim  dtpnliorem. 
Et  eenafat,  Apolliacni  dictnm  anli- 
qntlui  '  Apellinemi  qtiaai  mala  apel- 
lent  cm/  Meurt* 

25  Cmfigt  tagiitk^  Est  etiim  jacu- 
lator  ApoLle  ;  Grsecii  iKji^SKatJitttni- 
^fXirns^  et  licaTor,  Mtpyos.  Tumtb* 

Scf^MA  I3£*  I  Machitrio]  '  Maeli3»- 
rtonemt'  eoqni  no  men  etaCj  omnea 
putant:  ego  iilter  censeo,  macb«rie 
juberi  exdoriiiiari  miir^Jianir  el  id 
ciiltelli  roquiiiarii  genua  eaae«  Cat- 
tell 091  qtiidem  ^ax°^f^<^  ^'  jbtaxoiptSfa 
Grs ci  vocant,  vx  Plaut.  Rtid.  fticniaa 
*macharia*  dixit.  J*  GwL 

3  Exdorsua]  Id  est,  '  dormm  cen- 
fringe/  Feitaa,  *  Dorio  nuda/  JVo- 
niia*  alii,  '  exlmc/  Quantum  pott t] 
Non  hie  ntodo,  sed  nbienni^ne  apud 
Plaet.  ffvanium  piftet  Lefltiir,  in  qwin* 
turn  p^te'H  commiitatidum  e%i  i  id 
est^  qiiani  priuiuoi,  et  quidem  celer- 
rime,  fieri  poteit  i  locutione  priscis 
oppido  familiari.  Dotiza. 

3  A^vi  omnia)  Hie  verms  sua  par- 
te debetur  Nome,  nam  non  babetiir 
in  M  s  9 .  p  rsc  t «  r  q  u  am  ex(itisat<t  fac  si  - 
tni  t  venim  ant  omnia  me  falluntf  atit 
r^oisattt  fac  fieni,  est  a  gteasa  aerJba- 
rum,  ad  illud  exdonua,  Grixt. 

4  Artoitiam]    *  ArtDpt^  '   uteniilei 


1818 


NOTiK  VARIORUM   IN 


UTe  testa,  astandit  tofreadUqnepa- 
nibot.  Triples  enim  panis  erat»  es 
co^oendl  ratione :  *  foitiaceiit,'  <  tei- 
toaoeaf,'  et  Urtopticiat.'  Turmk^ 

ft  A  Ctmgriome}  Qai  fi^aaliat  apad 
Eacliooem.  Male  «fgo  Laanbiona  de 
Mefadari  tano  interpretaCar.  i>eax. 

6  V9i*m  MMf]  *Ladii'  adolea- 
centtt  eraat  tanicnlaa  imlati  iuigw 
■as,  galeati  at  eotifari,  peltatiqne; 
i|ai  omoibai  Circentibat  et  theatra- 
libnt  pampia  la  vertnai  iocedebaat^ 
iptit  Telnt  pompflB  daces  Salite  tiaM- 
les.  *  Ladii '  ex  eo  Tocatl,  ^ood  a 
Ljdis  lioc  geoas  ladieri  in? enUm  vl- 
deretar.  Si  qal  eoraai  igitar  essant 
grandiaseali  et  jaai  vesticapat.  Telle- 
bantnr,  glabriqoe  reddebaatur.  2W- 
meb.  V6imu]  Id  est,  avaltis  pilU  las- 
Tis  et  glaber  factat.  TMrn. 

ACTUS  III. 
ScBHA  I.    S  Daie  aiaai]  Hae  voce 
aMaebantlictores  popalnn  magistra- 
tlbas  f  ia  decedere, '  Date  viam  coo- 
snli.' 

5  BaccAaaol  ca^ataafiiail  Veal  in 
taenia,  in  qno  ad  coquendum  desti* 
Date,  non  jaw  mat  aiii  farentes  et 
bacchaotes.  Boxkom, 

6  Gyaiaasiaai]  Ita  ego  isti  seni  pro 
gyaioasio  ful,  io  qoo  se  exerceret. 
XKottsa. 

6  Neque  Hgna  cga]  Jocas  as  ambi- 
gao.  Aatea  ligna  ad  ravim  asqiie 
patcebam :  sed  advenit  tandem  se- 
Bex,  qui  <  palchre/  id  est,  largiter 
prsbuit  ligna,  eon  qnidem  ad  obso- 
Bium  coqoendaia ;  sed  fnstes,  qalbas 
capita   niibi    neisquo   coatauderet. 


ScBMA  II.  S  Qaia  cuUnm  ktAe$] 
Nota  coltruoi  gestari  vatitiua :  et 
insigne  atque  notam  coqui  babitam. 
Meur*^  ComaitaalMfl]  Non  id  accoAO 
quod  com  cultro  es,  sed  quod  eo  mi- 
natos  mibi.  Doaso. 

8  Ctatfdas]  Inermem  fraclumqae 
et  veliit  exosiem  tripudiatorem,  eo 
Bomioe  intelligi  crediderim :  k'wh  rod 


cvsar  rjb  cfi^  ad  ffV  oM,  ajf  e  aMk. 

•  TaOm  €M]  Vid.  Epid.  ii.  9. 

11  Ctifmi  aemlW]  Si  qaidego  aapso: 
qn«  rerba  EacHo  ta  altaai  aentaatiaai 
deCorqaet.  Lmrnk. 

16  £dtai]  Pro  '  cdaak'  Horatios 
Epod.  ni. 

M  Me  hmd  pmnkti]  Id  est,  bm, 
aut  meis  boats  coatenias  vivo.  TmAm, 

24  Psrriaai  /mtUh]  Sic  dictBOy  at, 
*  obviam  facitis.'  Twneb. 

SI  LttoemaJ  Haac  Deaas  Piraiaai 
lares  precabaatur^  nt  iastitata  sna  at 
consilia  farsndi  ac  Bieatiendi  fort«- 
naret.  Herat.  Epist.  i.  16.  *  Palcra 
Lavema,  Da  milu  faUere,  da  jostBtti 
saBCtBosqaa  videri.'  Sic  Grvci  ao- 
dem  aM>do  orabaot  tV  OptifyiUe^^  at 
consilia  forandi  ad  effectam  daceret. 
Erat  antcffi  ea  Dea  taataai  capnt  sine 
reliquo  corpore.  iSoatiig«r. 

M  P^Niis]  Id  est,  conricio.  *  Pi- 
pare  '  Oici  dtcebaat,  pro  eo  qaod  est 
ejalabunde  coaq«eri.  Ab  eo  cocas 
iste,  '  pipolo  differre '  dixit :  pro  qao 
erat  in  xii.  Tabb. '  obvagnlari.'  Oliai 
cni  testimonium  deerat,  boc  est,  qoi 
saam  intentionem  nolle  polecat  tes- 
timonio  con6rmare,  is  die  tertio  *  ad 
•dee  adversarii  obvagalatam  ibat,' 
id  est,  adversario  jastam,  tastibas 
adhibitis,  conviciom  faciebat.    Urn* 


S4  ATaaMne]  Non  sestertio,  sed  aa- 
reo,  qoi  falebat  panio  pins  doobas 
aareis  aostris :  nt  ego  et  CI.  TeBoai- 
Bus,  qni  mibi  aliquot  ostendit,  ex  paa- 
dere  existimavimas.  Ltmb*  Ntmmm 
8um  eondmdtui]  Id  est,  didracbno,  vol 
dracbmis  dnabus.  Pseodolo  ni.  S.  SO. 
Vide  de  mode  nsurarum  c  8.  ffaftnai. 

ScBNA  III.  4  F€a«iia«i]  Scrvorva, 
qui  pleriqne  fares.  Ixua^ 

6  Factfo]  V.  C.  habet/ac«ssi<e,  vo- 
cem  bic  nibili.  Ego  gestio  legera, 
fareiie,  quod  ? erbnm  est  coquinariooi, 
et  buic  loco  aptissieie  quadrat.  Gb»ia. 
fetes, /orci^  vdraH,  DiitaUmw. 

6  ImpkvUii  fiisUbui  tstormn]    Sic 


PLA0T1    AULUbAR.   ACT.   111.   SC<   5. 


1819 


dedit  C«Tii«r»rLnftf  qiinm  in  tctipto 

lor eni ret /KJ<i/#sff rum,  Mellernf.  FmU 
meriiii,  unptmsti  /Hitihus  utoram  m 
cupwl.  Parens  conjkU,  fuiiium  ipso* 
rum.  Exiipectant  alii  fore»  iit  isti 
'  fct^ii^ssores'  tioiinnlli  foruQ  haad 
dbpUciitnt.  Fruftira  illi  qiiidem  ;  icd 
cf  regia  eit  vctut  kctb,  modo  s«fia> 
fttiiur  voces,  porf^iuiwi  witpi*rM(i/ii#- 
ajUmrum  ra|iMC  Ut  iLibt '  foret  im* 
|ilere  «bgLoruni  carbonibiis/  *  Fiaaa  ' 
■nnt  vulnera.    Sic  pracedenle  sc€nHj 

*  Nonfiftkite  haberca  caput*'  Baccliid, 
II.  8.  *  Meiim  cor  et  cerebrum  findi* 
tor/  Ut  Virgiliu»  Itb*  ii.  *  Media 
ttdvcrti  Uqaefftcto  ieni|>ora  pliimbo 
Diiidit/  Appiiieiui  lib,  ix.  *  Jam- 
qne  mterta  vite  de  irasitore  nodnlo 
rerebriiiii  siinin  diffindere/  Hoc  Jn- 
venal,  eat  Sat*  ix.  *  Fnste  aperire 
cap«i/  O\idio  Mel.  ill.  "^  Jnvftnili 
gnttiira  pngno  Riimpere.^     Petronio 

*  aolvere  froTiteni/  Plauto  in  Bae- 
cbidibuf  '   dirampere    caput/      Sic 

*  fiiimfn  '  ill  citis*  Imptevuiifiismmm, 
eat  plenum  reddidlali  tia&omm  vel 
Tulrcruai.  Graaof^. 

10  iAge  a^iio]  *  Dlcebntur  ei,  cn- 
juw  inte«(iocontempttbilU  adv^rBario 
videbaiur  *  Danatitfl.    Vide  MiUii.  5« 

ScENA  i¥.  2  Npgsiium]  Dubitatiim 
olim  ftitt  inter  pradentcs,  ntrum  *  rero' 
an  '  litem '  did  oporteret.  Sec.  '  Neg* 
Qiiniii,' aiit  *  re»'  a  pud  PlauU  legi- 
tur.  €t^9cUi$^ 

T  Pc^iiiifflm]  In  ppcnlio  aticiHsa 
§taph|la>,  A  sin.  tit.  1.  Panmmmt} 
Id  ett,  pa^ne  nildl  abtiiit»  qnin  me 
perderet,  a  '  p^nc '  formatiiin.  Lip9* 
Epi»r.  Qiikpst*  itt.  13. 

B  S^ipiurire]  Id  c*i,  tcalpete ; 
ntfn  rreqiieiitaliTa  verba  inlerdum 
ponebaniHr  pro  primigeniis.    yotsiui. 

9  lia  mihipeciut]  ScrfcbendiimeiAe, 
m  mihi  pettaa  ptracuit^  o^tendimui 
Ob»?rvat*  (ii.  21  ♦  Gronomus.  Ptra- 
emt]  Peracre  «eu  peracidom  faciunt 
e«t,  id  est,   ira  acerrima  iiicmium. 

IS  Exemi]  Farlbua  occftiioncm  ia- 


Tcniendi  thesanrnm  prnnpiii.   Tifa6* 

muN. 

SCEWA  W  2  C^ndiiimv]  '  Condi  ti- 
onem  '  pro  coTijnnctione  Kponsalio* 
mm  el  nnpliarum  dici^  ninlli  noia- 
rnnt.  Featna  ;  *  Conirenta  conditio 
dicebaliir,cniin  priniui  Bermo  de  imp- 
tilt  et  eanim  cnndilione  habebatur/ 
id  etiim  atiupliciier  *  conditio  '  dice* 
batiir.  l/nde  formula  repudli :  *  Con* 
ditione  tua  tma  utor/  £t  quod  di* 
cebaiiir,  *  Parcntei  llbrrit  auii  cori' 
ditione«  qnn-rere/  Briston* 

5  Opiilen  f  ior»]  H  a  ne  te  n  t  en  1  j  am  e 
Plati  de  Repub.  Jib,  vi»  expresaanOi 
Dotal  P.  Vic  I  or, 

0  M^ittm  Ttm]  Qmtih  malas  artes, 
ad  qiias  te  miilierei  applieanif  iniel^ 
tigo,  £t  pronomen  *  ilia  *  nun  ud 
panperea  tatitumf  sed  gener alitor  ad 
omnea  moUerei  refero:  qiinj  si  in- 
doUt&  nuberenl,  aemper  magi^  ub- 
aeqtif'iiles  esient  virin,  miiiu^qne  at- 
rnganies,  et  minorl  etiam  iiimptui* 
Pi9tor, 

Vi  Ih  pQutiofetH  Settfentia  ett  t 
Kon  est  dubiuin,  qnin  si  fiat,  quod 
dico,  major  pan  popuLi  probalurs 
nil*  RcBtant  nunc  panel  locnpteiea 
et  avBri,qnib[iBCum  contfov^rsia  mi- 
lii  future  eatf  qui  boc  pop  probabonti 

U  Caper  t]  Id  eft  I,  conciperei  leu 
eon 8 ti mere*  DinoA^  Pa* m er ,  k g*  ca - 
tsfTf,  qood  et  Meuriio  placet* 

IS  Namque  hai'  qui  dkatt  Q««]  Male 
Meursinsi  QvoL  htimqua  est  in  qiiam 
domum.  Nee  vero  H  Qui  accipien. 
dtim  pro  Qititf  ut  Toluit  Griiterna, 
^am  quie  seqnuntnr,  Qu&  iuiteai,nu- 
banif  dicuniur  per  intiliertnni  tcDp  fa 
retpondem  eui  in  istii  quoque  I  eve 
vitium  eue  cens^eo.  Hab|p  legatuoi 
Parei,  euriOiiaiinia  ejiu  e  PalU  codd. 
excerpU,  tic  ut  ne  iiJluni  qiitdem  li- 
brarii  mendtim  omLti^^G  videatnr*  In 
ill!  video  alio»  quidem  alliert  Uttum 
vero  babiii^ae,  Qtwquojultent*  Itaque 
lego^  Quoquo  Ubtt,  nubuni,  Ul  soprap 
'  Hoc    qaldem    bcrclaj  qnoqno    lUi 


1820 


NOTiE   VARIORUM   IN 


oanc,  mecan  erif.'  Mox,  'qaoquo 
ireDias.'  Gnmtv. 

SO  Muli]  Molit  iniilabntqn«  plnri- 
mom  ii»i  sant  ? eteres,  ad  ctrrucat 
trahendas,  qnibiit  pleromqae  inside* 
baot  booesiioret  matronaB;  ut  etho- 
die  morii  ett.  Vide  Martial,  in.  6S. 
*Aarea  qaod  foodi  pretio  carrnea 
paratar:  Qood  ptaritmulaettyqaaoi 
domus  empU  tibi.'  IVnt^m. 

28  SMutigenaM}  Olottar.  SduH* 
geruUu,  hnffK4wnif. 

SO  M^rikui  prtf/cdiun]  Seqaitar 
Plantof  Orceam  eoDtaetadiocm :  ab 
lis  eniiD  creari  soliti  iont  magiatra* 
tu8,  qui  muliernm  ornatni  pnaet- 
•eat.  Vide  F.  Victoriom  xxi.  0. 
Ttmbm. 

S8  Prm  qumk]  Id  est,  pne  eo,  quod 
fit,  com  creditoret  ant  artifices  pe« 
coniam  tibi  petant.  Lamb, 

S6  Caupomes,  jmtagiwru]  *  Canponet' 
Don  tiinty  qai  vinuni  vendnnt;  ted 
nooien  babeot  generate  a  copiit;  nt 
tint  mercatoret  et  iottitoret  patagi- 
omm,  indatiomniy  flammeomm,  ? io- 
laeei  panni,  et  cerini.  Tumeb.  Pate* 
gimni.  Vide  Epid.  ii.  9. 

56  F(cniJN€aftt]  ^  Flammearium  ' 
bic  interpreter,  qui  flammeo  tite  rn* 
bro  colore  ? ettet  tingit.  U,  JunUu. 

57  JKfaaa/Mrit]  Qni  *  manoleat/  id 
ett,  tnnicanini  manicat  vendnot  : 
bine  '  mannleata  tunica.'  Ptend. 
Murobalkrmrii]  Sic  legnnt  omnes  li- 
bri;  pro  qnibot,  wuMttirwrU  magit 
placaere  doctit  virit :  mihi  wutrobrac* 
twrU  magit  adrident,  pro  «iyro6re«l«* 
Hi,  qui  fAvpo0p4KTai  Orsrit.  Ita  brae- 
tare  Terbom,  kwb  rod  0pwro9,  fioxe* 
rnnt,  qood  hnmectare  et  madefaeere 
tignificat,  et  idem  plane,  qnod  fip4' 
X€tw.  Hi  calceamentaimnliebria  un* 
guentis,  odoribot,  et  tnffinentit  im* 
bucbant.  Salmat, 

88  Propoia]  '  Propola'  ea  Orteco 
VM\ci)r*  ted  pratpotitio  Latina  ett, 
prodacitnr  enim :  qnod  non  ettet,  ti 
Orsca.  Dictut  enim,  qnod  primnt 
vendat  mercet,  quat  in  portu  primnt 


anticipat:  et  nt  Pertina  ait,^Priania 
tollit  piper  e  titiente  camelo.*  Ut 
prior  ?endat.  Sealiger,  Lini€9me$] 
'  Linteonet/  qni  lintea  texerent ; 
*  lintearii/  qni  ? enderent.  Papaic 

S9  Diabathram]  Fettnt,  *  Diaba- 
thra  genot  totearnm  Qraecanicanim :' 
bine '  diabathrarii,'qnl  eat  facioat  et 
divendnnt.  Tameb, 

40  MUo^tmrii]  Qni  colorem  tin* 
gnntad  pnrpnram  inclinantem;  qua- 
lit  in  malfai  flora  tpectatnr.  Et 
tmJva  qnidem,  fuiXdxn^  et  /laX^xVy  di- 
citnr.  Camer* 

49  8tr9pkimHi\  Noniut :  <  Stro* 
phinm  fatcia  brevit,  qn»  virgioalem 
paplilamm  tnmorem  cofaibet.'  Hiae 
'  ttropbiarii,'  earam  faicianim  opi* 
ficet.  Tambm*  8€mh0Mru\  Qai  xo* 
nulat  minut  dimidio  latat,  qnam  jntta 
xona  ett,  facinnt;  quv  Mtrnkmetia  di- 
contur,quod  partem  hominit  anterlo* 
rem  a  cingnio  et  Inmbia,  ad  pedet 
tuqne  praecinganf.  Tmm, 

48  AbmUa—]  Hoc  eat,  demiatoa, 
eleganter.  BtomL 

44  Trectni  earn  afaa<]  Videtnr  fa- 
itte,  TVecfni  cea  ataaf.  Extpectant, 
inqnit,  hi  atriit  treceni,  ceo  pbyla- 
ciatae.  Nam  nngantor,  qni  Tretetd  ad 
pefaai  volont  referri,  non  ad  pAyk* 
ciUm.  Oronof .  Pi^loctate]  «  Phyla- 
ciatm^  aunt,  qoi  aertoa  in  cuatodia  et 
ergattulo  tervabant  \  at  Capt.  iii.  5. 
Hie,  per  trantlationem,  artifices  in* 
tellignntnr,  qni  mannpretium,  vel 
mercia  mercedem  flagltant :  qni  qnod 
in  atriit  dintins  expectant,  cnttodas 
et  pbjlacitt»  appositi  fideotur. 
Tamtb. 

46  Lim^eiorlt]  Nonius  leg.  Ttxtte^ 
UmborarH;  nt  a  'limbo'  et '  ora' 
dednctum  ait;  et  aane,  nihil  aliud 
sunt  limborarii,  qnam  qui  limbo  oraa 
vettium  pingunt,  tive  praetexunt.  J. 
Gal. 

47  Infed^rf  eneUwriil  'Crocota, 
genut  vettit  crocei  cotorit.'  ATeania. 
Epid.  11.  9. 

51  iVagigeralta]  Mihi  magit  pro- 


PLAUTI    AULUL.AR.   ACT.   III.  SC.  6. 


18^1 


bit  or  iUer*  lectio,  HMghtntlU,  gtiam 
€t  NoPiui  agnoacit ;  ^  aamomniarfliii- 
buA  mairtinic  utunlur,  nttgQM  voliiit 
appeUarj/  Lambm. 

&2  Cedil  miks]  Pro  incedil^  tcce- 
dit,  *euiU  rum.  MUti]  Vide  Virn 
de  L.  Lit.  Mb.  iv.  ftnb  fioem. 

53  Pulfttur  raiJfl]  '  Put  are/  inq«U 
Vflrr*  tib.  V*  valet  '  piiriim  facere;* 
tdeo    MUtiqiiL  '  puriim '    appellitrniil 

*  pntom.'  Sic  *  ralio  j>ntari  '  di* 
cimri  in  i|UB,  Bumnia  lit  pnra.  Sea* 
iiget. 

56  DfAel  arfffiforio]  Past  himc 
^er»nin  e  Nonia  talem  inaero  t  Ptq 

Qyi  acccsKLone  »entenlia  penpicue 
juTftttir,  Ait  enim,  post  absolutes 
jiiigitendoi  UtoAf  et  mimdi  miiliiibris 
mitriicrore^f  tandem  ut  »iia  qiiaque 
tvoimina  milut  expediatf  idire  trape- 
lifam:  at  ratione  ducta,  ellam  tiltro 
91  aUenum  apud  cum  ainim  repfTirc, 
qiiod  coudariHt  nomina  exaoitita  pro 
«rocaliit,  ctrop}ui»,  celeria  uxorja 
iuai  orntmcatis  i  idco  ncccs»ario  nil- 
titl  dt&m  diflern,  cnni  illis  rcprs^seo- 
laia  BiL  J.  G4tJ, 

61  ilfffcJaH^]  Id  est,  inigiR  augent 
viroi  malo  et  damno:  mufdj  quia  vi* 
fO»  it)  lervEtittem  redigiint;  dmnm), 
quia  iiiitt  sumptuaseF*  Jtini^ 'attgerc 
damrio/  Lalinc  diciiur*    Ter.  Heaiit* 

*  lierua    dsmno    anctun    e»t/    Lamb^ 

*  Maciiit'  verbmn  c^t  anliquutn  aer- 
vatiim  io  formula,  '  macie  virlute 
eitp/  qua  virinieiD  alicnjuK,  re  benG 
sella,  laudabaot.  Inde  ^  mactare  ' 
ID  utramqiie  partem*  Proprium  ati* 
temiacrorum  e&t  i  Dcos  cnim  aiigeri 
putabantBacriticiii,q<ubu8  eus  *  mac- 
tar«  '  ie  dice  bant,  et  inde  etiam  ip- 
Ka   tacriticia  '  mactarl '    dicebaatur* 

Sce^A.  VI  #  I  Edi  afnwonfjn]  Dir* 
turn  more  vcltiMiasimi  »a?cu1i,  quod 
indiciii  nnnime  quidem  rarii  agnoK* 
ctt  mafrefn  el  Buam  «l  oinniitm  liii- 
gitarum  Hebra^am.    Jerfm.  %v.   lti« 

*  iuveoti  iuut  $ermonei  tuii  t\  come- 


dl  ens/  &c*  Gaidati, 

bkc  ponii  rtKtla¥  trrtyfi^M,  et  intellifii, 

*  qnmrere/  vel  *  «flB  uportet :'  dcin 
Qui  habtntj  explicat,  qui  dlviiea  et 
copio&i  sunt*  iiibicribcDtc  Ortilero. 
At  Scioppia^,  Fra  re  niiifrem  ei  glo- 
riam  pra  copia.  Qui  hubent.  Placet 
Tetns.  Sic  Cato  de  Re  Rusl.  cap. 
H4.  *  Per  eoidemque  dies  lari  fami- 
llari  pro  copia  enppLicet/  Noitcr  in 
SlichOf  Hioc  convlirium  est  pro  opl- 
byt  uostris/  Ei  ibidem,  '  tamen  ef- 
ficimiis  pro  opibui  mtienia/  Ti  iicn- 
lento,  *  Volo  habere  aratiunculaoi 
pro    copia    apud   vqi/     Mercatore, 

*  facere  certum  est  pro  copia  et  sapi« 
cntia,  quEE  te  velle  arbllraboi-/  Ho- 
ratiuB  Sat,  i.  2.  '  Pro  qus^ttu  itiimp- 
tmn  facit/  U  vtun  lib.  xnvi/  primi- 
tias  Tnigum  eo  donaqu^  alia  pro  co- 
pia  portatilet/      Idem  lib*   xxviii- 

*  Lndi  funebres  addili  pro  copia.* 
Dein  ex  Laugianli  irribes,  mcmin^- 
ntni:  quibui  tcccdiint  tres  Voisiani, 
et  JunianiiB,  Qudianysque*  Decet 
iiTHimquemque  meminisse  qnibus  na- 
tun  sit^  et  quern  ordineut  pro  gencre 
ac  patrimonio  acceperit.  Id  niagtn 
faciunt,  qui  bsbeut  nitorcm  pro  re  ac 
gioriam  pro  copia ;  qui  tanliim  ni^ 
tent  leqiie  efTeruut  quaaium  res  et 
copia  patitnr.  Gfon^^t?. 

10  Piu9  piustfue^  Veierei  gemina- 
bant  voces  inteodends  rei  cautsa. 
Vide  Popmami  de  usii  A.  L* 

IS  £  «eifnfit  KtxHxa]  Ue  coetu  ae* 
duciji*  Tauitm* 

19  Gcryonficee]  Geryon,  rex  Hia- 
pauiarumi  flngitur  a  poetis  tricor-^ 
per,  babeuj  lerna  rnpita,  sen  man  us, 
totidemque  pedes.  Tauttm, 

19  OcuieiUl  Non  vocal:  ur  forsan 
'  ocuteus/ quod  toLus,  quantns  erat« 
ex  oenlis  consiaret;  ted  quia  pUires 
ei  oculi»  GruUf* 

20  UnQ  Vide  Ovid.  Met*  I.  Fab. 

21  Ttitkitmm^  Tibicinam  et  apud 
UtiQianoB,  et  apud  alioa  in  nuptiia  ad* 


m 


1823 


NOTJB   VARIORUM  IN 


biberi  solitam,  docet  TtraqaelL  ad 
Akx.  Tambm. 

2%  Intirbiben]  Id  eat,  totMi  dak- 
bere ;  ut  *  ioterciptrey'  totooi  c«p«re 

2S  Pirenem]  Pirene  foM  est  MmiM 
coosecratos :  q«eni  Probst  in  Hel^ 
cone  collocat :  Strabo  aaten  tub 
Acrocer'mtbo  cum  ommbos  geafra* 
pbja*  Tambm. 

24  Twm  •bmnium  aadeai]  SHbaa- 
diuDt  *  nUitti :'  aad  eerie  aubiotelli- 
gendam  est,  '  ^Itit  absamere  sola 
tibtcioa  » '  at, '  fbateni  interbibere/ 
Propterea  retpoadetMegadoros^nen 
poue,  etiainsi  tit  maxima  etitatrix ; 
qaia  qaod  mitit  etiam  ittm,  aat,  ti 
mavis,  Ugitni  tatit  ette  pottU.  Di^ 
told.  Legiomi]  Irooia  ;  quati  dicat  s 
Quid  ta  obtooiam  exaggerate  atqui 
vilem  dnotaxat  agoum  miti.  TmJmu 

86  CartoMon]  «  Cnrioti/  Tolgi  die- 
lerinm  erat  in  gracilet  et  macileatot : 
quasi  ii  curia  temet  conficerent  et 
macerarent.  J.  GuUelm. 

88  Maeei]  Made  confectui  est. 
Taubm. 

SO  PkRical  LateroK  euim  Africanae 
tupra  ceterat  erant  pellncidte.  De 
cornea  latema  intelligit.  SetUigir. 

%l  Cadundtm  ef  UUtm  emdmxi] 
Cum  Nonio  interpretaninr  erai;  ne 
cnm  Lambioo  necette  tit  teribere 
ioeavL  Sed  proprie  loquitur  Plautnt. 
*  Locator '  enim,  qui  dat  ntendum, 
frnendnm,  faciendum  ',  *  conductor ' 
qui  acciptt.  Adi  Cojacium  Observ. 
fi.  88.  Dabant  autem  agnot  caedun* 
dot  lanii,  onde  et  '  locare '  dieuntnr, 
Captivit  IV*  8.  Accipiebant  obtona- 
toret;  ergo  '  coodncebant.'  Vide  et 
Obterv.i.  80.  Groaev. 

S8  jCoica  ^fffttdam]  Apnd  ve^eret 
cadaver,  pott  elfiatan  auimam,  cnbi- 
cttlo  rfferebanty  et  abbitum,  nnctnmt 
coronatum,  in  vettibole  ndiom  ad 
jaDuam  iptam  coUocabant ;  ita  at 
pedes  in  viam  spectarent;  boc  situ 
abitionem  illam  pottremam  signifi- 
caates:  tdqoe  proprio  verbo  dice- 


batnr  cedacaliay  dSat  jxh^mS*  Xijisiaf, 
S6  A  wU]  PoDttur  pre  e  deuM  a^ai 
Sticb.  V.  1.  7.  Sic  Gic«  pro  Mileo. 

•  Atqne  illo  die  Aricia  redient  diver* 
tit  Ciodiat  ad  ae  in  Albanom :'  id  est, 
in  viltam  tuam  in  Albano.  Idem  ad 
Tereoliam  :  '  Quid  caut»  inde  fn- 
erit»  potlridie  inteUexi,  qnam  a  nobis 
ditcetti :'  id  etr,  dome  noatnu  Et 
tie  noeter  asppint*  Gninoe. 

58  Te  €m,  ditrekam]  Scribe,  Tiki 
cat  decrHmm  ett  bibert  aqmum  ;  nt  edi* 
dit  Oruterut  et  adsenttnntor  tex 
nottri.  Est  idem  termo  Epidico  iii. 
I.  8.  prsecitnt  qui  foret  integer,  THi 
diea,  cat  decrclajn  eU  Ubere  aqumm. 
Ut  altero  loco :  *  qui,  tibi '  dico, 
'  qnei  divitist  domi  maximse  tnat,  it 
anmnrom  noUnm  babet.'  Tmcalento 
act*  T.  *  Bf  ibt  bomo  cave  faxit  voinat, 
tibi  jam  cni  tnnt  dentet  ferrei«' 
Graaae. 

59  Mc  dcponof  riae]  Me  vino  cnpit 
eo  dednceve^  ut  nibil  differ  am  a  de- 
potito,  et  via  aoimam  dacente.  Gm- 
ter.  Eienim  mortui  '  potiti/  *  com- 
petiti,'  et  *  depotili '  dicebantnr,  qai 
in  agone  erant,  vel  animam  agebant. 
Lncill. '  Jam  depetiCas  bnbolcnt '  ex* 
balant  animam.  Virgil,  ^n.  xii.SMb 

*  lile  nl  depeai^i  proferret  fata  pa^ 
rentia.'  Ovid.Tritt.  iii.S.  GraaoBL 

40  Ci^amiam]  Locum.  Tralatio  a 
celoniarom  dedocendaram  eonaneta* 
dine.  laat^. 

41  IiAMUaai}  Sevvint  JEneid.  in. 
'  Apnd  veteret  neque  nxor  dud,  ne> 
que  agar  arari  tine  sacrificiit  peractit 
poterat.'    Vide  netat  Amplut.  v.  U 

44  /atmiMa  kmbeB]  Diogenea  Intev* 
rogatut,  cnr  anmm  palleret,  veapoB- 
dit,  quia  mnltot  babet  iatidiatoreaw 

40  Fadam  §tt  aptemam}  Ex  for- 
mula  tolenni  edictoruro.  Paaxa^ 

47  jUmm  t»  FMct]  Loqnkar  de 
Fidei  templo  Atbenis  extrocto.  Olini 
moris  fuit,  ut  in  »dibnt  aaeria  pecn* 
niBB  deponerentar.  Unde  mrarinm 
RomaiMim  eiat  in  •deSalniBi,  ar> 
gentarit  in  fova.  JLoag. 


PLAUTI   AULULAR.  ACT.  IV.  SC,  4. 


1823 


49  Ne  in  tn]  Ne  5aM  in  use  inRde- 
U%  I  111  liU  pro  *  Fidel*  namrnep 
*  Perfiiiiip  ■  aiit  '  lntfi(f«litalis  *  no- 
iii€ii  ail  iinpou«ndiitt».  Taubtv, 

ACTUS  IV* 
ScRMA  t.   4  Ca^nnere}  Id  est,  p«r- 

5  ^in  t^ormiJ/i]  Si  qnan  Jo  sil  DCg^ 
llgentior,  ita  »iti  ut  meniinerit^  ea 
«&rdeii4«  eite  majoH  dlLi genii i,  qum 
neglecU  sunt.  Letmb. 

6  Qiw  ificumhftt]  Noo  vdjnvarecjtii 
amen  ti  Pill],  i^mk 

9  Siirpta  talis]  *Srlrp«m'  gfani- 
maitci  ittterprcUDlur  '  id  quofl  in 
piluitribns  bcU  iiMt^ilur  levc  ac  jito- 
ceram,  nude  tegett^s  fiynU'  Hoc  tni 
^Kout  GriBcatnin,  Inde  sciriita  nttU 
hctc  loco  n  tpkotvTj.  Nihil  r^ciiua  et 
enodiiiB  liDC  juneo;  unde  proverb!- 
niu^  ^  nodum  in  ectrpo  4|nf  rere/  Ex 
»clrpi  eorlice,  t^getea  quoque  et  alia 
Titiiia  Irxebantur,  Detracto  eorti- 
ec,  ttifrdiiLla  inlerior  candelie  faclen* 
dis  serviebali  cera  cireumdata*  Sal* 
mot* 

It  Ui  tttlerftf  n€  p^taUM  nbtai^  iAXk- 
guct^n]  h\hx\  liscc  kCFibiiiU  eiiie  lacu- 
na iilla  ant  htaius  su»picione«  Mini' 
ma  miiLaii«[>e  lefeiidum  pinitrlm, 
TamqHt  htrile  imp€rium  edttcat,  Hi  q^t^i 
/t'vjiM  cdi^,  ockli  acitmi*  Id  eflt,  adeo 
ediseaC,  tatii  «idi«cat  (nam  Ita  1o- 
qnitDliir  vf  ter^fi)iniperiijm  berU<?,  nt| 
qnid  vultns  veLIi  heri,  eum  videnda 
□oriL  Stdma$. 

15  Ct^nnom  bufiir/a]  *  Cen»ioTiem 
hubnlam  ^  festive  vocavit  verbera  lo- 
rl  biibuli^  citjiis  Centura  in  servot  ani' 
Hiadvf  rfitiir*  Itnqtie  *censio,'  qiiSE 
proprte  rot  a'Aiiinaiio^  rl^Tfiriij  beic 
est  *  anlnjadverBior'  riibwp^«u  Tui-ntb, 

16  /n  f/iff'nJortfiii]  Niiriqiiam  vincie* 
tar*     EiL  conscqneutc  iuleUigendum 

20  In  ata]  Erant  ar«  nan  publtcsa 
Until  in  in  tcmplis,  ttd  et  in  plaieia, 
viUque*    Mu«LeL  v.  1.  '  afam  ia  vU 


TranEo  occnpat/  Taubm* 

21  A  rbiiraiier]  ProspictTe  ac  ipe- 
eiilarU  Nam  ^atbii^^r' etiiin  spceu- 
lalotem  ;  *arUJtiinrn/  proRpeclnmi 
et  *  ar  bit  rati/  pro^picerc  eigulficat* 
L&mb* 

BcEUAU.  B  /n  im  kco]  Proverli. 
olet,  id  est,  in  toa  polesUtef  mann, 
Intela  est,  Sk^  '  Intra  suas  prze»e- 
pe»/  CaAitiii,  Cif .  'In  meji  Cftstril 
pr0>nidiiflqiie  venaris/  Ttmbm^ 

l&  Con^ialem  ptfnttm  ftumm  Hbi  fi~ 
itimm']  Congiiit  capit  Keniarios  sex« 
'  Eidrtia  *  a  lit  em,  Sanitnm  vas  est 
ad  iisns  plarimo«/  Noniut^  Fucurm] 
Id  e«t,  sacnftealio,  Tauhm* 

ScEHA  111*  1  Aii  i^m\  Vamtai  an- 
gurnni  anipicia  eorvoiuin  fMnala  a 
dentrR,  a  ideva  iiifausta  jaciabat* 
Turnth,  VI.  26- 

2  CVftriiaf]  *  Cfocitum  *  voeem  cor* 
vonim  ease,  docet  Nun  ins. 

3  Ariemfaccteludkntm]  C<EpitpaU 
pitarc  lit  raicare.  Vide  Turn.  xiv.  5, 
et  iix,  22.  item  Brodieum  Miic,  iti.. 

4  EmiCAff\  Id  est*  erigi. 

SCEMA  IV.  1  iMmbtkf]  "Ei^tpoif 
7171.  '  Lumbnci '  ctiam  dicebantiir, 
qui  ex  IntLS  sordibna  ad  tummai  dif- 
uitalen  erant  evecti :  geoiina  ratiaiae 
'terra:  filiii*  Vumub^ 

5  Aj/Hcim]  Affiigtrt  ett  tjf&^ov^i^ 
jTcii^i  fld  ten  nni  dure.  Ctimub*^  iiap* 
ttis\  'Haptare'  esl  convitiari*  Vid» 
Mtl.  ll,G, 

0   VirbtrabiU^imt^  Moori^fii)*  A^iii* 

TffTS.      VtfhtTiihiiis    est     f4(KrTi7(i3d'(M*f* 

verberibus  dignn»*  Tauhm* 

8  Quid  iibi\  Homo  MUjHclosissimua 
puialf  servulum  tricari  in  voce  iM, 
quii^i  dicat.  At  itiud  leddc,  quod 
ti&us  till  gratia abstulenui.  Lamb^ 

0  liem  quid  ngia]  Bertc  bcec  Yerba 
conlinuat  sub  persona  Euclionia  Aci- 
daiins :  «ed  praeteres  legendum,  Et* 
yMirf;  nnm  Caraer,  el  Voas.  I.  Hm^ 
qnid  I  alii  omnes  posiri  clar^j  E^qmdt 
Sic  Jgitur  Bat :  Et*  Ai  iiUd,  qntid  iihi 
mbHuItrat,  cedo»     Ecqmd  agiif    St* 


1824 


NOTiE  VARIORUM   IN 


Quid  agam  7    Eu.  Ayiftrre  nor  poie$. 
OroooT. 

10  Eu.  Pone.  St.  egitid.]  Cam  cm- 
vilUtio  aliqua  prsecessertt,  vel  ipso 
•ene  teste,  fieri  non  potest,  c|alii  itte 
▼ersos  omniDo  reqoiratur,  quein  e 
Mts.  Cam.  et  Pell*  reposui ;  nmm  abs* 
que  eo  nihil  tale  dici  potsit.  Seniut 
aatem  obscoenior;  latetqae  ambi^ni- 
tai  in  poae:  qaod,  ut  verbum,  atar- 
pat  Eoclio :  at  adverbialiter  accipit 
servos  neqnam,  proqoe  eo  quod  a 
tergoest.  Gruter, 

D^iart]  Vocabttlnm  amatorium  et 
▼eneream  est.  BiUenkm* 

11  CamUam]  Festus:  'Cavillatio, 
est  jocota  calumniatio.'  'Cavillarr/ 
est  a  'cafendo,'  twoKoptrrmStr  pro« 
priomqiie  est  legnleiomm ;  ut  Jaris- 
consnltornm,  'cavere.' 

14  TerlMMi]  Ridicolom.  Ostendit 
aotem  Plautas,  qaaro  miser  sit  ava* 
rusy  qoi  anri  et  servandt  cora,  et 
amittendi  metn  pertarbatnSy  ne  ocu- 
lis  qnidem  snis  credit.  Ltanb, 

19  £i7.  NinendioabttMlMU]  Eudio 
addtt  de  soo,  qnod  a  servo  adhnc  di- 
ci volebat.  Et  alioqnini  etsi  servilia 
ingenia  irreligiosa  fere  suot ;  baud 
pntarim,  id  ipsom  ollroausiim  dicere 
Strobilum.  Grimov, 

20  Ne  tiller  tmiieaj]  Debent  baec 
connecti  cum  illis«  agedum  exe.  pal* 
Intm;  et  notare,  Enclionem  tunicoi 
dicere,  non  Itmirawf.  Jam  pallium, 
vestis  Orccorum  exterior ;  luniea,  in- 
terior :  illod  litdrtov,  base  xt^^r  dicta. 
Lajii6. 

28  Quia  ilHe]  Qnis  iile,  &c.  Nemo 
erat  omnino,  prstter  Strobilum  ;  sed 
bomo  avarissimus  tuta  etiam  timet. 
Lamb. 

92  Socienno]  Vide  nolas  Amphitr. 
1. 1.  et  Mil.  IV.  2. 

ScBMA  Y.  0  Coneessero]  Scioppius 
e  Nonio  adtexit  banc  versum,  ^Ttiic 
€X  oecuUo  sermimes  satos  nbUgam. 

ScBNA  VI.  2  SublevU]  Prorsus  mihi 
focum  fecit,  roe  delusit,  et  proridicu- 
lohabuit.  TractDmagenereludi,quo 


dormientibus  ora  pIngODtnryVf  babet 
Glossa  Mss.  Pall,  quart.  Cnjos  rel 
vestigiom  est  apnd  Petron.  et  Virgil. 
Eclog.  VI.  23.  GroROO.  Ptnisiwrne] 
Supra  HI.  4. 

6  Dicaml  Nota,senero  non  dicere, 
'donem/  ant  '  largiar ;'  sed,  dtcem 
aliquid  booi :  boc  enim  fit  absque 
somptu.  Lamb, 

8  SUfxtni  haui]  Quidam  '  lucos ' 
dictos,  Servio  teste,  asserant,  quo^ 
ibi  lomina  aceenderentor  causa  rdi- 
gionis.  De  boc  '  Ineo  Silvani '  auc- 
tor  de  iimilibos :  '  tertins  Silvanos 
dicitor'orientalis,  cni  est  in  confinio 
IncDS  positns.'  Grsecl  Akrot*  Gtos- 
s«,  Imau.  Hesycbins,  dAmt  r^/Utni, 
Sic  vocant  loca  arboribus  consita,  et 
consecrate.  Ita  Lattni  '  lucos,'  tll- 
vas  religione  sacras;  nee  poets  tan- 
torn,  sed  omnes  qui  propria  locnU 
sunt.  Plinius  arbores  dixit  religio* 
sas,  quia  non  omnes  tales :  at '  Incos' 
absque  epilheto,  qnia  omnes  sacri, 
et  qui  <  lucns '  dicitur  proprie,  sacra 
siUa  est.  Salmoi,  Extra  mwrum]  In 
suburbio.  ToMbm* 

ScBMA  VII.  S  Foe  mentionem  evm] 
Id  est,  tge  cum  eo  verbis.  Cisiell.  i. 
2. 16.  Observanda  syntaxis.  Gromw. 

4  Reucroque]  Religione  jurisjuran- 
di  solvo.  Obteslatns  erat  matrem 
Lyconides,  ne  eornm,  que  ipsi  de 
Euclionis  filia  aliqnando  dixerat,  apud 
avnnculnm  mentionem  faceret :  nunc 
obsecrationis  religione  earn  absolvit, 
rogatque,  ut  cum  avnnculo  de  amica 
coUoqnttnr.  P.  PUIubmb. 

6  Impetratiere]  Est  idem  quod  *  im- 
petraturumesse.'  Ntmsententiaest : 
CoUoquar  cum  avunculo  Megadoro 
de  te,  et  amica  tua,  Euclionis  filia;  ac 
quandoquidem  ea  a  te  vitiate  est, 
spero  me  impetraturnm  ab  eo,  ut  tu 
eam  ducas  nxorem.  Vouiug, 

10  Utermm  dolet]  Neutro  et  masc. 
genere  nsorpabant,  auctore  Nonio. 
Taubm, 

11  Jmro  LMcitui]  Mirantur  ernditi, 
quod  in  comoedia  palliate  invocetur  a 


PI.AUTI    AULUI^AR.   ACT.    tV.    SC.    10. 


IBii 


pUfTpera  Juno  Luema,  St'd  tDJnrU 
iitiraiHiif  I  CI  innlto  iiiiqninf  Tereii- 
tifim  re!|>reKendiintt  utiuirenim  *er- 
ni{)iie  Latino,  efd  i|ui  Gra^capti  Deam 
ItitUjiain  exprtmat.  Iraqne  ab  Ho- 
ratio Carm,  Sairul.  seribiTiir,  •  henn 
Itithjta,  Mere  matreR.'  £x  consue> 
todrne  Romana.  Juno  aotem  Lurina 
Diana «tt  I  'Liicioa'  vero dicta, quod 
ejoi  ijpera  partus  in  Incem  prodeant, 
et  lumen  aolb  ioUieri  iDcipiant,  TuV' 
ntb* 

12  Rim  poiiorem]  Quisi  dicat  ; 
Non  eMe,  ut  argumeotra  multis  ma- 
trem  doceat,  &tnpriiflBf!,  ae  fiiiaoi,  eatu 
ipsa  inibi  sit,  ut  revera  oftcndat  t« 
YilUtam,   Griiieruj, 

14  Ui  islwc]  EdiU.  veit.  et  Mm* 
Camen  et  Pall*  3.  4.  5.  G*  plane  le* 
gtifil^  C/^  httve^  quod  me  ^ra^ffffieimn 
titif  impetratum  ah  £q  aufiram;  nisi 
qnod  iid«nii  omues  utio  versu  cimcta 
inctudant.  At  Pall.  1.  et  2^  DOn  ba- 
bent  ilta,  uiiptiralum  ab  to  au/frant, 
cam  gloaftema  jtiiit  prd-cedemkinif  ^- 
ciitm  tibL  Camerarianus  tameu  ad* 
hue  otniiia  ilia  aervat  quip  comp«- 
r«at  in  Ttitgg.  qu^  certe  tupervacaa 
iQHt,  Idem. 

&0  Sunt  cvmitial  Ubi  de  fama  et 
laJiite  mea  agitur.  Tractam  a  P. 
R.    coaiitijs*    Taubm,     Vide    Pieud. 

St'ENJi  viir.  1  Pki  didlitj]  Noni. 
rti ;  ^  PlcoSj  vetere»  osse  volueriiut, 
qnus  Graec.  yphtar  appellant.'  El  Ut 
i%  motitibui  HyperboreiA  aunini  ef- 
fodere  cr^dnntnr*  HerodoTos  eliam 
yp6wtt.s  xp^^^^^^f^^^  memorai  apnd 
Arimaipoi  Kcntein  Scythicram,  Scaligt 
Vide  Tarnelj.  XXtti.  20.  nxw.  23. 

^  Diuro]  Id  ent,  deiccndo,  demitto 
me  »en9tiD.  Bexkom,    Vide  Bacchid. 

IV,  2. 

ScENA  IK.  1  Pmj,  iftJfrtij  Vide 
Aolai  Capteiv,  m*  5.  4a* 

i  Triif,  'fMej  Furem  in^f  que  tiles 
damabaat  etiamj  'prebends  furem/ 
ifrifit- 

b  Ei  ereia]    Elegaiite  tiilidoqne  et 


mundo  Teititn  eretatoque*  Scriblfiir 
tn  bominei  ttinoiores;  quibaacum  co^ 
pia  fnulands  tegm  noo  Gia^tj  lamen 
ut  nttidi  et  mettoris  fortuus  appaxe* 
renty  sub  diet  Indornm  togulam  Buam 
incretabant*  Lipsitts.  FJin*  xjtxv.  15, 
et  17.  Proprte  dicuntnr  *  ventitu  et 
creia  !»e  occultare/  qui  toga  Candida 
ainitiUnt  ^e  probo»  el  magi<itj  atti  dig- 
noi.  InUe  Plantutt  iraoifert  ad  cos, 
qui  honestat^:  v^alia  mores  improbos 
veL  anitniim  dtafimulant*  Gromt, 

7  Quill  ah]  Ex  abrupLo  ad  alium, 
forte  aibi  oblatttm^  ^ermonem  EaciJo 
can¥erlit,  priori  aentemU  uoaduin 
expleta.  Bo^hom. 

B  N«m  omnes]  Nihil  htc  videa  quod 
mafsri  lectoreni  possin  Didt,  ae 
Aclr«  fiire^  esse  in  tnvea  complnrea  i 
non  mi  rand  (I  m  si  priita  dixerit  «e  no- 
vi&ae  0111  ne^.  Oportet  ooines  nove« 
riff  qui  iciret,  qui  fur«a  ex  Ulis,  e(  qui 
DOii*  8ed  homo  hie  tiirhatua  fit  qiiod 
amiierat  qn«ren*,  cum  et  omnihui 
qui  in  cavea  eauentf  earn  aibi  demon- 
itrari  peteroi,  cum  nemo  retpoudc* 
ret,  el  onmes  rideretil,  otiine»  ee  no* 
viwe  ail,  et  furca  esi^e  compbires* 
Non  atta  aenientta  eiittteret  ex  eo^ 
rttm   rorrectione,  tiomines  titrei,   BaU 

1 1  Tanium  gemiii}  Pro  gemiim  ;  nt 
aenati}  Ste,  Tuubm, 

16  Paii  nequeu]  Id  c»tt  vivere^  du* 
rare.  Vide  ad  Seitecf^  Tbye&tein  t* 
470*  Gr0iioi7< 

17  iyiifaii*]  Cic.Tuic.  lib,  it,  *  In- 
gemiscere  n<innunqiiani  viro  concen- 
auiu  est,  idque  raro  :  ejiilare  ne  inuli- 
eri  qntdem,*  &c>  Horat.  Epod*  x, 
'  Et  ilia  non  virilli  cjulatio/  Lomb. 

bC¥NA  X.  C  Perdiium  irra]  Vld. 
Per-ia  u  2. 

7  Deu3  impuittirl  8ignilical  Cupidi- 
Otni ;  a  quo  impnUuB  fuil  ad  Alias 
a  mo  rem  f  el  ad  lilani  corrumpeiidaai« 
Lamh- 

l^  in  nervo]  Ed  eat,  «rt  apud  te  mU 
hi  taqueo,  aeii  poliui  fi^rreo  vlncalOi 
iuteratrmgim  gnlani.  Lamb* 


Deiph,  ei  Vur.  Clux* 


Fkui. 


5  Z 


1820 


NOTiE    VARIORUM   IK 


14  TicUo  e$i]  Est  ambi^ailM  in 
'  tangere/  quod  et  furmri*  (nnde  '  U- 
gacet'  pro  furibot)  et  cuoi  moliere 
rem  habere  tignificat.  Horat.  Sat.  i. 
2.  '  matroDam  nnUani  ego  tango.' 
Pauirat,  Epid.  ii.  8«  Meam]  SciL 
'  oUam/  ut  qaidem  Euclio  tentit;  *  6Ii« 
am/  ut  Lyconides.  Lamb. 

18  Luce  eUtro]  ArgnmeDtom  ab  ab* 
ftordo,  et  iniprobabili  cooieqaentif 
Sic  eniin  legeoduro  ;  non  ckura :  qnod 
et  Nonius  tutatur*    Cic.  Offic.  iii. 

*  Jnce  claro  in  foro  saltet.'  Lmmb. 

20  JVtmM  vile]  Id  est,  non  potest 
satis  magoo  emi  t inam  atqae  amor, 
siquidem  vinnm  ebrio,  amor  amanti 
4ant  omninm  facinoram  licentiam  et 
irapnoitatero.  tAunb, 

22  StuUUiam]D\cit»iwUUiaM:qnO'> 
niam  stolida  omnia,  qniaabettmalig« 
nitas,  miseranda.  Boxham* 

25  Haad  coumftcor]  Non  recusoi 
ob  wpo^Mffifo/Aou  Lamb. 

28  Quia  lu]  Qui  civem  Romanara 
▼itiarat,  aut  earn  indotatam  docere, 
ant  si  hoc  recusaret,  capitis  argni 
coasnevit.  Nee  iotererat,  filinsne  fa* 
milias  esset,an  paterfamilias  ;  nt  tes* 
tator  expresse  Terent.  Adelpb.  Raf 
vard. 

29  Niii  refers]  *Kvovi6int(Ta.  sciU 
pQsnas  de  te  meritas  sumam.  ijamb. 

SO  Raptom]  Dixit,  ut  pertorbatos ; 
nam  ad  pnetorem  '  dacere/  et  in  jus 

•  Toeare '  licebat ;  '  rapere '  non  li- 
cebaty  nisi  ei,  qui  antestalus  esset. 
Lamb.  Scribam  dkam']  rpd^ftcu  Sdn^r, 
id  est,  aeeutabo ;  nam  ypdi^  apod 
Orsecos  etiam  aeeuso  sigoiiicat,  id  est, 
iu&KWf  KarrfympS.  Aitcai  antem  sunt 
Kpdrtis  et  iyxX'fiiun'a.  Long. 

'  40  De  alia  re  r9$eivit$€  eeiuen,  qwtd] 
De  hoc  genere  lognendi  scripsimns 
Obserrat.  iii.  2.  Granov. 

42  Die  bona  fide]  Jurabant  et,  *  per 
fidem/ simplicittr.  Patron.  *Et,per 
fidem,  inqnam,  pater,  cnjas  baec  navis 
est,  aut  qnos  vehat,  dicere  potes  ?* 
'*  Et  per6dem  ;'  id  est,  die  per  (idem. 
Sanctii^simnm  erat  iu^urandum  '  per 


fidem.'  Herald* 

45  Neifuefwrem  excifie»]  Qnod  No« 
nins  explicat,  *  excnsabis  ▼•!  ce|abU»' 
dubitant  an  satis  proprie :  ipsi  raalint 
respici  ad  Festi '  Excipono/  AUnig 
iroo  ait  propria :  non  uteris  vportnro- 
Aif^*  qnicunque  tandem  sit,  qneai 
tn  furem  esse  cogooveris,  indicabU, 
Recte  Nonins,  *celabis:'  nam  qui 
«  recipit '  vel  *  receptator '  est,  dat 
locum  delitescendi.  Hoc  antem  est 
hie  'excipere.'  Sic  Cicero  pro  L. 
Manilia  de  Mitbridate : '  Hone  in  ilia 
foga  Tigranes  rex  excepit,  diffiden- 
temque  rebus  suis  confirraant.'  Gfa- 
noe. 

61  EccUlam]  Vide  Milit  in.  1. 

02  RenuMciar^  reprnduun]  Remisit 
tibi  per  me  repudium.  Latnb. 

67  Qua  re$  tib%\  Formula  precandi 
solemnis,  qua  ntebantor  initio  rei  cb> 
juslibet  gerendSy  negotiique  contra- 
hendi. Lamb. 

62  Si  quid  ego  erga  Ui]  Cameraria-: 
nus,  Ut  si  quid  ego.  Mss.  Pall.  Ut 
quia  egOf  ut  et  Jnnianus.  Edd,  vete- 
res,  Ut  quod  ego;  et  sic  tres  Vosiiani 
cum  Academico  et  Oudiano.  Nee 
mutandum  est:  est  eoim  elegaos  re^ 
petitio  particulse  ut,  de  qua  in  Bac- 
chides  et  ad  Livium  diximos.  Gro* 

90t. 

63  Leges  jubent]  Jnbent  enim  le* 
ges  eum,  qui  virginem  vitiavit,  earn 
aut  dotare,aut  uxorem  ducere.  Lamb^ 

67  Quem  hodie  ego  avom]  Gennslo- 
quendi  permixtum*  Vid.  Epid.  iv.  2« 
7aa6vi. 

68  Numerum  cape}  Id  est,  accipe* 
^oaiitf.  Tempus  snpputa,  sc  a  0c^ 
fio^pUns*  Taubm. 

7S  In  vado]  In  salute  explorata  et 
certa.  Sic  Tereut.  Andr.  v.  2.  'Om* 
nis  res  est  jam  in  vado.*  Lamb, 

77  ^na]  Staphjla. 

ACTUS  V. 
6  ContoUam]   Id  est,  congrediar; 
nam  *contollere'  valet,  conferre  ;  ut 
«  protoUere/  proferre.  Lamb* 


PLAUTI  CAPTEIV,  PROLOGUM. 


18*27 


&  Qnm  ego  0i]  Maribna  reccptiun, 
tit  lervuB  interdum  <^um  donitno  qnaii 
paci»Ger«Uir  fn  cert  urn  fjretiura,qiipd 
fti  exa0lii0etf  liber  emet.  Id  pretliim 
e  [wcaKo  lervi,  vel  adveutitio  Incrog 
Sen*  £plsl»  80.  Qui  cum  frugi  eiaent^ 
raro  tervlebaot  ultra  quinqueDnlum  j 
telle  iptu  TuUia  Fbilippica  vijt*  Grx- 
ler* 

9  Mann  mt  miiiai\  '  Manumit li  s€r- 
vni  dLcebatur^  cum  domiuui  aut  caput 
ejm  iem,  ant  aUud  niembrum  te- 
Dvo^i  dicobat,  HaiiC  bomiucm  libc- 
rtim  eiRc  vislo  ;  et  qmittebat  ewm  ma- 
no/  Feiliidi 

11  In  /n&vt]  Ne  exUtlmci  rem  nU 
bill,  puta  vermicu1unitqiiem*Qiidam^ 
vocaiit,  m^  reperUse;  ted  qiuddam 
preliosuin.  Lamh. 

21  At  «cin'  quomsd^^  Vide  uotaa 
Aro|>b.  [,  1.  200* 

Joannes  Meursuu  seep  am,  qose 
oiiTic  eat  ultima,  6de  eadidi  iul  ita 
*upplet>  Uu^  quidern  el  in  editi- 
ene,  qiiam  Smiun  qiiidaui  Carpenla- 
riut  Parislis  aate  i^cutuui  procura- 


vit,  verbatim  itft  leg untor  i  ut  et  in 
Grjpbli  Lugdunensi,  et  HerfagU  Ba* 

iilieiiBL 

■  Quid  hic  quotidam  pervicus  addii  ? 
Non  ferarun'  uoquaro/  ^c,  [Vld. 
teaetuiD  nostnim.]  Verum  nibilonii- 
DUi  lie  eiiani  mtiClla  e»t.  Quia  ¥e« 
m  b^e  cumoedia,  il  uUa  aUa,  fre- 
quent iftiimii  DOQ  legl  Bolum^  Bed  do- 
cerl  agique  soLet;  nee  facUe  ap^ 
plauRiim  mereri  ppterit,  si  ipsa  so* 
Jemni  iJto  mo  ^PlaadUe'  car^at ; 
patianjini^  quse^o,  Pereli  Dostri^  pan- 
nuni  ill  urn  Bononienieniptirpurvhuic 
ItomaiiBc  loterea  #ie  adsiu,  duai  forte 
melius  quid  ab  allquo  veitrum  impe* 
ti  etur.  Erant  quidem  ad  inanun]  ali- 
onun  ftiatn  Supplemt^nta^  nee  disptl- 
cebantf  Inprlmis,  Joacb.  Camerarii, 
el  Georgti  Reinmaanij  FrofeBi.  Regi- 
om.clegaatia<iinil  ceria  ingeaii  et  doc- 
trinal:  sed  quia  ille  Codrus  a  mnktB 
jam  anois  in  Quattiiordecim  seditf  lo- 
co eum  peltore  «t  ei^cUare  novui  ego 
OceauiiB  aitt  apparitor  forte  noti  de^ 
bill.  Ta^m, 


CAPTEIVEI. 


Ahgumentdm.  2  Alium  ^lutdr*]  Id 
est,  aJteritm  Hegiouis  tHitini^  Pipgnt- 
nmi  qni  poslea  dictum  e»t  Tyndarun. 
*  Alins^*  pro  alter.  Taubm,  d^retftj 
Slila^mns  irendidit  TJieodoromedi* 

4  Naeum]  Pbilopolemutn ;  nam  de 
iltero  niiUa  upes  erat.  Taubm. 

6  id]  Tfndarufl,  qui  icrvit  Pbllo- 
crili,  Taiibm^ 

7  Amiitaiut]   Id   est,  dimittatiir, 

B  Ei  is  r^d.]  PbilocrateB  P^eiido- 
tyndarus  redti^it  et  Philopol<^miim  et 
§tatagmntn,  qui  otlm  Fliilociatia  pa> 
tri  veDdiderat  Psgnium.  Lambt 

9  AiiMjn]  Tyndarum^  eundeuiquc 


Pffigniiim,  queui  putabat  esse  scr- 
vum*  Taubm^ 

Prolqcus.  I  Hum  quei]  Construe- 
tio  esf,  qualifl  iNa  Teretit.  '  Eunn> 
cbum  qnem  dedbtl  nobisi,  quas  inr- 
baa  dedil!'  Item  Ampbitr.  iVf  K 
'  Naucratem  ([Utin  couvenlte  volnr,iR 
navi  Don  eral/  Ridlcalum  boc  e^it 
Murelo :  at  tton  aUter  qnoqne  Clce- 
rOi  Grut, 

2  luq  Pro  mic. 

4  Eti  hi^us]  T)r'ndarU 

0  AUdt]  Pro  Eiide*  E\h  Achalas 
oppidiiiD*  Sic  auCem  reAtitnit  Titr- 
iiebuB :  quod  porrlgendum  est  ad 
omnei  locos^iii  quibus  legiiur,  *  Au- 


1828 


tiOTM   VARIORUM    IK 


lide/  'Aliift/  'AnUait.' 

11  Negat  henU]  'Awo^rpo^,  mI 
quendaiD  obBtrepcDteni  Prologo,  dc 
•Itima  cmvea.  CatMr. 

IS  MendtcarUr]  Histrio,  coi  oh- 
itrepitNf,  voceiD  pleiUDque  obtandit 
clanMDdo :  rati  autem  eontracta,  ex* 
nibilatnr :  atqna  ita  arte  histrioDiea 
deterta  eogitur  neodicare.  NaDiot, 
'  Mettdiearier/  pro  '  mendicare/ 
Lamb, 

14  Tua  mimm]  Ego  ea  de  caosta, 
nt  ta,  qai  ia  extrema  scena  ttat,  fa^ 
bulae  arguBMotuin  intelligaf,  me  mp« 
tnfDS  non  stun.  Pi$tor, 

15  Ojpe  weitra]  Id  eat,  opibtt»  ves* 
trit.  latelUgit  Qairhet,  qnibus  qahi- 
to  qnoqiie  anno  in  liifltrim  ac  cenaom 
cfTiuiD  R.  nomma  soa  relerre  Jaa 
erat.  Taa^m. 

16  Atdpitt  ftUqwiml  Lambinnni  et 
Dotixam  hie  ainot  frastra  esse  :  did 
eniio  »e  ooHe  dintivM  imroorari  di- 
Gendis  ab  argmneiito  et  in»ciiDto  aN* 
enh.  Imo  ipsi  frottra  faere,  dob 
Douia.  Ludit  omnioo  Plantus  ia 
ambigiia  tigoiiicatione  tov  reUqmim: 
qaod  si  conjnngas  cam  rf  accipUtf 
est  id  quod  de  argnmento  dicaiidiim 
restat,  ted  quod  tequiiur ;  Ita  conti- 
naatnr,  ac  ti  tignificaret  Kt  aliPDum 
▼el  debilum.  Sic  Cicero  ad  Atti- 
cum :  *Maxtiiie  me  angit  ratio  reliqno- 
raro  meorom.'  Piinias  Epist.  in.  10. 
'dvmrellquacolonofumiiiimiit/  Leg. 
81.  D.  de  coodit.  et  dem«  '  vel  paria* 
tore  Tel  reliqaa  babente.'  Uide 
'  reTiquari/  *  reliqoatio,'  '  reliqaa* 
tor/  in  librlt  jnrii.  Pa?  liuoa  Cii* 
tellarie  prologo  vs.  40.  qaem  loouM 
opfK>rtone  appoBoit  Douaa.  Grtu 

18  JDoMinittm]  Domini  sai  Hegioalt 
6lfiim,  et  ita  doaMoaai  aive  kenMi 
minorem,  Pa^goium.  Lamb, 

19  Hie]  Theodvomedes  Pbiloera- 
ti»  pater.  Lamb. 

29  PeeuUarem  ]  '  Peculiares  ler- 
vos,'  Duncapatoa  esse  '  servos  vica* 
rios,'  docetTit.  Popma. 

21  Hie  mtiie]  Tyndarits* 


82  IHno§'pmaipikmi\tmm(tmB^ 
et  at  ipsis  coromodara  est,  aiale  ha- 
beat.  *  Film  et  efigies  Tirilea  et 
aiaftiebres  ex  laoaeompitalibns  aas- 
peiKfobaatar  ia  ceaspitis,  qaod  bane 
diem  lestaoi  esse  Oeortua  infcroraiii» 
qaos  ▼ocaot  Lares,  patarent ;  quibaa 
tat  pilift  qaot  capita  aerTornra,  tot 
effigies  qnot  assent  liberi,  pooeban- 
tar;  at  vim  parcerent,  et  esscot  bis 
piln  et  slmalacvis  eontenti,'  &e. 
Festns.  Atqee  boc  illud  ease  arbi* 
tror,  quod  etiamaaat  in  aaperstiiibas 
Romaon  antiqoitatis  moooaieBtis 
Lares  Pcnatesqne  cum  pilis  depieti 
spectantar ;  qaas  in  maoibns  geatan- 
tea  verieat  quo  pacto  label :  coqae 
bead  dnbia  a  caHeatisaiaio  poeu  ai< 
lasom.  Doazo. 

98  Cam  ^ao  wmlet]  Id  est,  |Ko  qao 
recipiat.  Vi  Ovidias  in  aeptlaio: 
<  QneBM)ae  ego  com  rebas,  qnaa  totns 
poBsidet  orbisr^sonldea  mntaase  ve* 
Km :'  id  eat,  qaem  reetpere,  parare, 
Bieum  Iscere  vtlim,  vel  rebut  omnibus 
aiiia  taaqoan  mercede  data  pro  ea« 
Nam  in  permotatione  non  datnr  tan- 
tarn,  sedetiamaccipitnr:  est  igitnr 
'  Bsntare  rem  cam  re,'  tam  accipere 
quam  dare  rem  pro  re.  Et  geritor 
negotiom  inter  persooas,  atrimqoe 
aiiqaid  daates  et  aliqnid  accipientes : 
ideo  et  *  mntare  quid  cum  aliqno  ho- 
mine'  bene  dicitur.  Sic  Sallnstio 
'  maacif  ia  et  pecas  nnitara  cam  aser- 
catoribus  viae  advectitio'  est  dare. 
Justine '  seaam  cum  metre  mutasse' 
el  dedisse  et  aecepiase.  Male  igitar 
bic  teatavere  Plaatnm :  male  hsc 
genera  loqaeadi  aut  carpseraot,  aot 
coofuderoat.  Groaav* 

ta  Inde]  Ex  Elide. 

S2  FUw  dum  pareeret]  Dnmroodo 
6Uo  sno  consaleret,  eumque  la  liber* 
tatem  vindicaret.  Lam6. 

S8  Recaneiliare]  Recuperare. 

84  De  qua$i0ribu8]  Urbaaia  acUi- 
cet,  qui  a>rarinm  cnrabaat.  Ii  el 
roanubias  hostium  prtedasqne  veode* 
bant. 


PLAUTI   CAPTSIV.   ACT.    t.   Hfi.   1. 


1839 


» 


40  Ejt^ediet}  E%p\KMU^d  exitnm 
perdiiceL  Lttmht 

4G  Sua  9ibi]  Stta  ip»oj-nmt  Lamb, 

48  Dt  sm  tenttniia]  NiiUia  *|iis  jd 
critiiUiiim  adhi bills.  b\e  lorjttunlaf 
Itoni  scrt|tlOTes,  *  de  roniiUi  leftletj* 
til/  *  de  amit^rDm  i^nvcniia.'  I^mt. 

51  Otm  Tecogiio}  Sane  qntdioi 
tcrlpti,  nm  cogito:  Red  nou  onmJiim 
pr[ne«ps  Can&erarianoi,  RecogUo,  sie» 
tit  Colnm^lli  lib,  T.  *  Qu%  cum  ant^ 
tnidvcrterem,  «Ecpft  meciim  reUac- 
lans  recoirtUnsque/     Utitnr  et  Cice- 

S3  fiae  rci  ttgeiur]  Non  /uftv/a  pO' 
nttnv  Uic  sexto  ca^ii,  nee  rp6ii  no6tf 
e<t  Tobii  itobitque,  Mas  coEniconimf 
m  loqnantitrf  qtiail  eft  como^diji  non 
easier,  sed  vera  et  Tiao  simulata  res 
Ageteinr*  Vide  Ob^er vatiofitiTn  doi- 
trarnm  In  Hcr1«siaiticafi  Scriptures 
caput  fiecnndtiTn.  Nqs,  ioqnit,  hoc 
repnr^entabimns  ornata^  voce,  tqIiii 
gestiiqtie  qnasL  rem  veram  -  qiiasr  es- 
seniQ«  iUi  qiiihus  hoc  evpnit  r  vo- 
bit    id   «rit    spectaculiim   et    tiidii3« 

51  Sed  cltaoi  eal]  Eliitni,  ininper, 
prvierea*  Baxk&n^ 

5S  Noi  p^rlmc^fdle]  Non  ten rri li- 
ter, 81U  Uncive*  *  Per  tract  arp,*  ooa- 
tro  rocabuJurii  Veneretim  est*  Asia* 
*  Otcitiando,  oratione  v  inula  vetumtu- 
la.  Si  pa  pi  I  lam  per  tract  a  vlt/  Siintig, 
Af ellins  lib.  ix. 

50  Vetiua  immemorahitet]  Metiio* 
ritti  indtgni,  Itifandi.     CiitelL  Tip  1. 

61  Comka  cHoragio]  Id  est,  *  comi- 
^0  initrnmenro  et  apparatu  icena- 
mfti/  Feitu».  Trsgoedi^  enim  agnn- 
tiir  cUora^to  iragico;  comicdiir^  eo- 
mico.  Lamb* 

63  Prmty  n  quis]  Totiiifl  linjiis  loci 
h^c  lententia  est:  Prouvdi?,  si  quia 
piiftift  apectandie  ctipldns  est,  Utes 
et  valentiorem  in  ae  adversarium  e%- 
eitet.  Sic  liet|  ut  ptignam  Inspeciet 
tTi^iern  Ticto  aiht  ef  funestam,  adeo 
et  nmnia  piignarum  ipectactda  dein- 
cvp\  odio  »il  babitfiiiiB.  lioxh^rn. 


66  BeUiqae]  Vull  domi  eofl  eaie 
jtt»ti»iimoi  judice*,  et  tnilUi^  optU 
moA  bel  I  a  1 0  res  t  Domi  a  ii  t  e  m  btiiiqaet 
id  idf  tn  quod  Terentio^  *  dorai  mili- 
tiapque/  Demos Iheiti  ^i'  mjtif  koL  iv 

ACTUS  I. 

ScENA  r^  1  JVowM-Ji  indidit  scoria 
miM]  Tttmebm  hoc  en  loco  colli  git 
parasilos  appellatos  foisse  *  ^eorta/ 
Imprndenrer  profecto  i  et  pt^rinde 
ac  ftl  E%  verbis  his  tu  Mcii'«rrHmi^» 
'  Jiivciitiii  rtometi  hididit  Prniculo 
mtUi/  Rttqiiii  certei  para^itos  omnea 
Vocatos  fuisi^e  ^  PeniciiioE/  Ulcrqne 
narrat,  quid  ^mgiitis  ipsis  aceid^ril  | 
moD  quid  nniverso  gpnefi;  uterqiie 
rrfrft  no  men  wpo<jTffyopiKhv  in  se  uuo 
factum  esse  niptoK  Hind  planum  \n- 
di  in  amblgiio  senau  rov  intotatMS* 
Scortiim  invocabatuf  laloi  jacjenti- 
bus  in  vmo;  ut  Asinaria  v»  2.  55.  et 
Cureultone  it.  3<  77.  Atefonirubi 
ci^nsB  nidor  nares  percassiti  adsnm 
InvDratos.  Hinc  milu  facetus  atiqiiis 
ii»vocAri  soUto  nomen  imprisiut  f cor- 
to*  Locus  ex  Truculento^  qnem  eo- 
dem  lorqnet  Tctroebni,  obsciirui  tit 
et  corrnptnst  Gronoc* 

3  Dtritorti]  Id  e»t,  parasitos  et 
palponpK  :  uain  '  ridere  *  et  *  irrldere  * 
veteribiia  pro  *  adiilari '  positum  :  iri* 
plexqne  genus  paratkornm  fuit, '  de- 
risores,'  ^  plagipatid^'  sive  ^  Laco- 
nes/  et  *  adnlatores.^  Nonius. 

5  Tttk*]  Vide  Persa  v*  U  Mik  lu 
2.  Asin.  V.  2» 

7  Planius^  Scilicet  sum  us  iuvocaii, 
id  est,  non  vocati:  quianequead  ct%- 
nam  vocamnr,  neque  in  talorum  jactu 
invocamur,  &c.  Lndit  in  ambiguo  : 
nam,  invQCfitua,  est  ctiam  S^Hhirfot,  non 
voeaius,  et  qui  <ivt6naTitj  xal  s&t^- 
«\if}TOT  comparet*  Ter.  Eiin*  v.  9.  *■  Ut 
tua  mihi  domus  Te  presente,  absentB 
paCeat;  itivocato  ut&it  locDs  semper.' 

IQ  Res  proltti^]  El  pro  Mursna, 
*  rebus  prolalii, '  et   ad  Attic.  Ub. 


1830 


MOTiB  VARIORUM   IN 


VI f.  *  rerotn  prolatio/  apnd  Cic. 
8igni6catur  negotiorom  suspeDiio,  et 
jarisdiclioDis  sUeDtiuniy  vel  jnstitio 
indicto  belli  teroporibns,  vel  feriii  et 
vacationibus.  Lucan.  in  PiioD.  '  si 
quando  judice  fcBSo  Turbida  prolatis 
tacneruDljorgia  rebus/  Camerar. 
12  Caletur]  Dictum,  nt  '  statur/ 

*  sudatnr.'  Cochlea  antem  alia  est  a 
testndine,  Mimax'  etiam  dicta  non* 
nollis*  Grut, 

16  Rurant]  *  Rurare  Mnterpretan- 
tiir  rutticari :  ego,  opns  niri  facere, 
ras  colere ;  nt '  arare/  arvnm  colere  I 
hioC) '  rnrationis  Dii/  apud  Apulei* 
urn,  qni  operi  rnslico  faciuudo  pr«* 
sunt.  J*  Gid. 

17  Venatici]  Oracilev,  macri,  ad 
cibum  qnaereodnm  expediti.  raii6M. 

18  Qttoado  rei  redierunf]  Qnemad- 
modum  feriis  res^prolate ;  ita  lis  ex* 
actis,  rediisse,  dicebantnr.  Sicama* 
Molatsiei]  Sic, '  odiosici '  et  *  incom- 
niodisiici,'  toon  sunt  Latina  nomina, 
sed  a  Planto  snb  persona  Parasiti, 
rinus  movendi   cansta,  a  '  molosno/ 

*  odio/  et  *  tncommodo/  ita  producta^ 
Lomb* 

20  Nki  fin  eolaphos]  Paratiti,  etsi 
Don  servi,  maxime  tamen  serviles 
eranty  qni  libertatem  offa  tenalem 
habebaot,  ejnsqne  gratia  prster  irri* 
suni»  dicteria,  eolaphos,  etiam  ollas 
sibi  in  caput  confringi  permittebanf. 
Has  oils  cinere  erant  replelas;  ot 
nimirnm  eo  per  totum  corpus  effnso, 
Aiajorem  risnm  pr»bitoribus  suls  ex- 
hiberent.  Meur$, 

22  PcTtam  irigeminttm]  Ita  dicta  a 
tergeminis  Horatiis  et  Curiatiis:  quae 
eadem  et '  Ostiensis/  qnod  per  earn 
tretor  Ostiam.  Lamb%  Ad  mucuhm] 
Sacculum  locum  fuisse  puto  extra 
trfgeminam  portam,  in  quo  pauperes 
stipem  mendicantes  sedebant:  nam 
extra  banc  portam  mendicabnia  pan- 
perum  fuisse,  mnltis  ex  Cicerone  pro- 
bare  postern.  LongoL 

24  Rex]  Vide  Asinar.  PotHu$] 
Ab  hostibus  captus  est*    Not  istam 


asperitatem  in  meliorem  reeeptim 
legem  emollivimns,  et  interprelamnr 
▼erbnm  potihu  eti,  passive :  snbintel- 
ligimns, '  vi '  ant '  opera : '  sicnt  x^' 
ptP  snbintelligunt  Oratci,  et  Sallna* 
tins.  SeaKger, 

ScBNA  II.  3  QuaHorihu]  Vide  no* 
tas  supra  Prol.  vs.  34. 

5  CatenoB  nnguUaioM]  Qnae  sunt 
singnlarnm  librammA  Sic  '  ballists 
centenarise/  qnm  saxa  centoos  pondo 
jaciebant :  '  talentaris,'  qnas  taleati 
pondo.  Tmmeb.  Larabinos  an^icicrfaf 
interpretatnr  singulares,  id  est,  sin- 
plices,  minoresque :  atqne  has  oppo- 
sitas  majoribns,  patere  ait  ex  seqoes* 
ti,  '  Istas  majores,'  &c*  Alii  ioter* 
pretantnr  singnlas;  quasi  dicat»  non 
binas,  sed  singulis  singnlas* 

6  Si  forit,  st]  Id  est  sive.  Sehp. 
Vide  Merc.  ii.  2. 

7  AvUfera]  Avis  enim  fern  e  ca* 
▼ra  libenter  evolat,  neque  postea  re» 
dit:  istam  lectionem  requirit  respoa- 
sio  vs.  14.  Tunub. 

0  SatU  eii]  *Th  salts,  cooclaniatam 
est.  Sculig, 

11  Non  videre  tu  qtaiem]  Pessime 
Dissaldaeus,  Non  vid.  re  re  tsia  la  ^ 
dem»  Nihil  n>utandum  est;  et  reete 
Lambinus:  Non  videris  liber  esse 
raalle  qnam  serTire ;  nam  istnc  si  veU 
leSi  frugi  fores,  et  operam  dares,  ut 
vel  ventre  castigate  et  genio  defran- 
dato  comparares  pecolimn,  quo  le 
redimeres*  Gronov, 

12  Si  non  eai  quod  dan]  Bom*  Bao* 
dins,  gilt  dew.  Scriv. 

19  Sidederis]  Scilicet  te  in  pedes. 
Taubm*  Dem  iibi]  Scilicet  aiagnuai 
malum.  Est  antem  mirus  lepos  in 
verbo  dare,  toties  iterate.  iMnb. 

14  Atia  me /era]  Id  est,  anfogiam, 
ttTolabo.  Lvnb* 

15  lia  ut  dieie]  Luditur  in  Terbis, 
mis  /era  eonsimHem  /acere  :  quod  sig- 
niticat,  et  aufugere,  nt  lorarius,  et 
in  caveam  includere,  ut  Heg io  acci> 
pit.  Fiet^  inqnit,  hie,  ut  dicis.  Nam 
si  aufugere  volueris,  profecio  avis  fe- 


PLAUTl    CAPTEIV.   ACT.   1.  SO.  3. 


I83L 


r«  comrmilem  le  a  wb  facium  vide- 
Lis,  in  ctirtam^  ill  est,  arcuoi  i  t«ftto- 
fliai  da  I  am.  BQxhorn*  la  cut  earn] 
Manet  ju  melapkora:  inteUigit  com- 
[»e(le»,  tiHti)^^a,itu  LfiiTi^* 

17  Qutfd  ego]  Referendum  Ac)  UU 
^tipetiar^y  iihi  dixit*  H(*gionem  liO' 
mines  eaptlvos  comm^icarij  n  forie 
<|U«at  iJIquem  jnvcoirp,  qya  filium 
itiuin  pvnimtef,  Quod  irgo  quidevif  io* 
quit,  ^v.  Lamb* 

20  .iitii^Mis  munbuji]  Aatiqiia,  et 
^i\m  ab  ayrco  Ulo  »p^cutfi|ljabita  tunt 
omnia  meliorii  noilris:  quia  scilicet 
Teceniiatb  Deii  |iropiii«  etiuMi  ad  \^* 
so^  aecpdebani.  lu  Tioster  Trin.  ir. 
2.  ^sniiquiA  vivito  mortbu»/  Tnubm^ 

21  Cvjifjf,  ^f .]  Id  eaTjnun()<ionie]C* 
failafavi  illitm  ulisque  itriEiiiLci  nul  mer- 
r«de.    fVfrt ti'ij]  hi  €»T,  Rralis.  Cttrntfr. 

26  Qn^&iitm  core]  Qiig&«tiiiii  ej£  cap- 
tivii  in  rarcemii  conjectis.  Lf%mb* 

"28  /fwc  tftwdiirtrij  *  Cnnclliare  ali- 
qim/  esl  facerti  lU  aJif|iio  ^etilas*  J*ic 
•  redone iliare'  esl  rt'diicern  faeere,  su- 
pra Froloi.  va«  53.  el  inira  i*  2.  6&.  et 
itk  l<  -11.   firontiti. 

2*1  C'flrrti/biii«rtt7aWT"e]  Homines  ev» 
tarnificiri^f  et  r|uu!^tun]  eK  caruificitid 
iIJa  qu^rcre,  Lnmh, 

S3  Mtjumi}  Mill!  prodeit :  ^  Ct^- 
«jv,  Hinc  eit>M$  jSj^ciop  appelktiir  a 
Gr%cii»  eo  quod  juvet,  Lamb, 

Id  Ji^ONe  «on  d^jleiiwi]  Sanibnci  co- 
de3(  fanbet,  «^i?  me  non  dejitnm  ?  Rede, 
opmor,  Itkdit  parnsitiis  in  aSititlate 
ifoeuni  me  et  tie,  Nnm  re  vera,  tnagis 
lUe  dnleUat  suam,  qiiam  r^gle  siii  vi* 
pem,  qiiamvif  conlra  vell(»t  ab  HepU 
one  jntelligi,  Fru|*terea  aU  Heglo 
VK.  41).  *  Umc  iflne  dolet^  Qina  nunc 
ri;iiii3SM«  esi  edeudi  pxereiiu^**  Dig- 
n  II  !i  t>a  rafti  1  o  j  n  c  n  n  >  D  i VsaJd . 

44  Unkm]  hi  e^t«  upice  diLechis* 
Gr^c-l  i^aiHTTii^  diciint.  Ila  unicnm 
HectoriB  fiUum  'EKTo^flbji'  ikyw;KTfrhy 
dixit  Homertis.  Sio  *  nniciim  ami- 
eiim '  Romani  dicunt,  quem  plus  m- 
mant  eeterin,  Tauhm. 

50  Quia  nunc  TCfnitsusJ  Verba  aittn* 


mam  ad  rempiibticam  pertinentia  ad 
parasiticas  ccanas  lepide  ac  ridicule 
detorqrtet*  *  Remiss uf  F^crdtnt^'  di* 
cHi&tiir,  quiim  eessaret  maaimui 
f  omittatMfi  Biv«  comUia  ceQluriata  : 
qiiennadmoilufn  '  iniperaUis  eierci- 
|yi/  qiium  a^efetitur  centiiriata  co- 
mitia.  Sic  *  reniis*ii»  ejtercitim*  e- 
dptidi  est  purajiHo,  quiim  nc^n  coitttr 
ad  cobviviiim  :  ^  imperaiMS,"  cuna  sa- 
Rina  cseditivr,  vino  et  victii,  piRcata 
probo.fleclilirSodaLeR  inter  vita  coli- 
tur,  Neqne  abbofrct  Ulnd*  *  r\m  pos- 
«et  tibl.'  Nam  at  eoEiMit  imperabal 
exernttim  prseconi,  jnbebaique  euin 
Tocare  inbcrjiim  Qniritt^a*  Stc  exer- 
citdi  edendi  parastto  impcrabaliir 
qunm  rniftebatiir  obaonatiim,  ill.  1, 
aiil  fiebai  ceilaTius,  IV.  2.  qunm  jli- 
bebaiur  contrabere  Qnirilea  pislori- 
en^ea.  placentinDs,  turfletanos^  SiC, 
bac  est,  ex  piitonim,  dtilciaH^rnmt 
ancupnm,  piscatornni.  scitamenris  et 
maLleis  epulnm  parare.  Vide  Obser- 
vat«  1^  1.  Posici,  eKi,  atiderel  ant 
veLlet«  Lff^endnm  antem  v^l  ^uon 
duxti,  vel  qutm  dtJcAw  Gronov, 

&T  Pistot^ietisibHs]  *  Pistoriiim/  op- 
pidam  est  Ilallic.  Hetc  aiitem  no 
niina  poptildrum  ad  eiculenla  per  ja- 
cuni  trajvsfprt.  Sane  Piatvrienfifs  nt 
habec  Mi*  Camer,  hie  eliam  ^coquoi' 
eomplecti  videtnnii ;  nam  '  coquum' 
et  ■  l>i5tQrein  *  apnd  aliqnos  enndem 
ftiisse  nionel  Fei^luB.  Taubm* 

69  P^ki'ts]  Piipnli  a  Panaf  tirba 
Samuflinmdenomineti  i  videatniStra* 
bo  I.  V.  Phcenlhtii]  AUudil  nd  COS^ 
qni  pliir(?ittas  eonficinnt.  GioKi^sv  : 
wkaKavwdpioi^  pliicentarkWj  tiukmriiUm 
Tanhm. 

00  Tnrdtiamt}  Significat  eoi,  i|ili 
Inrdoa  venduiU.  VitLe  mihi  Strabon. 
L  tti.  et  Comments  Is.  Ca^atibtini^qui 
de  Turdeiania,  sivpBflctira.rpia!  Hit- 
pam$i^rp|^ini  accnrair  icrihit.  Taubm. 
ficednltnsibHsl  llccdalip^  vicu«  Ro- 
liianiis*  Ailudit  ad  licedularnm  v^n- 
diinres.  Lamb. 

61  JHorJiumiJ  PisaatoreB,  qui  funt 


1882 


NOTiE   VAItlORUM   IN 


Innltornin  geoermn.  Lamb. 

65  ReeanHUaaeri}  Reducero  fac- 
toriliii.  Est  auteni  infinit.  modi  an* 
tiqai,  fatori  temporiB.  Sic  A»pb. 
'  expuf  DAitere/  Aal.  ■*  impetrastere.' 


60  Eaium]  Vide  ootas  Ainpbit 
Prolog.  ▼•.  120. 

78  Si  pauxiUum  p«fc«  Cmteniui] 
*  Contentus  aliqno '  dieimasy  non  '  a* 
liquid.'  Est  qnidem  fragmentuoi  Ci- 
ceronit  apud  Noniani :  *  roe  aot  ama- 
bis,  Tel,  qnod  conteotus  flam,  diliges.' 
Bed  ille  band  dnbie  tcripsit  'qao.' 
Quid  81  ergo  rh  Comienlui  aceipiamnt 
eo  senin,  quem  obiervafimos  in  Aii- 
naria  1. 1.  63.  et  *  esse '  pro  edere  ? 
nt  sit,  si  paaxillo  potes  parens  con* 
tcntasqne  vesci.  Groaov. 

76  Age  9i$  r§ga]  Quae  prveedant 
^t  seqnantnri  male  intellerta  ioler* 
prelibai,  qasedam  et  male  lecta,  per* 
f  onsB  etiam  tnrbstv.  HegiOf  qnooi- 
am  tntis  est  natali**  parasitiira  ad 
reenam  vocare  velle  •«  ait.  '  Hbg. 
Quia  roihi  oatalis  est  dies.'  Respon- 
det  paratitui,  ^  fVcete  dictnm.'  Qua- 
si diceret,  Dpbinmneid  est,  quln  ¥o- 
eatns  venian,  cum  invitatus  soleam 
SKpe  f  enire  ?  Non  ergo  mnltum  o- 
perie  snmendnm  esse  in  se  voeando. 
Snpra  dixit  ideo  se  seortnm  esse  to- 
catnm,  quia  '  invocatas  soleret  esse 
In  rontifio.'  Sed  addit  senex  qua 
conditione  cum  vocatam  velit,  <sed 
si  panxillo  potes  contentus  esse.'  Ad 
httc  reponit  parasitiis,  *  ne  perpmux* 
ilium  mode,  Nam  istoc  me  assiduo 
victn  delecto  donii.'  Hie  enim  ver- 
sus parasite  debet  tribui,  qui  perpe- 
ram  Hegiooi  adscribitnr  in  ▼ulgatis. 
Respondet  ergo  parasitos  se  posse 
contentum  esse  paniillo,  roodo  ne 
illud  pauxiilum  fiat  perpauxillum : 
possum  aeeipere  eonditionem  ccena 
tnv,  nt  panxillo  sim  contentus.  Per- 
pauxillum mibi  ordinarium  est  et  quo- 
lidiaonm,  cnm  domicoenio  laboro. 
Qnte  seqnuntnr,  verba  Hegionis  sunt, 
pen  pariisiti.    Hpc.   4ge  sis,   rogo. 


Age  sis  ergo,  inqait  Hegio,  < 
sis  pauxillo  contentus  esse,  ego  te 
rogo  ot  venias.  Perperam  vnlgo  e- 
ditur,  r<ig«.  Qnn  snbjicinntnr,  pa- 
rssito  dari  debent,  non  Hegiooi. 
Cum  enim  dtxisset  Hegio,  ^Age  sJs» 
rogo,'  respondet  parasitos*  *  Easp- 
turn,  nisi  qui  meliorem  adferet,  Qnss 
mibi  atque  amicis  plaeeat  eosditie 
magis.  Quasi  fundnm  vendess,  meis 
me  addicam  legibus.'  Haee  omnia 
parasiti  sunt,  quae  perperam  Hegiooi 
Iribunntnr*  Roganti  ad  csenam  He* 
giooi  his  verbis,  '  age  sis  rogo,'  re- 
spondet parmsitus,  *  emptnm  :'  boc 
est,  res  empta  tibi  est ;  ego  tibi  sum 
addictus,  nisi  quis  meliorem  eonditi- 
onem adferat,  quae  mibi  atque  amicis 
plaeeat  magis.  Hasc  era!  formala 
fundonam  in  diem  addictomm.  ^  Ille 
fundus  centum  esto  tibi  emptos,  nisi 
quis  intra  Kalendas  Jannarias  melio- 
rem eonditionem  attnlerit,  vel  fece- 
rit,'  ut  bsbetiir  leg.  i.  D.  de  in  diem 
addictione.  Parasitns  ergo  qni  se 
tanquam  fundus  sois  Itgibus  addice* 
bat,  non  aliter  se  ? endit  qnam  sub 
bac  conditione,  ut  si  lauiinm  cmns^ 
spes  ei  non  appareat,  maocipatns  sit 
Hegioni.  SttlmoM,  Age  st#,  rogo]  Sob* 
scribp  Itbens  Salmasio.  Hegio  ait, 
Age  $U,  rogo*  Quod  aceipiendumt 
quasi  esset>  Age  sis,  veni,  rofo. 
Plerumque  enim  ista  formula,  *  age 
sis/,  cnm  alius  verbi  imperative  po* 
nitur:  qnod  hie  inteUigitnr.  Para- 
situs  captat  argntiam  in  verbo  *  rogo/ 
quasi  rogasset,  ut  solebant  in  anctio- 
nibus.  Epidico  iit.  4.  'Ettneniihl 
empta  b«c?'  Etqoia  penes  senem 
tristem  ae  prinsqunm  invitartt,  nt 
parvi  cibi  esset,  excipientem  minus 
laute  se  futurum  esse  prospicielial, 
quam  apud  bilaros  et  escas  roaximae 
jnvenes,  ob  nescio  quam  spem  aliam 
ambigoe  promittit*  'Emptum,  nisi 
qui  meliorem  adferet,  Qus  mihi  at* 
t^nn  amicis  plaeeat  conditio  magis, 
Quasi  fundum  vendam,  meis  me  ad- 
dicam legibus.'  Hoc  solum  addo,  me 


PLAUTI   CAPTEIV.   ACT.   ir.  SC.   1. 


1833 


I 


its  (lUiinguJ  malle,  et  continiiBrit 
*  emptuin  me  mddicani.^  Sic  io  1.  4L 
D-  dn  Rii  V,  *  Si  quin  hac  lage  eme- 
j-it^  lit  «i  ftlins  meijorem  rondittonem 
Atmlerit,  rccedatur  ab  aitctioni-/ 
Mariiitis  n.  &3.  '  C«Enal>iA  belle,  Jiili 
Ccfealii,  apuct  me  ;  CondUio  tit  me- 
lior  II  tilii  nittta,  veni/  *  A I  que  a5ii- 
ci«/  mil,  quia  salehant  et  de  re  fami- 
liari  tttiiicoi  in  conslliiini  iidJilliere. 
*■  Meii  |e|ibiiV  iit  Aainaria  i*  3.  ^  Ha- 
beot  nnde  istnc  tlht  qyad  poscii  dem, 
Acd  io  legea  iiieas  DabOi*  Peraa  u 
2.  'arque  eliam  raea  lege  adscribi- 
Ujf/  Gronat. 

TB  ilf^ii  nt£  addkam  Ifgibut]  Mea 
modo  Ft  eonditiQiie  iitar, 

80  5*J«  reithirit^]  Si  ven turns  coc- 
natum  ea  ad  nip^  veni  teTn|>esti¥e  eC 
ma  hi  re,  Turn  ft*  f/um  /  vtl  jam,  ^c»] 
Fuit  qui  ex  aniiqiiis  scriptiirEe  Teftti- 
gib, '  f  mitib/  Af^  mulU  otittm  tit»  te- 
geret,  hoc  ifii^ij :  meis  jam  jutnentia 
otium  cut,  nee  iiUo  occiipalus  *iiin 
optre.  QnU  m^diiii  fidtiis,  sentns 
DOD  indij^niii  eat  PUnlino  sale  ;  ut 
paraailiia  de  ae  qaajii  mulione  loqua- 
tur.  Ilaque  ne  iUieedebat  qnidem  ; 
Bc  eiim  pfope,  ut  di^cedat^  cugit  le- 
i»ex,  diceuH,  fmo  nenare  ieportmy  %'C« 
Tfirneb. 

»1  /  m&do]  Hunc  veraltuhtrn  tali 
Ttiodo  teirribendum  vel  adbne  (rner 
dlifii  vidif  ilirjda  r^nare  ffporfm,  nunc 
wtrm  tenri*  Dicit  parafilo  fleuex  vie* 
inm  smins  aipernm  e^ae,  pTDinde  ai 
vcMt  niolLiorem  meUorcinque,  aliam 
niensam  quiPTBl,  *  EH/  lioc  est,  erl- 
naeeo,  aitperuni  vtctiini  mum  cam- 
patat  ftpinulpiito  anitnSiU :  molli^nn 
jinlem  et  deLicratiim  '  lepon,*  cujus 
pilo  nihil  mnlHus:  aipar  vicIiik  quo 
ipnd  tne  dSC-nabli,  tibl  paratUA  til  i 
nunc  erem  ienea ;  hI  tibi  diapllcei  hlc 
ere»,  leporeni  venare*  Id  est,  mollio* 
rem  apud  aliimi  qq^re*  Male  Scali- 
i;er  le^ebat  nunc  Citim  tenes  ;  quod 
edillonesi  iiiiiiera>  mate  receperunCi 
SalmtJM*  Fennre  leporemt  nunc  ertm 
lexri]  I  ft  R  tar   proverbil  nd   vta$,  qm 


condltionem  pa  rum  cammodain  nac- 

ti,  ntetlorem  quaerere  jubeiitur:  aul 
etiam,  qui  optiiiitirn  sa  jnveninae  rati 
in  tnidtQ  viUuB  Uicideriitit  ;  eoqne 
Tillerifi^  vealtganduni  rnooeDtur.  Ce^ 
leruui  noo  eal  iiia  Jaus  inlorvertenda 
Jano  MeUero  Palmerioi  qui  primua 
aic  legendum  eite  vidit*  Propcrt. 
U,  19.  '  miiil  tit  le  pores  audacia  mol* 
le»  Exciper^.*  Groitov^ 

82  Nttm  meui  acrupoMom]  All  lid  J  t 
ad  proverb*  '  Tereve  sax  oa  a  in  viam/ 
pro  eo  qiiod  eat,  in  dlfficulutibns  ver- 
larK  S^aL 

84  CalceatU  denHlms]  Hoc  vaU  pa- 
Tasjtus  ;  Quamvis  dicia  victuiP  tiium 
aspenim  et  icrupOHUm  e»ie^  oon  de- 
terrebja  tamen,  qinn  venianif  et  qni- 
dem cuni  dentlbus  calceali«p  id  est, 
jta  munitii,  ut  viam  illam  &crupo»aiii 
facile  con^eero  pnssint,  Meta|»bara 
duela  a  vialoribnii,  qui  per  aaia  at 
icrupos  itnrj  calceii  ae  diligeiitiua 
niiiniuut;  cum  in  locU  plani*^  ondli 
»3>pe  pedlbua  mcedantt  Phi&r. 

&G  TtTrettri$  temn]  litterpretaltir, 
quod  obacuHut  dixerat  Hegio«  Est 
autem  ierre^irii  ctBHOj  quie  nibil  niai 
terra  natum  babet;  qnam  Horatlna 
egreRie  *  cu^nam  sine  Eianguine '  dix- 
it, imitatinue  Gr«ra*  DiphJhii :  StTir- 
rWj  dAA*  Oiil*  atpta  l^x^iM*  PeU  Vieiet, 

ST  Ctrraii»]  Si  iitam  ecenam  parare 
cogltas,  earn  vgrcitja  apponito,  qui 
tennl  viciu  alendi  lunt*  Lumi, 

89  Subducam  rtiimncutam]  *  Snbdn- 
cere  ralionem,'  est  difiti^  aeorsum  et 
^ecreto  putare  ratlonem,  ut  appareat, 
quid  nabia  debeatur,  quid  tios  aUU, 

ACTUS  II. 
StCHA  %.   4  EteniiJ  Propria  :  oain 

aervitn»,  Ubertaif  dlvittic,  ^c.  a  Lu- 
cret*  lib.  i*  appellantur  'eventa/ 
Mo§  bt^nu'si]  Ka\6u  itnw  i^ffor^  Itoc  est, 
Tpit  aiihp6i  iitTitt-  ^i  iwiAi  fxaifTof  hene 
mi^ratoa  decH*  Non  niinu»  dif}erut}t 
Laiinii  '  moa  ^  ^t  '  niorei/  quam 
Grsptiia  llai  el  ^i,  qti£  et.neceita- 


1834 


NOTiB  VARIORUM   IN 


rio  a  sapienlibui  distingvnotor*  Cu* 
$aub, 

5  Eamqm  herili]  Lefendoro  et  e- 
mendandum  censet  Larobinos,  Eum- 
^ue  et  kerile  imperium  ingeniii  cef^riff 
Une  reddere,  Hac  lententia :  Et  mot 
bonus  est»  lenem  reddere  earn  nervi- 
tntem,  et  herile  imperiam  lene  red- 
dere, ingeniis  ve$trii:  quod  valet,  di- 
ligenter  et  fideliter  tervieodo,  liben- 
terqae  parendo.  Ingeniii  vettris,  non 
tant  dandi  casnt,  sed  anferendi.  Lene 
"Vero  conjangi  debet  cum  herili  tmpe- 
rio,  non  tn^eiitM  veitrie,  Bosbom. 
'Sttmque  herili]  Simplicissimum  vide* 
tiir,  Eique  herile  imperium  ingeniii 
Tfttris  tene  riddere.  Oronov. 
'  7  OatUi  mnltam  m»$eriam  addUi$} 
Hec  est  conjectura  Camerarii.  Prim 
edebatar,  madta  ocnlia  muUa  miaera 
*ditia,  Optimiis  codex  el  Langianus, 
mtdia  ocuUm  muUa  mtrocitltt.  Ex  bac 
teriptara  conjiciendam.  Nam  qnod 
alii  script!,  mira  dtm,  mira  cudii^  int- 
ra endOii^  fecerunt  pro  captti  qnis* 
que  siio  Itbrarii.  Vide  an  fnerit, 
^tdaiiane  hand  opui  est :  multam  oeuUa 
modo  irrogutia,  Habes  '  irrogare  mnl- 
tam '  apnd  Ciceronem,  Livinm,  nos- 
trum in  hac  ipsa  fabnia.  'Molto' 
notem  pro  'modo/  et  vieissim  in 
vett.  eodd.  lepe  animadvertimus. 
Gronov. 

IS  Ojficium  qnod  est]  Est,  pro  '  sit,' 
more  Plantino.  Offidum  antem  bic 
fnga  est.  Tfta6iii.  Imo  '  officii '  no- 
mine captivi  intelligi  bi  volnnt  omne 
-obseqnium,  qnod  domino  debebant. 
Bicnnt  aotem,  id  prsesiare  se  posse, 
etiam  vincnlis  solutes.  Cnr  ergo 
vinciilis  non  solverentnr  ?  Interim 
meditantnr  fugam.  Boxhom, 

14  Fingitis]  Non  vulgariter  dic- 
tum, <  fugam  6ngere,*  pro  moliri  et 
siruere  fugam:  sed  honeste  inprimis, 
et  antique  ratlone  loquendi.  Lncill. 
*  Sed  fuga  fingitnri  timido  vadit  pede 
percitns.'  J,  GmI* 

17  Sine  Hs  arbitris]  Sell.  eapti?ii 
idiit.  Lsunb. 


10  tneipisse]  Mss.  ineipesse.  Vete- 
res  dicebant  *  incipio,'  '  incipeMo/ 
sicut  '  lacio,'  '  lacesso ;'  fario,'  '  fa- 
cesso  i'  *  capio,'  '  rapesso.*  Meuru 
Verba  in  <  isso '  vel  ai^uch  sunt, 
vel  primigeniorom  loco  nsarpantur : 
nee  imitationem  significant,  nisi  qos 
a  nominibus  veniunt.  Votsiug^ 

21  Cum,  flue]  Nihil  hie  difficHlta- 
lis.  Legitur  ferme  in  omnibus,  eum, 
ifuts  totmmuMt  eopia  est,  id  est,  cnm  co- 
ram quse  volnmns  copia  est,  facoltas 
■est,  et  <|itff  eopiis  facitis  nos  compotes. 
Salmas.  Imo  onines  scripti,  ea/acUis 
nos ;  sine  r^  et,  sine  r^  ^us.  Scriben- 
dum  igitur,  cwn,  qnam  vohdmusncs 
Copiam,  eafadtis  n9s  compotes.  Joxta 
Latine  <  compos  aiiqno '  ac  '  compos 
alicnjas '  dicitun  At  tins  :  <  ma|^is 
compotem  et  multis  malis.'  Gronot. 

24  iir6i<rart]  Id  est,  spectare,  an- 
ribus  excipere,  oculis  cernere.  Lmnb. 

26  Nisi  astu  colas]  Nisi  callide  trac- 
tentur* 

29  Sobrie]  Ni}fa^(i»s,  considerate. 
Donam, 

94  ViUtati]  Vitam  acsalotem  mean 
vilem  et  quasi  venalem  habere,  mini- 
miqne  sstimare.  Carum  caput]  Orae* 
corum  more,  ^ij  tn^aXii,  vel  rifik 
Ks^oK^,  Douza, 

97  Dum  id  impetrant]  Jmpetrare 
conantnr.  Lamb. 

45  iifftmiiiN  ostendemnt  suam]  Saao 
voluntatem  aperneront,  ac  declara- 
runt.  Lamb.' 

47  Of9  per  pr^cem]  Orare  per  pre* 
cem,  est  orare  precando  vd  prece,  nt 
Herat,  dixit,  '  Oratns  multa  prece.* 
Lamb. 

63  Mewtoriter  meminisse]  Sic  Afran. 
*  memoriter  memini.'  Sed  vim  horum 
non  sensit  Lambiuus.  Vide  ta  mihi 
notes  Asin.  in.  2.  Taubm^ 

ScBNA  II.  9  Ne  quttstioni  essemtcs] 
Hoc  est»  ne  opus  esset  uos  qonrere. 
Diasald. 

12  /g^nawyiitimis]  Fortium  virorum 
▼idetur,  In  proeliis  aut  vincere,  ant 
npri :  qui  enim  capiuntur,  vix  inter* 


PLAUTl  CAPTElV.   ACT.   II.  SC.  2. 


1835 


ditm  cffuginnt  igtiafiaB  antcerte  ^iXd* 
^rvxtof,  notam.  Atque  hoc  slfnifica* 
vit  PbilocratesPlantinn8,&c.  Muri'' 

15  Id  niseium]  Id  ignoratum  et  ID- 
cogoituni  dicam  libi.  *  Nesciua*  sig- 
nificat,  et  eUra  qui  ncscit,  et  quod 
neacitur.  Lamb.  Plane  nt  *  dnbimn ' 
dicimns  et  eum  qni  dnbitat,  et  id  de 
quo  dubitator.  Boxhorn, 

16  AttineQ  Admotos  tenet  J  scilltf. 
Pbtlocrates.  Taubm, 

17  Involucre]  Leg.  iWolwcnwl,  qnod 
interpretor  linteum  illud,  quo  ton- 
sorea  solent  humeros  tondendornm 
invoWere,  ne  vesti^  capilli  tonsi  lap* 
su  inquioetur:  ^fiSxifoy  vocat  Plu- 
tarcbus.  Significal,  Philocratem  sine 
ulla  accurala  cura,  et  sine  ullo  pu- 
dore  ant  inetu  Hegionem  deceptu* 
mm.  Turneb, 

18  Stnctimi  *  Strictim  tondere/ 
est  tondere  ad  cntem.  ^i'  XPV  ^^P"^- 
Perpectinem,  est  panllo  longius  a  cute 
inierposito  pectine  tondere.  Sic  Or«- 
cis  duo  tondendi  genera  sunt,  crifrf^ioy 
et  jt^iror  illud  strictim,  hoc  secns. 
Turneb.  Manet  autem  in  allegoria, 
dncta  a  lonsore.  SigDi6cat  vera,  se- 
nem  velut  in  tonstrina  esse,  ut  a  Phi- 
locrate  omnibus  modis  decipiatur, 
strictim,  et  pef  pectinem  tondendo, 
et  admutilando,  id  est,  non  Icniter.  sed 
prorsus  et  penitus  decipiendo.  Lamb, 

21  Proxumumquod  sit  bono]  Et  hie 
tacent.  At  mihi  quinque  scripli  co- 
dices offerunt  bonum.  Quo  inducor, 
nt  sospicer,  Proxime  quod  sit  bonum, 
quodque  a  malo  tongisaume*  Genus 
loqnendi  in  Observationibos  et  ad 
Livinm  lllustravimus.  Gronot, 

24  Engepai]  Gestientis  Isetitia  in- 
lerjectio  est.  J.  GuUel  Thalem  ta- 
Unto]  Thalem,  qui  unus  e  septem  sa- 
pientibus,  prae  hoc  contemnam,  et 
enm  talento  mihi  addictum  cmere 
nolim  :  quia  Philocrates  scilicet  mul- 
to  est  sapientior.  Lamb. 

25  Ad  sapientiam]  *  Ad  *  comparsf- 
tionem  eliam  ttolat ;  ut  hie,  et  apnd 


Cic.  de  Oi^tore  lib.  ii.  «  Nihil  ad 
Persinm.'  Terent.  *  At  nihil  ad  oos* 
tram  banc'  Lamb, 

27  lUie  Philoeratet]  Sic  enm  ap* 
pellat  errans,  cum  sit  Tyndarns. 
Lamb* 

30  Cum  ha  AleU]  Cum,  ait>  tau 
gratiosuK  ille  sit  in  citiute  ana,  ec- 
quid  in  re  bene  uncta  est^  Dizerat 
antem  falsus  ille  Tyndarns,  Philocra- 
tis  familiam  atqne  ipsura  adeo  et  poU 
lere  illic  plnrimum,  et  coli  maxim6 
«b  Aliis.  Vernm,  qnid  canssas  arbi* 
tramur,  cur  hie  noster  'Aleos'  sem- 
per et  *  Alidem '  nominet,  cnm  omnes 
ceteri  Laiini  scriptores  '  Eleos '  et 
'  Elidem  V  An,  quod  ea  nomina  ita 
elata  minus  nova  essent  Romanis  ho- 
minibns,  rndibns  adhoc  et  imperititf 
rernm  Grvcarom  ?  eqnidem  censeo ; 
nam  neqne  <  Alia '  Oufio  Latium,  ne- 
qne  'Alienti  die'  fasti  clarius  quic* 
quam  habent.  J.  Gn/. 

31  Unde  excoquat]  J.  Donia  leg* 
unde  excoquat  sebum.  He.  senex  Quid 
pater?  vinUnil  Sed  nihil  fuit  immu* 
tandum*  Ait,  tarn  opimas  esse  opes^ 
nt  senex  ex  illis  posset  sebum  exco- 
quere*  Ex  mentione  senis  facta  ad« 
monitai  Hegio,  rogat  an  adhnc  vivat 
ejus  pater.  Sic  itaqne  dispnnge,  mm* 
de  exeoquai  sevum  senex  (hoc  eat,  pa* 
ter).  He.  quid?  pater  vivUns?  Dis* 
said.  Cnm  autem  sebnm,  «t  Nonius 
ait,  *  fiat  ex  adipe  ruminantinm/ 
opinantor  quidam,  Philocratis  patrli 
divitias  fuisae  in  re  pecnaria.  Lamb. 

83  Or<?am  scire]  Nam  quicqnid 
taortuum  est,  apod  Orcum  est.  Lamb* 
85  Thesaurochfifsonicochrysides]  Lu- 
lit,  more  veterls  comcediae,  in  mirifi* 
ca  nominis  compositione.  Est  autem 
hnjus  significatio,  •  thesauri,*  et  *  aa^ 
ri,'  et «  fictoriae.'  Si  antem  scribatnr 
ThesaurochrysomfehoehrysidiSf'vngnW 
erit  significatio  in  nomine.  Camerar* 
LegeThesaurcekrysonieochrysides.Qum 
dicnntur  a  Philocr.roearaconfirmant 
gententiam,  •  Imo  edepol  propter 
uvaritiaro/  &c.   Nam  atari  est  kp^ 


1836 


liOTM   VARIORUM    IN 


rcir  roiv  Ofi^avpoit*  andteU  ftt  factio- 

seuex  ille  ant  ^oiifaxfwtf'oi^oxptwi- 
lift,  ant  poliiis  QnatmpoK^v^wxQXP^' 
Svr,  quasi  qui  uiii^ulif,  iitque  tantom 
noD  omnibns,  aiirl  soi  theaaoram 
abfcondat:  nam,  *oninilHi8  nngoUs,' 
M^m  est  q«od  onmibDi  nervis  ac  ri* 
ribns.    Cie.  Tnscul.  ii.  Herald. 

86  hdiium  id  namtii  quasi  etl]  8a- 
spicor  ipsi  Plauto  scriptnm  e$8e,  nt 
Alioqni  solet  loqui;  et  Tersum  «•§« 
^dpiurpof.  Vide  Obterv.  iii.  0. 
Groaov, 

37  Audaciam]  *  Andacta '  hie  cat 
aviditat,  audacter  invadeat  aliennm* 
Twrmtb. 

S9  Pertmax'i  Id  ett,  valde  tenax. 

*  Pertendere '  est  rh  6rcpSun-«(yf(r9at» 
ad  terboai.  Propert.  '  Pertendeas 
aniino.'  Plaatus  mora  ino  allaiit  ad 
atymotogiam    veram;    oon   enim    a 

*  pertcndendo/  lad  a  '  pertioando.' 

40  Qu&ndo]  Noo  est  ea  tox  in  Mit« 
Lang,  et  sane  quid  al^nd  est  qoam 
intarpretameDtuni  rov  M6t  t  Oistald. 

41  Samiis  wuU]  Id  est,  lestaceis 
fictilibna.  Calebrata  terra  Samia  ad 
figuUna,  omninm  ancternm  teatimo* 
Biia:  nihil  antem  ad  anrnm  et  argen* 
tnm,  quibns  in  sacrificiis  utebantor 
ditloret.  Lmgpt.  SomUU]  Vide  Me- 
narchn.  i.  S.  66.  et  inprimis  Alex, 
ab  Alexand.  atqne  iniba  Tiraqnell. 
Taubm. 

42  SurHjnal]  Sell.  '  vaaai'  si  non 
Samiis,  sed  aliis  pretioaioribna  ata- 
tar :  quo  ipao  apparet,  nullam  fuiste 
faniliem  paulo  looqpletiorem,  In  qna 
non  etaent  saererum  tasa,  qoibui 
ntarentnr  ad  rem  divinam,  sunptno- 
siora.  Gydher. 

54  Fwtum  huiwm]  Id  est,  rea  hn* 
manaa.  <  Fortonam,'  ait  Sallott. 
'  plerasqne  rea  ex  lihidioe  sua  agi* 
Ure.'  Et  secondom  Plin.  <  Fortune 
ntraniqne  pagioam  fecit' 

68  E$i  pr^id^i  Formola  olim  re<* 
eepta  est,  qua,  '  Deoa  esse,'  excla- 


mabant.  Livios  lib.  in.  ^  Dan  pre 
ae  qnisqne,  Deos  esse,  et  non  negU- 
gere  humana,  fremonf.'  Briston. 

71  Ne  patri  decere]  '  Decere  •  jon- 
xit  enm  dandi  easn,  at  in  Amph. 
'  Capiam  ornatnm  qui  potis  decet/ 
Senteaf ia  hec  est :  Te  obtestor.  He* 
gio,  ne  mem  divitiae  te  faciant  pecu- 
nias  avidiorem,  atque  ad  qnaestam 
attenliorem ;  at  ne,  si  ita  feceris,  pa- 
trem  menn  decere  videator,  tametsi 
aniens  ei  sim  filius,  relinquere  nie 
apod  te  in  aervitute,  too  sumpto  co- 
piose  viventem,  potins,  qoam  roe  im- 
penso  pretio  abs  te  redimere,  nt  illic, 
ubi  minime  honestam  est,  nempe  in 
patria  et  apod  nolos,  meodicus  et 
egens  vivam.  Lamb, 

76  Seio  ego]  Duo  hie  opponit  He- 
gio:  Scio  qaidem  mnltos  a?aritia  sna 
ditatos :  sed  et  hoc  scio,  eos  qni  In- 
crnm  in  loco  neglexcre,  rem  feciste. 
Grutenu^ 

77  Fit  etiamt  M]  Est  etiani  tempos 
▼el  locos,  &c.  Sic  Trr.  Adelph.  ii. 
3.  '  Pecaniaui  io  loco  negligere,  ma- 
ximum inierdum  est  lacrnm.'  Bene 
sentenliaro  castigat,  *  in  loco,  inter- 
dam.'  7aii6iR. 

Si  Amittam]  Sanro  hoe  sibi  quo- 
dammodo  Plaatus  habet,  at  *  amii- 
tere,'  pro  a  se  dimittere  osurpet :  ita 
Terent.  Heaut.  in.  1.  <  prius  Pecn- 
niam  onsnero,  qoam  aba  te  amittas 
filinra.'  Et  Virgil,  ^n.  ii.  *  Qoit- 
quis  es,  amissos  hinc  jam  obliviscere 
Oraios.'  Taubm, 

84  Prkatam  terviMem']  SerTitns 
qasdam  private,  qoedam  pnblica. 
Isti  servi,  late  somto  ▼ocabolo,  pnb- 
lici  nominantor,  qui,  licet  ser?itute 
li|berati  roanuque  missi  fueriot,  mi- 
nisterium  tamen  publicom  ant  nia- 
gistratibuf  ant  sacerdotibus  exbi- 
bent:  qni  ex  libertinornm  corpore 
plerunque  snmebantor.  Faber, 

86  Tarn  hoe  quidem  iibi  in  proclin] 
Hyperbole :  qnid  enim  procliYins  esse 
potest  imbri  deoidente  ?  Sic  Sallast. 
Oral.  II.  ad  C.  Csesar.  '  alia  omnia  in 


PLAUTl    GAPTBIY.   ACT.   If.  SC.  2. 


1837 


firocKvi  enmt.'  Lamb. 

88  Bum  ab  re  me  liuid  eru]  Contra 
honetlum  el  usum.  Ita  Trinun.  *  ab 
re  consnlit/  id  est,  frnttra.  Tambm, 

89  DotiteMfii]  Donee  ille  hnc  redi- 
erit.  Denieum  aotiqunm,  pro  donee  z 
qwi  et  Lncretiuft  ii«ut  est  uon  lemel. 
Lamb. 

90  Utattimgtvm  lame  mihi  dee]  Sic 
Mercatore  1. 1.  <  Lacnini  iogens  fac* 
to,  prcterqaam  mibi  mem  pater  de^ 
dit  sestimatas  mercet/  Paalhis  lib. 
If.  Recept.  sent.  tit.  4.  'Si  rem  vsti- 
matam  tibi  dedero,  nt  ea  dtstraota 
pretiom  ad  me  deferas.'  €Srem&v»  JEe* 
ibmaium]  Ut,  si  aon  redierit,  soItsm 
ipse  tibi  quanti  faerit  sttimatos. 
Lamb, 

96  TnamHmk  reddei]  Coafectiim 
redder.  Lamb. 

97  Sertme  ex  eenienUa']  Servas  ei 
gratior  atqne  acceptior.  Lamb. 

109  Qmd  me  asse]  Lego,  qaed  mad 
erne  eeio  erga  bemevolum.  Nam  catia- 
•aro  mittendi  habere  debeat  altertnt 
in  ae  benoTolentiara,  non  suaa  in  al- 
teram. J.  Guiielm. 

104  Op^ona  imei]  Sic  libri  optiml. 
Sed  nee  credeodnm  Lambino,  aliqQid 
alittd  dictaram  fnitae  Tjndamm  tire 
Paendophiloenitem*  nisi  Hegio  inter* 
pellasset:  neqne  admittenda  distine* 
tioCamerarii,  OpltNM.*wia.  OaNeU 
mins  Toro  quod  adfert,  taio  epMaia,  in 
eo  duplex  peeeatam  est.  Frin8,qiiod 
nescit  juita  ekganter  atqne  exqni- 
sitins  partienhe  alind  verbam  vel  to* 
cabolnm  a  fironte  prsepool.  Aullitar. 
IV.  10.  *  pemego  imo.'  Plin.  in  Pane* 
gyr.  '  quKso  imo  et  obtestor.'  Vide 
ad  Lit inm  xxxviii.  43.  Peiode  qnod 
adverbioro  facit  pro  nomine,  secntas 
Lambinnin,  tubaodientem  eiiam  *  di* 
eia.'  Ad  interrogaiionem  illam,  Nmm 
qmm  eamea  est,  qmnjiat,  simpliciter 
qnidem  respondebaiH,  'Nulla,'  nt 
Ampbit.  It.  2.  228^  at  doctins,  OpH* 
mm.  Id  ortom  ab  religiosis  Teternm 
et  nbiqoe  f^^in^tiir  gestientibos.  Nam 
'nihil'  aui  'nulla'  8^<r^i]VAa*  'oulli' 


cnim  ilKs  mortal.  £t  id«m  efflelebat 
altermu :  nam  si  optima  erat  eansa, 
nt  fieret,  vel  cur  fieret,  utiqne  et  erat 
nulla,  qoin  vel  car  non  fieref.  9ie 
Aalular.  ii.  2.  84.  <  Sed  nuptias  hodta 
qoin  faeiamas,  nam  qn»  causa  est? 
£u.  Imo  edepot  optima.'  Trlnummo 
V.  2. 64.  '  Nam  quid  cansas  est,  quin 
nxorem  craa  ducam  domam?  C.  Op* 
tiasumest:  licet.'  Ubi  sane  vix  est, 
nC   non   etiam    scripserit   Plantas, 

•  Optoma  est.'  Terentias  Andria  v. 
4.  '  Da  axore,  ita  ot  possedi,  nihil 
mntat  Chremes.  Gn.  Cansa  optima 
est.'  Refagit  enim  et  hie  dicere  <  Ni- 
hil.' Nee  nimit  ablt  ilhid  Aolular. 
IV.  10.  42.  <  Die  bona  fide,  ta  id  au« 
ruBi  oon  snrripviati  ?  Lt.  Bona.  Ei7. 
Neque  scia^  qais  abatolerit  ?  Ly.  Is* 
too  qaoqae  bona.'  Ejnsdem  t^fAiot 
eat,  qood  in  discesso  interrogamti, 
'  Namqnid  vis  ?'  malebant  reapondere 

•  Recte/  quam  *  Nihil.'  Terentiut 
Eunucho  If.  2.  M.  *  Rogo,  nnmqnid 
veHt?'  'ReeU/ raquit,  <abeo.'  Cat 
simile  in  Hecyra  iii.  2.  <  Quid  tn  igi- 
tur  lacrnmaa,  aut  quid  ea  tam  tr istis  ? 
Pa.  Reote,  mater.'  £i  Planti  in  Mer* 
cat.  Ik  t.  <  Undo  ineedis,  quid  feati* 
nas,  gnate  mi  f  Ch.  Rccte,  pater.' 
Et  tamaa  hoe  '  Recte'  seasn  Modern 
est  quo  '  Nihil :'  nimtnim  In  primo, 
Nihil  volo,  nisi  tea  recte  rem  gerere, 
reete  se  omnia  habere.  Ant  adeo  kk 
omnibus:  Recte  omnia  se  habent. 
Ponatusin  Hecjram:  'SIcdkhnns, 
quom  sine  injuria  interrogaotis  ali« 
quid  reticemnt.  Alii  *  Reete '  sic  ac^ 
cipiont,  otintelligant.  Nihil  est  maK.' 
Sic  in  formala  SC.  per  discessionem : 
'Qui  hoc  censetiSy  iliac  transife :  qui 
alia  omnia,  in  cam  partem,  qua  cen- 
setis.'  '  His  verbis,'  inquit  Pestnr^ 

•  prseit  ominis  videlicet  causa,  ae  di« 
cat, '  Qui  non  censetis.' '  Hinc  Intel* 
ligitur,  qood  est  in  Casina.  ii.  6.  68. 
'  Cor  omen  mibi  vituparat  ? '  De  quo 
ad  ilium  locum.  Granov. 

107  CeUaria]  •  Collariay'sive'col- 
lare/  vincoli  genus,  quo  coUvm  ad- 


1888 


NOTJB   VARIORUM   IN 


ttringitor,  Locilllai  lib.  xiix. '  Ciiib 
niMiicitf  catalo  collareqae,  nt  fugiti* 
vnn,  Deportem,'  Tom  *  collus '  et 
<  coUum '  dixiwe  ? ettret,  docet  N<h 
oius, 

108  Graiut  ea  gravida  tH  homiM] 
Scribitor  in  libris,  gratia  ae  gravida 
ett  bonit,  Don  graiia  ea  gravida  est  b<h- 
MM.  Not  ex  ▼eitigiU  aDtiqas  lectio* 
nis  scribendam  paUmast  Quod  bami$ 
benefit,  benefieiam  gratia  ae  gravitae  'et 
bonie^  Id  est,  id  gratam  tc  grave  est 
booif.  Id  alio  loco,  totidem  ferme 
▼erbia  et  iiadero  expretsit.  In  Pertm 
IV.  5.  II.  *  81  quid  bonii  bene  fit,  ease 
idem  et  grave  et  gralura  tolet.'  latie 
dixit,  gratia  est  et  gravitas  est  bonis, 
cam  ipsis  bene  fit,  id  eat,  gratoro  et 
grave  habent*  Ubi  grave  ponitor  pro 
pretioso,  nam  qn«  ad  pond  as  dan  tar, 
qao  graviora  eo  majoris  pretii.  Unde 
apod  Symmacbum,  'in  gravi  don6 
habeo.'  Qoibas  aotem  graturo  et 
grave  beoeficium  quod  acceperont, 
aolent  et  iidem  operam  ponere,  nt  se 
grates  ac  memores  testentor,  parem 
referendo  gratiam.  Sabnae,  GnUia 
ea  gravida^  Ignore  libros,  in  qaibos 
•it,  gratia  ae  grorida,  prseter  editio- 
nem  primam  Parei,  in  qua  cum  id 
reprehendisset  Oroterns,  respondit 
alter  oporarom  esse  roendum.  Nee 
possnm  capere,  benefleiamestgraeUae. 
Nihil  melios  volgato,  qoicnm  consen- 
tlont  tcripti,  et  id  ita  explicandom  c 
Qmod  benefUium  bonie  bene  fit,  id  est, 
rede  atqae  opportune  confertnr,  ea 
gratia,  id  est,  ob  id  gratia,  eet  bonie 
gravida,  impensa,  plena.  Gronov. 

ScENA  III.  8  Utroqme,  9fc,^  Vide 
AOtasEpid.  III.  2.85. 

II  £a]  Sc.  'ratione/  sen,  ob  earn 
causaro.  Lamb.  Tnopte']  Dandi  casus 
est.  Demza,  Sed  nterque  Lamb,  et 
Dousa  fallontur.  Ne  dnbita,  qoin 
scripserit  Plautus,  Ta  tibi  a  tuopte 
ingenio  prodee  pUtrimum,  Vera  pbra- 
sis  Plautina  est.  TrucnI.  iv.  S.  *  ab 
ingenio  improbus  est.'  Boxhom. 

16  Qui  nie]  Helleoisnius ;  nam  La* 


tino  more  dizisiet :  Qui,  quid  ego  re<« 
ram  hie  agiteas,  et  quid,  fieri  velim, 
omnem  rem  pairi  meo  illuc  ordine 
perferaf.  LaiR6.  Qui  me  quid  rerum] 
Recte  Lambinos,  et  nugatur,  qui  rl 
me  conjungit  cum  t^  petferat.  Eoul- 
lege  accusativi  est  frequentissina 
Plauto  et  aliis  scriptoribus.  Vide  ad 
Senec.  de  Benef.  iv.  83.  Gronov* 

20  Si  non  rebitae  hue]  Si  dob  rede* 
at  hue*  '  Betere '  anliqoum,  boc  est, 
ire:  tone  *  rebitere,'  •  perbitere,' 
*  praeterbitere,*  hoe  est,  redire,  per* 
ire,  prseterire.  Pacuvius  in  Medo: 
'  Si  resto  pergit  iter :  turn  si  ire  co* 
nor  probibet  betere.'  Noniue, 

2$  Vt  adhucioeerum/eci]  Utosqne 
ad  boc  tempos  feci.  Lamb, 

80  Benevolentem]  BenevoUan.  Usi- 
tata  vox  Plauio,  ut  et  Tereniio.  Latnb, 

88  Facile  memoria  mewuni  taaun] 
Intelligitur, '  etiamsi  nihil  dices.'  Ma* 
le,  mcaitiit  a  me :  male  Tyndaro  dator 
rh  tamen,  tanquam  intelligatur,  *  di« 
cendum  fuit.'  Quasi  non  post  paol- 
lo,  *  gessisse  morem  in  tantia  aernm* 
nis  tameo.'  £t  sic  Plautus  centies. 
Gronov, 

86  Quamenumi]  Memorem  mones  2 
qui  autem  memorem  monet,  moratur 
eum  quem  roonet«  et  tempua  fmstra 
conterif.  Lamb, 

88  Quam  pri$num  poterie]  Lege  po* 
Urit,  scil.  *  pater.'  Quamprimom  po« 
terit,  remittat.  Boxhom. 

40  itfifut  mihi]  *  Prsterea  neno 
dicendo  consequi  possit,  quantum  re« 
ferat  ad  voluptatem,  existimare  ali- 
quid  esse  proprie  suum.'  Aristotelea 
Polit.  II. 

66  Med  erga]  Pro  erga  me. 

61  letic  pol]  Notaodum  loquendi 
genus.  Hoc  autem  vult:  Centum 
partibua  magis  a  me  laudarl  meritus 
est,  quam  ego  ab  eo  laudor,  sea  laa« 
datus  sum.  Lamb, 

65  Magis  non]  Ordoest,  Nonwta* 
gi$  possum  factum  velle,  id  est,  nod 
magis  possnm  cupere  id  effectum  red« 
dere,  quod  dico,  quam  re  eoiiar,  nt 


PLAUTl   CAPTRIY*  ACT,   HI.   SC.  1. 


1839 


fiat.  UtiA. 

66  TesUm  laudo]  Id  est,  nomino. 
NoDins,  qoi  bono  locnm  profert, 
AgeU.if.6. 

74  Ignores]  Id  est,  asptrnerU,  et 
quasi  igootam  negligas*  Sic  Aoipliitr« 
IV.  4.  '  Qaem  omnes  mortales  igoo* 
rant  et  lodificaot.'  Dmaa,  Vide  no« 
tas  ibid. 

76  Tuqtu  ie  pro  Wtero^  Ne  ta  te 
pro  libero  geras,  qui  liber  non  es,  et 
ne,  qui  pro  te  pignori  oppoiitna 
aniDy  fleterat.  Vide  Sticho,  iv.  1, 
Lamb. 

79  Foe  ftdeUs]  NoDins  tantom  ha* 
bet.  Foe  fideU :  cave  Jluxam  fidem 
ftroM,  Obiter  note,  potterioris  K?i 
acriptorei  *  fideles '  labstanti? e  ter* 
▼Oft  moa  Tocasse :  otl  homo  in  Pan<« 
deetis  est  servos.  Laiiiprldios,  *  per 
fideles  snos  qnvsivit.'  Ftuxom]  In- 
stabilem.  C«m«6. 

'  81  imuni]  Et  illod,  taeenlimi  sii<. 
vent,  intelligit  de  filio  Hegionis,  qoi 
eatenos  qoidem  inventus  erat,  qnod 
sdebat  pater,  nbi  lerviret,  sed  noo- 
dom  receperat*  Qnasidicat:  Invent 
^uni,  qni  jam  ex  parte  inventus  est. 
PUUr. 

83  Per  dexterami]  Pacta  qnas  ve- 
teres  rata  esse  volebant,  per  dBxte<* 
rararo  coroplicationem  slabiliebant, 
ID  signnm  fidei.  Lgmb, 

84  Hoc  age]  Quasi  dicat:  Erecto 
et  intento  animo  in  earn  cnraro  unice 
incombe ;  nee  perfiinctorie  aut  osci* 
tanter  age,  qnod  agis,  7aii6ai. 

87  Et  tua  et]  Et  tna  Hegionis,  et 
f ua  Pbilocratis.  Lamb, 

89  A  trapezita]  Id  est  ex  trapes  its 
area,  sive  penes  com  foerit  pecnnia 
deposita,  sive  ab  eo  moinom  sum- 
aerit.  Sic  Cic.  pro  Flacco :  *  Pecn- 
niam  opinor  nnmeratam  tibi  esse  non 
abs  te.'  Idem  ad  Attic,  v.  ep.  ult» 
*  Homines  non  modo  non  recnsare, 
sed  etiam  hoc  dicere,  se  a  me  solvere : 
qnod  enim  prstori  dare  consuessent, 
qnoniam  ego  non  acceperam,  se  a  me 
quodammodo  dare.'  Noster  Care.  v. 


8.80.  Grofiao. 

90  Sffngraphum]  *  Diploma/  per 
qnod  liceat  Psendotyndaro,  belli 
tempore,  ire  in  Elidew.  Iraiii6. 

94  8i  Diii placet]  Si  Dii  approbant, 
Piis  voleoiibus.  Interdom  ffJp«mu»f 
nsiirpatur.  Lamb* 

95  Dubitavi]  Proinde  ac  si  dicat : 
Stultus  foi,  qni  dnbitavi ;  nullo  enim 
pacto  dnbitare  deboi,  bos  captives 
emerem  an  non  emerem.  Lamb, 

97  Apparebo'}  Comparebo  domi: 
bine  '  apparitores,'  qui  semper  appa'^ 
rent:  sive  *  apparitoram  faciont,'  nt 
loquitur  Sueion.  *  magistfatibns. ' 
Unde  apparitoreB  in  vett.  Glossis  ex- 
ponnntnr  dunoSfarral*  tUrZl  8i  bwriphat 
rots  Apxavai  «po<rf8pc^rr«s  infitfioorai, 
Faber.  Prsesto  ero.  Glo$s,  Mu.  PU 
Boxhom, 

100  Amittam]  Absolvam,  expe- 
diam;  snmpta  a  trapesita  pecnnia, 
quam  tibi  dem  in  viaticum.  Lamb^ 
Dimittam.  Boxhom. 

ACTUS  III. 
ScBNA  I.   4  Ocuioe  effodiam]  Lo« 
cem  eripiam  ;  tralatio  est.  Lambt 

5  Midignitate  oneravit]  Ita  omoea 
homines  reddidit  in  me  illiberales  et 
malignos.  Lamb, 

6  Jejumoeiorem]  Magis  jejuniosnm« 
fen  majore  jejunitate  tenuem  atqne 
inopem :  vocabulum  risus  gratia  usnr« 
patnm.  Ut  aotem  Anlular,  i.  2.  cum 
totas  aedes  inanes  signlficare  vnlt, 
ait  *  plenas  esse  inanitate ;'  ita  hie 
hominem  a  cibo  inanenf  denotans  rii 
dicnle  *  fame  effertnm '  diclt.  Taubm, 

8  Resident  esuriaUs]  '  Residere '  et 
*  sedere,'  interdum  est  quiescere,  et 
a  rebus  agendis  supersedere  :  quod 
feriis  et  festis  diebus  licebat:  bine 
<  resides,'  &c.  Resident  igitur  esu* 
riaUa  feriaSf  dixit  Plautus,  pro  eo 
qnod  est,  agitant  ferias,  quae  Esnri* 
tioni  sunt  dicatae :  qnod  nihil  aliud 
est,  quam  quiescunt  et  cessant  ab 
edendo  et  bibeodo,  Turneb, 

9  llicet  parasitica]  Imperfecta  ora* 


1840 


NOTyE   VARIORI/M   IH 


tio.  lo  cruceiD  ire  jam  Meet  trti  nos* 
trtt*  Camerm: 

10  Ridieulot]  RidUulm,  y^Kurvitoihs, 
qni  risnin  capiat.  Nanniui. 

11  Laeonas]  Jocatnr  de  soleimii 
verberatione  paerorom  Laconicorooi* 
CojHtfrar.  Im  suba^i]  Viri  imi  sub-' 
•ellii  ttint,  qnl  tedent  is  ima  parte 
•nbitUU,  ttoo  prima.  Apod  Cieer.' 
Epitt.  III.  9.  '  res  kmgi  subsellii '  di* 
citnr,  qvm  mtthis  indiget,  qtri  delibe- 
rent :  pMiont  eoim  in  longo  labseHio 
miilii  sedere.  Tumelmi. 

12  Plagiptttidtui]  Leg^mlam  est 
Bhgipaiidat,  fiKaytwrrfZu,  Plautns 
ita  appellat  Lacones,  quod  fikoyTdts, 
id  est,  aiXJb,  lAffq,  M8i|,  itfiTuSts,  hoe 
est,  dctatrices,  eonviiHi,  terbera, 
aloera  flagellaqne  paterentnr:  h«o 
enim  omnia  sig nificat  fiXatyis.  Ltmgot* 
Qmhm  nmt  terba,  i^J]  Prorerb.  olet. 
Est  an  tern  *  penos  *  oaine  id,  quo 
^eseuntor  bomiaes,  et  quod  inttts  re* 
conditor:  nnde  '  peaitos,'^  penitra* 
re,  'penates,*  id  est,  Dti  interiores, 
et  qai  in  adito  penitissimo  coluctor  : 
nnde  et  '  penetrates '  dicti.  Toubm, 

18  RequiruHil  Esom  ? oeant.  Lam'* 
bin*  Qmlibenier]  Qui,  enm  Jacunde 
eomederint,  revocent  eos,  a  quibus 
bene  accepti  snnt.  Cicer.  de  Finib. 
II.  *  Negat  earn  bene  coenare,  qui 
omnia  ponat  in  volaptate,'  Sec  Lamb^ 

16  Aptrto  eofiu]  Id  est,  sine  pii<« 
dore  ;  confidenter.  Contra,  opertd 
eapiie^  irpaiKv^fdfu9ot.  Et  bene  dixit, 
aperla  tofUt;  talia  enim  loca  probro* 
sa:  opertebatnrqne  caput.  Qnare 
Don  recte  noster  Doota  hie  snbstitnit 
laaioaes ;  neqne  tam  probrosam  sane 
adire  macellum*  Sed  ringittir  para- 
sitns,  quod  jam  omnia  per  se  agant 
adolescentes,  neglecta  ipsorum  ope- 
ra. Qrtaer, 

17  TerwMn  /actual]  Id  est,  flocci 
faeimit.  'Temneins'  a  tribos  undis 
dictns,  inqult  Varro. 

20  Qittt  akf  hoc]  Id  est,  hue.  Dix^ 
erat  parasifns,  Quo  imus  una  ad 
prandiom^  ideo  tacentibfit  illis,  qnos 


rogarat,  adjicit,  Ecquis  andet  diee^' 
re,  ^HaCy'  id  est,  ad  me  eamas? 
Usitata  in  Hla  re  adverbia,  *hac/  ant 
'  hie'  Menaech.  '  nnmero  httc  adve- 
nis  ad  prandiom*'  Mosteil.  *  Hie 
apnd  not  hodie  eoenes*'  GwlMm.  Qwr 
jiTofitttmr]  *  Profileri  praodtam '  esse 
promittere  ooCat  Ouilelmins.  Sane 
'  profiteri  artem '  et  *  promittere  ar- 
tem '  eadem  res  est.  Sed  nescio 
qnoroodo  displicet  iUad  *  profiteri 
prandium.'  Magis  eliam,  qonro  id 
oanlkmat  lone  Glceronia  Philip.  ii. 
'  Ut  igitor  intelligeretis,  qnalem  ipso 
coBsal  proflteretur,  objeeit  mihi  eon- 
snlatnm  mesm.'  Uasc  verba  ezsianlf 
cap.  6.  sed  editom  invenio,  *  qualem 
Ipse  ae  oonsalem  profiteretar.'  Nee 
verbo  meminit  lllese  corrigareant 
hi  scripta  inveirisse,  nt  videMtiir  me-' 
mori»  vitinm.  Censeo,  abathieamna 
hoc  genera  loquendi :  in  Planto  aQ« 
tem^pni^elMrf  inielligamns  *t* 
ant  '  Bomea.'  Grsaea. 

21  Ntf^ae  aie  ridfal]  IIpavTcXAmr 
4fnU,  Eodom  modo  Virgil.  *  qui  noii 
risera  parentes.'  '  Ridere  parentas/ 
est  ridere  ad  parentes ;  nt  ialanftes/ 
quibus  blandinntornutrices.  Sioai^tfr. 
At^ue  UU  «6iia«8l]  Continao  anta  ca- 
pitis ligaUkant,  se  nnsqoam  CflBoatou 
ire.  Ltmb^ 

22  Diehm]  •  Dicta '  sunt  jooi.  La- 
ran,  in  Paneg.  *patiantnr<Retajo- 
cornm.'  Vem  '  dicteria'  ToeaTtti 
Tambm, 

28  M«n8truale$  epuUa]  Loqnitnr  do 
coeab  quas  soffieicbant  proroiscne 
Romani,  singulis  calendis.  Lmgtt* 
Qua  mlhi  in  mensem  satis  essent. 
Lamb. 

24  Dt  emipttol  Compaeto,  (vel  com* 
ptdOf  scritiendi  ratlone  tunc  tralati- 
ria,  a  *  comppciscor  *)  lie  trwOijfueros* 
merom  Latiom.  Usus  Livins  v.  11. 
et  Cicero  Ipse  ad  Att.  x.  IS.  Liptius. 
De  compabto  geri]  *  De  compacto  rent 
gerere»'  et '  compacto  rem  agere,'  in^ 
fra  vi.  29.  dicitiir  de  duobns  plnrl^ 
bosve  eodem  prorsus  modo  loqneo- 


PLAUTI  CAPTBIV.   ACT.   III.  SC.  2. 


1841 


dlmt  ant  ageatibai,  ita  at  ant  con- 
▼eolMa  inter  eoi  aotea,  quid  age- 
ivBt,  appamt,  aat  certe  aomrealtta 
▼i<lc*atar.  Lit ina  dicit  tttaan  eodena 
aigoificatQ,  *  ex  comiKMito/  lib.  iii. 
VirgUiot  tero  sianpliciter  *  compoti* 
to.'  Groiiav. 

as  hriUdmi^'i  *  IrriUre '  non  ab 
ira.  III  qnidam  pntaot,  fimplici  scri- 
baatMlitera,  sed  Tenit  ab  Mrrire;' 
quod  ewnini  eat,  enm  riogi  iocipluDt. 
P«iiffral» 

JO  Difiie$  «l  rmiringtrtrnt^  Est  le- 
¥iter  riderent :  risuri  babitnm  fignrap 
rent,  aic  ut  labellis  ditdaaia  dentea 
oatenderant.  QvUitil.  Decl.  zii. '  la- 
ter bovrorem  ae  Anneai  rettrictia  la« 
bria  morfaa  abropimoa.'  Appnleiaft 
in  Apologia :  '  Ne  qna  viaatar  tetra 
labea  aordiaani  reatrietia  forte  si  la« 
bellia  riseris*'  Groaaa.  Regtrmgerenfi 
*  Restriagere '  est  aperire,  et  qnod 
eonatrietooi  erat,  laxare ;  at  bic  <  re- 
stringare  dentes:'  qaod  trritati  ca- 
aesy  dual  riagantar,  faciaat.  T\pmeb. 
Ita  et  Casaab.  notat,  rh  re  ia  mollis 
esse  modo  ivntrrmbnf  M**^*  modo 
vTt^ifTw^.  7«a6«i. 

99  K«2<6ra  olaorit]  Sieat  ii,  qui  o- 
lenm  Tendaot,  coainiooi  pacto  et 
preiio  id  veodaot.  '  Velabrum '  lo- 
ens  Romse  jazta  Aventinnm  montem, 
▼el  a  '  velaado/  quod  viaia  ad  hip- 
podronom  ferentem  e  foro,  telis  in 
ipsis  ladis  obtendere  solebant,  wt\ 
dictns  a  *  vebendo ;'  nam'  oliin  palo* 
dibna  Aveotinns  mons  a  reliqnis  erat 
disclostts.  Hoc  loco  prostabant  om- 
nia, qasB  ad  victas  rationemy  et  deli- 
cias  pertiaebant.  iMmb. 

32  Bttr6artc«]  Id  est,  Romana.  Ia* 
Da!t  aotem  earn,  qoB  a  Q.  Varto  lata 
est  In  eos,  qui  io  remp.  coospiraa- 
aeat,  coadlio  iaito,  quo  populom 
Rom.  vita  et  yicta  probibereot.  ea- 
rner, 

S4  Irrogabo  muUam]  Si  honestior 
asset  persooa,  qoam  nt  earn  rapi  io 
JQS  conveoiret,  diem  el  dicebat,earo- 
qae,  proroissa  pcena,  qoam  'maltam ' 


^lantns  apptellat ;  datiste,  oi  prssdf a 
possideret,  vadilnis,  vel  pignore,  di- 
mittebat.  Ranardm, 

17  Si  ea  dec^Mnf}  Scribendmn  es*^ 
se  deeMrit,  quod  est,  delicnerit,  de- 
flaxerit,  cAnxerit,  elapfta  rst,  at  in- 
fra loqnitar,  mnltis  ostendimas  ad 
LIt.  XX  VII.  17.  GfDaov.  DecolabU} 
^  Decolare '  natara  sna  est  aetivam; 
idemque  qaod  percolom  traosmitte- 
re^  sed  iatelllgitar  bic  proaomea  '  se :' 
sic  Igiter  *  spes  deeolat,'  aempe  se 
ipsam,  qna  deflaH,  interit,  saWabi- 
tar.  Varro  do  R.  R.  i.  S.  *  Dao  vi* 
deiltar  spectasse  Itali  homines  coleo- 
do;  possentne  fractas  pro  Impensa 
ac  labore  redire,  et  otrnm  salaber 
loeaa  asset  an  aoo.  Qooram  si  alter- 
atram  deeolat,  et  nibilo  mlaas  qnis 
volt  colere,  mente  eaptaa  est.'  *  De- 
eolat/ id  eat,  deficit.  Sic  noHar 
Casio.  II.  4. 16.  *  Si  sors  aniem  deco- 
lassit.'  Qaod  interpretatar  Ipse  if. 
6. 47.  *  Ista  In  sortlendo  sors  delicn- 
erit/ Id  est,  liqoeftieia  foerit.  '  De- 
collare'  Cscil.  apnd  Noninm,  pro, 
de  collo  deponere :  *  Habea,  vide,  tibr 
tradldi,  in  tuo  collo  est,  decolles  ca- 
ve.' Et  *  decollare '  pro  capita  tmn- 
care,  sen  cervices  prsraidere,  apnd 
Seoecam  et  Snetoninm  hac  nihil  per- 
tinent. GroNoe. 

SCBRA  II.  1  Bene  rem  gerere]  8a- 
lotationls  genere  expressit  Oracum 
modnm  Xi^*^  '^  ^  Tpd/rtrnP.  7aa6m. 
Bono  pa^lMo]  Hoc  eo  dicit,  quia  an- 
dierat,  Phflocratem  sommo  loco  na- 
turn:  et  idcirco  non  solum  saa,  sed 
etiam  reipnb.  interesse,  enm  suts 
reddi.  Lamb. 

5  ResHloada]  Dum  ipsi  crebro  con- 
sistnnt. 

6  Emmebam"]  Vix  videri  poteraro ; 
ita  me  psene  obmtum  et  sepal tnra 
quasi  detinebant.  Taabm. 

8  Inde  ilHeo  revortor  doantm]  Vide- 
tur  distinguendum :  Inde  iUieo  revor- 
tor:  domain,  potiqnam  id  actum  ett,  eo. 
Neque  enim  etsi  brevins  bsec  dici  po- 
tuissent,  Ideo  plebeia  fioKpoXoyitf,  sic 


Delpk.  et  Var.  Clae, 


Plaut. 


6  A 


1842 


NOTiB  TAEIORUM  IN 


qnoqae  did  Don  potte  necette  est* 
Tale,  qaod  in  Livio  notarnnt  ▼eteret : 
'  Legati  non  impetrata  pace  retro* 
nnde  venerant,  domom  reverti  sunt.' 
Gronov.  Eo:  ProHmui]  Ant  Plantui 
sni  hie  oblltm.  leges  oeconomie  mi- 
gravit :  aqt  ilia  doo  soot  addttamen- 
ta  andacitsiraa:  Inde  ilUco  revorior 
domum,  ec  inde  dni:  cum  in  niillis 
etlam  editt.  appareant.  Legoitaqne : 
r0^o  9^ngraphum,  Datur  mihi:  iiiieo 
dedi  Tyndaro :  iUe  abiU  domum.  PoU* 
q^um  id  actum  e$t»  eo  Prolinue  adfra- 
trem,  met  ubi  tunt  aUi  eaptivi.  Acidal. 
ScBNA.  III.  1  Cum  mefuisie]  Queni 
auciores  Mh^ftovrr^s  volebant  dicere 

*  mortuum/  dicebant,  •  vixit.'  Ut 
Cicero  de  Conjnratit:  '  vixernnt.' 
Virg.  ^n.  II,  *  fuiwut  Trees,  fuit 
liiom.'  PoMuraJt. 

a  Stgregant  spernunique]  Segregmt 
est  velut  interpretamentiioi  verbi 
sabseqnentis.  Nam  '  spernere/  dis- 
jungere   et  segregare  est.    Ennius: 

*  Melius  est  virtute  jus  :  nam  s»pe 
Yirtiitem  roali  Nanciscuntiir :  jus  at- 
que  squiiro  se  a  mails  ftpernit  pro- 
eul/  Douza, 

4  Neque  exUium  exiiio  e$t]  Quasi 
dicat :  Neque  ullus  locus  est,  quo 
profogiens  poHsim  exitium  declinare. 
Paullo  post  '  fugam  '  dixit,  quod  hie 

*  exilium.'  Lambin.  Ego  legebam, 
auxUimn  exUio  e*i»  Quasi  dicat :  Nul* 
Inm  praesto  est  auxiliuro,  quo  minus 
in  exitium  ruam.  Dtssa2d«tis.  Dicit 
Tyndarus :  Priesentissironra  certissi- 
mumque  exitium  se  obiqoe  locorum 
maoere ;  copere  se  illud  quasi  in  exi- 
lium  inittere,  in  ultimas  terras  de- 
portare,  et  procnl  a  se  amandare; 
sed  non  posse,  adeoqne  band  dubie 
sibi  esse  perenndum.  Boxhom, 

6  ManteUum]  Genus  pallii  ant  ve- 
lamenti.  Varro  vocat  '  roantelium,' 
quasi  '  maouterinm'  x^^i""^P^^' 
Etiam  apud  Athensenm  x^H^h^^'^'P^'' 
est  genus  velamenti.  Sic  Latine '  roan* 
telium '  et  'roantile'  ad  tergendas 
manus.    Scalig,    MunUUum]   '  Mau* 


tnm'  dixere   Latini  ▼eterea,  qood 
Qrasci  fiaflHoK^t  amictum.    Est  enint 
4l  /Mfioitii  »fpi/BXitfto  6fMio¥  vf  mXmm 
^y  ♦oTwJrp,  nt  ait  Polinz,  mmctes 
siiRtZts  ei,  qui  roeatwr  pamda,  nnde 
*  cblamys  mantuelis '  apod  Trebell. 
Poll.  Claudio.  Est  ergo  '  mantcllnm/ 
diminutivum ,  proprieldem  qood  paW 
liolum,  velamentum,  amicolom.    Vo- 
cabulnm    '  mtfntum,'    cum    dimino- 
tivum  magis  placeret,  sprevit  dto 
▼etus  Latinilas.    Sed  recentior  re-. 
snmsit,  unde  apud  Isidor.  '  Mantum, 
quod  manus  tegat  tantnm :  est  enim 
breve  amictum/    Postea  *  mantel- 
lum '  confndemnt  cum  <  roantili,'  id 
est»  mappa,  qua  vel  manus  ad  nen- 
sam  tergentor,  vel  ipse  roensas  ster- 
nnntur,  eaqoe  est  recepta  significa- 
tio.  Varro  de  L.  L.  lib.  v.   *  Mantel- 
lum,  quasi  roanuteriomy  nbi  manus 
tergentur.'  Hoc  irvfiop  magis  ab  osir 
illius  aevi,  qnam  a  proprietate  ▼ocis 
depromtum.    Sed  nihil  impedit*  qno 
minus  et  hie  de  stragula  mensaria 
accipiatnr.  Gronov. 

ScENAiv.  6  QuampaiigHepatria 
tua]  Utinam  prius  vitam  perdidissea 
quam  patriam,  et  in  hostinm  non  ma* 
nus,  sed  gladios  potius  ipsos  Incidis* 
ses.  Siberut.  Etiam  jorisconsulti  di« 
cunt  eos  periisse  patris,  qui  capti 
sunt,  vel  exules.  Tatdfm, 

Q  Qui  ex  parata  re]  Omnia  compo- 
sita  contnrbas.  '  Imparati,'  *  parati,' 
passim  etiam  Tacito  dicuntnr,  qui 
jam  impares  aut  pares  sunt  defen-  ' 
sioni.  Boxhom, 

7  Oceisaesl]  Id  est,  interiit,et  de- 
sperate est  hiec  res.  Lamb.  Atroceml 
Festus :  '  Atroces  appellantnr  ex 
Orsco:  quia  illi  ttrpcMcra  appellant, 
quae  crude  sunt :  sive  '  atrox'  dicltnr 
ab  eo,  quod  nihil  timeat.'  ScaUg. 

18  Qui  sputatur]  Plin.  x.  aS.  et 
xxTiii.  8.  disertissimis  verbis  men-; 
strat, '  epilepsiam '  eum  fuisse  mor- 
bum,  qui  inspntabatnr.  Ego  sum  ejus 
sententitp,  id  fecisse  prisons  hacin  re» 
quod  faciunt  hodie  in  plerisque  regi- 


PLAUTI  CAPTEIV,  ACT.   III.  SO,  4. 


1843 


•nibnt, lit  obi  epUepticot  ▼eloccor- 
rity  tbI  morbus  nomiDafnr,  spntam 
eniittatnr,  tanqaam  hajnsceinodi  con- 
ipuitio  ad  avertendam  a  sese  morbi 
peroicietn  conferat.  Neqne  vero  si- 
■lile  videtnr,  vel  id  egrotantit  fact- 
em,  vel  alio  pacto  adversat  iptom 
coDspiiUionem  faciendi  consoetudi- 
Bern  extitisse.  Mercurialit* 
19  UUro]  V.  N.  Ampb.  1. 1. 
SI  Ut  qui  me]  Mm.  Lang*  non  ha- 
bent  Mi:  et  bic  sane  male  feriatur. 
Qm,  hoc  est,  ciijiis  caussa.  Diuald, 

2S  Quibtu  tfupaiort]  Argntatione 
sna  nsqoe  adeo  Hcglooi  persnaserat 
Tjndarus,  Arlstopboncero  comitiali 
morbo  latN>rare,  nt  ille  jam  J)ono  ani- 
mo  Arislophootemessejiiberet;  pos- 
se enm  sola  inspntatione  sanarl :  ad 
quae  verba  senrns :  Bene  loqueris,  io- 
qnit,  et  vernm  est,  quod  hie  sputo 
cnreotur  homines  cadnci:  nam  et 
»qne  apnd  oos  in  Allde  idem  est 
eidem  morbo  remediom.  GnUer. 

25  Coneedi]  Tntissimum  est  ei  cedi. 
Umb. 
29  Htnd  vidi]  V.  N.  Ampb.  ii.  2. 
SO  AUmmo]  Tres  insanos  nobilissi- 
mos  commemorat :  quos  eodem  modo 
sibi  dicit  sodales  esse,  atqne  istam. 
At  illi  nollo  modo  foernnt:  neqoe 
igitnr  iste.  Lamb. 

S7  Vera]  Id  est,  qoi  ea  quae  vera 
MDt,  convinces  vanitate  ac  menda- 
ciis  tnis.  Dota, 

42  Qwem  patrem]  Idem  sonat,  at- 
qne si  scripinm  esset,  <  Patrem  non 
habet:'  additnr  ratio:  quia  servas 
est.  Mercer,  Hoc  antem  eo  perti- 
net,  qnod  jnre  civili  nulla  sit  servilis 
cognatio.  Lawtb. 

46  Non  eqitidem  me  lAberum']  Hnic 
loco  optima  Interpretatio  accedet  ex 
vs.  69.  nbi  ait  Tyndaros»  *  Pergin' 
servom  me  exprobrare  esse,  id  quod 
vi  bostili  obtigit?*  Non  aitTynda- 
iiis  se  esse  liberom,  quia  sit  in  servi- 
totem  redactns,  sed  foitse.  Certe 
liber  natas  fnerat,  et  postea  reperie- 
tor  Hegionis  filius.    Sed  ludit  etiam 


altero  ambigno,  potest  enim  intelligi, 
'  non  dico  me  esse  liberum,  sed  me 
esse  Philocratem :'  et '  non  dico  me, 
sed  Philocratem  esse  libernm.*  Dts- 
eaU. 

61  Bonis]  Id  est,  divitibus  et  bea- 
tis.  l>oiiza.  Ita' bona' dicuntur  opes. 
Nata  autem  est  ea  loqoendi  ratio  ex 
opinione  vulgi,  in  amplissimis  opibus 
ac  possession! bus  summum  booum 
con»tituentis.  Boxkom,  Vide  Tri- 
nnm.  ii.  4. 

65  AHquid  fmgna  edidif}  Aliqoid 
jam  machinatas  est.  Lamb* 

69  Exprobrare]  'OyciS/i'ciy.  Etsi 
pari  jnre  habebantor  servi  bellocap- 
ti,  atqne  ii  qui  verna>  essent :  hoc  il- 
lis  tamen  quasi  miserias  suae  solatium 
ac  levamen  erat,  quod  exprobrare 
serf  itutem  non  liceret :  turn  id  Ipsum 
miniroe  honestnin  existimarent.Mftir- 
tins, 

62  Ardent  oeuli]  Nam,  ut  iratis, 
ita  et  insanis  brde re  oculi  soleot :  nee 
minim ;  cum  '  ira  sit  furor  brevis.* 
Lamb. 

64  Atra  biUi]  Vide  Menaechm.  v» 
2. 

66  Atra  pix]  Qua  crnciabantur  son- 
tes  et  maleHci.  Liicret.  *  Verbera, 
caroifices,  robiir,  pix,  lamina,  taedae.* 
Vid.  Mercat.  iii.  4.  Lamb. 

66  Deliramenta]  Vide  Ampbit.  if. 
2. 

72  Adbitee]  Vide  notes  supra  ii.  3. 
20.    EtEpid.  I.2, 

78  Ut  verue  hodie  reperiare  Tynda* 
rue]  Ut  vapnles,  queroadmodum  ser- 
vi vapulare  sclent.  Lamb. 

80  Nugae  ludificabitur]  Id  est,  Nu- 
gator  ludos  faciet.  Scio,  *  nugas  ' 
capi  posse  'nugax:'  malim  tamen 
'  nugas  '  seorsim  poni,  ut  subintelli- 
gator,  'egeris.'  Acidalins. 

81  Neque  pes  unqmm]  Vide  Asin. 
III.  8. 

82  Omamenta  absunt  ;  Ajacem"] 
Hnnc  cum  vides,  ioquit,  Ajacem  ip- 
sum vides.  Omamenta  tantum  ab- 
sunt Ajacis.    Hoc  uno  excepto  quod 


1844 


NOTiB   VARIORUM   IN 


oon  ornatat  est  nee  ind«tii9)  ot  Ajax, 
cetera  Ajad  tiniilis  est.  Quid  liat 
oroamenta  bistrtoniiai  vel  pertona- 
rnm  comiearum  tragioariuBqae»  ne* 
minem  latet.  Saimas. 

84  Inter  Mcnan  MXitmqMe  tW]  Id 
est :  la  prsientUsino  atqoe  inevita* 
bill  pericolo  snm,  quod  dicant  aliai 
'inter  malleom  et  incudenn.'  Ubi 
tcilicet  qnod  est,  fieri  noa  potest, 
qnin  feriator.  *  Sacruni '  est  hie  ideai, 
qnod  sacrificlnm,  ▼ictima ;  '  saxiUD/ 
qoo  ▼ietima  feritar  ez  aatiqoissiaio 
▼etenun  more.  Li? .  i«  94.  '  Id  abi 
dixit,  porcom  sazo  siUce  parenssit.' 
Nan  poreos  bic  pre  taoro  est,  sea 
victina.  Gronov. 

9t  NaOem  caassflii  dttft]  Nob  reco- 
so.  Laaib. 

n  DeHptk  met]  *  Deliqaio,deliqai- 
oais,'   idem  qaod    'deliqaioah'   ot 

*  obsidio,  obsidionis '  et  *  obsidioai/ 
'  aestimio,  astiaiioois/et  'ssstinioai' 
pro  sMtioMtione.  £t  sic  alia  sexcen* 
ta.  SalmM>  Robertas  Stephaoos  in 
tertio  easo  accepit:  et  potat  Sibe- 
rus  dictam  ut  ilia :  <  Est  mlhi  bono, 
fraudl,  exitio.'  IVw^m. 

05  Fui]  Veruni  dicit  impmdeiis; 
est  eaini  Hegioois  filins.  Laai6. 

90  Si  recte  faeime]  Sic  Cic.  pro 
Rose.  Amer. dixit,*  si  rede  fiat,'  pro, 
si  officio  fangatar.  Laai6. 

108  Qata  ^atescts  di«redaai]  Qtiid 
sit  '  dierectnm '  qoseritnr.  Frnstra 
qosritur  in  Latino  solo  hi^os  vocis 
origo  et  significatio,  qua  Latina  non 
est,  sed  plane  Orsca,  nt  moltas  osar- 
patas  a  Plaato  constat,  ut  *  protby- 
mian/  *  tympanotribaoi,'  *  mastigi- 
ani/et  alia  infinita.  Nam  'dierec- 
tnm' dixere  pro  '  diarectan.'    Sic 

*  paleoam '  ex  mwHuni  fecere.     Sic 

*  remnlcum'  pro  Offseco  ^sycovAa^, 
una  iittera  motata;  et  'pincema,' 
qai  OrsMie  est  iwuctftfoe,  '  tbensaa- 
nim'  scribebant  pro  '  tbesaaro,'  ex 
Orsco  $ft(ra»p6s,  Ita  ergo  *  dierec- 
tnm '  scripsisse  pro  *  diarectnio/  boc 
est,  Ud^fiitrot.  <  Abi  dierectnm,'  idem 


good  iwgt  hiftnKrot.  Qaod  aoo  ter- 
bo  apod  comiooa,  8ii^^^a7ctat^  at  sKpe 
apad  Aristopbaoem  occarrit.  Hiac 
'dierectom'  pro  corde  disrapto* '  liea 
dierectas '  disroptos.  Qnod  iXdUcffft 
/Uvof  in  N.  Teat,  id  ipsom  Or»cis 
Su^l^aT^nu,  ZidffiiKrw  Jmu  Qao  re- 
fcrendam  est,et  iilod '  rampantar  ot 
ilia  Codro,'  et  disrampi*  *  dtsmmpor 
muer^*  Ztafftjimtuu.  lade  etiaa  dicti 
'  dierectarii '  portarom  effractorcs, 
foiies  et  OwfenM^Uretf  at  vocaatar  ia 
Olossis,  qnod  fores  hafp/iKremt  face- 
rent.  Vd  qaia  Orseeis  Su^^^i^ct,  id 
est,  ejfhuieeee^  qoi  Latinis  iade  dicti 
snnt  *  dierectarii'  pro  ^diarreetarii.' 
Sic  qai  Orsscis  cifiitmxH,  Hygioo  ap- 
pellantar  « syuMnaobariL'  QalOr»* 
cis  wt^dfiekoh  Latinis  *  parabalarii.* 
Qnl  ifxtiffrinrkm^  et  aliis  irnXoffxil^^ 
*  orcistoplacii,'  et  aKa  ejas  generis. 
IHeractarii  igitor  snnt  haff^m,  site 
tgirmeteireu  J)ienetmM,  Ztifif^Kreu  lu 
et  dialrdam  Latini  ex  Orecro  anmp- 
scre  tofapfior.  '  O  qnaatam  diatreta 
valent,'  Martial!.  Pro  '  dierectarii ' 
perperam  in  Glossis  scribimtar  '  de- 
rectarii '  et '  directarii.'  A  *dierer- 
to'  venire  illam  vocem,  vel  Olosssp 
testantur,  qns  etiam  aart^drowr  ia- 
terpretantnr :  J^grartaHat ,  liyfrnmia- 
'  Tiysy  wwwfwffiotT^Sf  mnptiff^Sa  Nam 
s»pe  pro  Kordptus,  nsarpatar  bsec 
vox,  *abi  dierecte,'  clsieardE(Mr,  vel  ca- 
rdparos,  otpote  ditrnmpi  dtgnns.  Ssi- 


108  i>sraa«taalas]  A  '  ranciaa,* 
qom  serrsB  genos  cat,  nt  consent  cri- 
tici ;  fvyxdmn  €h*ascis :  verba  non  in* 
scita  trantlatione  sed  vere  comica 
usnrpato.  TWaefr.  Dsartestef]  Id^st, 
per  artas  eonoisos.  ATsatas.  Bosias, 
9mfAektx!^» 

110  Vide  stf]  Sitae  boc  certom  et 
exqnisitnm.  LmwUh. 

117  iMsriealar]  Hoc  satis  explicat, 
car  « ulmorom  Acberantem '  dixerit 
Amphitr.  iv.  2.  quasi  virganim  or- 
com  et  necem.  7Wac6. 

119  Ut  ess  caslsdtam]  A  contrarao 


PLAUTI   GAPTBIY.  ACT.  III.  8C.  5* 


1845 


sensa;  ut  *  custoe  cireerit.'  Ami* 

192  PiiiiMiiiM] '  Patamiaa  nen  to- 
Ibm  arbomm  snot,  venim  omoiMin 
renmi  purgamenta ;  naai  qoieqaid 
ez  qaaqoe  re  projieitBr,  |Mita«en  ap- 
pellator.' Nmiim. 

195  l4gtmhm']  Seoez  catilgando 
Tjndaro  lora  damat:  (nam  lenrlt 
pmieiidis  lora  poacebaatar)  illl  aa« 
tern  joco,  quasi  amMgentes,  ad  lig • 
Batlonefli  relemot;  naai  et  lifoa- 
toBi  itari  ferebant  •ecnrim  et  lora. 

ScKiiA  T.  S  SSmtoffM]  « Sartoret' 
doe  BMdo  a  '  sarciendo,'  ted  el  a 
« aarrlendo '  dicti  taot.  NoniuB, 

5  OcMMl]  '  Oceatto '  satU  denmin 
frsgibat  locoro  habebau  Hiac  occa- 
tBoaeat,  *  ocescatiooenB '  veteret  ex 
alnis  ▼eriloqoio  interpretabaotar, 
•a  ocescanntar  fruroenta, 
Imc  est,  tab  terra  operirentor  et  oe- 
ealtarentar.  Hanc  atatiai  teqaeba* 
tar  'sarrltioy'  jaai  enatis  fragibas. 


7  DteH  mmuniem]  Simllia  taot 
Amphitr.  ii.  %  obi  aotat  vide;  et 
Pseod.  1. 6. 

14  J>aarlaafliNfaf]  lo  articalot 
diateenltti:  dMytlAitfat.  Boihu, 

15  Cm/$cUH}  lu,  '  confieere  ar- 
geaton,'  Terenr.  dixit;  et  ^  patrimo- 
aieai  eoBfioere,'  Cicero:  id  est,  per- 
dere,  decoqaere»  lacerare,  coata- 
aiere.  Ptmend. 

to  Pmure]  Pro  exponere.  Daasc 

51  Atkenmii]  Adverbiiiai;  at  iiCar. 
tkagimL  Laaib.  Seatentia  est :  Fad- 
to  ergo  tn^  at  apnd  Aoberonteai  ee- 
lebrerit  laodibot.  Taa^M.  ^ 

52  PenUd,  mm  hUirU]  Id  est,  aoa 
•eparatar  prortat  a  wlwU,  sed  re- 
flMMiet  la  fama  boadaaai. 

SS  Exemptii]  *  Oravet  poea»»  qaas 
poasoat  ceterif  doeaaieato  esse,  *  ex- 
eaipla'  dleaater.'  Dmudus* 

S4  SMiOu]  Oloasar.  SitUht  kom^ 
Pt^pUu    V.  N.  Anpb.  1. 1. 

U  Vd  U  kdtrim]  *  latarlre;  ett 


ex  qnacnnqae  caasta  ocddere  et 
eaiori : '  Perire/  eato  vel  infortaaio ; 
at  ignif  faaM,  naafragio.  Itaqoe  *  in* 
terire'  geacralios  ett,  et  au^rem 
▼im  habet,  qaam  *  perire,'  qaod  all- 
qaando  tigoificat  evaneacere  et  exte- 
aoari«  tpe  decidere.  '  Perire '  blc 
exponitor '  laori/  ted  morte  violenta. 
ilat.P«p«M. 

56  Mffdaa]  <  Nihil  iaterdare/ 
taaqoe  deqae  faeere  ett,  fcal  iiiut^ 
pm».  Rod.  II.  7.  Trinom.  iv.  S.  J. 
QuHelm.  Sed  Uaien  et  '  interdico ' 
iaterpretor  oM)y   gidftptr  ewoij^aiy 

42  iEgat  Mtttat  ]  Comparativaai  pro 
abtolato.  Terent.  Heanlont.  '  Col 
vqne  andivltti  eommodiot  qaicqmun 
evenitte?'  Act.  iv.  2. 47.  Tkttbm. 

50  Ctui^dim]  Id  ett,  pttdagogam. 
Hor.  I.  Sat  4,  <  Daai  coatodit  eget,' 
<  Herat  major*  bic  eat,  Theodero- 
madet,  Philoeratia  pater. 

60  Nmriihak]  Serros  aovitiat,  ett 
aervnt  rndit,  et  miaitteriornin  oai- 
aiam  tcrvilium  imperitnt,  qai  oppo- 
nitnr  veteratorl.  Clc •  in  Pit.  '  Syro- 
nua  aetcio  qnem  de  grega  novitio* 
ram.'  Idunb. 

61  Pit4oeer$']  Id  ett,  pertaadere. 

65  Grstana  iiUm]  Gratia,  ^  x^t 
beaeficiam  cnjot  gratia  comet.  Te- 
reat.  Hecyr.  iii.  5.  *  Hanc  gratiaa 
tibi  ati  dot  rogal.'  Patttrai. 

64  Crattat]  Id  ett,  doplicet,  noa 
tiBgnlariat.  Dam. 

65  LolMakf]  Id  ett,  Upiddinat: 
qntt  alioqni  tine  adjectione,  carec- 
rem  tignificant;  a  lalomiit  Syracu- 
tanit.  lWai6. 

66  £#adi8l]  Pro  effoderiat.  Ca^ 
mer.  At  boc  aalla  aaalogia  poteaC 
defendl:  tcribo,  tjfkdmd.  Veterea 
«  £Mlara'  pro  <  fodere'  extalitae  let- 
tatarFettat.  Affan. 

67  Colldiaaat]  Lego,  caMMiaaa.  So- 
lent pritcit  tine  additione  dietre 
« hcatemo/ '  eottidiano,'  *  anno,' '  bor- 
ao,'  *  pettero:'  at  fera  adfarbionmi 


1846 


NOTA    VARIORUM    IN 


in  morem.  Tacitus, '  Postero,  cam  ad 
eosdein  cruciatus  retraberetiir.'  Lipi, 
Se$quiopui  an^ectruf]  Id  est,  octoDos 
et  qnateroos  lapides  effbderis.  Est 
eoiiD  bic  nnmernt  ^fu^Xios,  id  est, 
itiqui  ad  oeto*  Cam. 

70  PerdnW]  Sententia  aperta.  At 
Hegio  alioTorsum  hoc  verbnm  acci> 
pieos,  obtestationem  Aristopbontis 
eladit  responso  ea  anibiguitate,  quae 
▼erbo '  perdideris,'  iabest»  jocam  an* 
aupatas.  Douza, 

71  Nerto]  *  Nenroi  *  hie  pro  vin- 
culo ant  compede  pooitnr.  Lamb, 

SO  Nepd  deteriut]  Ne  qna  ratione 
deterios  cum  illo  agatnr,  quam  cum 
his  qui  pessime  babeotnr.  Eodem 
ergo  plane  roodo  cum  eo  agi  vnlt, 
quo  cum  pessimis.  Alii  dicerent, 
Ne  qui  metiut  kmc  $ii,  quam  cat  |»f«- 
$ume  est.  At  Hegio*  quia,  ne  metimi, 
moUins  aliquid  miliusque  signi6cat, 
malnit  dicere,  ne  deterius.  Boxborn. 

82  Stai  too  penculo}  Servus  enim 
cum  dapino  et  periculo  domini  mori- 
tur.  £01116. 

86  MwUae]  Pro  minitaris. 

86  VaU  aiqae  saire]  Haec  conjun- 
gebant  veteres,  discedentes  ab  iis, 
quos  nunquam  visuri  estent.  Quin 
ita  '  talvere '  et  '  valere '  mortuos 
jnbebant.  Virg.  ^neid.  11.  *  Sal?e 
stemnm  mihi,  naxime  Palla,  JEter- 
oumqne  vale.'  Lamb. 

92  Vie  kac]  Veteres  cum  vebe- 
mentins  et  violentius  vel  arctius  te* 
nebantur,  pellebantur,  trndebantur, 
exclamare  solebant,  Hae  vis  est. 
Sic  C.  Jul.  Cssar  peti  se  videns  pn* 
gionibns,  '  Ista  qnidem  vis  est,'  cla- 
mat.  Tumeb. 

93  Phflaeami  ^Xcuri^,  career.  Vide 
Aninlar.  in.  6. 

94  Doeumentamdabo^neqais]  Vide 
bac  de  antiqna  elegant ia,  quK  scrip* 
aimus  Observ.  iv,  11.  Gronov, 

96  Qaod  absque  hoc  essef}  Id  est, 
qnod  nisi  bic  essct,  videlicet  Aristo- 
phontes,  qui  mihi  patefecit  Tyndari 
et  Pbilocratifl  falladM.    Sic   tspe 


noster  loqui  solet,  item  alii  comid. 
Terent.  Pborm.  *  Nam  absque  eo  as- 
set, Recte  ego  mihi  vidissem,  et  se- 
nis  essem  ultus  iracundiam.'  Lamb, 
Vide  M^naechm.  v.  7. 

97  Ojfrenatmm^  <  Offrenati  dolis ' 
sunt,  qui  veluti  capistro  ori  injecto 
dolis  devincti  qnolibet  dnctantur.  Sic 
Apnl.  lib.  VI.  *  Hunc  (de  Cerbero  lo- 
qnens)  offrenatum  unins  offnUe  prc- 
da,  facile  prsBteribis.'  J.  GmiL 

105  Qaon  tn  orbUatem]  Sic  mihi 
omnes  liber i  pereunt,  quasi  eoa  pro- 
dnxerim,  non  ut  liberis  essem  aucti- 
or,  sed  nt  orbns  viverem.  Lamb, 

108  Exausjrieavi]  Jocus  ab  auspi- 
ciis  tractus.  Anspicium  itineris  bac 
facinndi  mihi  e  vinculis  dnctnm  est : 
et  ita  roalo  auspicio  hue  veni :  quare 
ad  vincula  meriio  redeundum  est. 
Lamb,  Die  potius,  allnsum  ad  disci- 
plinam  R.  nbi  domi  repetebantar  a 
ducibus  auspicia,  si  quid  male  cessts- 
set  publice.  Et  hoc  *  redauspica- 
ri'  dicebant,  Graeci  luromviiaaodmu 
Tanbm, 

ACTUS  ly. 

SCBIIA  I.  6  Nam  vet  pradesse'i  Po< 
tentis  bominis  est  facere  ntmroque. 
Notum  est  illud,  '  Servare  potui ; 
perdere  an  poisim,  rogas  V  Lamb. 

7  Oneravitl  *  Onerare,'  copiam  non 
modo  mail,  sed  et  boni  aignificat. 
Boxkom, 

8  Sine  sacris']  Id  est,  sine  samto. 
Sacra  enim  familiaria,  quas  peconi- 
am,  id  est,  baBrrdem  sequebantnr» 
aliqno  cum  sumtu  6eri  necesae  eral. 
Lamb,  Soli  cives  Rom.  babebant  sa- 
cra hsreditaria  ex  lege  xir.  Tabb. 

SACRA.  PRIVATA.  PERPBTVA.MANKW- 

TO*  qua  cavebatnr,  nt  pater  filinsqne 
hsres  eadem  sacra  colerent.  Unde 
cum  de  potestate  filins  exibat,  non 
amplius  patemis  aacrfs  astringeba- 
tur.  Popma.  AptusJ  Id  est,  adeptut. 
ab  '  apiscor.'  i>piixa.  Vide  Epid.  v. 
2. 
12  CoiiHciani  m  coUmm}    Vetera 


PLAUTI   CAPTBIV.  ACT.   IV.  SC.  2. 


1847 


Grsci  et  RomMii  tubligacolisy  nti  nos 
hodie/eztra  sudioin  aut  sceDam  non 
utebantar;  Itaqae  illi  pallinm,  hi  to* 
gam  ad  caleeoa  deinittebant.  Qaod 
ai  qoid  Ulis,  qui  navi  et  actnoti  habe> 
ri  Tolebant,  diligenlins  faciendnm  es* 
•et,  vel  palliam  ponebant,  vel  in  bii- 
meros  rejiciebant.  Atque  hic  est  fere 
aervoram  habitus  io  Comoedlit.  Pal- 
liam tane  Oraeci  banc  ipsam  ob  cans- 
aam,  nt  expeditiorea  esKent,  belli  tem- 
pore depoDcbant ;  ut  Romaoi  togam. 
Cmmmb* 

IS  JEUrmm  dbum]  *iElerna'  di- 
cootary  aot  quae  revera  talia,  ul  Dii ; 
ant  qa»  voto  talia  facimos,  at  Prin- 
dpea ;  aot  qon  effertitsima,  uberrima 
ac  prope  ioezbaatta  sunt,  ut  cibut, 
hoc  loro.  Boxhom, 

SCENA  II.  7  Senex  duHu$]  '  Duci- 
tar'  enim  qni  decipitnr :  qai  alteriat 
ad  lilNdineBi  hue  illoc  cirennidacitor. 
Gruier. 

9  CoiUcto]  •  Palliam  collectnm' 
opponitur  '6oido/  Hoc  otiose  de- 
ambalantium  est;  illnd  eoruro,  qui 
goaviter  et  celeriter  aliquid  aclnri 
sunt.  '  Colligere '  diraniur  res  suas, 
qai  capiant  esse  expediti.  Boxkom, 

11  Emvuvr]  Palam,  tel  pro  meo 
jaremioor:  sic  dictum  'eminor,'  ut 
edico,  quod  est  vs.  2S.  Losifr. 

15  Ore  nUii]  Ad  rum  modom,  quo 
in  Curcol.  diiit, '  capita  sistet.'  Box- 
horn,  Pa^ito^Miniactptt]  Brachia  jac- 
tat,  quasi  pugilatn  certaturua.  Taubm, 

16  BMBtal  Duplex  iastrumentum 
prisciSy  quo  in  hostes  emittereot,  et 
jacolarentor :  altero,  tela  ?el  grandi- 
ores  sagittas,  altero  lapides  et  saxa. 
Id  prioa  *  catapultam '  dixere  vete- 
r^%t  hoc  posteriui '  ballistam.'  Plau- 
tns  hoc  ipsam  discrimen  palam  hie 
ingerit.  '  Pugnnm '  enim  suum,  qui 
rotnnduSy  eum  lapide  ballistario  com- 
parat;  'cobitum/  qui  longior,  cum 
telo  eatapnlte;  ita  dico,  '  telo:'  nee 
alitor  In  his  versibus  utraqoe  fox  ca- 
pienda,  qoam  pro  eo  quod  catapulla 
emittltar,  aut  baliista.  IJpt* 


17  Twmgtmil  Sententia  est :  Non 
tantum  mihi  pugnus  et  cubitus,  et 
humerus  annt,  qnibns  valeo,  ned  prsr- 
terea  etiam  genu;  quod  ad  quem- 
cumque  jecero,  id  est,  quo  quemeuo- 
que  impetiero,  ad  terram  dubo.  *  Ja- 
ci'  dicuntur,  qaibus  alios  aggredi* 
mur,  ut  *oscola/  *manus/  'genua.' 
Boxhom, 

18  DentUegoi]  Denies  ex  ore  ex- 
culiam ;  ita  ut  eos  in  terram  decns- 
SOS,  e  terra  toliere  et  colligere  Decea- 
se habeant.  Lamb. 

25  In  venlrem  mmprnf]  Vino  et  epu- 
lis calens  ac  repletus,  potius  ex  cen- 
tre, quam  animo  et  6dncia  virtntis, 
adeo  confidens  ac  mlnax  est.  Box* 
kom, 

26  Impetuiwr]  'Impensns'  beie  va- 
let, farctus :  quomodo  '  impensa,' 
farctura.  Meun.  Quod  olim  roajorem 
pecuniarum  numerum  in  cella  Dei 
reponerenl.  Festus  ait  Mmpensam' 
vocatam  fuisse  earn  pecnnlam  ;  quod 
nondum  esset  pensa,  sed  tantum  sii- 
pata.  Unde  factum,  ut  qusBvis  ati- 
patio  et  farctura  diceretur  '  impen- 
sa.'  ScaUger*  Ms.  Cameraril  legit 
imperionor,  id  est,  ^ofwucrff  quod  re- 
tinendum  censet  Salmasius. 

27  Serophipasct]  Scrophas  pascen- 
tes  :  *  scropha '  sus  fcmioa.  Laai6tii. 
Furfure]  Pro,  crassiori  farinae  recre- 
mento.  Voinua.  Furfuri]  l^rojur/k' 
re,  Cic.  in  versu:  'parti  miscetnr 
in  una:'  routato  e  in  i  longom.  Ca- 
me!W,    Vide  Menaechm.  ii.  S. 

SO  Ex  ip$U  i/omtats]  Lepide  mina- 
tnr  so  id  facturnm  dominls,  quod 
juxta  nexum  orationis  faclurum  qnis 
putaret  auibns.  Crrut. 

31  Bosiitcof]  Quicqnid  splendidum, 
magnificnro,  et  imperioaum  erat,Orae- 
ci  fiwrtXuchtf  dicebant.  Lomgoi. 

S4  QuairupedanH]  Tarnebus  xxvf. 
29.  *  Quadrupedare,'  inquit,  de  qua- 
drupedibus  dicitnr.  Vide  Virgil. 
Taulmu  Crwdtatti  eanterio]  'Crociaoi 
canteriui'  Aasonlo  dicitur  'caballas 
tripes/  et  '  claadicans/  et  *  aerum- 


1848 


NOTiB    VARIORUM   IN 


notiis/  et  '  niptM  terisii  verbere :' 
quales  soot  pleramque,  qai  mA  na- 
cbinat  roolariat  damnaDtur.  SctiUg, 

Sft  SmbboiUkmm]  Homo  &7^pwof 
eat,  qai  totot  4i«t  forum  cooterit, 
quemqaa  oratores  et  comici  appel- 
laot  iiyofaf  wfpiiftftfur  Latini  vateret 
'  bomiaem  ordinarinm/  tet ta  Faiito ; 
▼el  *  snbrostraonm/  nt  Cio.  Oleasarii 
aactor  paolo  aliter,  B^ieimrkUf  /tm- 
XoacU,  iiy6pmt^.  Notam  est  in  basi- 
licU  jndicia  Roms^  prsterttn  can- 
tnmYiralia,  celebrata  faitte*  Cafati6. 

86  SwrpkuUi]  <8arpictila'  vel  <aiir. 
piciilam,'  eaniitri  geans,  a  airpando, 
id  est,  Mgraodo  dictnai.  <  Sirpare '  a 
jifyoj  ^oSm^,  ex  qno  omne  vX^yyia  fie- 
bat :  unde  qunstiones  obtcorae  *sirpi' 
olim  Latinisy  Orvcis  vero  yfi^  di- 
cebantor :  qnod  at  ypipoi  eraot  wKty* 
urnra  k\»tvruck  ez  lirpa ;  ita  etiam  ex 
8trpU  oasts  piseatorist,  diceba^tnr 
^sirpitmlae.'  ScmUg. 

SO  Dapfam  nyataam  daaaal]  Qneri^ 
Inr  hie  parasUas  carnem  agoiaam 
frequentiorem  esse  verfeeina,  apod 
laoiooes,  et  duplo  plares  agnos  cadi 
qnam  verreces,  Parasiti  qui  veotri 
taiitam  implendo  operam  dabaat, 
prseferebant  f  erveciaam  againa.  Ag* 
Dina,  at  teoerior,  bead  adeo  sabarran- 
do  abdomiai  Idooea  est  veatripotan- 
tiam  paraAitorom.  Pnsterea  agoioa 
etiam  carior.  Et  male  hie  adaotant 
docti  a  feteribns  desptcatat  babitam 
againam  et  vilissimam  faisse.  Ut 
commend areat  agniaam  laaii,  verve- 
ci  stctario  iodebaat  oomeo  PetraaiSy 
qaia  oimiram  dnra  asset  ac  respoo- 
saret  dentibas  vervecioa.  Petroaes 
dart  bomiois  est,  aspcriy  ut  et  rupices. 
Laaii  verTed  sectario  iadebaot  ao- 
mea  petroai  ob  dericlam  carais,  et 
cssduodos  agnoa  crebrins  locabant 
qoam  verwecesy  adeo  at  daplam  agoi- 
oam  Tendereot  prm  simplaTarTeciaay 
boo  est,  doplo  pins  agniam  veade- 
reaty  qaam  venreciaas.  Quod  baic 
parasito  displicau  IhapUm  ggndnm 
dtmaU,  id  est,  vaaaleei  babeat,  pne* 


Sie  paalo  aale,  'qai  praabeat 
popolo  piacea  fotidoa,'  id  eaf»  veaa* 
lea  ezhibeat,  veadaat.  Salama. 

40  Petrmti]  '  Petrooea,'  raatiei  a 
petranim  aaperitate:  qai  et  'Rapi- 
cea:'  item  *Varroaea,'  a  'varria,' 
qui  afipitea  aaat  ooa  dolati»  pnadari 
ac  toodea.  Ita  Festaa  et  Scalig. 
'Seelarii'  apiilietoa  aptaadaaa  aaa 
'  Tenreci/  aed  '  petroai.'  Nae  *aeo» 
tarioa '  aapiam  reperiiur  pro  eo  eai 
ablati  testes ;  est  potiaa  arfmiaaaaiaa 
qai  gregem  iait,  qai  fcoaellas  paaaim 
aectatar :  veluti  arilea  Piaotl  dicitar 
'coaaeetarl  qaa  maraa  qaa  fmaiaaw,' 
GrwUr. 

4S  EdkUm^  mdUiUmi]  Vide  Haat. 
Fori  Rom.  Fr.  Pollati  iii.  %.  TktAm. 

44  JgMroaaaiaai]  Vid.  Rod.  ii.  S« 

40  In  peria  cUntM]  Noa  est  lagea- 
dam,  ta  porfa  cUm*  €$t.  Sed  aic  dia- 
tiagoeadom:  raafaa,  neiUH  camaMe* 
iui  aiee,  odesl  ta  p0iiu  citea.  '  Cibam' 
enim  vocat  per  #wKynyi»,  qoam  val* 
go  appaaitioaeai  vocaat, 
faatri  aao«  Neqoc  iolelligtt 
qoam  Pbilopolemam,  a  qao  per  om« 
aem  witam  (boc  eaim  eat  '  seteraam' 
IV.  1.  IS.)  cibam  aperabat.  Priacta* 
ana  '  ciboa '  qoarta  decliaatiooe  ae* 
cundo  oaao  accipit.  Graaaa. 

63  Vel  MtmUaHm]  Id  eat,  mlaata- 
tiaa.  Naalaa.  Asaabitim  foriboa  exi- 
tiam  aiarre  Plauto  ia  Mereat.  did- 
tur,  faeare  foribaa  aasaUa.  iSSaal^. 

M  Fartaac  ^aad]  Ladit  ia  verba 
ambigiio,  '  reapicere.'  Jabea,  iaqait 
paraaitoa,  aM  ad  ta  reapicera,  qaad 
Fortoaa  tibi  aaa  fadt;  nam  tibi» 
qui  me  properaatem  iporana,  car- 
te irate  eat :  qaia  pagais,  cabito, 
bamerta.  caput  tibi  coBMaiaaam, 
deateaqae  excotiam.  AUodit  aoten 
ad  sdem  '  Foctoaas  reapicteatia,' 
qom  RoBMB  jaaU  templam  Jovia  Vic- 
torts  erat:  qoam  Cic.  de  Legg*  ik 
eomoieaiorat,  et  Platarcboa.  LmUh 

61  Exigtm  aauias]  Loquitur  Urn* 
qaam  de  veate  :  at  corpus  baauaaai 
vestis  est  aoiaii*  eamqoe  mgrum  aia* 


PLAUTl  CAPTEIV.   ACT.  IV.  SC.  2. 


1849 


cnlb,  id  est,  pallore,  iUat ie,  infis 
prodit.  '  Eiigmitur  roaenUe'  •  ▼esti- 
bns*  qnom  a  fnlloiiibos  tabigaotnr 
▼entei.  Onmmf. 

as  Ingimem]  Termitiiit  Emrach. 
111.1.  *  MagiMt' vero  agere  gratiaa 
Tbaiimihi?    Gh.  lofentei.' 

67  F9€uU»]  Velim  hie  bob  focnlos 
Mgnificari,  sed  ^focola,'  qns  sunt 
(at  Nod.  docet)  omrimeDta.  Plant. 
Pmrta,  ^intot  fiiaiaiit  foeala.'  On- 
niwB  taneo  maxiaie  velim  l«gi,  eoeu- 
im:  et  vat«ala  »nea  ad  coquaDdam 
aipta  inlaHiii.  Omnia  anim  vata  ea- 
qnendl  eaoMa  parata,  *  eoeala '  di- 
cnotur*  teste  Isidore  et  Fetto.  Plan- 
tns»  *  JEmtU  cocalis  mihl  excocta  est 
MMMS  roisericordia.'  Lmnb^ 

70  ScU  bene  eue]  Scis  lante  te  ae- 
ctpere,  si  habeas  node  samfaoi  faeias. 
Vide  Most.  iii.  S.  et  M easfrcbm.  in. 
S.  OpAfAalmsa]  Piteis  ab  ocnlenim 
■MgnitndiBesic  dietas.  Plinins  *  ocu- 
latam'  vocat;  alii '  ajelanarnm.*  At 
^nieb.  carnem  ocalis  viciaam  ocn- 
ioaqae  Interpretatnr,  qoo  mode  car- 
nem  capitis  Loeilliiis  dixerit  *  cepha- 


71  Horawml  Salsamenti  gesos  ex 
pelamide  pisce.  Vide  Apleinm  x.  6. 
DicuDtnr  ab  *  berspa/  non  a  tempes- 
livitate,  sed  a  Veris  tempore :  qood 
tarn  saltamentnm  istod  fieret.  Twr- 
•si.  *8eomber'  piscls  est,  ex  quo 
gararo  optimnm  fiebat,  rpwyiiv  piscls, 
qui  Latinb  posHaoca  aiartaa  dicitur. 
Cdaai]  Majores  pisces  *cete'  sIto 
*  eetos '  appeUsBt  et  Gneci  et  Latini. 
hemh.  MelOem  msmni]  Receotero, 
▼el  plBgnem. 

7S  Vkti]  Affer  ad  me  vevtrem  bob 
fastidiostun,  sed  Ticta  qaotidiaao 
centeBtam.  Lamb.  Vkih  pro  Tictas. 

79  NiAtlssaKs]  Vide  Epld.iv.  1. 

80  Nem  e$  in  sealiMie]  Nea  est  mi- 
nns,  te  Bihil  senlire :  bob  CBim  es  Ib 
loeo  seatibBS  obsito^  Jocus.  Laail. 

01  Fasa  Hbi]  V.  N.  Aolalar.  ii.  t. 
OS  IVspriwm]  Id  est,  toara,  naai 
aUdoa  Dlis  immolare  nefas;  fel  sa* 


eris  aceoBMBodam ;  ut  habeat  scH. 
omnia  iBslgaia  bostiae  Becessaria. 
Pias. 

07  Hk.  Tw  arhiiratm]  Ita  Ms.  Ga- 
mer, et  ladit  parasitos  ambiguitate 
verbi  *  patior :' '  malieres  '  eoiro  *  pa- 
ti  Betas '  Seaeca  ait.  Gral. 

90  Nunc  tumiki  places]  Noa  pheu 
est  placeris:  aee  legeadnm,  Nentu 
wdhipiaees:  aec  sunt  hire  verba  He- 
gioais.  Parasitns  dixerat  se  emptom 
HegioBi,  Bisi  qiils  Bieliorem  afferret. 
EaBdem  qnmsierat  in.  1.  et  qnsesi- 
tam  itoram  amplios  se  dixerat  Ib  por« 
tB :  qom  si  spes  decolaret,  tarn  de- 
mam  se  recepturnm  ad  Hegioais  em- 
Bam  asperam.  At  qeam  aliam  qam- 
■reret  investo  Ib  porta  Hegioais  filio 
Philopolemo?  Nunemi^  tu  wdki  pUU' 
CCS,  hoc  est,  BQDC  aliam  coaditioBem 
aoUam  circBmspiciam  :  nanc  Bibll 
vereor,  cmnam  hie  fore  asperam  aat 
▼ictam  toam  scraposam  eommeare 
vlam ;  nam  et  ille  bob  nolet,  et  tn  ei 
iadalgebis  at  pomit  me  laatios  alere. 

94  Cehce}  Folgeat.  •  Celox,  genns 
BavicaUe  modicom,  qnod  bamplnm 
dicimns.'  Vide  notes  insuper  Aslnar. 
11.  1. 

95  Almmi]  Id  est,  Elenm.  Lamb. 
97  SttimrUae]  *  Sataritas'  parasito 

edaci  omaiom  Deorom  est  iastar. 
Uem. 

90  Coadce.  Baona^]  Et  ita  me  sem- 
per faciat  satonim.  Imo  faciat,  at 
dici  possim  Saterio.'  Idem. 

99  Ei  geitkm  memk]  Parasiti,  di- 
vites  sab  qaorom  cllentela  esscBt, 
*  Geaios  saos '  Bominabaat.  Meun., 

100  AUdemem"]  Polycratem.  Mk 
T^y  'A.]  Per  ApoUmem.  Qaod  Gr«ci 
jaraotes,  1I&,  iii,  prseponant,  id  Ro- 
maais  erat  ME  et  £,  Mecastor,  Me- 
dlBsfidlas,  Mehereale,  Ejaao,  Eqai- 
riae,  Eeere,  Epol,  Ecastor.  Sea- 
Uger. 

101  N^T^r  :Mpay}  Necessarie  seri- 
beadam  cam  CaaierariaBO,  Laagiaais, 
Palatinis,  at  qoioqoe  nostris  N^  'f^ 


1850 


NOTiE   VARIORUM    IN 


K6poiw  nam  alioqiii  nnllni  est  trans- 
.itn»  ab  ApoUine  ad  tubes.  Sed  riw 
K6ptuf  dat  occasionem  commodam : 
id  eoim  seqoitur  priiis  jasjnrandum, 
ut  4  K^^  eat  Proserpina,  Dea  DeiUB« 
At  banc  seqiiitnr  9^  rkp  Iipmi4ffrjip, 
qnati  pHoa  inteUexiaset  Coram  ur- 
ben.  Groaoo. 

102  n^cut^cm}!']  Haec  PraenestP,  et 
reltqna  qa»  seqanntar  nomina  civi- 
tatnm  Campaniae  sunt. 

104  Barbarieoil  Pro  Italicas ;  nam 
'  Barbari '  dicebantiir  antiquitiis  om- 
nea  gentes,  exceptis  Grapcis,  Festns. 

106  Sedulo'i  Id  est,  sine  dolo :  bona 
fide.  iVoaias. 

108  B9iM9  eH]  '  Boia '  accipiendoro  ' 
pro  collari :  cnm  tamen,  qui  boc  di- 
cit,  vellet  accipi,  tanquam  si  dixisset, 
ipsnm  Oallam  com  Oalla  cobare. 
Notum  enim  Boios  esseOallos.  Olos- 
aar.  B99,  0ovs :  Boi,  h-tpoUts  ol  ycUAoi. 
Est  etiam  in  verbo  ierit,  ahxpoXoyta, 
Propert.  iii.  11.  de  Cleopatra,  '  Et 
famnlo^  inter  foemina  trita  snos.' 
Sealig, 

110  Biutn'  fidel  Erat  etiam  affir- 
matio  et  jusjurandom,  '  Bona  fide.' 
Noa  tamen  bodie,  nisi  appellato  nn- 
mine,  sacramentnm  non  pntamns  : 
nam  seqnitnr  mox,  '  aancte  com  jn- 
rem  tibi  ?*  Tnmeb. 

111  Iterum  gnaiuti]  Antiqui  voca- 
rnnt  'natales'  omnea  dies,  propter 
aliqnam  Istitiam  insignem,  sibl  ao- 
lenines.  Casaub. 

116  ManHseinatui]  Alii  codices 
acripti,  mantimnatus,  aiit  numtieina' 
fof.  Unica  littera  mntata  scriben- 
dnm,  nin  pantieitwtui  probe  ero.  Id 
eat,  nisi  pantices  probe  implevero.  A 
pantice  *  panticinari.'  P,  B,  et  M, 
in  teteribas  s»pe  invicem  permn* 
tantnr,  n\  genua  vasis  roodo  *  bas- 
canda/  modo  '  masconda'  in  librls 
acriptom  reperitnr.  Praeterea  qoibiia 
ignotom  erat  verbum  *  panticinari,' 
potioa  Toluerunt  facere,  legendo 
*  manticinari,'  qnaai  a  mantica. 
'  Panticea'  aont  intestloa.  Virgilioa 


in  Catalectis,  '  noctnqoe  aoWit  | 
tices.'  Apud  Martiaiem,  *  pantices ' 
annt  intestina,  <  Qmo4  cnm  panticibas 
laxia  et  cmn  pede  grandi.'  Inde  ergo 
verbnm  *  panticinari,'  pro  *  panticea  ' 
implere  et  saginam  csdere.  Salmai, 
Futtif  pro  fasfe. 

ScBNA  III.  2  CoUot]  Collns  in  masc. 
gen.  dicebant  veierea.  Tmibm.  Tergo- 
ribuM]  Tnmeb.  \tg»  tfgarUmt:  et  ita 
eat  in  Paris,  nam  apparet  veteres 
Aon  tantum  '  tergos,'  sed  et  *  tegos ' 
dixisse.  Quia  tero  neqae  sic  loci 
difficnitas  tollitnr.  Lamb,  aaspicatv 
legi  posse,  peetibms. 

4  Abtumedo]  Vocero  finzit  ab  *  ab* 
aumo,'  non  moltam  a '  anroine  *  dia- 
crepantem,  in  paronomaaia  leporem 
qnaerena.  Lamb.  <  Sumen'  antem 
contendnnt  dici  qnaai '  sngiroen :'  ae 
proprie  in  aniboa,  qno  anilla  nbera 
continentnr.  Jam  delitiaa  et  gancam 
a  siiibna  peti  aolitas.  Tavtbm.  CmiU] 
'  Apri '  a  veteriboa  in  conviriis  wtttU 
mabantnr;  cnjns  <  lomboa '  omnibus 
aliia  partibua  ejua  pr»ponebator: 
hnnc  Plantoa  et  Cato  *  aprngnnra ' 
vocaTere,  cujns  tenera  dnrities  com* 
mendala  ipsi  etiam  '  calli'  noraen 
dedit.  Propter  quod  etiam  Horatius 
'  longa  OTa '  extollens, «  callosa'  nun- 
ciipavit,  tanquam  compacta  ilia  lene* 
ritndo  in  omnibus  cibomm  generibua 
et  dentibna  et  palato  valde  grata  ait. 
Mereer,  Var.  Lect.  11.  22. 

5  Porcinariis]  lis,  qni  porcinae  carni 
prasfecti  sunt.  £01116. 

7  Ad  prafecturwn]  Solebant  enim 
prefecti  in  suis  prfefectnrls  jna  di- 
cere.  PoUet, 

8  Pendent  tademnala]  Non  cepe- 
rnnt  interpretea  ignorautia  formnla 
juria  '  lite  pendente.'  Acceaait  et 
qui  '  indemnatas,'  innocentes,  a^ia- 
pensas,  et  tamen  nnlla  jndicia  aenten* 
tia  ad  laquenm  ant  aoapendinm  dam- 
nalaa  interpretaretur.  Proprie  *  pen- 
dent indemnati,'  qnorum  lites  sunt 
pendentes  :  qni  non  qnidem  inno- 
centes, aed  accusati  et  ooodmn  per^ 


PLAUTI   OAPTBIV.  ACT.    V.  SO.  1. 


1651 


acti  sunt  rei.  Snet.  Domit.  0.  '  Reoi 
qai  ante  qaioquennium  proximmii  •• 
rariiim  apud  pepeDdissent,  unit ersoi 
ditcriiniDe  liberaviU'  QuintiliaDat 
Inst.  VII.  5.  '  Cnm  ex  prsscriptione 
lis  pendet,  de  ipsa  re  quaeri  non  est 
oeccsse/  Cam  igitnr  dicit,  qua  pen* 
daUf  simpliciter  accipit,  iit  soleot 
•nspenan  in  caroario  esse  pernse : 
cnm  addidit  indemtuUa,  loqnitur  de 
illis,  Qt  reis,  continnata  i^\1lyopi^^ 
ioceperat  enim,  '  et  jus  dicam  la- 
rido.'  Plin.  Epist.  iv.  0.  '  Accnsatus 
est  sub  Vespasiano  a  privatis  dno- 
bus:  ad  seoatnm  remissns,  din  pe- 
pendit.'  L.  xxi.  D.  de  accns.  '  Ca- 
pitis reus  suspense  crimine  cansam 
dicere  non  probibetur.'  Ubi  male 
Gotbofredus  :  non  babita  ratione 
criminis.  Cicero  pro  Clueulio,  *  Hae- 
rebant  in  tabulis  pablicis  reus  et  ac- 
cusator.'  Ceternm  script!  fere  ibo 
mt  prctfedwram :  Angl.  ibo  in  pnr/eC" 
tumu  Lef  e,  Nunc  ibo  in  pr^eo' 
iwnun,  ut  jn$  dtcom  larido*  Nam  tr« 
til  prtt/ecturmn,  qnemadmodum  ire  in 
provmoam.  T^  ut  autem  hie  neces- 
aario  poscit  seqnens  ui  feram,  Oro« 
nov, 

S€Bif  A  IT.  4  Qmtsi  Ujmi  eturJ]  Ad* 
monet  lue  hie  locus  versuum  e  sexto 
Satyrarum  Ennii>  quos  ob  elegantiam 
ndscribam  ex  emendatione  Mureti 
Variar.  xix.  7.  «  Quippe  sine  cura, 
Isetns,  lantuscum  adveoi*,  Exsertis 
malis,  lupino  cxspectans  impetu, 
Quam  mox  alteriut  obligurrias  bona. 
Quid  censes  domino  esse  animi  i  pro 
Divam  fidem  I  Dnm  ille  cibnm  tristis 
servat,  tn  ridens  voras.' 

7  Glandia]  Plin.  ii.  87.  '  Tonsillae 
in  bomine,  in  sue  glandolae : '  qus  et 
*  glandia'  dicunlur,  sive  'glandula.' 
Olandols  sunt  in  cert icibns,  ideoque 
per  glandia,  sou  glandulas,  cervices 
hie  significari  puto.  lAmb. 

8  MddiaUi]  Modi!  onius  capaces. 
Pins. 

9  PoiSfiilfif  $ena2  Ac  si  quis '  or- 
cu '  ii9itratei|  id  est,  *  cados  salsa** 


mentarios'  (JUisckiunmn)  ad  focnm 
admoveri  postulet;  quasi  intrgmm 
bovem  pariter,  Hercolis  fiowp4yov  io 
morem,  prime  velot  pedatu  absum- 
torns.  Douza, 

10  Amuuium]  Turneb.  Armarium 
hie  interpretatur  promptnarinm,  e 
qno  promitur  cibut:  at  Lambinos  lo- 
cum,  in  quo  nummi  reconduntnr.  Vid. 
Epid.  II.  8. 

12  Ditam  ut  tibi]  Hoc  est,  siquidem 
▼olet  aliqnando  genio  suo  iudulgere, 
ceoseo  illi  alind  penum  quaerendnm 
parandumque.  Nam  paraiitu«  toium 
carnarium  deturbaverst,  et  aulan,  et 
calices  confregeraty  et  cellas  omoea 
refregerat,  et  omnia  deuique,  quse  ad 
geoinm  lepide  curandnro  valent,  con- 
tnrbaverat.  Haec  vulgo  male  acci- 
piunt  interpretes,  cum  sarcinotis  illia 
commentariis.  Saknas,  Si  sese  uH 
veffi]  Seu  uti  non  est  se  ipso  uti,  vel 
sibi  esse  utibilis,non  genio  indulgeroy 
sed  quasi  esset  st  $e$e  $o  volet  utu  Th 
$ese  vap4\it9if  ut  plnrimis  locis  apud 
Plautum :  perinde  foret  «t  vti  volet^ 
si  quod  in  posterum  penum  habere. 
Non  voluptates,  sed  nsus  tantommo- 
do  necessaries  significat.  Neqneid 
ignoravit  Lambinos,  qui  diserte: 
'  Penu  subintelligendum,  ut  iotelli- 
gamns  antique  dictum :  si  volet  se 
uti  penu,  pro,  si  volet  uti  penu.' 
Sed  blandiente  tngenio  alteram  ex- 
plicationero  falsam  addidit.    Gnmo' 


ACTUS  V. 

ScENA  I.  4  Qua]  Qua,  referen- 
dum ad  totam  oralionem.  Lamb.  Sed 
Acidal.  hunc  versum,  ut  indignun 
Plauto»  aut  delendum  censet,  ant 
ita  emendandum,  Quae^  dum  te  caren* 
dum  hie  fuit ,  euetentabam. 

6  Hune'\  Stalagmnm. 

8  Hoe!  Satii]  Sic  Mss.  et  editi, 
nisi  quod  Camerarius  t^  Hoc  delevit. 
Gruterus  putat  sic  belle  distinxisse. 
Placeret  magis.  Hoc  (eoHijam  audm 
Tuaa  (grvmuM,  adportum  mihiquMwi^ 


1852 


NOTiE   VARIORUM    IK 


mormii)  Hk  tgtmMi,  Qaati  tit.  Hoc, 
hoc,  inqnam,  ai^amut.  Nitl  eomipta 
ea  Toz  ex  inlerjectione,  Okf  t€tu 
jam  aiuftvt.  Qua  in  bac  Ipta  fabnia 
jam  bit  usot.  Grmioo. 

10  T§aak]  Id  est,  tibi.  Hoata. 

20  Pretimk]  Id  est,  mercedem. 
Sic  TercDt.  Andr.  *  Ego  pretioin  ob 
staltitiain  fero.'  Lambm. 

24  /a  UKpicidinaa]  Ita  Mf.  Cancr. 
etti  tanen  print  Tidebator  babaiase 
Idpttftciaoi :  qnomodo  adhnc  senraot 
Pall.  4.  priores,  nt  noUt  OrateniB. 
Ita  HeraldoB  contendit  perpetno  le- 
Ij^eod.  lupiddmoM,  Glofs.  L&pidkimm, 
Kmrfita,  LtpUaniu,  Xor^f.  TmAm, 
C^mjudUum  coNdtdt]  Conpedibnt 
Tiactam  conjeci.  Lamb. 

97  UbeUam']  Libellam  argenti,  id 
est,  aiBcm.  Cic.  Accqb.  ii.  <  ti  nnam 
libellam  argenti  dedisset.'  Id.  pro 
Rose,  dixit,  '  ad  libellaai  debere  : ' 
quod  Horatint,  *  ad  aBsem.'  Qaando 
minimam  pecnnian  tlgnificare  ^ole- 
baDt,  *  aBsem '  et '  libellam '  dicebant. 
V.  N.  Ptend.  1. 1. 06. 

SI  Interibi  egti]  loterea  ex  hoe 
verberooe  Stalagmo  toIo  *  eroghare/ 
id  eat,  rogando  extorqaere.  Tambm* 

ScBM A  II.  S  Neqae/ngi  boom]  Rit- 
tershnt.  e  Mb.  Ejatadieosi,  qnem  cum 
Fr.  Medio  cootiiUt,  verBum  hie  in- 
sent  talem :  Atqut  ubi  tgo  fid  in  lm» 
pieidimU  bonm  vir^  neqw  bona  fingi: 
N§qu€  ero,  t^, 

8  Quod  ego  faUar]  Credltne  fore, 
nt  me  ejaa  pndeat,  qaod  fatear,  bc. 
me  recte  nunqnam  qnicquam  feciBse: 
cam  to  id  dicat?  Lamb, 

9  In  rubarem']  JocoB.  QnoBpodet, 
mbore  Bnffhndnntar ;  et  qui  Ions  em* 
daotar,  eliam  rabent  tangoioe.  Lamb, 

10  Imperiio]  Ironla,  qaaai  dicat; 
Experiendo  jam  pridem  didici,  qaaa 

BIB  plagOBUB. 

1 1  Toadtm  wta  aVer]  Id  eat,  eam 
Bermonem  oroltte.  Boxkam. 

Quid  fini]  Qaid  in  aaimo  habeas. 
Dama. 
19  Bene  NMHfaw]  Id  est,  f«it  im- 


podlcns,  et  aliomm  libidioe  obtecn- 
toB  est ;  sed  none  exoletnm  et  gran- 
dem  natn  non  decet.  Hegio  ergo 
iUa,  ni  ets  flai,  ad  sporeitiem  adotes- 
eentis  Stalagmi  traxlt  Lamb,  Vid. 
Cistell.  IT.  1. 

18  Paaea  ejfmgimni  'AvpooMnrw 
senrtlis  joci  in  pericnio. 

ScBHA  III.  6  Pec«iiar»m]  V.  N. 
Asio.  III.  1.  S6.  et  Sceiiam  banc  se- 
quent. TB.  16. 

14  Argamanialo^im'']  *Arg«nea« 
ta  loqul/  vel  *  cloqai/  pro  signis,  in* 
dieiis,  ex  qnibas  depreheodi  coBjec- 
tara  Teritas  potest.  Amph.  t.  1. 85. 
Sic '  res  exqnirere  argameotla,'  Rod. 
IT.  4. 1S6.  id  est,  Indagare,  iUTeati- 
gare.  Gntwa, 

18  Ptes  wtUmaqm  fed]  Pint  mall, 
minus  booi.  Lamb*  H«c  fnerunt 
in  mente  Pono  illl,  cam  tcriberct 
Phorm.  *  Ne  quid  plna  minnsve  fax* 
it,  qned  not  pigeat  pottea.'  Ffasari- 
MM,  vAcasr  %  (horror-  in  qnibna  rebas 
omae  Titinm  iatelligitnr.  J.  Galtsiak. 

90  Omatni  lumd  ex  sau]  Ita  Ma- 
retos,  Lips,  et  AcldaHns :  ex  mente 
Hegionis,  qni  6liom  snom  non  pro- 
inde,  nt  meritna  esset,  aoeeptnm  in* 
dicat.  Placet  et  Orutero:  qnamris 
legat  Ms.  Cam.  andax  miia  mrimtibat: 
et  olim  cusi,  et  Pallet,  andax  mua  at* 


ScBHA  IT.  1  AckenmH]  Veteres, 
nt  melius  in  officio  continerentttr  ho- 
mines, et  a  sceleribuB  absterrereator, 
cmciatns  Infernalet,  quoa  immhiere 
lis  credebant,  in  tabnlis  depinge- 
bant,  ut  quasi  prvsentea  intnereator. 
Jfsnrs.  Aekeruaii]  Id  est,  apod  Acha- 
runtem,  in  inferno,  Tel  Latiains,  apud 
inferos.  Dictum  autem  est,  nt  *  rnri,' 
*  Carlhagini.'  Grsmu. 

7  Ufapa]  Hoe  loco  api^M  non  est 
mallens,  nt  stnlte  snot  interpretati; 
sed  1^,  nt  Of  time  Oloasaril  aador 
exponit;  non  ea  qnidem  piano  Airma, 
nee  id^m  instrumentum  cum  '  aaa  ^ 
nam  biec  ad  terram  fisdiendamy  et 
latior,  nude  enw^tw  wXmb  ej^eokor 


PLAUTl   CUBGUL.  ACT.   I.  8G.  1. 


1853 


a  graaanatiDit  i  UU  ad  enteadot  lapi- 
det,  el  acata,  et  oon  male  referent 
vpops  capat  cam  rostro.  Nobis  cit 
aajpw:  noaiea  Umen  etiam  *  apaps/ 
¥al  *  opopK,'  TBlfo  retinemet :  aam 
hmg  ▼oeamat  iattramentoai  Ulad 
jfwcrwrfr  at '  cacabaa^'  qa«  ettnoc- 
taa,  dbac  appellamus :  tie  '  npapan ' 
vet  *  opopam '  lapidiciais  rcddidiaiai. 


1 1  Qma  ndki]  Ad  ItpicidinM  refero, 
qa«  tab  terra  eraat  teaebrots  :  ande 
lit  prodactai  et  qaati  denao  ia  laeen 
opera  Hegioait  editnt.  Sub  terra  an- 
tem  foiste,  docet  iUe  ▼ertat  inpra : 
'  Interdint  tab  terra  lapidet  eaimet/ 
Qao  pertioet  lUud  Ceitiodori,  abi  de 
miterabili  illoron  vita'  qai  in  metal- 
laai  demaantor,  loqaitor :  *  Intrant 
boaiaea  ealiginet  profnadaa :  Tivant 
aloe  taperia  :  ezulaat  a  sole,'  Sic. 

16  Peadiarem]  Ut  adoleaceatolia 
sarvall  castodet  dabantnr,  ita  paellii 
aarvnlae»  qa«  in  lanidclo  una  etaent, 
eas  sectarentor  et  cnrarent :  ti  •qne, 
at  jnrisconaolti  loqaantnr,  *  pecolia- 
rea '  ilUt  pleranqae  erant,  boo  eat,  ia 
peealio.  Et  vero  qns  cnrabaat  pn« 
eUaniy  ant  ia  laoificio  una  erant  aer- 
▼ol«,  Latine  '  circa  illam  eaae/  dieno* 
tar.  J.  GuMm. 

22  At  €§•  ktme  grmMi]  Longeele- 
gaatioa  erit,  ti  aeriiMa,  At  ife  aaiic 
fraadif*  Boabora. 


96  itaditM  nm  ptuQ  Namqne  et 
per  aebolam*  ai  ea  craasior  fit,  obtU'^ 
aina  audimas;  nti  in  atrepitn.  Alii 
tralationem  ease  dicant  a  senan  vi* 
dendi,  ad  aensam  aadiendi :  propter 
aimilitadineniy  qnam  inter  se  hal>e« 
ant.  Cie.  ad  Attic.  *  In  atrepito  ea- 
aodiaae  videor:'  item,  *per  caligi- 
nera  videre,'  Philipp.  zii.  2.  item  *per 
ealiginem  cernere/  Cic.  de  Finib.  v. 
16.  Viet0r. 

20  CfTtem  Ml]  Stat  aententia  pri- 
mum  omniam  id  facere.  Lamb. 

SI  QimpeadU]  Distingue,  p«t  ptf« 
caitt  mkU  etL  RetU  feeais.  Stalag- 
maa  jocatar,  et  r^  dem  iu  accipit.  ac 
ti  alia  omnia  potiua,  qnam  compedea 
aubintelligerentor.  Becte  -ergo  di« 
cit  factnrom  Hegionem,  ai  det  ali- 
qnid  iJli,  cai  pecolii  nibilest.  Box* 
Aara. 

Catekva.  2  Swbtigitatume9]  *  Sob- 
agitare  mnlierem'  eat  latdviaa  earn 
attrectare. 

S  Pmtri  9iifpo§Um]  Pnerom  snppo* 
nere  dicnatur  mnliereB,  quae  foBtnm 
aliennm  pro  soo  alunt,  ac  fovent. 
Hinc  '  pueri  aoppoaitl,'  id  eat,  snbdi- 
ti.  Lawtb. 

5  Reperimii]  Excogitant,  fingant; 
quod  proprinm  poetamm  ett. 

7  jS^igaaai  k»e]  Mibi  videtur  hoc 
geatu  ezpreaanm  fuiuetignam,  quod 
apectalorea  auo  exemplo  Grex  imi* 
tari  poatulet.  Dcma. 


CURCULIOa 


ACTUS  I. 

ScBNA  I.  1  Qu0]  Haic  ComoedJa, 
nti  anlt»  aiiap*  prologo  caret,  qaia 
ab  ipao  aactore  prologua  non  fiebat, 
niai  ai  qnaado  ia  eo  argnmentnm  fa- 
balm  aarrarent.  Alias  cum  fabnls 
poat  mortem  aactofia  in  acenam  re- 


ferrentnr  a  celebribus  histrionibus, 
solebant  illi  de  suo  praestare  aliquid, 
et  in  prologo  rationem  dicere,  cur 
bane  ant  illam  fabnlam  de  nofo  re- 
posuiisent.  Salmaa, 

2  OmtUu]  Cum  cereo  funali  in  ma- 
nnm,  et  cetero  instmmento  annate- 
mm  proprio.  Lamb,     Pompa]  Cum 


1850 


MOT^   VARIORUM    IN 


K^porr*  nam  mlioqai  nnllns  est  trans- 
itns  ab  Apolline  ad  nrbes.  Sed  rhp 
K^por  dat  occasionem  coiDmodam : 
id  enim  seqnitur  priiis  jiisjnrandnm, 
ut  4  K6fni  est  Proserpina,  Df a  Denm. 
At  banc  sequitnr  rij  rhf  TIfmufin'tiP, 
qomti  priaa  iateUexUset  Coram  nr- 
oeni*  Groiioo* 

102  npoiy^tmir]  Haec  Prsneste,  et 
reliqna  qo«  seqauntur  nomina  cifi- 
talnm  Campaniae  sunt. 

104  BafWtcof ]  Pro  Italicaa ;  nam 

*  Barbari '  dicebantiir  antiquitns  om- 
nes  gentes,  etceptis  Orvcis,  Festos. 

106  Seduh]  Id  est,  sine  dolo :  bona 
fide.  Noniut, 

108  Bonu  fit]  *  Boia '  aecipiendnm 
pro  coUari :  ciim  tamcn,  qui  boc  di- 
cit,  vellet  accipi,  tanquam  si  dixisaet, 
ipsnm  Oallam  cnm  Oalla  cnbare. 
Notnm  enim  Boios  esseOallos.  Olos- 
sar.  Boi,  fiovs :  Boi,  knpotms  ol  tcUAou 
Est  etiam  in  verbo  ierit,  alirxpoXoyla, 
Propert.  in.  11.  de  Cleopatra,  '  Et 
famnto^  inter  foeroina  trita  snos.' 
Scalig. 

110  B9nan*  fid€\  Erat  etiam  affir. 
matio  et  jusjnrandnm,  '  Bona  fide.' 
Nos  tamen  bodie,  nisi  appellato  nn- 
mine,  sacramentam  non  pntamns  : 
nam  seqnitnr  mox,  '  sancte  cnm  jii- 
rem  tibi  V  Twmeh. 

111  lierum  gnaiia]  Antiqui  voca- 
rnnt  'natales'  omnes  dies,  propter 
aliquam  Ictitiam  insignem,  sibi  so- 
lenmes.  Ctuaub, 

116  Manti9cinatui]  Alii  codices 
acripti,  mantisiinatui,  aut  manHeina- 
imt.  Unica  littera  routata  scriben- 
dnm,  niai  patUieimtui  pr«6e  era.  Id 
est,  nisi  pantices  probe  implevero.  A 
pantice  *  panticinari.'  P,  B,  et  M, 
in  veteribns  s»pe  invicem  permn« 
tantur,  n\  genus  Tasis  modo  *  bas- 
canda/  modo  '  masconda'  in  libris 
scriptam  reperitnr.  Praeterea  qnibns 
ignotnm  erat  verbum  '  panticinari/ 
potins    ▼olueront    facere,    legendo 

*  roanticinari,'  quasi  n  mantica. 
^  Panticea'  aunt  intestloa,  Virgilins 


in  Catalectis,  '  noctnqne  aohrit  pae* 
tices.'  A  pud  Martialem,  *  paotices' 
aunt  intestina,  *Q«Adcnm  panticibos 
laxis  et  cmn  pede  grandi.'  lode  ergo 
v«rlnim  *  panticinari/  pro '  pantices  ' 
implere  et  saginam  caedere.  Solmaf. 
Faifft,  pro  fnste. 

ScBM A  III.  2  CoUos]  Coitus  in  masc. 
gen.  dicebant  veteres*  Tmtbm.  Tergo* 
Tilmi]  Tomeb.  leg.  tegvriimM:  et  iia 
est  in  Paris,  nam  apparet  veteres 
aon  tantum  '  tergos/  sed  et  *  tegns ' 
dixiste.  Quia  vero  neqae  aic  loci 
difficnitas  toUitur,  Lamb,  anaplcatar 
legi  posse,  pfcertMw. 

4  Abnamedol  Vocero  finzit  ab  '  ab* 
somo,'  non  multom  a  *  anmine '  dis* 
crepantem,  in  paronomasia  leporem 
quKrens.  Lwmb,  *  Somen'  antem 
contendunt  dici  quasi '  sngiraen :'  ae 
proprie  in  suibna,  quo  snilla  ubera 
conlinentnr.  Jam  delitiaa  et  ganeam 
a  suibos  peti  aolitaa.  Tawbm.  Cctfs] 
'  Apri '  a  Teteribos  In  conviriis  ssti- 
roabantnr;  cnjns  *  lombns  '  omniboa 
aliis  partibos  ejus  pnrponebator: 
bunc  Plantns  et  Cato  *  aprngnnm ' 
▼ocavere,  cujus  tenera  dnriliet  com* 
mendata  ipsi  etiam  '  calli'  noraen 
dedit.  Propter  qnod  etiam  Horatlus 
'  longa  ova '  extoUens, '  callosa '  nun- 
cupavit,  tanquam  compacta  ilia  tene- 
ritudo  in  omnibus  clbomm  generibus 
et  dentibns  et  palato  valde  grata  sit. 
Mercer,  Var.  LecL  ii.  22. 

6  Porctiiartts]  lis,  qui  porcinae  cami 
prsfecti  sunt.  Lamb, 

7  Ad  pr^/ecturmH]  Solebant  enim 
pnefecti  in  suis  pr»fectnrls  jus  di- 
cere.  PoUet. 

8  Pendent  indewmaim]  Non  cepe- 
runt  interpretes  ignorautia  formulas 
juris  '  lite  pendente/  Accessit  et 
qui  '  indemnatas/  innocentes,  aqs- 
pensas,  et  tamen  nulla  jndicts  aenten* 
tia  ad  laqneum  aut  suspendinm  dam* 
natas  interpretaretnr.  Proprie  <  pen- 
dent indemnati/  qoornm  lites  sunt 
pendentes  :  qui  non  qnidem  inno* 
centesy  ted  accusati  et  nondoiD  per* 


PLAUTI    CAPTBIV.   ACT.    V.  SO.   1. 


1851 


acti  sunt  rei.  Snet.  Domit.  0.  '  Reos 
qai  aDte  qaioquenDium  proxinmni  •• 
rftriiiin  apud  pependitsent,  uuiteriot 
discriinine  liberafiU'  Quintiltanat 
Inst.  VII.  5.  '  Cnm  ex  praeacriptione 
lit  pendet,  de  ipsa  re  qucri  non  est 
oeccste.'  Com  igitnr  dicit,  qua  pen* 
demif  simpliciter  accipit,  iit  soleot 
•nspenan  in  carnario  esse  pernse : 
cnm  addidit  indemnaia,  loqnitur  de 
illiSy  nt  rets,  continnata  iMiriyopl^' 
inceperat  eniro,  '  et  jus  dicam  la- 
rido.'  Plin.  Epist.  iv.  0.  '  Accusatns 
est  sub  Vespasiano  a  privatis  doo- 
bns:  ad  senatnm  remissos,  din  pe* 
pendit.'  L.  xxi.  D.  de  accns.  '  Ca- 
pitis reus  suspense  crimine  caosam 
dicere  non  probibetnr.'  Ubi  male 
Gotbofredos  :  non  babita  ratione 
criminis.  Cicero  pro  Cluenlio,  *  Hae- 
rebant  in  tabnlis  publicis  reos  et  ac- 
cosator.'  Ceteram  script!  fere  t6# 
mt  pr^eeiuram :  Aogl.  ibo  in  prafec* 
tnram.  Lef  e.  Nunc  ibo  in  prctfeo' 
tMTom^  Mt  jtu  dicam  larido.  Nam  tr» 
ta  prafecturamt  qnemadraodnm  ire  in 
pnvineiam*  Th  ut  autem  bic  neces- 
aario  poscit  seqnens  Mi  feram,  Oro« 
nov. 

ScBHA  IT.  4  Qnati  hipue  entr.']  Ad* 
monet  me  bic  locos  versoom  e  sftto 
Satyramm  Ennii*  quos  ob  elegantiam 
adscribam  ex  emendatione  Mureti 
Variar.  xiz.  7.  '  Quippe  sine  cnra, 
Istus,  lantuscom  adveoi*,  Exsertis 
malis,  lopino  exspectant  impetn, 
Quam  mox  atterios  obligurrian  bona. 
Qoid  censes  domino  esse  animi  i  pro 
Divam  fidemi  Dnm  ille  cibum  tristis 
servat,  tn  ridens  voras.' 

7  GItmdia]  Plin.  ii.  37.  '  Tonsillae 
in  bomine,  in  sue  glandolae : '  qus  et 
*  glandia '  diconlur,  sive  *  glandula.' 
Glandolae  sunt  in  cervicibos,  ideoque 
per  glandia,  sen  glandolas,  cerf  ices 
bic  lignificari  puto.  Ltmb. 

8  MediaUs]  Modii  onius  capaces. 
PiMi. 

9  Poiifiilfif  9enai}  Ac  si  qnis '  or- 
CM '  ii9itrateS|  id  est,  *  cados  8aUa<* 


mentarios'  (fleiscktumun)  ad  focora 
admoveri  postiilet;  quasi  intrgram 
bovem  pariter,  Hercolis  fiov^dyov  in 
morem,  prime  velot  peiJatu  absom- 
tarns.  Douza, 

10  Armarium]  Tnrneb.   Armarium  ^ 
hie   interpretatur  promptnartnro,  e 
qno  promitor  cibut:  at  Lambinos  lo- 
cum, in  quo  nummi  reconduntnr.  Vid. 
Epid.  II.  3. 

12  Dicam  ut  tibi]  Hoc  est,  siqoidem 
▼olet  aliquando  genio  sno  tudulgere, 
censeo  illi  aliod  penom  qusrendom 
parandumqiie.  Nam  paraiitOA  toium 
carnariom  deturbaverat,  et  aulaK,  et 
calices  confregerat,  et  cellas  omnes 
refregerat,  et  omnia  deolque,  quae  ad 
geniom  lepide  curandnm  valent,  con* 
turbaverat.  Haec  volgo  male  acci- 
pinnt  interpretes,  cum  sarcinotis  illia 
commenlariis.  Saknas,  Si  aese  uH 
volet]  Seu  uti  non  est  se  ipso  uti,  vel 
sibi  esse  utibilis,non  genio  indolgeroy 
sed  quasi  esset  «t  oeu  eo  volet  uiu  Th 
seae  uapiKmi,  ut  plorimis  locis  apud 
Plaotum :  periode  foret  si  uti  volet^ 
si  quod  in  posterum  pennm  babere. 
Non  Yolnptates,  sed  usus  tantnmmo- 
do  necessaries  significat.  Neqneid 
ignoravit  Lambinos,  qui  diserte: 
«  Penu  sobinteliigendom,  ot  intelli- 
gamus  antique  dictum :  si  volet  se 
nti  penu,  pro,  si  volet  nti  penu.' 
Sed  blandiente  ingenio  alteram  ex- 
plicationero  falsam  addidit.  Grono* 
rtKf. 

ACTUS  V. 

ScENA  I.  4  Qu<b]  Qua,  referen- 
dom  ad  totam  orationem.  Lamb,  Sed 
Acidal.  bnnc  versnm,  ut  iodigoun 
Plauto,  aut  delendum  censet,  aut 
ita  emendandom,  Quas^  dum  te  caren* 
dum  hie  fuit ,  eustentabam* 

6  Hunc]  Stalagmnm. 

8  Hoc!  Satio]  Sic  Mss.  et  editi, 
nisi  qood  Camerarios  rh  Hoc  delevit. 
Groterus  putat  sic  belle  distinxisse. 
Placeret  magis.  Hoc  (juUi»  jam  auditi 
Tuaa  igrumnat,  adportum  mikiqua$m^ 


1852 


NOTiE   VARIORUM   IK 


mormUi)  Ut  tgumMM.  Qatai  sit.  Hoc, 
hoc,  inqoam,  ai^mmiit.  Nitl  eomipta 
ea  Toz  ex  inlerjectione,  Ok!  MtU 
jam  amtivu  Qua  in  bac  ipsa  fabala 
jam  bit  asot.  Grmuv. 

10  Tdcam]  Id  est,  tibi.  Hoasc. 

20  PreHnm]  Id  eat,  mercedem. 
Sic  Terent.  Andr.  *  Ego  pretinm  ob 
Btnltitiam  fero.'  Lambm. 

24  /a  (optctdtNOf]  Ita  Ms.  Camer. 
etai  taneo  prins  Tidebator  babniase 
lafidkbtoM:  qaomodo  adhac  aenrant 
Pall.  4.  priorea,  nt  notat  Oraterna. 
Ita  Heraldna  contendit  perpetno  le- 
li^nd.  lapiciduku,  Gloas.  Lapidkimm, 
KaTOfJa,  LapidmiiUf  Xafr^/Ms.  IVwdai. 
C^mpedUum  coadtdt]  Compedibna 
viactam  conjeci.  Lamb. 

97  UbdUuk]  Libellam  argenti,  id 
est,  aaaeiD.  Cic.  Acois.  it.  •  ai  anam 
libellam  argenti  dedisaet.'  Id.  pro 
Rose,  dixit,  'ad  libellaoi  debere:' 
quod  Horatina,  *  ad  aaaem.'  Qaando 
minimam  peeuniam  aignificare  Tole- 
baDt,  *  aaaem  *  et '  libellam '  dicebant. 
V.  N.  Pseud.  1. 1. 06. 

SI  Interiln  ego]  Interea  ex  hoe 
▼erberone  Stalagmo  toIo  *  eroghare/ 
id  eatf  rogando  extorqaere.  Tambm* 

ScBM A  II.  S  Neqaefntgi  boom]  Rit- 
tershua.  e  Ms.  Byatadienai,  qoem  cum 
Fr.  Modio  contiilit,  Tersum  hie  in- 
aerit  talem :  Atqut  ubi  Vfo  fid  in  lm» 
fkidimU  bonm  vir^  neqnt  btmm  fntgi: 
Ntqma  ero,  t^, 

8  Quod  ego  faUar]  Credisoe  fore, 
nt  me  ejus  padeat,  qood  fatear,  sc. 
me  recte  nunqnam  qnicqaam  fecisse: 
cam  tn  id  dieaa?  Lamb, 

9  In  ruborem]  Jocbs.  Qqos  podet, 
rabore  snffhndnntar ;  et  qai  loris  em» 
doDtor,  etiam  mbent  aangoine.  Lamb. 

10  Imperiio]  IroDia,  qoasi  dicat; 
Experiendo  jam  pridem  didici,  qaaa 
aia  plagoaua. 

1 1  Toadtm  isla  «Ver]  Id  est,  eam 
sermonem  oroltte.  Boxkam. 

Qaid  /eni]  Qaid  io  ammo  habeas* 
Dmaa. 
19  Bern  marigenai]  Id  ost,  fUt  in- 


podlcns,  et  aliorom  libidliie  obteea* 
t«t  est;  aed  naoe  exoletam  et  gran- 
dem  Batu  ood  decet.  Hegio  ergo 
ilia.  Mi  Ota  flai,  ad  aporeitiem  adoles- 
eentis  Stalagmi  traxlt.  Lamb,  Vid. 
CUtell.  IT.  1. 

18  Paaea  egmgimn]  *AvpoaMnrw 
serrilis  joci  in  pericnlo. 

SCBHA  III.  6  Pecaiiarfm]  V.  N. 
Asia.  111.  I.  S6,  et  Sceoam  banc  se- 
qnent.  ts.  18. 

14  Argumaatalopdimr]  *  Argnmw* 
ta  loqni/  vel  *  eloqai/  pro  signis,  §■• 
dieiis,  ex  qnibns  depreheodi  coBjec- 
tara  -reritas  potest.  Amph.  t.  1. 85. 
Sic '  res  exqnirere  argameotls,'  Rod. 
IT.  4. 186.  id  est,  indagare,  ioveati* 
gare.  Gntwa, 

18  Ptes  mtJiasgac  feet]  Plus  maU, 
minus  boni.  Lamb*  Hkc  foemnf 
in  mente  Pono  illl,  eam  scriberct 
Phorm.  *  Ne  quid  pins  mtnnsve  fax* 
it,  qnod  nos  pigeat  postca.'  Ffasari- 
«M,  «AcW  %  (horror-  in  qnibns  rebas 
omae  ▼itinm  intelligitnr.  J.  GvIMm. 

90  Omalai  lumd  ex  nda]  Ita  Mn- 
rrtus,  Lips,  et  AddaHns :  ex  meota 
Hegionis,  qni  6linm  annm  non  pro- 
inde,  nt  meritna  easet,  aoeeptnra  in* 
dicat.  Placet  et  Omtero:  qnamris 
legat  Ms.  Cam.  andax  sats  vktmtibm: 
et  olim  CQai,  et  Pallat.  andax  anit  tt* 


ScBHA  IT.  I  A^enmHi  Veteres, 
nt  melius  in  officio  continerentar  ho- 
mines, et  a  sceleribns  absterrereatnr, 
cmciatos  infemales,  qnos  imminere 
iia  credebant,  in  tabalia  depinge* 
bant,  nt  qnaai  prvaentes  intnereatar. 
Jfsnrs.  AdteruaH]  Id  est,  apod  Acha- 
ruatem,  in  inferno*  toI  Latiains,  apnd 
inferos.  Dictum  an  tern  est,  at  *  mri/ 
<  Cartbagini.'  Grsaan. 

7  Upapal  Hoe  loco  ufmpm  non  est 
mallens,  nt  stulte  saot  iaterpratati; 
sed  6pv^t  nt  op  lime  Olossarii  aador 
exponit;  non  ea  qnidem  plana  Airma, 
nee  id^m  instrnmentnm  cnm  *  aaa  f 
nam  bsec  ad  terram  fadieadam,  et 
latior,  unde  am^  nKgib  etyaukor 


PLAUTl   CUBGUL.   ACT.   I.  8G.  1. 


1853 


%  graaonatiDit  i  UU  ad  erueodoa  lapi* 
det,  el  acnta,  et  Don  male  referent 
vpops  capat  cimi  rostro.  Nobis  est 
«s  j»t0:  ooneii  tamen  etiam  *ap«p«/ 
vel '  opo|m»'  volfo  retinemat :  nam 
ftsitf  Yoeamas  iastrnmentom  illnd 
ifrntrmdw  at '  cecnbam/  qu«  est  noc- 
tua,  ckome  appellamus :  sic  '  npapam ' 
vet  *  opopam '  lapidiciois  rcddidiums. 


11  Qmia  mUu]  Ad  lapicidinas  refero, 
qnas  sob  terra  eraot  teoebross  :  nude 
aat  prodnctas  et  quasi  denoo  in  loeen 
opera  Hegionis  editos.  Snb  terra  an- 
tem  faisse,  docet  iUe  versnt  supra : 
*  Jnterdins  sob  terra  lapides  eximet.' 
Quo  pertioet  iUod  Cassiodori,  obi  de 
miserabili  illomm  vita'  qai  in  metal- 
lam  damnantor,  loqaator:  'Intrant 
boniaes  ealigines  profbndas :  ▼iTant 
tine  soperis  :  ezulant  a  sole/  dtc. 
FitUr. 

16  PeaiUarem']  Ut  adolescentQlit 
sarvnli  cnstodes  dabantnr,  ita  pnellis 
aervolsKt  qats  in  lani6cio  una  essent, 
eas  sectarentnr  et  eorarent :  ii  »qne, 
at  jurisconsnlti  loqanntnr,  *  pecolia- 
ret '  illis  plernuqne  erant,  boo  est,  in 
peeolio.  Et  ^ero  quae  corabant  pa« 
ellaniy  ant  in  laoi6cio  una  erant  ser- 
Yotse,  Latine  *  circa  illam  esse/  dicun* 
tur.  J.  Gaitc/m. 

22  At  €§•  kume  grtmiW]  Longeele- 
gantios  erit,  si  seribas,  At  sge  name 
frandif*  Boabom. 


26  ilndissf  tm  puui]  Namqne  et 
per  nebulam*  si  ea  crassior  sit,  obto-^ 
sins  audimns;  nti  in  strepitn.  Alii 
tralationem  esse  dicnnt  a  sensn  vi- 
dendi,  ad  sensnm  andiendi:  propter 
similitndinem,  qnam  inter  se  hal>e- 
ant,  Cie.  ad  Attic.  '  In  strepito  ex- 
andisse  videor:'  item,  *per  caligi- 
nem  videre/  Philipp.  zii.  2.  item  *per 
caliginem  cernere/  Cic.  de  Finib.  v. 
16.  Victor. 

20  Cfr<«m  esl]  Stat  sententia  pri- 
mum  omoinm  id  facere*  IjimA, 

SI  Qmnpemm]  Distingue,  pat  pe» 
caitt  mUiU  est.  Recte  feeerii,  Stalag- 
mns  jocatnr,  et  rh  dem  iu  accipit,  ac 
si  alia  omnia  potius,  qnam  compedes 
subintelligerentar.  Becte  -ergo  di« 
cit  factnmm  Hegionem,  si  det  aii- 
qnid  Uli,  cui  peculii  nibilest.  Box- 


Catbrva.  2  StibngitaHimes}  *  Snb- 
agitare  mnlierem'  est  lascifias  eam 
attrectare. 

9  Pmtri  tufponHti]  Pnerum  snppo- 
nere  dicoatur  mnlieres,  quae  fcBtnm 
aliennm  pro  sno  alunt,  ac  fofent. 
Hinc  *  pueri  soppositi,'  id  est,  snbdi- 
ti.  Lamb. 

5  Reperhmt]  Excogitant,  fingant; 
quod  propriom  poetamm  est. 

7  Signmm  k»e]  Mibi  Tidetur  hoc 
gestu  expressnn  foiuesignnm,  quod 
spectatores  sno  example  Grex  imi- 
tari  postolet.  Dcma. 


CURCULIOe 


ACTUS  I. 

ScBNA  I.  I  Qua]  Hsic  Comoedia, 
nti  anltst  aliap,  prologo  caret,  quia 
ab  Ipso  aactore  prologus  non  fiebat, 
nisi  si  qnando  in  eo  argnmentnm  fa- 
bnlm  narrarent.  Alias  cum  fabulc 
post  oMrtem  anctoris  in  scenam  re- 


ferrentur  a  celebribns  histrionibus, 
sole  bant  illi  de  sno  praestare  aliquid, 
et  in  prologo  rationem  dicere,  cur 
bane  aut  illam  fabnlam  de  nofo  re- 
posnissent.  Salmas, 

2  Omatu]  Cum  cereo  funali  in  ma- 
nnm,  et  cetero  instromento  armato- 
mm  proprio.  Lamb,     Pompa]  Com 


18S4 


MOTiE  VARIORUM   IN 


aliis  f ervb*  qui  vinam  et  jenttcnlum 
Venerit  geront.  IfOfii^. 

4  Si  media]  SpoDtioDom  et  stipo- 
Ittionum  forniulai  certit  verbis  con- 
cipiebaot,  et  fere  ordifbantur  a '  ti/ 
*  aive,*  *  Di/  «  nive.'  Vide  Mercat. 
II.  2.  et  Pseud,  if.  6.  J.  GuL 

6  Condietui]  '  Condicere '  inqninnt 
jnriseoDsulti  deounciare  est  prisca 
lingna.  Lamb*  Vide  de  hac  formnla 
Gronov.  Not.  ad  Senec.  de  Tranq. 
Aoim.  lib.  ii.  et  pliira  de  rf  *  condi- 
cere '  Observ.  1. 1.  Gronov* 

7  Tandem  tandem]  Scil.  iotelligo  te 
amare.  Vcl,  desioe  insanire,  reeipis- 
ce  et  ad  sanitatetn  revertere.  Lamb, 

9  Tate  tibi  jmer  cs]  Ex  tot  docto- 
ram  opinionibus  nihil  placet  magis, 
qaam  illod  Scsligeri,  seosos  nt  sit. 
Tote  Iotas  ex  balneo  tibi  faceni  ges- 
tas.  Paerorum  sif  e  servulorum  erat 
officium  dominis  a  coena  vel  balneo 
redenntibos  facem  prsferre.  At  bic 
Phsdromas  ipse  nitidus,  laiitus,  et  e 
balneo  veniens,  faceni  portabat.  In- 
de  Palinnrus,  T\ite  tibi  puer  es  ;  id 
est,  ipse  tibi  ministras,  te  ipse  at  pn- 
ero  uteris.  Ut  Mercat.  ▼.  2.  *  Ego- 
roet  niibi  conies,  calator,  eqaus,  aga* 
80,  anniger.'  Martialis  xiv.  64. '  De- 
fuerit  si  forte  pner,  soleasque  libebit 
Snmereypro  pnero  pes  erit  ipse  tibi.' 
Deiode  lautui  luces  eereum :  id  est,  e 
balneo  modo  egressns  prvfers  tibi  fa- 
cem. Casin.  1. 1.  30.  Gronov.  Puer 
€9  lautua]  Poeri  lauti,  id  est,  nucti 
terse  et  splendide  vestiti  praeluce- 
bant  novae  nuptae  faces.  Qood  hie 
amator  prapter  decoram  sibi  ipsi  prae- 
luceret,  dlcit  pueram  earn  sibi  laa- 
turn  esse  et  lucere  cerenm,  id  est 
facem  ceream  prnlacere.  Non  aliud 
qusprendnm.  8alma»> 

11  MeUicuk]  Planesio,  amoribos 
meis.  Dottza. 

16  Sahae:  vahdttin'  mque  ottium] 
Erat  haec  consuetudo  interrogandi 
eos,  qnoK  ex  intervallo  videbant, 
BOO,  ut  ita  simpliciter  dicerent,  Va- 
Imistine?    sed  hoc  modo,    FcUtot/tV 


usque  f  aatPerpetnonevalditfi?  Mm* 
ret.  Mirnni  vero,  bane  loquendi  ra- 
tionem  Palioaro  esse  insanise  argn> 
mentnm.  Nam  de  edibos,  villis, 
similibnsqoe  aliis,  hand  aliter,  qoam 
de  hominibas,  qiiserere  veteres  sole- 
banf.  Plin.  Epist.  lib.  1. '  Quid  agit 
Comom,  quid  arbor,  qoid  pbrtfcus,' 
&c.  Boxkam. 

17  Caruitne]  Quoniara  homines  ex 
febre  ant  ex  longo  jejoinio  delirare 
interdum,  et  mentis  errore  adfici  so- 
lent,  lAareo  interrogat  herum  ser- 
vns,  carneritne  febre  proximom  bi- 
daum,  et  num  vespere  ccenaverit? 
Videbatur  eniro  ei  delirare,  qui  uli- 
bns  verbis  ostio  blandiretnr.  MmreU 

20  Tocthcratsfimttm]  Votom  amato- 
mm,  qni  difficiles  sectantnr  Veneres, 
ut  janoae  sine  stridore  pateant.  Lamb^ 

28  Tumm  amare]  Id  est,  tnas  ama- 
tiones.  Sic  Oreci,  rb  ipftf,  pro  rb 
Ipofi,  IT.  T.  X.  Taubm. 

80  Iniestabilis]  Ne  sis  infamis  no* 
ta  inustus,  neqne  amittas  testimonii 
dicendi  potestatem.  Lamb, 

86  fundum  septum]  Agricolationis 
vocabnia  ad  rem  voloptatam  crebro 
translate,  dictnm  Asin.  v.  2.  Taubm, 

41  Obhquere]  Ambigoum,  Pbs- 
dromus  accipit  nt  indicativnm,  pro 
'obloqneris:'  servos  ut  imperativnm, 
quasi  obloqoijnbeator.  Lamb, 

45  Minus /ormidabo  ne  excidat]  Ll- 
bri  habent  excedat  pro  excidai*  Sic 
apud  Salustiam  '  accedere  ad  genua,' 
pro  accidere.  Qood  seqoitnr,  odiosus 
et,  non  mutandum  pntem  in  otiosus 
est,  Loquutio  haec  familiaris  comi- 
cis,  cum  qnis  preter  rem  responde- 
ret,  aut  in  re  seria  jocaretur,  dice- 
bant,  *  Odiosus  es/  *  Odio  enecas,' 
'  Dignus  es  cum  hac  tua  superstitione 
odip.'  Sahnas, 

47  Facers  nsto  mutuum]  Quod  mi* 
random  videretur,  cum  certum  eMet 
mutoo  amore  sese  invicem  deperire ; 
sed  captavit  jocnm  comicis  familia- 
rem,  et  dixit,  cum  ab  ilia  insane 
amareiur,  se  tamen  nolle  facere  cum 


PLAUTI   OUKCUL.  ACT.  I.  SC.  1. 


1895 


ea  BntODiD.  Alter  mirtbandiu  qas- 
rit :  quid  Ui  ?  qoia»  inqoit,  proprinm 
facio,  amo  pariter  simal.  Alliiiit  ad 
differentiain,  qnae  est  inter  mataiim 
et  proprimn.  Qus  propria  habemus 
ea  servamiif ,  ne  a  nobia  anferantar : 
qnae  vero  mntna  accepimns,  a  nobii 
aliqnando  recedunt,  ctim  repetit  a 
nobis  it  qui  dedit.  Ut  osteoderet 
igitnr  amorif  ini  magnitudinem,  qni . 
libi  eztorqneri  et  eripi  nnnqnam  pot- 
set,  proprinm  in  amore  cnm  ea  qnat 
illom  amabat  se  facere  respondet 
non  mntnnm,  cnm  »e»e  arobo  ata 
efflictim  amarent,  ut  amor  ille  ntri- 
mtqoe  etset  propriut,  id  ett,  nnnquam 
mnferendnt,  nt  ea  qnc  mutuo  dantnr 
et  accipiuntur.  Salnuu. 

60  Fert  jugum]  Ctt,  quod  inferins 
didt,  •'  cubatne  cum  Tirit  ?'  Ita  *Jn- 
Kum  Venerit'  dicit  matrimooiom 
Oppian.  SerYiut  et  Itidor.  memo- 
rant,  jugum  dicis  cansta  imponi  con- 
aneviise  sponsis,  ut  societatis  indi- 
▼idofe  admonerentur  boc  symbolo. 
Et*Jnnoni jugs'  nomen  inde  ette, 
monet  Ritterthatint. 

51  Pudiea  at"}  ^  Podica  matrona/ 
qus  marito  conlenta  est ;  at  hie  pii- 
dicoj  qus  otinino  virum  ignorat.  Et 
*  signatam  f  irginem '  In  eum  tensnm 
dixit  Lncillius  illstam,  inviolatam. 
Terentins  *  iotegram  a  viro.'  J.  Sea* 

6S  FUmma  fumo]  Significati  otcn- 
lit  concubitum  esse  proximum.  Lam' 

56  Paadtl  saltum  sartit]  Vulgo, 
pangit  Mltem  saaoiuin.  Sed  iilod  pro- 
bavit  ex  Langianis  Palmerius:  nee 
mliter  optimns  Camerarii  codex.  Ca« 
fllna  ▼.  2.  '  Ubi  ilium  sallum  video 
obseptnm.'  GnUerua, 

59  Imo  ut  iUam  cewes]  Nugas  max* 
Imas  agit  ille  cum  tno,  Tu  iUam  cen- 
9€$f  ui  quaque,  Ifc,  ad  mef  Idqne  eo 
Infeliciot,  quia  qus  liic  dicenda  fue- 
rnnt|  jam  occnparnnt  interpretet  il- 
Instrato  genere  loquendi  admodum 
comico,   qilod    ille    non   intellexit. 


Baccbid.  ii.  3.  *  Imo  nt  earn  credit  ? 
misera  amant  detiderat.'  Trinummo 
iii.S.  *  Diei  temput  non  vides?  quid 
ilium  pntat  Nature  ilia  atqne  inge- 
nio  ?  jamdodum  ebriut  ett.'  Teren- 
tint  Andria  v.  2,  <  Quid  ilium  cen- 
tet?  cum  ilia  litigat.'  Adelph.  iv.5. 
'Quid  aiont?  Mi.  Quid  illat  ceii* 
tet  ?  Nihil.'  Formula  qua  intennro- 
pebant  narrationem  rei  prstertim. 
inopinats:  qnalit  apnd  Ciceronem, 
'  Quid  qusriti'  Gronw, 

60  S^aooiidit  oppegit]  Ori  meo  con* 
tra  affixit.  L«ai5. 

62  JEsculapH  fano]  Qui  a  Diit  ali- 
quid  petere  cogitabant,  cubabant  in 
corum,  quorum  ope  indigebaoty  fa- 
nit,  tanquam  retponta  ab  lit  vel  vi- 
gilantes vel  in  tomnit  accepturi :  ut 
notat  Serfiut  ad  illud  Virgil.  JEo. 
VII.  '  cssarnm  ovinm  sub  nocte  ti- 
lenti  Pellibut  incubuit  ttratis,  som- 
nosque  petivit.'  Sic  igitur  acgrpti  in 
tempio  ^colapii  incubabant,  ad  re- 
media  per  sooinium  accipienda.  Lorn- 
bin, 

60  Id  ab']  Vel  id,  sqnnm  et  bo- 
num.  LofB^. 

70  Dextrovortum]  Nam  in  talutan-, 
dit  et  precandit  Diit,  dextrovortom 
te  vertere  tolebant.  Hinc  fettive  in 
verbo  '  vertere'  ex  ambiguo  hie  ludit 
Palinurus.    Turn.  1. 17.  et  xxii.  23. 

71  Horunc]  Lenonit,  lens,  et  pu- 
ells.  LawUf, 

72  Veneri  vovi  jam  jentaaUum]  No- 
torn  est  e  Latinit  auctoribut,  puerot 
fere  tolot  jeutacnlo  utot :  perinde  ut 
hodie  obique  fere  gentium  hoc  ntnr- 
paium  est,  nt  pneri  tummo  mane 
temper  aliquid  cibi  capiant.  Ea 
propter  Plantut  facit  Pbsdromum 
adoletcentnlnm  Veneri  jentaculum 
vovere.  Mercurial 

73  An  U  ponti  Veneri"]  Palinurus 
excitatus  novitate  dicti.  Quid,  in- 
quit,  an  temet  Veneri  debts  in  jen- 
taculum? et  applicant  jocniariter 
statim:  Ph.  Me,  te  aique  omne$, 
Tanbm. 


1856 


NOTiB   VARIORUM   IN 


75  <SEmwii]  Vtin  geiuis  siiiaotom* 
homrni. 

78  Qiutfi  <ii  Uigenam]  AUndit  ad  id, 
qaod  Latini  icriptoret  totebant  cor- 
pus bamannm  appeliara  <  otrea  *  at 
*  foUem.'  Aniob.  1.  u.  Locill.  '  cor- 
ticam/  Varro.  '  Ampbora '  Vopiac* 
Botioao :  '  Laqaeo  Titam  BdItU  :  turn 
qoidem  jociu  extitit,  ampboram  pen* 
dere,  oon  bominem.'  Gndrr. 

79  CAtam]  Jocatnr  ax  eo,  quod 
com  TiDO  Orvco  fere  aqaa  maris  ad- 
nizta  etiat,  Cbio  tamen  noo  addeba« 
tor,  ted  meracum  erat.  Horat.  Sat. 
n.  8.  *  AlcoD  Cbiom  marii  expen.' 
TMfntb. 

8i  iHtme  pdferti  Injoriam  fiieit 
Lambioo,  qoi  scribit  eon  r^  Uttme 
retolitae  ad  iiaajn:  ted  et  slbi  illodit, 
qonm  legit  i$tm€.  Recta  Lambimu : 
'  lihme^  nempe  poerum,  qoi  ftri  si- 
oom  yrini  plenom,  adflictom  ad  t^r> 
ram  ▼eliro,  at  ejas  cato  omne  Tioom 
effandereior,  ae  periret  potias  qoam 
ad  aaoB  perferretor.'  Grtii.  AjfUC' 
tuml  Ad  terram  datom*  V.  N.  Au- 
lolar.  lY.  9. 

86  Isiic  Jlumui]  Com  marl  aoom^ 
cam  fliivio  ▼inam  comparat.  Vide 
Locan.  v.  856.  Lamb, 

89  VoktUtM  frapUia]  Hoc  dictum 
ex  rellgione  prisca,  et  communi  ta« 
crificantinm  formula  pttitnm.  Ex* 
emplo  fnerint  concepta  ilia  et  lolem* 
nia  precationom  verba  apod  Cato- 
oera :  '  Mart  pater,  te  precor  qnmto* 
que,  oti  sies  ▼olent  propitiot  mibi, 
domo,  familiKqoe  uostrsB.'  Daaaa. 

90  VoUitne  oUvoi]  Urbane  berom 
ridat.  Quod  '  olivat '  et '  capparim ' 
dieit,  volt  siguificare  baec  coudimeo- 
ta  in  crapolis  et  ebrietatibot  con^e* 
alentlMima.  De  *  cappari '  plcnitu 
Diotcor.  II.  204.  Lotig* 

SCBNA  ii«  1  Flat  veteria  vhn]  *Ay- 
Bofffdas  o&os,  nt  et  apod  Locret. '  Bac- 
cbi  floe/  odor  ett  et  fragrantia  vini* 
'  Flos  viol '  alias  etiam  dicitor,  com 
vinum  in  snmmo  tenoem  qoandam 
habetspumam.  Ca«i«r. 


5  Amm\  Aatiqntt  at<  c^oa,*'va- 
pot,'  '  nidos,'  dec*  Hao  una  de  cas- 
ta cantao,  Plaotmn  dixitte  '  amat,' 
<  odat,'  *lepot;'  ot  expriasaiet  tar* 
monam  anot  bltote.  bifida/. 

4  lAbefi  kp9$]  Baccbi  aoavilM. 
TmAm.  VttmM  attatd]  Qoat  «jaa- 
dam  sigaificatioma  conjoagBBtor,  li* 
cat  tigoificatiooa.Bon  aogaaat,  an- 
gent  conjoBctione*  Ita  hie  aigaifica- 
tnr  vfainm  vatarfimom*  Sed  et  ea, 
qotB  detiflont  in  nttnt,  at,  *  OMMtnt,' 
*  robottnt,'  at  alia,  vim  babaot  an- 
gandU  Baodmnu 

6  iVaaIca]  Vid.  not.  Amd.  ▼.  S.  4S. 

7  Crtctmon]  Croci  nagnentHa  $  ita 
dictum,  nt  ab  '  amaraco/  '  naMraci* 
nam.'  J.  GwL  Bdtttjam]  BMuvmt 
dirolBntivm  Ibrmm  ett:  nam  priaci- 
pale  ett  iBMxXa.  Itn  vacnt  anctar 
Peripli  aliquot  lodt.  Marcello  Em* 
plrico,  bedetla:  *  Crocon  atqnaba* 
dellam.'  Apod  Plaatnm  In  nntiqnto 
Kbrit  MittiMm  tcribitnr  pro  Arfffliaay 
qaod  aHnd  non  patett  tigniftcara 
prvter  aromaticnm  gnroroi.  Sabnet. 

8  PifnMm  atpaKam]  Vetaraa  iit^ 
qua  viventet  gratittlma  babQamBf, 
tpargi  ant  perlundi  tepulcbm  taa 
optabant.  Hand  alind  votnm  ett  ani 
mandatum  Sergii  Polentit  paraaiti, 
in  veterl  ioterlptione,  qn«  legltar 
Polte  in  Ittrim:  *S1  urban!  perbi- 
beri  vnltity  areoti  meo  cineri  can- 
tbaro  piaculom  finarlnm  fattinate.' 


11  NikU  0g9  Icaun]  8c.  O  odor,  ni- 
bil  te  moror;  nisi  et  vinnm  bibam. 
Lamb.    Ipnu]    Plot  Liberl.  Mm. 

18  Imfifi^e]  Id  ett,  infnndere. 
Virgil.  JEn.  vi.  844.  *  Frontiqua  in* 
Ttrgit  vina  tacerdot ;'  id  ett,  dear* 
tum  fundit:  de  qno  Servint.  Die* 
medet  *  tentim  lllabi  et  inflnere,'  cx- 
ponit.  IVni6ai. 

15  DmUim]  E  tlno.  Adverb,  boc 
Pritc.  interpretaint  ett  &ai»twrrl, 
quod  significat  In  bibendo  avidita- 
tem  et  copiam.  Caaifr. 

16  QnadraalaO  Vat  pe<^  qoadraH, 


PLAUTl   OUIICVU   ACT«   U  SC.  3. 


1887 


Mio  tt  x|MAnfi«tm  Mpit  MxiMrf OS ': 
mmff/bon,  Orveis,  PmIm. 

18  Sag9xmmm]  *  NMnm '  genere 
nmtro  obtenrftt  «tiaai  Nooiut.  Itt 
M^iNechm.  i.  S«  *  Sptffcttiir  nai ani 
odort.'  ffm^in. 

10  fmpitmtor  ^  tti"}  8ie  CtiBflrs- 
riaaut  o#4ex  et  PtK  4.  Reliqni,  firft 
eiy  at  et  olim  impressi:  bane,  nisi 
•Ulftrt«iDfni¥i..84.  Grui. 

91  Ftiit  po/toif]  Vini  oapia  In- 
ftf r«ct«t»  sell.  Bftccbiit  ipte.  l\nc^iii. 

S2  ake49]  V4<le  MIL  in.  1. 

18  OciifigfMM]  Miirttai  ad  ««rMin 
Catolliy  <  ArobolMii  mibl  quae  etrior 
ait  oealit,'  natat :  Ocalisniiii  seotas 
aabiB  amidam  est  oaHMionit,  at  piw- 
ebrc.ditpotat  Arittatelat  da  SapieD« 
tia  K^  f .  Idao  acalafaoi  in  axpri- 
MMnda  vl  aoiarlt  crabra  fit  owDtia. 
Plautnt  qaldeai  ^ocalitat  aoMre/ 
pro  ao,  qaod  ast,  ainf  alaritar  aaiare : 
H  'acaHMimam  boouMB,'  pro  ca- 
riMuno  dixit, 

99  Clomomm}  Vaatraai.  TaaiM. 

91  Vemu,  dr]  fixprimit  airai  ri- 
laai  libaadi.  Da  poaalo  anio  piano, 
qoad  arat  potatara,  pjoiaai  Vanarl 
Rbaty  id  ast,.  la  bonorrm  Vanartt  la* 
rifar  dcdandit.  Sic  tnin  Uliara  sa- 
labanty  qaod  ral  in  aram  faeialMUit, 
val  io  awntaai,  qow  ars  loco  arot ; 
▼tl  iDfacam,qei  laearhtlMbatar;  Tel 
ia  aMre,  io  haooram  Deoraai  mail* 
•amni;  ral  in  qaemcnnqaa  lacoai 
pro  ra  nata.  Virg.  JEo.  v.  *  axtaqoa 
saltot  Parriclam  ia  flaalosi  at  vioa 
liqnentia  fundam.'  Trnneb. 
'  92  Ammti€§,  pnphumiet]  Inaalsa 
mibi  aempar  riaa  ast  lactio  ralgata. 
Lago  «rg0y  aiNaa(«ff  proplaani  «l  Fi- 
mtm  pttoalM  daaC  oiaa€f.  Boxkom. 

41  BikU  aroii]  Crednlit  rctnataa, 
Iridcm  damlaait  io  tarram  cornibtta 
aqaaai  e  footibiw  haorira :  btoc  illod 
Virgilii  Georg.  i.  980.  '  et  bibit  is- 
geoa  Areas.'  Propart.  lib.  in. '  Par- 
paraas  phi? ias  car  Mbit  arcaa  aqaas.' 
Twmeb. 

49  TM  mm  ego}  Formnla  €x  anii- 


qoadedioatiaaaai  rila  desaanita :  iu 
infra  iii.  1.  60.  '  Ibi  none  stataam 
rait  dara/  aacaan  Rad.  ir.  9.  Dm^ 
as. 

61  MmiiwumHmC^  Fonaala  ex  aoti- 
qno  dedicationam  rito  desamta.  Sta^ 
•at  est:  Yiaeam  tibi  pro  stataa  atp- 
taam,  qaam  ingargitas.  Jfaart. 

6t  Octentem]  Vide  notas  Mercat. 
ii*9.79. 

60  Pesfaii,  ktm  ptasali]  Is.  Casaa* 
bon.  ad  Hhid  Parsii  Sae  v.  <  dam 
Cbrysidii  odas  Ebrias  ante  fores  ex- 
tloeta  eoni  faee  eanta:'  Orsci  hoe 
vocant  (Platarchos  *Eparrucf )  fStir  rb 
iwyoaXawtotfar.  Qai  ibant  comeasa* 
taaiyfoMdia  ae  faces  gaatabaat ;  aad 
qaaa  exiiaguabant,  cnm  ad  fores  erat 
rentniB.  Exaoiplani  camlconini  a- 
jasaM>diy  qaaa  ante  fares  eantabanty 
babes  b&e  fanastiaeinNMn. 

69  Ifdi  6ar6aff|  '  Lodias'  at'  Ui- 
die '  dixenut  anient '  Saraa '  et  *  So* 
ria.'  •  Ladias'  aaltator  propria  La* 
tints » noD  a  •  ladendo/  nt  placet  do^ 
tis  rirtSy  aed  a  *  Lfdi«/  qai  Inter  na* 
tiones  saltatioai  bacdiationiqaa  de- 
'ditaa.  Mnmi.  Vid.  Pvnala,  y.  9. 
Tomeb.  xix.  10. 

66  Donmwtf]  Vid.  Mostell.  in.  2. 

ScBNA  ni.  9  JMiciaaM/aal]  Scil. 
cardinibos.  Sapra  i.  1.  *Viao  has 
oanspartilbffea :'  Item  *  bibite,  feati* 
▼»  fares  ^  in  qalbaa  SKireBi  Or»ca* 
ram  tangHy  apnd  qaos  aoiatores  iila 
parfasiane  ati  aolent.  H»eferosaf- 
faaio  longe  alia  eat.  Et  fallendis  ma- 
ntis ad  jaaam  eardinea  aqnam  era* 
liercalm  affandtbaqt,  at  streperaat. 
Ltpa.  Hajns  rei  banc  ego  eauaam 
esse  arbitror,  qaod  medici  apgrotos 
riao  pfahlbenti  aqaa  decoeU  all  ja« 
bea«es,  recte  quklam  :  sad  apgroti 
intemperantes  baud  sane  libeatar  Id 
feront.  Itaqae  talgo  andiaa:  'IptI 
sibi  rionm  aamaat,  nobis  quasi  c#ni« 
bna  aqaam  relinqannt.'  Qain  et 
Biaitt  attm  ex  medicis  vino  paalo 
largiore  utebantar,  qaod  ex  Atba- 
naiOy  et  Pbilemonia  reliqaiia  diacas^ 


De^yJk.elFor.Ctof. 


Plaut. 


6  B 


1858 


NOTJE  VARIORUM   IN 


Eo  igitar  reipezit  poeta.  T^n.  F^Aer, 
6  Convadatus]  Qai  qaaii  f  adibni  a 
me  acceptit  me  io  jot  vocat.  Active 
etiam  '  vadato'  dixit  Hor.  Sat.  i.  9. 
Nofter,  *Tadatom  amore/  pafsife, 
Bacdiid.  ii.  9.  Lamb, 

6  LibeUo]  Quia  etiam  edlcto  pub- 
lice  adfixo  latitantes  citabaotar.  Rtt' 


7  Siato  me]  Verbnm  jarit  in  ob- 
enndo  vadimonio.  T^bm, 

11  Sum  Diui]  Propert.  ii.  IS.  'Si 
dabit  haec  mnltas,  fiam  immortalis  Id 
illit.  Nocte  ooa  qnivit  vt\  Deai  esse 
potest.' 

15  ilfoie  vaieril  Lambinni  ex  tri- 
but,  Male  vaUre  ie  tpadem  mihi  agre 
€$i,  Miror  quoi  l?broi  citet:  cum 
omoes  Mas.  editiqae  babeant,  ^aod. 
Ornt.  QnssiveratPhsdromai,  Qaod 
vidittiT  Retpondet  Palinoraa,  Male 
valere  te  ;  nerope  animo.  Subintelli- 
gitnr  •  vidi.'  Baxk,  Lege,  Mole  «a* 
lere  te  qwem  miki  agre  ett*  Tan.  Fa* 
ber. 

16  Capiam  there]  Oratiifima  sibi 
ita  exprimebant  veteres,  nt  dice- 
rent,  se  propter  ilia  dintint  vivere 
▼elle,  ficat  ingratiisima,  propter 
qn«  mori.  Tnde,  Ftte,  amaotibas 
dicantiir  amat».  Boxhom, 

17  Pl.  Prohibei]  Omniba*  tail  in. 
terpretationibui  bic  sapcnedere  po- 
tnittet  Lambinnt,  si  retinaiuet  In- 
terrogationem,  qns  est  in  vett.  Ii- 
bris  :  Pl.  Fvkibet?  nee  frekibere 
^tttf.  ^recpr^6e6i<.  QaiaenimPhK- 
dromos  dixerat,  lenonem  prohibere 
conventas  Ittos,  negat  Planetiam 
earn  prohibere.  Est  antem  ambigni- 
tai  in  ?erbo  '  prohibere :'  qaod  cam 
effecto  accipit  Planesiam.  Pitierie, 

90  Amare  eane]  Ita  ot  homines 
sani  soleot. 

25  Pervigilare]  Allasam  ad  per- 
▼igilia  Cererii,  Veneris,  et  sacra 
nocturna.  Martial,  ix.  70.  '  Nam 
▼igilare  lere  est,  pervigilare  grave 
est.'  Dowza, 

96  Nim  hoe  quidem  edepot]  Recte 


Lambinos,  Sciariiwf  cmlnm:  et  in* 
epta  est  interpretatio :  Hoc  toam 
pervigilare  Veneri  orto  die  omnibos 
patebit.  Ampbit.  i.  S.  '  Eamns,  A»- 
phitnio  :  lociscit  hoc  jam.'  Teren- 
tins  Heaut  iii.  1. '  Luciscit  hoc  jam.' 
Vetas  poeta :  '  Aspice  hoc  anblime 
candens,  qoem  invocant  onmes  Jo- 
vera.'  Grenov, 

27  Derails]  SciL  tibi,  noo  mess 
Planesio.  Dewzm. 

29  Imeitim  e$t]  Id  est,  stnltitia, 
Festus.    VId.  Mostdl.  i.S. 

SO  Ilkei]  Actum  est.  Vid.  Epid. 
▼.2. 

55  m  muere  moHmOwi^  De  bae 
amantiom  rabie  Lncret.  lib.  it.  « et* 
enim  potiondi  tempore  in  ipso  Fine- 
taat  incertis  erroribos  ardor  aman- 
torn,  Nee  constat,  quid  primum  oco- 
lis  manibnsqae  fruatnr,'  ftc 

S4  Pr^pndtmii]  Non  dnbinmy  qose 
Orsecis  mBdpiunu,  ea  Latinis  prufmim 
dicta.  Inde  homines  sceleratos,  at 
OrmcXkaBdpiueraf  Romani  eosdem  fr»- 
pnrfia  vocamnt.  &ii%. 

56  dan  noetmMU]  Olancos  ocnlos 
Romani  non  perinde  amabant :  nigros 
antem  magni  fadebant.  Itaqna  ad 
Indibrinm,  cnjns  erant  ocnii  glanci, 
ea  *  Doctoinos  oculos '  habere  bicdi- 
citnr ;  de  avis  inauspicatss,  cnjna  ta- 
les ocnii  sunt,  nomine  petita  illosionc. 
Eos  ocnlos  '  virides '  volgo  dicimns. 
Ac  »qae  amaro  joco  per  comicam 
lasclviam  '  herbeos  '  poeta  vocavit 
scena  aeq.  eosdem  et  '  AsUneos '  ap- 
pellabant.  Tameb. 

56  PereoUa :  nugm]  *  Persolhe  nn- 
g8»,'  rectum  est^  pro  pereola,  Per- 
solse  autem  nugsi  sunt  nudse  nngc. 
Ut  alio  loco,  'hanc  amas  meras  no- 
gas.'  Pereobte  antem  pro  admodom 
solas,  6  /iOM^roror.  Sic  '  peradoles- 
cens,'  <  pervirgo,'  apnd  auctores*  Sal- 
mas, 

57  Qaod  quidem]  Puto  hsM  dici  a 
Phsedromo  hoc  sensn :  Ergone  feram, 
nt  servus  plagipatida  hie  mihi  arga- 
tiu  lerat  ?    Hsecqne  ita  sont  enun- 


PLAVTI  CUROUL.  ACT.  I.  SC.  3. 


1859 


dandftf  nt'statim  manom  ane?et>  et 
pni^os  impingat,  Gruttr, 

S8  PoUuctmi]  <  PoUuctum  virgis' 
dicit  accumalatnm  verberibus :  nt 
mra  HercolU,  cam  referta  etitet  iis, 
qaae-imponi  de  ritn  religionis  priicie 
•olebaot,  tnm  '  poUuctam '  illnd  dice- 
batar,  qnati  '  projectam/  at  Varro 
interpretator.  Cawterar. 

40  NochtmgUa}  '  Noctilocaro '  Ho- 
ratios  Od.  iv.  0.  eandem  cnm  luoa 
fadt.  Lnvinas  TerOt  TetnttiMimiia 
avetor,  videtnr  earn  Venerem  nomi* 
oare:  '  Venerem  igitar  almam  ado* 
raoty  sive  IceiDiDa,  live  mat  est,  ita 
nt  alma  noctilocaett/  Qnare  ab  ea- 
dem  ratione  dicitnr  noetumgiim  a 
Planto,  hoc  est.  PVKriXaijaHis.  J,  G«« 
iielm, 

42  Probrumque]  Vide.  not.  Marcat. 
1. 1. 

45  itaro  contra]  Id  est,  date  mihi 
pari  et  seqoo  aari  pondere  repensnm, 
ego  tantnndem  aari  dederim.  Tumeb* 

46  Cedo  mUU  anUra  auriehako]  Non 
as  hoc  loco  calligi  potest,  aoricbal* 
cam  antiqais  anro  carins  foisse.  Si 
enim  prias  de  auro  prtecedit,  non  se- 
qnitnr,  atqaod  reponit  serrus  dean* 
richalco,  cartas  esse  debeat. .  Sed 
comico  joco  lasit.'  De  aaro  dixerat 
heras  ejas^  reposait  ille  de  aarichalco, 
in  quo  eliaro  aurnm  est  saltern  de 
nomine.  Foit  ccrte  eo  tempore  seris 
gen  as  praestantissiroi.  Horatias, 
'  Tibia  non  at  nanc  orichalco  vincta.' 
Nam  auricbalcom  idem  cum  oricbal* 
CO.  Sic  enIm  scribebant,  at  *  plos* 
tram'  et  '  plaastrnm/  '  Plotas'  et 
*  Plantns/  et  similia.  Mnlti  credtde- 
raot  aarichalcam  esse  «s  et  aaram 
mixtam,  propter  illam  aori  in  auri- 
ebako  denomioationem  :  sed  falsi 
sant.  Inde  optimae  Olossae,  auro* 
ckttka  interpretantarKfMVi^iya»id  est, 
ex.  aaro  et  aere  temperate.  Veram 
nomen  est  hnjns  vocis,  orickaUum  ex 
Orseco  .  ip9ixafuco¥,  quasi  ss  monta- 
DamySive  ex  lapide  aeroio  excoctam, 
qaod  fait  genus  aeris  prsstanticsi- 


mnm.  At  pro  ortcAo/cain  ?eteres  Ro- 
man! scripserc  auriduUeum^  com  ta- 
men  nihil  anri  adroixtum  haberet. 
Salmas, 

48  i£tft<if«m  opertre/aaam]  Imper- 
fectam  locutionem  censet  Camerari- 
us,  ut  in  illo, '  Item  alios  Decs  facta* 
rum  scilicet'  Sed  hie  nihil  imper-^ 
fectam :  vis  enim  est  in  particala  rf 
*  scilicet.'  Nee  tamen  adUmunqm 
placet,  sed,  aoai  soai^a  et  crepitu  ciaa* 
§tr§ruM  taoadto  JEdituum  apervrefanum. 
Oronov. 

55  T«  UbtTdUm\  Id  est,  quae  io  me 
tarn  liberalis  es.  Vel,  qnae  tam  libe* 
rali  facie  et  ingenio  es.  Lanft. 

64  Tine  eiiam,  prtasgaom]  Frustra 
laborat  Lambinns:  nee  tau  eat  ab- 
sens  hnjus  oiculi  merooriam  conserve, 
sed  simpliciter,.  cape,  habe,  at  ceu- 
tum  aliis  in  rebus. :  Groaov.  lAdde 
Tan.  Fabrum  Epist.  Crit.  ii.  28. 

56  Jatoe  terbo'  vimdieiam]  -  Non  ma- 
gls,  nt  praetor,  qnam  quilibet  assertor 
et  vindex.  Sed  nee  aadiendus  Pisto- 
rius,  qniistoeverho  interpretatur,  cum 
dicto,  et  statim.  litoe  verbo,  est  prop- 
ter id  qnod  dixisli,  ot  qnando  veils, 
videre  me  possis,  redde  me  liberam. 
Ut  id,  qqod  dicis,  non  sit  snbjectam 
alterius  ditioni.  Verbum  pro  re,  qua 
f  erbo  significatur  :  fere  enim  eodem 
senin,  ob  earn  rem.  Mostel.  iii.  1. 
'  Molestns  si  sum,  reddite  argentnm, 
abiero.  Responsiones  omnes  hoc  ver- 
bo  eripite.'  Id  est,  re,  qn»  hoc  verbo 
sigoificatur.  Hac  Fabula  ii.  2.  'Sem^ 
per  tu  huic  verbo  vitato  abs  too  viro, 
I  foras  mulier.'  Ambrosias  £p.  iic. 
*Rara  itaque  eonfessio  de  peccatis, 
rara  pcenitentia,  rara  in  hominibus 
^ns  verbi  adsertio.'  Groaoo.  Ftatftc* 
torn]  Tanqnam  praetor,  id  est,  viam 
reperi,  qua  roe  liberes.  'Vindicts,' 
virga  praetoria,  qua  servi  contacti, 
nunomittebantnr.  Lamb, 

57  Prrrtacos]  Quemvis  alinm  emp- 
torcm  pretio  ut  pervincas  facito :  ne 
opos  sit  rogitare,  qaando  me  visuras 
es.  Lamb. 


I860 


NOTJC   TARIORVM   IN 


ACTUS  H. 
ScEM A  I.  6  Gtmims  in,  Bfc]  Qaia 
otrimqae  et  a  dextra  et  a  leva  cid- 
git  me  lien  veoterque,  eo  tnmkliora 
et  majore  facto  mihi  ditteaditar,  pro> 
ioda  ac  d  gesinoa  la  atero  fikioa  ga* 
ram.  LtmdK 

15  TarmemtBferreti]  Id  est,  cateoa 
farrea.  '  Tonaentam  '  idea  qaod  fa* 
nm  tertaa,  aaai  com  fit  fiinif ,  '  tor» 
que? i '  dicitor*  Propcrt.  '  Dignior 
obliqao  foao  qoi  torqaeat  Ocao.' 
Priap.  'Tormento  citharaqnetensio- 
rem  ;'  id  est,  qaam  feais  aat  fides 
citfaarc.  Uade  macfaiali,  qam  teatit 
et  conUntit  foaibas  aioTeotar,  eoiis- 
aa  aat  ezcava,  'toraientii  miaaa/ 
ant  *  exeaaia '  dicaatnr  Li? .  L  xut. 
Orfaaia* 

16  CoUoliaa  ventre}  Id  ent,  mag« 
BO  et  targido:  qaia  in  enai  onNna 
ediilia  ceofaraiitBr,  Festaa.  Ega  po- 
lo leoonlB  veatreai  '  collatiTom '  eo 
ette  diclaai,  qnod  propter  vitiBm 
corperii  et  fiteeram,  omne  aHawn* 
turn,  qood  deberet  In  onae  corpai 
diatriboi*  in  eum  conferator :  et  hoc 
pacio  vitceriboi  omoibot  Yitiatit, 
venter  iatnmetcat.  Lamh.  OeuUe  her- 
hei$]  ?ide  lapra  i.  9.  et  Capteiv.  ni. 
4. 

90  Ftaa]  Qaasi  dieat :  fi?o  taotomi 
aon  item  yaleo.  £4Ba6. 

as  Hhrte]  Fettut:  'Hirayqas  di- 
miaalife  dieiCar  hilla.  qaaai  Onrd 
dicuet  »^9nw,  intettinam  etf»  quod 
jejiinnm  vocant,'  CUotta  :  Hirm,  4p* 
KotKutr  vjigriw.  Amobi«B  lib.  tii. 
'  Noa  aiailiter  feodicas,  ^aai  et  ipt« 
•ant  hir«.'  Pro  alils  tamen  etiam  in- 
teatinit  tami,  docet  Noniai :  onda 
Wlm  apad  Herat.  Sat.  ii.  4.  Olossar. 
Ilhan^  (sine  aspirst.)  yif/hfKos  rh  ivr^r 
et  hoc  hic  pro^t  Seal,  ad  Festom. 

S6  Xhtia  hUeeima  expuieeeuni]  Vidt 
perduraodum  leooni,  dooec  ei  iotes* 
tiaa  tabescant:  atiqae  com  sit  ea 
aani  teapestas,  qna  salsura  solito 
carios  vssneat :  eo  facto,  faturam,  ut 
iDtestina  sola  mqne  care  distralian* 


tar,  ai  aoa  carias,  qaam  ipKcoi^t  be* 
mo  totns,  hoc  est,  viz  tantam  fkit% 
pretii  a  te  toto,  quantam  ex  sol  is  io- 
testtois.  raa6m. 

%7  Ntme  iwm  satera]  Hand  qaa^ 
qaam  aeciplo  com  Gratere»  caoi  ea 
sit  anai  tempestas,  ^na  salsmra  solifo 
earias  veneat :  nee  cam  liambioo, 
ex  tnis  intestinis  sale  coaditia  et  ma. 
oeraHs  sat  i>ona  sabameata  eoafici 
paasnat :  ant  com  Tomebo  ctnseo  ad 
gamm  ex  iotestinb  plsdnm  potridis 
prHiesam  liqoaaMa  respici.  Naae 
dnm,  ioqnit,  salsara  vel  roariea  iates- 
tlaoram  taoram,  qnse  eonservat  ia- 
testiaa  taa,  aat  boaa  est,  Integra  est, 
fiscit  oifielam,  at  aondnm  oamia  taa 
latastina  eompotraerint.  Et  4e  vita, 
deque  eo,  qnod  sani  resist  in  intesti- 
nis, loqoitar,  at  de  mafia:  de  ipsis, 
at  de  moriaticis  loquebantor.  Qaem- 
admodam  aaibos  aaimam  pro  aale 
datam  dioebat  Chrysippas.  Orsasv. 

98  fnlffHais  eilias]  Ne  lioe  qaiden 
aecipia  cam  Orntero,  eo  parto  firto- 
ram  ut  in  testiaa  sola  sqae  caro  dis* 
trabaalar,  si  noa  carins,  qaaai  totas 
booBO.  Nam  mtuthm  viiias  eat  om- 
niao,  ob  iatestiaa  pntrida  et  deliniu 
vUias.  Sic  in  illo, 'Isto  villas.'  Se- 
sipater  Cbarisins  Ub.  ii.  *Rex  qui 
vocarat  ad  coeaam,  si  nibi  ea  tf  ex« 
hibenda  iadieeretnr,  qaam  exkibere 
tton  posset,  respoodk,  at  Traa^ittas 
refeft:  Hoc  viiios  bodte  mibi  erit 
Cttna.'  Id  est,  ab  baac  rem  noa 
prBliitam  vel  apposttam  vtiins,  fra- 
gaiius,  ekre)Jar9pow  apparata  erit  bo- 
dle  cceaa.  Sic  TerenUas  Adelplu  r. 
9.  *To  tnnm  officiom  fticies,  atqae 
hnic  aiiquid  paallolnm  pne  saaaa 
Dederis,  aade  ntatar:  reddet  tibi 
cito.  Mi.  Isloc  vUias.'  Hoc  •et,  ob 
id,  qood  dids,  aon  commisaam  IHi 
viKos  aribi  coastabit.  Satis  magao 
hie  mihi  ooastat:  id  qood  vis  si  ad- 
dereat,  pluris  censfaret;  nam  hand 
dobie,  qnse  darem,  perderem.  Qnod 
ad  hoc  igitar  attinet,  villas  et  nMoas 
erit,  qood  in  ilium  impeodi,  qnaqae 


PLAUTI  OURCUL.   ACT.  II.  SC.  2. 


1861 


per  illain  careo.  Jam  Fartbasint 
et  Palnerioi  hmc  dno  loca  conpa- 
ramot;  ted  alter  ezplicat  oestnim, 
alter  explicat  atminqve  aule:  nee 
profttit  Gttideto  Tidisse  iUot.  Hane 
fonnolaiii  licet  addat  illis,  qaibot  ad 
CaptlToSy  ne  palam  negarent  ci^ 
/««y¥eteres  solitot  ootaTimat.  Bst 
igitar  intettmii  etAas,  qaod  ad  illam 
partem,  qa»  detraheter;  qvaotoin« 
tettma  coattareBf,  viliat :  eoqae  fa- 
cUins  emtorem  iDveDerii.  Graiioo* 

29  DieneiMi]  Vide  DOtat  CapteW. 
III.  4.  lOS,  Trinaro.  ii.  4.  AmtmW} 
Celtoa  IT.  9.  leribit,  vitiam  liema 
qaiete  aogeri,  exercitatione  et  lab#« 
re  minni.  VkaAm« 

3S  HU  hrnui]  Awcmtrnf  te  ip»imi 
significat.  Scitt  dtMiit^M]  *  Divinof/ 
•obstantifey  ot  grammatiri  loqaon* 
tor,  fitdrnp  est,  sive  valet.  Horat  Od. 
III.  97.  *  Imbrivm  divina  avit  immi- 
aeotam/  Martialis  in.  71.  *  Non  tarn 
diviBat :  ted  tcio  qtrid  faciat.'  7«a6M. 
Dmmiiu$f  repete  &vh  kouw,  eonjec- 
tnram  lacere.  Lamb,  Vel  tubintelli* 
gitur  'fari/  ettqae  conceptuoi,  ut 
apad  JoTeiial.  '  Netcire  Latlne/  obi 
Bubintellige  Moqui.'  Grt»«v. 

ScniA  II.  6  Smppond]  Id  est,  vi- 
eariam  do.  Daasa. 

7  Openm  ut  dH]  Retieetur  oibil 
aliad  qaam  *  veteor.*  Nam  '  vereor 
at  det/  eat,  vereor,  ne  noo  det,  at 
recte  iaterpretaotar.  Iliad  alteram^ 
*  dmminodo  mihi  eperam  det/  tento 
qaidem  couveDit,  ted  non  pottnnt 
tnde  tnppleri  verba  defecta.   Gt^ 

8  Pmiii  hie  qm>d  panct]  Joevt  ett 
ea  eoy  quod  ex  Inepta  re  talabre  mo- 
Bitom  et  gravit  qnerela  de  corraptit 
javentatit  BMribnt  eolligitar.  Fat* 
tat  erat  Palinurat  ae  qaicqoid  tciret 
T^f  hmtpoKpgrtK^i  debere  coqno:  tic 
agoovcrat  euro  magittnim:  eoqne 
jobente  abierat  depromptom  qoae 
opnt  etteot :  ita  fuerat  ei  dicto  obe* 
dieat.  Hinc  Cappadox,  qnam  jam 
kit#a  anliram  etset  PaKirarut  i  Factf 


kU,  nempe  Palioimit.  Pettlme  igl- 
tar  bmc  verba  dant  Palinoro,  quati 
it  eo  quod  ceqnoa  morigerat  ettet 
In  omnibni  magittro,  probet  datn- 
rum  hand  dabie  operam  Cappadocl. 
Qoid?  an  et  Cappadox  ejat  magit- 
ter?  Grtaoe. 

9  Nim  novi]  Videtnr  boc  retpoo* 
dere  coeat:  Etti  te  non  novl,  tamen 
daba  operam,  et  aotcnltabo  tibi. 
Et  rtc  accipit  Cappadox.  Verom  H^ 
le  ambignitatem  termonit  de  indnt* 
trie  captaot  tignifical,  tomniomm 
moaita  toam  intelligentiam  Ibgerey 
neqne  te  conjectorem  ette.  J.  Ga- 
iMlai.  At  malim  iamHd  nan  vwi,  da- 
bo ;  nam  *  vovere,'  idem  qnod  '  pra- 
mtttere/  ten  'addkere/  tlgnifieat. 
DmoBu 

16  Ineubmre]  Vide  notat  tapra  i. 
1. 62.  Jim]  In  Jovit  tenplo.  Tomb' 
man* 

17  Tibi  ^  awxiHtm  drill]  Quia 
optimiw  Cam.  codex,  Qaa  iiH  mud* 
Hum  injw^mnmiofidi,  tperno  oinnet 
aliot,  in  qntbot  ett  oaxtdM,  quod  per- 
inde  fecernnt  librarii,  at  anctorea 
vnlgattB  (aljl,  quod  genut  loqnendi 
non  caperent.  At  quotiet  *  anxH 
lia'  dicnntur  pro  auxillariit  ?  quotiet 
*  pnttidinm'  appellatnr,  qni  ett  pnt* 
tidio?  dicit  ergo  qui  tibi  anxilrum 
tive  anxiliarint  Aril  ad  angendam 
rem  et  allot  Ihiudandot  in  jnrejnran* 
do  indulgendo  tibi:  qurnn  vel  jnrat- 
tl  tnnm  ette,  qnod  nan  erat  tunm, 
aot  te  factamm  datommqae,  quod 
non  fecitti  vel  creditnm  aljaratti. 
Qromv* 

19  in  Capit^lh]  Claad.  Verderint 
miratnr»  qaod  Plaotat  paratitnm  ht^e 
ita  loqal  faciat,  qui  tamen  tit  Epi* 
daori:  tanqnam  ti  nutpiam  ettet 
Capltolinm  niti  Romtt:  imo  tic  vo« 
eabant  qaaliacanqne  templa  grandia 
primoribiit  dicata  Deit,  etiam  extra 
Italiam*  at  piuribot  ottendit  Grate* 
mt. 

SO  PacMi]  Id  ett,  veniam.  Amph. 
V.2.  .    . 


lWi2 


MOTiB    VARIORUM   IN 


ScBHA  111.  6  SlnUgui]  Id  est, 
iitt|Mrator  exercitiM.  Agcrmmmu} 
Vid.  Cftpteiv*  iv.  9.  Lamb. 

7  DMMrvAiit]  Tribttoat  plebis.  Vi- 
de Toro.xi  v.  11. 

8  CmjjnU  sUtai]  Id  est,  qnio  in  c«« 
pat  prscepn  a  me  detor,  «tqoe  iU 
•iftUtar  liaiiii  prottratat  iu  ?ia,  qiwm 
iu  arctam  reddebar,  nt  '  lemitam 
facaret :'  nam  locam  rnina  apertam, 
at  laxabo*  et  da  tamita  ?iam  faoiam. 
Tttnub,  Dicit  igitur  paratitas,  eoi 
qai  ipti  obatiterint,  in  ?iam  a  lemita 
•a  projectnram,  id  eft,  te  datorbatn- 
rom  eoi  ex  loco,  qaem  ipse  elegerat, 
ad  carioram  apto  in  viam,  nbi  minai 
commodam  lit  ire.  PtfCor. 

0  CafiU  aperhl  Mot  Romanit  In 
capite  aperiendo  et  operiendo  hie 
fait.  Laciniam  nempe  togc  in  ca- 
put uepe  rejecere  contra  aDttoro,  ant 
ventom :  eamqne  detraxere,  qaando 
opai:  interdom  at  palliolam;  fed  ab 
»grii  id  factum  act  delicatit.  Lip^ 
nuM.    Vide  Epid.  i*  1.  et  ii.  2. 

10  S^faremtlti  am  Ubrii]  Id  est, 
qui  librot  tub  axilla  fertntet  et  tub 
pallio,  qao  onere  et  tarcina  ob  to- 
mentem  molem  qnasi  lafferti  ?ide- 
bantnr,  aat  quod  idem  eit  toffarci- 
nati.  Nam  antiqnnm  est  *  farcinara ' 
profardre.  Sic  apnd  Terentiom  in 
Andria,  iv.  ff.  '  Varum  vidi  Caniha- 
ram  tuffarcinatam.'  Ob  poerum  mU 
licet  quern  tub  vetta  attularat,  qui 
lapponeretur  Glyeerio.  Ita  aaim  ?i- 
deri  toluit  Sertiut.  Non  aatem,  ut 
eiplicat  Donatat.  Saimat. 

11  Cwiiamt'}  Id  est,  limnl  ttant 
Dnpeitt]  Qaftmut  cur  Oraecof '  fn- 
gitivot'  appelletf  an  quia  tanqusm 
tenri,  ab  iis^  quiboa  mercenariat  ope- 
ru  dabanr,  aufngerint^  an  lectaa 
detertoret^  an  denique  quia  nltro 
citroqne  ditcnrrerent  ?  At  retpon- 
det  toto  Dialogo  Lucianua  qnotdam 
appellari  tic  potuitie  vere  et  bona 
fide,  quia  drapets  vel  fugitivi  nub 
pallio  pbiloeopbico  interdnm  late* 
bant,  et  dominorum  inquititionem 


fhMtrabant.  Granor. 

15  ThenwpoUo]  J.  Liptiuf  arga- 
mentis  vincit,  non  in  utu  solum  aati- 
quitus  '  calidam/  sed,  quod  miremnr, 
in  delitiis  fuisse.  Inda  et  apnd  Plan- 
turn  6eri  mentionem  thermopolU,  cum 
bilarior  intitatio  describatnr,  ant 
solntior  luxns:  nt  hie  de  ebriosis. 
Vide  Trioum.  iv.  S. 

14  CmUdum  bUnaU}  *  Calida '  olim 
bibebantur  et  solitaria,  et  infnsa  vi- 
no: atque  bee  golonibns  expatita 
roaxime,  et  Isudata:  quam  mixtio- 
nem,  prseter  ceteros,  probat  claris- 
sime  Plautusy  qai  tinum  ita  mixtua 
intelligens, 'calidi'  nomine  nti,  nan 
*calid8e'  bie  Yoluit.  £tp«nis.  Vid. 
Asinar.  ii.  4. 89.  Trin,  iv.  S. 

16  CrepUuM]  Meurs.  Exerc  Crit. 
II.  6.  8.  inter  cetera  docet,  crepitnm 
Yentris  interdnm  etiam  metu  emitti, 
quemadmodum  hie  Curcnlio  minetur 
philosophise  ita  se  eos  pugnis  excep- 
turum,  ut  prft  anxietate  et  meta 
emissuri  sint  polentarium.  Pa2eala- 
rtaai]  Ex  polenta  comesta  natum; 
vel  qui  polentam  oleat.  Polentam 
Orsci  dK^a  vacant.  Vide  Plin* 
xviii.  7.  Lamb. 

17  DataHm]  *  Datatim  ludere/  e- 
rat  pila  Indere :  propterea  quod  da- 
batur:  unde  quidam  'datorea'  di- 
cebantur  in  lotn  piUr,  qui  pUam 
dabant ;  alii  antem  *  fiictares,'  qui 
faciebanf,  id  est,  qui  feriebant  et 
Ittdebant,  quique  in  factiones  erant 
divisi,  id  est,  ut  dicimus,  *  in  partes.' 
Genera  autem  ludendi  fuisse  viden- 
tur  '  datatim/  <  raptim/  '  expulsim.' 
Novius  apud  Nonium :  *  In  moKs  lu- 
dunt  raptim  pila,  datatim  morso.'  • 
Varro  apud  Non.  '  Videbis  Romas  in 
foro  ante  lanienas  pueros  ptla  expul- 
sim ludere.'  Ttmub, 

18  Et  datoru^  factwres]  NonTur^ 
nebnm  solum  video  serio  ponere, 
*factores '  dictos,qui  faciebant,  quod 
fit,  qui  feriebant  et  ludebaol,  quique 
in  factiones  erantdiviii :  non  Uadr. 
Jnnium,  '  factorem/  qui  alter!  parti 


PLAUTI  CURCUL.  ACT.    II.  SC.  3. 


1863 


tive  fiietioni  dat  operam  obttmeDdo, 
p^llendo,  et  exeartiii  metam  aignaa- 
do :  ted  etiam  Scaligeniin  ad  Maoili- 
nm,  '  factioDes '  proprie  in  lata  pila 
dlctot  et  'factorea.'  Anctor  illi  bic 
Pfantot  et  Pollax,  ex  quo  addacit: 
^'  V  KorarO^rru  t^  tr^oSjiNiy,  Mpas 
96o  ypafiftia  Koriviw  4iraWpaf  rrjs  wpi- 
{c«f  iunaypA^arr9S.  At  locut  ett  ix« 
7.  obi  inveniet  r^f  rd^ws,  Nnnqoam 
vero  concoqnere  potui  *facere  pi- 
lam '  pro  lerire:  a  factioaibnt  aatem 
ladentiaiD,  ti  qoie  dicttB  tunt,  colln- 
toret  dictot '  factoret/  et  'factoret' 
ette  aUcnjnt  factionit  bominet  tam 
tredam,  qoum  videbo  a  factioniboa 
in  Girco,  qna  tine  controvertia  foe- 
ront,  aorigas  vocatot  ette  *  factores.' 
Qain  teroio  paratiti  mere  nugax  eat : 
nam  qnia  'datoret'  appellatir,  to- 
lent  aatem  jnritcontnlfi  conjongere 
bee  dno,  'dare  facere/  tnm  in  re 
venerea  ntrumqiie  connectitnr ;  qnati 
de  aiterutro  bornm  loqiieretar,  qnnm 
appellandot  baberet  '  datoret '  bot 
dafatim  lodentet,  qnati  plenint  dicit 
'et  datoret  et  factoret:'  non  qnod 
hare  Tox  ea  in  re  proprie  quid  tigni* 
ficet,  ted  ritnt  gratia.  Nee  contem- 
nendot  adeo  Lambinot,  qal  allndi  ad 
tnrpem  verbomm  tignifieationem  an- 
apicatnt  ett.  Neqne  enim  at  boc  va* 
leaf,  oportet  libidini  locnm  in  via 
pttbliea  foitte.  Captatnr  voeabnlnm, 
perinde  qnati  dixittent,  'et  qui  dant 
et  qni  faciant.'  Si  datoret  refert 
ad  priora,  videtnr  loqni  de  otn  pilte : 
si  ad  potterioty  da  re  turpi,  ye\  qnos 
oportet  dare  facere.  Qno  joci  gene- 
re  conttat  omnit  Plaatut.  Gnmor. 
Ei  faetorts]  'Factoret'  proprie  in 
hido  pllae  dicebantnr  et  '  faetionet ' 
Graecit  o/^ffif.  Vide  Scalig.  ad  Ma- 
nil,  f.  et  V.  Et  Nomencl.  Jnnii.  So- 
him]  Pro  tolea  calceamentornm.  Vi* 
de  Trinum.  iv.  S.  Lamb* 

19  VUent  ti|/brfMino]  Sic  Tracni.  ii. 
2.  'vitare  malo'  eleganter.  Taubm. 
Sic  '  vitare  verbo/  pro  operam  dare, 
no  hoc  Tarbum  aadias»  Catin.  ii«  2. 


Sff. '  Vitent  ancipiti  iuforlonio/  Fcen. 
prol.  25.  Dictum  perinde,  at '  nialo 
cavere'  tatpe  apud  nottrnm.  Gron. 

20  Si  imperart  pottei]  Id  est,  im- 
perando  attequi  postit,  nt  quod  mon- 
ttrat,  fiat.  Lambini  Olotta  ezplota, 
lego,  JRcde  hie  wnmstrtU,  te  tiwpgrare 
patae,  hoc  est,  satis  verbis  ottendit, 
qnalit  factit  et  quam  impotent  de*. 
mnm  fotnrnt  tit,  tiquidem  imperator 
evadat  tcilicet.  Dotcea. 

22  Ckwium]  V.  N.  Baccbid.  et  Cap- 
teiv.  IV.  2. 

29  Mem]  Diverta  tperant  Phte- 
dromut  et  Corculio:  ille  peciraiam 
ex  Caria;  hie  paratitnt  mentam  in- 
stmotaro.  Illius  pecuniariae ;  bnjns 
eibariat  apes  sunt.  Boxktrn. 

55  Ei  ofiMtan  cum  a^aa]  Ut  qnati 
exanimate  aquam  oflTondat.  Vid.  Mi- 
lit.  IV.  8.  FnuiuktUa]  Id  ett,  fhutit. 
carnium  effera.  Taiibm. 

56  VeMmm  tU]  Ambigue  dictum 
ett ;  vel,  facite  ventnm  tive  '  ventn- 
lum  ;*  vel  facite  nt  gaudeam  venlum, 
id  ett,  me  venitte :  itaqne  mox  tab- 
jicit,  '  ut  ventnm  gaudeam.'  Tmmeb. 
Dicit  panllo  pott  Cnrcniio  te  nolla. 
tibi  '  fieri  ventnlnm.'  '  Ventnlnm  ' 
dixU  potinsqoam  '  ventom/  ntaic, 
soblata  ambiguitate,  inteliigeretnr 
planint  quid  vellet.  BaacAani. 

S9  0$  ammum  kabe9]  Medicat  artis 
plaeita,  veint  aliud  agens,  lepidissi- 
rons  poeta  intemit.  CmL  Rkodig. 
xiit.  24.  DemtiB  pltnM]  '  Pleni  den- 
tea'  non  sunt  mntandi  in  ^kipfiat. 
Nam  fiK4ypof  Oraecom  non  convenit. 
'  Plenot  dentet '  vocafit  Plaatut,  ob- 
tutot,  hebetetj  tita  jam,  pre  fame  et 
edendi  longa  inertia,  crattioret  fac* 
tot.  Ut  ilia  qo»  non  exercentnr, 
mbigine  et  titn  obdocontur,  et  tic 
pleniora  evadunt ;  acntiora  aotem,  et 
tnbtiliora,  quit  tnnt  in  conlinno  ex- 
ercitio,  nt  ferri  aciet.  Paratiint  igi- 
tur,  qni  diu  dentet  non  exercuerat, 
tibi  illot  plenot  ette  et  crattot,  ob- 
tatotqneytituqne  occopatot  qneritur. 
Sic  'plennm  filnm'  pro  crasio  dix- 


1884 


NOTiE   VARIOEUM   IN 


oriMity  et  tnlitUl  oppw>fBPl<  '  plvno 
velantna  filo.' MflMM.  LdjpptiMl]  Jo* 
COM  et  andtttl  tramlBlidoe,  fkmelici 
'  Iracttf '  diiit  *  lippir* :'  «b  eo^  credo, 
4|eed|  dMi  in  feme  ot  eoMuretcet,  se* 
live^ee  coocretior  reddetor,  et  k«* 
feteet  feacibus,  dentibM,  piUto ;  et 
ereoete  etieni  qimdeu  ore  peteote 
file  leatore  »oe  deducet;  lippitedi- 
«cni  oeelorm  imiterl  ▼idetw.  7W- 
neb. 

40  lMsei$  facHfte*]  Perperem  aori- 
bitnr  *  iettii  lectibes  : '  ?el  potine 
eedpitur  perperttm^  nen  ■eribitiir: 
nen  '  lectibiis  leMlt '  declereot,  de* 
fetigetU;  et  debebent*  fnenllmt,  oaai 
'kMii'  et  Hraie'  proeiiiciie  vete- 
ram  icriptnre  etc:  nt  ilideni  *adM« 
•iot'  et  'edeiiet.'  Ut  wteoi  dit- 
teodimtar  Mtoritete,  ite  Tecoitete 
lexeatar  hitestlMe,  mm  leueator.  J, 
GnUelm. 

41  Nth^kifdeyMquUl]  Pere/»feid 
ergo  idcertem  qaid,  ▼■goni,  qood 
ebetti  et  digite  in  pnetent  moottreri 
nen  potest,  et  qood  qnid,  nnt  qaale» 
ent  obi  tit  netciei ,  tignMcetar.  Phs- 
dromot  dixerat,  Jmm  <d<t  iUftii; 
idem  est,  ec  si  dixiMet,  *cdet  ne* 
•elo  quod/  Certnm  ergo  qold  nra- 
velt  Gnrenlie.  Baxkem. 

4S  lUk  cenceitfW]  Conventienemy 
qeam  sermeni  tribnere  aelenMi,  ed 
dentet  tnot  dentfenlet  per  rldicobMB 
eeeemmodet,  tatit  pol  peretitlce* 
Et  allndit  ad  id,  qnod  anpra  dixerat, 
*  Pb.  Qui  te  conrentom  copH/  Dmh 

44  M«  ghmHtmi  Vide  Men.  1. 1. 

49  /evaiirepMttM]  Qnod  Ltmbin* 
de  argento  dictom  vidrri  cepit,  ego 
de  ipso  Phiadremo  interpreter.  At 
Pnra«4tnt  in  dlTersnm  teottim  objce- 
tien4»m  illem  retorquena,  qoeat  Pbai* 
dromnt  dixiuet.  Amitiati  me;  (em- 
bigeitaa  enim  in  verbe  pniuUli) 
poatim,  inqnit,  inremre  te,  ai  mlM 
operam  addere  tolnerias  non  alio- 
▼or«am,  qnam  ad  perditamm  remm, 
qeibua  rrcfpiendia  aetegeve  aelemoa. 


Ibrteltem  recnpefotioBem  ftepidait. 
Qno  etlam  relereode«  qnae  aeq«eB- 
tnr:  *Ph.  Perdia  me  tnia  dictia. 
Cv.    laM  aervo  et  aerveiam  toIo^' 


$%  Artrea  efttc  grvlwm  Inmn]  Fma- 
tte  bk  andent  interpivtea.  '  Velle 
gretiem  alieejna '  eat  cepere  eUqnen 
demereri*  ▼«!  certe  non  eftninm 
▼eHe.  Centre  *  negligere  grat&em 
elicojoe*'  eat  nolle  in  bonorem  aN- 
enjna  feoere*  CIcere  pro  Plaacio^ 
'  Neqne  enlm  ed  negUgendnm  gre- 
tiem meam  debet  relerey  qnod  diiU 
Idem.'  Nee  rero  relent  baae  rer- 
be :  ee  nana  eat  praBfetiooe^  ox  qno 
iotelligerea  onm  emiram*  Sod  eat 
ecmicl.  Apperebet» 
te  emicnm  velle.  Hoe  < 
dit  Pfaaadramna  ot  apoetatoroa,  ex- 
nt  aoliaeqoelMr,  aigmit— 
Cootrnrinm  antom  eve- 
nit,  et  boc  epponitnr  gratiaa,  qoie 
gonna  eat  aimpUcia  emorta  non  Ue- 
tore :  non  egere»  ot  illi  do  qnibne 
qneritor  Gherinne  in  Andria  iv.l. 
*  In  donegODdo  oiedo  qooia  |mdor 
panlnlam  adoat:  nam  nbi  tooapoa 
prondaaajom  perfid,  torn  eonod  no- 
ceaaario  ao  aperlnnt.'  Ex  Ipao  fbcte» 
non  aHqna  ptmfiitione  bee  colUgit. 
Graeeo* 

fiO  P^rdbcnda  dttrflwn]  CoMitatia 
et  beaevelenlim  iadicinm  metime 
apod  OrKCoa.  LeaittH.  Caraem]  ^tm 
in  Cariam. 

66  Apmi  4rapcail«m  attamaal]  Solo- 
bant  voterot  nenunoe  anoe  non  ooe  ao- 
Inm,  qooa  aUU  debobent»  aod  ot  qaoa 
nnlli  debebaat  apod  ttepoaitaa  col- 
locare.  Loai^. 

71  BMgm/uU]  Verba  aont»  para- 
sitl  tignificantia  m  (ot  vnlgl  verbie 
ntar)  caaariairiam/aitoae,  si  bomo  ipso 
paraiUna  ad  cmnam  vocataa  non  iret. 
Bmimu.  Vide  Mere.  v.  2,  Stkbo, 
u.1. 

n  Me  wmrnt]  DieH  Paraaltna,  la- 
cUe  so  consenaiase,  ot  iilico  caraa 
ctmmitteretnr,  etiamai  adbne  nitala 


PLA.UT1  GURCUL.  ACT.  III. 


186S 


tempori  asset.  Non  tnlm  pansitica 
disciplinae  professorea  decare,  ot  <li« 
em  moreinr,  sen,  at  patiatar  sibi 
■loraiD  afferri  a  die,  qno  mious  luca 
coenet.  Ne  decare  eiUniy  ot  niasia 
tarda  ccenaodo  nocti  aoceatnr,  atqne 
ita  sorooo  decedat*  JLaM^.  Nodi  aa- 
verier]  •  Nocti  DOCet,'qai  Don  racipit 
ae  doamin  ante  noetam,  at  cceoat  id. 

76  in  0Uam']  Doaaa  dacet  *  alasi ' 
nomine,  univeria  istiaunodi  lodorooi 
gsnera  indiffereoter  comprehaosa  ai»- 
tiqpitaa.  Pono  poKiaai]  Ut  ago,  a 
nilite  provocatos,  ludate  passim  (for- 
tasse  quia  niunmos  noo  babcbat)  poaa^ 
id  est,  depooo  palliam,  taa^oam  pif- 
nas,  Cui  wiles  '  opposait  anmilam.' 
Lmnb.  Vide  Baccbid.  iv.  4.  Cap* 
tatv.  I.'  1.  Asbi.  IV.  1. 

79  Nuirktm  HereuUm']  Legendos 
est  jio€os  ad  banc  modum,  at  iator- 
poogaiidass  raotjMnoNper:  Jaffil  tal* 
larios  qmhtar.  T^hi  arripiai  taasca 
tX^uw  memm  muhietm,  HercMU  Jaslo 
Ma  Chkam.  Dkit  paraaitoa  se  Invo^ 
casae  lU^iav  aBtrieem  saam:  ^aibns 
verbis  Diicata  ladlt  et  jocator,  quasi 
Batricam,qns»sibi  sif,  non  dasignet* 
sad  epitbatOy  qnod  parpetaam  est, 
'  balms '  oraet :  com  taoMa  iattili* 
gat  iXftup^t  id  est,  Icpsres,  jacat,  atqae 
tales,  veoastatemqaa  saam :  iis  gaip* 
pe  artilms  vietan  sibi  qavrabaal 
paraaiti,  merabantarqae  sales  isti 
*  natrteis '  nooieo.  Addit,  HtnMk  ; 
qaod  est  affirmantls  de  sncaesso  ala»» 
com  tain  prasparom  babaisae  vix 
qaisqoam  crederet|  aQirmaotis,  In- 
qaam,  cam  jari^randi  reiigiane  de 
eo.  Qoatoor  aotem  jactos  sive  boli 
fuanint :  bine  itta  ioleUigaada,  jmU 
aattariaa  9«al«or.  Miles  misU,siagu- 
lis  ilUs  talorom  jaetibaa  et  bolis  qaa- 
taor# '  voltorinm '  sive '  canem : '  a| 
vero  parasitos  iaqoit  do  te  Jocia  6sli« 
Gbtma.  Siogalla  scilicet  boKs  talo- 
ram,  qnos  jactavit,  C^hcin,  id  est,  se« 
nleiiemmisil,atvicit.  Patilaai  Lagc» 

aUbip  '  9aaetm  Satwritatan,'  <  L»- 


bentiam/ '  Commoditatem,''  Soareai 
Soaviationem '  Peas  factt.  Tm.  F^- 
ber.  Vara  omaiao  est  Lipsli  seafttn- 
tia  da  decimis  HercaUneis  locaro 
banc  iaterpretaatis.  Prssleraa  ipsa 
Hercules  inier  voAa^dyavf  Qomina- 
tissimos*  Cam  libri  aoripti  non  va« 
riant,  ad  alias  conjeetaras  dacorri 
non  potest.  Nee  vara  aliter  lictt  ex- 
ponere  qnod  tolgatom  est.  fislaiai. 

81  CapiU  deptmit]  Vide  Aolalar* 
in.  0. 

88  Paacm]  Hand  dnbie  legendnm 
est  penim.  Nee  ordo  varbornm  no* 
minatifvm  esigera  videbitarv  si  itta^ 
Hoc  ami  vaUri  $i9bUimniaf  paran* 
tbasiaa  notss  Ineladantar;  aot  A«c 
mvit  aceipiaa  pro  *  %um  soot.'  JBa»* 


ACTUS  III. 

1  BmIos]  Id  est,  dives.  Vide  Pm- 
nal.  I.  a.    Subduxi  nd.]  Cspteiv»  i. 

6  Com  Ms  rcesfito}  la  Langiaais 
fait,  oon  vtUfi  retogko,  qnod  J.  Ckn 
lielm.  vitiosa  ilia  scribendl  ratione 
babatproMte.  Bellom  ease  i^dator 
aaara  trapt gits^  non  reddere,  qnod 
debeat^  ni«i  in  jura  eoaetoou  Tao^ 


6  ild  yrmUnm  sii^Srram]  Barbarnni 
e$t,  *  saferre  ad  prsetarem,'  pro,  da- 
larre:  apaga  Igttor  a^^'SnneBi.  Reete 
LambiBos  daei,  rapi,  trabi,  m  scili- 
cet ibi  Japiter  aaxilina  vibi  sit« 
daa»  vel  abjaro,  vel  baaam  copiaaa 
ejoro.  Ut  et  iafra  v.  U  <  PesaiaM 
motoii  »a  bodie  niibi  apod  prmtorem 
soltaret.'  Grsaoa. 

10  Qui  km»  aurtari]  Hnnc  locam 
Charisiaa  Ub.ii.  ita  explicatt  Qns 
bomo  tarda,  Id  est,  viz  et  ssgreqMs* 
•ill  peeaaiam*  nisi  el  dto  peperee- 
rit»  dto  esorlt.  JUuMn. 

\%  UmKrarim}  *  Poer  nsararias' 
est  catamitas.  Vide  Ampbitr.  Ar» 
gam.  Tar»ab.  in.  IS. 

14  NH  la  m§  mimmml  Verba  snot 
CoriMlkMwa  ad  Pbrndfemma^  ci  ^- 


1866 


norm  VARIORUM    IN 


dem  ab  eo  ditcedtntii,  ac  nioniti»  nt 
bene  rem  g ereret.  Dicit  antem,  ta- 
tarniD  officii  non  esse  monendom; 
paratiti  enim,  per  acceptom  latori- 
tatis  beneliciiiin»  qnod  vitimaDt  ma- 
xintUDy  tit,  a  qnibns  laate  except! 
•oDt,  omnitto  et  inprimit*  Dee  mool* 
tot,  ad  ret  bene  gerendas  obttrictbi 
le  patant.  Boxkom. 

10  Operio  arpK#]  V.  N.  Ampbitr. 
T.I.  42. 

94  CotofMita  k0e]  Hoe  8fiirriff6s  dt- 
dtar:  nempe,  malom,  aot  ▼alntia, 
f|iio  miociiliia  factot  sam,  catapnlta 
ietam,  inflietom  mihi  eat.  B&xhortu 
Capt.  IV.  S. 

96  J^cffonem]  '  Sicyon/  orbs  ve- 
toatiasiroa  in  Ptloponneso,  non  procal 
a  Coriotho. 

97  SupeniiHmiui]  Id  est,  dlfinni, 
aeavatet,  et  ariolos:  Mcot  iral  tflir- 
faraf.  SeaUger.    V.  N.  Amphlt.  1. 1. 

er. 

98  CaUifulUf]  Ergo  *  catapalU' 
non  loiam  tomeotniii,  sed  etiann  te- 
Hm  eat,  at  infra  v.  S.  Tmrfneb,  xt. 
1. 

99  U9e  iMm  wUtU]  Omtemi  hemi' 
mm.  ■  Acidalias  itiut.  Parent  nkiif. 
Salmatina  imuhm.  Qni  netcit,  car 
interpretet  htBterint,  et  iniua  mtAI 
nil  aliad  eaie  prononciat,  qaam  in 
me,  In  ore  meo,  Tellem  bajat  geberit 
loqaendi  aliqnod  exempHim  afferre 
dignatat  ettet.-  Liceat  igitar  et  no- 
bit  ronjicere,  Adokuens,  oh  remprnk- 
Umm  hoc  virtarfti  miki  Qmd  imigne 
habto,  OrOnov. 

S9  A«a  i$if(orM$']  Jocet  ex  amM- 
gao,  allndent  ad  *  fornm '  et  '  comi- 
tioni.'  Etiam  Scaliger  in  Priap.  mo- 
Bait,  pirfirare,  9§ptJp€af,  flagitiotam 
verbnn  ette. 

SS  /«t6tt  a  me]  Oratiam  ab  aliqno 
tnire»  ett  dato  beueficio  alicnjns  gra* 
tiam  et  amicifiam  mereri.  Domit.  ad 
Eonnch.  iii.  S. 

t7  Ctoatii]  Vide  Menscb.  ii.  9. 

40  Dmii  aeribo}  Dora  ei  per  tjn- 
grapbanii  ob  acoeptan  peooniaai  ca< 


veo.  Taa^M.  Totas  cerao]  De  '  cert- 
tit  tabelllt'  vid.  N.  Asin.  iv.  1.  et 
aKbi.  Item  Job.  Mercernm  Opin.  i. 
19.  nbi  etiam  docet,  qaid  '  prima,' 
qoid  *  altima '  cera  tit. 

46  Summano]  '  Snmmanot '  Dent 
ett  maninm  tummnt,  (ande  et  dfctoa) 
id  ett,  Pinto,  qni  omnet  aTarittime 
rapit  in  tuum  thetanrum :  inde  *  torn* 
manare,'  pro  atide  rapere  et  farari. 
Sommaoi  more,  finxit  lepidaa  poeia. 
IVnieft.  II.7.  Pntat  Menrtiot,  'tnm- 
roanare '  dixitse  Planlam  propter 
enphoniam,  pro  '  tabmanare,'  id  ett, 
hnxilpiow  iroicty,  et  Indere  Tolnitte  in 
alliteratione. 

6S  Signum  nooeeyY.  N.  Ampb.  i. 
1.  965.  Baccbid.  ir.  6. 

64  Mtekara  dttfictt]  Lego,  C^^pM- 
fat  eUphintum  nbi  maelugra  dirigii. 
*  Dlrigere '  propria  ett  8<xor«fM0r,  in 
doaa  partet  rectat  et  te^aalet  tcin* 
dere.<  Titinnint  a  pad  NoniOm,  *per- 
nam  totam  dirigit.'  Male  apod  N#-' 
nintn  *  diligo '  pro  *  dirigo.'  Fetti 
Abbrevrator,  *  dirigere  apnd  Plaa- 
torn  ioveoitur  pro  ditcfndere.'  Sic 
ibi  tcribendnm.  Nam  vetat  fiber 
qni  penet  me  ett,  babet  dioddere: 
editor,  diocedere,  Salmatint.  '  Dit- 
ticere,'  pro  dittecare,  probnm  et  an* 
tiqoam  terbnm  ett,  ted  qnod  pattim 
in  librit  corrnptum  matitam  in  *  dit- 
jicere,'  qnod  ett  dittipare,  cam  illod 
tit  tecando  dividere.  Virgil.  iEn.  xii.' 
S06.  *  file  tecuri  Adterti  frontem 
mediam  mentnmqoe  redocta  Ditti- 
cit.'  LacUnt.  ii.  8.  '  Cape  igitnr 
banc  cotem,  eamqne  novacola  dis- 
ttce.'  Gronov. 

61  Hamwn  torof]  Tfebellit,  qnai 
legit,  capietar,  nt  hamo  pitcet.  1.0016. 

69  TtcMm  oro]  Amat  Plantnt  tic 
loqai,  pro  vnlgari,  '  oro  te.*  Atio. 
III.  S.  79.  Rod.  III.  4.  68.  Pert.  1. 
S.  S7.  Catin.  11.  6.  16.  et  in.  4.  ft. 

74  Peredmm]  *  PeredUm  et  Bite* 
Mm  Plantot  com  dixerit,  intelligi 
▼oloitcopiditatem  edondi  et  bibendi,' 


PLAUTI    OURGUL.   ACT.  IV.  SO.  1. 


1867 


Festof .  Venatte»  nt  nihil  sopra,  Ptt" 
ediam  et  Pirbibuiam,  nt  protincia* 
ram  nomina  coromentni  est:  ita  nt 
prim  '  Peredlse'  nomen  referat,  et 
etca  tamcn  comitem  continno  potio- 
Den,  qna  '  Perbibetift '  nomine  ex- 
primator,  attrahat.  *  Classis  '  vero 
',  Unimammia '  fignra  comica  et  fie* 
tione  exercitnm  Amaionum  lignifi- 
cat,  cam  et  '  clataii '  exercitam  de* 
daret :  et  conttet»  ferramento  can* 
dente  altenitram  sibi  adnttitse  mam* 
mam  Amazones,  ut  ana  tantam  els 
reliqaa  essef.  Sed  tantam  exercitom 
pro  terra  Amazonnro  audiri  talt, 
et  regionam  terminatione  formatit. 
Quin  et  '  Centauromachia '  jocnla- 
riter  bic  Thessaliam  tignificat,  eajus 
oUm  partem  tenaisse  Centanroa  e 
poetia  notiMimiim  eit.  £t» '  Libyam- 
qne  oram  omnem  Conterebromiam,' 
cam  dicity  jocatur  novate  verbo,  lig- 
nificant  omnem  illam  terram,  qaam 
Liber  Pater  exercito  laatravit)  qaam- 
qae  obeando  contritus  et  faligataa 
e»t«  Tttneb.  Arbitror  detignari  hie 
libjam  illam,  qa»  vini  eat  ferax, 
eaoiqae  vocari  ideo  '  Conterebro- 
miam/ quod  Bromiam,  hoc  eit»  ovaa 
five  vinom  conterat.  Vindemiamce- 
lebrantibas  tatis  dixi.  Gml. 

82  Cred0,  hercU,  U  use  ab  iiio] 
Nngas  blatif,  qui  negat  hie  Lambi* 
nam  aut  aliot  ioterpreiei  qaicqafm 
viditie:  *  efse '  euim  hie  tignificare 
edere,  et  '  OMe  ab  illo/  paratitum  U- 
Knf  esse.  Tam  hercle,  qoam  qnod 
Pcennl.  ii.  3.  *  Etna  ta,  an  non  et  ab 
illo  milite  Macedonicof'  et  Milite 
11. 2.  '  Qneraque  a  milite  hoc  vide- 
ritis.'  GroBov.  Blatu]  An  blaiiii  leg. 
vide  Epid.  iii.  I. 

88  JHroiaa  sum]  Sell,  me  virginem 
Phaedromo  traditarum.  Lamb, 

00  Mihi  mora]  In  bac  Comcedia,  et 
hoc  prieiertim  acta  tertio,  exiatimat 
Galielm.  Canterat  Nov.  Lect.  iv.  10. 
aliqoot  acenas  detiderari. 


ACTUS  IV. 

ScBHA  I.  Choragui]  *  Clmragoa' 
vocant  hodie  eoi,  qni  pecanta  tna 
chornm  condacunt  et  inatrannt;  ac 
primitot  x^f^J^'  dicebatnr  ii»  qni 
erat  vere  iryH^  rowxfi^^'  ciyni  era! 
officinm,  videre  ne  imperitia  chori 
aat  laicivia  vetos  mnaica  corrampe- 
retar,  led  pora  atqae  lincera  lerva- 
retar.  Caamtb>  '  Choms '  est  pars  in- 
ter actum  et  aetnm ;  vel  poiius  post 
actum,  introdncta  com  conceata,  &c. 
Fuit  aotem  per  initia  ehorns  mono- 
proftopns  in  fabolis.  Unas  enim  qnis- 
piam  prodibat,  civiam  vitia  recen- 
sena ;  idque  sine  cantu.  Talis  est 
apnd  Plaatom  'Choragus'  in  Curea* 
Hone  ;  delude  alter  additoa,  nt  in* 
terrogationibns  et  responaionibns  ex- 
plerent  animoa  varietate.  Sum  ma 
enim  laua  in  poetica,  novitas.  SenUg^ 

%  HatopAmlam]  Reete  se  babet 
HalopAmUa.  Non  reperitur  tameo 
hoc  nomen  apnd  Ormeos,  sed  fietam 
est  a  comicoy  nt  olim  bene  Scaliger 
censnit  ab  habita  marine.  'AAo^- 
Tiff,  at  ^Mctfdmis.  Nam  et  ^orrdjtw- 
$m  Onecl^  pro  dtdfi  et  ^wto^avrsMoi 
dixere.  Heayobiua»  ^mrdtV^uu,  tf»- 
Ko^arrwpm.  Et  ita  apnd  Arittopha- 
nam  legitur.  Sed  et  fodwr  abso- 
lute pro  tfUKo^cB^iy  peaoerunt.  Ut 
idem  Aristophanes :  Til^  {toBkp  ^- 
rM  Hfw  9pv9i<Xt9of,  Item  rb  6  ^• 
pmif  i<ntp.  Sic  hko^dmitf  mariti- 
mna  est  syeophanta  cum  babitn  tha- 
lassico.  Alioquin  et  ^Aafdmrt  eti- 
am  diceretnr  omnia  mentions  et  fal- 
lens, non  at  inepte  earn  explieat  brc- 
viator  Festi.  Saimtu. 
.  6  Qwin]  Prota  fua;  dignumque 
aniroadversione  similium  moriim  ho- 
mines aliis  in  locis  urbis  reperiri  so- 
litos,  noa  Rom»  mode,  sed  et  Athe- 
nis.  Cosottd. 
*  7  Sumat  opertuHi}  Scilic  qnis  ves- 
trnm.  Baadbra. 

9  Caiatitiaa]  Id  est,  ad  pateal  Li- 
boali :  quod  ara  fbUae  vide tur  la  co^ 


m» 


NOTiE  VARIORUM  IN 


mirio,  io  gnidibu  tptit  ad  levaa 
curin  lita,  in  qoan  jararl  tolebat. 
Nod  iHM  cansM  p«fj«vo»diclt  ia  co* 
■liUo  eiae;  nam  in  eoinitiOp  abi  jot 
diceiMUnr,  •rant  UtlgtMi.  £c  *ooaii« 
tiales  konioM/  qui  rt&ifioMM  ja- 
rUjaraadi  panm  calava  ao^raot^ 
Tmiub. 

W  Jfitd  CU^emm  menm}  Anrelios 
Victor  ia  Kmto  Roaaaa  poolt  •dan 
Vcoerif  Claacin**  Cirea  can  warta- 
tns  (noe  eaini  haUtawa)  iadicat  Pla»- 
Uii.  Gr0»0v> 

11  a^  BaiiKia]  V.N. Oapt. it.  t. 

12  Qai^ac  9ii§mkai  99kni}  Et  hoe 
liiiMa  gaoM  male  laadantiam  crtdi* 
bila  ett.  Saatoaiaa  Vitallioi  ^Taa» 
fooaratonim  al  alipalatoram  pain 
llcaiiorDaM|ae»  qui  anqaam  sa  aal 
RoaMi  dabitomt  aal  la  via  porta- 
riom  flagiiaaaaol,  via  olkl  papar- 
olt.'  Rod.  T.  t.  *  €«do  qaiatim  ha- 
baam  jodicam,  ni  dolo  malo  iotti* 
pnlalaa  alt.'  8io  auttm  Ma.  boa  'ad« 
vtipolari,'  at  Pattaraliaa  vola&i.  Gia- 
aaOk 

16  C^oirm]  *  Caaieals  foranaaa, 
baaiinaa  panparaa  diati  z  qaad  ciraa 
caaaleoi  fad  conaiataraiii.'  Faim* 
A4  qaad  Saa^gar*  'GaaaUcolaa  lb- 
raaaas'  voeat»  nt  allam  Oimal  A- 
ypaUtn,  Id  aal,  ^^Mavt .' 

.16  Smp9%  kmm]  'i^ariiiam'  da 
qao  aospiaali  noaaalU,  faeila  Uao 
dimittimaa,  qal  lam  loaf  a  ab  urba 
Roma  aberat.  Sane  Aareliaa  Vidor- 
'  viciHB  Jagariami'  a4  ai\|aa  eapul 
era!  SarviUaa.  itamqoa  *  lacom  Jo- 
toram'  ponit  la  rafioaa  ootava,  qaaa 
forum  Romaaam  vacabatnr.  Sad  in 
eadem  ponit  etiam  moHo  aobilioram 
'  Jacoro  Ciirtiam.'  Neqoe  iaMlligo* 
qaid  atbi  valint  virl  docd,  qai  Plaati 
tamporalaaam  Cartiam  nnllam  faiaaa 
aioot:  atai  jarodadom  hoc  aliua  ax 
alio  deacribat.  Qni  primoa  divity  vl- 
datur'iiKnificame  atagaom  tal  aqnam  * 
Ibi  nnllam  mtate  Plaati  folsaa«  Qa»- 
ra  antam  naeaaae  oat,  qaam  dieitnr 
mfr€  Utamf  intalllgi  lacam  stafoanq 


tam?  Lacaa  aampa  ipaa,  iibi  lacaa 
fiMfati  alva  tampora  Raowli  aive 
panllo  poat  coaaalaa  da  plabOr  at  4iQ 
ante  Plaati  mutam  al  paatea  Lirii 
Tacitiqna  mlala  <  Lacaa  Cartias '  di« 
oabainr.  £t  aam  ioi^ligara  malo. 
Graaov. 

17  Df  aOtto]  Vtda  MoatalL  iii.  t. 

19  Smk  ViUribms]  Vm  prhratia  §m^ 
Btrataribna  hac  att  lanalliftBdma. 
Hat  *  Vaiaraa '  In  fova  tabamm  ron- 
■latahaat.  Baqaitar  da  pobllciay  *  Pa* 
na  awlem  Caatoria,'  Ste.  Qmod  da 
aq|tntartia,aiva  trapaaitia,  aecipi  da« 
bat|  qaoa  nbiqaa  aa  aaauiia  valliaal 
Plaataa^  qaaai  mala  Hi  cradatar,  at- 
pota  qai  a«pa  fora  aadarant*  Hi  In 
aa  parte  foii,  abi  lamptam  Ml  Caa- 
toria,  tabaraaa  aoaa  habaaraBtf  at 
privati  in  ibro  qnoqne  eodam  coosta* 
tara  aolcbant,  tad  In  ao  looo  qai  di* 
cabatar,  <a(»  Vtimbrnt*  8alnuia. 

tl  Ffadilaal]  loTWooiricohomi- 
naa  libari  coaaiatare  toKti,  qai  »e  va» 
nalaa  poatnlaraat:  illadqaa  Uorat. 
Sal.  lu  S.  •  Toad  intha  inpm  viea/ 
aoatra  interprataa  hoc  iraho:  earn 
Aanaratoraa  non  ia  Taaeo  vieo,  aad 
mtb  VOtribm  aaaidal  laariat.  RmMori* 

as  VMbf)  V.  N.  Capt.  in.  1. 
39.  Va  pitUrem  vd  imiiam}  Oaara 
oauica  hoe  at  aeqaantl  vcran,  niiqaa 
aaqaaati,  eomprahaaaot  aeoipiaaa  pra 
iia^qai  aaae  ad  ram  divinam  priva- 
lam  condadoi  euparent,  intaraaqaa 
Ibidam  atarani  otioai,  at  piatacam 
pro  oaaelo  qao  fietora,  qui  pararit 
ictaa  hoatlaa  homilioribaib  qaod  ax 
Gothario  hoc  alleTere,  nihil  ratioaia 
▼idea.  Et  eat  hac«  qnalia  ilUoa  mnU 
%tu  Tnvaropiitamaet/aaiamaccipa 
iimpllciter,  qni  volgo  hia  verhia  aif 
aifiaaator.  Giaaaa. 

2S  Vtl  ^al  attit  al  ur$entmr}  H»o 
Upaii  conjactara  aal.  Maa.  vei  fai 
aM  aaAofff •  /  hoc  eat,  tel  qni  ipai  tot* 
taat  ac  mnteat  mereaa  monoaealaril 
negotiatorea,  vol  prcbaaat  iaalitari* 
boa  roercaa^qnibnaexarceant  oegotl- 
ationem  aab  aliit,  qoai  mnlant  domi- 


PLAUTfl   OVRJCVh.   ACT.   IV.  8C.  2. 


1869 


narmm  >pice.  Phixll  mum  *  mbvena- 
riy'  ot  *  tapproMoiiiy'  '  Md>MlloBeai/ 
ilto  tptid  QnhictUiaDUi  *  mbcfBoaat,' 
Ovidioi  ^Boboaba  lecti.'  Vid«  4k 
P^e.  Vetera  iv.  14.  GroMV. 

84  DitU  immont  marito$\  Scri* 
boodoa,  dilct,  dowiMM  Mflritot.  Urn 
legeoduM  Me  et  topnu  £t  fiotctt 
fieri  oi  in  ble  daebne  leciB,  «  ditei' 
et '  damnoti  meriti '  venaii  aoliti  fii^ 
erint,  ideo  eoadem  vertsM  de  illU 
repetik.  *  DaBmotot  Mtritot'  ap« 
pcJlant  aeo  profatot,  qai  torataatar 
el  pouot,  eed  qaes  asotet  aaaiptn* 
aeB  el  prodifai  damna  ieriebanl,  ^ol 
prapler   axoree   makiim   iapaoda* 


AHad  aa  baoie  dtaaatssy  allud  aM- 
ritnsdaniooftnt.  SlmpHciter  *  daaiao- 
•ae'  eat  qalpro  aa  anaiplaio  &cit. 
,  At  daaMioaaa  aMritaa»  ia  dicHar,  qoi 
proplerea  qood  eat  maritaa  prodigaii 
ia  aiarea  seaipe  ^oai  aaaipilbat  vi* 
raai  asbaarit  MaMff.  jLaaaedJawOp* 
piaia]  JsiUMtUtm  QppiMm  co«  dieit, 
optoar,  doBioaif  Dtelligit  Liberia  Op* 
piataM,  qaa  *  Leacadfa'  vaoalNitary 
la  laiaqoa  babitabal :  ad  4fmm  daai- 
Boti  el  neqaani  jsariti  plemaifae  dW 
Mrtebaat  Carta  in  iUa  arbia  re gftaae 
eral  Oppioram  donaa:  cnm  «aig* 
BMHiea  *  Oppiaa  de  VeKa '  aandaet 
Qle.  ad  Attic,  rii.  1 S.  Sed  ia  Mil* 
q«ia  valaaidaibas,  apiriaia  (at  ait,  ex* 
pectabo)  acribitar:  at  non  dalrilaai 
praiianciara*  Lmtniimm  fidaae  Leaca- 
diora«»  ia  fore  atatioaem;  at  *  Qrm* 
aaaiaais,'  ^mb  a  Gnteia  neaKB  babe* 
bat.  Twrueb. 

fitfsaa.  u.  4  JCnaiala  praai.]  Nob 
aaaentior  lit,  qui  adrooaitionein  ittaai 
da  aviolioae  praaiitaa,  aaa  Lycani, 
aed  CorealioBi  tribaoat,  ca  ratlaaa, 
qaaai  nihil  ad  Lycoaai  pertiaereu 
Sed  boc  poiiiia  cat.  ^ipolalio  Mia 
a  aailita  fkeUt  fuerat  prsaaaia  Ly- 
caa^y  tit  apparet  infra  t.  U  Et  qoia 
Lfco  pacoaiam  naaiiai  mHitla  Boaie* 
rare  dabebat,  Ideo  atipalatiia  foarat 
adiasy  ai  virga  ouuia  adaarcfetar«  k* 


aaneai  aat  aibi  aat  Iigrcbai  laaqaaai 
BiHitia  aafelioraai  gaatori,  peoaaiaai 
reddere  debere.  Fait  Staqae  Lyea 
taaqoam '  adjaetaa '  aalatioaiy  oi  jn- 
riaaaBaultf  laqaaatar.  Idea  laele  et 
eaata  loqaitar  Lfoa.  Naa  didt  •  aibi ' 
lai,  tad  in  I 


aum '  (acil.  ariUti  attpalaati,)  pacaaio 
am  '  mihi '  (laBqnam  adjeeta) '  raddi- 
tMDiri.'  ElMaaait.'alblMdditnin 
Iffi*'  qaia  aamaipaverati  qnod  da  Cor^ 
eal.  diei  bod  t>elaat.  Hie  plaaiw, 
aanaaa  eal :  at  iia  raeta  acqaitsr  Id, 
qaod  Careallo  aatjaagit,  *  Et  rnani* 
Biaae  bac  ego  f  alafli  le.'  Qalbna  var- 
bia  Garenlia  Id,  ifomd  qaidaBi  antea 
lgBoravii«aallMe  tanao  arripit,  qnaii 
pre  adlHa  ■allWtaay  caai  aaaai  ipae 
^liat  aegalioa 

5  liWrai 
*  LiberaM  eaaaaa  aUqaem  i 
rere,'  ■igaiieat,  io  jiidieia  boniaem 
libaram,  qai  la  aanrilata  aatydafen* 
dere,  vindlcare  ex  aenrltote  ia  libera 
taiaB^  aaa  naan  aUtfdy  qai  ia  aanri- 
late  est,  lojacU  apad  pratoreai  bare 
▼eilia  pranantiafe :  '  Haac  «go  ex 
jam  Qajtitaai  libaraai  aiae  aia.'  Nam 
hb  fare  veibia  ntebaatiir,  qal  libaaaM 
jadlria  Baftalibaa  aliqaMB  raaito»- 
bant.  Aacepa  aoteai  eat  'adaetaaa^* 
ideoqae  adjieilar,  ^Ubarnll  aaaMa.' 
Infra  w*  S.  4iS.  at  ▼«  t.  tl.  Verant. 
Adalpb.  tf.  1.  Ad  qnam  laenm  ^ide 
DonataiB.  Pcaa.  !▼•  t.  84.  et  v,  S.4. 
at  14S.  Graaav. 

8  Mmmuph  KW  dfl6a]  Qai  alted 
qaicqnaai  maacapia  tradit,  Ita  dai 
qaaal  anam:  nt  aacipieaftig  ilMeo  fa- 
Qiat,  doninittaiqae  traoaleral  pore  at- 
qae  ia  parpatana^  hoe  eat,  alae  die! 
alqoa  aaaditianis  adyeotiane  t  caai 
rft  'aiaacipatio'actaa  l«gitiront :  at> 
qaa  adeo  cnai  aaetor  ail,  da  eiriclio^ 
ne  teneatnr  aactorltatit  nomine,  qai 
rem  «ealpietttia  non  fecarit.  Ptber, 
SemeKtr.  ii.  83.  Mmeifm  dak^^  aeca* 
piami]  *Maneipla  dare  et  aecipere 
ram  eaaam,'  eal  ita  tradere  et  aafer^ 
re  adbibita  libra  et  «re,  et  qon^aa 


1870 


NOTiB   VARIORUM   IK 


tettlbiit  civibos  Roninii  pnesentibiis 
nt  evictiooii  pericQlam  prattetor  a 
venditore.  Grpmv, 

10  Alifmnmi]  « Abfartre/  est  rem 
alieMin  peijorio  ncgare,  a»t  Senrioi 
ad  illad  JEneid.  txii.  '  abjnratvqae 
rapime.*  QQanquam  bajns  eapneado 
bnic  potina  loco  coovenU,  qaam  Vir* 
giliaao. 

12  Jnctor]  f  Aoct«r'  is  eit,  qui 
rem  too  pericalo  vendit :  ande '  aae- 
toritat '  pro  avietiooe  apod  Vena* 
leiom  et  Panllam  juriscomoltot.  Bat. 

SO  Fat]  Trapesitat,  Triaam.  ii.  4. 
mm$,  pro  iin,  Mill t  b  1 .  P^wa  et  pa- 
ra]  Utraqae  pbratia  att  VirgUlaaa  Mn. 
n.  pro  eodem  loco  et  ordina  babao  et 
centeo.  San.  Ep.  108.  '  Una  ponera 
morbos  et  teDectoteai '  dixit.  Idem 
Ep.  124.  *Te  com  Deopono.'  Val. 
Max.  III.  ult.  ext.  6.  *  Amicoi  inimi- 
cotqoejoxtapoiiere.'  Ofntv. 

24  R«f  afat]  Id  act  eonfirmatai  ro* 
gatioaibot. 

25  Qaoft  agaam]  Ut  enim  aqoam 
ferventem,  qoamdio  fervet,  nemo 
tangera  aadet;  obi  refHxit,  nemo 
tangere  dobitat :  ita  leget,  primom 
lat»,  valeiit  at  mataantor ;  earn  tem- 
pore  obsoletcont,    et    negligontar. 


20  uia  /  maltf  aitdj^.]  Aoilm  ego  ad- 
severare,  noo  awdilate  sad  awtfiiala, 
dandi  casa  legeodom,  ot  sobandiator 

*  mihi :'  otqoe  boc  tignificet  Cappa* 
dox  :  Corcnlionam  mak,  id  est,  ooo 
recte  dicacem  et  cootomeliotom  esse 
io  te,  qoi  parom  paratoi  iastractni* 
qoe  (boc  enim  amfo  wtedUtdo  est)  ad 
decertandom  com  eo  maledictis  t eoe- 
rit.  Omnis  proinde  argutia  in  am- 
bigna  signifieatione  rod  mak  posita 
feerit.  '  Meditatam '  porro  band  ali- 
tor sane  a  Plaot.  utnrpari,  notnm  est. 
J>aaxa. 

20  Mandpm]  Id  est,  prmdem  sen 
fidcjnstorem. 
22  fitfaorf]  <  Edncare'  ad  corpus; 

*  cdncere/   ad  ingeniom    pertinet. 


29  Ogcfmmfaat]  Minas  triginUdc- 
derat  Lyco  lenoni  pro  virgine,  retta- 
bant  decem  pro  anro  et  veste.  Xoai- 
Maaa. 

ScBHA  ni.  4  Depenm}  Pro  *de- 
posoi:'  ntitnr  et  Catallos. 

7  FmeioM/eroeem]  Vide  MostelUiv. 
1.  Feroeem,  snperbam,  magni  aaimi. 
Vide  Mostell.  if.  2.  ShtfpUegre,  me 
tibi.  Vid.  Eptd.  V.  2. 

15  7Vi6aCff]  Si  Tera  est  scriptara, 
de  qno  dubKo,  pronoociandom  icord 
rwyaari^r,  Ia6laf.  De  qoa  script  era, 
etJii  alias  ctiam  facio  coojectoras, 
bsec  tamen  est  prsecipoa :  tabeUm 
aKqnem  adscripsisse  explentem  sen- 
snm ;  Plaotnm  aolem  fecisse  Ktn^  &- 
X«af«r,  ^aas  fa  mikit  nlmirum  fa^eOat. 
Camer. 

14  Qaoc  hi  mikd]  Lyeo  usns  erat 
onmero  singolari:  miles  autem  ea- 
dem  nomina  ponit  in  plorali.  Notat 
boc  Donatos  ad  id  Terent.  Adelpb. 
'  torbas,  lampadas.  tibidnas,'  bis  Ter- 
bis :  '  Bene  totum  ploraliter ;  nt  qoi 
reprebendit. '  Sic  Plantns  ranlta, 
Qaas  la  wtUU,  tfc.  Lambin.  Skwmki] 
Id  est,  nngaris  et  blateras.  Tanub, 
Vid.  MensBcfam.  ii.  2. 

16  X.a<rsaam]  Id  est,militum.  Vid. 
Milit.  1. 1.  Dmisb. 

24  Umbntiau]  Homo  in  nmbra 
edocatOM,  et  ignavos ;  non  tnb  die, 
et  strennns.  Tmca|enf.  dicitnr  *  nm- 
braticola.'    Vid.  ibid.  ii.  7. 

Soma  it.  1  Qast  kmmm]  Pate- 
nt Tersns  bic  nsarpari,  cnm  sospica- 
mor  ne  princeps  bona  fide  se  nobis 
amicnm  prvstat,  voltn  inqnam  et 
▼oce ;  sed  corde  aliod  volotmt.  Gra- 
ter. 

4  JiMSsersai]  Malim  jassmm;  torn, 
qoia  non  jusserat  sane;  tnro,  qnia 
pnlcbre  id  exprimat  fastidiosnm  aot 
iratom  salntatorem.  AeUlid* 

6  DeUngei  Boltm]  Nedom  nt  'cm- 
na  ad ventitia '  tibi  detor.  Jan . '  sa- 
lem  lingere '  dicnntnr,  qoi  perqoam 
tenoiter  victitant.  Nam  apnd  vete- 
res  in  tenniomm  cmnis,  salen  loco 


PLAUTI   OUR€UL.   ACT.  V.  8C.  1. 


1871 


cibi  fuiMe  notum  est.  Sali«  acetniii 
noster  addit  in  Rod.  iv.  S.  Lamhm* 
Moris  fait  veteribas  salem  in  menta 
bospitibns  apponere,  eo  concordiam 
inter  se  mutuo  opUntes ;  at  ex  aqua 
et  terra  ille  constat.  Mewr$. 

7  Vo€Qia  ra  est]  Sic  Sticbo,  iii..S. 
'  focata  eat  opera.'  Est  formnla  ez« 
cnsandi  se  apud  invitanten,  qaod 
jam  alii  promiseris.  Grmiov, 

9  Nt/acuu  tetiii]  Qai  simplidter 
roonet  accipiendaro,  ne  io  teatibna 
contra  me  addnceadis  aut  sobornan- 
dis  mnltum  ac  incassom  labores :  In- 
sit  operam.  .  Si  qais  la  re  dobia  ant 
nnde  lis  oriri  posset,  aadiebat  ad^ 
versarinm  impradenterdiceateobqoo 
cooTinceretnr  aut  teneretnr,  prae* 
seotes  aat  sabito  prattereantea  ap« 
pellabatyioemioisseat  boc  ab  Uto  die- 
torn,  Uque  earn  rem,  abi  opas  focat> 
testhnoniom  perhiberent.  Repenti* 
sum  boc  erat,  et  nvllas  locns  sabor- 
nandis«  Terent.  Adelph.  ii.  1.  '  Ubi 
me  dizero  dare  tanti,  testes,  faciet 
illieo  vendidisaa  me.'  Noli  tperare 
verbis  abs  te  ctrcomventam  iri,  at 
si  qaid  ambiguom  dixero,  ta  arrep« 
torn  id  appellatis  tcstibus  mandes. 
GrtfMV. 

17  Ptigntf  praiiarei]  '  Prceliarea 
potDAs'  dixit  ad  distinctionem  veli- 
tationnni»qofle  verbis  finnt.  Nam  et 
pogoare  verbis  dicebant,  nt  et  Or»oi 
pdxfo^fi^f  ande  et  keyoiutxitu.  SalmoM* 
OUrUd]  Vide  Sticb.  in.  1. 

20  FnuMtaim]  Vide  Baccb.  it. 
8.  Lamb.  aatem«  «l  kuM  fanmea. 
Scriver. 

21  VoUeUa]  *  Vobella/  sive  <  vol- 
sella '  instromentam,  qno  piles  radi- 
cUna  •  corpore  exstirpant,  rpixokd* 

22  Axicim]  Forfex,  qno  secantnr 
capilli :  qaasi  '  exicia/  ab  '  exican- 
do:'  nam  *exicare/  pro  *exsecare' 
dicebant.  Twmeh*  Veneta  et  Colon, 
leg.  exiaa.  Lamb,  legit  €X€Mtia,  et 
iaterpretatar  parvas  scopes  quibas 
exctttitar  palvis  e  vestibai.  Luilnun- 


que  €xUrmm\  Captlvis  ii.  2.  nomfna- 
tor  *  involacre.'  Lambin.  mavalt 
interpretari  mantile,  x^Uf^fuutrpw, 
J.  Pabn.  leg.  ImieurnqMc  €xienui^  id 
est,  linteum  ad  extergendnm  compa- 
ratom:  qnam  emendationem  Donsa 
ait  verissimam.  Ita  Salliist.  *  Et 
alia,  aqo«  portandv,  conqniri  jn< 
bet.' 

29  CeMtmriahu  tit]  Centnriatns  mi- 
les dieitar,  in  ceataria  adscriptnt. 
At  facete  et  sno  sale  coroicos  dicit 
enm  centariatam  ene  in  expnocto 
manlpalo,  id  est,  adscriptam  esse 
manipalo  exanctorato,  at  a  militia 
dimlsso.  8alma$.  Exjiimeio  U  moat- 
paio]  Qoemadmodnm  *  lecti  milites ' 
in  Ubolas  et  codices  (vocant '  pittai. 
ca/  <  breves,'  'latercnlam,'  '  matri- 
calam')referebantoret  scribebantur. 
ita  delebantar '  non  mUites '  et  '  re- 
ject! :'  quo  respexit  Plaotns.  Et  ex- 
plicavit  Scboliastes  vetat  in  boc  Per- 
sii,  *  Proximns  expnngam :'  *  Tractnro 
a  militibas*  qui  expoacti  dicnntnr, 
dam  foras  a  miliiia  emittnalar.'  So- 
lebant  et  mortoos  ibi  notare*  et  *  Tbe- 
ta'  saiim  affigere.  Idpdut.  , 

SO  In  tfiitcol  Alludit  ad  « cnrcn- 
lionem,'  qnse  vermis  est,  fromenta 
exinaniens,  ot  Varro  aitj  Ortecis  idu 
Virg.  Oeerg.  i.  <  popnlatqae  ingen- 
tem  farris  acervnm  Carculio.'  Laai- 
hiM. 

31  ReperiMl  Alii  reperieM.  Vid. 
Aalol.  III.  6. 

ACTUS  V. 

SCBHA  I.  1  AntiqM^m  poetmk}  To- 
tios  bajos  loci  base  sententia  est: 
Oamts  aia^t^r  sicia  est,  Iloa'a  yvp^  x^ 
A^f  ^t,  at  est  in  veteri  Epigram- 
mate.  Paas  igitar  mnlieres  pejores 
ana  esse,  rectissime  olim  dictum  est. 
Malnm  quippe  malo  addito  aagetnr. 
At  ego  in  ana  Pbsedromi  arnica, 
quidqnid  maloram  singuUs  mnlieres 
divisam  tenent,  coiganctum  ioveni. 
Baxkorn. 

8  CaatoUom]  Planesinm,  qnsB  mor- 


1873 


NOTiS  VARIORUM   IK 


det  Ml  iniUf  cmiicdIs.  LmMk. 

SoKiiA  II.  9  ^u!U  €d\  J«cat  e« 
ambifoo,  in  voce  r ef,  qaam  Hla  neco- 
tiuin  magBi  momenti  iaUrpreiiiCnr, 
Mc   IbrtviMS   et    rem    fwnilMreai. 

6  VimfmOim\  Nibii  verlm.  <  Na- 
farom'  enin  tractatio  profiria  p«* 
raKitorniD  protincia.  Merito  erf« 
propter  €18  ip«M  /Mtft»,  id  est, 
laatiot  atqoe  ex  •enteatii  te  t iocit»* 
re  glori«tBr  Curculio.   Vid.  Epid.  ii. 

S*  XrOttW* 

11  JSIwO  '  Eludere/laqnit  Dmm^ 
tiu»  gUdieterimn  est,  eam  vieenint, 
et  Ivdo  fiDem  iatpoiuere.  Horat  i. 
Sat.  alt.  *  Date^fM  Ckremeto  Eln- 
dente  aeneni/  Pteperi.  ti.  S.  *  8ie 
e  Delicbio  joveDe  eat  fleea  Calypae.' 
PeaMTw^* 

13  Tribrn  Mii]  Id  est,  talorefii 
jactibas.  Vide  Rudent.  ii.  B.  Fd] 
Vide  ifU.  1. 1.  In  ekUm^mi(\  Sell* 
Iparateii  tiiiii  ladere.  Ttmhm. 
.  14  Cam  hditui\  Jocee  etoeiaelMii- 
tif  militia  ex  amioRNDatioae.  Cat  a«« 
teniy  *boletot/  apeeiea  feagi,  aeliia 
innocaot,  /texlnit.  ^BoltHit/  radix 
rotunda  tanicata.  tAtrnk, 

16  3Vicai]Notandvni,av^ra6*tri- 
cit/  band  *  trf coolbns  arfentariit ' 
■kkJo,  venm  etiam '  tricetia/  nemen 
hiditani,  idem  signiAcaRtibBi.  Ln- 
cillius :  '  Hie  tricoao*»  bovinatorqne 
•re  improbn'  dure/  dec.  Doese. 

21  Qtfadn9>liceai]ActienefiirtiaM- 
nifesti,  qna  peraeqnimnr  quadropli 
poenam.  hamh. 

23  lAcH  U  ewleiigfi]  Lieetne  mibi 
aliqaem  eemm,  qei  hie  adannt  mo- 
Here,  at  mibi  testifieetnr,  me  mllitem 
hi  )hb  focasBe  ?  Vide  Perta  rv.  9. 
LafnAta.  -  Nan  ftcef}  Qnia  nemo-Hber 
adslt,  qni  tetf  it  e«se  poitit.  Lamb. 

94  IfUetiaiyai]  V.  N.  Sc.  »eqnen«ft 
va.  IT.  et  Milit.  act.  v. 

25  At  ego^  f ««<n]  Non  licnit  veto* 
mm  more,  in  jus  toeatnm  inviiam 
quoqno  roodo  in  jas  docere.  Nee  earn 
fit  infereBdm  itxcqne  toncitaDdv, 


qnoHea  In  jas  voeatio  a  pHtatla6ew 
retf  eeeatloaem  veteret  ant  probane 
nnt  admlfiaae.  J.  JMrrlna. 

iS  A€eed€  kme  fa]  Beit  tu  milea,  et 
anrlenlam  mihi  preliende»  ai  audea. 
Umb. 

31  QnaMelMilf]  Qnem  tibi  dormi- 
eati  et  alnfto  ademit.  Tmihm, 

34  FMUM]  Vid.  Sticbo  t.  4.  et 
extreme  Tme.  BHUt  itianr]  SctU 
Cnrenlionemy  qaein  reifnebat  Pbs- 
droBHM*  ■•  a  inilite  vapateret.  I^am' 
Mm. 

36  Smgt]  Inemabebat  ^ntm  in 
genna  militii  Planetlum.  Lmih. 

41  8trfHni\  Id  eat»  obaerrmTi,  co- 
tui.  Laaii. 

47  Fen««t<iirte]  Apaleioa:  •Tnr" 
bo  dieitvr,  qa{  repentinit  flatlbna 
proiillt,  et  omnia  tnrbat  :*  n  Lneret. 
^  ^tttna  irertabundnB '  dlchnr.  Sjfm» 
lacala]  Anl«a  et  eetera  inati— enta 
aeeniea.  ITbeod.  Mapcitlat  oentH 
•apectacnium'  Me  diei  cnm  •Sertio 
iEn.  ▼.  ^tbeatrnm/  aive  *  vlaorinm.' 
ut  CaatiodoroB  vooat.  Lndi  nntem 
aeenici  in  theatro  edebantar ;  in  am* 
pbittieatro  gladlatorii  ae  vcDaierii: 
iHttdqne  Veneri  aaemm,  boe  MartL 

49  Nee  aJMon]  Id  est,  temiaoiaMm. 
Vide  Maret.  Var.  %yn.  13. 

31  JfeaNNMa']  MIram  ni  naemi* 
neHt  tnrbam  fieri,  qam  ciinw  nnltit 
vq^blt  eam,  dt  facta'  eat,  expKeaiit  ] 
itaqae  oraenlnm  pntate,  nna  tonftc 
turam,  Memtfikiaimiuimrbtmfiertt  mm 
de  taa  memerif  ioqni  nufltenn  noo 
Planeaii,  manifeatnm  eat.  <J.  Gail* 
elm. 

33  C/aa  aaafam]  Aliam  ab  eo, 
qaem  paraaitna  mllitt  •nrripnavat. 
Dimia.  Atqne  ita  hie  locaa  tnendns 
e»t,  qni  alioquin  a  J.  Ot.  ScaJ.  in 
Hypercritico  c.  3.  vapnlat. 

38  Deo»]  Veriirt  hoc  loeo  eat  ^^«^ 
TirrMc^  Bic  Terent.  Adelplu  *Mc. 
Peer  oaHiB  est.  Mi.  Di  bene  vof* 
tant.'  Uiii  natat  DonatoB,  in  erani- 
bttt  qate  cnpite  Tenerint,  *  Dii  bene 
vnrtant/  dici  aoleffe ;  qnia  t»pe  be- 


PLAUTI  OURCUL.  ACT.   V.  SC.  3. 


1878 


■itfitf  M  optarerant,  qa*  aMIs  liiter 
•Iqoe  expecUver«nt,  coiitifiMC0i> 
qaam  potetutem  refam  vertentiMS 
Minst  in  olramqiM  partem^  Vertain* 
no  Deo  AvpcreMe,  vtteret  exMtiuM* 
teruDt. 

60  Cmnmm  d£»  a^rormm]  'Ccnaso- 
roria/  est  qns  daUriorori  noper  uf^ 
Bitas :  nt  '  ad?entoria '  qa»  datar  a- 
■lieo  adreaientiy  notoqwe.  SaiwMi, 
Epid.  1. 1, 

69  Tm  iikme]  Recte  Ue  ragatar 
ntlei,  at  sororem  snain  viro  detpaa* 
deat;  aam  patre  mortoo,  /rater  to- 
rorU   pnpill*    lafhiflias  Hitdr   est. 

65  Vemm  fiiuU^  H««e  TerMim 
Care,  parasiro  da  ;  qui  per  ridicahini 
atteverat,  »•  »eria  plaoa  dotea  lUam 
coMtltnere  ;  et  veile»  at  milea  ca  cob* 
ditione  sororeo  detpondeat.  Neqne 
tmim  hie  caotaatire  potest  Ph»dr. 
qai  iolra  dearom  deliberet,  at  e  Mh- 
rare  eAqnint,  atmm  velit,&e,  PUier. 
'  68  Hoac  UberaU]  Sell.  *'  caofta.' 
Vide  N.  tapra  i.  S.  et  Pcen.  i  v.  2. 

75  Et  ego  hoc  idem]  Lego,  Pb. 
Ei4g9kme  oibmn  mna  9f9mdio ;  utre- 
•pexeril  ad  Baperiorem  cibi  perpetol 
flagitatioiiero  Curcolionis.  AeidaU 

76  Themmmmmeum]  Lambinotl^ 
isaram  awata  iaterpretatur,  ?el  apod 
qnem  depotai  xxz.  minaa ;  vel,  nade 
taaqnaio  tx  thesaaro  depromam  oam* 
BMNpma^  qoaataw  volam.  Porro,  ver- 
Mcolaa  bia  palam  corruptus  est.  Sn^ 
apicor  le?i  oiatatiooa  legendaaiy  Std 
ccram  Iraoafai;  taddt  ta  lAftaaraai 
aieafa.  Boxb. 

ScBMA  III.  S  Noa  mmk  ireditur] 
Credantnr  praprie  nooiBii  qui  red* 
dtuii«M>;  qacmadaiodniB  contra  pro- 
prie  debeotar,  qa«  deiode  solvnntnr. 
Inde  argatia  Martialit  tf.  S.  *  Sexte, 
niliU  debva;  oil  deben,  Sexte,  fate* 
■Mir»  Debet  eaim»  ti  quit  solvere, 
Sexte^  potest.'  roraorvp.  Hoc  sig» 
Bi6ea€  leno:  Credere  peoiiniain  ar* 
geotartis,  dob  est  male  credere,  at 
Banimlli  dicaot.    Nam  qai  male  cre- 


dit alien!  pecaniam,  spem  tamen  ba- 
bet  aliqaam  recnperaadi,  nee  prorioa 
perdit;  at  qui  argentariis  credit, 
prorsus  perdit:  ergo  nagantar,  qui 
aiont  argentariis  male  credi.  Lamb. 

4  Omata  metuaa]  Scil.  alioruro  ar- 
gent ariornm,  ex  qui  bus  has  decern 
minaa  corrogavir.  JLtfia6. 

5  Postquam  nihil  fit]  Sic  Cicero 
Fam.  VII.  18.  '  An  hoc  significaa,  ni- 
bil  6eri,  frigere  te  ?'  Groaor. 

6  Apud  pratorem]  Per  cessionem 
bonorum.  Lamb^in.  '  Ad  prtttorem 
solvere'  significat  ita  solvere,  nt  ni- 
hilo  ditior  sit  creditor,  aive  id  6at 
per  cessionem  bonorum,  et  bonaa 
copiam  ejerando,  sive  per  perjurium, 
diffitendo  ant  iaiiciaodo  debitnm, 
qood  dicebant  '  abjnrare  debttaai** 
Groaoe. 

7  Amid  eompwlenmt]  Leg.  eonttdi*  . 
runt,  Mos  fnit  palcherrimus  et  vera 
pius  apod  Grspcot,  sablevandi  aroicot 
panperes.  Erant  eaim  sadaKtaiea, 
qua:  habe bant  commnaem  arcam,  in 
qnam  quot  meiiAiboa  certom  quid  a 
siagnlis  pendereinr,  at  eaaet  onde 
jnvari  possent,  qui  ex  ilia  sodalitate 
fortanam  adversam  aliqao  modo  as- 
sent experti.  Tales  itaqae  aecipie- 
bant  ab  istis  amicis  et  sodalibos  p«- 
cani»  aliqaam  snmmam,  ea  lege,  at 
si  Deas  aliquando  meliora  darer, 
quantam  asset  erogatnm,  tantnndem 
ipsi  resiituere|it.  Et  banc  stipew 
collatitiam  vocabant  ljpayoy,et  factum 
ipsum  4pe»itttw,  Nee  raro  acctdebat^ 
nt  importuni  exactorea  debitorera 
adorirentar,  cum  t44e  ab  amieis  •  ^rw* 
nam/  id  est,  pecnniam  -erani  nomine 
coUectam,  aoferret.  Cottmb.  Nob 
male,  nisi  obitarent  sequentia,  redb> 
dit  argentum  domo.  Nam  daaio  reddit, 
qui  promit  de  area  propria,  qnod  an^ 
tea  ibi  repositum  babebat:  at  ita 
collaticia  pecunia  amici  eum  noo  jn- 
aerint  Gralfraa.  ^mo  id  ipsum,  qaod 
contulerant  amici,  reddit  demo  ;  aoii 
enim  a  mensa,  neqne  apud  pr»to- 
rem  :  quibas  hie  opp^nitor  rh  < 


Delph,  et  Var.  CUu. 


Plants 


6  C 


1874 


NOTiB  VARIORVM   IN 


non  eoUationi  *nt  ipit^.  FallUor 
Ornterns,  et  CMaabool  conjectura 
nilin  verins.  Ocero  de  Off.  lib.  ii. 
'  Liberties  antem,  qai  tnis  facnltati- 
bvs  aut  capfos  a  ^predonibns  redi- 
snoDt  ant  vt  aliennm  sofcipinnt  ami- 
cornin/  Cornelias  Nepoi  Epami- 
oonda,  nbl  inter  alia:  '  eamqne  snm- 
niani  cnm  faceret,  priusqnam  aeclpe- 
ret  peciinianif  addncebat  enm,  qni 
qnsrebat,  ad  eos,  qni  conferebant, 
eiqae  ot  ipsi  namerarent,  faciebat/ 
Gfdiiov. 

10  Vomere]  Tralatio  est  a  ventri- 
cnlo,  qui  cibi  impatiens  enm  revo- 
mit.    Dignas  bomine  militari  sermo. 

11  Antieewnt  out]  Addifnms  erat 
*  mihi :'  sed  miles  interrnmpit.  Douza, 
Acidal.  ita  distingnit :  aal  teenmf  Mi. 
aut  t  ^ta  ex  ie  hodie  fac,  anctoritate, 
ut  ait»  vett.  editt.  HodU  romice  ad- 
ditnr,  et  abondat  in  ornatam ;  nt  sta- 
tim,  'delieatom  te  hodie  faeiam.' 
PUtm  ctUapmUarUim']  Id  est,  jacninm, 
qnod  e  catapnlta  mittitnr.  Taubm.. 

12  Nervo]  Sic  Vltmv.  x.  15.  « Per 
qnsB  teodnntor  nervl  torti,  qui  bra- 
cbia  cootioere  catapaltarnm  debent.* 

IS  DeHeatwn]  Qnis  non  videt  ninl- 
to  ita  elegantins  hiec  Phspdromom 
dicere,  qnasi  sncclnentem  militif 
Hie  quidem  e  re  militari  de  catapnl- 
ta exemplnm  dncens;  Pbspdromns 
•ntero,  nt  delicatns^tamatorins  ado- 
lescensy  de  delitiis.  Certe  lenonem 
ab  ntroqne  Irritatam,  ostendit  re« 
tponsnm  ejus:  *At  ego  tos  ambo/ 
arc.  Pitier.  Colefls]  Ambignnm. 
Fettns  :  '  Catnlns  genus  qnoddam 
Tineoli,  qni  interdom  canii  appella- 
tor.' 

14  Ferr$o]  Jocos  vapk  9poa9oKiaw» 
Homines  delicati  habent  caiotos, 
qoales  snot  MelUai^  qnos  secnm  en- 
bare  facinnt :  non  antem  ferreos. 
Terreiil.  In  rokuito  carare}  Id  est,  ia 
robore.  Nan  in  areas  e  robore  fac- 
ias senriiocladebantnr  pcense  caossa. 
Vide  Psennl.  ▼•  S.  S4. 


17  Atque  IsKsfeliiM]  Etai  doelis- 
sinis  %Mie$ioimn  probari  video;  twP 
lamen  magis  landaverim,  qnod  est  ia 
Sarraeenica,  Maffesfatatm  ;  prspseriias 
cnn  hoc  onice  factant  ilia  Sc.  pr»- 
cedenti,  *  intestatos  vitito/  Si  *  io- 
antestatns '  bie  retinerans,  sciendooi 
triplici  venire  significatu :  et  pro  eo 
cnjus  auris  testimonii  ergo  appre- 
henditor :  item  eo  .qui  in  jiu  vocat, 
et  qui  vocatnr.  Pro  primo  facit  illnd 
Herat.  Sat  i.  0.  '  casn  vcnit  obvios 
illi  Adf  ersarius  :  et,  Licet  antestari  ? 
ego  vero  Oppono  anricnlam:  rapit 
in  jus,'  Sec,  Pro  secundo  Prise,  lib. 
Till,  qui  ex  Livio  disertim  affiraat, 
<  impuberem  libripendem  esse  non 
posse,  nequa  antestari :'  nbi  'antes- 
Uri'  passive  accipitor,  et  signattat 
idem  ait,  wpo9wftmffrvftfi%imu  Tertio 
medo  nsorpat  hie  Plaotus,  et  Psen. 
V.  4.  '  Antestare  me,  atqne  doce/ 
dec.  Istic  siqoidem  Anteraslllis  ja* 
bet  anrem  sibi  velli,  et  delnde  dnd 
injas.  JVcMitMi. 

25  7^1  pmrnfftawi]  Te  jtidicem 
snmimus.  Tautm, 

SI  LibinJ£]  SciU  *  cmnsaa:*  ne  ad 
moMtt  referas.  Vide  notes  scene 
pnacedentis*  Idem. 

40  In  nervo]  Hsm  eo  referenda 
sont,  qnod  qni  pecnniam  alleri  de* 
bebant,  ei  se  debere  confessi  erant, 
ant  jndicati  fnerant,  nisi  intra  tri- 
ginta  dies  solvlssent,  neqne  qnisquam 
proiis,a  creditore  dnci  et  vinciri  po- 
temnt :  qnod  ex  A.  Ckllio  zx.  1.  in- 
telligere  lieet,et  Li  v.  lib.  vi« 

44  Adpratorem]  Qnoties  bonis  ce. 
dendom  fnisset  lenoni,  si  oosnibus, 
qnibos  debebat,  ita  satis  fecisset? 
Potins  est,  nt  ad  perjnrinm  luac  re- 
ferantnr:  ut  dicat  leno,  se  omnes 
creditores  snos  ad  prctorem  vocare 
solere,  ntqoe  ibi  jurejnrando  affir- 
mare,  se  nihil  ipsis  debere.  Qno 
pertinet,  quod  supra  ei  objicit  co- 
cos  :  '  Namqne  Incobare  te  satins 
fnerat  Jovi,  Qui  tibi  anxilio  in  jure- 
jurando  fait.*   Et  infames  fuisse  per* 


PLAVTl   C&8IN.  PROLOOUM. 


1875 


Uiritt  lenoiies  iMtintinaiii  ett  Eo* 
wm  refereodnm  vtdetar,  qood  mpra 
Imc  Se.  legitor :  *  Petiime  metvi,  ne 
nrihi  bodit  apvd  prKtorem  tolveret :' 
qvamvit  et  hoe  ad  bonoroin  cessio- 
Bern  pertinere  videatar  Lambino.  Bo- 
auw. 

46  Atf  <«  me  neiekui]  Doctifsimus 
BaUTua  bic  qasdam  mntabat.  Ve- 
rnal non  pateni  debere  qoicqnam 


beic  uatari ;  mIsi  ameiniis  reddere 
lenonia  sermonem  beta  langaidioreni : 
praMertim  com  ei  etiam  mox  alludat 
miles :  '  Novi  ego  bot  pagDOt  meot/ 
f cUicett  Don  te,  o  Cappadox.  Gnder, 
49  LicH]  lUnd  UiH,  Yerbun  eit  acr 
cipicntis  peconiam  prtttentem,  qaam 
paollo  ante  a  Lycooe  extortam  aecoM 
portabat  leno.  AcitUd* 


CASINA. 


Aroum.  1  CoNMreom]  Caiinam. 
CtfAMiri  duai]  Cbalinos  et  Olympio. 

8  Senex]  Stalino.  Filimt]  Eutby- 
nieua,  xm^  wp6ffmww, 

5  MtUeai]  Vide  notas  Trinom.  nr* 
S.  Ms.  Cam.  et  qoinqne  Pall,  et 
Lang,  mutgat:  bene ;  nam  wtulgai  est 
mtOcmi.  *MaIcare'  est  terbenbns 
efficere  ;  '  moltare '  aotem  pecunia- 
fom  poenaro  exigere.  Groiiev. 

6  Adole$ceni]  Entbynicus. 
Pboloous.   1  Solvere}  *  Prolognt 

CaftiD»,  non  Planti,  sed  Platito  dig- 
na.  Qoem  Apolom  aiiqaem  Comoe* 
dom  PUntinse  Fabnlft  prftfixUsei' 
existimat  Alciatus. 

9  FaeUiiwuxmid]  Sie  Ornteros  ex 
Mas.  cam  Camerarios  transposnisset 
▼eitna  gratia,  maxim feeUie:  conjidt 
▼ero,  utqui  eat  Ftdes.  Lege,  FIdem 
pd  fmeUu  aMxwns,  lU  et  voe  fidu. 
Oronor. 

14  In  senibft^]  Notom  est  Ser- 
▼inm  Tollinm  popalnm  Rom.  discre- 
▼iste  in  varies  classes,  centnrias  jn- 
oiornm  et  seniorum,  mtione  babita 
•tatis.  /a  seiitori6iif  ergo  bic  nihil 
est  aliad,  qnam  in  centenis  senio- 
mm.  fitfjdWrn. 

18  Fiat]  Vide  notes  Corcnl.  1. 9. 1. 

10  C^NURimem  lficwHi\  Orcum,  vel 
terrara.     Lacretios,  *  Offlnipetens, 


eadem  rernro  commune  sepnlcbmm.* 
Comicos  bic  f dfi^Mt*  nam  et '  ebire/ 
et  *  communis  locus,*  kot*  e^^ifuufffa/At^. 
'  Communis  locns '  est  ille, '  unde  ne- 
gant  redire  qnenquam.'  Sicf^^i^uwr- 
Tfs  eejndchrehtm  dicebant  woKvd^^punf : 
et  vXtioras,  merlMOS :  qnin  et  /uucaphm 
dicebantor :  sic  et '  felices '  Latinis. 
HeraUU  Artemidoras  Oneir.  i.  80. 
Koa^t  6  r^wos  oZrot  itaXMhai,  6  ro^ 
Micpobf  Scx^cpos.  Grenov. 

20  Sed  obeentes}  Id  est,  defnncti. 
Bosius  bunc  locum  ita  explicat :  Sed 
mbientes  immem  eiad  fro  pretaentibue,  id 
est,  proinde  ac  si  praesentes  essent; 
nt  sit  Avwrrpo^. 

28  Gregem]  Comienm.  lMmb. 

2S  J^ieUe  ex  miMio]  Omn^s  Mss. 
ainnt  habere  dweUp:  quod  vere  Plan- 
tinnm  esse  et  idem  significare  qnod 
abdocite :  rh  ijiciie  ex  soperscrlpta 
interpretatione  natum.  Videant  so- 
des  Oruteri  notes :  ibi  invenient  n- 
nnm  omnium  optimum  codicem  Ca* 
merariannm,  a  quo  sine  gravl  causa 
non  est  fas  recedere,  exbibere  eicUe : 
ut  fere  semper  in  scriptis  '  abieio/ 
'adicio,'  'subicio.^'  Msneat  igitur 
ffieUe,  Cicero  pro  Sex.  Roicio :  *Ut 
natnram  ipssm  vinceret :  ut  amorem 
ilium  penltus  insitom  ejiceret  ex  ani- 
mOk  Groiiev. 


1876 


KOTJB  TARIORUM  IK 


U  Plagiuaorem\  Creditorem  im- 
portanan.    Vide  notas  Mo0tell«  in. 

25  Ludui  datUM  nt}  <  Dare  ludom/ 
e«%  meuphora  a  ludimagUtrit,  qni 
Floralibns  et  aliit  cjntmodi  diebnt, 
piieros  feriari  tinnnt.  Tnac  dima- 
tnr  *  dare  Indrnii  pneris/  hoc  eat,  ludi 
▼el  ladendi  potestatem  iUls  facere^ 
XJnde  ineuphora  in  alias  ret  dedac- 
ta ;  ut,  <  dare  ladum  alicui,'  sit  in- 
dulgere  illi*  neqne  ab  eo  qootidia- 
num  pensnm  ant  Uboreni  exigere : 
quod  hoc  loco  indolgetur  argentariis. 
Scatig, 

26  AUedonia]  Uft  aves  Didos  fa- 
cinnt  In  mari,  media  hyeme,  qoibos 
diebns  tanta  est  tranqoillitas,  at  pe- 
nitus  nihil  in  marl  poiiit  moveri : 
hide  etiani  *  dies  Halcyonii'  tocan- 
tur.  Serviut.  Plin.  ii.  47.  ^  Ante 
bromam  septem  diebus  totidemqae 
postea  sternitar  mare  alcjoonm  foe- 
turae  :  et  unde  nomen  ii  dies  traxere. 
ReKqnum  tempos  hiemat.'  De  no- 
mero  dissentiiint  anctores :  nam  Sni- 
das  Aristotelero  et  alios  ondecim  po- 
sniase  ait.  Gronov, 

27  Ratione  ntuntur}  Non  IrritBm 
omnino  fuit  hie  ingeniaro  Bosii  meo 
jndicio :  sed  qnod  alR  simpliciot  vo- 
lant, Id  non  est  ai  adversnm.  Nam 
eo  jocatur  Plantns^  quod  ntrovis 
mode  verba  possent  accipi.  RmHom 
tUuntur  et  significat  agant  ex  tabalis 
atqne  objicinnt  grandi  cnm  codice 
nomen :  et  agnnt  commode  scienter* 
que :  at  cum  Columella  vi.  2.  *  Non 
ssvitia,  sed  ratione  emendentnr.' 
Sic  ludi*  poacunt  est  et,  quia  Indi  8nnt» 
nemtnem  flagitant  debitom,  et,  nemi- 
nem  flagitant  Indcndo^sed  serio.  De* 
niqne  $fcundum  ludo»  est  et,  ludis  per* 
actis,  et,  postqnara  aliqnem  ludificati 
sunt  accipiendo,  qnod  non  cnrant 
reddere.  Gron.  Ltidis  pofcimf]  Spec- 
taculorum  enim  tempore  neque  libel* 
los  dare,  neqne  io  jus  vocare  hOniinem 
fas  erat.  Douia. 

29  Factrcr]  Retineo  cnm  Lambin. 


fHuhat:  EtJoGMCMdcMMtio^va* 
civis  aaribas ;'  nam  loeatio  eat  faan- 
Haris,  *  si  vacat,  aodi.'  At  conicM 
dixit,  at  9§€hm  nmt  mtru,  joeo  capta 
a  vacnis  aedibtia.  Sea%. 

to  Dora  eo6tal  Id  est,  diceve.  Vir- 
gilius  Eel.  1.  *  Sed  tamen  iste  Dvoa 
qai  sit,  da  Titjra  nobis.'  B^acktnu 

tl  Cknmtenai]  KX^poi/t^ot^  id  est^ 
aartientes. 

34  Cum  latrmti  naaitn^]  *  Latrans 
nomen,'  est  Casina  ipsa,  nomen  nen- 
pe  rouliecis.    Fropriom  qnippe  ma- 
lierum   semper  gannire  et   latrare. 
Et  nnllum  freqnentins  fait  convitiam, 
qno  apnd  Orspcos  verberarentnr  mn* 
lieres,  qnam  canis.     Apnd  Ari»to- 
phanem  saepe  occurrit,  2  k6w,  de 
mnliere  oblatrante,  et  fuBiari  ximw^  de 
ebria.     Vespisi:    Bpartia  ical  fiMfif 
rts  dxiirrci  kIww,    K^ir'  IkcSkos  il- 
ircif  i  k6ov,  ic6op.    Scholisstes  :  rV 
&pTorfi$Xi8a  «c^o  ctrcv,  fiXoacro^oirf  09m 
^na}p  oh  ^poi^^w,  2v  Kiofm    Orspcof 
anctor,  node  hanc  comoediam  acee* 
pit  Plantnt,  nomen  el  fecerat,  xKif 
po^fuvotf    id   est,  iotiieniea.    Plaoto 
placuit  titulam  ex  nomine  anciHse  el 
facere,  de  qna  serri  contendebant. 
Ea   est   *  Casina '   latrant!  nonine, 
qnod,  at  dial,  muUemm  est  propri- 
nm.    Casina  antem  est  Kturirn  One- 
cnm  nomen  a  primitive   icArii  fac» 
turn.     At  «  canissa  '    Petltl   lalsam  . 
et  ineptnm.  Sabnas, 
■      41  Exponi]  Extra  mdes  poni,  ad 
fncertnm  mortis,    et    vltm    casnm : 
quod   foeiebant,   qui    pueros    oatos 
alere,  sen  tollere  nolebant  IVrenlw 
Hecyr.   ^  Continno  exponetnr : '  ad 
quod  Donatus :    '  ad  mortem  scili- 
cet.' Lamb. 

48  At  emn  pueUam  hie  $en€x]  Hsc 
scriptorum  et  editionum  priscamm 
lectio  est  servata  etiam  Caroerario, 
a  qna  licenter  recessit  Aldas  facien* 
do  amare  puellam  earn  hie  aenex  EJ^ 
Hot  occipiiy  ai  item  hiOus  contra  fUtu. 
Cni  tamen  hvsernnt  Donsa  et  Oru- 
terus,  quod  pajrnm  commode  protre- 


PLAUTl  CASIN.  PROLOOUM. 


1877 


iftorH  oralkk  At  Itiitc  remediaoi 
•Uttiide  ^oMrendoni.  Ppsteoguum, 
^w^d  vnXfic  habetur,  e«t  a  CamerarM 
a^iavaote  Tersmn :  jiaoi  et  optinma 
ejoa  codex  et  alii  tcripii  editiqne, 
JVtIfiHW.  Hoc  dWidendum  et  «cri- 
bendam:  Po$t  91MV  ttdolemt  ad  emm 
aUitm,  Hi  vtrif  PUart  pt$ei,  Ai 
t)tm.  Sic  Aihil  eit  in  oratiooe  con« 
fragosi.  Graaoix. 

60  Legivms  poratj  Allegeria  a  re 
■rilhari.  Ita  '  pugna '  idew  est,  quod 
ditsenaio*  '  pognarc/  idem  qood,  dit- 
MBtire.  L^tMCf,  liic  copiv  iunt  u- 
tieaoM  ct  arfnmeDtoram,  blanditia- 
raai  imidiariimqae.  Boxkorn, 

§2  AUegtnsU}  Ffrntin  oiitit.  Lom- 
hmm$, 

64  ExeMoi  fmt]  Sif ni6cat  per- 
vigtlia  Veoerit  et  amantiam,  apod 
viUicttin,  clam  oxorem,  patri  parata 
futnra.  Boxkonu  Vide  not.  Cnrcal. 
u%. 

67  Intra  prtitejnt  maa]  Id  ett,  in 
•«a  potestate.  Ltngpl. 

65  Seietu  <;acs]  Id  tat,  fjvt  rei  con- 
icia  ac  gnara. 

«6  /aiffrajNi]  Intcrclasit  ei  redi- 
trnrn.  Alkgoria  a  re  militari.  €«• 
—ft  *  pottlen  rescindere/  dixit ;  Li- 
vhM»  *  iotercidere/  LtmUt*  Ego  ex* 
iatimeniy  bic  nibil  esse  allegoricooi ; 
•ed  rUot  taotani  canta  dici.  FUter, 

68  8€rtiU$  aaplur]  Neque  enim 
jmts  tervilet  tant  nuptis  ex  jnre 
civUi :  neqoe  aervomoi  mnlierei  di- 
CHBtar  '  oxores/  ted  *  coojunctap/ 
Varro. 

76  Id  fit  JU  wiecwn]  Id  utrnm  6at 
pecae  ti  qoi«  ipootione  mecom  cer- 
tare  volt,  depooat  apod  judicem  vcl 
mrbitrom  pignoi,  ot  ego  qooqoe  de* 
ponam,  ea  conditione,  ot  oter  victot 
fiieritt  noD  recipiat  pigoot,  nisi  orna 
»«l»i  data.  Qenot  loqoeodi,  qood 
BOO  intelligitortoisi  poiitis  exemplit. 
Baccb.  IV.  0.  '  Kdepol  qui  me  eite  di- 
cat  croctatu  malo  digoom,  on  ego 
mum  iUo  pignos  baud  ausim  dare.' 
£f  id*  V.  2.  '  Aio,  vel  da  pignos,  ni  ca 


ait  filia,  Pb.  Qoam  iiegat  novitse 
mater  ?  £p.  ni  ergo  natris  fiUa  est, 
In  menm  oommnm,  in  tnom  talen- 
torn  pignns  da :'  id  est*  depone  pig« 
nns  et  certa  mecom  sponsione,  qoa 
ego  pauper  victos  nomronm  perdide- 
rim,  lu  locQples  talentnm.  Poen.  v. 
4.  *  Dit  pigoos  ni  none  peijores,  in 
soaTiom»  nter  otri  det.'  Cell,  vii.ll. 
'  Ni  hoe  ita  est,  qui  spondet  mille- 
num?'  Plaoti  verbis  aiC,  *qQi  dat 
mecom  pignns  in  mille  HommnmPi 
Aristopban.  in  Nnbibui^:  ntpiSovyvr 
ifiuH,  «l  ^  TwrpdfA^TpAif  4(m  rh  ^fu^icriow, 
Ubi  Scbol.  n«pi8dtf  pw  ifuH^  iuftl  rov, 
wwOfycat  woliitfw,  Granov, 

76  Pania«]  Ideo  aut  Poenom,  ant  Or«« 
com,  aot  Apoluro  jodicet  desiderat, 
qood  sopra  dixerat,  Cartbagini,  in 
Or«cia,etApnUa  tervilet  noptlat  tarn 
tplendide  celebrari.  Volt  igitor  jodicet 
adbiberi  locorora  peritot.  Qoaoqnam 
boc  de  noptiit  tervilibot  in  bitce  lo- 
cit  cnratia,  comica  qnadaa  licentia 
potiot  confictnmi  qoam  ot  pro  hitto- 
rite  tettimonio  pottit  allegari.  PUtor. 

78  Nikii  at^ia]  Pignore  dato  me- 
com non  certatit.  Lamb, 

81  £a  iwoeniitur]  Prottibola  per 
lodoa  publicot  in  Scenam  iotroduci 
tolebant,  et  exponi  omnium  non  libi- 
dini  tolnm,  ted  licentite.  Scilicet  nt 
quae  perditi  bominet  in  mimit  et  ce* 
tera  obtcoeoitate  fabularnm,  panlo 
ante  natantibut  ocniit  videraot,  ea 
pott  lodot  in  reliquo  corpore  pecca- 
rent.  It  mot  Rom»  vetot.  Statiot, 
'  Hnc  intrant  facilet  emi  poells.'  Et 
apptret  vel  ex  Tertolliano,hanc  pro- 
doctionem  tcortorom  non  tine  tolem- 
ni  pompa  fnitte,  et  cum  prtedicationa 
poblica  praeconit.  Ad 'hone  ritom 
accommodandi  bi  vertot  Prologi. 

86  Non  moMebU  au»fiee$]  Cicero  de 
Divinat.  lib.  f.  '  Nibil  fere  quondam 
miyorit  rei,  niti  antpicato,  ne  priva- 
tim  qoidem  gerebator :  qood  et  none 
nnptiarnm  aotpicet  declarant,  qoi  re 
omista,  nomen  tamen  tentnt.'  Sod 
com  aospicts  adeondi  mon  desiisset, 


1878 


NOTA  VARfORUM  tV 


'pfox«net«'  fel  '  cMciliatoret '  eo« 
ram  vice  fiieniiit;  qni  et  *pronubi' 
dicti,  felici  ooihie  omnia  inchoantes. 
Oloasarinm :  Autpici$f  prmtmbi^  wapd- 
pwfa/^,  Et  hi,  qaod  conTentniD  erat, 
ttt  rite  6eret,  tabolitqne  mandaretar, 
corabant*  H6i§mn, 

ACTUS  I. 

7  5«l«ttff]  Vide  notat  Amphitmoo. 
I.  l.ttl,  Capt.  III.5. 
•  10  QaJd  in  iir6e  reftm]  Lego,  et 
ex  parte  enm  Lambino  emendo, 
Qmd  im  urbe  r€tim$  vUHee  lumi  mogmi 
pmffi.  Primaoi  faatidiam  ett  in  to 
qnod  sit  Tillicos,  ae  enm  propterea 
nan  deeeat  in  nrbe  rettare,  hoc  est, 
remanere  et  cunetari :  pottremnm 
qnod  non  sit  magni  pretii.  Du^i. 

18  Legmium]  Mandatnmeit. 

16  Dhnchu]  Vide  notat  Capteif. 
in.  4.  lot;  et  Trin.  ii.  4. 

19  Eg9,  hue  qwd  vmi]  Qnod  bic 
tentant,A«c  snbjiciendo,sine  vitio  est. 
Nam  hue  fwtd  veni  <»  mrbem  ett  ob 
qnod  hnc  in  nrbem  ? eni.  At  qnod  se- 
qnitur,  intentatnm  relinqnnnt,  qonm 
tamen  Camer.  codex  et  omnes  scripti 
Pall,  niii  Impefrfvere.  Scribendnm 
antem»  nt  et  Parent  volnit  in  tcriptit 
notis,  tt  impetrtnero,  Ea  enim  parti- 
cula  ntnntnr  interdnm  ea  vi,  qua 
alioqoin  *  ubi '  Tel  'simulatqne.'  Ca* 
tnllns,  *  Nam  ti  Inxerit,  ad  librario* 
mm  Cnn^m  scrinia.'  Gnmop, 

S4  Potior  Jkuf]  Id  est,  prtpfemrit 
nihi,  potiore  apnd  earn  habearit  loco, 
qnam  ego.  Nihil  ergo  hie  mntandom. 
Boxhom. 

SO  iMcebii  nova  nupUs  fMeemi]  Aa- 
Sovx^cir.  CnrcnI.  1. 1. '  locet  cerenm.^ 
Qnlnqne  facibot  ntebantnr  in  nnp- 
tiis :  qnod  it  nnroems  qnati  tyrobo- 
Inm  qnoddam  sit  nnptiarnm,  nt  qni 
ex  prime  imparl,  et  prime  pari,  tan« 
qnam  ei  mare  et  foemlna  constet. 
PInra  vide  apnd  Plutarch,  in  Pro- 
blematit.  Ets  qni  pr»ferebant,  {a* 
tofix^  a  Gnacit,  a  Latinit  fortatte 
elim  *  pnerl  lanti'  dicebantur:  de 


iride  Botai  nd  PIsnti  CorcoU 
I.  1.  0.  <Mn  et  tntplcor  Id  ohaa 
ominotnm  habita«  fniaat^  crodi* 
tnmqne,  qni  novm  nnpts  WaAmmit 
facem,  eot  pottea  nihili  fore.  Jfnrcf* 

Sa  idUeormm]  Idtemporit.  l«a»- 
him. 

SS  Um  aemM\  Menraina  tcribit, 
€i  MM  femmm,  Afx<dUiff«  pro  I 
talTo  metro.    Vide  Iptam  et 
CorcuL  II.  S.  8.  Tcaftai. 

SO  Carnim  of na/adaw]  Ma.  neater 
disertlm  habet  etrcwn.  Qaod  elegan- 
ritsimnm  et  PlantI  mihi  ette  Tidetnr. 
*  Circnt '  Latinit  dicitnr»  qoidqnid 
rotnndnm  ett.  Undo  diauantlTam 
* circolnt.'  Nihil  antem  dreo  i 
Tatint  est.  Bodbom. 

57  PooliUnm]  Lomm  < 
llgnnm  incnrvnm,  tub  jnn 
canda,  ad  tottlnendom /MavHTfia,  cfd 
onnt  Imponitnr.  Lamb* 

58  2Vitl<H]  Non  pottnm  probara 
Tnmebi  lectionem  et  explicatioDem, 
ttttt  al  NNiref  de  oarvo  edire,  '  Aocr- 
vnm  edere»'  pro  de  acenro  edere, 
▼ix  probnm.  Legendnm  pnteai,  aiis 
fnacttt  6onm<dfrif:  niti  cMleria  aena* 
nt  bovet  tolent,  ant  nbl  terram,  nt 
Inmbrici.  Fortatte  an  et  nccr  bmm 
teripserat.  Ut  iKor  pro '  aent'  dis« 
erint  veteret ;  undo  in  tecnado  caao 
'aeerit.'  Acna  eat  palea.  Fden 
antem  pro  pabnio  babnt,  at  ett  apnd 
Varronero  de  R.  R.  zi.  5. 

SO  Qaad  U  potHOei]  Utmd  < 
non  ett  mntandnm  in  ^atdeit.  Et  de- 
terioret  tunt  llbri  qui  tic  babent. 
Sine  distinctione  tcribendom :  Qmd 
te  potlalet ,  gntCcrtf  fnicfKain,  mmfwm 
edepol  jejuMum  J^umm  eot  teque,  %c. 
Ratio  loquendi  postnlabat,  nt  dice- 
ret,  QuodtepootmUe  gmotart  guidquwm^ 
non  eot,  pro  eo  dixit,  qnod  te  poatn- 
let  gnttare  qnidqnam,  non  jejmrinm 
asque  ett  jejanom,  nt  ego  te  reddam* 
S^Moo.  Sic  Mil.  II.  S.  <Qnod  illn 
gallinam.'  Sentcntia  ett:  Nen  eat, 
qnod  ille  dlcat:  ne  acclpiatia  bono 
escntationem.    Cicero  Vert.  lib.  u. 


PLAUTI  GASIN.  ACT.  II.  SG.  2. 


1870 


<  QBod  eivb  com  df  e  Mgt>'  Twrmh. 

4»  Cimdigni  U  eubei]  Apage,  eum 
Hgnkrecmbti.  Nondnm  expressit,  qno 
modo  Yelit  eum  cabare.  £t  Tocabo- 
liim  est  Planto  frequem.  Aalokir. 
lit.  4.  'Condigne  etiam  meiis  me  in- 
tiii  gallai/  Et  laape  alibi.  Gnnov. 
.  44  Infmuttrami]  Noo  de  cobicala- 
ri  aliqoa  fimeatra  aoeipiandom,  io- 
qaam  iite  eoapingendot ;  sad  de  er* 
gattnlari.  Lqw. 

47  M$mUd]EMttwKopt9ruAifwerbl 
'  meiHna^'  quod  alibi  ntitur.  Mnan. 

49  F€$fmt  dtet]  Vide  not.  Epid. 
111.4. 

60  PuUm$]  '  Paeraoi  qnem  quit 
aoMbat,  pollam  fjat  Toeabant.'  Fes- 
tni.  Vide  not.  CaptT.S.  MiUjnui] 
8alaciaii*ia  ac  Tennstiitiina  animaJia 
commeroorat,  colmnban,  pasaerem, 
ieporeni.  Pdtmtr* 

62  Hm$M\  In  Ilia  fenestra. 


ACTUS  II. 

SCKHA  I.  1  ObngiMU  e€ttM\  Sig- 
natoriQin  anslom  Intdlegit,  sive,  nt 
aJii  appellantf  sigiHaricinm,  qai  ba- 
beat  xi^MMci^po.  De  qoo  Vopiscns  in 
Anrelieno :  '  Uxori  et  filiae  anolnm 
stgillaridnm  quasi  privatos  inttitait.' 
Moris  aotem  Rooianis,  nt  domi  sop* 
pellex  penosqoe  oasnis  eo  signaretor ; 
ne  qnid  negligentia  ant  furto  periret. 
JL^'at. 

12  j4dlsnm<tipa6vi«si]  Qoo  Ache- 
rona  pascitnr :  senem,  qoi  Acberontl 
debetnr.  '  O^ci  Ylctimam/  at  loqoi- 
tnr  Horatins,  Od.  ii.  8.  Lmmh.  Th 
Jdbmoilif  iNMam  et  qnae  seqoontnr, 
refert  Acidalina  com  Lambino  ad  iil- 
dsMr,  et  oMgwn,  verba  sopra  posfta. 
Sed  nibil  opos  est  qnod  domi  ha- 
beas, id  alionde  emeodieari.  Latinnra 
et  Platitinnm  est,  Faciaro  Acbernntis 
pabnlum  et  flagitii  perseqnentemy 
nti  vltam  colat.  DwM. 

18  FloffiHi  perw^walm]  P«fff- 
qmemUm  non  concoquo,  et  divino  leg. 
Jt^iUi  Pf^mjft ;  cam  enim  ftMmm  et 


slaMicai  nominarit,  qnldni  etiniB  prir- 
scpe,  qnod  Istis  affine  ?  Et,  ptmupe 
flagiM,  eadera  ratione  diaeris,  qon 
'^stabnlom  flagitii'  inTmcul.  Aeid. 

14  Ad  eictaos]  Lego,  od  vieUmm ; 
ot  snpra  vs.  2.  bojns  scensD,  et  Tersa 
bnic  proximo,  '  «>a  ipsa  eecam  egre« 
ditiir  foras.'  '£a  ip<«a,'  nempe  vld* 
na,  oon  vidns.  Distald, 

16  Pw  temptui]  Ooportnne.  Ita 
Latine  dicitor,  *  per  tempos  licere 
aliqitid,  aut  non  licere.'  Per  aliqnem 
fieri  credimos»  qoo  fatente  aliqnid 
fit.  Ergo  per  tempos  non  fit»  qnod 
fit  tempore  ac  oecasione  non  fa? eate. 
Boxkmm, 

ScBMA  II.  1  Sequitmrn  C9miie$] 
Comitatns  posteriori  8fo  frtqueos  e 
spadonibns.  Virgines  enim  et  nn« 
tronae,  sive  alioqai  materfamilias  ali- 
qoa ordinis  bonestiorls,  nonqnam 
sine  asseclarum  pedisseqnio  in  pnbll* 
cum  prodibant:  Cistell.  '  astat  ea  in 
via  sola :  Prostlbolom  sane  est.'  V. 
N.  Ampbit.  in.  2.  48. 

4.  Caktter]  Fmstratnr,  de^lpit. 
Aoctor  Vocab.  Latin.  Orsed.  Co/et- 
twr,  id  est,  iCmrarf .  Significat  antem 
Cleostrata^  se,  com  sola  est  domi, 
somno  orgeri  atqoe  opprimi,  sibiqne 
somnoIentaB  opera  muliebria  e  mani« 
bosexddere.  Lamb. 

11  DtddMtf]  Hanc  scriptnram  om- 
niom  Mss.  Pall,  et  Camer.  mntatit 
Lamb,  in  dtetdttf:  nee  male,  si  cnai 
Nonio  tristitiam  et  mmrorem  inter- 
preteris,  quod  veteres  dixisse  ex  hoc 
Propertii  vult,  *  Difidias  mentis 
conficit  omnis  amor.'  Male,  si  cum 
Festo  discordiam  interpreundnm 
eenseas.  Olossae,  dtt^idio,  MixfimOf 
SiX^io.  Grui* 

13  Nee  quMwn  pturei]  Script!  om- 
nes  9a«ai,  undo  Coldns  et  Orutems 
qm  In.  Alii,  Nee  fnoai,  nempe  diam, 
non  vidnam :  delude  Compkara  stmt 
mUu,  qum  ego  edtm,  so.  apod  te  disse- 
rere.  In  quo  non  est  mica  sdis. 
Nam  qnod  id  confirroari  putant  se- 
qnentibos,  ittvc  expeio  eeiref  falinn- 


imi 


VOTJB   TARJOaiilf   IK 


UMTi  eo  eDidi  coDtuiiiMilm' superiMmt 
aed  fuid  tU,  qwod  tm  9mmo  mgre  §»tf 
Nmi  potest  Plaotus  aliter  •cripaitte, 
quMD  volait  Cainerariaft,  et  jam  em» 
patttit  Aeidalio*.  Ita  enim  loqae- 
Ibaatar :  *  Malta  mibi  com  illo  sunt :' 

*  P^nia  mibi  cam  illo  •not  :*  iotelli- 
f  elites  *  fineola  et  jara  aroicitiv  ae 
beneYolentiae.'  Cicero  Fam.  ziii.  1. 
'  Cum  Patrooe  Epicareo  mihl  omoia 
snot,  nisi  quod  i a  philosophia  Tebe* 
mooter  ab  eo  ditseotio.'  xiv.  10.  *  8i 
tiihi  tecum  minas  esset,  qoam  est 
oam  tuis  omoibas,  allegarem  ad  te 
iHos,  a  qaibns  intelligis  me  pne- 
cipoe  diligi.'  Cornelius  Nepos  in 
▲Idbiade :  '  Qua  regi  com  Lacedae- 
moniis  essent,  irrita  fatura,  nisi  Alci- 
bladem  vivum  ant  mortuiwi  tradidit^ 
set.'  Plioios  vii.  11.  «  Sunt  niihi'  et 
enm  marito ejus  f etera  jura:  foerant 
et  cum  filio  maxima/     Sic  eontra, 

*  Nihil  esse  alicui  cum  aliqiio.'  Ci- 
oero  ad  Att.  xiv.  17.  <  Brato  eeite 
meo  niillo  loco  deero,  Idque  etiarosi 
■ihi  cmn  illo  nihil  fuisset,  fecerlro, 
pfopter  ejus  singolarem  ioereditnlcm- 
que  Yirtntem.'  Nee  habeo,  inquit, 
qnieom  plura  sint  mibi,  qnss  ego  ve- 
Ika  mibi  esse  cam  qooqtiam  necessi- 
tudinisjora.  Gnmov. 

16  Jut  mmm  •btimendi  §piio  €$(] 

*  Optio '  propne  est  arbitrium  et  po- 
testas  optandi  Tel  eligeadi  allqnid  e 
daobus  Yel  ploribus.  Inde  conjungit 
Cicero  in  Vatinium  i  *  An  erit  bsc 
optio  et  potettas  tua,  at  cum  Yelts/ 
dec.  Hine  transfer  tar  ad  omnem  ali« 
am  copiam  f«l  faealtatem.  '  Jns'  aa- 
tem  '  soom '  vocat  Cieostrata,  non 
quod  per  legitimom  roatrimonium  s ibi 
qnsesierat,  quasi  quo  ad  Indifidnam 
Tit«  societatem,  ac  ad  se  solam  a- 
maudam  marltum  haberet  obligatum, 
at  interpretantur:  sed  qaod  qoarai- 
eHt  in  reoeptitia  qnasi  et  iptias  snm- 
tu  ednetaa  aneitta,  f|«am  non  permit- 
tebat  ei  maritn^,  ctijus  tellet»  in  con- 
tobemium  dare ;  at  ipsaexpoait  ver* 
so  82.  Groaer. 


21  .bfssMmafldaNilMrislioxlaper- 
peram  hie  doceotjasmarttoram,  qoam 
aM>do  jas  natrons.  Volant  malieres 
tam  ingenio  ease  aeqoam,  at  per  vm- 
gos  earam  et  tllieitos  amoves  jos  aonm 
non  obtiaeant  mariti,  qao  per  matri* 
moninm  solis  aibi  eas  habent  obstfic- 
tas.  Qui  sermo  Aatrooaraai  persona 
iadigahsimns  est.  Jas  soam  aihil 
aliad  est  qaam  imperiaai  domesti* 
com,  quod  contumacia  fcemiaamm 
turbat  alqoe  impedit.  E^entt  aa- 
tem  s»pe,  ut  casttssioue^piisqae  siat 
contomadssiaue  et  maroaisaimv,  nt 
Plautos  alibi  loquitur,  oblatratrices. 
Gfoaoo. 

25  Nofsaaia0]'':EA^a4c9ifelAevn^ 
TtifUy  pro, '  oos  samus  sols ;'  qaam 
▼ocem  additnra  erat  MnrriMaa,  nisi 
foisset  interpellata.  Atqne  hoc  vie  a 
proterbii  ntiranr,  cma  ea  4lieta»s, 
qaomm  conacinm  esse  volaoins  ae- 
minem.  Toa^ai. 

27  Et  qmm  habet  parimm,  ei]  Illus- 
trandsB  seotentis  facit  hoc  Pomp, 
jnrisconsnltas  lib.  r.  ad  Q*  Maeiam : 

*  Q.Mutius  ait)  cam  in  controversiam 
▼enit,  undo  ad  mulierem  quid  penre« 
nerit:  etTerinset  honesties  est,  qaa4 
aon  demonstratar,  undo  habeas,  ex- 
istimari  a  Tiro,  ant  qai  ia  potesuie 
ejus  esset,  ad  earn  perveniaae.  £vt- 
tandiaatem  turpis  quesfens  gratia 
circa  uxorem  videtar  hoc  Q.  Mntiiia 
probasse.'  Sc  Oentil.  In  libris  est, 
9t  qua  kubetf  purtmm  ei  Asad  ceaoaodi 
e$i.  In  Tetostis  codicilMis  perperam 
scriptum  fuit  ceauaadi,  pro  tsawnidi. 
Ut  alio  loeo '  primi  cata»'  pro  ^priaM 
cata.'  Scribendom  igitar.  a<  facr  ha- 
bet,  poifam  et  Aoad  cowiaiidr  eMw  Fi^ 
gura  est  vpbs  rh  nyiaii^isnsr.  Sic 
enim  locutns  est  qaasi  ppseeessissei, 

*  et  qnod  babet :'  et  qinr  habet,  bead 
oommode  id  ei  partnm  est.  iSo^aMt. 

S3  DeUquum  eet]  '  Deliqnom '  aihil 
est  aliad,  quam  qood  nos  '  deest '  di« 
oimat:  a  *  delinqaeiido '  sic  appella- 
tam,  quod  *  delinqoat/  id  est,  defi- 
ciat,  nt  Toteres  loqaebantor*     Tn* 


PLAUTl   CASIN.  ACT.  II.  8C.  3. 


1881 


lwro»  '  Nan  d«liii^t,  ant  Mperttt 
aliqaid  tibi  V    Ut  «iiini  *  reUqaMB '  » 

*  vdioquo,'  tiv«  adee  *  relioqiior/  aie 

*  ddiqaam'  a  '  dcHnqiio'  fnmiatiiM 
MM  v€ri  iMiHe  fit  isihi.  lu  *  deK- 
qanoi'  •!  'reliqaw|i'  opposita  iave* 
aietitar;  nt,  *  Niliil  reliqnam  est  mi- 
bi,'  id  ttt,  Sibil  altra  residaim  faclmn 
eatfliibi:  eaorra,  *  Nibil  deliqaum  est 
anibi/  id  etc  Dalliai  rei  iadigaa  lum. 


Sd  i/onumuSer}  Jnbet  Marrbliiay 
Ha  86  gerat  Cleaatrata,  oa  liabaat  ne« 
cetae  aiidtre  dit ortii  fomolani,  qoK 
aaat,  *  I  foraa  OMilter.'  GnUer. 

17  Ftr  ecemm  tl]  Nas  dabiam  eat, 
qina^baec  afe  iiotatis  peraonia  laba- 
rant.  NaBi  re  vara  Marrbtoa  diaee- 
dit  e  aeaoa,  remanet  Cleoatrata.  Sio 
faaeribendaai :  '  Cl.  Tir  eeciim  it, 
latra  abi,  appropera,  age  amabo. 
Mo.  iatpetrasy  Abea.  .  Ci^  mox  aia- 
gif,  earn  otiom  aihi  at  tibi  erit,  f gi- 
tar.  teonn  loqaar,  nunc  Tale;  Mu. 
f  alaaa.'  Diutdd. 

4a  /gt<Mr]  Vide  m^L  MoateU.  1.2. 

ScsvA  IN.  8  Domifuio]  Vide  oo- 
taa  CtateU.  ii.  1. 

0  Qat  pott^%mm  amti]  Scribe,  Qat 
^aam  oiao  GcfiaoM,  mtigi§  mki§  aiaa- 
tftfm  awadaf  oalMffo.  Scripti  enioi 
faajR,  non  ptt^umiu  Quum  autem 
eat  qaod  tel  qnia.  Sic  infra,  *  Sa- 
MM  qaam  ted  ano,'  iidem  acripti  pro 
faMR.  iKfogta  tat<ia,  id  est,  magis 
qoaai  priaiim,  qnatn  olim,  qnam  so- 
Ktoa.  Sic  Cicero,  '  initio  prodifor, 
defaide  p^rfafa.'  Dicimoa  anteai, 
*  anteeo  numdia '  et  *  anteeo  man- 
doa.'  Itaqae  aniNdtlna  aaitdeo  anoa- 
dtt  est  amnditiia  snpero  qitaoluinvia 
■iMidoa.  Sic  et  veran  primo  h^jfm 
aeena. '  nitoribna  nitidia  antevenire/ 
ten  accipio  qnaai  nitorea  diceret  ni« 
^doe  t  aed  qnaai  eaaet, '  nitoribaa  ai- 
tidoa.'  GfMiav.  JH^gif  tatlto]  Probo 
aoajeetnram  Onlielniii :  Qui  ppa^^aaai 
aaia  Camiam,  wuigu  atfea,  aiaadtlttf 
aawdttiaai  datidea.  Scriptam  fait  at* 
taty  praJKfee;  nude  iadoeti  librarii 


'NHor'cnoi  <man- 
ditiia'  optime  coareoit.  Et '  nitor* 
sic  accipiiar  apnd  Tereotiuni :  '  qni 
Teatitas,  qni  aiter.'  Sabaaa. 

10  Myropola§1  Vide  Netoa  Epid.  ii. 
2. 

11  Ut  vidi9r]  Scil.  mibi :  &s  ^ 


IS  Qatd  agia]  Haec  dnro  loqnitar, 
axoreai  leoi  manu  demoket,  et  ut 
Aaipkltr.  loqnilnr»  'palpo  percotit.' 


16  Amaa^aiado]  Qooniam.  Reati* 
tno  adjuvantibna  Msa.  Lang,  et  V« 
ead.  iSSaaaa,  ^aaai  ie  aaia.  Qaoado 
interpretamentnm  erat  rov  gnom, 

17  Fcra  diMa  vdm]  Ut  scilicet  te 
eaecam:  cnpii  eniai  videre  nxorem 
mortuam,  qon  illi  amorea  torbatam 
it.  Dtaaa^ 

22  Caaa  odex]  H»c  qnin  de  aroa* 
aio  aene  dicantur;  aie  mibi  peraa»- 
deo,  CuUcem  bic  figurate  amatorem 
esae,qned,  cnm  ana  promnaeide  en* 
tem  formoaaram  pertnndani,  et  tan- 
qnam  aiphone  saognioem  eliciant^ 
amare  quodam  earum  capti  ease  vi« 
deaatar.  Turmeb, 

20  Uhi  in  UtUra  j^cuitii]  Prsposi- 
tioni  *  in/  sive  motum  denotet,  site 
etiam  sine  nlla  niotna  aignificatione» 
veteres  casum  accoaandi  vel  aoferen* 
di  indiffereater  tribnant.  Popma» 

29  I7ad«  tf]  Id  est,  venis.  Lamb, 

80  Id  mt  nuctutor]  Rogarat  eiim, 
ubi  perpotasset ;  tun  acrins  in  babi- 
tnm  intuens.  Id  esl  wucoiior,  ait ;  ut 
aciUcet  perpotarit:  nam  vel  boc  pal- 
liolom  vide,  at  rngaa  coalraxit  a  d«* 
aidiabnlo  illo  aedentario.  'Id  €$t,  vel. 
Hoe  est,  coram  qnn  dicta  sunt,  adse- 
verationem  babet  Inferint  hac  Fnb. 
'  Hoc  erat  Eeaator,  qaod  m.'  Sec.  J, 
Gai. 

ft2  Jam  acdts  surer  etf]  Omterua, 
jam  aolta  uxor  ee  /  bee  sensu :  Jam 
satia  equidem  implevisU  morem  et 
manns  uxoriom.  Nimium  Ctaats]  Ni- 
mis  acnte  clamas:  tralatio  ab  mrc. 
Vide  Prologum  in  Poenulo. 


I8d2 


NOTiE  VARIORUM  IN 


44  SattigenUtil  P«r  contemptimi ; 
pro  cacnia  militari :  qoalit  Staitmnt, 
Trill.  DoHSa* 

48  iSii6o2el]Stibol€tuzori  hoc  quod 
Riro,  id  eni,  aoiatio  met. 

63  Jmpdruiere]  Impetrataram  e»- 
fte. 

56  Ntmc]  Sc.  noD  Mdicale  ilia. 
Lamb. 

8CENA  IT.  1  Qm  tawii]  Q«t,pro 
'  nt/  vel  <  atlDaai : '  vide  Donat. 
Pborm.  Tareot.  '  Qnl  ilium  Dii  om" 
nes  perdnint  1'  Sic  Plant.  Trin.  *  Qai 
itiiini  Dii  pardaot!' 

8  Pomeikn  frmUi\  Vida  notat 
Epid.  ¥.  !•  Terent.  'Da  te  hodie 
mihi :  eiporge  froetem/  Horat.  £• 
pist;  1. 18*  *  Dene  toperdlio  Dobem/ 
Twihm. 

14  Nmic  vim  tiui\  Mortao  enim 
tenroy  damoua  ad  berom  reddit*. 
£aiii6. 

17  SaelUml  Cicero  '  bydriam  ' 
Grace  Tooe  appellat.  Hnie  vasi,  in 
quod  conjieiends  eraot  lorteiy  in« 
fundebatnr  aqua,  donee  impleretor; 
nam  in  vat  inane  non  conjicieb  ntnr 
sorter,  qu«  erant  HgneK,  non  terres, 
ne  liqtietccrent  in  aqua.  Deinde  in 
flortibus  intcripta  erant  sortientinm 
nomine,  vel  aliqnid  qnod  esset  loco 
nominis;  nt  bic  erant  ioicripta  nu- 
merorom  notas ;  ea  an  tern  sors,  quae 
nmim  scriptum  babebat,  erat  Olym- 
pionls,  q  nas  duo,  Cbalini*  Pottremo, 
cojus  •on  primo  ezibat  vel  educe* 
batur,  ii  vincebat.  Lamb.  , 

18  Tffogydam  dMtdero]  AUegoria  a 
re  militari  tignificat,  se  machinat  na^ 
oris  aliqua  rttione  dejecturum.  Fea^ 
tut:  'Tragula,  genua  teli,  dicta  qnod 
ten  to  in6aa  trabatnr.'  Epid.  v.  8. 
Jam,  <  decidere  telum,'  dioebant  La- 
tini,  nt  Horn,  heriiuma  fUkas^  qnod 
ett,  Tnlnere  latins  incite  telum  evel- 
lere.  lAfo.  Trmgmlam\  '  Tragnlam  de- 
cidere/ ett  perteulam  imminent  aver- 
tere.  Tragnlam  volmit  eraditt  genua 
esse  teli  hamatum,  quod  immitaiMi 
corpori  non  tarn  eztrabi  pottet  e  vol* 


nere,  qnam  eitdndwidiMn  eaaet  • 
▼niaere  latint  aperlOf  nt  cmn«aMie 
nosa  reciperetnr,  Qnod  qnt  adtle- 
bant  dicebantur  'tragnlarii' Veget. 
de  Re  MUit.  ii.  15.  Varro.  dedadt 
vocabnlum  a  trajieiendo*  Mb.  it.  de 
L.  JL  '  Jacnlnro,  quod  nt  jaciatnr fit; 
tragula  a  trajiciendo.'  Apnd  Not- 
tmm  Epid.  v.  2. 25.  'Tragnlam  inte 
injicere  adornar/  pro,  fraudem  moii* 
tur  advertrit  te.  Sunt  etiam  *  pitran 
tium  tragnlae  '  apnd  PUn.  xvi.  & 
Itid.  in  Glottlt,  '  Tragula.  ererrien- 
Inm.'  Est  autem  *  everricnlnm '  ge» 
nut  retlt,  a  Terreiido»  vel  qnod  tra* 
batur,  vel  ti  quid  pitdnm  Aierlt  nae- 
taty  everraty  nt  ait  Nonint.  Gtenaew 

27  InmrtMtimMl  Mt.  Gam.hft. 
betydkm  jpeenla  laaerfi'la  mmtmiki; 
et  ita  omnet  Altt.  Lang,  et  Pakb 
vett.  nisi  quod  aficmUt  legant»  Hlae 
Gmterut  fecit,  e<te»  jperala  tR  Mifi- 
In'ti  wihii  nam  at  taepe  degoneravU 
intanl;  plane,  nt  ex  cofljeetara  eti- 
am Acidaliut.  SarHima^  ipte  tortiea* 
di  aetnt.  SfitmU  dicitnr  a  *  apet,'  nt 
'recnla/  a  'ret.'  Cie.  pro  Doatoa 
'  Quid  ti  etiam  pinribaa  de  rebot  nao 
tortitn  retnUtti?*  Grmum. 

2a  a  aaira  anltm  dfceBattiQ  In  mf 
brantt  Pall,  et  Cam.  t^  L  neo  gemfci 
natur.  Etrecte.  Decdottii  eaim  ett 
quod  intra  deUcnerit*  effiaserit,  ad 
nibilum  redigetnr.  Vid.  ad  Captdr. 
II,  1.  87.  Gmum* 

ScMA  Y.  %  Pro  pane  rvMa]  Fea^ 
tut,  *  Rnbidnt  panb  vocatnr  param 
coctns,  cum  rubro  colore.'  Dirceta 
contra  Itideri  tententiam,  qui  deeo» 
dem  libro  xx.*  Rnbidnt  panit,  fa> 
coctnt  et  mbefacCot.'  Itaqne  veri* 
timiliter  Gmterut  emeadabat  apnd 
Fettnm  :  Rob*  pan.  oocalar  tl^rnm 
«edai.  Gddattnt  <  mbidum  paaen' 
Mt  voeari  ab  tdvi  raedii  terlptoribat* 
*  parpnrenm :'  qnod  ab  igne  rnbeat» 
ntpote  bit  coctnt.  Sed  egfagie  fiillfe 
tnr,  cam  nbiqne  pro  eorrapta  e» 
voee  *  pnrparenat/ band  dabfta^  <  ibas 
farenm'  tit  repaaeadaok 


PLAUTI  GASIN.  ACT.  II.  80.  5. 


1883 


Vid.  notas  Sticfao  ii.  1. 

7  Awib9ntmiMgratH$]  Hine  apparel, 
inqoit  Lamb,  et  Sciopp.  Verisim.  i. 
90.  imgixttm  noroen  eu9,  non  idver* 
lAmt  aic  Mere*  it.  4.  *twU  infpra- 
Hit/  quod  tanen  Latine  diei  negat 
Oipban.  Ind.  Liieret.  Vid.  ootai 
Epld.iif«4.  Tmibm* 

8  Um  HktUm]  V.  N.  Aulal.  ▼.  1. 
S7. 

12  Cum  Mwe]  *  Canem '  dicit  oxo^ 
rem,  qan  adtldue  latrat  ut  canit. 
JLmi6.  Vide  MeBscliiii.  iii.  1.  Milit. 
III.  1.  et  Radent.  in.  1. 

16  Micrnm]  Id  est,  me. 

17  Ita  iwrgH  mikS]  'Ein^^rr'hns  pns* 
cedentiaiB.  Et  bene  explicaTit  P« 
VIetoriot:  omnia  tiqoidem  in  ira 
tnrgida  magis.  Ab  hac  aimitttadiae 
AiMcr  «sit  *««n  deUnMtcrat/ 
Grmi. 

19  Sipdim  ndhi  /rugi  bvna  #•]  Si 
to  virilit  maritni  es,  ilia  media  dirap- 
'ta  est  X  allndens  ad  engium  tive  hy- 
nencm  natorsB  moliebrit.  Budtnu. 

9S  Umu  ItM]  Allodit  ad  Deaf  ma- 
jonim  ot  minornm  gentium*  Vide  no- 
tea  Epid.  v.  8. 

89  Qm$wttkimAv€ttiH'J  Helleniirant 
est  in  hoc  Tersn,  SXor  acol  fUpot.  Ho- 
mer. Iliad.  A.  'AAA'  ohx  'Arpttdp^Aytt- 

Sff  /lo  rem  nofom  «Meiii/.]  Eam  na- 
taram  rei  esse  video.  Lnnb» 

S6  Vonu  gladiW]  Diremta  prttln- 
siono,  abjeetisqne  lasoriis  armis, 
translbant  ad  vera.  Atqae  hoc  est, 
quod  *  dimicare  ad  eertom/  Tertal- 
liaoin  alibi  vocat.  Appellabant  id 
etiam,  *  pngnare  Tersis  armis.'  Caper 
IHterator :  '  loTersis  armis  pngaasse 
gtadlatores  non  est  dicendum,  sed 
▼ersif /  id  est,  transrontatis.  Sic,  non 
invertif  pannis  agitasse  anrigas,  (com 
pannos  somebant  alterius  coloris; 
pata  pro  mssato  Venetum)  sed  ver- 
sis.  Pianti  versom  e  Casina  illnstra- 
bithasonota:  'Ita rem  nat.'&e.]  Nee 
enim  aliod  in  ea  armorum  versione 
ease,  facile  persnadeor  Ovidii  tersn 
de  Arte  lib*  i.  <  Ponite  jam  gladiot 


hebetes,  pugnetar  acntis.'  Alias  sn- 
spieari  possamns,  si  qnis  a  fanere  ad 
genus  altenuB  transeat,  puta  a  seen- 
tore  ad  retiarinm,  diei  eum  *  pngnare 
Tersis  armis.'  At  placet  prios,  etsi 
in  Pianti  versn  salifam  etiamnnm 
mihi  move!  mra  olim  divinatio, '  verla 
gladiis.'  Lc/w. 

S8  DeoM  Mpinbimui]  *  Deos  s pern- 
re,'  est  Diis  confidere. 

89  TUwiUUio]  Festus:  'TitiYilll- 
tjo  nnllins  signifieationis  est,  ot  apnd 
Grapcot  Bxirvfn  et  cnnrScnf^.'  Folgen- 
tios:  *Titiviliitium  diei  ▼oinernnt  filn 
potrida,  qus  de  telis  eadnnt.  Plan- 
tus  Caaioa,  '  Non  ego  istoc  ? erbna 
erositem  Titi?iilitio :'  re  admadnia 
vilissima.  Nam  et  WL  Gomutos  ill 
HMtyn  ah,  ^Titifiiles  Flacce  do  ti- 
bi.* '  De  bac  foce  ? arise  sont  emdi- 
tomm  conjecturae.  Alii  leartivttttli- 
mn,  quasi  a  textns  Tilitate :  alii  iothrii* 
lUnm  Yolunt,  quasi  totom  Tile.  ^  ViU 
lus'  est  floccus  lann  Tel  pilomm  in 
animantibus.  A  tIIIo  *  Tillitinm/  nl 
a  lana,  ^lanitium;'  capillns,  *capil« 
litiuro.'  Hand  dubie  intelligendnm 
est  '  Tlllitium  Titi,'  et  putandnm  lb- 
isse  quondam  sIto  agricolam  sIto 
pastorem  (ut  quondam  maxima  para 
Romanorum)  Titum  nomine,  cujus, 
quod  de  scabris  et  male  curatis  otI- 
bus,  Tcl  capris,  pessimal  notsB  Tllluiip 
colligeret,  Tillitinm  prime  in  Ticinia, 
post  sermone  Tulgl  pro  Tilissimo  in 
00  genere,  denlque  pro  quaTis  re  tiU 
et  nnllius  pretii  proTerbio  jactatum 
sit.  Neque  tox  una  est,  sed  dnm, 
nempe  '  Titi  villltinm,'  ant  si  maTia 
unam  esse,  non  aliunde  dnpUeata  est, 
quam  a  nomine  '  Tiii '  et  <  Tillitio ' 
ejusdem*  In  loco  Cornnti  scriben* 
dum:  "nti  Tilloa,  Flaece,  do  tibi/ 
boc  est,  rem  toI  opnseulum  minimi 
pretii.  Qnin  et  quod  ex  Pianti  Nor* 
Tolaria  adducunt  Varro,  Festus,  OeU 
lius.  Nonius,  Tereor  no  in  eorruptoa 
inciderint  llbros,  et  scrlpserit  ille, 
*  seapres,  scrupese,  titlTillsB,  sordid 
dsB.'  Sic  etiam  *  floccus'  (nihil  an- 
tem  alind  '  floccus '  quam  *  tIIIus  '] 


1884 


NOTiE    VARIORUM   IN 


pro  re  nibili :  nnde  '  6«€ci  faoere/ 

*  floed  Don  faccre/  *  flocci  vttinuire,' 

*  0o€ri  penderc.'  Gnoiiov. 

IScsM A  Ti.  t  ilrdeNf eai]  Jam  mor- 
taim  in  rogo.  OpUre  mortem  axo* 
ram,  occarrit  ceotiet  in  comcediit. 
GruUruM.  PorUm  Mietimm]  \Jb\  pun- 
periornm  cadavera  cooburebaDtor. 

*  Melia  porta'  e«  eat,  qnn  nomen  a 
Meiio  Atthemio  habet,  qii  pro  peate 
aedata,  Dtia,  omnia  qa«  novo  rere 
■aaeebantnry  ot  bomloea,  et  pecora 
etian  obtnlit.  Seat  qni  a  Metio  illo 
Ibdifrago  dictam  porUra  vcUnt,  et 
qnontam  ibi  torqoerentor  booinea, 
Romano  popalo  in? iaam  fuitae  oon- 
tondnnt.  LougoL  Vid.  Paendol.  i.  S. 
et  Mil.  II.  4. 6. 

8  Htuul  treio]  Dooatna : « Credere, 
dobitantia  oat :  cerlnm  eaae,  fiden- 
tia.'  Ploa  eat,  '  scire,'  qnara  *  cre- 
dere:' nam  certior  'acieatia'  est, 
qnam '  fides,'  at  docet  Ariatot.  LoaA^ 
*Credimns '  aliis,  (undo  et  *  credito- 
rea '  jnrisconsnUis  diciintur)  '  acl- 
moi '  autem  ipsi :  qnod  eiplorats 
mafia  ▼eritatia  est.  BaxAam. 

4  £f«riotesi]  VidenotaaMil.iii.l. 

8  SUmnUua  ego]  Mea  praeaentia  te 
nrit. 

9  A$nidM»$ii  ]  Non  improbarem 
legi  fumUoiriU  Nihil  freqnentina 
QrsKcia,  qnam  vyfi^a  KptMa^  noo- 
qoam  vero  t9p4ffm  legitor.  iSa^noa. 
Forte,  En  tU  coratkm  adnlUieU ; 
nam  liber  optimns,  mitmitueU.  Oro- 
aof. 

15  Ceattii  ate  ie  j^oiu  Aae  me  impe- 
Ifmnr]  Silent  de  sois  aeptem  codici- 
bus  strenae.  Nostri  tamen  omaea, 
Huemn  trnpetrare.  Vide  an  scripserit, 
Atque  ego  eennU  me  po$u  hoe  tecum 
impetrare.  Cni  explicando  Tidetar  aii- 
qnis  apposoisse  abi  ie.  Nam  id  dixit 
ieetm  iwtpetfwre,  at  *  tecum  oro.'  Ga- 
diaaus,  abiiehoe  poete  negotimm  impe* 
frttftf.  Orooo7. 

16  Pol  <M  quidem"]  Non  aolom  per* 
peram  fabularis,  sed  etiam  perperam 
facia.  Gntter. 

IB  Per  pel]  Servioa  JEa.  i.   Pol^ 


per  se,  plenum  eat  jairantit  ad?etbl« 
urn,  cni  pra^positio  aeparatim  naa- 
qnam  cohsret.  Ter.  Hee.  i.  !•  *  Per- 
polqnam  paneos  reperias,'  id  eat,  per 
qnam  paocoa.    Sic  et  bic  povaappe. 

20  HMm]  Vide  notaa  Poaaid.  i.  S. 

2S  Jam  mitUam]  Hoc  vcrbnm  nnl- 
fom  abest  libria.  £t  Yero  abeaae  de- 
bet. Non  enim  de  mitteadla  aortibas 
bic  agitar.  Nee  etiam  roittebaatar 
ia  aiteUam,  priasqoam  seqaatm  ea- 
aeat.  Sortea  allatm  fneroat  cam  ai- 
tnla,  nt  ex  initio  aceaa  liqaot.  Dan* 
dse  eraat  atriqne  aortientiom.  Nam 
aingnii  aoam  in  sitnlam  coajidebaBt, 
at  ex  aeqaeatibua  conatat:  'Eage, 
caTOb  Conjicite  aoftia  nnac  jam  am* 
bo  bnc'  Senaoa  igitnr  bajaa  ioei 
poatalat,  nt  StalinHa  aortea  atriqoe 
daret.  Scribeadam  itaqae  pato,  2Wi 
igUur  ego  do  oortU  utriqme  jtm* 
Vel  etiam  anbintellfgi  poteat  il- 
Ind  da,  et  legi,  Tom  igihtt  ego 
oortU  mtriqut  Jam,  Acceptaa  aor- 
tea cnm  pararent  coi^itcere,  axori 
datas  anat  ot  eas  leqnaret,  id  est, 
at  pares  magnitndiao  faceret,  '  Ec- 
cere  uxor  seqna.'  Non  enim  de  aita- 
la  id  accipieadum  eat,  aed  de  aorti- 
bas. Qoodaeqaeatiadeclaraat,  *  cre- 
do bercle  bodie  devatabit  aortea,  si 
attigerit.'  Hereditatea  primm  oiim 
et  qnapconqae  inter  plurea  divldenda 
erant,  sortitione  distribai  aolebant,  et 
ea  aortieadi  qnidem  ratione  cnjna  bic 
mentio.  Undo  xA^ptr  Ormcl  Toca- 
bant  bereditatem,  qaia  aortito  ema 
beredea  partiebaatur*  Id  est,  aKiipdvM. 
Cam  de  primatn  ia  re  aliqaa  conse- 
qnendo  contenderetur  inter  phnres 
aortito  deferebatnr.  Praemia,  et  alia 
qnecnnqae  sorti  commitiebaator.  In 
▼as  aliqaod  conjiciebantor  aortea* 
cnm  aqna  aat  aine  aqaa.  Si  aiae 
aqna  eaaet,  sortes  ex  terra  moUi  et 
pingol  at  plarimnm  fieliaBt ;  ai  com 
aqua,  ex  materia  aliqna  dariore^et 
qose  aoa  facile  liqoeaceret,  at  eal- 
culns,  aat  lapiUos,  aat  annulas,  ant 
aliud  tale  qaid.  Orammatiei  kX^pow, 
id  eat,  oorUm,  iaterpretaator,  inifutop 


PLACTI   OASm.   ACT.  II.  SO.  6. 


188S 


i^il^f  rvx^iff  ^  9aKT^kf9, 1^  iSfiAot  ipo6' 
pm  Korit  %o^ok\Siw,  Si  ▼!§  io  quo  tor- 
tet  eoojicicbuiiur  mqaam  bebcret,  ex 
aliqna  materia  ponderosiore  sort  esta 
iebebat,  qua  fundoRi  patcret  Dec  la* 
pernataret.  Si  in  vac  »ioe  aqoa  init- 
ferenmr  intevdiini  festocis  eisqtiatis 
toititio  peragebalur*  Uode  itdp^ 
/9a\wrOr«ci  diteront  de  hujutmodi 
•ortitiooe.  Et  Plantiis  bic  meniait 
popalnMB  et  abiegMe  aortii.  Sed  bis 
•ortibm  locas  son  erat  cum  j^r  ai- 
tellan  aqo«  pienam  iortiebantur. 
Nam  ideo  aqna  vaia  qnibiit  lertie- 
biitiir  implebantf  ae  in  fando  coa- 
apiciMe  sortes  apparereat.  A  pad  Ho- 
meroa  lortitio  fit  militaris,  in  galeam 
coojeetift  tertibui,  tiae  aqua  at  7ide« 
tar.  Kkiipmis  4*  kw4^  x<>^*^(  ntUXor 
ikSitrm*  Movrbaat  tortea  ia  vate,  ot 
turbareator,  ae  fraui  fieret  in  extra- 
beadit.  lade  ir^Uof  pro  aorte.  Ho- 
die  cliartulis  compUcatit  et  aomine 
ejoaaotatis  cojnt  sera  est,  ntimnr  ia 
ptkuai  eonjectis,  et  per  pnernm  in 
aiagalet  fortieates  distribatii.  Hoc 
geaere  sortitioBis  qno  sortes  ia  fas 
coi^ioiaatar,  anilites  parliti  stmt  y^s^ 
timeata  Cbrisli,  qaod  dicitnr  apnfl 
Jobaaaem  fiaktJp  KXHpo¥,  Quod  ntc 
de  mafatioae  intelligeadnm»  at  fecit 
Noanias,  aec  de  whtiarofioXUfip,  qiisB 
jaeta  fit  tcsserarnro.  ^Sovtero  mit- 
tare'  I^tiai  dicirnt  de  sortitione, 
^aod  OfSDce  est  KXripo¥  fioKu^,  Ita 
miliies  agros  sibi  assignaloa  sortie- 
baator.  Sortienttam  aoroiaa  ia  pir- 
taciis  scribebaatar,  qnsi  ia  fas  ali^ 
qood  cpajiciebaatar^et  inde  tollebaa- 
tar,  et  siagolis  sertientiam  dlstribae* 
baatar,  at  ex  Hygino  coastat  de  lii- 
Bitibas  coBsiituendis.  BaxesB  eraat 
ills  sortes,  sife  pittacia  pro  sortibos 
la  sitellam  eoajeotis,  quia  buxum  noa 
saperaatat,  sed  faadam  patit»  *  Sor- 
tieule  basest'  fit  meatio  ia  veieri 
tabala  Keea,  et  siteilas  jam  aqoa  ia 
qaam  erat  deDiitteBda,.aperta  et  bra- 
chie  apertOk    Et  certam  est  sortes> 


de  qaibas  bie  agitar,  apnd  Plaatufli 
baxeas  faisse.  Qaod  ex  bis  ejos  f ef«- 
bis  apparet :  *  Sed  aiaaeadom,  nam 
ista  aat  popnbia  sors,  aut  abiegaa  eat 
taa.  Ch.  Qnid  ta  id  car^s?  Oi*. 
Quia  eaim  metuo,  ia  aqoa  ne  saauaa 
natet.'  Ergo  baxe»  deboeront  esse 
ae  saperaatarent.  Et  tales  omoiao 
faernat,  quibns  iHi  scrvi  Casiaam  sor- 
titi  sunt.  SmIhuu, 

S6  Umnm]  Note,  qav  /sordSa  sigai- 
ficat.  Gnacr.  Miki  ett]  Soil,  data 
aors.  Laaii. 

87  Umic  «m]  SciJicet  alteram,  si 
▼is. 

8S  iSsrfu]  Pro  *  sors.'  Prkctaa. 
lib.  VII. 

S2  Popalaa]  Id  est,  ex  popalo  aa- 
bore. 

tS  iSaiaiaa]  Flebaat  eaim  sortes 
ex  ligao  <fbrlssiau>,  puta  quercu,  aut 
robore ;    ot   ia    aqua    sabsidereat. 


S6  UacWf  it^d]  Lambioos  bic  oai- 
ais  deviui.  Sed  qnid  venit  in  men^ 
tem  Gratero,  ut  fsceret,  icee,  rty 
Uxor,  «9«a,  cni  etlam  expiicatioaem 
allev rraat,  Erce,  axor,  at  seqaa  lego 
et  jure  tecum  agam.  Quasi  bee  ab 
'  cquus '  sit»  uon  a  ferbo  *  aeqoare.' 
Cum  prsesrrtim  babereat  ia  promtu 
locum  ex  Oral*  Ciceronis  pro  Cor* 
aelio  :  *  Dam  sitaila  dcfsrtur,  dnm 
squaatur  sortes,  dam  sorlitio  fitJ 
Idem  da  Difio.  lib.  i. '  Cujns  gcaaris 
oracala  etlam  habeoda  sunt,  noa 
ea,  qnsB  aiqnatis  sortibus  dacaatat .' 
Grsaov. 

S6  D€99Uikit\  DmtUihit^  est  sortes 
diris  precatioaibas  obligabit,  seu  de- 
f  otas  et  execrates  reddet«  Usos  boa 
?erbo  et  Cic.  Parados.  I.  et  Accias 
Decio :  <  Patrio  exempio  aie  dicabo* 
atqae  animam  devotabo  bostibas.' 
Aoctor  libri  De  Herbis,  cal  Apaleiaa 
f  olgo  babitas,  cap.  7.  ^  Siqois  devo- 
tatus  defixnsque  fuerit  ia  sals  aap- 
tils,  sic  eum  resotvas.'  Hie  qaid 
<  devotatum '  sit,  aliqoa  intelligia  ex 
a^uaoto  *  defixam.'  Scaliger  ad  iiiad 


1886 


NOTJS   VABJORUM   IN 


in  Ceiri,  '  Ref  U  lolclacii  •nimani 
de6gere  voU»/  notat :  Dictnu,  nt 
'  defifere  dirit.'  In  vet.  Olo««ario : 
DefictimuBf  p^KuofutrrMu,  luirib^crfMr 
at  intellifere  poMis  KvrMaitmn  esse 
poetai, '  Venerit,  die,  TincaU  necto/ 
Gmter. 

87  Cciian]  *  Caneni  Icrre,*  bic  est 
▼inctniB  €Me :  tic  *  catulam '  vel  *  ca- 
teHnm  ferreom  *  alibi  dixit  per  dimi- 
aatiooeiiiy  eodem  modo  Oneci  <nc^- 
AoNB  Tocant.  Twmeb,  *  Canit '  idem 
hie  omnino  qnod  Tincolnai  x  nam  ^m 
Inrcam  ferebant,  hoc  ett,  qni  eollo 
intertam  furcam  gettabant,  Yincnlit 
etiam  manat  revinctat  pott  tergnm 
habebant.  '  Cani» '  if  itnr  hoc  loco  eat 
^eofaim.  Fetius :  *  Catnlot,  genot 
qnoddam  Tloculi,  qni  interdom  cania 
appellatnr.'  Stimat* 

4S  AMptctff]  VetnatiM.  f dd.  faipi- 
«erc,  et  ita  etiam  in  Mt.  Cam.  ted 
a  mano  tecnnda.  Vnlgo  ««t|>tceo. 
Vide  notat  Menvehm.  v.  0.  23. 
3Viii6. 

4S  TiUeamii]  Pro  <  «drtire.'  Vide 
infra  et  Yt.  61.  Lucrum  /aeii}  Quia 
nihili  ett  neqne  turoptum,  quem 
hernt  facit  in  te  alendo,  extarcit* 

40  HmtuUu]  Sitnlam  aqna  plenam 
habebant.  Ortici  ^8pW  appellant. 
Latini  nmaai  etiam  Ittit  tortitionibot 
adhibeiNmt  cnm  aqua.  Sortea  eraot 
tettera?,  vel  orbicnil  ex  terra  pingoi, 
qnot  notabant  litterit  aingnlii  noroen 
ejttt  indicantibut  cnjut  tort  erat.  In 
vmam  tive  titulam  roittebantnr  ; 
cojot  tort  prima  exittet  ab  aliquo 
extraeta,  it  viocebat  et  id  obtinebat^ 
qnod  torti  foerat  committom.  Sortct 
eat  Oraeci  vocant  Kkffpovs,  ir^Uovt,  et 
f^^ouf.  Qaibntcumque  rebut  ad  earn 
rem  otebantur,  calcnlit,  ant  Upillit, 
nnt  tetterit  ex  Into  formatit*  Hitto* 
rta  Cretphontit,  qui  tortito  Mette- 
niam  tic  abttulit,  narratnr  a  Panta* 
Dia  in  Metsenaicit,  ted  alitor  earn 
tradit  Apollodomt  Bibliotb.  lib.  ii. 
Com  hie   veiiet  omnimodo  habere 


Mettenem,  fraadem  in  toHlehdoet. 
artem  adhibnit,  qua  ipti  contingM^et. 
Prima  tort  quae  e  titnia  exiret,  da* 
bat  Argot,  tecnnda  Laced K*.ionemy 
tertia  Mettenen.  Tret  erantqol  tor- 
tiebanlor,  et  qni  tortet  In  tttnlam 
conjieere  debebant,  nt  aeirent  quit 
ex  tribut  quam  ex  lllit  tribnt  nrfoibnt 
tortiretnr:  Temtnnt,dno  Ariatode- 
mi  liberie  Proclet  et  Enrjtthenet  pro 
nnOf  et  Cretphontet.  Tertint  qni 
Mettenen  cnpiebat  obtinere.  Pri- 
oribnt  dnobnt,  hoc  ett,  Temeno  et 
Artttodemi  natit  pro  tortibot  in  ti- 
tuUm  lapillot  eoi^icientibaa^  Cret- 
phontet ex  teme  mollit  gleba  factam 
tortem  ingettit.  Ea  dittointa  eat  et 
liqoefacta  aqua.  Sic  dnts  tortet  pri* 
m«  exiemnti  qntD  Argot  et  Lnoed»* 
monem  Temeno  et  Arittodemi  filiit 
dedernnt.  Non  opot  fnit  ednci  ter> 
tiam»  quia  cam  do»  prioret  ezilttent, 
tertia  tortjt  in  fundo  tubaidcntOi 
Mettene  omnino,  quae  tertite  torti 
fnerat  dettinata*  Cretphonti  cettit. 
At  tubdoie  it  ca?erat  ne  prima  pot- 
to t  extrabiy  ant  tecnnda»  qnia  core* 
Tit)  nt  ne  qnidem  pottet  comparere* 
cnm  in  aqna  delicnittet.  Hie  tamen 
Aoint  prime  latnit.  Nmn  dnabna  pri- 
oribut  tortibut  extractit*  qnilHia  Ar* 
got  et  Lacedsmon  prioret  tortet  ha* 
bcotibnt  contingerent|necettariote> 
quebatnr,  nt  tertia,  qnamTia  noo 
ettet  edncta,  Mettenen  ei  daret,  cn« 
jut  tort  ultimo  loco  e  titnia  exiittet. 
Sortibnt  autem  conjectit  in  nmam, 
Tel  titulam,  eam  movel>ant,  nt  aortet 
turbarentnr,  et  catut  in  edncendit 
tortibut  dominaretur.  Unde  illnd 
poetB, '  Omne  moTot  nrna  nomen«' 
Eam  tortitionem  Cretpbontit  et  A- 
rittodemi  ^llomm  alitor  narrat  Pan- 
taniat.  Dicit  loco  jam  citato,  cnjnt 
prima  tort  exiitteti  eom  Meatenam 
obtenturum,  conTenitte.  Scribit  Te* 
menum,  qui  factum  Tellet  Creapbon* 
ti,  pro  sorte  61iomro  Artttodemi,  or- 
btculum  vel  tetteram,  icXiipop  appel* 
lat»  ex  Into  tole  indorato  in  umam 


PLAUTl  CASIN.  ACT.  If.  8C.  6. 


1887 


€OWJiKka%*  At  CretpboDtit  ton  era! 
9X  tam  ifoe  cocu.  DittolaU  in 
aqna  aorte  Aristodemi  filiornm,  |Hri- 
wut  sort  exiit  Cretphontis,  quod  ne- 
MMO  foity  earn  tola  euet,  altera  nt- 
pote  liqnefacta  ac  deperdita.  Can 
piisa  aalaiii  Cretpbontis  edoeta  et» 
a«t»  qaai  Mesfenam  illi  atsignabat, 
son  opna  foit  alteram  extrahere*  qn« 
Biliii  dabatf  Idto  sic  frans  tone  la- 
tail.  Eadem  est  aortiottdi  ratio,  qua 
hie  apod  Plaatam  dao  tervi  anciilam 
Caaiaam  torliMotor,  '  iEqaabanlur 
aortas/  id  est,  pares  magnitodina 
fiobaat,  qoia  qass  major  fuitsei,  ea 
priao  loco  fiidlios  eiire  potoitsat* 
Inde  meatio  apqnaadarum  sortiiim  io 
hac-  soeaa*  Ssiiaas.  Skui  Uerctdm 
prmdkatif\  Mat.  Cam.  UeraM.  Sad 
acribendum  est,  Uerouko  fraikmd 
prognaiu;  ut  apud  Cioero- 
1 2  '  Tbyestes  Tantalo  prognatns, 
Pdopa  natns ;'  et  ^  Eurudica  progaa- 
ta;'  et '  Veaere  prognatos.'  Est  an* 
ta«i   *  Herealeo '   ab   *  Hercolens/ 

47  JhUkiufU]  Id  est,  liqnefacta 
Iberit. 

49  JUterates]  literis  in  ? alto  note- 
taa  iatarpretor;  etsi  contra  nitente 
LambiaO'S  vers  llterse  fronti  inscri- 
bi  solilSt  imo  ? alioi  s«pe  toti.  Lite- 
ras,  dico,  ant  plara  verba,  qnse  cri- 
men*  cootinereat  canssamqoe  not«, 
pau»  *  Cave  a  fare ;'  •  a  fngitivo/ 
Svpeetiam  plariam  verbomm  fait 
iUa  inscrlptio,  imo  versnam.  Ratio 
aatam  inscribendi  ita  habait,  nt  pri- 
aiitaslitene  innrerentnr  candenti  far* 
id:  deinde  atramentnm  infnadere- 
tnr»  qao  eminerent  magis  litens,  et 
praberent  se  laclni.  Li|w.  Elect*  ii. 
15.  Psend.  1. 15.  Cselina  Antiq.  Lect. 
▼II*  81. 

At  Oh.  Nmu  Ol.  mm  hercU.  Cr. 
t8M,  4**}  U<  cerlanMn  sit  oenrosins, 
Ita  variat.  iActd.*  Atqne  ab  bac  ron- 
taaobaeavatione  pendere  ait  intellec- 
tna  ejos  dicti,  qnod  inferins  male 
intarprttaotor  da  palsatiooe:  *0l. 


Cur  omen  mibi  fitap.' 

6S  PT€ftid$\  Tom.  leg.  pneidt^  id 
est,  batne,  tunde.  O^exti]  Usurpa- 
vit  okjietre  pro  adjieen ;  nam  *  ob ' 
pro  *  ad '  veteres  dixiise  ex  Festo 
notom.  Ergo,  ne  a^feorfs  aiaiiiiai,  eat 
ne  attigeris.  Sic  pottea  eadem  Cleo- 
strata,  cum  ille  nihilominns  verberi- 
bns  impeteret,  objnrgaos  interrogat, 
'  Qnid  tibi  bnnc  tactio  est?'  itfcar^ 


67  Imptrnm  exkibei]  Exercet*  pa- 
lam  agiut.  Lamb.  Vid.  notas  Baccb. 
III.  8. 

8S  Omen  mUd  vUupirai']  Mibi  reli- 
giose omen  captanti  vitiom  faeit,  in* 
auapicatnm  allqnid  objieit.  Sic  ma* 
gislratns  ^  vitlo  creates/  aliqnid  *  vi* 
tio  factum'  passim:  apod  Liviam, 
apud  Ciceronemi  Claodium  et  Ju* 
nium  '  fitft>  navigasse'  legimns.  Sed 
qnomodo  hie  fit  vitinm  ?  Non  pnl* 
sando  contervnm,  ut  voloU  Tome* 
bns  :  sed  nnica  voce  '  Non '  verso 
51.  quod  intellexit  Acidalins.  Vide 
qnse  snpra  diximns  ad  Captiv.  ii.  t. 
104.  Graaat. 

61  Pnebe  hi]  SciK  animnm,  esto 
prsesenti  animo,  Olyiapio.  La«i6.  Vel 
probe  fa,  sell,  sitellam. 

68  Cor  Uenotmm]  Scinnt  medici 
lienosis  familiarem  esse  ira^fi^r  r^ 
atapMof,  ob  vspores  meUncbolicos  a 
liene  in  cor  delates,  qaos  cum  cona* 
tur  excntere,  palpiutionem  facit. 
Ergo  lienis  roorboetiam  cor  tentatnr, 
sed  icor^  ffVfiwdBwv,  per  moltiplices 
et  insigaes  arterias»  qaas  a  corde  lien 
accipit.  Nee  nUius  rei  est,  qnod 
Turnebns  citat  ex  Mere.  i.  8.  nbi  ait 
leno, '  lienem  seditionem  facere,  et 
prsscordia  occnpavisse.'  Nam  qui 
lien  seditionem  non  faciat,  qui  cor 
etiam,  nobiUssimnm  viscus,  in  con* 
sensnm  trahit,  ct  facit  sul  vitii  parti* 
ceps?  Certe  lien  nbi  iittumescit, 
'praeoordia'  didtor  <  occaparc/  hoc 
est,  hypochondria.  Exteaditnr  onim 
ab  hypochondrio  sinistra  In  dextrom, 
cingnii  mode.    Propterea  ah  leno 


1888 


NOTiS   YARIORUM  IN 


Core.  II.  1.  *  Nam  jam  qaati  imm, 
lien*  cioctas  ambalo.'  AU  ergo  O* 
lynfio,  sibi  ft  ita  salire,  pne  t»- 
iBore  et  anzietate,  qaati  li  lieaomt 
tit,  et  Uboret  voAfif  Hit  MopUag,  Di*' 

Mid. 

6S  IH  Imbvrt]  Id  ettyprK  delore. 


ScBNA  VII.  4  Qiod  tjiM  tai]  N*- 
tcio  cur  hie  hsteriot  iiUrrprete*  et 
correctoret.  In  Caoierarii  editkMa 
reete  h«c  diatiooU  tvat  ct  aperta: 
Qmi  tipm  eait  qui  $U  wmrtmui  eqmdtm 
Utmen  Sorii  vietMM  «««•  Qaid  opot 
est,  nt  me  mnpeodmrnf  •(  nalam  va- 
lo  addan  ?  Suspeadio  eaioi  id  <)iiod 
jam  factnm  est*  infectmn  6eri  iie<|«il. 
SfrNy  (id  est,  «tri« ;  »ic  eaim  Tettrea) 
jum  wiHuM  mm*  Laqaeo  id  OMlaai 
noQ  licet  ditpellere.  Btxkwn^ 

10  Ut  tumiUmhail  Ita  ^t  Capteia. 
III.  4«  104.  a  aabHliendo.  CorcttL 
i.S. 

12  Atpu  a  mg  prodcaal]  Ltge»  /»• 
r#«.  Mihi  bemevUuUg  tiftte  nmH  pff» 
^tU^  fJpurucM.  Nam  qaid  illad  a 
Nif  prodemU  t  an,  a  domo  aiea  ?  qnam 
aervna  nullam  nsqnaiii  habait.  Jan 
ai  faerilem  iatelliferet,  Latiaa  dixit- 
aety  a  No6t«.  Porro»  <Ab  aotiqaii 
ameci  et  ameec  par  £  littaram  eiSe- 
rebaotnr,'  ait  Featna.  GmlUlm,  Nul- 
la hie  opua  nuitatioae  eat.  ii  sm  et 
ad  au,  oppoouotor.  *  Ad  me  prodire ' 
dicitur,  qui  frootem  ;  *  a  me/  qui  ter> 
ga  dat.  A  Cbalioo  prodibant  ax  «• 
dibua,  Olympio  ▼iUicot,  et  Stalino 
aenex.  Ideo  farea  benavoleatea  aibi 
vocat,  quia  ita  prodeuntiboa  a  tergo* 
qnaai  ex  inaidiia,  ioatare  poterat,  et 
facile  audire^  quid  rerum  aot  acele- 
ram  roolirentar.  lau  vera  hnjoa  Uh 
ci  est  aententia.  AixAam. 

ScBMAViii.  a  Cam /area]  Fitrea 
aptaii  geatabantur  carbooea :  ei  for- 
ciferi  aert i  aab  farca  plectebantur ; 
et  io  exrmpluair  tradaeebaDtur.  Fea- 
tua :  •  iErnmnalaa  Plaotna  refert 
fnrcillaa,  quibaa  religataa  aarcinaa 
Tiatorea  garabant.'  Turmsk, 


7  Biiiimiai]  VIda  sotaa  AmpMli 
▼.  >. M. et  Pa.  IT.  U  ^qmai^Meaty 
cancmm. 

10  At  tmMitim]  Sponai  eaim  ca»* 
didati.  Infra,  *  VUlieaa  hie  aMam 
cam  corana,  caadMe  Teatttea.'  Ad 
owram  libertamm  in  mataMla  vaaia 
refert.  Loqaitur  eaim  deCWympiaae» 
qui  jam  libertaa.  At  libarii  m»¥i  ia 
toga  apparebaot,  id  eat,  cammaal 
ciftam  veata ;  qaas  arat  alba,  laptim. 
CtdU]  ProiBcedit. 

11  SCimalenim  Itculi]  Ite  itimaiia 
fodi  aolitaa,  ot  tolam  earpna  ejaa  ali»> 
muloram  loeali  caaa  Tideaatnr. 


S4  AtcMalarMma]  Videaiv^ea 
Laaibiaum,  et  P.  Bfasatiam  ail  Cicv 
Alt.  u«  1.  ToMkwi*  loaptiaaaam  Dia* 
aaldapoa,  ta  ctmttwprmbii  pede»» 

87  idem  wu  pridem]  Hie  aliqaid 
fcabram  agnoacaot  viri  dacti,  ael 
dum  labaranl  in  axplieando.  8ed 
omnia  eraat  planiara,  ai  legaa^  Itut^ 
Id  eat»  aimiliter,  eadem  lege  alqae 
pacta,  nempe  ai  ei  amrigarataa  aurm 
aub  janoa,  me  aalait  aineaaam  fa- 
cere.  Groaao. 

S8  Fmctrt  €tne(Uim']  14  aat,  rabrit 
ma  atrieoaem  facere,  ai  alba  awrigi* 
rataaeaaaau  UlOtympiaoemaarvam 
fecerat  villicam,  quod  ipai  »•  mari* 
gerum  praebuiaaet,  atnpram  ialarea* 
ti.  Mercea  autem  atupro  aaaxima, 
quae  aerva  rnalico  dari  poaaet  a  do* 
miao,  ai  Tillicnm  enm  facrrat ;  ar^ 
baao  aotom»  ai  atrianaeaa.  Noa 
aliter  ille  locaa  poteat  inlaUigi.  M- 


aa  AtUUe]  Imeijectio  eat,  vel  at 
ipaom,  ut  hie ;.  vei  alteraa^  nt  infra 
son  lonae,  increpantia.  Iam6. 

S4  Habf  airaa.  SU]  Vidatw  pea* 
verbii  haboiaaa  apeciem,  diciqne  aolir 
lam  in  manifeato  deprebenaoa.  In- 
dicia eat  Manippaea  Varrooia  hoc  ti- 
tola,  lx«»  ^$  «•  T.  A»  Adelph.  u.  8. 
Mabaacit:  vinun  hoc  babeo.'    Pa<« 


S5  G€$ti»]  *GeatitqiM  anbita  feii- 


PLAUTI   CASIN.  ACT.   II.  fiC.  8. 


1889 


cHate  exhiUratus,  mmio  cMrporki  bo* 
tn  pneUr  coBtaeittdinciii  extullat,' 
FentiM. 

M  AohrM}  Iden  ^nod  Habere.  Sie 
eiiiiB  dicebaiar  nm^  ^|0x)|r  pnella,attt 
BMlier,  qvti  mibebat,  et  ad  macilvM, 
ptria  patrknia  et  matrMs,  id  eat* 
qvi  patrcm  et  nutreai  Jiaberent  sib> 
petttitett  qaioqne  faeea  prKfereoli-^ 
^aa,  dneebatnr.  Mil.  iii.  1.  01.  Te« 
Mat.  Hecyr.  i.  S.  '  Ut  ad  paaea  re* 
deam,ttxoremdediBdtdoioQiii.'  Pro* 
pert*  IT.  S.  '  Q«NB  oMhidedaeln  Uol 
•■leii  pr»tiiKt.'  Tibnil.  iii.  4.  <  Ut 
jawesi  prinuMD  vtrgodedaeta  martto.' 
Tadt.  ADoal.  zit.  6S.  ^Hoic  priMM 
Bvpttaroa  dies  loco  faoerb  fait,  de« 
daot«  is  demaaiy  io  qaa  nibii  mti 
Ittctaeamn  haberet.'  Grm»c* 

40  I/aota  Mifo]  ^Sattnni'  Tocat, 
qood  Herat.  Od.  lu.  12.  ^firntiee* 
tank'  Qffgc.  erdBpAm^  athUe  et  Imtinm 
fmrmntm.  SeaUger. 

M  Cam  OMtna/arfam  naplMt}  *  Fa- 
cere  mptiat/  hie  nan  conreiitioiieai 
taatam  ua  eei^iifiaiiiy  ted  in  ipewn 
c«etnn  aignificat.  Ani9U 

d?  Sepiokui]  Perite  teaex  eiboB  no- 
■RDaty  eondocea^a  eia  qai  Veneria 
sacra  base  obire  capitrnt:  naai  at 
Ortbasioay  JEgioeta,  aliiqae  medicor. 
decent,  niolU«  camia  pttces  ac  teft»- 
cea  OQinia,  inter  A^folMumaJtmaximaf 
▼ices  habeet.  Antiqaia  enim  pertoa* 
8am»  marina  omnia  taiaciora  esse,  ob 
Venerem  mari  ortam ;  nnde  etiam  aa- 
trologt  libidtni  fore  deditoa  praMagi- 
anty  qnibas  in  boroeeopo  pisces.  Noa- 
atat.  V.  N.  Radent.  iii.  2.  Lepa' 
^•t]  Acv^  concba  marina  petrit  ita 
firmiter  adhereas,  at  iode  via  divelli 
poftsit.  Hinc  cla^  Aristopb.  iimtit 
Plnlo»  abi  anam  adoleaceati  tanqaam 
Ac«^«a  petrae  adhaerere  ait.  RUtenk^ 
L^UtgvmeuUu]  Senex  rniticoa  qnl  pul- 
cbrina  nibil  friigibne  centeret,  Mlig^ 
tmeimi  huiUmMf  pro  puicbrit»  inepte 
dixit  et  potide ;  quo  in  Toeabalomox 
a  aerwulo  reprehend itur :  /me,  inqoit, 


IriiieeioB.  Accedit,  qaod  ipsa  verbo- 
rnm  forma  idiot  tsmum  maticom  sapit : 
tritiuat  enim  foroMndam  erat,  aoa  iri' 
iweuu;  et  kofimrim  non  Jbordmaf .  Tar- 
neb.  Ut  MUgitmeultUf  ita  et  kordiim 
pMcia  Bomeo  etae  pnto.  JLaai6. 

69  SetdfonettB]  '  ScnlpoMm/  rodta 
et  rostica  calceoram  serviliom  gene- 
ra :  qaotem  Cato  meminit :  At  *  tcuU 
ponea*/  inqait  FalgeatiaA,  'dtci  vo- 
lant evatna  pkambo  iigato*.'  Atqne 
atramqae  reetOb  £et  enim  A^if(0oAe- 
yia  m  voce  esa^MMMMa  daaa  pariter  re« 
denotante,  et  calceamenta  et  c»sta«. 
Porro  ^caleeo  cakUr  nan  lolam  tnr- 
pe»aed  et  malettnm  erat,  qaod  ii  a€ 
sparei,  et  cUtI  a  ferreis  confixi  eaaent. 
JDeas.  *  Scnlponeia  ea  batnere  alicai/ 
idem  qaod  aped  Terent.  '3«B<l*ito 
caput  conmiitigare.'  Eral  autem  id 
genua  eaatigationia  freqaana  maliert- 
boa,  praadpae  qam  bob  mode  puer»- 
rnm  aolebant,  qood  ait  Jnvenalia, 
^  aolea  palaare  natea/  aed  etiam 
eonaqae  abatebantar  atolta  patienlia 
amatomm  jnvennm,  nt  ob  leviaaimat 
offenaaa  nihilo  mitius  eoa  tractarent. 
Oreaovb 

60  BalMBrfar]  Lexic.  Lallnogr.  £•- 
imitf  Id  eat,  aareM^vTci,  «oacidt<,  eea^ 
laadit.    Vid.  Vietorium  Var.  ii.  8. 

61  Xiafaiacat]  Iteram  jocaa  ex 
ambiguo.  Fettaa:  '  Liogalara,  ge- 
nus piacia:  vel  piaUer  argatatrix.' 
Noaina :  *  Ungolacee,  lociileleis  ;  a 
procaoitate  liagoaa.*  '  Lingalaca»' 
apnd  Plia.  piacea,  quoa  KnguA  Belgi- 
ca  lai^af  appellaBt,  a  '  Hogutt '  scili- 
cet forma:  vel  potioa,  a  Mingola' 
gladloU  genere. 

64  Qatd  «mom]  Sic  Ma.  codex  Ca- 
merarii  iBtaijicit,  aed  roanu  aeennda 
inter  Teraos,  pciero  q.  e.  Pal.  6. 
Caaa.  ^atd  eaiam  op9tM>  Forte,  eom- 
MMkre^  faid  amam,  tf^aam  eat.  St. 
Mpmm  onu^  Oraterua. 

68  Trilmt  aoa  coad.]  Vide  notaa 
Asio.  V.  2. 

7S  Nottrti  omati  lU]  Id  eat,  vici- 


Deiph,  el  K«r.  Oas. 


Plaut. 


6  D 


1890 


NOT^    VARIORUM    IN 


mns.  Ltngcl. 

74  NoBiro  omiM]  Id  est,  Mtpicato 
feKcitf^rque.  Omeo  est  noitraai  et 
aospic^nni,  aon  adversartoroin.  Taor- 
mb.  VII.  12. 

75  Ut  id,  qwod]  AUegoria,  nbi  qais 
rem  omoem  oovat  et  pertiirlNif. 
Ermamt. 

77  Qat  quid  jmraium  f«i]  Sic  editos 
omnet  il»qae  ad  contnlatnm  Pare!, 
qui  e  Mm.  of (setter it,  Qaa  id  qmd 
pwraUm  eit:  at  tic  niliil  liic  facere 
teqaeot  %ti,  notat  Orntcmt*  Et  ille 
pat efactnt  redit  ad  ▼nlgatom.  Quid 
ett  igitnr  quod  non  modo  itti,  ted  et 
omnet  nottri»  Qua  id  qwd,  Dicam. 
Scriptit  Plantnt,  Qaot  qmd  panitm 
ai,  ut  punium  ne  met,  8iiqu€  H  pa* 
ralam,  ^aot  parmium  mom  $rut,  Ego, 
inqoit,  hoc  aliter  condiam,  at  qnod 
paratum  ett,  ne  tit  paratnm,  coi  erat 
paratom,  nempe  teoi  et  Olympioni ; 
et  tit  ei  paratum,  cui  non  erat  pa- 
ratum,  nempe  mihi  et  herili  fiti<r. 
Gromav. 

ACTUS  III. 

ScBNA  I.  2  Numc  tpeciimem  opeeOwr] 
AuyiM  McpvTM,  nunc  tpectaberit, 
quail  tit  in  me  animo.  Tmrmeb,  xvi.  S. 

S  Cur  amem!  exime]  Ita  Scaliger 
adpinxerat  Planto  tno.  Mt.  Cam. 
CvrcBi  €xim€.  Legendnm  pntabat 
Out.  Ctrrom  eximtre,  cutHgwre^  id 
poailo.  Qnod  cnram  banc  et  amorem 
-verbit  e&imere  mihi;  qnod  me  cat- 
tigare 'fbrtattit  cogitat;  tnpertede 
opera  tua :  etiam  iila  qn«  diet  tolent 
aenibut  iatci?it :  '  cano  capita !'  *  le- 
tate  alieoar  '  cui  uxor  tit!'  omitte; 
nam  frottra  omnia  dicentnr. 

9  Sed  fueiio  dum  meMtnmt]  Sed 
facito,  interim  roeminerit  Tertnt, 
quot  Coiax  Naeviannt  cantar.  Can- 
tabat  antem  hoc  Colax  ille  NvTii, 
(tcriptit  enim  N»viut  fabalam  hoc 
nomine)  *  Uti  quiqne  cum  tuo  cibo/ 
Sic.  Lamb. 

10  Quaii  tamt  Sutrium]  •  Sntrlnm 


qnasi  eantt  ntique  in  proverbinm 
abiit  hac  de  cantta :  Galileo  timnilui 
a  Camillo  quondam  edictom  ett,  le- 
gionet  Sutrii  at  pnrsto  eatent  cam 
cibo  tuo.  Qnod  ntnrpari  cmptam  rat 
in  iit,  qui  tnit  rebot  opiboaqne  offi- 
cii id^  prettarent  qnilmt  debereat,' 
Fettut.  Solebant  antem  t»pe  impe- 
ratoret  Romani,  qnnm  In  promtam 
expeditionem,  nut'  in  loea,  qam  son 
abundarent  commeatn,  dneerent  es- 
ercitam,  indicere  nt  unotqaiaqae  can 
tot»  Terbi  caiitta,  decem  vol  pkirinat 
dierum  dbariit  coctit  adesaent.  Inde 
hoc  proTcrbiumy  quod  apad  -Varro- 
oem,  *  prantiis  paratnt,'  id  cat,  omni- 
but  modit  expeditnt  ad  iter  faclen- 
dnm,  ant  rem.  Potcit  antem  tenex, 
nt  ad  nnptiat  veniant,  com  too  cibo, 
ex  more  teaniomm  Athenit,  qnl  to- 
.  lebant  nti  in  nnptiit  opera  hominnm 
tno  inmln  ▼etccntinmt  do  qno  Thro* 
phrastot  in  Charactere  IlUberalitatit: 
et  ad  minittrandum  in  nnptiit  oiaaai- 
TWf  mercede  condncere.  Ethatoap« 
tiat  Tocant  ydftovs  oUovlrwm,  Vide 
ibi  Cataub.  Graaov. 

11  Nutie  emim  te  dennaa]  Jocoa  ia 
allntione  nominit '  tcitum;'  ex  altero 
ejntdem  loco  interpratandnt*  Ptend. 
11. 4.  nbi  tcite  '  plebiacitnm '  appel* 
lat,  qnod  hie  '  tcitum.'  Daaaa. 

15  Voeeut]  Com  Yoniam,  pateaat; 
ne  habeam  necette  pultare.  Lumtb. 

14  DeUdMMfam]  V.  N.  Mottel.  it. 
2.  S2. 

16  /n9Mtfftftant  fit}  Vide  Ptend*  u. 
2.  Cittell.  II.  S. 

ScBNA  II.  5  VeiuUsvmecibus]  Sic 
Mercat  in  tenem  exoletum :  '  Itane 
▼ero  Tervcx  intro  eat?'    Et  Porta 

II.  2. 

6  Senuii€okamm}  Videnotaa  Epid* 

III.  2. 

8  Norn  tfcotfor]  Parva  mntatioae 
retcribendum  centeo,  Norn  ecni^r 
vUis,  emptUB  nt  n¥>dio  qui  vemit  $alU» 
Eum  vertn  tuperiore  per  ironiam  *  co- 
lumen  tenati'  et  'praesidium  popnii ' 


PLAUTI  CABIN.  ACT.   IIU  SG.  2. 


J891 


voeaverat ;  in  hoc  veroy  ntm  magoi  pra- 
tli  aperte  «sse  tettetnr,  com  modiosa* 
lit  enptaniynon  ▼Ui  cmptooi  fore  dicat. 
Comtcm  ftlladit  ad  maneipia  iximira, 
id  est,  mle  tmfUf  qnn  pro  Tillbiit 
tradacantar.  Nam  kkAmrros  9ovXt 
eat  99mns,  ^Afyov  li|iof,  ot  Oreci  in- 
terpretantuK  Dicit  erfo»  ti  modio 
aalis  eroptiM  etiet  lilc  Alcesimaiiy  ni- 
Bk  magno  pretio  emptmn  fore.  Yilia 
igitvr  et  mtnimi  pretii  homlneiii  esae, 
▼ult  aigni6care.  SahnoM.  Nm^eeuUr 
vtitf  tmptu*9(]  Ex  titalo  vel  deacrip- 
tfotte  bominis  feeere  •eotentiain.  Fh- 
erat  eDia^  iVbii  eemior  vUi  tmftm. 
Made  qtd  venii  mtit.  Nim  temtivr  mil 
aMptef  perinde  habet  irooiam  atqae 
ilia  toperiora,  *  teaati  colaoMa,  pr«« 
atdiom  popli/  Sed  bic  koaiani  pate* 
facit  ratioae  addlta,  qa«  contrarium 
eviodt.  Qaatidiceret:  Homoqaaa- 
thrit  pretii:  qoippe  ai?  qal  tit  kk^ 
wtrros  el  totat  qaantat  modio  talis  fe* 
neat.  Grmfv. 

18  Atqne  iiiwm  Jntel  Seil.  falere 
meit  Yerbit. 

SI  PMceorforU]  Vide  nolat  Sti* 
cbo  IV.  1« 

as  QmH  caima:  turn  JUtgiHuMj 
Vnlg.  editt.  Qiiott  coHUatum^  id  est, 
qftati  ad  eattllaadam,  sen  ligurrieadi 
gratia  operam  taam  potissiroam  eIo« 
caatit»  Sec.  Fnlgentias  :  '  CaHtkre, 
est  per  alienat  domot  ligarire  :  trac* 
torn  a  cataIii,qaod  per  omaet  domot 
circameant.'  Douxa,  Niliil  matan- 
dam  est,  et  talis  bene  explieant  in" 
terpretet.  'Catillare'  est  ablignr- 
rire,  at  galosi  solent.  Unde  et  '  ca<* 
tillatoret '  dicebantnr,  qai  profiacias 
arnicas  expoliabant  lantis  el  magnifi. 
eit  epolis  qaibos  a  proyiacialibns  ac- 
elpiebaatar.  Hinc  *  catillameata ' 
Lneaaica  apad  Arnobium  I.  ii.  pro 
q|bo  Tnlgo  coitelUmenta  legitnr.  I* 
tern  apad  enadem  lib.  vii.  *  Ar? ina 
in  exignas  micalas  catillaminam  ia- 
seeta  de  more  ;'  pro  qao  rnlgo  legi- 
tar,  ai  ilia  minutim  inticta  de  more. 
Salmasios.    In  etymo  rti;  '  catilla- 


re *  fallitar  Falgentiat :  potias  est  a 
^catilloty'  diminaliTo  roB  *catinns:' 
et  propria  tigaifieat  catillot  aat  patl- 
nat  extergere,  qaod  ett  galoaam  in 
cibit  delicatit.  '  Catilloaet '  dicimat 
lingaa  femacnla  fmmeUcker.  Oro- 
nov* 

27  PaZotfianarm]  Recte  te  babet 
aaott,  nee  reponendam  ? idetar  avtt. 
Sed  f  ertnt  bic  ia  qaibatdtm  editioai- 
baa  perperam  Cleottratts  tribaitar, 
cam  Alcetimo  tit  adteribeadat.  Ve* 
nerat  ad  Stalin!  axorem,  at  axorit 
tasB  operam  ei  promitteret  in  ador- 
naadit  noptiit,  diceretqae  paratam 
ette  ei  rei  adjntricemy  ti  arcetteretar 
a  Cleottrata.  H»c  vero  cat  tabohi* 
erat  teaam  eontpiratio,  at  liberam 
locam  habere  potteat  apod  Alceti- 
mom  extarbata  lade  axore,  nega?it 
te  opera  ati  Telle  axorit  Alcesimi. 
Qao  aadito  Alcetimnt  domam  redit, 
at  axori  aaaciat  operam  ejat  a  Yiciaa 
taa  Staliai  axore  aon  desiderari.  Et 
qaia  parata  erat  ad  exeaadam,  ideo 
dicit  Alcesimat :  Ibo  iniro,  ui  «mM»- 
ctm  namm  runmn  ta  paMiariKM  ;  at 
narem^  qase  jam  vela  erat  datara,  et 
porta  parabat  tolTere,  rartam  m  jniI« 
iWMrtMR  enbduoam^  id  etti  in  locam 
taam.  '  PnWiiiaria»  at  in  Oloisit 
Isidori  exponitor,  '  snnt  areas  horto- 
ram ;'  sed  bic  apad  Plaptam  loca  sant 
io  porta  ia  qaibat  navea  reqaietcant, 
qaiB  i<rxdpu^  ni  fallor,  OrscI  Toeant* 
Sed  iirxdpiep  magit  etse  videtor  ba* 
sis  in  qna  oa? is  ttataitor,  dam  a^diti- 
catar.  PaietttarMf  aotem  taat  rt<6- 
aro^Ao,  yf»fM(a,Tel  rMfcroutoiyat  Gneci 
Tocaot,  ia  qao  tnbdocilar  aat  It.  Et 
*sabdacere  navim  ia  paHiaariem/ 
idem  est  omaiao  qaod  Orseit  did- 
tar,  9mhf  orfitraffdm  M  rov  wHtardB/AOv^ 
#r  TOif  VH»p€(oiSf  ip  foa  vfotffoinoit. 
*  Qaassatas  Tentis  liceat  tabducera 
naves/  apad  poetam.  iS^jnat.  In 
pafetNoriaoa]  Isidornt  'xi;e.  t.  *  Pnl- 
viai  toat  machinsD,  qaibat  naves 
dedacQBtnr  et  subdocantor  in  por- 
tnm.'  Haic  sie  accipimnt  ab  Isidore, 


1892 


NOTiG    VARIORUM   IN 


lit  aliqnid  in  to  •gMtacanmt  tinceni 
aiitM|iiiUtis«  »lif Mid  UfMefttum*  Fot- 
U%  eriBt  tereteiy  ^si  snfajiceretttar 
ttaviiNU»  qaoni  attralielMotur  ad  pe* 
Ugas,  vel  MMncebaDtaf  in  litw : 
araot  robora»  in  qnilNM  tubitralit 
iobdncts  naves,  a  terrena  labe  mm* 
paM»,  qnictcebanu  him  'pbaUn- 
g»/  lii  *palvini'  diceWntnr.  Sad 
laidonuluKC  dno  confadil,  el  de  '  pmU 
▼init '  pfoaonclat  i|nod  vernm  att  da 
*  phalaogit : '  in  palviaii  eaim  noo 
▼olTinttTy  Bad  yiieiri^nn  at  jace> 
mnt.  Et  vidctur  idea  sanaiaie  po- 
pnlarit  mens  Wonwarint  ad  MiiuH 
tiam  Falicen^  Videt^  qnan  bana 
naTalia  dicantar  'palvinaria/  qanm 
ibi  navat  qnia«carcnt«i|Miietm0.  Vi- 
detnr  eodan  partioarey  qaad  lagitnr 
apnd  PanlUnnm  Epiit.  SI.  <IUfat 
navam  in  qnodam  rjai  iataln  loca^ 
qaem  ad  pukimn  ▼•cast,  ne  tiaitt- 
tar  iHidcretor,  ancboria  fandafa  co- 
naii  taat.'  Gftmv. 

ScnA  111.  %  Ulkm  mi  /onoa] 
Vid.  Gurcak  iv.  2.  l«. 

%  Cuiqmi  mm]  E  Laaf.  lib.  f«i 
faod  amft :  aaferandl  caia  ^at.  Std» 
tns  aoiator  att,  qni  ao  dLty  qua  ad 
mannm  Uli  anica  atf»  in  forom  pra- 
eadit.  J.  Gai.  In  anmda]  Vide  notat 
£pid.Y.  1. 

7  Niwti  neyvicgaaai]  Nan  est  ean- 
tantia  boram  vaffboroniy  quaoi  fa- 
dant:  gaadara  StaLlnoneai  Uia  amid 
pardita^na  vidaatnr  aibil  cffeciaaa: 
atqna  id  effecitia  dam  adatt  ob  amo* 
ran  absantl  animo ;  qaod  oportcat 
anbno  ptttsaaliaue  ad?o€aUin,aliat 
at  exanimatnni  domom  amittendnm 
etta.  Sdlicct  et  apartet  animo  pr«- 
aanti  aita  criticnni  bomioam  at  Plan* 
tt  interpreiain.  N^  ntgmkfmm.  Id 
aat,  na  impmia,  oe  tina  too  magna 
pratio  atqiie  malo*  Tenuit  me  ceg- 
natnt  mens,  inqnit,  et  valda  moles* 
tot  odioftusqna  miiii  fuit.  Qnod  sivi* 
cisset,  moriebar  inaltoa,  nt  convivai 
Ntiidicni*  nisi  damnosa  bibistcnt. 
Nunc  gaadao  litem  eum  pardidiite. 


at  pro  paaa  atqne  mala,  qpio  m%  al^ 
fecit  Lavitum-iDoranda,  at  ipsa  mabmi 
babeat.  Gr»na«. 

10  £aM«ioia<«m]  Utpata,  qai  cor* 
pore  quidtni  adtit,  animo  vera  abtit* 


19  S^jfant]  Sapraii.  €. « Naac  in 
fatmanta  Iota  est:  tta  turgel  mibi.' 
Hoc  Mitem  fiagit  calUda  miiliar  ;  at 
litet  coatrabal  inter  vervecea  ▼etnlat, 
at  coemptionakf  ac  coaucot  aanet. 
Taa^ai. 

%7  AmauMmH  Non  didt  '  amala* 
ram/  ted  aaMfiaai ;  quasi  fiMmawm 
pnarum.  ijumUau 

ScBBA  1Y»  %  JLadyorihn  nt  (ana] 
Appatitiona  canttrncta  sunt ;  at, 
'  ille  tcabm  larva,'  pro  larvata  at  in- 
tano.  Cmi»er» 

10  AriMtMlarcai]  Dicont.  *Acear* 
iara '  eat  vocara ;  '  arcataere.'  acca- 
•ara :  nng».  '  Arcatiere/  dopticam 
babet  tignificationcm  i  fitqae  ab  *  at* 
do/  qnod  veteres  pro  *  accio '  vd 
*  adcio '  dtternnt :  qoibut  *  Ar '  pro 
<  Ad '  in  nto.  Sdlattiut  Catil.  *  Prs* 
terea  Oabininm  arceisit,'  id  ett,  vo* 
cat.  Idem  in  Jngortb.  '  Qnas  peca* 
nim  capts  areeatebant*'  id  eat,  ac- 
coiabant.  Grui€r. 

15  Qmn  bene  at}  Oraphice  e&pri* 
mitnr  iratorom  lerramqne  inter  le 
invkam  docentiom  afectna.  Qna 
tic  ezplicanda:  Qum  bent  est.  Id  ett, 
gratnlor  at  volupe  ett  mibi ;  tnbandi» 
te  mea  opera  (ot  prcBdicat)  diiper* 
ire. 

16  Qata  dtaai  din  NMra6or]  Id  ett. 
in  dicti  bajns  qofui  concept!  formula 
perteverabo :  nempe  ut  raaluai  ex* 
optem  tibi.  Qatd  enpm  tibiynd  ta* 
quentia  pertinere  centeo :  ut  dieat 
Alcetlmut  :  Quin  cnpio  tibI  mgre 
£Mere,  orationie  tuK  teriam  interpo* 
•ito  qnin  identidem  repetito,  confca- 
gotam  facient  de  indnttria:  puto  rem 
omnem  ad  eampte  particuUm  lllam 
Qata,  totiet  ingettam,  referri  debere : 
ut  tignificet  tenax :  Nonqaam  aril 
tibi  hodie  major  bojut  verb!  (Qnib) 


PLAUTI  CA8IN.  ACT.  III.  SC.  5. 


1893 


dt^endi  largitai,  qvtm  mihi :  id  est, 
fninqtmni  me  ittim  pertienlve  Ite- 
intionibns  viocet :  ne  fnistrm  ties. 
Dmtia, 

8S  j||i«d  ctfft]  Jam  mttior,  hi«  ver- 
bis jnbet  earn  secarmn  esse :  se  aeg e- 
timn  hoe  coratnniin.  Lamb* 

26  Avi  dtoom]  Mm.  et  vet.  edd. ««( 
djcam.  Unde  RItterslitisias  mhiifieii. 
Sed  deerat  cut  applicareter  rh  Qua, 
Rectins  erf^o  qood  e<fittttii  est.  Qua 
mi,  pro,  qno  omine,  qua  sorte,  quo 
BQspicio:  qnomodo  Horat.  *  mala  dn* 
eh  avi  domnm.'  Sd^piwM* 

ScBWA  Y.  1  NMt  tmm]  Tres  prhni 
▼enos  smit  eretiei,  qeilms  in  re  tre- 
pida,  ant  aUeqiii  celerilateni  aliquara 
exprlmenie,  mimnr.  JLamb* 

4  Tmi4a/kHi$moi9nnni]  heg^fitetm: 
loqnendimodo  protrilo, '  mira  facta :' 
▼el  certe,  *  facta  :'  at  Amphit.  ▼•  I. 
It  a  '  tanta  raira  in  »dib«i  sant  facta.* 
'  Tanta'  aalen'  mira  facta/  ntro- 
biqiie  dhrit,  vel  pro  tam  mira,  vel  pro 
tot  mira  facta ;  sicnt  Bacchid.  *  8ex- 
ceiita  tanta  reddaro.'  Sfk^pp,  Testi- 
gia  Mvs.  seentns  legendam  putem, 
Tanta  factit  mod9  fmra,  verMs  mod^, 
hUm  fridi.  Boxhom. 

5  Iniegram]  Novaro  et  a  noHo  alio 
snsceptam  Lambinns  interpretatar ; 
etfortaste  rectins.  Boxhornfias  modo, 
qnte  etiamnnm  flagrat,  qose  nondam 
alia  parte  IVacta  est  nee  de  impeta 
aoo  qnicqitam  remiiit  f  modo  earn  ad 
cojiis  magnitndinem  nihil  deest. 

8  THmda]  Timens.  Servkis  ad  il- 
tad  Virgil.  Ed.  vi.  '  timiditqae  s«- 
pervenit  ^gle,'  notat :  *  iMMdw,  pro 
tfiRfN(tiM  ;  nam  alioqiiin  timidns  est 
qol  semper  timet ;  timens  vera,  qui 
ad  tempns  formidat,  ex  caiiisa.' 
•  15  Meraeloi  Valet,  *  meracnh^'  id 
est,  aliqnantnlnm  meraco.  '  Flos  * 
aatem  '  Libycns '  vlnnm  est  Mareoti- 
cnm,  litteraram  nonnmentis  non  in* 
celebre.  Turneb.  Vide  N.  R«d.  iii. 
S. 

16  Plm-e  IAbffC0]  Vide  notas  Car- 
enl.  I.  2.    ObHne  aure$]  Aares  miU 


ex  adversa  parte  tene:  cadam  scil. 


19  Exeeira]  Non  dabito,  qnia  Plau- 
tns  scripserit,  excelra  tu,  id  est,  ta 
vipera;  naledicto  mefaerele  conve- 
nienti  in  males  Hias  merces,  molieres. 
Ita  livias  lib.  xxxviii. '  Illins  exce* 
tm  dellnimentts  et  venenis  imbn- 
tnm,  nee  parentis,  nee  vitrici,  nee 
Deonim  verecnndiam  habere.'  Ita 
fiHi  amaslam  mater  vocat.  Ita  D. 
Hieronymas  *  Hiberan  escetram '  ob- 
trectatorem  vimleotnm  vocavit.  Liftt. 

21  Numero]  Illud  aaiatfro  4iei$  non 
eenseo  mntandom :  aiebat  ancHIa  be- 
mm  sasvfre,  quia  miaabatnr :  IHe  alt, 
'  nnmero '  eam  hoc '  dkere/  hoc  est, 
nimlum  cito  qneri  de  ejus  saevitia, 
qaam  expertmra  sit  asajorem,  nial 
aloqni  incipiat :  sed  stathn  redit  ad 
Mandltias,  et  Id  qnidqnid  est,  nt  ex- 
planet,  rogat.  Mercer. 

27  Ea  intus]  *TwoT^wwris  percnlso- 
rmn  et  perterrefoctoram  elegantissi- 
ma,  in  sermone  Interropto.  Taubm. 

S7  Dfjmmit']  Id  est,  sancte  jara- 
vit.  Lamb.  Oeeimiram  eiun]  Agellins 
I.  7.  doeet  ocdsvrNMi  non  esse  hie 
partieipinm,  sed  verbom  hidefioitaro, 
Ovmds  hnfiifk^op,  neqoe  nomeris, 
neqne  generibos  pr«serviens,  sod 
andtqae  liberam  et  impromiscnnm* 
Sic  Cic.  Verr.  v.  *  banc  sibi  rem  spe- 
rant  praesidio  ftitnrnm ;'  non  '  fata- 
ram.* 

S9  Scient  de  via  ta  semitam]  Id  est, 
pnidens  de  via  lata  et  recta  degrede- 
ris  in  Tiam  angnstam  et  impeditam, 
hoc  est,  sdens  et  prndens  te  impedis. 
Latior  igitnr  *  via  ;*  angnstior '  Semi- 
te.' Lamb. 

43  Yitam  mef  m  crotflnam]  Lipsias 
shere ;  sed  optimns  Camerarlanas 
vitam  sin  croMtimtm,  Hinc  peperernnt 
librarii  vnlgares,  <ta«<  in.  Sed  In  ip- 
so codice  nota  erat  fb  S  sapervacaom 
esse.  Scribe  igitar,  Neqne  mri  vHam 
in  crasHmtm  protoiH.  Per  kwoeiAmiam 
locrlfaeit  rb  possuram.  Quod  mihl 
satis  commodam  videtor.  Qtanato. 


1894 


NOTA  TARIORUM   IN 


47  Htu  ex  pnximo]  Nototnr  Mrmo 
coDiicut,  Hoc  es  pnxmOf  id  eityMvr- 
rhina  vieina :  ita  fine  Fab«  '  Catina 
fiUa  hojot  e  proximo.'  Lamik, 

*5S  Oeeititiinuu  turn]  Saperlativom 
banc  finxit  Plautot  ad  tzprinendaB 
senit  forniidinein.  lAtmb, 

68  /ZM  fmi*m  etlrtam]  Debnorat 
dieere,  iio2e6aiii;  ted  pne  immoderata 
Kbldinc  fortasse  tciens  paccat,  et  di« 
cit,  volibam :  mox  tamen  m  Ipte  re- 
prebeodent,  Ntm^  inqalt,  miki  vUebmm 
dieertf  $ed  wUko,  Tale  fere  eat  iUad 
Cicer.  pro  M.  CmXio  :  <  Nisi  interce- 
dereat  oiihi  iDimicitiKcamUtiasina- 
lieris  viro;  fratre  tolui  dieere:  sem- 
per  hie  erro.'  Ltmb, 

61  S9Ua8  UU  dabo,  et  amktm]  Nod 
temere  hoc  ancillae  poUicetnr:  nam 
iogeouomm  dootaxat  eraot  tolen  et 
anuli  isti :  tervi  anclll»qoe  scnlpo- 
neas  accipiebant,  et  pro  anreit  fer- 
reos.  De  '  tcnlponeis '  clarnm  ex 
Catone  de  Re  Rott.  cap.  69.  ubi,  qa» 
et  qneties  familia  Teiitinieiita  proea- 
r»nda  tint,  tradit :  '  Scalponeat  bo- 
nes altemit  anois  dare  oportet.'  De 
antilit  ootiMimam  est :  et  habere  qoi* 
deal  anreot  in  peenlio  sao  ilHs  Hoe- 
bat,  non  vero  gestare.  Inde  ait,  te 
in  digito  datorum.  i|f«iir«tiif. 

66  Potapom]  P9mpa^  de  coqois  et 
instrtimento  ciilinario ;  item  de  obto- 
natn,  Baccbid.  Lamb. 

ScBNATi.  1  Senteis  mb  ngm»\  Meta- 
phora  militant ;  qaati  dieat :  Vide  to ; 
ut  minittros  toot,  qui  tont  qaati  tentet, 
quia  qoicquid  taogunt,  tecnm  aafe- 
ront  aot  tcindant,  tub  signit  ducat : 
ne  hue  atque  illuc  dittracti  vagentur. 
Militet  enim  tub  tignis  non  poterant 
evagari,  furari,  latrocinari.  GmUr^ 

S  DupUci  damno]  Rapiendo  et  la- 
ceraodo. 

4  PtUrieefue]  Idem  quod  '  patri- 
cie/  idest»  patriciorum  et  nobilium 
in  morero.  Turneb,  Conjicio  legen- 
dum  pair,  rnmeirif  aique  ;  ut  aignificet 
fortonat  toat  tupra  votum  fluentes 
•uperbiam  decefe,  eoque  tibi  codyo- 


nientioa  Yideriy  ut  glorioae  ac  bavli* 
ce  amietn  compoeitOy  heco  •aomdvec'^ 
Misineedat.  Dna* 

6  Exemraiut]  Non  ad  cutis  cnrati^ 
nem,  uti  Lambinns  vnlt*  qn&prorsna 
expers  crat  Olympic,  ut  patet  ax 
prtecedentlbus ;  verom  ad  obaoniom^ 
cum  quo  ipsum  nimis  lepide  excnra- 
tpm  inoedere,  gratulatnr  slbi  neqnam 
senex.  Demuu 

T  Ahm  h^ie'l  Lego,  Vak.  9im  m! 
et  pertinere  oenseo  ad  impudicas  il- 
las  attrectationes  et  laMnnndltaimas 
osculationes.  Quo  etiam.refer«odos 
'  fostor '  ille,  quo  senilem  semoocm 
olere,  mox  palam  liero  in  oa  a  ▼Ulico 
exprobratum  :  item,  wpdrfpard.  p» 
vop^X****  il^in  ^  Zctf,  polM'  a  am  «6ia«, 
nut  Nie  vit  MMKfeAadicf  Dona.  Sod 
caustam  nuUam  Tideo  cur  mutari 
debeat  omnium  codicum  aeriptara, 
tak  kodie:  tubintellige  aulea,  lepide 
scilicet  excnratas  sum,  dum  mibi  te- 
cum, sene  fcetido,  res  ac  semo  est. 
BozAom. 

9  Tipdyftttrd  itoi]  Hoc  passim  la 
ore  hominibus  superbis,  et  reliquot 
lutidientibut  fait.  1$.  Cutmb. 

10  Reeisiii]  Restat,  manes.  Cap^ 
teiT.  in.  S. 

18  Ebria  nt}  Opipara,  coplosa: 
tralatione  ab  ebriis  docta,  ut  qoidem 
JUambinus  eiplicat,  nee  reeie»  nee 
satit  Plautine,  sententia  qnidem 
Doosn,  qui,  ebria  tti,  interpreutnr, 
madeat  et  percocta  sit  probe. 

19  Btarbarico  rUu}  Transacribnnt 
ex  Lambino,  vel  Portico  wtl  Roma- 
no ;  qaati  dicat,  Satit  est  mibi  ele- 
ganter  potiut  ac  munde  qnam  anm- 
tuose  coenare.  Imo  Tult  et  munde 
et  tumtnose  coenare.  Quare  reji- 
cit^et  fattidit  e$$e  btrbarico  rkm, 
hoc  est,  ut  frugi  patret  lamilias  in 
Italia  Solent:  nolo  me  nunc  poltl- 
phagum  esse  barbarum,  ut  ^bi  lo- 
quitur. Ormmv* 

20  /tjt:  ego  hie}  Mirum  qnod  ae- 
nex  Olympioni  monstret,  ubi  habitet. 
Autim   quovis   pignore   contendere 


PLAUTI  OASIN.  ACT.   IV.  SO.  3. 


1885 


teriplVDi  fmiut,  iym:  ig9  hani  bUo: 
ant  8i  ▼ertot  reqnirif ,  tg^  hue  hoMd  bU^ 
ftinM  pddem :  gkidhm,  ifc.  Hmc  aoten 
(tiqvidem  retineiidnni)  ea  forma  po- 
nitiir,  qaa  Baechid.  iv.  8.  *  tine  ma 
ire  Hue  iotro :'  et  Menscb.  '  neqne 
liodie  hue  intra  tetnli  pedam ;'  at 
MiL  III.  S.  Mercat.  in.  8.  Jabet  ta- 
iiax»  nt  Olyfl»pio  introaat:  ta  enim 
■nac  oonirr,ob  matum  gladii.  Atqua 
ita  contenit,  qaod  mox  snbjicit  O- 
lyropio:  *Qnin  ta  i  nodo  doroum 
nacaai.*  Dixerat  igitor  tenex*  jam 
te  Boa  itnmm.  PmIot. 

ACTUS  IV. 

ScBiiA  1.  10  LamUl  Ad  lationem 
pertinat.  DoMsa, 

14  F9rt  haimB  ^aod]  Hifjmt  ragitnr 
a  fiMd,  hac  mode :  ipud  tuQU$f  id  etr, 
hoc  quod  hujns.  Lamb, 

16  AuUu  per9wtwU]  OUat  dejici- 
ant,  pareelkint.  Latmb, 

90  Eitrieei]  Talia  sunt,  toostrix, 
adiastrix,  poMattrix.  iVoatai.  Cor- 
«i<aa<  M]  Lago  eorbiiom  ctH,  Id 
est,  onarafiam  eibo  refertam ;  nt  Ci- 
cero navem  aarl  et  pale«  dixit,  Tur» 
neb,  Omnino  scribendom,  c^rviimm 
ciii  C^mesu  po9$unU  Nihili  est  illud 
caretloal.  '  Corvita,'  vel  '  corbita/ 
nt  jam  alii  vidernnty  navis  erat  one* 
raria,  siYe  frnmentariay  qoam  Ornci 
vttntibw  appellant.  Tantas  estricet 
eat  esse  itaff  bwpfioK^pf  dicit,  nt  cor- 
bitam  cibis  oneratam  possent  come- 
dare«  Skim. 

ScKiiA  If.  7  Imc%\  Sic  dictum  ut 
'tarn pari,'  id  est,  anteqoam  <polo 
BOX  incubet  atra.' 

8  Hcteera]  QosBri  potest,  quid  sit, 
kmbmef  eawwium  t  An  pr«boero  aliis 
coBviviam?  Ao,  mibi  paratum  ha- 
bnero?    Ilind  malim.  JUunA. 

11  Jpm  MUtI]  Abrhs  et  iittuw  sunt 
▼ocas  serTorom,  qnas  honoris  canssa 
propriorum  nomioum  loco  usnrpa- 
bant  Sic  apnd  Lttinos,  '  ipse.'  PI. 
Cat.  *  eo,  quo  me  ipsa  misU.'  *  Ipsa,' 


id  est,  hera  mea.  Tar.  Hec.  'sed 
Pampbilom  ipsum  video  stare  ante 
aedes :'  nbi  Donates,  *  ipsum,'  a  quo 
missus  sum;  vel  dominum;  ut  Orsci 
abT6if.  Erat  et  disci polomm  vox, 
com  de  praeceptore  loqoerentnr,  no- 
de illud,  A^^f  1^  Caiaa^. 

16  NuiUm  ifurtl]  Douia  legit  mU- 
las.  Sed  nullum  constanter  habent 
veteres  libri ;  quae  vox  corropta  est 
per  scripture  compendium  ex  ne  At- 
laai.  Sic  enim  rcscribendum  puto. 
Sententia  est :  Qui  amat,  quamlibet 
eturiat,  non  tameu  esnrit.  Amans 
eoim  videre  quod  amat*  amplecti,  os- 
cnlari,  alloqui,  pro  cibo  habet.  Box- 
hom, 

18  So€iru$]  A  page  illud  ioarui  ; 
nam  Olympic  seoi,  illi  servus  profcc- 
to,  non  socer.  Nisi  animi  fallor, 
scriptum  fuit  meu$  i9€unu9,  kpxtXisms* 
SodiUMB  valet  socins.  Ampbitr.  i.  1« 
Aul.  IV.  4.  Jnvat  veliementer  con* 
jectiiram  meam  Roverii  liber,  qui  so- 
das refert,  glossema  quasi  ilUus.  X>tpf • 

ScBNA  III.  2  Hymenao\  Nuptia- 
rom  Deo. 

4  Atque  udeo  hand  miioi]  Ego  ex 
vestigiis  recepts  lectionis  scribeo- 
dum  putem,  £sMri0,  kircuUf  atque 
adio  atide  iitio.  Boxhorn.  Nihil  puto 
mutandum.  Qui  valde  esnriont,  doi| 
sitiuut.  Dicit  ergo  Olympic  se  adeo 
esurire,  ut  non  sitiat.  Sspe  contra 
evenit,  ut  saturi  sitiant,  ut  illi  qui  ni; 
mium  comederunt,  et  non  bibernnt. 
Hoc  certe  bic  vult  Olympic,  se  tan- 
tum  esurire,  ut  ipsi  non  vacet  sitire. 
Alioqnin  contrarium  rerom  naturali- 
nm  periti,  ncmpe  jejnnos  citius  sitira 
quam  esurire.  De  quo  est  qnsistio 
in  Symposiacis  Plotarchi  vi.  1.  tU 
4  ahia,  ^*  %tf  ol  niffrt^rr§s  9tt^i 
/taXAof,  4  wMomei,  SalmoM,  Al^ue  adeo 
kaud  ntio]  Unda  est,  ut  qui  esurinnt 
non  sitiant?  contrarium  enim  testa- 
tur  Plutarcbus.  Lege,  atque  adeo 
au  eiiio.  Perinde  est,  ac  si  dicat :  at- 
que adeo,  quod  liceat  dicere,  sitio. 
Nam  on  particula  inter ponitur,  quum 


1896 


NOTiK  TARIORUM   IN 


iliqaid  dieitar,  qood  did  noUamt. 
TtorentiMB  PiMrarioM  r.  1. 17.  « Q«M  f 
dsaiM  ft  nxore*  iMtiet?  So.  tii, 
obtecro,  anam  ille  qitideni  banc  to* 
Uiii«'  Lodif  •■tem  Olympio  sic,  tan- 
qnam  dictornt  rem  pttrnm  coiimii« 
enten  tempoif ;  .naoi  qui  aoiat,  qaod 
MMt,  iubet  pro  cibo.  OraiMV. 

S  M*i(i.M»»  H6t  oiiMr]  Id  ott: 
At  ego  bercle,  o  amor,  rim  tnam  non 
eiperior.  Ratio  est,  qaia  Jejtinna 
•am ;  et  tine  Cerere  et  Baccho  fH« 
gent  Vemis  et  Capido.  Lmiik, 

8  Oeeenternhprnimnm}  Omnet  scrip- 
ti,  et  qoidam  olim  editi,  ofendam; 
qNod  frustra  conantnr  expiicare :  le- 
gcodam  enim  com  Salmaido  ad  Pal* 
liamTertelliaiii  t^fkmUm.  Hoc  enim 
rerbo  de  canto  plortmi  atnntnr.  O- 
riditn  Ep.  Mede«,  '  Tibiaqae  offun* 
dit  saetaiia  ctrmina  vobis.'  Cic. 
Tii^c.  1. 44.  *  Non  intelligo,  quid  me* 
teat,  qni  tarn  bonot  teptenarios  lira- 
dat  ad  libiam :'  Jib.  if. '  Latere,  fkn* 
cet,  iingnam,  e  qnibiit  elici  vocera  et 
fandi  ▼idemas.'    Lticretins   lib.  iv. 

*  dolcesqiie  qaerelas  Tibia  qoas  Aid* 
dity  digltit  pnlsata  canentis.*  Seoeca 
Agamemn.  '  Sacrificm  dnlces  tibia  ef* 
Inadat  modes.'  Vetnt  Epigramm.  de 
Tibicioe:  '  Tibicen  diffnndit  carmina 
dulcis.'  Gnmoo. 

11  Qm  dmnmpi  atpm  ]  Marttalisy 

*  Me  jnrat  adailMa  rnmpere  lace  la- 
tot.'  Gfoaee. 

II  Tenax  es]  LambiaOy  ienisx  e$, 
▼idetnr  legendum ;  at  earn  inteUiga* 
mot  eqanm,  qnl  niroia,  et  aimis  ere* 
bra  tentigine  concitatas  freaam  mor* 
det,'et  calcari  noa  paret:  a  'teadea* 
do'  sic  appellatom,  at  et  Meatigo.' 
Cai  apte  seaem  h'maibnadam  com* 
parai  villtcaf.  Donia  coatra  rcaex 
retiaeadam  ceasef,  eodem  sigBt6ca- 
to.  *  Teaere '  enim  et '  teadere '  eo* 
dem  seasa  priscis  illit  accepta. 

ScEMA  IV.  1  Sintim]  Noranop* 
ta  olim  non  solam  noa  contingebat 
pedibas  Kmea  domas,  ia  qaam  dedo* 
cebatar,  sed  aee   ejas  qaa  exibat. 


Alqae  HIad  a  maltis  obeervatar,  bee 
aoa  item.  Catallaa,  *1VaMfer  omi* 
ae  com  boao  Limen  aareolos  pedes.' 
Omiaotam  aotem  putabatnr  eel  m" 
grediendo  f  el  egredieado  limen  tan- 
gere.  Prvcipae  aatem  Id  la  noTis 
aapUs  reHgioai  babebaat.  Ovid.  *  II- 
BMa  transire  nMmeatoCaatins,  atqae 
alta  sobria  lerra  pedem.'  rarBe6. 

5  Ut9if§ukd»U]  Venastas  omnft 
latet  In  pronoatiattoae,  qaa  dnbiam 
eaaa  peterat,  aa  dicereat  aneillm,  fd 
vef  saftdsia  ties ;  aa  vera,  «l  etre  se- 
date sicf.  Vix  eaim  later  pronaa- 
liandnra  $ubdola  et  seduia  discerana- 
tar.  Et  ita  jocot  captaese  Plaatam 
alibi  qnoqae  obterrare  ett. 

7  Qa«  r«v]  Qaamobrem  nan  ta* 
ceat.  Ltmb, 

It  Impertk^]  Parcito  Venerei  con- 
flictat  imperitv.  Nam  boe  ptimum 
et  altimom  ett,  qnod  rirginem  arct- 
pieatibnt  dtci  tolet  etlam  badte ;  de* 
mentor  at  habeatar  iategra  et  Impe- 
rita.  Oralfr. 

IS  8t.  Jomae  abscessd?  Ol.  aap- 
•r]  Ab^eemHt  ten.  ilia  aadlla,  qaam 
pottremam  lagredi  demmn  viderat. 
Injicit  aatem  Olympio  facete  mea- 
tioaem  axorit,  ted  ita,  nt  mon^at, 
Bon  ette  qnod  eam  ampUoa  vereatnr. 
7Vm6ai. 

14  Stm  IJ6er]  Pottqaam  tcil.  nxor 
abtcessit.  iVetticalam]  J.  Gnlidm. 
fadt  aie//tca/iciii,  quia  Mtt.  Lang,  ba- 
bentam/licaiam.  At  ego  pato  scrip- 
tam  fultse  aieifli«alMm,  pro  moHtea* 
Inm,  9tak6eH  veteribas  freqnenti,  at 
Mi,  pro  *  iHi.'  Saat  aatem  amAit  et 
mslh'gafai  verba  laidvtc  piooa.  IMs- 
jaM. 

15  Fer«alMa]Diaiinatirama«vefe/ 

16  Fraetaf]  Uvaifraetnt.  ilkm] 
Gasiaam. 

20  inaHtk  pfaalam]  Pedem  adbi 
pedeprestit.  Lami.  Jesate]  Pro>- 
M^sr;  jocaotia  tpeeiem  prsebebe, 
caai  ram  sertam  agam  taaMa.  £mi6. 

21  Aipu  kKim  ttt]  Hsh;  oratio 
gesto  expletar.  IntdUgeaalam'ara- 


PLAUTi  CA^IH.  ACT.    V.  SO.  2. 


1897 


ttilU/  Mt  quid  ttle,  qttod  mtna 
timctat  petttUas  tesex.  BMdb^m. 
uilfw  hfjui  «<<]  SnppltveraDt  iater- 
pontm  wf  aUH.  Sed  iBteUigeadnai, 
Imc  quod  leneiK  Gtmov. 

as  ilfiAiiv<<]  'Agere'  mm  Mlon 
^  tangtre '  limpliciter,  veron  etimm 
*  trodere '  Ma  *  taodere '  potiat,  eC 
qaati  vi  qaadaai  propellere,  signi^ 
eat.  DoKM. 

24  TrtuUu  torn]  RnsUce  Tel  ae- 
qmter.  Vide  notat  Mil.  it.  2.  de  voee 


87  Expnimfi  'Cnbito  expoaere/ 
pro  cobUo  dfjicere  et  prostemere, 
cleganter  dicUor,  quod  tamptain  est 
ab  bit,  qa»  e  navi  expoaantiir,  rel 
BBereUmt  qn»  expotitn  twit.  3W« 

M  lUUm  keUaiuki]  Lego.MfcMto 
la  aiM.  Postqnam  «imn  Olyroplo 
dixisset,  Qidn  imta  erg^t  Mibjieit  te- 
nex,  Ca«in».  ut  piitabat,  mnricolam 
vvlleot  bla»deqae  cofniaonefaciea«» 
beUe,  hoc  est,  plaeide,  pedetenti«i,et 
(qaod  fvpra  dixerat)  'teiiiini  intro 
progredere  porro:'  ne  videlicet  ia- 
cotrae  uepitia,  neve  ad  iaferaan  U- 
bmh  otifonto  pede  inpiagas.  Ulod 
vero,  heUm  iu  aiea,  ia  re  parietina 
asnrpaUHn  e»t  Rnd.  ii.  5.  «  Heaii  tiU 
I  niea  ta  bella.'  jDinim. 


ACTUS  V. 

ScsNA  I.    4  Riiiqmm^  Soil,  vitia. 

5  Nwom  aapCiim]  Ita  ettat  etiam 
Pritc  aoa  aapfcm :  et  interpretatar 
BMritoia.  Cbaliaat  eoim  sab  epecie 
fceminK  ductus  erat. 

6  Obhmm  ere]  Pngiles  tant  obto* 
•o  ore,  propter  pagooe  qoet  in  ore 
reoipinat.  Uade  innd,  'os  aaUmn, 
▼el  potios  pngilis. '  Proverb,  eel 
*06tato  ore,'  vel  ^obtanso,'  ouas 
qais  spe'  vol  instttoto  de^ctut,  pa* 
dore  enffiinditiir ;  ab  iif  qui  nihil 
priiterqaaia  in  ot  <  met  si  pagnoroai/ 
at  loqnitar  Plautot,  reportamot. 
iS^a%. 


12  PfaMufoia]  Eleganler  avtem 
dixit,  h€um  praUt  UU  pr«tid«m,  pro 
eo,  qtiod  est,  *  nemo  illi  neqaitia  eon* 
cedit.'  Mturt. 

ScBWA  II.  ^  Superwrimut]  MIror 
SnterpretOH  dicere,  MtpiravtaMf »  nem* 
pe»  'oMHies  aiortales:'  nnilo  lepore, 
q«i  taman  hie  maximas  est.  Maro 
JEa.  n. '  satis  naa  taperque  Vidimui 
exeidia,  et  capue  saperavimas  arbi.' 
Qnocirca  nee  restabo,  si  qait  malir, 
laafo  kerm  uifu  ego,  4v.  Pootamis. 
Frnstra  aMrator :  nam  tic  solet  Plan- 
tat,  nt  intelligat  vel  omaet  raortalet, 
vel  qaotvis  alios.  Atioaria  i .  I.  <  Sem- 
per tibi  prooBltsam  habeto  hoc  lege, 
si  tnperet  daiUs.'  Porro  scriptl  qal* 
den  alii  lapic^tiimatr  ted  Canierari- 
aans  taperoeiaNis.  Oronov.  . 

t  /rndka/xm]  Negat  t«mMant 
diet  pro  valde  ridicnio,  cnm  C»8ar 
Mrridicnle'  pro  nen  ridicule.  Nil 
pete  melias  qaam  qaod  est  In  Len* 
gianis,  atque  ita  ta  riditatom  tamat 
eaifto.  In  ridicnlnm  tamat  Ita  dic- 
tna,  nt  In  exemplnoi  propoaere* 
IHiteM. 

4  Atde^^atdpriMttteapad.]  Qaati 
dieati  Nova  stwit  qnat  faeio;  nan- 
qnam  vimn  antea  tarplnm  faetermn 
BM  pudalt :  nunc  demnm  pndet. 
Lamb. 

6  Eitapirm]  Pro  'est  operas  pre* 
tinm.'  Vel  die,  eat  opemr,  tic  dictum 
esse,  *  est  temporis,'  <est  officii/ 
qaati  dieat,  dignaro  est  opera,  au* 
dire.  Lamb,  Sic  noster  Mil.  ii.  2. 
07.  et  III.  2.  6.  Mercat.  ▼.  2.  77. 
Trncul.  iv.  4.  80.  Enniut,  *  Lonai 
pertnm  ett  operx  cognoseere  civet.' 
Greaoo. 

7  Ubi  tatea  Aaac]  Lego,  Ubi  intro 
kmm  netMUB  dedaan,  via  recta  cknem 
ObimmL  « Clavia '  hie  pro  sera.  Sal- 
aait.    Vide  notaa  Mottell.  ii.  1. 

11  JMku]  Pahnerins  legend,  een- 
set  <4iama.'  notnm  enlm  nbi  plares  in 
grege  tanri  tint,  de  aso  joveneamm 
inter  te  dimicare :  qui  impar  sit,  nen 
niti  ex  inaidik  conari,  et  idenlldem 


1808 


NOTJS  VARIORUM  IN 


retpecUre,  com  operan  aliqnam  ▼«• 
lentiori  snrripit.  Adjsvat  quod  in 
•a  palestra^  tmtnu  pro  valido  fre- 
quentalnr.    Uorat.  Od.  ii.  5.    Tar- 

Videntur  id  vclle  taqnentiay  '  Re- 
•pecto  idrntidam. '  8ed  videntnr 
tantoitt.  Qoit  igitnr  Tal  taoteatiam, 
vei  lectioDen  varaoi  eniat  ex  tot 
lacanU?  Abstinaads  pottat  aont  ma- 
not.  Bajdb«ra. 

iAJd^umrert]  'Oladinm'  nentro 
feoera  potitiini  aotiqnia,  aotat  No- 
Diat. 

S6  UH  ^fpdli9  Cafiaam  CMtum^  im- 
faan]  In  nnllit  tortptU  reparitor  rh 
Coiina.  Ergo  in  rellqno  dalenda  est 
litera,  et  mntanda  distlnetioy  nt  tit, 
Ubi  njppelifit  Cwntif  in^mm*  OronoT. 

40  Sejfh  v€$i€  id]  Id  est,  obdocit 
▼eite  naturam  moUebrem. 

41  SmUum]  Id  est,  nataran  ma- 
liebren.  Vid.  notas  Amph.  ii.  S.  et 
Cnrcul.  I.  !• 

48  Qtiui  9enii8]  Venoste ;  sed  ma- 
gis  probo  HbroriNn  vett  scriptnraoi| 
lUique  aiii  Ubm  mHU  comftmgU  6«r- 
bm:  tametsi  non  repogno,  si  qnis  tx 
editis  avornm  menoria  malit,  lU 
puui  $Hi$  Ubn  mtki  ctmptmgii  btrbM* 
«8etas'  qoiden  deasam  eapiilonim 
horrorem  Tocat,  adoiodam  scile  et 
eleganter :  atque  a  caossa  eadeniy 
neteio  qui  poeta  Tetns,  '  barbam  sa- 
tosam/  J.OtU. 

M  PrmJhOm]  Vide  notas  Asia.  ii« 
4.84. 

6S  Qaa  <fa  M6q  Vide  notas  Rnd. 
U1.6. 

64  Jdilaif<i>aU«aMmat]  Vide  no- 
tas Poennl.  ii. 

ScBitA  III.  I  Ard§9jUgUw]  Qnem- 
adnsodum  ^flagrare  invidia/  dieitur  is, 
in  quem  nwgna  invidia  concitataest ; 
ita  *ardere'  se  *flsgitio'  dieitSta- 
lino,  propterea  qnod  sammam  dede- 
cus,  et  flagiUum  admisit.  La«i6. 

10  Vmrnrtm  awom]  Soil,  impnlit  ad 
bas  fallacies. 

SCSMA IV.   I  Ch.  UH  in  fi]  Racte 


qntdem  bos  Tenns  CliaUao  tribait 
Lanibinas:  aed  qnod  idem  b«c  a4 
speetatores  dici  aatumat,  Teriaiaiila 
non  est  Crederem  potias,  Cbalinaai 
liabUu  niiiliel»ri  ea  ssdilMU  Alcesiaii 
prodeonten,  his  verbis  sencn  alloqai, 
eomqoe  per  ridicalnn  ad  concubitaai 
vocare«  PitUr,  iifaret  Jfaastlieiifct} 
Aactores  non  discrepant,  qoi  Massi« 
liensiam  mores  et  '  niollea '  vocaat 
et  *severos»'  sed  diversis  ssecnlts. 
Ergo  volt,  nbi  ta  et,  qui  severitateo^ 
gravitatem  et  castimoniam  singola* 
rem  vnlta  prsrfars;  cam  intereaais 
neqnam  ?  Brod^aSy  MisceiL  lu.  S7. 

%  SiwU  mMgUmre]  Lego  e  Vatic 
aUtt  M  mikUctm'€me :  probm  tai  •ceum. 
PerUti  herdi,'  Qoippe,  '  tnblectare 
os/  est  lodos  aliquem  et  jocam  facere, 
germanUsima  Plaoti  phratl.  lAptku. 

4  Caataofli  actfooai]  Caois  occor- 
sum  mines  ioautpicatum  mibi  lore 
spero,  qoam  oiorit.  '  Canine  sccva ' 
est,  com  canis  latrat,  ant  ringitor. 
Ait  enim  minos  gravem  fore  canis 
latratom,  qoam  probra  et  conuune- 
lias  et  jorgia,  qnibos  ab  uxore  rixosa 
onerabitur.  2Wae6«s  viii.  II.  et  xvi. 
i.  Male :  fingendom  enim,  dnm  deti- 
berat  qoa  ae  vortat  8  tali  no,  in  banc 
partem  nescio  qnod  aliiid  animal  ei 
anspiciom  viss  dare.  In  aliam  partem 
praecarrare  canem.  Id  anapiciam 
melins  pntat.  £t  in  eo  eventnm  ba- 
bitnro  fallitur.  Incidit  enim  in  nxo- 
rem  con? itiis  admorsnimm.  Grsn. 

6  FicuH  aeifiiBm9\  Ita  enim  re  amis- 
sa  interrogari  solet.  Paulo  post,*Tno 
quid  factum  est  pallio  V  Vide  notas 
Mil.  IV.  1. 

II  ifmm  pokm  tit}  Ainnt  bic  de- 
esse  vertos  novem,  idqne  patera  ex 
Ms.  Camerarii.  At  vet.  codex  Parts, 
addil,  iVaai  pore  ^io^ai  ^a^acanfar  ce» 
Un  vidL  Hinc  si  sic  legamos,  ant 
parom,  ant  nibil  deease  videbitnr  ad 
sensum:  Ol.  lumd  mealtiv,  Acrek, 
fiaai  palam  $9i  Jam^  €i  pmo  eUpd  fmt* 
eumque  Mi  cHenu  St.  Nea  laces  P 
Ol.  mm  her^  vera  Ucf*  Ditsald. 


PLAUTl  ClSTltLLAR.   ACT.  I.  SC.  1. 


1899 


la  mmi]  Casioft. 

17  IMhae  dicta]  Dousa  F.  ihta 
bic  aceipit,.nt  Homerns  Aros,  hoe  ett^ 
r€$  :  qnomodo  illml  in  Ciri  Virgiliaoa : 
*  Qvtf  ritur  ex  omni  verboram  injuria 
dicto.'  Sic  Hebrasi  dicnnt '  verbiiiii ' 
pro  facto;  sic  Latini  *  res:'  Dam  a 
fSiffts  el  veteret  dicebant  nsn;  quod 
deeortatom  in  re$;  at  alia.  Scalig. 

SS  Nidum  Ml  earn  amit89o'i  Partieu* 
hi  dmn  sane  vacf t ;  quia  in  nulla  nee 
Gmteri  nee  nostrarnm  aiembrana* 
mm  reperitar;  sed  qoss  totum  v^r- 
aan  spnriiim  facere  volait«  ioepfi 
fait  hominis  manns,  coi  non  debnit 
aorem  prssbere  Orotems.  Non  ille 
tam  primasy  qai  capere  oon  qolvit 


<  ne '  interdam  pro '  oedam '  elegan- 
ter  dici.  Vide  nostra  ad  Livii  ni. 
S2.  Gronw. 

S6  Prospero]  Ex  animi  tai  senteB* 
tia  largior.  Lamb. 

31  Imiignite]  Cam  indicio  not*. 

Orbx.   S  Ht0Mi]  AlcesiroL 

4  Meritit]  Sell,  histrionibos :  qn!- 
bas  ita  roeritis  mannam  plaasas  de- 
betur.  loepte  Lambinns  numut  meri' 
las  conjuD|(tt.  Tatdtm, 

7  Smpp^netur]  *  Propria  tuf^pmiehir: 
nam  at  saMitct  dicnntur  qo»  note- 
mas  amittere,  ita  sappoiit  qua  non 
desideramas.'  l>0RaC«s.  NatUea]  Vi« 
de  notas  Asin.  t.  2. 


CISTELLARIA. 


Argumentum.  1  Lenmiui  Suffon} 
Dmnipho  Pbaoostratam. 
2  Pairiam]  Lemnum. 

5  PuMltam]  Silenium.  Servotui] 
Lampadio. 

4  ToUU]  Vide  notas  Ampbitr.  ii. 
1.  S. 

6  Alii]  Melanidi. 

6  Bactf]  Uxore  priori  mortna. 

7  Adofescenlala]  Alcesimarcbo. 

II  Ut  erai  nactiui]  Qdia  solos  cam 
ea  Gonsaeverat. 

ACTUS  L 

ScBNA  I.  1  Crm\  Priscianofl  in* 
terpretatnr, '  vidi/  Sed  est  potias, 
'jndicavi;'  ▼el,  at  Varro  explicat, 

*  constitoi :'  sic  etiam  interpretatar, 

*  cemere  bereditatem  :'  cum  heres 
eonstitoat  se  adire  illam  velle,  dicit 
earn  '  cernere  :*  et  cam  id  fecerit, 
'  crevisse.'  Cosier. 

4  Ire  habUum]  Pro,  habere.  Vide 
notas  Pers.  act.  i.  2. 

6  Widi$  rebas]  Vide  notas  Epid. 
iv.2.etStich.  lu.  2.. 


9  PW  ittoc  gmdem]  Prandio  tam 
nitido :  nobis  facile  est,  frequentem 
tibi  et  assidnam  operam  dare,  at  ad 
asam  tunm  paratos  habeas.  Doaza.  . 

10  Fnquentare]  Id  est« .  frequen* 
tem  operam  dare.  Lamb,  Doax.  Fre- 
quentare  tibi]  Ex  Lambino  et  Douza 
interpretantnr  frequentem  operam 
dare.  Sed  sic  te  non  tibi  fa^ral 
scrtbendom.  Imo/re^aratarehic  est 
freqnentes  et  sspe  prsBsentes  red* 
dere.  Facile  est,  inqnit,  tibi  istoc 
pretio  freqnentare  nos.  Cicero  pro 
Dome  c.  3S.  *  quern  ta  tamen  popa« 
lum,  nisi  tabernis  clausis,  freqoen- 
tare  non  poteris.'  Sulpicia :  '  Musa 
quibas  nomeris  heroas  et  arma  fre- 
qnentas,'  id  est,  ad  partes  voces,  fre- 
qnentes memorise  temporam  ac  cele- 
bres  reddis.  Vide  nostra  in  Seneca 
Consol.  ad  Marciam  c.  S.  Gronov, 

14  Ea  ut  expeiam]  Sic  Camerarios, 
quum  codex  ejus  et  Pall,  script!  cam 
editis  expetei :  nisi  quod  Pal.  4.  c«- 
p#tom,  sed  supra  scriptam  exipeetu. 
Itaqae  Oruterus  rogat,  an  fuerit  exj 


1900 


VOTiS   VARIORUM   IN 


jMlctfev,  pro'eT|>etenetit;*  Pins  ex* 
petem;  Pareun  eacpetUom,  quia  in 
Lang,  expetim.  Alii  vetaot  qaicqtiani 
iMitari,  qaaBU  seaicntia  sit*  qne  vul- 
gati,  idem  velle  et  nolle  earn  detnoni 
amieKiaiD  ease.  Sed  car  tantnm 
abennt  scHpti  ?  Nimiriuii  tcripsit 
Plautns, «« Id  expeiintm.  Qaa  ineli- 
Bttioae  verU  utltar  et  in  Aiiti.  in. 
u  et  Bpkiieo  ii.  2.  Notabile  quod  in 
seriptit  notis  babet  Parens :  Si  liett 
dicere  qnod  aentio,  V.  C.  notter  vi- 
detnr  at  post  expete$  desiderare  nli- 
qoas  adbnc  voces,  &c^  Videtnr,  in- 
qnam,  locos  vaeona  soribendis  all* 
qoot  yerbis,  si  coojectnra  captenda 
est  ex  ordioatione  versnnm.  Sic  ille. 
Sed  pro  vocibas  et  verbis  Uteres  dl- 
cere  debebat.  Gronovnif. 

18  NUi  di$eipUnd]  Ditciplina  bic 
est,  agendi  modus  in  familia  pns* 
scriptns  et  observandns.  Ut  nulitiae, 
ita  est  discipline  familiae.  Piantns 
Mercet.  'Hsec  hie  discipline  pessi* 
Ma  est.'  Boxhom, 

21  Ii^k$cahtd]  Aiqw  id  merum  in* 
Jueabaif  qnam  ii^fmcab^f  maliint  apnd 
Plantnro :  cnm  ego  ti(/kacare  verius 
pntem :  qnod^  cnm  generosi  vini  ni- 
grior  sit  color,  dilntior  mixta  aqna, 
fbsciorqne  reddatnr.  Tumeb,  Hicei' 
ne  istud  decet]  Hoc  locone  decet  de 
▼ino  et  discipline  domestice  qnerl  ? 
Lamb, 

24  Ordtecm]  Meretricinm. 

S2  Nottra  eoph]  Mirifice  interpre- 
lantnr,  nottra  copitt  noi  nit  nalunt; 
boe  esty  nt  corpore  qnaestnm  facia* 
must  edolescentes  enlm,  qnum  ho- 
mm  libidinl  e  meretricibns  esset  sa* 
tisfticlnm,  snmmetes  illas  matronas 
minns  cotoisse.  Nihil  hVc  de  qnsstn 
Corporis :  nihil  de  adolescentnm  cnl- 
tn  desiderate  a  matronis.  Ordinom 
hae  sunt  hiYidis,  non  momro.  Liber- 
tine  moRer  loqoitnr :  ex  qno  genere 
plerseqne  erant  Romae  qnsestum  cor- 
pore facientes.  Itaqne  patronos  et 
patronas  habebant.  Harnro  erga  cli* 
entulas  soperbiam  narrat.     Suarum 


•fwm,  ifc.  non  est,  anis  epibvs  oea  il- 
ke  non  jntent;  sed,  Tolent  nos  ex 
ipsis  pendere,  iptes  reapicere,  sine 
Nlamm  gratia  vivere  non  posse,  i^oe- 
ira  copitf,  4*.  Id  est,  per  nos  et  noa- 
tris  viribus  stare,  rem  et  atelnm  ob* 
tinere  posse  nolnnt ;  aed  deprlmnnt 
BOS,  qeentum  in  ipsis  est,  hnroilea  et 
obnoxias  habent,  et  profaibent  crea- 
cere  eo,  nt  ebsqee  ilkmrn  petroeinio 
et  tutele  salfc  siaras.  Sic  bic  mn- 
lieres  r  sed  plemmqne  luee  et  viro- 
rmn  et  aocielatnm  etqne  adeo  etiam 
civitatnn,  qni  qnaeve  enctores  In- 
bent,  et  in  clientele  aunt,  jnste  qne- 
rela  est.  Qnod  noase  deeebet  eea, 
qnisoliandinntpoUticl.  Graeae. 

SI  Snique  omniitm  renm]  Vohint 
eccipi,  quasi  sit,m  et  •wmium :  et  md 
enim  et  onmtacm  regi  a  verbo  imdigere. 
QnsB  si  explicatio  displiceat,  illis 
hand  dnbie  satisfactnrom  qnod  in 
scripto  invenerint,  Simtdque  oaamon. 
De  qno  qnis  diibitet,  inquiont,  et 
qnid  aperiins?  Homines  boni  non 
intellexernnt  antiqnnm  genus  loqnen- 
di.  Omnam  rermm  est  in  omnibas  re- 
bns.  Ut  apnd  Ciceronem  pro  Qotoc- 
tio  I.  'Sane  ceteremm  remm  pater- 
families  et  pmdens  et  attentns,  ena 
In  re  paollo  minus  consideratns/  Te- 
rent.  Adelpb.  iv.  6.  'Nolira  cetera- 
mm  remm  te  secor  dem  eodem  mode.' 
Symmachns  Epist.  1. 15.  *  Noatrates 
Tirl,  qni  eliarmn  rernm  ssspe  disseo- 
tinnt.'  Vide  Scioppinm  Veris.  1. 19. 
Gnmov. 

37  Aquam  frigidam]  Nihil  hie  est 
aliod,  qnam  amentibni,  eas  eecnsan- 
do,  qn»  emantnr,  injicere  frigos  et 
snfllamen.  Boxhorn,  *  Frigidam  ali- 
en! clam  snffnndere,'  est  gratiam  all- 
cnjns  ant  famam  clandestinis  petltio- 
I  nibns,  ant  celnmniis  deprimere  ac 
refrigerare.  Qnod  genus  hominnni 
Orsci  eleganter  XaJOpt^ierus,  1j  Kpv^ 
d^KToSf  Tocant.  Trauslatio  ducta  est 
eb  eo,  quod,  nt  Titinnins  ait  Sentina, 
*coqnus  magnirai  abenom  quando 
fert it  paulo  confntat  tma,  qnodqoe 


PLAUTl   CISTBLLAR.   ACT.  I.  SC.  1. 


1901 


iiqas  in  abeno  igni  adpotito  bullien- 
tU  atqiie  efferveacentU  Kstut  frigida 
adfata  considit  et  Mippriinitiir.'  Ut 
aoten  vigens  amor  ant  gratia  calori, 
aic  eadem  langoida  remistaqae  tepo- 
ri  attt  ffigori  adiimiilatiir.  Horat. 
Sat.  lu  1. 60. '  O  poer,  ot  tit  Vitalia, 
aetuo,  et  majomm  ne  quit  amicot 
Frigore  te  feriat.'  Saet.  Aug.  cap. 
66* '  Cum  ille  levi  frigorit  tnvpicione, 
•t  quod  Marcellua  tibi  antcfcrretur/ 
Stc.  Sic  la  jure  civili  *  frigutcolom ' 
intar  virum  et  uxorem  ett  remisaat 
amor  et  distenaio.  Sic  etiam  Gr»ci 
ifr^Tyi*  vsQf paot.  Gr0tMv» 

S8  Vki§  ami]  Vetercs  in  iii,  io  qolo 
boa  vokbant  reticere  verbum,  con- 
teoti  fuere  aolo  yetbo  '  solere.'  €•• 
toll.  Carra.  107.  *Consttle  Pompeio 
ptimum  duo,  Cinna.  telebant  Mcecbi.' 
Snbaaditndnm  i/mx^^*  ita  beic  in 
Plauto  non  eat  obtcnran,  qaid  snbaa* 
diatur.  Scalig, 

St  PMum]  Vide  ootat  Aain.  u  t. 
£»mt  diproiMm,  deprimo&t,  Yitope- 

4%  lAbitimml  In  libertinis  bob  yi/^ 
dicabantur  fortiva  Venerif,  atqae  ex 
eo  erdine  molts  mertuices  erant. 
Timeb, 

42  Ex  pairibm  cmnenticiUH  Mon* 
atra  cofljeetorarum :  ex  fmiribrngcou' 
lilgrmf;  ex  ptUrikmi  cmwenim  ;  ex  pari" 
tm$  €omemii$;  aar  purlt^  caaomlut; 
ex  fmiribm  eomtiguU  ;  ex  patrikti  eon* 
JUmetU;  ex  fMetUms  emwemtie.  Codex 
opthnosy  ex  ptUrikite  eemtemtue,  Cai 
aihil  Uteris  propioBy  ot  senan  nibil  ap- 
Cioa,  YldfOy  qaam  ex  p€triku  comment 
IM  ;  boo  est,  ex  patribns,  qoibna  bos 
partus  sopposaimus :  qnibns  vos  esse 
fiiias  fiBximas.  Q«id  eiiim  boc  magts 
coovenit  istis  sc.  seqaente  i  *  ilUco 
eaodem  pnellam  peperit»  qoam  a  ma 
accepcrat,  Sine  obttetricia  opera  et 
doloribot.'  Quid  quod  io  Trocolento 
Phronesio  est  et  Stratopbani  ^  De> 
prendit  bunc  senaum  qoeqoe  Came- 
rarius»  cujiu  omnibus  istis  senior  est 
eoNJecturai  coanMfa^ictts.    Sed  itlad 


snfficit.  Ovidius  ttriia  Hfetamorpbo* 
si :  *  Assomptumqne  patrem  comment 
taque  sacra  fateri :'  lib.  i.  Artia :  *  ca» 
dere  ante  eras  eommentaque  sacra.' 
lUud  ex  pa<ntef ,  at  Jostiao  lib.  xiiE. 
'  Roxane  matnra  jam  ex  Alexaadre 
erat.*  Intellige  igitur»  illateeteffo 
banc  Biibl  edocafi  (qaasi  quas  pa* 
periaseoMs)  ex  patribua  ooBMsentiay 
qoibns  libait  boc  arannseubNn  defer- 
re.  Graaoe.  5apfr6aa]  Contumelise 
cauasa.  Lamb, 

46  Nubet  w»x  aocte]  liege,  Nubei 
mex:  ntmqmam  ege;  aam  aociagleesa 
est.  iScrJMr. 

49  ifoad  BM  jMsmicI}  ScU.  bob  poe- 
nitet  me  me«  fortansr.  Xaai^ 

60  Nwmqmam  Heeaia]  Lego  ffa* 
€tik^  q.  d.  Nanqnam  per  malaai  ss- 
tateaty  id  est,  senectoteni  paaptr  at- 
qae inops,  sen  mendica  erasora  ea, 
ai  rei  quaereBdm«  dom  liaec  atatnia 
est,  dabis  operain«  Ita,  aaafMam  He* 
aak  jSra,  inquit  Cselios,  sdtaa  adagio, 
est,  quo  significamaa,  nonn— qnam  a 
panperlate  cjnsmodi  oppresaam  iri 
qnempiam,  qua  olim  circomt eata  est 
Hecale.  Ovidii  iUe  Tersicnlos  hue 
fiscit :  '  Cor  aemo  est  Hecalea,  anUa 
eat  quae  eeperit  Irum  ?  Nempe  qaod 
alter  egens,  altera  pauper  erat.'  jE>0a- 
ta.  Omnino  scribendam  Heeaia.  No- 
te Heeak  ia  caoMedia  palliate  pan- 
perlate mstgnis  anas.  Heee^Um  vo- 
cavit  Planlos,  nt  <  Circa,'  '  Nioba,' 
apnd  Latinos  anctores  pro  *  Circe/ 
«  Niobe.'  Mm«s. 

61  Mttti^m  oHinebW]  Valt  bene 
ipai  semper  fore  optparis  obaoaiis^ 
exquisito  vino,  vestibas  pretiosis,d(c. 
quod  arguit  versus  seqnena,  qui  volt 
ehatulem  talem  non  obtiueri  sine 
amaninm  pemicie.  '  ^tatola '  bio 
igitur  pro  vita :  et  quia,  cni  forma 
exqobiia,  ilia  mollius  agit,qttam  quas 
lurpis,  '  setatula '  altquando  forma 
est,  et  qosB  circa  cam.  Snetoniua 
Claudio,  cap.  16.  '  Monait  at  aut 
parcios  setatnlas  iadolgeret,  antcerte 
caatios.'  Gnder.  Pseud,  i.  2. 


1902 


NOTiB   VARIORUM   IX 


54  Sed  pM  iu  tal«r}  Mibi  irsjMtA 
pltucoU  verba,  et  iti|ii  wtnamm 
coofasonini  mmmkfm  videntar;  qos 
obeervato  lege,  at  m- 
eaneioaitate  sic  a««ini  retti- 
taare :  Sed  qmd  iu  mUr  uikae  terh^^ 
Man  oeuUii,  mm  SUenimmt  quid  eedo, 
U  obeeero^  Urn  uhhorrH  BUwrUud9t 
MUMqttam  ig%  fsidi  Ud  tm  trUikrem: 
Niqm  wnmdm  udmqu§  e$,  ui  mU».  Acid. 

60  Exereitum  mftrurtl  Qaid  ait 
ifliperare  extrcUum  diximat  ad  CapU- 
Tot:  ubi  Umen  tic  adbibet,  ot  tit 
aliqaa  •imiUtodo  ioter  rem,  cai  pro- 
priom  erat  boc  genos  loqaendi,  et 
ad  qnam  noster  per  jocum  transtvlit. 
Hie  prortQt  abntitor  ob  ambignita- 
tem  vocabiili  *  exercitnt,'  qaod  acci* 
pit  pro  dolore,  qui  animnia  habet 
ezercitnro.  Noti  tnit  lacrlnit  io- 
jungere  craciatnm  niibi ;  nam  si  per* 
giK,  turn  provocaboot  meai,  Et  vi- 
dernot  interpretes.  Grwuat^ 

61  iVtfi  iiuUUuL  mm]  Ex  opinione 
Stoicoraniy  qui  omnein  animi  mor* 
bum  ex  ttultitia  nasci  exittimaBt. 
7a«6iii. 

64  IndidiMf  uudt]  Operam  date, 
nt  taditftfa^  id  e«t,  eodem  loco,  ande 
aiuUiiiu^  id  est,  amor  tnns  oritur, 
nempe  ex  animo,  eondem  tepelire  et 
occoltare  potttt.  Qoaii  dicat:  Fa* 
cito,  at  animuni  talotariboi  monitis 
iu  iDformatnm  habeas,  ut  stoltitiam 
toam  occnltare  possis.  Laai6. 

6a  Qutd  U9qu€  <g-o]  Scil.  cor,  Id 
est»  sapieDtiam.  Aooe  tibi  alios  do- 
lor cordis  est?  qnod  Deque  ego,  neque 
alia  molier  habet,  ut  aiunt  viri,  qui 
mnlieres  sine  corde,  id  est,  sapieih 
tia,  eue  voloot.  /tfeai. 

69  Si  quid  €9i]  Sive  aliqnid  sit 
qnod  doleat,  sive  nihil  sit,  utrovis 
mode  dolet  mibi.  idem, 

74  Ergo]  Id  est,  certe.  In  me  pe- 
euiatum]  Sentit,  sed  tauqnam  pecn* 
niam  poblicam  amori  commissam, 
jam  ab  eo  diripi.  Quasi  dicat :  Amor 
in  me  perfidiosos  magistratus  imita- 
tur,  qui  pecuoiam  sibi  commissam 


depeenlantar.  LcmMi.  Reetiia  «f  r; 
ta  me  peeultdum  faeil,  id  est,  ne  d«- 
pecnlatnr,  me  despoliat.  Hiac '  d«- 
peealassere '  apnd  Lucillium :  '  D^- 
pecalaseere  aliqna  aperaos  ■»  mc 
deargentaasere.'  Sed  perperam  in 
Nonio  legitor '  depocnlasaere/  Ipse 
Nonlns  a  ^speculo'  vldetur  deda- 
cere.  Quod  est  ioeptum.  *  Dap*- 
colasto'  pro  depeenlor,  vel  pecitU- 
tom  facio.  Selmet,  Elegant!  joro 
usurpator  '  pecalatam  fiicere '  •  de 
eo,  qnl  meretricem  sen  prostibnlmn 
publicum  nxorem  dnclt,  et  publics* 
mm  libidinom  victimam,  nt  ait  Tcr^ 
tull.  quasi  pnblicam  rem  suam  faeit. 
Sic  meretrix  conqueritnr  hie  ^sokm 
rem  iu  ae  pecnlatum  facere,'  Id  •at, 
attrlbuere  ae  oni  amaoti,'Cum  pnblU 
ca  esse,  et  omnibus  patera  qnmatva 
causa,  ex  iustitnto  et  discipttna  me* 
retricia,  deberet.  Greaaa. 

77  Spiuumi  Longnm,  tardura* 
Peso.  III.  S.  47.  et  eadem  iiu  1.  S. 
'Spissigradissimi,'  qui  admodnm  tes- 
te incedunt.  Yarro>  '  nasoimnr 
spisslus,  quam  emorimnr.'  Tnrpi- 
lins :  *  Hand  facile  est  venire  iUi, 
ubI  ipsa  sapientia.  Spissnm  est  iter^ 
Idem, 

85  Noh  me  meretricem']  Pnells  be- 
ne pudiceque  docentnr  atque  edn* 
cantor,  qum  in  qua»sto  non  sedeot, 
neqne  in  earn  spem  prodocnntnr^ 
Sed  tales  habentur  etiani»  si  qnm  oni 
soli  se  dant:  ut  est  in  Heantont. 
Antiphila;  in  Andria  Qlycerium; 
bio  Sileninm;  qua»  se  meretrices  did 
nolnnt,  qnamvis  moliabria  patientlss 
legem  acceperint,  dnm  ne  eorpns 
vnlgarint.  Poimer. 

88  En  unquem]  Ila  vett.  edd.  pro 
umquamne.  OIosssb  H.  StephanI,  En 
an^aom  tf  vore,  utH  wr4.  Oroteros 
laodat  insuper  iilud  Trinum.  ii.  4. 
*  O  pater,  en  onquam  aspiclam  tc  ^' 
Taa6m. 

9S  Contj^tto]  Scio  Noniuns  *  con* 
spicilinm/  aot,  si  ita  legendnm  est, 
^  conspicillum,'   exponere,  '  locum 


PLAUTI   ClSTBLLAJl.   ACT.  I.  SC.   1. 


ido« 


niid«  eontpiecre  pontis:'  quod  vide- 
tor  diminvlivnin  a  <  eonspicione/  ct 
illvd  v^rbtini  aofainiD  est,  qaod  in- 
fcrpretatnr  Varro,  *  qoa  ocnloruni 
coDtpactiiin  flniant.'  Sad  baud  scio 
•n  alt  bnjns  loci  vera  lectio  coa^pt- 
dlb,  riTe  c&iufkUk;  nam  Mm.  Lanf. 
habenty  dmm  rtieo  dmrnKm,  ComifkU : 
Hh  conucmhu  «te,  tfc,  Fortasse  recte, 
«t  ilh,  contra  ntam  volgarem,  adver- 
biam  Ait  da  loco,  pro  illinc,  ex  eo  lo- 
co, nbl  pompam  tpectatam  iverani. 

96  Ui  ego  iUmn  venttremi]  Qao  pac- 
to  illnm  tractarem.  Vtde  notat  Asia. 
I.I. 

97  Cigpi  oaiarf  comtrm  ego  Hhm  et 
me  ai«]  Sie  libri.  Forte  tamen,  tU 
aUme,  Oronov. 

98  AetbimUtrg  amare]  Hie  alleve* 
wmnt  se  in  luo  qoondam  tcripto  di- 
aertim  invenitse  AariimMe:  si  cni 
tamen  placeat  pluriom  codicnm  con- 
aeotom  teqni,  qui  babeaot  Distiutu* 
tare,  non  repognarem.  Sed  fallnnt 
Qtroqoe ;  omnet  enim  alii  libri  Aan' 
mtmkre^  non  Disnmwhre;  neqne  alitor 
ille,  qno  sunt  usi,  qnem  cam  maxiaM 
tab  ocolift  babeo,  nisi  forte  et  ibideni 
unwte,  et  contra^  i^.  nam  ideai  in  bis 
omnibus  character,  et  satia  distingni- 
tnr  ab  altera  litera  seqnentl  versa  in 
ittis,  rei  lM€V.  Matnissem  hsc  tacere : 
sed  jam  Tidi  qnos  asseveratio  ista  fe- 
felllt.  9ed  et  memineris  distingnere, 
aam  H  &me$f  exiimpulo  MeUms  tUt;  ne 
incidas  in  eornndem  ridiculnm  erro- 
rem,  qni  mmtre  extemfuh  explicueront 
amorem  statim  aperira  et  ei  contra- 
riam  potaerunt  Aummkie  mm&re.  At 
anctor,  Amare,  inqoit,  assimalandom 
est ;  non  vere  amandnm :  nam  ^  Tera 
ames,  statim  melias  consoloeris  llli, 
qaem  amas,  qoam  tibi  ipse.  Qoaii- 
qnam  et  mntata  distinctione  bene  so 
babet,  si  morem  PlantI  noveris.  So- 
let  eniro  ille  particulam  extemph  sic 
ponere,  at  Oraecl  r6  /t^Uirra,  nimi- 
rnm  ut  exprimatnr  in  protasi,  sensa 
pertineal  ad  apodosin*    Sle  Mottell. 


1. 1.  *  JSdes  quom  extcmplo  snnt  pa- 
ratat,  expolitae,  facts  probe,  examns- 
Sim,  laodant  fabrnm.'  Pseudolo  iii. 
2.  '  Qaia  enim  cam  extempio  veninnt 
condactum  coquum,  Nemo  ilium  quae- 
rit,  qui  optamas.'  Graaav. 

100  ConeepiUjwrwii  verhU]  Est  alio 
praeennte,  et  Josjarandom  verbis  car- 
ta formula  comprebensis  vel  recitante, 
▼el  pra^legente  jurare.  Dicitar  ad  dif- 
ferentiam  ejus  jurinjarandi,  qnod  ser- 
mon! nostro  crebro  Interponimus,  at 

*  mebercnie.'  *  edepol,'  *  mecastor/ 
aut  quod  nltro  fidei  causa  adfirmati- 
oni  nostras  addimos.  Interdum  ta« 
men  et  nulla  praeennte;  sed  tamen 
verbis  magis  expressis  et  explanatis. 
Itaqoe  multo  sanctius  et  reKgiosios 
habetur  concipere  jnajaraodnm,  nbi 
et  verba  assent  strlcta,  et  alias  pra»- 
iret.  GroNov. 

101  Nune  «^a  dueendei]  Ex  lege, 
qase  jubet  orbas  eis  nnbere,  qui  slnt 
genera  proximi :  et  illos  ducere,  ea- 
dem  lex  Jobet.  Terent.  Phorm.  et 
Adelpb.  '  hsc  virgo  orba  est  patre : 
Hie  mens  amicus  illi  genere  est  pro- 
ximuit.  Hnic  leges  cogant  nubere 
banc/  Lamlrin, 

105  Nikii  amort  i^furiwn]  Ludoa 
est  amantibus,  fallere  et  iuescare. 
Qaod  profecto  lena  digunm  effatom 
est.  jPaa(aa«5.  *  Anuni  injwrium^  id 
est,  perjurinm,'  Festus.  Pro  nibilo 
est.  Aeidal, 

107  Servare'i  Cnstodis  partes  age- 
re.    Vide  notas  Mostell.  ii.  2. 

Ill  /acloifiortf]  Increpare,  convl- 
ciis  onerare.  Vide  notas  Asin.  iii.  2. 
Cortfi  e$(]  Ter.  Aodr.  *  Ant  tibi  si 
nuptiae  hae  snnt  cordi :'  ubi  Donatns, 
'  Cordi  erne  idem  est,  quod  plaCere, 
▼el  gratam  esse.' 

116  ImmuMda]  Illota,  et  impexo 
capillo,  tutoofwr  supra.  Lamb, 

117  Sine  trahi]  Trohi^  HptffHu 
Item  <  defluere '  dicebatur  vestis, 
com  negligentioa  baberetnr.    HOrat. 

*  Rasticios  tonso  toga  deflait  \*  con- 
trtriuro  est,  ^hexinumfw,  CiuoMh,  Vide 


1904 


NOT^   VARIORUM   IN 


nofttra  ad  Seoecam  de  Ira  iii.  35. 
Gr«nav.  Tnkor]  Dicnntiir  *  trahi' 
■•aatet,  qui  amore  coacti  atqoe  im- 
palti,  id  qaod  amanl  mriii  aaqaon- 
Mir.  Lamtui, 

118  QiMiNfa  ila]  U  Lang,  at  et  to 
excusit  lefUar  Hbi  jwptU:  ubi  aaUD* 
das  est  Apxalryi^t  |»ro  '  ta  javaC* 
Antiqai  aniin  Don  aatum  *  javara  alir 
qoem/  ted  *  alicai  javarc '  dicaban^. 
iSfiaiaa.  Sio  quidam  Oalielwat  qao- 
qne  at  Maoriiiis.  l>abito  taoMO  com 
Onitero,  quia  liber  optimna  at  tret 
Pali,  jwoet ;  qoibut  accedit  JoniaBttf. 
£t  noCam  est  nihil  frequenliui  in 
icriplia  librii  reperiri,  quam  Ute^ 
rat  /  et  F  pro  L  et  B  expretfaa. 
Grfaaoa* 

ScBMA  II.  2  SaburrUm]  Or»c«ni, 
T^^tof ,qaod  tigoificat  wkiprnfta  r^t  wtits, 
tpiia, '  taburram '  Lttini  vocant.  Iter 
qua  qni  nimit  te  ingnrgitarant  e'tbo, 
ita  dicti  ab  eo :  qoara  et  hoc  loco  ta,- 
tare  uialieret  dicnntnr  *  tabarratte«' 

8  F(fr«  lMttn\  Vide  notat  Caaioa 
III.  5. 

17  Ricem  »a<«ai,  Mpat]  Dittin- 
goendom,  at  reperirem  tibi^  Rtam  a«- 
tum  tapte  ^aad.  lotciUget  ntram- 
cooiqne  foret»  qnod  recent  natum  eit 
tibi  tupponeret.  £t  allndit  ad  for- 
mulaniy '  qood  natnn  ett.'  Vide  Ob- 
serv.  ui.  a.  Graaat. 

SI   Peperii]    Peperitte  timnlavit* 


38  Qms  wtalum  pummt  tUn]  Dura 
videtnr  mihi  et  pareathetit  et  expli- 
catio  Grnteri.  Valde  autem  veUeai 
in  Mst.  reperiri  qnornndam  olim  edi- 
tornm  tcriptoram,  qum  malo.  Neqne 
enim  id  corrigerem,  ut  Schegkiat; 
ted  planittiniampQtareni,boctenta: 
Qua  mah  mode  ^Mcrraat  ubi  rem; 
diim  prtBtextu  partot  coropelluat 
anuitorat  largivt  dare.  Graaoe. 

SCBNA  III.  1  Et  multiUqm]  lloAo- 
X^of  Kol  ToXw^if .  LuwUf, 

6  AuxUi^]  Paraona  adbibita  extra 
argamentum  a-^aroruri^  ad  indicatio- 


neaa  qnornndam,  qaaram  fababt  ac- 
tio cognitioncm  reqairerct.  Coak 

7  Parpalam]  Anpatalit  at  aattaatt 
tapervacaueit  plane  eapaoam.  Laif 
Tfantlatio  dacta  nan  a  aineity  ot  vo« 
Innt  interpcetea,  qnti  patantar  <|»4- 
dam,  tad  ilia  potatio  nikil  hac  paatt- 
net ;  Temai  a  lanifieioy  in  qao,  qmMl 
aUat  dacnnl  *'  carare  lanaai/  vcl  *  eaa* 
jMBare/  Imc  eat  per  peciiacat  pwc- 
faodie  cjnt  caota  trabere»  idem  va- 
cant '  patara  Uaam«*  TiiisBiaa  Fal- 
lon. '  Date  pentam  lanam  ;  qoi  nop 
reddat  tempori  patatam  racte,  lactte 
at  moltetar  malo.'  Graaav. 

11  Fiaaiai<aff]SicMt.  Camar^na 
addidii,  ia  taM^nt.  Qrntenw»  ritff- 
!««•  Videtar  legeadna*.  Vi  viaalm- 
laa  wmUa  mdcie  ta  via.  Parent. 

IS  Mmlmm  rem]   Pmaam  ez  lege. 


U  Pedtlpat  ptf/agtaai]  Pedam  wl- 
am  inveait.  *  Petfugiam '  idem  eif , 
quod,  effuKinm;  '  parere/  qood  la- 
c^re.  Nibfl  ^r^^^  bic  matandam*  Iia 
*  noram  parere  '  Plaotnt  Tmcnt 
'  diatidium,  talnteat,  pacem  parera>' 
alii  diaere.  BaacAora. 

IC  Atum]  Aaetorem. 

S7  Fmeim  aiar^gfra]  Scil.  idco,qaod 
■MMTtaa  ett»  qoeniam  hoc  vir  optabat : 
id  enim  eottmane  aMritornm  votam 
in  coaMidiit.  V.  N.  Atin.  v.  %  Lwmk 

88  Jq^aria]  Ex  violentacompretti- 
one.  Fit  enim  inlnria  airgiai  ab  eo, 
qui  ei  ttaprom  Infert.  Grttcia  bfifi$t 
^mm  injuria  gravior  ett.  I^aai6. 

41  Ui  «x|faafa<ar]  *  £xpongaia»' 
talionam  verbnm  ett.  Expnngitnr 
enim  etdeletur  nomen  debitorit,  cam 
onmit  pecania  partolnta  ett. 

48  Jaittt  arectii  earn  tfoanua]  Silea- 
tiom  et  Uic  Palatiaornro.  Sexnattri 
ad  earn.  Scrtbendnm,  Aac  alii  malcr 
ftftetii,  jatti<  orcrtft  ad  te  earn  daawm; 
veJ,  auiier  ratctvtl,  aroatti<  od  ae  mm 
tfaaiaua.  Sic  Cicero  ad  Att.  iv.  14. 
<  Velim  domum  ad  te  tcribat.'  Et 
xu.  1.  '  Pottaaiiam  Solpicii  domam 
ad  te  Yeniite/  Caetar  de  Belio  Cir. 


PLAUTI  OlSTBIiLAR.   AOT.   II.  SC.  1. 


1905 


!•  61*  *  Q«ibiu  Uterb  BoneQaqao  Ro- 
mim  perUtit  magni  domnm  con* 
cartas  ad  Afraniuniy  m»fa»  grata- 
Utiones  fiebant.'  Ubi  male  Faernai, 
'  deroom;'  mala  Hotomaonos,  *  magoi 
md  domom  Afraaii.'  Gnmov, 

62  Ve$UiiJnati$Ugikui]  Veristima 
ilia  lectio.  Qood  eoim  Tir  doctot 
ii«gat  te  expatare  quomodo  Icgibot 
Boxilia  aagerentor*  fogit  eoai  ratio. 
Noo  ad  aaxUla  tantam  ea  referantai, 
qoadejaitlB  legibvs  dicaotar;  sad 
ctiam  ad  socios :  ServaU  vt^fg  $oew$i 
veiertM  ae  mvif  Augei4  muxiUm  9€$irii 
jmtUM  Ugibui,  Jotte  iropcrando  dieit 
Romaooii  noo  solotti  socios  soos  sibi 
oooservatoroty  sed  etiam  aoxilia  ano> 
tnrot,  id  est,  geotes  txteras  et  alieni* 
geoas,  plures  inoitatoros  ad  aoxilia 
sijbi  sabmittenda.  *  Aogere  aoxiliay' 
id  est,  Ottoienini  aoxilioram,  vel  aoxl- 
liarinm  popoloroni.    Res  piaDissima. 


vol  dolosifl,  vel  feris,  meemttaglt  mo- 
ribos.  Locretins  lib.  v.  <  Nec  poterat 
quemqaam  plaeidi  peHacia  pooti 
Siibdola  pellicero  in  frandem  riden- 
tibos  nndls.'  Propertins  n.  IS.  *  Set* 
licet  alieroa  qaooiam  jactaninr  in 
unda.'  PoMierai. 

16  £o/«ofte'«]  Cor  antem  Lemniat 
qnia  gens  ilia  petsime  id  temporis 
andiebat,  rasticitatis  et  infacatift 
▼itio.  Sic  Troc.  it.  4.  *.Qai  to  infacc* 
tns  Lemno/  &c.  Dmat^ 

19  Neju^nrmidmm  naslniM]  Neqoc 
enim  perjone  reperimor,  nt  tu  orga 
filiam  meain.  Dcmeu 

21  Quodcunque  optet]  Interrampit 
lena  orationem  Alcesimarcbi.  fiajr- 


ACTUS  II. 

ScBNA  I.  2  Domi  facto]  Id  est» 
meopte  exemplo  comperior.  Sic  Cas. 
If.  !•  at  vide  notas  Miiit.  ii.  2.  et 
Merc  II.  S. 

5  Difftrar]  <  Distnrbor  et  in  di- 
Yorsom  feror.'  Doiial.  Mentem  oMimi] 
*  Mens '  eoim  in  animo  est,  nt '  oca* 
Ins'  in  corpora.  Lncret.  4.  *  Mens 
animi  vigilat.'  Lambm.  *  Mens  animi' 
malebant  interdnm  eleganti  peri- 
pbrasi  dicere  veteres,  qnam  mentem 
et  animum  simpliciter.  Epid.  iv.  1. 
Bacch.  111.  4.  Lucretins  ssspins.  Sic 
etiam  CatuU.  '  Nec  potis  est  dnlces 
Muaamm  exponere  fetns  Mens  ani* 
mi.'  Eodero  modo '  ingeniam  animi' 
Comific.  ad  Hereon.  2G.  Gromv. 

7  Omnia  tafsnta  stwl]  Voloerat 
dicere  mnlia ;  sed  aogendi  canssa 
dixit  oaiata.  Alibi,  '  Qootillicbomo 
animos  babet  ?'  Douxtu 

8  ilgtl]  *E^a^ff4,  tassdater,  imfOiii. 
Lamb.  AfpHU]  Affectat,  invadit; 
ttt  gladiator  adversarium.  Nam  *  pe- 
lere '  gladiatorium  verbam  est.  Toa^. 

11  Mantimii  mmlmi]  Vol  incertis 


27  Hk  flpMd  hm]  Salivam  mibi 
movet  qood  est  in  vet.  cod.  Alesat- 
mmrdufldeic9nft'egitHt€$»iraw^  Nam 
certe  de  violate  bospitii  jnre  hie  bob 
agitnr,  qaod  volant,  sed  de  fide  non 
servata.  Et  qnemadmodnm  prover- 
bialiter,  tesseram  hospitalem  fre* 
gisse  diccbatnr,  qni  bOspltii  jas  vio* 
larat ;  sie  et  fidei  tesseram,  qni  pro- 
missam  alicoi  fidelitatem  non  serva- 
rat.  Di$$M. 

29  Inter  Naeoai]  *  Veins  verbom,' 
Latinis  est  idem,  qnod,  tritnro  pro* 
Terbium.  Et  verosimile  est  in  ore 
vnlgi  rrceptam  olim  et  tone  temporb 
dieendi  formnlam  faisse : '  Quod  dadi, 
datum  non  vellem  :  qood  reliqnum 
est,  non  dabo.'  Cum  nempe  amici- 
tiam  rennnciarent,  et  pceniieret  be- 
nefieii  hactenns  collati.  Nisi  a  cre« 
ditoribns,  plura  credere  noleotibns, 
sit  desnmptom.  Bojdbam. 

21  Rfspsnaa]  Festivior  arit  lectio, 
^0  me  responioi  tUn.  Quid  opus  est 
ma  dicere  non  remissnram,  cum  la 
Ipse  dixeris?  Sic  versn  sequenti. 
Oeminnm  plane  illi,  qnod  in  sacris 
Uteris,  '  Tn  dicis.'  Sdopphu.  Pr^ 
mereeponm]  Qaieqnid  repngnent,  rec- 
to Scioppins,  respommu.  Sic  infra  iv. 
2.  '  Hiccine  to  ergo  babitas  ?  Ph. 
ailolare.'    Aalnar.  lu.  2.  *  Argenti 


Dtlph.  et  V«r.  Cine. 


PUmt, 


6£ 


1906 


NOTiB   VARIORltM   IN 


vigioti  minas  habettie  ?  Le.  Ariola- 
re.'  Talia  sdnt.  Casinm  ▼.  4.  'Times 
ecastor.  St.  egooe?  Ol.  band  men" 
tire  hercle.'  Piend.  ii.  2.  '  Qoasi  tii 
dicas  me  te  velle  argento  circoiBdii- 
cere?  Ha.  Imo  vero  qoasi  tn  dicas, 
qnasiqoe  ego  autem  id  suspicer.'  Et 
IT.  7.  <  te  ad  roe  misit  Polyroach»- 
roplagidcs  P  Ha.  Vera  merooras.' 
Rndente  ii.  !•  '  Nod  venit  P  Am. 
Vera  prcBdicas.'  Et  ibidem:  'Noo 
rem  divioam  facitis  bic  wa»,  neqaa 
hems.    Am.  ariolare.'  Gronov. 

SI  Cimmenior]  Alind  ago,  aliud  a- 
nimo  voluto ;  neqne  qo«  dicis  ani- 
calto.  Twhm. 

16  Mtdioxwm]  Sunt  ii  qnos  Onecl 
SoifioMis  appellant:  de  qnibos  Plato 
in  Symposio,  et  Apol.  de  Deo  Socra- 
tis.  Nonius,  '  Medioxomnm,  id  est, 
medio  actum  roodo.'  Festus,  *  Me- 
dioxumum,  id  est,  mediocre/  Dii 
antem  qnos  jorat  A  Ices,  a  Or»cis 
appellantur  Dil  tApdanoi,  x^^^i  *( 

S7  FUm'\  Hie  perspicne  errans  in- 
ducitor  adolescens.  Juno  6nim  soror 
et  conjux  Jovis  est,  non  iiiia.  Sic 
Satomos  est  pater  JoTis  et  Jnnonis, 
non  patruns.  Ita  Ops  (qns  et  Rbea 
et  Terra)  Satnrni  uxor  est.  Lamb. 

41  ^fe  df^ts]  Mentem  adimis. 
Alludit  ad  Mels^nidis  nomen.  Quasi 
dicat :  tu  Melieni  roe  delenif.  '  Dele- 
nire/  et  '  delinire '  idero  Terbnm  est* 
Camn. 

46  PattUorul  Dii,  quibus  in  pat  el* 
lis  epulse  apponebantur,  et  qui  patel- 
lis  colebantnr;  non  pateris,  nt  La- 
res et  Penates.  Varro:  <Qnocirca 
oportet  bonuro  civero  legibns  parere 
et  Deos  colere,  in  patellam  dare 
^icp^  Kftittt*  Vel  ita  dicti  a  pisei- 
bus  roinutis,  qui  in  patetlis  appone- 
bantur,  non  in  pateris :  qneroadmo- 
dnm  cibi  tenniores  et  vilibres,  ut 
oluscuU  e  terra  nata,  et  similia.  Lamb, 

47  Nttgodem]  Alius  dixisset :  Dii 
me  faxint,  ut  roale  peream ;  vel  tsle 
quid ;  nisi  ego  te,  dtc.  Verura  aroan- 


ti  nque  dirnro  et  borribile  est,  iioa 
oscntari  aroicam,  atqoe  alii  sano  ia- 
terire.  Et  tox  rtmif  delesratioDem 
facit  magis  diram.  In  snroros,ora- 
tio  amatoris  insani  pertarbata  ear. 

50  Pedaiu  teHui]  Id  est,  repetitn, 
accesRU,  vice  :  quasi  per  pedero.  No- 
fttas.  Cato : '  Igitur  tertio  pedafn  no- 
bis bellnro  fecere,'  &c.  Explirari 
tamen  etiam  potest,  impeto,  infsres* 
sn,  incursu.  A  veteri  Critico  expli- 
catur  rpkri  wtptcHos.  T^trnebus.  Ej/Hx* 
ero]  Vide  not.  Aropb.  i.  S.  Asinar. 
IV.  2. 

66  JEqwi  life]  Anlnl,  ii.  8. 

67  Perdam  aperam]  Ad  Alcesimar- 
choro  remittaro  potius  fiUam  (quo 
facto,  operam  perdaro:  nam  rooti-* 
Buo  earn  extmdet  foras)  qaaro  com-  . 
mittam,  ut  filiaro  m^aro  Interfmat* 
et  ita  caresm  filia.  Lamb, 

ScENA  II.  2  Mi$errimam  hmbm]  Ma- 
lestisKiroos  fui  lenae  damore  roeo. 
Lamb. 

9  JmmetnorabUU]  Lexicon  Gneco- 
Latinnm  vetus:  funuMPuAs,  memof- 
8U8,  memorabilii.  Ergo  immnmormbUkf 
qov  simnlabat  nihil  meminisse,  ne- 
qne adeo  scire  ejus  rei,  de  qua  tcis* 
citabatur:  plane  ex  disciplina  mnli- 
ernm,  '  de  se  si  creditor  ipsis.'  Mi- 
lit.  III.  S.  Gniier* 

5  AdmtndH]  Id  est,  ad  mcenia  ad- 
movi.  Ut  tanqnam  de  rooKroento 
oppngnands  urbis  loqnatnr,  roi  fa- 
bricsB  adroosninntur.  Sic  Pwud.  rr. 
1.  *  Oppidnm  admoenire,'  dixit,  pro 
obsidere.  GnOer,  Eadero  translatio 
apod  Cic.  Agrar.  ii.  19.  '  Cum  iotel' 
ligam,  hanif  totam  fere  legero  ad  ilK" 
us  opes  evertendas  lanquaro  macbi- 
nam  coroparari.'  Gtanwo. 

SCBNA  III.  14  Perga  tUom]  Dno 
isti  versus  in  veterl  Caro.  cod.  sont 
destituti  non  capita  aut  canda,  sed 
corde.  Varie  supple vemnt  varii. 
Nobis  placet  exemplnn  priscorom, 
qui  Apellearo  Venerem  imperfectaro 
roalnemnt,  quam  integrari  maun  ex- 


PLAUTI   CISTBLLAR.   ACT.  If.  SO.  3. 


i9or 


tranea.  GruUr,  PergoilUm]  Vel  ftie 
l«pp  potsel,  Perg^  jmeUam  his  aUoqui 
diciit^  iU^c  antu  FwrHve  malrem  se,  ne 
di$eNtSy  vocal.  Sennn  manifesto.  A- 
niit  ilia  fnrtive  ae  matrem  tnam  vo* 
cat :  ea  tantom  de  canssa,  ne  se  de- 
aerait:  aed  fortam  facit,  cnm  id  fa- 
cie- Pislor, 

19  T^entamagna]  * Talentnm mag* 
nam'  ipsom  eat  Ulentnm  Atticnro 
sexagiota  minaram.  "  Qaod  sic  ap- 
peHarant  RomanI,  qtiik  erat  alind 
talentam  Neapolitanam,  Rbeginnm, 
Sionlnm  panrn  sommap.  Vid.  de  Pec. 
Vet  III.  S.  Grtmov.  TaUtUa  dotW] 
V.N.  Pertain.  I. 

90  Non  enim  Me]  Seil.  habitabifl 
Ex  TuMcomodo]  Lydornm  enim,  qni 
pan  Hetrnriv,  6Ha8  ex  roeretricio 
qnarsta  dotem  aibi  comparare  solitat, 
tradit  Herodotns.  Palmer. 

^  iiaiictf  ntetf]  Melcnidi. 

97  ObnptA  aquiUam]  Id  est,  re- 
creat  me :  ut  fit  lis,  qui  animo  de* 
fecti  aqnr  adspersa  recreantar.  Illo 
eokii'mendacio  se  elabi  posse  sperat. 
Featns  interpretatar,  *  sipat,'  *jacit:' 
et  hide  esse  ait  *  dissipat/  *  dinjicit :' 
*  obfltpat,'  •  objicit :'  •  insipat/  « inji- 
cit*'  Ita  hic»  ohnpat  est  adspergit. 
iMmh. 

SO  Ne  htreU  hoc  Umge:  dettUi]  Sie 
edidit  Grnterns  ex  scriptis,  nisi  quod 
ipse,  ut  Yisuro  est,  interpnnxit.  Sed 
acrapntva  est  in  eo,  deatUi  Inttare, 
Non  enim  destitit,  sed  perseveravit 
in  mrgendo,  donee  extorsit  tfnni,  quod 
\Tolebat.  Posteaest  inventus,  qui 
retineret  in  contextu  Yulgatnm,  ni 
kircle  hoe  edi$serig;  explicaret  tamen 
operose  veterem  scriptnram,  ita  ut 
nnllom  pntaret  relinqni  bssitationi 
interpretum  locnm.  Videbimas.  Tah- 
deoi,  inqnit,  tertit  sermonem  ad  Pha- 
noatratam,  dicens,  se  turn  xlenno  de- 
aiiaae  Instare,  cnm  adjuraret  se  earn, 
qnsa  qmBrebAtur,  monstratnrnm.  At, 
o  bone,  qnis  tibi  concedet,  de$HH  in- 
tUtt  d/bnH,  Latine  dici  pro  hoc, '  tarn 
demmn  dettiti,  cnm  V    Ne  hoc  huge 


accipio  ScMcrucwr,  ut  intelligat,  abie* 
ris  vel  excesseris  vestigio.  Mostel- 
lar.  II.  1.  'Abeamns  bine  nos.  Tr. 
Non  hoe  longe,  Delpbitim. '  Tri* 
nnmmo  ii.  4. '  qnod  ad  ventrem  atti- 
net,  Non  hoe  longe.'  Quod  seqni- 
tor,  leviter  mntandom,  pertHH  /m- 
itare  uaque  odeo,  Gronov. 

41  Mmutrare]  Pro,  monatraturam' 
esse:  nt  roox  'convenirey'  pro  con* 
▼entnram.  Camer, 

46  Ad  mea»  mUentuf]  Nihil  puto 
corroptom  im  hoc  verso.  Scrlben- 
dom  tantum  sine  interpunctlone,/ic 
me  eomscum  quid  nunc  vie  facere  me» 
*  Conscins'  est,  qui  com  aliquo  eti-- 
am  aliqnid  scit.  Petit  igitnr  a  Lam« 
padisco  Phanostrata,  ut  se  consciam 
faciat,  quid  se  facere  velit.  Seiebat 
nempe  Lampadiscus  quid  facere  de- 
beret  Phanoktrata,  sed  ipsa  neseie- 
bat.  Petit  ergo  nt  pariter  conscia* 
fiat  ejfis  qnod  facere  deberet»  Nihil 
alind  latere  puto.  Salmat. 

6a  Eotdem  ego]  Sermo  est  Lampa- 
disci  a  Phanostrata  jam  abeuntis, 
intermptus  a  Melsnlde,  pr»ter  ex- 
spectationem  interpellaote ;  ut  -sob- 
intelligatnr  *  reductam,'  *  redoeem.*^ 
Eosdero  Deos  spero  rogoque,  ut  do- 
mum  rednctam  filiam  aliqnando  ha« 
beas.  Boxhorn. 

60  Uxorio  JUitm]  iEnigma,  qnod 
sic  declarator.  Demipho  doas  dnxit 
uxores,  unam  Lemniam,  eamque  pri-* 
orem,  qns  hie  non  nominator ;  alte- 
ram l^icyoniamy  Pfaanostratam,  pos- 
terioi^m;  ex  qua  tamen  ante  com - 
pressa  fijiam  Sileninm  susceperat, 
qnsB  projecta,  nunc  qusritatur.  Lam' 
bin. 

67  MedioxKmam]  *  Medioxoma/  id 
est,  media  appellator  Lemnia  ilia 
mulier,  qnam  priore  loco  uxorem 
doxit.  Et  Phanostrata  qnodammodo 
bis  nopsisse  intelligenda  est :  semel, 
cum  a  Demi  phone  compressa  est ; 
iternm,cnmjniitis  nnptiis  cnm  eo  co-^ 
pnlataest.  Lamb. 

70  Confragosum]  Aspenim  et  rai- 


1908 


NOTiE   VARIORUM   IN 


pedittun. 

72  QmiM  nxoremi]  Sdl.  Lemniam 
Uim. 

74  Pnjui]  Exponi,  node  est  ilia 
<  projecticia.'  Cam, 

76  Home]  Phanottratam. 

77  £aiii  tnme  pueUam]  <  Piielln' 
appellaotnr  etian  e»,  qos  matrimo- 
aio  Janets,  vel  oteram  feront,  vel 
etiaan  pepereruot.  Horaf.  Od.  iii.S9. 
*  laborantes  otero  pnellv/  Penelope 
apnd  Ovid,  te  pnellam  vocal,  cum 
Vlytsi  jam  olim  Telemacham  pepe- 
litiet*  Fast.  ii.  'jnbet  vidnat  ces- 
aare  paellas/  id  est,  a  maritoram 
complezibas  abstlnere.  Sleet  Sen- 
▼ola  juriseonsaltos  *  paellam '  vocat, 
qan  erat  vidaa,  et  post  alteri  napta. 
Agelllos  XII.  1.  'pnellaai'  bis  voeat 
poerperam.  RUterMh, 

8S  Imgrutiit]  T^,  id  est,  yelim 
solinraett  contra  sententiam  aninl 
Bei.  V.  N.  Epid.  iii.  4.  Com. 

ACTUS  III. 

2  Ct^mm]  Vide  notas  Rndant.  n. 
t. 

t  CrtpmdM]  'Crepitacnia'voeat 
Laeret.  Solebant  aatem  veteresrii- 
beros  amissos  cam  ex  alils  iiotis,tani 
etiaiD  ex  erepandiis  agnoseere :  qaod 
comiel  et  tragici  poet«,  veritatia 
imitatores  in  fabulis  adanibrare  so- 
lent.  Ex  qoo  illad  Cie.  in  Brnto : 
'  None  qnoniam  totoin  me  non  nwro 
aliqno,  ant  erepondiis,  a^d  corpora 
orani  videris  velle  cognoscere/  dee. 
Xafli6. 

9  Recipe  me}  Sie  liber  optimoa  et 
antlqaissimns ;  a  qoo  legem  nihi  dUi 
non  recedere,  qaoties  seqni  possam. 
Alii  Aceipe  ;  in  qno  ? erbo  qOi  ludnnt, 
tanqnam  hespitiis  et  invitationibos 
aptiore,  satis  confatantnr  ab  ipso 
Plan  to  Psend.  iii.  2.  *  Orcus  hone  re- 
eipere  ad  se  noluit.'  Grono9, 

12  R«fiiorar«]  Ita  se  increpat  ces- 
santem  adoleseens.  Sic  Eoropa  apnd 
Herat.  Od.  iii.  27.  'Impndens  or- 
cnmmoror.'  aVm^m. 


15  HoM/flateisftMicseMnmi}Br»9 
to  interimere,  mot^  c^qpuoyi^.  Ko- 
nins  docet,  seofntoi  aigntficare  ali- 
qaando  swum,  implacilofli,  viti 
addocens  Vtrgilii  locnm  Oeorg. 
*Invidia  infells  fnrias» 
severom  Cocyti  metnet.'  Nibil  asA* 
tari  placet.  Et  pessimv  nets  codas 
ille  Frinsingensis  foil.  8e9enmiaimd 
faeere,  rh  vuifihw  roSro,  gfarryti,  «■»- 
9pow^^  de  morte  qaan  albl  oogitftve- 
rat  inferre.  '  Anmis  aovaros  Cocyii ' 
Virgilio,  pro  tristi  et  smto:  accipUBr 
hoe  nomen  veteribas.  Sabmtg, 

17  AfghtHiumd^  Nam  deliben- 
tam  est  mihl  eam  dare  totam  ad  me 
agglatinandaro,  hoe  est,  eaai  totan 
ad  me  agglntinare.  Lmmk, 

ACTUS  IV. 

ScEHA  I.  1  ExcrmemMtm]  Onci- 
atn  digniorem,  ■agyrmgi. 

%  Qatfae  imJUimt  aai]  Noboo  oat 
qooTis  cruciafa  digirissinM,  4|«tt  mfi- 
cletnr,  qnod  mibi  fassa  est?  Ikalm. 

6  Con^amtsMM]  Hoc  solooae  ett 
Plaatt,  ut  allnsiones  ad  tnrpia  at 
obsecna  nbiqne  ancn  polar  el  omai 
oecasione  eas  nsnrpet.  Servos  onaa 
in  via  offendisset  eistnUm  jacenteai 
cam  erepandiis,  et  inelinare  ne  veUet 
ad  eam  tollendam,  obaceaa  signifi- 
eatione  earn  rem  czpressit.  Dicto 
ergo  se  *  puerile  officiom  i 
inelloando  nimirom  se,  at  coaqa 
eendo  ad  cistalam,  at  eam  «x  k 
toUeret.  'Paerile'  aau 
in  re  turpi  dicitar,  quia  poeri  ^ 
morigerl  amantibas  aais  orant,  ot 
postieas  iUis  partea  prstbebant,  sit 
▼onia  dietOyio  ftieiem  so  iacliaabaaC» 
quod  et  '  eevere  '  dicobaot,  hoc  asf, 
g^trrtip.  Undo  Ulad  *  a«  Bmnalo  oe- 
Tes  ?'  Interpres  JufenaUsy  *  criasam 
ronliernm;  eeirere  viroram:'  4am 
in  fisninam  sexnm  arataal,  el  paas- 
bent  viris.  Glossa,  'cevo  paii4a.' 
Nam  pandi  inearvi  at  pandoa^aseUas, 
et  in  terram  pronns.  Uiae  ^cove* 
res '  moUes  et  dfominati,  id  est,  vtri 


PLAUTl  CISTBLLAR.   ACT.   IV.   SC  2. 


1909 


l»nebeiitet  virit.  Apod  enndem  Plan- 
mm  in  Pteadolo:  'si  coaqoinUcel 
ittie,  otireto  tinnl.'  Id  ett,  siniul 
oonqiinUcito.  £t  recte  Nonlat  in- 
tsrprttatnr  *  coDqiioUeere  '  incU- 
iMre,  ideal  ergo  et  *  cevere.'  At  *  of- 
fieiani'  io  f  tarpl  Mepe  focator 
tan  patiaatity  si  ex  officio  patitar« 
qaam  af^Bils.  Undo '  officiam '  apad 
Propcrtioai  ct  Ovidiam,  de  eo  qai 
te  probat  ? iram  amicfi  mib.  Pacrila 
aateoi  officiooi  cooqoinitccra*  et  ca* 
▼art*  qaia  in  ea  tempore  tolebant 
p«€ri  pnebere.  Pndet  plura  verba 
perdere  in  re  adeo  iaipadica.  Solmtu. 
9  OffHita  infUiMi  irt]  Vera  lectio ; 
nam  aot  referendoi  hie  lafiDttiTiM  ad 
id,  quod  Pbao.  ioterrogarat,  'Quid 
Banciat  super  ana  ?*  nt  dicat  tenrns, 
et  illani  tcelettiMimam  esse,  et  omnia 
ire  inficias,  qnn  dndam  coofetsa  Ine- 
rit ;  aot  eat  bee  in  indignatione  lo- 
catio  imperfecta ;  nt,  '  Adeone  bo- 
minan  etae  infennttam  1'  ot  sit  sen* 
•oa :  Indignam  esse  laeinas,  omnia 
jam  illam  negare,  que  prius  fnerit 
coofessa.  Tale  est  et  illnd,  quod. se- 
ctor :  <  Nam  bercle,*  dse.  CaaMr. 

16  Caiaa  awaiara]'  Cassa  memo- 
rare,'  est  froatra  et  nequicquam  far* 
bit  sibi  spem  facere ;  com  in  re  nihil 
sit :  a  nnee  cassa,  qnm  pataman  ha- 
bet,  niicleo  deficitnr.  Ita  *cassam 
specniam '  Apa).  dixit :  '  Qoin  igitur 
masrnlum  animnm  snmis,  at  catssi 
apeoolserenancias  Ibrtiter  ?*  Et  Afra- 
niMy^cassam  terricniam,'  pro  minis 
inanibos.  J.  Gni, 

17  Ant  pda  Dsas]  laexspectata, 
#t^^fnrra  existiroabantur  :  vide  He- 
rald, ad  Amob.  lib.  tiK 

18  8pe9]  *  Spem '  a  Colatino  Rom« 
fttisse  conseeratam,  testator  Cicer. 
4e  Legib.  lib.  if. 

ScwnjL  II.  9  iiaiait  mtscram]  Orm- 
caoica  ellipsi  rov  frtica,  id  est,  caasa, 
Tel  grolta,  nt  amant  dicere  fjaiini. 
fiio  Terant.  Eunuch,  ii.  2.  <  Ut  falsns 
animi  est.'  'Lassas  animi,'  Cistel. 
If.  1.    '  JEger  animi, '   Livius  :   at 


sexcenta  alia.  Groaoe. 

4  Qua  in  iergumwuum]  Valde  me- 
too  ne  mea  petulantia  canssa  sit,  cor 
▼irgm  in  tergo  meo  aint  petolantes- 

8  Mi  iUaimet]  Sic  Petron.  •  O  mi 
hospltes,'  Sec*  Mi  singnlari  pro  pln- 
rall  posito  antique:  qaomodo  smpi- 
cnle  Planlns.  Ton*. 

12  iVaa  sum]  Lambinus  aeclplt  4- 
pmucS^s  ant  rascribit  iaactliar  ;  at  sci« 
tior  samatar  pro  scita ;  inscitior,  pro 
inscita.  Ego  simplicissimo  sensa  ac* 
cipio  *  scitior '  pro  certior,a  'scio*' 
sad  tollo  intarrogationem  ;  quasi  di- 
cat Halisca  :  Nunqnam  ego  ab  his 
certior  fiam,  qols  cistiilam  abstnlerit, 
quia  semper  sexns  vlrilis  l»tatar  ma- 
liebri  incommodo.  DistM. 

20  IntuM  paveo]  latos  in  pectore 
pavore  consumer:  foris  verbera  ma- 
tno.  Taultm, 

21  Ilh  sunt  kotmmes  mtfere]  Ele- 
gantem  gnomen  restitno  minntissima 
mutatione,  hUlo  sunt  hmmbsMS  misere 
Miseri,  Ancillulse  amissione  cistellia 
periclitanti  in  meatam  yenit,  quan* 
tilli  homines  simus,  et  qnam  nihilam 
ob  rem  ssepe  summe  miseri.  *  HiU 
lum/  res  nihill.  J.  GuL  Non  sic  le- 
gend om  est,  nee  ancilla  hoc  folt. 
*  lile,'  hie  idem  est,  quod  illic.  Ita 
89pe  Plantas.  Hie  ergo  hand  dnbie 
legend.  lUo  sunt  homines  misere  Mi- 
sen ;  iUe  nunc^  &c.  Hoc  volt ;  ea  est 
hniiianarom  remm  conditio,  nti  ibi 
sit,  qui  ex  alterios  incommodo  gan- 
dinm  capit ;  hie  qui  ob  acceptnm  in- 
commodnm  dolet.  Hie  ego  rooerore 
conficior  ob  cistelism  aniissam  ;  alibi 
letns  agif,  qui  cam  iovenit.  Hkc 
planissima.  Boxhwm, 

24  Agoseeius]  Varro  apud  Noniam : 
'  Non  modo  absens  quicquam  sequius 
de  te  cogitabit,  sed  etiam  raminabi- 
tor  humanitatem.'  '  Seqnior '  pro  de- 
terior  dici  non  est  perinde  infreqnens; 
quod  a  *  seqocndo '  reor  dednci :  de- 
terioraeoini  seqni,  meliora  prvcedere 
solent.  7\crae6. 


1910 


NOTi£    VARIORUM    IN 


26  Amgum]  S«rTins  ^neid.  in. 
'  Aognro '  diciintit  (tecnndum  Ptini- 
MBi  io  libris  Dobii  Sermoois)  qnam 
prssagio  meDtis  fotara  coUigimns: 
'aiiguror'  vero  tunc*  qanm  fiitura 
weris  captamut  angariii,  ot  ex  aliiis 
volata  cantuqoe. 

20  Socci]  Soccis  anim  atebaotuc 
coroici  actores.  LatubiM* 

SL  Turbo]  Turbo  in  arena  inde  eit, 
quod  neqae  prorsas  hac  iit ;  et  mox 
atetit,  max  eaiit.  H«c  antem  omnia 
•ant  geatua  atque  actionii.  Piitor, 

33  CimeUiumfuU]  Congreaaua  pin- 
rium.  iid,dKoaa<(tii€0  Lego,iiddMOf 
hocattinet:  hie  quini$ami:  quippe  vi- 
ideCur  aigna  qniniacentium  in  polvere 
ootaaae,  et  apectaaae  illoni  locnni 
prKcedfnte  aecna,  <  conqainiacani 
ad  cistellam.'  Palmer.  At  hoc  non 
poteat  mibi  peranaderi.  Malim  re- 
fiugere,  Ad  duoi  attinet  kee:  quiqui 
Munt : '  qudmodo  olim  etiam  obiter 
Palmerina.  Ptffor. 

34  iSiagidMm]  An  pro  eimgyiorumf 
Nam  negat  Lamb,  com  Priac.  tmgu- 
Inm  numero  aingulari  uanrpatum  an- 
tiquitoa. 

.  36  AcUm  rem  ago]  Id  eat,  incaa- 
aum  laboro.  V.  N.  Epid.  v.  2.  Terent. 
Adeipb.  ni. 9.  *  Actam eat:'  ad qaod 
Donatoa : '  Verba  aunt  deaperationia : 
nam  aetum  est  dicitur  in  ea  re,  de  qua 
jam  lata  ait  aententia/     ^ 

42  Quarere  hie]  Perperam  hoc 
X«ambin.  motavit  in  ax^ferre:  oblilas 
qtunere,  idem  plernmqoe  aignificaaae 
aotiquin,  qaod  noa  compoaito  verbo 
'  acquirere,'  id  eat,  lacrifacere  atqne 
adipiaci  diceremus.  Enoiua :  *  nau- 
tiaqoe  mari  quKrentibna  vitam;'  id 
eat,  Tictum  comparantibua  aibi,  &c, 

60  Noiiram  hoe]  Loqaitar,  quod 
in  rem  noatram  valde  eat.  Laiab, 
.  61  Scire  oporiet]  Videtur  oporiet 
poaituni  pro*  neceaae  eat:'  com  '  o- 
portere'  ait  officii,  *  neceaae  ease,'  ut 
vox  ipia  aooat,  neceaaitatia.  ixiiii6tN. 

55  Sed  inter  rem  itiam]  Palm,  e  re 


htde  retp,  id  eat,  in  iatam  rem  reapoo- 
di,  quam  agimna; 

66  Si  quid  efta|wa,dk,  impera  ^  !■• 
Quid  quteriiabas]  AnciUoIa  aliaa  ret 
agere  dixerat:  reapondet  ille,  oihit 
eaae  rainoa ;  nam  ae  illi  operaa  vel 
maxinam  dare,  tantam  faerae  aaan  aa- 
terpellanti  obiter  reapondiaae :  avaic 
ad  iilam  revorti :  diceret  qakl  tellet, 
et  imperaret  ipaa  qooqoe,  tanqoMM 
altera  bera  ai  eaaet.  Hcc  aenieaiiia 
eat.  £t  elegana  genaa  diccodi  ob* 
aecTa,  quo  jubent  imperari  atbi,  <|iu 
promtoa  ct  paratoa  ae  ad  beaeficiBBi 
dandnm  oatendont.  AoL '  die  ai  qmM 
opaa  eat,  impera.'  -£t  auperina:  *da 
miht  operam.  Me.  tea  eat:  ntere, 
atqne  impera,  ai  qoid  via.'  .  Ilia  «a- 
tem,  at  quid  eet  iopue^  aolemma  formaala 
eorom  est,  qui  ae  paratoa  promptoa- 
qne  ad  omnia  alierioa  canaaa  fiadea- 
da  aignifieant.  Cicer.  ad  Attic,  xui. 
40.  J.  GuU 

67  Mi  howm,  et  mea  maiifr]  Diaerte 
diatinguit  inter  *  homioem'  et '  mnli- 
erem.'  Quin  ne  juriaconanltoa  qsi- 
dem  vocabulum  *  hominia '  aliter 
quam  de  *.  viro,'  in  expreaaia  qaib«a» 
dam  Ifgibaa  accipere  didiei.  Ana^- 
biua :  *  Beneficia .  patria  moneraadia 
et  foeminia  bomioiboaqne  portabaat^' 
id  eat,  ntriqna  aexui,  et  fcemima  et  vi- 
ria.    Nam  '  homo,'  icor'  ^9)^$  pra 

*  viro '  ponitor.  Meure, 

60  Qua  aiifugU]  De  praedatrice  cia* 
tcUap,  non  autem  de  ciatella  fartim 
Haliaca  aubtracta  intelligit.  Detoa. 

60  MesroremfamiUarem]  Id  eat,  fa- 
roiliariboa,  nenipe  parentibua  Sil^ii. 
raa6m. 

64  Jnioriam  oratinmj  Eiaamodi 
bominea  ('  alterpN^ea'  veteriboa  die- 
toa,  Oraecia  aTpcfv*^UAovs)  involTola 
aimilea  ait  poeta,  beatiat  damnificm, 
quae  in  pampini  folio  implicat  ae. 
Theopbraatna  vocat  wkoudr  Cicero* 

*  involucre  et  integumenta  diatlan- 
lationia.'  Haa  poeta  vet.  apud  Cie. 
'  verautiloqoaa  militiaa'  dixit.   C«- 


PLAVTI    BPID.    ACT.   I.  SC.   1. 


1911 


66  Imeove^mUUam']  Joottnr  aatem 
tervus :  si  TolacrU  erat  cistelU,  illam 
io  caTaam  aportoit  conclosain,  ne  evo- 
larat.  0 

07  Mtrmmquim]  Vide  noU*  Mostell. 
u.  2.  Grtx  vauUnm]  Scil.  servoram. 
Uorat.  Sat.  1. 1.  *  Venaleii  inter.'  Cic. 
I^oat  Red.  in  SeDat.  '  Cappadocem 
aliqaeBi  mode  abreptnm  de  grege  ve- 
na Uam  dieerea.' 

'  75  Ph.  Comimiam  Uquelam]  Ita 
<>flier.  et  Lanbin.  et  Acidal.  perio- 
nas  ceUoeant :  at  ninirnin  oiulier  ser- 
niooem  non  dtrifat  ad  servam,  ted 
^  ancillaa;  dieatqae:  ToBti«ni 
•rant  met  reipondendi  servo  meo: 
•ed  eas  to  niibi  coflnnoda  too  bono. 
ra«6ai. 

.  87  Hmbkti  viri  gener]  Hie  tret  it* 
toa  versic.  e  Pritc  lib.  iv.  adjanxit 
Ijaaibin.  La.  Adkhmbre  tqmmUm  poi' 
Mm  ego  Aaac^  Si  detw  toU  tolL  Nam 
Ua  matfalriiltM  OMiaa  nanii  aitigit, 
Uaibat  b«c  addo  es  eodem  :  Ha. 
M€  r^ponder*  pa9Ma$?  v^urium  eit^ 
Mifmimi  amper  Me  uUro  oporlet  a  rt- 
rij»,  cMm  gmntum  fa€h.  Ait  Halitca 
iajuriamtibi  fieri  a  Lampaditco,  qnod 
prior  earn  toUicitaverat,  quae  nltro 
aoleat  rogare  virot,  atqaa  iade  qus- 
ft  turn  lacere.  Decet  h«c  oratio  mere- 
tficiam  ancUlam.  DitaaU. 


88  OMo9«€r«]  PrO  *  obloqnertt/ at 
alibi  iodignantit  est. 

90  AitmtU]  Ut  namerat  anoorom 
conveoit:  «t  qaia  convenit.  videtar 
toam  qaodammodo  fiUam  attalitte. 


91  RepperiUi]  Scil.  fillam  toam. 
Meum]  Scil.  cittellam. 

92  TirtittM]  Sc  paelUm  aliqoam 
mibi. 

ACTUS  V. 

5  Nihil  fliaror  fieri]  Formala  qna 
atimar,  cam  qaid  atpemari,  ant  certe 
non  admodoDi  detiderare  not  tigni- 
ficamnt.  Gmtiiao. 

Catbrva.  4  Qui  deliquit]  Hittrio- 
net  si  qaid  deliqnerant  io  actione, 
vapnlabant.  Vide  notat  Trin.  iii.  2. 
IV.  2. 

6  Poitrema]  ■  In  extremo  Comoe- 
dise :  ita  Manil.  lib.  iv.  '  Ultinnit  ex 
tolido  tetrans/  id  est*  nltima  pars  te- 
traotis,  &c.  qaomodo  jurisconsaltos 
*  prioinni,  secnndom  edictani,'  hoe 
est,  priaiani,  secoodam  partem  edicti. 
Sic  Terent.  Adelpb.  Prol.  *primam 
fabolam/  pro  principio  fabnlas  dixit : 
Catallus  *  primam  digitam/  et  Pro- 
pert.  11.  18.  '  primas  palmas/  pro 
primoribas  digitit.  SeaUg,  Vid.  et 
not.  Care.  iv.  1. 


EPIDICUS. 


ACTUS  I. 
ScBMA  I.  1  HeuMod^Ueeetui]  Prologo 
caret  bsc  fabala :  atqae  argunientam 
ip  prima  bac  scene  recitator :  quod  nt 
^eret  coramodius  et  OMigis  ad  mores 
Plaatioos,  boc  est»  '  cam  fcstivitale 
et  lepore '  (at  Cicero  loqnitar)  ^ver• 
narulo/  adhibtta  est  perioua  protac- 
ticasive  prostatica.  EstaatemirpdmH 
'WW  wporvruilw  (at  boc  semel  dicatiir) 
io  fabala  persona,  qu»  tantam  in  vpo« 


riffMii  id  ettf  in  tntiaa  dramatit  loqai- 
tur,  neqne  ampliut  atqaamcomparet: 
qaalis  bic  Thesprio,  qoi  cam  Stratip- 
pocle  e  militia  rediit;  et  Sotia  in 
Andr.  Terentiana.  <Sca%. 

^  Faait/ians]  Homiaet  tervs  con- 
ditionit  titalo  '  familis '  censi  tant 
antiqaitas:  nirairam  a  *fanio1ando:* 
aactoribus  jorisconsaltis  et  Ulpiano 
In  L.  1.  ff.  de  vi  armat.  Unde  et 
'  gladiatoram  familiae '  apod  Cicero- 
nem.    Cojnt  rei  caossam  reddit  Se- 


1910 


NOTiE    VARIORUM    IN 


26  Augun]  Serving  ^neid.  in. 
'  Aogiiro '  diciinns  (teciindum  Pliiii- 
am  in  librit  Dubii  Sermoois)  qnum 
prstagio  mentiii  fotara  coUigimos: 
'  tiiguror '  vero  tunc,  qonm  ftitora 
verU  captamus  angoriis*  ut  ex  alilis 
volatD  caotnqoe. 

20  Socci]  Soccia  eoini  QtebaDtuc 
com  id  actorei.  Lambin* 

31  Twrbo]  Turbo  in  arena  inde  est, 
quod  neque  prort ns  hac  iit ;  et  max 
ttetit,  mox  exiit.  Hsc  antem  omnia 
•ont  geatiis  atqne  actionii.  Piitor, 

3S  ConcUmmfkU]  Congrestnt  pin- 
rium.  Ad  duos  attinet]  Lego,  Ad  diuu 
hocattinei:  hie  quiniiomi:  quippe  vi- 
.deCur  signa  qninitcentium  in  pulvere 
ootaue,  et  apectatae  illom  locum 
prKcedfnte  aeena,  <  conqniniscam 
ad  cisteilam.'  Palmer.  At  hoc  non 
potest  mibi  perauaderi.  Maltm  re- 
fiugere,  Ad  duo$  attimet  hoc:  quiqui 
Munt : '  qudmodo  olim  etiam  obiter 
Palmeriut.  Ptffor. 

54  Smgtdum]  An  pro  smgtihnmt 
Nam  negat  Lamb,  cum  Prise,  stafic- 
Ikmi  numero  singulari  usurpatum  an- 
tiquitns. 

.  36  AeUm  rem  ago]  Id  est,  incas- 
sum  laboro.  V.  N.  Epid.  v.  2.  TerenU 
Adelph.  III.  9.  SVctiimeM^'  ad  quod 
Donatns : '  Verlit  «»u  n  i  desperHtioois  : 
nam  aetum  est  diciiiir  in  ea  re,  de  qtia 
jam  lata  sit  sent  en  ti  a/ 

42  Qmmrere  hie]  Perperam  Loc 
X«ambin.  motavit  in  ta^'em:  oblimt 
quarere,  idem  pleniinqiic  signlficasie 
antiquif,  quod  nos  coinposira  vetbo 
'  acquirere/  id  e$t»  Uici  tfacerf]  atque 
adipisci  dicercmu^^  Ennmi ;  '  nau- 
tisque  mari  qu^rentibus  vitaiu;'  id 
est,  Tictum  comparanlibu»  sibi,  &c. 
Jhuza, 

60  Noitram  htj;e}    Loquitur. 
in  rem  nostram  valda  e»t.  Lam' 
.    61   Seire  operiet]    Vldelur 
posituni  pro*  aec^tfSiC  «*t ; 
portere'  sit  ofiieut  ^  nect** 
vox  ipia  sonat,  neceiiiiat  I  ir 

55  Sed  inter  rem  islam  *  m 


kmie  retp,  id  est,  in  istam  rem  rcipoa- 
di,  quam  agimus; 

66  Si  quid  eat  opus,  dk,  impera  ti  <■* 
Quid  quarilabas]  AnciUula  aliat  rti 
agere  dixerat:  respondet  ille,  aibil 
esse  minds ;  nam  se  illi  operam  tel 
maximam  dare,  taotnm  iiene  sas  ia* 
terpeilanti  obiter  respoodisse :  aeac 
ad  iilam  ravorti :  diceret  qoid  teUttt 
et  imperaret  ipsa  quoque,  taaqosa 
altera  bera  si  asset.  Hcc  seaieotis 
est.  £t  elegans  genos  diccodi  ob- 
secfa,  quo  jubent  imperari  sibuqni 
promtos  ct  paratoa  se  ad  beneficiiv 
dandum  ostendont.  Anl. '  die  si  qmi 
opus  est,  impera.'  Et  soperias:  *ds 
mibi  operam.  Mb.  tea  est:  otare, 
atqoe  impera,  si  qoid  vis.'  lUa  aa- 
tem,  St  quid  e»i  /spau,  aolemnis  foraals 
eorom  e&t,  qui  se  paratos  proaptos- 
qne  ad  omnia  altefius  caussafimta- 
da  significant.  Qcer.  ad  Attic  xui. 
40.  J.  GuL 

67  JIfi  kmm>,etMua madifr]  Daierts 
distinguit  inter  <  homiaem '  et '  mtXh 
erem.'  Quia  ne  jorisconsolios  qw- 
dem  vocabulum  '  hominis'  »lit«r 
quam  de  *.  viro,'  in  expressif  qailMf- 
dam  If  gibus  accipere  didiei.  Arpo- 
biu« :  *  Beneficiii  psirU  i»ioiitf»»^^^ 
el  foemini*  liomiaibtitqne  pomUitn 
Ui  t^U  ulrique  iexui,  et  fiemiD»«t  »* 
rif,     Nam  ♦  Iicioto/  ««?'  ^y**^  f 

*  viro '  potiilur^  Meurt^ 

5Q  Qmt  aufugit]  De  pnedii^  r 

tell^,  noti  Hiiiem  de  eiaten^ 

U allocs  «ul>trscia  intellif '^ 
60  Marorita /4imitianm  \  > 

niiUaribuip  oempe  pitnn 

Taubm. 

64  Inlortam  ^raiimi* 

bomjnei  (*alterpKc«% 

101,  Grsecis  ff^tpv^t^n--^ 

fvimiles  ait  poi^fi^ « 

t^nm    in    p«mpini 

TiteoplirAilui   vr 

Mnvolucra  «|    i 


:)13 


-Lii*;: 


(lent 
rnii' 
.^lan- 

II  ret* 

piose 

meUl 

,  £pi- 

.0  ac* 

lira  el 

absti* 

erbita- 

.  traDih> 

ultis  in* 

:  cnlione^ 

saa  te»« 
olum  com* 
nominatim 
is,  in  Bac* 

(TpOSUit  IDA* 

(lem.  SeaL 
anierarini  et 
loco  per  inco* 
,  aut  memoriai 
sse  credideroot: 
faciat  fabricate* 
His,  quibua  PatrcH 
est  Hector;   cnm 
versa  fuerint,  a  Vnl* 
ata.   Sed  cofitare  de* 
.  illi  viri,  poetain  not* 
:iam  comicnm  sonni  ar- 
nlto  prodidisse;  melios* 
berata  erratione  rhvphto^ 
>nserva88e,  qoam  ti  et  bo- 
rvnm  et  cacnlam,  hoc  est, 
sea  bajalom  militarem  dicta 
orica  fide  obligantem,  et  cim 
.crnm  earvB,  qaaa  velnti  per 
Am  inandiverat  taotam,  verita'* 
perseqoeatem  in  theatmai  pro- 
,isset.  Dmiso. 

yi  IVaoafaverwa]  Hoc  eo  pertiiiet» 

lod  rh  4^ai0T4rciwni  plemnqae  ani* 

^  ata  erant»  ut  illi  trtpodes;  de  qaibiia 

\ri8t.  Pvlit.  I.  4.  qnod  ait  Horn.  «^ 

toixdrovs  (hulm  a^w^ot  AydMU  Afard. 

r«m  UU  prtfiMlaf]  Pr»ierea  iUe  Stra^ 


1912 


NOTi£  VARIORUM   IM 


Mtia*  EpUL  47k  DmM. 

4  OeuUt  mieriil  Noa  fallerii  cer* 
■•■do.  Vel  leg.  rtctB  ocmUs  miin$» 
SUhte]  Vid.  notas  Poen.  t.  2. 

6  C«iM  It6i]  Vide  notat  Amphitr.  i. 

I.  8.  *  Adventoria/  fel  *  adventUia' 
dicebatar  proprie  coena  vel  convivi- 
iinif  qoo  amicot  aol  hoipltet  peregre 
redeuntaatolebant  excipere,  gandiam 
tnom  conteitaoteiy  es  more,  qneai 
iDDoit  ■oster  hie : '  ? iatica'  ea  dieilar 
ccBoa  Btcch.  i.  1.6l«  Gnmw. 

9  Extmphtm  adnt]  Qnod  qnsris, 
q«o«odo  agaoiy  exemplan  habea  mo 
ipaan:  nee  eit»  nt  verbis  respon- 
deam:  hie  enim  niter  et  habitodo 
■Ma  tettifteantar,  faisie  nibi,  at  vel- 
loB*  *  Exemplan  adest/  videlur  for* 
miiUi  valf  aril,  qna  aai,  qaollet  ion«<v 
erent  abttincDdam  retponto,  qaod 
lea  pro  te  loqueretor.  Cni  adfloe  il- 
lnd|  '  Sie  sam,  ut  videt :'  de  qoo 
vid.  N.  Amph.  ii.  1. 67.  Grmttr. 

8  tfokgrofM]  SeiL  •fartiaee  In- 
vm/  nl  Dominat  in  Perta  ii.a.  et 
qoam  hie  ^mitruMS  notat.  Hoicy  in* 
qalty  gratia  debetar.  Sinistra  enim 
noBu  forta  potistimam  faclnnt  itti 
Lavemn  et  erucis  candidaii,  dum 
deatra  aliod  ab  iptis  timulatar.  Ovi- 
diaa  Met.xiii.  '  Cenveaiet  timidn 
nat«qae  ad  forta  sioiitra*'  Aleiti^ 

11  It^dieeiU]  Vide  not  Catin.  Act. 

II.  9.  posterioret,  n^dUUenU 

19  Srarra  et]  *  Scorrs '  et  *  nrba* 
ni '  iidem  taat ;  qnare  et  dicteriis  sibi 
victom  ancopabantnr.  Qaia  aatem 
•ceaatid  homines,  qooa  fitoX^yovs  vo. 
cant  Orveci,  dicteria  fiinditabant  ad 
rifom  tpectatoribns  tollendom,  prop- 
torea  factum,  nt  miroi  *  scorrs  ' 
et  'arbani'  vocarentnr.  Juvenal. 
'  mimnm  agit  Hie,  Urbani  qaalem  fa- 
cundus  scorra  Catalli.'    Et  roimam 

*  fcnrram '  voeat,  et  *  orbanom '  mi- 
mographumipsum  Catullum.  'Seur* 
ram '  dedneo  hrh  toG  trvyievp^tlr  quati 

*  •ecnra '  ant '  tncura.'  'Scurrte '  eti- 
am  KinrpUu  dicti.     Isidorl  OlofMD  : 

*  Scorrula  qol  iacopfiat.*    Scakger, 


Siarraef]  Noatantam  ^nrbaflOi'et 
'oearra'  codem  aeoaa  dicaatofft  m^ 
^aconra '  tigaidcat  hominem  dtcaeemi, 
quod  aotaot  hie  ex  Scaligero»  ae4. 
ctiam  at  *  nrbanni '  tlgntlicac  homi- 
nem umhraticomi  in  nrbe  ataidumny 
nee  ruri  nnquim  aat  miiitis  agenleaa* 
Tria.  I.  a.'  Nihil  eat  profeeto  staltiaa, 
qaam  arbani  amidui  eivet  quoa  sear* 
rat  vocaot.'  Et  ita  hie  accipe.  Qaaat 
diceret :  Non  eat  miram,  to  conioqoi 
me  vix  poiaiMei  qui  ait  nmbraticaay 
orbaaus,  non  rari  aal  aulitiai  ad  gra- 
dnm  exercitatoa.  Grmiov* 

li^  VtrU]  Naac  Ueoe»  nane  anlo  ; 
ttt  quidem  Theaprio  valt  iateUifw- 
Sed  Epidicua  aliovortum  trahit,et  il* 
lud  ooru  iuterprelaturyatque  siThoa* 
prio  dixiftet,  tergam  team  virgia  et 
loris  taepint  fnisae  croentatnm,  et  ita 
ob  livorem  et  vibicea  diapareai  oalo- 
rtm  indoiiae  ac  varlnm  eaae  faetaak. 
DIcit  igitor,  te  abominari  oauM  ge- 
nua* qaod  vartaai  ac  nmcalaaam  ait, 
quale  caprarnm^  acinprimia  paathe* 
raram,  quod  et  Bomen  tibi  a  raacala-. 
ram  varietate  iaveait,  nt  '  varim ' 
appellentary  atqae  adeo  homiaaa  mti^ 
am  abhorrere,  qoi  tergnm  flagria 
exciutan  ae  macaUaaai  gaatiteau 
Lmnb* 

18  PwgHiee  alfim  •Ihktiml  Firmi- 
ter  et  robutte.  Btcchid.  ii.  9.  '  pan- 
eratice  '  atqoe  '  athletice  valcre/ 
dixit.  Hiyntmodi  enim  Inctatoret  va- 
lidit  lacertit  et  firma  valrtadiaa  aiaft 
oportet:  nnde  et  'athletica  habito- 
do/ pro  corpolenta  et  roboata  dici* 
tnr,  qiiam  Arittotel.  A^AirnacV  ^ 
appellat.  Et  'athleticom  victam' 
pro  valido,  et  ad  viret  firmandat  ac< 
commodate  Celtos  dixit.  Uprnrng. 

20  Fidvia]  <  Vidoint/  bulga  est, 
vel  martopiam  potiot  e  corio.  ia 
qnod  peregrioantea  ret  toaa  conda* 
bant. 

91  Melina']  Mi|A«t^  pellis  oviUaett: 
bine  *  melinm  {'  et  ab  illo  omne  tcor* 
team  vocabaat  *  melianm :'  aade  apad 
Plaot.  aieliaa  ettacortoa  maattca)  vd 


PLAUTI   BPID.  ACT.  I.  80.  1. 


1913 


eottdillA  •  coHo.  Taniebo  bio  ad« 
•entwndimi*  SeaUgtr*  Bed  fortatiU 
optiounn  est  'WUdmii'  dici  a  '  ni«* 
IM/  at  a  •  foles,' « felinos.'  «MtlM ' 
est  catM  sllT«ttrif.  Varro  de  R.  K. 
III.  19.  pnpeipit  aepli  leporarii  na- 
oeritt  tcctorio  indad,  <iie  feletant 
melds,  aliate  bestlA  introire  postH/ 
Mart.  X.  S7.  ^  VeiNitor  eapta  male 
tuperbiit  adeat/  Grmiae.  £p.  Ti  V" 
to  peremUini]  Joeos  in  dittinctioDe  t 
nenpe  at  EpMieua  pott,  ie  eoto,  vo« 
cam  paaNsper  suatinnerit,  (yal  screa* 
to,  vel  alto  ii»aitaBti»  pneiexto)  et 
ex  brevieulo  Intervallo  rh  peretmtmri 
aab)eeerit :  ot  Epldim«  et  ipectato- 
ret,  t€  toUf  ad  prccedeotia,  'Dil 
perdant/  retolerint ;  Thetprio  ad 
oooteqaeBt  verbnin  pirconimi*  TaalH 


fS  Oparaai  tt^Uda]  SciL  anrtimi,  at 
loi|Bitar  in  Bacebid.  id  est,  me  aadi, 
et  ▼icisfian  te  andiani.  Tav^ai. 

t%  Jmi  dieii]  Non  acoipitur  at  ?ol- 
go,  teiHcet  cam  de  prstore  vel  ma« 
gwtratn  loqaimar,  sed  pro  ee  qood 
est  valgatom,  dicit  qood  «qaom  et 
jottameit,  qnod  ratiooea  babeU  8io 
*  orare  joa*'  Trinon.  v.  S.  Sic  'jot 
cat,'  pre  »qaom  vel  joitom,  Cittel, 
1. 1.  Pert.  1. 1.  Groaoe. 

28  f eaeat]  <  Fatcea '  erant  bacilli 
aliqoot  terrtet  es  ulaio  prtpcipue  aut 
betalla.  lore  colligati  in  modnm  fat^ 
cis.  Hojiitmodi  fateet  tex  prstori 
(at  et  roagiitro  eqiittam :  sed  consall 
xif.  dictated  xxiv.)  pr»ferebantnr 
a  tetidem  lictoribnsi  qal  non  grrga- 
tim,  oee  item  bini  temive,  sed  lingn- 
li  et  ia  llneam  ibant,  at  sabmorerent 
oecnrrtntes*  De  daobas  liotoribua 
audi  pltbiscitam  a  M.  Pletorio  triba« 
BO  pl«  latnm :  *  Prvtor  arbanas  qni 
■one  est,  qitiqae  postbac  faat,  dao 
iktorea  apad  se  babeto :  itqae  asqae 
ad  sapremam  jas  inter  cives  dicito.' 
u^wtatu 

S7  UH  oraM]  Clypeos,  gaka,  cas- 
sis, aareiBv,  qaaa  coBstrietas  gestare, 
seato  ad  dorsaa  acconqwdato,  cm* 


calaroro  erat  provincia.  Undo  iidem 
'anaigeri' siYo  etiam  '  scatigeroU' 
in  Casina  et  alibi  nominaatara  Plan* 
to.  Doasa. 

to  Ai  Jqm  tmif  a^l  Vide  Moret. 
Var.  Lect.  z.  10.  nbi  de  bis  copiose 
disserit. 

81  Qata  aalca  atfts  fmt]  TametsI 
Plaotns  es  Dipbilo,  Meaandro,  £pi- 
cbarmo,  Pbilensone,  ApoUodoro  ae« 
eipiebat ;  tamen  et  ipse  a  ceasnra  et 
animadversiooe  vitioram  non  absti* 
nuit,  sed  pHscn  Comoediti  acerbita« 
tern  stipe  misooits  neqae  in  trans* 
cvrsn  soiam,  nti  bic;  sedmultisin* 
ter4am  vertibas ;  at  vel  Carcplione^ 
If.  t.  *  Tom  iiti  Orteoi  palliali,'  Sec: 
Item  mnltit  aliis  locis  notat  soa  teai* 
pora  et  nationes.  Neqae  solum  com« 
manes  mores,  sed  etiam  nominatim 
Pelienis  bistrionis  loeptias,  in  Bac* 
cbid.  II.  2.  qnin  etiam  inlerposait  ma* 
ledicam  wapifiofftp,  in  eadem.  SeaL 

S2  Mtdeibtr  crtds]  Caraerarias  et 
Lambio.  Plantam  boe  loco  per  iiico« 
gitantiam  dormitaste,  aat  niemorim 
lapse  ballocinatam  esse  crediderant: 
qaoniaro  Vnlcannm  faeiat  labricato- 
rem  armornm  Acbillis,  qaibos  Patnn 
clo  ctBSO  potltus  est  Hector;  cam 
capta  ab  illis  diverse  foerinl,  a  VnU 
cano  non  fabricate.  Sed  cogitare  de* 
bebant  doctiss.  illi  viri,  poStam  nos* 
tram  in  boc  etiam  comicnm  sonm  ar* 
tiiiciam  coosnito  prodiditse ;  melias* 
qae  hac  deliberate  erratione  r^vplror 
personm  conservasse,  qaam  si  et  bo- 
mioem  sermm  et  cacobim,  koc  est, 
calonem  sen  bajalam  mllitarem  dicta 
soa  historica  fide  obligaatem,  et  cam 
care  reram  earam,  qaas  veloti  per 
nebalaro  inandlverat  tantum,  verita'* 
tem  perseqaentem  in  theatram  pro- 
doaisset.  Dmum. 

SS  fVeesfaetrMBl]  Hoc  eo  pertinet* 
qood  T&  4^aHrr4rciHira  pleranqae  ani* 
mau  erant,  at  illi  tripodes;  de  qeibns 
Arist.  Pelit.  i.  4.  qnod  ait  Hom.  «^ 
r^idrws  (hSaif  $(ft90m  ^j&hu  MmrtU 
ItaMsprtfaolBs]  PrmtereaiUeStra^ 


1912 


NOTi£  VARIORUM   IM 


Mtia*  EpUL  47k  DmM. 

4  OenUt  miertMl  Nob  fiiUerU  cer* 
■•■do.  Vol  log*  rtetM  omr<M  nlfrif. 
S0hei  Vid.  Botas  Poen.  y.  2. 

6  Como  It6i]  Vide  notao  Amphitr.  i. 
1.  8.  *  AdTontoria,'  fol  *  advonlitia' 
dicobotar  proprio  ccena  vel  coovit i« 
iini>  qoo  amicof  aot  hot pitet  porogro 
rodenDtoooolebant  oxciporo,  gattdiom 
toom  contettaotoiy  ox  moro,  qnon 
innoit  Boater  hie : '  Tiatica'  ea  dieitor 
ccBoa  Bacch.  1. 1.61.  GroBoo. 

9  Extmphm  md€$t]  Qood  qMsris, 
gBOBMdo  agaoiy  oxempluni  kabes  mo 
ipOBBi:  noc  ottf  Bt  Terbis  rospoo* 
deam:  hie  enim  nitor  et  babitodo 
moa  teatifioantBr,  fatsao  mibi,  nt  vel- 
lem*  '  ExoBiplaiB  adett/  Tidelur  for* 
mtila  TBlgariiy  qna  aai,  quoliea  innB-» 
eroot  abatiocodom  retpooto,  qood 
loi  pro  ao  loqnerelor.  Cni  adfioe  il* 
lad|  '8ie  som,  ut  vidoa :'  de  qoo 
Yid.  N.  Aatph.  ii.  1. 67.  Grmttr. 

8  tfakgraHa]  Scil.  'fnrtifiee  ie- 
yntf  nl  noBiioat  in  Porta  ii.S.  et 
qoam  hie  Zmterunh  notat.  Haic,  in* 
qolty  gratia  dobotor.  Sinistra  onini 
noBii  farta  potissinnm  faciunt  itti 
LoTorBB  et  erueis  candidati,  dofli 
doatra  alindab  iptis  timulatnr*  Oti* 
dloa  Mot.  xiit.  '  ConvoBiet  timidn 
BBt«qao  ad  farta  tinittra^'  AkuU. 

11  Infdieent]  Vide  not.  Casin.  Aet. 
n.  8.  posteriorea,  htfdUUenU 

It  Scwrru  ea]  '  SenrraB '  et  *  nrba* 
ni '  iidem  aoBt ;  qnaro  et  dicteriis  sibi 
▼ielom  Bueopabaotar.  QBia  aatem 
acoBatid  homines,  qnoa  fiwK^ovt  vo» 
cant  Orteei,  dicteria  fiinditabant  ad 
rif om  apectatoribna  loHendom,  prop- 
torea  factaro»  nt  mimi  '  tcorrB  ' 
et  *nrk>ani'  focarentnr.  Juvenal. 
'  Biimnm  agit  ille»  Urbani  qaalem  fa- 
candnt  scorra  Catnlli.'    Et  roimBro 

*  acnrram '  voeat,  et  '  nrbaBom'  mi- 
mographnmipsBm  Catnllnm.  *Senr« 
ram '  dedneo  hrh  roG  ffvytevp^ir  qnati 

*  lecnrii '  ant  *  aacora.'  *Scnrrte '  eti- 
am  KowpUu  dicti.     Isidorl  Oloaam  : 

*  Seorrnia  qoi  iBCopfiat.*    SeaMger. 


Srarraef]  NoatantBBi  <orbBaBa'B( 
*oeBrrB '  eodem  toBtB  dicBntnr^  mt^ 
*aeBrra '  aignificat  honinea  dieoc^aa, 
qnod  Botant  hie  ex  Scaligero,  m94 
ctiam  Bt  *  Brbanna '  aignificot  bomi- 
nom  nmbratieom,  ia  nrbe  asaidaMB, 
nee  rnri  nnqoam  ant  mtliiiae  agenleau 
Trio.  I.  a.*  Nihil  oatprofeeto  atolti^Oy 
qoam  nrbani  oMidui  eiTOt  qnoa  aeor* 
rat  vocaot.'  Et  ita  hie  occipo. 
dicorot:  Non  eat  minnn,  to  i 
mo  vix  potnitte,  qoi  aia  ombratieMy 
nrbaaut,  non  rnri  aot  aulitttt  ad  gro- 
dnm  exorcitatoa.  Graaao. 

Ifig  VmW]  Nbbc  Itfene,  sane  male ; 
ut  qnidom  Theaprio  valt  iatelUgi. 
Sod  Epidicaa  alio? ortam  tr^ii,  et  il- 
lod  ooru  intorpretatBr,atqne  ti  Thoa- 
prio  dixittot,  tergam  taan  virgia  eC 
lorit  aaepiut  fuitte  croootatam»  et  ita 
ob  lif orem  et  vibieea  ditparoai  oolo- 
rom  indaitto  ac  Tarlam  eaao  faetata. 
Dicit  igitor,  ae  abominari  omao  go- 
not,  qnod  wariaBi  ac  nmcalaaaa  tit, 
qoale  capraram^  ac  iaprioiia  paiitbo* 
rarnn,  qnod  etnomon  aiW  a  macnia- 
ram  Tariotate  invoait,  «t  *  varin ' 
appellentory  atqno  adoo  boaUaoo  ali* 
aai  abhorroro,  qai  tergOM  flagria 
excitatan  ae  macaloaaai  goatiieat* 
Lmnb, 

18  PwgHiee  aipm  MMul  Flnal-^ 
tor  et  robuate.  Bacchid.  ii.  8«  '  paa- 
eratico  '  atque  *  athiotice  valere/ 
dixit.  Hiyotroodi  enim  locutoret  tb- 
lidit  lacertia  et  firma  Talrtadtao  aiat 
oportet:  oode  et  *athlelica  babita- 
do/  pro  corpnienta  et  roboata  diei* 
tnr,  qiiam  Arittotel.  AAXiyrud^  Hm 
appellat.  Et  'athleticom  victam' 
pro  valido,  et  ad  ? irea  firmandaa  ac^ 
coaimodato  Celtnt  dixit.  JJpmm. 

20  VidM]  'Vidolnt/  bulga  eat, 
vol  martupiBm  potiot  e  corto,  ia 
qood  peragrinantet  ret  toat  conde* 
liant. 

91  itfrlixo]  MifXarr^pellit  ovillaeat: 
hine  *  meliom  c'  et  ab  illo  omne  tcor- 
team  Tocabaat'  melianm :'  asdo  apad 
Plant,  ateliaa  oatacortoa  maattca,  vd 


PLAUTI   BPID,  ACrr.   I.  80.  1. 


1913 


eottclUU  •  corio.  Tornebo  ble  ad* 
•enUtndiini*  SeaUgtr.  Bed  forlattU 
optimiiiii  est  ''nieliDMii'  dici  a  '  ma* 
IH/  nt  a  *  folet/  « felinus/  <MtlM ' 
est  catat  silT^ttrit.  Varro  de  R.  K. 
III.  IS.  prvdpit  Mpti  leporarii  ma- 
eMiat  tcctoflo  indiiei,  <Da  felei  aat 
melet,  aliave  bestia  iDtraire  posait/ 
Man.  X.  ST.  *  Veiialor  eapta  RMlt 
•Apcrbiit  adeat.'  Grtrnv,  £p.  Te  v- 
lo  firemUMri]  Joeot  in  dUtinctione  t 
nanpe  at  Epidiciis  pott,  U  voto,  vo- 
cam  paaNaper  •astiniierit,  (Tel  terea* 
to,  Yel  alto  b»titaati»  imeiextn)  et 
ax  breficuio  ialervallo  rh  ptmmimi 
aab)aearit :  ot  Epldicim  et  spectato- 
ret,  ti  eoia»  ad  prccedeotia,  'Dil 
perdant/  ratalerint ;  Thetprio  ad 
ooDieqaana  varbnin  percimtmi,  Tanb* 

fS  Opcraai  aiJUda]  Sell,  aorhini,  at 
loifaitar  ia  Baccbid.  id  est,  me  aadl> 
et  ▼icissian  te  andiam.  Taa^ai. 

t%  JM§dicia]  Nenacoipiturat  vol- 
go,  seilieet  emo  de  praetore  vet  ma« 
gktrata  loquioMir,  ted  pro  ee  qnod 
est  volgatam,  dlcis  qood  «qttain  et 
jastmnest,  qnod  ratioaea  babet  8lo 
^orarejos*'  TriDon.  v.  S.  81c  'jna 
cat,'  pre  SBqnnni  vel  jostom,  Cistel. 
1. 1.  Pers.  I.  S.  GmsMSo. 

28  fairss]  'Fasces'  erant  bacilli 
aliqoot  terrtes  ex  ulmo  pnpcipue  ant 
betuUa,  loro  colligati  in  modnm  fas- 
ds.  Hiii«sinodi  fasces  sex  prvtorl 
(at  et  inagistro  eqiiitom :  sed  coosnil 
xif.  dictatori  xxiv.)  pr»ferebantnr 
a  totideoi  lictoribas*  qui  non  grrga- 
tiiB,  nee  iteat  bioi  ternive,  sed  lingn* 
li  et  in  lineam  ibant,  ot  snbmoTerent 
oecnrrtntes.  De  doobos  lictoribos 
andi  pltbiscitnm  a  M.  Pletorio  triba« 
BO  pU  latnm :  *  Prvtor  nrbtnos  qni 
■one  est,  qoiqoe  postbac  Aiat,  dao 
lictorea  apnd  se  babeto :  itqne  nsqne 
ad  snprenaoi  jns  Inter  cires  dicito.* 


S7  UH  anna]  Clypeos»  f*^  cat- 
sis,  saf«inK,  qoaa  constrietas  gnstare, 
sente  ad  dorsrai  accemioodato,  ca« 


calarnni  erat  provincia.  Undo  itdem 
*amiigert' sire  etiam  *  scotigeroU' 
in  Casina  et  alibi  aominaatora  Plan* 
to.  Doasa. 

to  il«  iaai  ani/  €ln]  Vide  Meret. 
Var.  Lect.  z.  10.  abi  de  bis  copiose 
disserit. 

81  Qvta  an<€a  altts  fuit]  TaneUl 
Plaotns  ex  Dipbilo,  Menandro,  £pi* 
cbamo,  Pbilensone,  Apollodoro  ae« 
cipiebat ;  tamen  et  ipse  a  censure  et 
aniroadrersione  ritiomm  non  alMti- 
nuit,  sed  prises  Comcedia  acerbita- 
tem  saipe  misonits  neqne  in  trans* 
cnrsn  soiani,'ntl  bic;  ted  multis  in* 
terdoro  rertibut;  nt  rel  Cnrcnlionoi 
II.  8.  *  Tnm  isti  Orteoi  palliati,'  &c. 
item  muitit  aliit  locis  notat  sua  teat« 
pora  et  nationes.  Neqae  solum  com* 
mones  mores,  sed  etiam  nominatim 
Peliooit  bittrionit  ineptiat,  in  Bac* 
cbid.  II.  2.  qoin  etiam  inlerpotoit  ma* 
ledicam  wapdfiofftPf  in  eadem.  Seai. 

82  Mtdeibtr  crtds]  Caraerarins  et 
Lambin.  Plaetom  boe  loco  per  inco* 
gitantiam  dormitasse,  aut  roemorim 
lapso  balhicinatam  esse  credideront: 
qooolam  Valcanam  faciat  labricato- 
rem  armorom  Acbillis,  quibiis  PatriH 
do  cmso  potltus  est  Hector;  cam 
capta  ab  illis  di? ersa  faerint,  a  Vol* 
cano  non  fabricate.  8ed  cogitare  de* 
bebant  doctiss.  illi  viri,  poetam  nos* 
tram  in  boc  etism  comlcam  sonm  ar* 
tificinm  contnho  prodidisse ;  meiias* 
que  bac  deliberate  erratione  r^wphttut 
persons  conserrasse,  qnam  si  et  bo- 
minem  sermm  et  caciibim»  boc  est, 
calonem  sen  bajninm  militarem  dicta 
sna  bistorica  fide  obligaatem,  et  com 
cnra  rerom  earaat,  qnas  velnti  per 
nebnlaro  inandirerat  tantam,  verita* 
tem  perseqoentem  in  tbeatram  pro* 
daxisset.  Deasa. 

88  fVaesfaesraal]  Hoc  eo  pertinet, 
qaod  T&  4^aHfT4rciHira  pleranque  ani* 
mate  erant,  ot  illi  trtpodes;  de  qaibns 
Arist.  Pelit.  i.  4.  qnod  ait  Horn.  «^ 
roitirmn  Otibr  $(>tffBm  Aywra.  Afarsl. 
TwmUkpr9gmihui\  PrmiereaiUeStra* 


ldL4 


fiOTM  VARIORUM   IN 


tippoclei  e  Tbttid«  progoataft  est,  ot 
Achilles.  Itaqut,  quemadmiKium  A* 
chilli,  armit  ejus  ad  Hecloram  tram- 
laliSyTlietii  Nerei  filia  alia.a  Valcaoo 
ciisa  attolit ;  ita  noli  admodom  labo- 
rare^M  Stratippoclet  saa  perdat :  nam 
alia  «i  apportabont  qaadam  Tbetidet 
Nerei  fills. 

36  SUpeMdm]  'Siogoliittipendiis' 
dixit,  pro  iiogulis  militUf ;  oani  sln- 
giiia  militin  sua  babebaot  stipendia. 

47  Utcmtque  in  aUo  vemtMM  eH]  Qao- 
'iDodocDinque  io  mari  ventua  ett,  ex« 
inde  (siTe  <  ita ;'  ant,  '  pro  ea  rati* 
one/)  velam  vectitar.    Pceo.  in.  5. 

*  Utcunque.  e«t  centos,  txm  Yelum 
vortitar/  Aeidal,  ExU  velum  vorit* 
tur]  In  antiqait  codd.  disertim  legi 
aiooty  tmo,  non  canx,  et  inde  conjee- 
tant  nauRcro.  Somniarunt  hot  codi- 
ee«,  non  Tidemnt.  Nam  ooinet  Pall. 
ex  tMo:  ilte,  qao  ipti  lunt  uti,  ex  tmo.* 
•ed  ooicus  et  optomui  Canierarii 
«artii,  queni  merito  docti  viri  lecuti 
lunt.  GroMOO.  . 

:  50  Quid  igiiur]  Lepidnt  census. 
Extnlit  sinlstram  manoni,  ejusqoe 
digitis  indicavit  qnadragenarinm  no- 
merum.  At  alter  servus  impensnoi 
pretium  miratnr  et  indignatnr.  A- 
ritboietici  maooiu  adbibebant  sup- 
pntatiottlbus ;  qaod  fiebat  ant  apertis 
et  porrectis,  ant  constrictis  et  com- 
plicatis  digitis.  Coktiue, 

*  61  AbDanieta]  A  fceneratore.  V. 
N.  Asin.  1. 1. 

.  5S  In  dies  mimuque  argentt]  Nota 
pactionem  de  usnra  in  singulos  dies. 
Uanc  qui  ezercebant,  Qrcci  iuupo^ 
Uufeiaris  appeUabant.  Caaaub.  Cave 
<  nammot'  de  dracbmis  intcrpreteris, 
nt  feeerant  qaidaoi.  *  Nummr  apud 
Plautom,  et  alios  illku  temporis  co« 
niicos  didrachma  sunt,  non  drachmsB. 
Ergo  bins  drachmae  in  centum  eo 
fcenore  diario  expetitae.  Qnod  re- 
spondet  aliqoo  mode  foenori  menstrno 
M  ivffl  ipax/Mh  appellate.  Nam  ut 
iUttd,  quod  erat  in  mensem,  quinqna- 


gtnta  meosibns    sortem  aeqnat,  ita 
hoc   diarinm   qninquagiota    dieboa. 


64  iMierU  baeiUee^  V.  N.  CapC. 
!▼.  8. 

65  Plueque  emui  quam  te 
amcvtl]  Sex  nostri,  pfait  U 
Scribe,  pUu  demmmt^  quam  U 
uaumt.  Infra  ii.  8. '  Quam  tnus  gan- 
tus  annos  multos  deamat«  deperiu' 
Gfonoe. 

66  Eo  veniwrue  ett  ifu]  Tres  Voa- 
siaui  et  Academicus,  tpsas,  qood  eti- 
am  video  ex  Camerariano 
Pareum.  Gtem&t* 

69  Pup^]  Mendosa 
fuppis  pereunda  e$i  probe.  Scriptom 
videtor  foisse  in  antique  codice,  fmp- 
pif  pertuuda  eei,  Unde  fecernnt  Ii* 
brarii,  pereundu^  cum  debuissent,  per^ 
dunda^  Nisi  quis  velit  ita  Plantaai 
esie  locutum  pro  '  puppi  perenodnm 
est.'  Sic  '  placendatibi  uxor  '  alibi 
dixit.  SalmuM,  Per  '  puppim '  hie 
tergnm  significatur.  Ita  iaferioria 
Kvi  scriptofibtts  sa^pe  occiput  et  ain- 
ciput,  'prora  et  pupp is  capitis '  di- 
cuntur.  Boxkofn.  Qnandoqaidem  in- 
quit,  '  pnppim,'  id  est,  terguro  menm 
perire  necesseest,danda  mibi  opera, 
nt  probe  pereat,  prsclaro  acilicei  ali- 
quo  facinore  pei'petrato.  Lamb. 

78  MwUee  maU\  Mostell.  ii.  1. 
'Mali  mcsroris  moniero  maximnm 
conspicatus  sum.'  Cicero  dixit, '  mo- 
les moles  tiaroni.' 

80  ConmUum  plaeef]  Frnstra  Hquei, 
lapUfUeeifJaeet.  NequeeomHimmplm' 
cet,  est,  faeqoe  quicqnam  suceurrit 
coniilii,  in  quo  acquiescaro,  sistere 
possiro,  quod  sedeat  vel  placeat.  Sed 
plenior  est  oratio,  quam  erat  neces- 
se ;  sufficiebat  eniro  ^ne  au.  Itaqne 
offensi  altero  feeerant  etiam,  Ne^oo 
wmc,  velut  oratione  per  hna^mfnw 
abrnpta;  vel,  Nepie  edontme.  Sed 
erraruot ;  nam  ceasiitKM,  qmamodo/i^ 
dam,  dictum  est,  nt  apud  Tacit.  *  Sta- 
tueretur  imo  docomentnm,  qnomodo 
nxorem  Unperttor  acclperet :'  de  qno 


PLAUTI    BPID.   ACT.   I.   8C.  2. 


1915 


viik  Obtert.  lir.  11.  £t  apad  Livi- 
um  II.  20.  *  eohorti  sqsb,  qaam  delec- 
tain  roaoom.'  Ubi  plora  tiailia  at- 
,t«i limns.  GroMoo. 

.  86  DtpoUet  meum]  Omnes  Msc  ha* 
J>eDt  de9p»tiet,  Seotentia  ett:  Ubi 
tenex  renciverit  tibi  a  me  verba  data 
etse,  detpoliet  dortam  metim  virgity 
laceret,  coriam  ei  detrahat.  Id  se- 
4)«eiitibus  Epidicot  venastitiime  et 
apposite  secum  ipse  BiaXoylj^u,  as- 
^umpla  triplice  et  monentis,  et  de- 
sperantls,  et  vicissim  sese  animantit 
parsona.  Boxkom* 

•  86  B9€  cormptUM  'st  ca/w<]  Id  est 
«go.   CipMl  pro  bomioe,  asitatuM. 

.  80  C^imiiM  wmIm]  Tracinm  a  pa- 
cania,  qusB  motoo  datur.  Lamb* 
.  ScENA  II.  S  Prater  €Ktttttm'\  De 
'  »Ute '  planum :  adelescens  enim 
Stratippocles.  '  Virtotem '  vero '  m* 
4ati '  ideo  snbjicit  Chsribolos,  qnia 
suites  ae  bellator  erat,  qnorum  pro* 
4>ria  laus  '  virtos/  id  est,  strennitas 
ac  fortitndo.  I>o«sa. 

•  6  Qui  iaoti/fiil]  Lambinns  vel  ad 
cnperiora  pertioere  hoc  alt,  qnasi 
dicaf,  (lol  invident,  id  mibi  vitio 
^rertent;  vel  ad  ea,  qiue  seqaontnr, 
-Omnes  eos  mibi  inimicos  reddidi,  qai 
invident.  Qood  cum  parom  satisfa- 
ceret,  ilom  est  in  conjectoras:  Qaia 
vidtt  omn/ts;  Qmtt  vi</e,  ut  omnet;  Qui 
vidmU  oOTNcs;  sed  nihil  mataod«m,et 
wale  Lambinns  repperi  inlerpretatnr, 
.reddidi.  Alind  est  enim  *  facere/ 
rel  '  reddere'  inimicnm,  is  enim  an- 
tea  non  erat :  alind  *  repperire/  qui 
acilicet  jam  erat,  sed  adhnc  se  dissi* 
•mnlaverat.  Cicero  ad  Att.  i.  16. 
'  Nihil  est  damni  faetum  no? i :  sed, 
-qaod  erat,  inventom  est:  in  nnins 
iMmiois  perditi  jndieio  plares  timilei 
reperti  aunt.'  Hoe  ergo  ait :  Omnet 
^■i  invident,  slmnltatem  snani  da* 
-dam  teetam,  banc  occasionem  nacti, 
.patefecernnt.  Qnomodo  ?  vitio  ver* 
tendo,  palam  cnlpando,  pro  nngni- 
.bua  in  ulcere  se  gerendo.  Gronov* 

.    7  At  jwdidf  kt]  Id  hoc  vides,  quam 


decori  nbique  observans  Plaatus,  qui 
ne  inceitis  amationibos  eomicl  argn- 
menti  vereeondiamcontamhiare,  ac 
sororero  a  fratpe .  germane  sno  per 
imprndentiam  eomiptam  indncere 
cogatur',  amatorem  modestom  ac 
continentem  fiicit.  '  In  ilia  verO  sen- 
tentia  etiam  Latinae  dictlonis  elegan- 
tiam  admtrere :  Ch.  Jain  tslse  prolrior 
<s,  4v.  Sic  Sallnst.  in  oratiooe  Ma- 
riana : '  Illis  difficile  est  in  potestati- 
bus  temperare,  qui  sese  probossimu- 
lavere.'  Poasa. 

10  Rejuvat]  Stndio  videtor  repe* 
titnm  r6  re.  Scaliger. 

IS  Qaid  le  iigt/or  rdtttil]  Quid  pro* 
fait?  qoid  interfnit?  Ihuat* 

15  Clamore  drfaiigwr]  Imo  ego  ipse 
magnum  «s  aliennm  contraxi;  et 
mei  creditores  nummos  sibl  debitoa 
exigentes,  me  clamore  sno  obtnn- 
dnnt  atqne  enecant*  Com.  Differ9r'] 
/kitt^dpofuu.  *  Differre,  etiam  est  dif* 
famare.'  Nomui. 

16  Fumo  wtersot,  quam  f&ro]  Sen- 
tentia  est :  Malo  mibi  amlcos  nnllos, 
qoam  mersos  foro,  et  alieno  »re 
obmtos.  .  '  Mergi '  dicimnr  Latine 
omnibiis  lis  rebns,  quibus  obmimur, 

*  mails,'  *  negotiis,'  *  fumo,'  '  foro.' 

*  Fumo'  ergo  *  roersi,'  snnt  aniici  19 
fnrno  exstiocti;  nnlli.  In  fnrnum 
imroitti  cum  rubidis  panibus  se  su- 
pra optat  ille»  qui  vult  perire.  B9»» 


18  Irriguiwm  pktgtM]  Bene  observat 
Acidalios  *  pistorem '  hie  pro  plsltino 
poni.  *  Irrigatnm  hominem '  autem 
intellige,  mnlto  sno  verberonis  perfh- 
sum  sanguine.  Forte  etiam  allnsum 
ad  flageila  madefacta,  qnibns  in  ver- 
beronum  tergnm  grassari  veteres  so* 
kbant.  In  Hisloria  Mss.  passionit 
S.  EnlaliB :  *  Jnssit  earn  cssdi  fnati- 
bus  madefactis.'  Stratippocles  por- 
ro  imperiosus,  hie  flagitat  obse* 
quiam,  qood  prins  sit  imperio.  Beat* 


S2  iS^siMv]  Jocui.   <  Symbols' 
eraat  collect**  tea  pcciioi»|  quse  ab 


1906 


HOTM  VARIORUM   IN 


Yiginti  ininaii  hibesne  ?  Lb.  Ariola- 
re.'  Talia  snnt,  Casina  ▼.  4.  'Times 
ecattor.  St.  egooe?  Ol.  hand  men- 
tire  bercle.'  Ptend.  ii.  2.  *  Qoati  tii 
dicat  me  te  Telle  argento  cireomdn. 
cere?  Ha.  Imo  vero  quasi  to  dican, 
qoasiqae  ego  autem  id  sospicer.'  Et 
IT.  7.  <te  ad  me  misit  Polymacbv- 
roplagldcs  ?  Ha.  Vera  roemorai.' 
Radente  ii.  S.  *  Non  ▼enit  ?  Am. 
Vera  prvdicas.'  £t  Ibidem:  *Noa 
rem  difinam  facilis  hie  vos,  neqiia 
heras.    Am.  ariolare.'  Gnmoc. 

St  Commgnior]  Aliod  ago,  aliud  a* 
nimo  Yolnto ;  neqae  qas  dicls  am- 
ealto.  Tamhm, 

t6  BMioxmm]  Sont  ii  qnos  Oneci 
ZtdfMPos  appellant:  de  qnibos  Plato 
in  S jmpesio,  et  Apnl.  de  Deo  Soora* 
tis.  Noninsy  '  Mediozamnm»  id  est, 
medio  actum  mode'  Festus,  *Me- 
dioxumum,  id  est,  mediocre.'  Dit 
autem  qnos  jurat  Alces.  a  Orvcis 
appellantur  Dii  tibpdi^toi,  x$iiinoiy  et 

tt  FiikaL\  Hie  perspicne  errans  in- 
ducitor  adolesceni.  Juno  ^nim  soror 
et  conjuz  Jovis  est,  non  filia.  Sic 
Satnmns  est  pater  Jovit  et  Jnnonis, 
non  patrons.  Ita  Ops  (qnas  et  Rhea 
et  Terra)  SaturnI  uxor  est.  lAmb, 

A\  Me  dflfNts]  Mentem  adimis. 
Alludit  ad  Melwnidis  nomen.  Quasi 
dicat :  tn  MHsni  roe  deleni*.  *  Dele- 
nire,'  et  '  delinire '  idem  ▼crbnm  est. 
Camer, 

46  PateUam]  Dii,  qnibus  in  pateW 
lis  epnlse  apponebantnr,  et  qui  patel- 
Us  colebantnr;  non  pateris,  ot  La- 
res et  Penates.  Varro:  *Qnocirca 
oportet  bonnm  ciYcm  legibns  parere 
et  Deos  colere,  in  patellam  dare 
lUKfinf  Kpias*  Vel  ita  dicti  a  pisei- 
bus  minutis,  qui  in  patellis  appone- 
bantnr, non  in  pateris :  qnemadmo- 
dnm  cibi  tenniores  et  ▼iltores,  nt 
oliiscola  e  terra  nata,  et  similia.  Lamb, 

47  'Ntegodtm]  Alius  dixisset :  Dli 
me  faxint,  ut  male  peream ;  vel  tale 
quid ;  nisi  ego  te,  dec  Verura  aman- 


ti  seqne  dirnm  et  borribile  est,  noa 
oscnlari  amicam,  atqoe  alii  sano  ia- 
terire.  Et  vox  ctmt  detesfatioDem 
facit  magis  diram.  In  snnmia,  ora- 
tlo  amaloris  iosani  pertnrbata  ear. 


50  Pedaiu  tertw]  Id  est,  repetifn, 
accessn,  vice  :  quasi  per  pedem.  N^*- 
fduM*  Cato : '  Igitur  tertio  pedafn  do> 
bis  bellnm  fecere/  dec.  Explicmri 
tamen  etiam  potest,  impetu.  iB^cres* 
sn,  Incursn.  A  veteri  Critico  expli- 
catnr  rplfni  vtpio^s.  Tumelnu.  E/Hx' 
ero]  Vide  not.  Amph.  i.  9.  Asinar. 
IV.  2. 

66  JEqma  tefe]  Anlnl«  ii.  2. 

67  Perd9M  ^penm]  Ad  Alcesimar- 
chum  remittam  poiius  fiiiam  (quo 
facto,  operam  perdsm:  nam  contU' 
nno  earn  extmdet  foras)  quam  eons- 
mittam,  ut  6Uam  mearo  interlmaf* 
et  ita  caream  6lia.  Lamb. 

ScENA  IT.  2  Mi$errimom  kmbm]  Me- 
lestisftimos  ftii  lenv  clamore  meo. 
Lamb. 

2  Immem^ritbUii]  Lexicon  Ort^eo- 
Latinnm  vetns:  /ini^ruc^f,  wurnvrm 
tui,  memarmbilU,  Ergo  immrmTmh&iff 
quv  simnlabst  nihil  meminisse,  ne* 
que  adeo  scire  ejus  rei,  de  qua  scis« 
citabatur:  plane  ex  disciplina  mnli- 
ernm,  *  de  se  si  creditor  ipsis.'  Mi- 
lit.  III.  8.  Gruier* 

5  Admaniei]  Id  est,  ad  meraia  ad- 
movi.  Ut  tanqnam  de  moHmento 
oppognandae  urbis  loqnatnr,  cm  fa- 
bricsB  admeeninntnr.  Sic  Pvend.  if. 
1.  'Oppidnm  admoenire,'  dixit,  pro 
obsidere.  Grmler.  Eadem  traoslatio 
apod  Cic.  Agrar.  it.  19.  '  Com  ia'tel- 
ligam,  hanif  totam  fere  legem  ad  ilK« 
us  opes  evertendas  tanqnam  mnchi- 
nam  comparari/  Gronm). 

SCBNA  III.  14  Pergo  tttom]  Duo 
isti  versus  In  veteri  Cam.  cod.  sont 
destituti  non  capita  ant  canda,  sed 
corde.  Varie  anpplevermit  varii. 
Nobis  placet  exemplnm  prtscoran, 
qui  Apelleam  Venerem  Imperfectam 
malnemnt,  quam  integrari  maon  ex- 


PLAUTI   OISTBLLAR.   ACT.  II.  SO.  3. 


i9or 


tranea.  GruUr.  Pergoilldm]  Ve)  ftic 
\effi  posset,  Perg^  pueHam  his  aUoqui 
diciit^  iU^c  antu  FwrHvi  matrem  8e,  ne 
4i$ent»y  voeat,  Sensn  manifesto.  A- 
nna  ilia  fnrtive  se  matrem  tnam  vo- 
eat :  ea  tantom  de  canssa,  ne  se  de-' 
seras:  sed  fortam  facit,  cnm  id  fa- 
cit.  Pitlor, 

19  T^entamagna]  < Talentnm mag- 
nsm'  ipsom  est  talentnm  Atticuro 
sexagintft  minarnm.  '  Qaod  sic  ap- 
peHarvnt  Roman!,  qnik  erat  alind 
talenimn  Neapolltannm,  Rbeginnm, 
Sionlnm  parraB  sommap.  Vid.  de  Pec. 
Vet  III.  S.  Gronov,  Taknta  doH$] 
V.  N.  PersaiiT.I. 

90  N^n  enim  hie]  Seil.  habitabifl 
Ex  Tuicomodo]  Lydornm  enim,  qni 
pan  Hetrnriv,  filias  ex  meretricio 
qnarstn  dotem  sibl  comparare  ioHtas, 
tradit  He'rodotns.  Palmer, 

38  Arnica  meai]Mt\tBn\di, 

97  Obg^t  o^amUnn]  Id  est,  re- 
creat  me:  ut  fit  lis,  qni  animo  de* 
fecti  aqnr  adspersa  recreaotor.  Illo 
enim  meodacio  se  elabi  posse  sperat. 
Festns  interpretatur,  *stpat/  *  jacit :' 
et  inde  esse  ait  *  dissipat/  *  dinjicit :' 
*  obaipat/  <  objicit :'  *  insipat,'  *  inji- 
ctt*'  I  la  bic,  obtipai  est  adspergit. 
Ltmb. 

SO  Ne  herde  hoc  Umge:  dettiii]  Sie 
edidit  Groteroft  ex  scriptis,  nisi  qaod 
ipse,  ut  Titum  est,  interpnnxit.  Sed 
•crapnliis  est  in  to,  deatUi  Inttare. 
Non  enim  destitlt,  sed  perseveravit 
in  nrgendo,  donee  extorsit  anni,  qnod 
\Tolelnit.  Postea-est  inventas,  qni 
retineret  in  contexta  Tolgatnm,  ni 
kereU  hoe  edieserU;  explicaret  tamen 
operose  veterem  scriptnram,  ita  ot 
nnllnm  pntaret  relidqai  bssitationt 
interpretom  locnm.  Videbimas.  Tab-- 
dew,  inqnit,  tertit  sermonem  ad  Pha- 
BOfltratam,  dicens,  se  tnm  denno  de- 
aiiaae  lostare,'  cnm  adjnraret  se  earn, 
qnae  qmerebfktm*,  monstratnrnm.  At» 
o  bone,  qnis  tibi  concede!,  deeiUi  in- 
tUte  dAneCf  Latine  dici  pro  hoc,  <  tarn 
demnn  detttti,  com  f    Ne  hoc  longe 


accipio  SciicriKwff,  nt  intelligat,  abie-' 
ris  fel  excesseris  vestigto.  Mostel- 
lar.  II.  1.  'Abeamns  bine  nos.  Tr. 
Non  boe  longe,  Delphinm. '  Tri* 
nnmmo  ii.  4. '  qnod  ad  ventrem  atti- 
net,  Non  hoe  longe.'  Qnod  seqni- 
tor,  leviter  mntandom,  penHH  In" 
itare  usque  udeo,  OronoT. 

4\  M^uHrare]  Pro,  monttratnram* 
esse:  at  mox  'conTeoire/  pro  con- 
Tentnram.  Camer, 

46  Ad  mea»  misentui]  Nihil  puto 
corrnptam  im  hoc  versa.  Scriben- 
dom  tantum  sine  interpunctione,/ic 
me  eouseiam  quid  nunc  vie  facere  me, 
*  Conscias '  est»  qni  com  aliqao  eti-* 
am  aliqnid  scit.  Petit  igitnr  a  Lam^ 
padtsco  Phanostrata,  ot  se  eonsciam 
faciat,  qnid  se  facere  velit.  Sciebat 
nempe  Lampadiscns  qnid  facere  de- 
beret  Phanostrata,  sed  ipsa  neseie* 
bat.  Petit  ergo  ot  pariter  conscia* 
fiat  ejns  qnod  facere  deberet^  Nihil 
alind  latere  pato.  Salmui. 

S%  Eoedem  egei]  Sermo  est  Lampa- 
disci  a  Pbanostrata  jam  abenntis, 
intermptns  a  Melsnlde,  praeter  ex- 
spectationem  interpellante ;  ot  Jiib- 
intelligatnr  *  rednctam,'  *  redoeem.*^ 
Eosdem  Deos  spero  rogoqae,  at  do- 
mnm  rednctam  filiam  aliqnando  ha* 
beas.  Boxftom. 

60  Uxorie  fiUoM]  Enigma,  qnod 
sic  declarator.  Demipbo  daas  doxit 
nxores,  nnam  Lemniam,  earoque  pri-> 
orem,  quae  hie  non  nominator ;  alte- 
ram ^icyoniamy  Pfaanostratam,  pos- 
terioi'em;  ex  qna  tamen  ante  com- 
pressa  filiam  Sileninm  sasceperat, 
qoB  projecta,nunc4]U9ritatar.  Lom- 
hin. 

67  Medioxumam]  *  Medioxnma,'  id 
est,  media  appellator  Lemnia  ilia 
molier,  qnam  priore  loco  uxorem 
doxit.  Et  Pbanostrata  quodammodo 
bis  nopsisse  intelligenda  est :  semel, 
cum  a  Demipbone  compresia  est ; 
iternm,cnmjuiitis  noptiis  cnm  eo  co«^ 
polataesf.  Lamb. 

70  CoN/rogomm]  Aspemm  et  hh* 


1908 


KOTiG   VARIORUM   IN 


peditam* 

72  Qmhi  wnrm]  Sdl.  Lemnitm 
ilUun. 

74  Pnifici]  Exponi,  niide  est  ilU 

*  projecticia.'  Cam, 

76  HoMc]  Phanostratam. 

77  Eum  fume  pv^Uom]  '  Pnella' 
appellantnr  etiam  e»,  qnv  matrimo- 
aio  joBctv,  Tel  Hteriim  feront,  vel 
etiaai  peperernot.  Horat.  Od.iii.28. 

*  laborantes  otero  pnellv.'  Penelope 
apnd  Ofid.  se  pneUaoi  vocal,  cam 
Ulytsi  jam  olim  Telemacbmii  pepe- 
lisiet.  Fast.  ii.  'jnbet  Yidnaa  cet- 
lare  puellas/  id  est,  a  maritoruni 
complexibns  abstlnere.  Sic  et  Seas- 
▼ola  juriscoosultos  *  paellam '  Yoeat, 
qoB  erat  vidoa,  et  post  alteri  nnpta. 
Agellios  zii.  1.  'pnellam'  bis  vocat 
pnerperam.  RUier§k. 

82  Ingnttwi]  T^ir,  Id  est,  veliiii 
Doliai :  sea  contra  seotentiam  animi 
aiei.  V.  N.  Epid.  in.  4.  Cam. 

ACTUS  III. 

2  C^J1m]  Vide  Dotas  Rndent.  ti. 
t. 

S  Cnpundia']  <  Crepitacnla '  voeat 
Locret.  SolebaDt  aatem  veterefli- 
beros  amistos  cum  ex  aKis  ootis,  torn 
etiam  ex  crepondiis  agnoscere :  quod 
comici  et  tragici  poetts,  veritaiis 
imitatores  in  fabtilis  adombrare  so- 
lent.  Ex  quo  illnd  Cic.  In  Bnito: 
'  Nnnc  qnoniam  totnm  me  dob  mmro 
nliquo,  ant  crepnndiin,  s^d  cor  pore 
omni  videris  Telle  cognoscere/  6ce* 


0  Recipe  me]  Sic  liber  optimut  et 
antiqaissimns ;  a  quo  legem  mihi  dixi 
Don  recedere,  qnoties  seqni  possnm. 
Alii  Aeeipe ;  in  qno  terbo  qAi  Indent, 
tanqoam  hospitiis  et  invitatlonibns 
aptiore,  satis  confotantnr  ab  ipso 
Planto  Psend.  in.  2.  *  Orcus  hnnc  re- 
cipere  ad  se  nolnit.'  Growm. 

12  Remoriane]  Ita  se  increpat  ces- 
santem  adolescens.  Sic  Earopa  apnd 
Herat.  Od.  in.  27.  '  Impndens  or- 
cnn  Boror.'  IVmfrm. 


15  Haa!mtmiaktmmMrwm\9tm^ 
te  interimere,  man^  ttf^yiMfyirfr.  N»- 
nins  docet,  sevemm  eigmfieare  ali* 
qnando  svvum,  implaciiMn,  vitabtfo^ 
addncens  Virgilii  locnm  Georg.  ui. 
'Inviilia  infelix  fnrias,  amnevM|«e 
severom  Cocjti  metnet.'  Nibil  am* 
tari  placet.  Et  pessira*  nets  codas 
llle  Prinslngensis  fait.  Scecram  utad 
faeere^  r^  wutpbv  toSto,  aferiy>i,  asp* 
Bpomhv^  de  morte  qnam  sMii  oogit«T»> 
rat  inferre.  *  Amnis  savaras  Cacfti ' 
Virgilio,  pro  tristi  et  ss»to  :  aceipAtar 
hoc  nomen  Teteribos.  Sabmtm. 

17  AggfMiuUiMdtm]  Nan  delibera- 
tnm  est  mihi  eam  dara  tatam  ad  jaa 
agglntinaadam,  hoc  est*  eam  talaai 
ad  me  agglntioare.  Lam^ 

ACTUS  IV. 

ScBNA  I.  1  Exi'vmiekiUml  Cnica- 
atn  digniorem,  vafirnafit. 

2  Qatfiie  vnjUmM  eal]  Maaoe  sat 
qnovis  cmciata  dignissiBW,  qam  iafi- 
cietnr,  qnod  mibt  fasaa  est^  firnkmu 

6  CoaTamtscam]  Hoc  soleaae  aat 
Plante»  ut  allnsiones  ad  tarpia  at 
obsca^na  nbiqiie  aacnpatar  et  aaiai 
occasione  eas  nsnrpet.  Serras  enaa 
in  Tia  offendisset  dstnUm  jacentaas 
cnmcrepundils,  et  inclinare  ne  veUct 
ad  earn  toUea^m,  abtcsMui  sigi^fi- 
catione  eam  rem  cxprassit.  Dkit 
ergo  se  *  puerile  afficiam  \ 
Inelinando  nimirom  se*  at  caaqa 
cendo  ad  cistalam,  nt  eam  ax  hama 
toUeret.  '  Puerile '  antam  *  offidam ' 
in  re  turpi  dicitar,  quia  paeti  ^ni 
morigeri  amantlhas  sais  eraiitp  at 
posticas  illis  pastes  prmbebaat,  sk 
Tenia  dictOyia  factem  se  indlaabaat* 
quod  et  '  cetera  '  dioebaat,  bac  ast, 
mbwrtw.  Undo  Ulnil  '  aa  Bamala  ae- 
Tes  V  Interpres  Jutvaalls,  *  eriasaie 
ronliemm ;  oerera  viromm :'  dam 
in  fmminam  sexnm  mataai,  at  prm- 
bent  Tiris.  Olessm,  *ceTa  panda.* 
Nam  pandi  incarTi  at  pandoa>aaellas, 
et  in  terram  pronas.  Hiae  *caTe- 
ret '  Bollet  et  cifeminati,  id  est,  Tirt 


PLAUTl  OISTBLLAR.   ACT.   IV.   SG.  2. 


1900 


INwbmitet  Yifit.  ApodenndmiiPlaii- 
laa  la  P«eudolo:  '  ti  conqoiiiUcet 
ittiCy  oeveto  §\mmV  Id  ett,  slnul 
coD^ainitcito.  £t  recte  Noniot  in* 
t»rprtt«tar  *  coDqainiseere  '  incli- 
Dvrc,  ideal  ergo  et  ^  ce vere.'  A  t  *  of- 
fietam'  ia  re  tarpl  89pe  vocatar 
taai  patieatity  ti  ea  oAcio  patitar* 
qaaai  af^atls.  Uade '  effidam '  apad 
Propertiaei  el  Ofidiaia,  de  eo  qai 
•e  probat  ? Irani  arnica  tne.  Paerile 
aateai  ofliciani  coaqaiatsccre,  et  ce- 
▼are,  qaia  Id  ee  ten»pere  tolebaat 
paeri  prsbere.  Pndetplara  verba 
perdere  in  re  adeo  iiapndica.  Salma$, 
0  Ojaata  infieiu  ire]  Vera  lectio ; 
nan  aot  refereadas  hie  iafiolti? ut  ad 
id,  quod  Pbao.  ieterrofarat,  'Qaid 
Baaciat  toper  ano  ?*  nt  dicat  senras, 
et  illam  scelestiMimam  esse,  et  omnia 
ire  Infieias,  que  dodnm  confesta  Aie- 
rit ;  aat  est  base  ia  iadignatiooe  lo- 
catio  imperfecta ;  nt,  '  Adeone  bo- 
miaem  etie  inYeanstam  I'  at  tit  ten* 
aoa :  Indigaam  ette  faeiaat,  omnia 
jam  Illam  negare,  qua  priut  faerie 
confetta.  Tale  ett  et  illad,  quodte- 
^tnr :  '  Nam  bercle,*  dre.  CcaMr. 

16  Cama  aicmore]'  Catta  memo- 
rare/  eat  fraatra  et  neqnicquam  ver* 
bit  albl  apem  facere ;  cam  in  re  nihil 
ait :  a  mice  caata,  qua  putamen  ha- 
be(«  nncleo  deficitur.  Ita  *cattam 
tpecnlam '  Apal.  dixit :  *  Qnin  igitur 
maaralum  animnm  tamit,  et  catta 
•pecolareaanciat  fbrtiter?'  EtAfra- 
ninay  *  caaaam  terricniam,'  pro  minit 
inanibat.  J.  Gal. 

17  Ami  pU$  DiUi]  laextpectatai 
$Uw9pana  exittiroabantor  :  vide  He- 
rald, ad  Amob.  lib.  iii. 

18  8feM\  '  Spem '  a  Colatino  Roma 
laiaaa  coatecratam»  teatatnr  Cicer. 
de  Legib.  lib.  if. 

ScEVA  II.  8  Anim  aittcraa]  Ora- 
canica  ellipai  toS  IrfMa,  Id  ett,  caata, 
▼el  gralta,  nt  amant  dieere  Latini. 
8io  Terent.  Eanucb.  ii.  9.  *  Ut  faltat 
aaimi  ett.'  'Lattnt  animi/  Cittel. 
ii»  1.    '  JEger  animiy '   Liviat  :   et 


acxcenta  alia.  Graaoo. 

4  Qntm  ia  iergum  wuum\  Valde  me- 
too  ne  mea  petulantia  cantta  tit,  cor 
virga  in  tergo  meo  aint  petolaotea* 
Tmib. 

8  JRftAe8ita«t]  Sic  Petron.  *0  mi 
hotpitet/  dec  Mi  aiogulari  pro  pln- 
rall  potito  antique :  qnomodo  tapl« 
cnle  Plantnt.  Taa^. 

IS  ATaa  tarn]  Lamblnut  accipit  </• 
p909tK&s  mux  retcrlbit  inscUior ;  ut  tcl« 
tier  soroatnr  pro  tcita;  intcitior,  pro 
intcita.  Ego  timplicittimo  tenau  ae* 
cipio  *  acitior '  pro  eertior,a  'tcio/ 
aed  tollo  interrogationem  ;  qnati  di- 
cat Haliaca  :  Nunqaam  ego  ab  bit 
certior  6am,  quia  cittnlam  abttnlerit, 
quia  aemper  texot  virilit  Ictatur  mu- 
liebri  incommodo.  Dittald. 

90  Intm  faveo]  latoa  ia  pectore 
pavore  contnmor :  forit  verbera  me- 
too.  Taa6m. 

91  Ith  9umt  komme$  attaere]  Ele- 
gantem  gnomen  rettitoo  mioutittima 
mutatioae,  hUlo  taal  kmidn§$  muere 
3fiam.  Ancillnia  amittieoe  cittclla 
periclitanti  in  mentem  yenit,  qnan- 
tilli  bominet  timut,  et  qnam  nihilam 
ob  rem  tape  tomme  miteri.  <  HiU 
lum,'  ret  nihili.  J.  Gal.  Non  tie  le- 
gend om  ett,  nee  ancilla  hoc  vnlt. 
<  llle,'  hie  idem  ett,  quod  illic.  lU 
tape  Plantnt.  Hie  ergo  hand  dnbia 
legend.  lUo  naU  komlnet  nuiere  Mi' 
$en ;  iU»  aimc,  dec.  Hoc  vnlt ;  ea  ett 
bniuanarom  rernm  conditio,  nti  ibi 
tit,  qui  ex  alterint  incommodo  gan- 
dinm  capit ;  hie  qni  ob  acceptum  in* 
comroodnm  dolet.  Hie  ego  marore 
conficior  ob  cittellam  aniittam ;  alibi 
latnt  agit,  qni  earn  invenit.  Hac 
planittiroa.  Boar^^ra. 

24  Jgotectat]  Varro  apod  Noninm : 
*  Non  modoabtent  quicqnam  tequint 
de  te  cogitabit,  ted  etiam  rnminabi- 
tnr  hnmanitatem.'  'Seqnior'  pro  de- 
tenor  dici  non  ett  perinde  infrequent; 
quod  a  *  teqoendo '  reor  dednci:  de* 
terioraenini  teqoi,  meliora  pracedere 
toleot.  Twrn$h, 


1910 


NOTifi    VARIORUM    IN 


26  AngUM]  Scrviiii  ^neid.  in. 
'  Aagiiro '  dtciiDns  (fecandum  Plini- 
nm  in  libris  Dnbii  Sernonis)  qnam 
prasagio  mentis  fnlara  colligimos: 

*  aiiguror '  vero  tunc*  qunm  fiitnra 
verts  captaraus  angariis»  ut  ex  alitis 
Yolata  caotuqne. 

20  Soeci]  SoccU  eoim  ntebantuc 
comici  actorcs.  LtuMn* 

31  Turbo]  Turbo  in  arena  inde  est, 
quod  neqae  prorsns  hac  iit ;  et  mox 
•tetit,  mox  exiit.  H«c  aatem  omnia 
•ont  gestas  atqae  actionis.  Ptstor. 

SS  Coiidiiiciii/ifi<]  Congressus  pln- 
riom.  Ad  duos  attinet]  Lego,  Ad  dmoi 
hotattinet:  hie  quinueuiU:  quippe  vi- 
•detiir  signa  qnlnifcentiom  in  pulvere 
jiotatse,  et  spectasse  iilnm  locam 
precedente  teena,  '  conqnintscam 
ad  cistellam.'  Palmer.  At  hoc  non 
potest  mibi  persaaderi.  Malim  re- 
fiugere,  Ad  dmot  €Utinet  hoe:  quiqui 
MutU  :  ■'  qudmodo  olim  etiam  obiter 
Palmerios.  Putor, 

54  iSiii^giiiiuii]  An  pro  oingtiormmt 
Nam  negat  Lamb,  cum  Prise,  stiifii- 
Imm  numero  singulari  usor patom  an* 
tiquitns. 

.  S6  AcUm  rem  ago]  Id  est,  incas- 
sum  laboro.  V.  N.  Epid.  v.  2.  Terent. 
Adelpb.  III.  2.  *  Actum  est:*  ad  quod 
Donatos :  *  Verba  sunt  desperationis : 
nam  aclam  est  dicitur  in  ea  re,  de  qua 
jam  lata  sit  sententia.'     «  . 

42  Quarere  Ate]  Perperam  hoc 
Lambin.  motavit  in  amferre:  oblitns 
queerere,  idem  plernmque  signi6casse 
antiquifi,  quod  nos  composito  terbo 

*  acqiiirere,'  id  est»  lucrifacere  atqne 
adipisci  diceremus.  Ennius :  '  nau- 
tisqoe  mari  qucrentibos  vitam;'  id 
est,  Yictum  comparantibos  sibi,  &c. 
Potaa. 

60  NoitroM  htte]  Loquitur,  quod 
in  rem  nostram  valde  est.  Lamb. 

51  Seire  oportet]  Videtur  oporUi 
positom  pro  *  necesse  est :'  cam  '  o- 
portere'  sit  officii, '  necesse  esse,'  ut 
Tox  ipsa  sooat,  necessitatis.  Lambin. 

55  Sed  inter  rem  idpn]  Palm,  e  re 


hme  reap,  id  est,  in  istaas  reni  rtipoM 
di,  qoam  agimos; 

56  Si  qmd  eMiojm»^dk,  tmperm  H  In* 
Quid  quttritabas]  AnciUula  aliaa  r«a 
agere  dixerat:  respondet  ille,  oihU 
esse  minus;  nam  se  ilU  oporaas  vel 
maximam  dare,  tantnm  hens  warn.  isH 
terpellanti  obiter  respondisae :  bqbc 
ad  illam  revorti :  diceret  quid  teliet, 
et  imperaret  ipsa  qooqae,  taoqosas 
altera  hera  si  easel.  Hcc  sententia 
est.  Et  elegans  genos  diccndi  ob- 
secYa»  quo  jubent  imperari  aibi*  qui 
promtos  et  •  paratos  se  ad  beaefieiaa 
dandnm  ostendnnt.  Aol. '  die  si  q«M 
opus  est,  impera.'  Et  •nperius:  *^«U 
mibi  operam.  Mb.  taa  est:  ntev«p 
atque  impera,  si  quid  vis.'  .  Ilia  «o- 
tem,  St  9iiid  eU  tojmif  solemnis  formula 
eornm  est,  qui  se  parates  prompCoa- 
que  ad  e«&nia  alterins  canssa  fiwiea- 
da  significant.  Cicer.  ad  Attic  jlmmi. 
40.  J.  GuL 

57  Mi  homo,  ei  mea  ataiisr]  Diaerta 
distinguit  inter  *  hominem '  et '  mali- 
erem.'  Qnin  ne  jurisconsoltoa  qitt- 
dem  vocabulum  *  hominis'  aliler 
quam  de  '.  viro,'  in  expreuis  qniboa- 
dam  legibns  accipere  didicL  Am^- 
bins :  '  Beneficia  patris  maaeraadia 
et  foeminis  hominibasqne  portabaat»' 
id  est,  utrique  sexni,  et  foaiiiiia  el  vi- 
ris.    Nam  '  homo,'  aeor'  l(oxV«  pra 

*  viro' ponitor.  Meun. 

50  Qma  aHfngii]  De  prsedatrice  cia- 
tellap,  non  aulem  de  cistella  fartim 
HaliscsB  sttbtracta  intelUgit.  Dotam, 

60  Afororeia/aait/iarMi]  Id  eat,  fa- 
miliaribus,  nenipe  pareatibua  Sil^ii. 
Toa^ia. 

64  Intortam  oriBti0nml  Qatmodi 
homines  (*  alterpKces'  veterihaa  dic- 
tos,  OraBcis  oTpffyulXXovf )  involvola 
similes  ait  poeta,  bestiB  d^aranificse, 
que  in  parapini  folio  implicat  se. 
Theophrastus  vocat  wXottdr  Cicaro. 

*  involucra  et  integnmenta  diMlma- 
lationis.'  Has  poiita  vet.  apud  Cic. 
'  versutiloqoas  malitias'  dixit.   Ca- 


PLAUTI    EPID.    ACT.   I.  SC.   1. 


1911 


66  /■  emu^m  hUm]  Jooatnr  aotem 
tervus :  si  volncris  erat  cUtelU,  ilUm 
io  cavMin  oportaU  cooclosaoi,  ne  a?  o- 
laret.  # 

07  Mmmquin]  Vide  notan  Mottell. 
u.  2.  Grix  9€»mlium]  Scil.  servornm. 
Uorat.  Sat.  1. 1.  *  Venaleif  inter.'  Cic. 
^oft  Red.  in  Senat.  '  Cappadocem 
atliqigefli  nodo  abreptam  de  grege  ve» 
naUoBi  dieerea.* 

t  75  Pm.  Comm^iam  UqueUum]  lu 
<>aMr.  et  Lambin.  et  Acidal.  perso« 
nas  ceUoeant :  nt  nimiram  oinlier  ter- 
nionem  noa  dirigat  ad  servam,  sed 
^d  anctUaa;  dieatqae:  TnsijaiB 
«raot  Ticet  reipondendi  serTO  meo: 
•ed  eas  ta  mUii  coaimoda  too  bono. 
7a«6ai. 

.  87  HabiUivirigener]  Hie  tres  if 
toa  veraic.  e  Prise  lib.  iy.  adjanxit 
JUariMo.  La.  Adkhmke  tquuitm  poM- 
Mm  ego  hamn  Si  deiur  stfia  §oH,  Nam 
iia  mmtMhntUi  OMttu  nareii  aitigit. 
Uaibas  bac  addo  ex  eodem  :  Ha. 
M*  mpanden  po8hiU$T  it^urmm  ett, 
aiipmian  simper  Me  uUn  oporUt  a  rt« 
ih,  cum  qutnium  faeio.  Ait  Halisca 
iojitrtaaisibi  fieri  a  Lampadisco,  qnod 
prior  earn  soUicitat erat,  quae  ultro 
aoleat  regare  viros,  atqne  iade  que- 
ft  cum  liicere.  Decet  b«c  oratio  mere- 
tf  iciam  ancilUm.  DiitaUL 


88  Oblofture]  Pf4)  ^  obloqneris/ nt 
alibi  iodignaDtis  est. 

90  AttuHt]  Ut  nanMras  anaornm 
conTOuit:  et  quia  coBYenit»  videtnr 
tnam  qnodammodo  filiam  attnlisse. 
Lamb. 

91  Repperisii]  Scil.  filiam  toam. 
Meam"]  Scil.  cistellam« 

92  Teriiam']  Sc«  pnellam  aliqoam 
mihi. 

ACTUS  V. 

6  Nihil  moror  Jieri]  Formnla  qoa 
niimnr,  cam  qoid  atpemariy  ant  certe 
non  admodnm  desiderare  dos  signi- 
ficainns.  Gron&v. 

Catbrta.  4  QtU  detiquU]  Histrio- 
nes  si  qoid  deliqaerant  in  actione, 
Yapnlabant.  Vide  notes  Trin.  iii.  2. 
IT.  2. 

6  Pof^reaia]  •  In  extreme  Comce- 
dife :  Ita  Manii.  lib.  iv.  '  Ultinras  ex 
solido  tetrans/  id  est,  oltima  pars  te- 
traotis,  &c.  qnomodo  jurisconsnitus 
'  primiiiu,  secandnm  edictnm/  boc 
est,  primam»  secandam  partem  edicti. 
Sic  Terent.  Adelpb.  Prol.  *primam 
fabulam/  pro  principio  fabnlas  dixit : 
Catnilns  *  primnm  digitom,'  et  Pro* 
pert.  II.  18.  *  primas  palmas,'  pro 
primoribns  digitis.  ScaUg,  Vid.  et 
not.  Core.  iv.  1. 


EPIDICUS. 


ACTUS  I. 
ScBMA  I.  1  HeMaadoUaeeue]  Prologo 
carei  hac  fsbnla :  atqne  argunientam 
in  prioM  bac  scene  recitator :  quod  nt 
Qeret  commodius  et  magis  ad  mores 
Plantinos,  hoc  est,  *  cam  festivitate 
et  lepore '  (at  Cicero  loquitur)  ^fer- 
naralo/  adliibita  est  persona  protac* 
ticasite  prostatica.  Estaatemvp^nn 
voy  wpoToruthw  (ot  boc  semel  dicatur) 
iu  fdbolapersonay  qusi  taotam  in  vpo* 


Tdto-ci,  id  est,  in  iat^to  dramatis  loqui- 
tur, neqne  amplius  nsquam  compare!: 
qualis  bic  Thesprio,  qui  cum  Stratip- 
pocle  e  militia  rediit;  et  Sosia  in 
Andr.  Terentiana.  ScaUg, 

d  Faait/taris]  Homines  serY»  con- 
ditionis  titulo  'familiss'  censi  sunt 
aatiqnitns:  nimirum  a  *faainlando:* 
auctoribus  jurisconsultis  et  Ulpiano 
in  L.  1.  ff.  de  Yi  armat.  Undo  et 
<  gladiatorum  familiae '  apud  Cicero- 
nem.    Cujus  rei  caussam  reddit  Se- 


1913 


NOTi£  VARIORUM   lit 


•Mia*  £pkt«  47b  Dmom* 

4  OcuUt  uUfii}  Noa  IkUerit  eer* 
Beado.  Vel  lag.  tttia  oeuiia  uiiri$» 
Skhe]  Vid.  ootas  P«d,  v.  2. 

6  Ctmm  tiki]  Vide  notat  Amphitn  i. 

I.  8.  ^  Adveotoria/  tel  *  adventitia' 
dicebatar  propria  coena  vel  convi? i- 
uflif  qoo  amicot  aal  hoapiles  peregra 
redeantaaaolebant  aacipara,  gaadinm 
toiim  cootettaotai,  ax  more,  qnaai 
ionnit  neater  hie :  *  ? iatica'  ea  dicitur 
ccina  Baccb.  u  1.61.  Gromv. 

9  Exmupkm  ade$(]  Qnod  qvvris, 
qaoaMda  agaaiy  exemplum  ludiea  ma 
ipaam:  Mac  att,  at  verbis  reipoa- 
deam:  hie  enim  niter  at  habitade 
OMa  testiAcantar,  foiMe  mibi,  nt  vel- 
lem* '  Ezemplam  adest/  videtur  far- 
mala  valgaria,  qoa  oti,  qaotiei  inna-t 
erent  abatincndnm  response,  qnod 
rea  pre  se  loqneretnr.  Cai  adfine  il- 
ladi  ^8ie  anm,  nt  videa :'  de  qne 
vid.  N.  Amph.  ii.  1. 67.  GruUr. 

8  Hmicgrtdia]  Soil.  '  fartiaeas  Is- 
ipai/  nt  nominat  in  Peraa  ii.S.  et 
qnam  hie  Uucrumt  neiat.  Hnic,  in- 
qalty  gratia  debetun  Sinistra  enim 
nman  fnrta  potissimum  feci  tint  isti 
LavemsB  et  cmcis  candidati,  dam 
deatra  aliadab  ipsis  aimolatan  Ovi- 
dioa  Met*. XIII.  '  Conveaiat  timidm 
natsqne  ad  fnrta  sinistra*'  AlcUi. 

11  /ii^Wtceai]  Vide  not  Casin.  Act. 

II.  8.  posteriorei,  it^dUiitnU 

18  Srarra  es]  *  Scurras '  et  '  urba- 
ni '  iidero  sant ;  qnara  et  dicteriis  sibi 
▼icium  aucapabantnr.  Qaia  aatam 
scaaatici  homines,  qaos  /BmA^tovt  va- 
cant Oraei,  dicteria  iaadiiabant  ad 
riamn  apectatoribns  tolleadBm,prop- 
tarea  faetnm«  nt  mlmi  *  scnrra  ' 
et  ^nrbani'    vocarentnr.    Jnvenal. 

*  mimnm  agtt  Hie,  Urbani  qaalem  fa- 
cnndns  senrra  Catalli.'    £t  mimam 

*  acttrram '  voeat,  et  *  nrbaaom '  ani- 
nographnmlpsnm  CatttUmn.  *Senr- 
ram '  dednco  iurh  toC  ^vyavfsSy*  qnaai 

*  secnra '  ant '  ancnra.'  'Scnrne  'eti- 
am  Kowplm  dicti.     laidori  Gleaam : 

*  Scarmla  qai  ineopfiat.*   SaiHger. 


Ssarraes]  Nastantam  'nibavlu'ct 
'aearra'  eodem  aanaa  dicanturt  vC* 
'acarra '  aigaificat  homtnem  dieaeraa* 
qned  notant  hie  ex  Scaligero»  aed- 
etSam  at  *  nrbanna '  aigniicat  bonai- 
nem  nmWaticnm^  in  arbe  aasidniuBi, 
nee  rnri  anquam  aat  militiae  agantema. 
Tria.  1. 9. <  Nihil  eat  proftcta  atalUma, 
qnam  arbani  aaaidui  civea  qaoa  aear* 
raa  vocant.'  £t  iu  hie  acdpe.  Qaaai 
dioeret:  Non  eat  miram,  te  ooaaaqiii 
ma  via  potaiaae,  qni  aia  mabratieaa^ 
nrbanus,  non  rnri  aat  aulitiae  ad  gra* 
dam  eaercitatna.  Graaaa. 

lif  Varie]  Nnnc  bene,  naae  Bsale  ; 
at  qaidcm  Theaprio  valt  iaiellsgi* 
Sed  Epidicaa  aliovoranm  trahitp  et  il* 
lad  varteinterpratatiir,atqBesiXlMa« 
prio  disiaset,  tergan  aaam  virgb  et 
loris  a«piii8  foisae  craentatnm,  et  it« 
ob  livarem  et  vibiraa  diaparea  oola- 
rem  indaiaae  ac  variam  aaaa  factum. 
Dicit  igitnr,  ae  abominari  oame  ge- 
nes, qaod  variam  ac  macalaaam  ait, 
qaale  capraram,  ac  Inprinua  pantbe- 
rammy  quod  et  namaD  aiW  a  macula^ 
ram  varietate  inveait,  at  *  varim ' 
appellentnr,  atqne  adaa  haauaaa  «li<* 
am  abborrera,  qai  tergnm  flagria 
eaciutaa  ae  macalaaam  gaatsteiiu 

18  PwgiUce  tdfm  MMu}  Fiimi- 
ter  et  robuate.  Bacchid.  ii.  8.  *  paa- 
cratica  '  atqne  *  athletice  valcre/ 
dixit.  HiyBaroodi  enim  lactatorea  va- 
lidia  lacertia  et  firma  valetadiaa  aiat 
oportet:  nnde  et  *athlelica  liabita- 
do/  pro  corpulenta  et  fobnata  dici- 
tur, qnam  Aristotei.  iSkirrudpf  1^ 
appellat.  Et  'athleticum  victam' 
pro  valido,  et  ad  virea  firmandas  ac* 
cammodato  Celans  dixit.  X^Miat. 

80  Fidala]  '  Vidnlns,'  balga  est, 
vel  maranpiam  potlns  e  eerie,  in 
qnod  peregriaantea  rea  snaa  coada- 
bant. 

91  Afelnia]  MiyAorr^  pallia  oviUaest: 
bine  '  melium  t'  et  ab  illo  omne  scor- 
team  vacabant'  meliaiim :'  aada  apad 
Plaut.  aKh'aa  aatacortaa  maoHca,  vd 


PLAUTI   BPIIk  ACT.   I.  SC.  1. 


1913 


eottctillA  e  eorlo.  Tornebo  hie  ad* 
•eatMndtmu  Scaiigtr,'  Sed  fortasaU 
optiamin  ett  ''melinMn'  dici  «  '  mt* 
]M/  nt  a  '  feles/  « felinni/  'Melts ' 
est  catos  tilTestrU.  Varro  de  R.  R. 
in.  IS.  pnpdpit  septi  leporarii  na- 
cerias  teetorio  indnci,  'ae  fetes  eat 
leeles,  alieve  betthi  intreire  possit/ 
Man.  z.  S7.  *  Venator  capta  mele 
•uperbits  adest.'  Groaee.  £p.  Te  t>o- 
to  ptrcmUari]  Joeos  in  diitlnctionet 
aempe  nt  Epldlcas  post,  te  voh^  ? o- 
cem  paoNsper  sustlnnerlt,  (? el  serea* 
to,  vel  alto  b»sitaathe  prseiexto)  et 
ex  brevleelo  inter? alio  rh  pereimUai 
snbfecerit :  nt  EpMicns  et  spectato- 
resy  t§  t9h^  ad  pnecedentia,  'Dll 
perdant/  retnlerint ;  Thesprio  ad 
oonseqneas  verbnm  ptfrcoateri.  Tanb* 


9S  Opmrn  wdMdtf]  Sell,  anrinm,  nt 
loqaitnr  in  Bacclaid.  id  est,  me  audi, 
et  Ticissim  te  andiani.  Taubm. 

55  Jut  dic<s]  Non  acoipitur  nt  YnK* 
go,  selKcet  cnm  de  prattore  vel  ma^ 
gktratn  loqalmnfi  sed  pro  ee  qnod 
est  vnlfatom,  dicis  qnod  ttqttnm  et 
joslvnesty  qnod  rationem  habet.  8ie 
'ormrejos,'  Trioom.  v.  9.  Sic  'jnt 
est/  pro  SBqnnm  vel  jostum,  CIstel. 
1. 1.  Pers.  1. 8.  GfONoe. 

56  J^eires]  <  Fasces '  erant  baeilll 
aliqnot  teretes  ex  ulmo  pneclpue  aut 
betolla>  lore  combat i  in  modnm  fas- 
ds.  Hojiisniodi  fasces  sex  prsetorl 
(nt  et  roagistro  equitom :  sed  consnii 
xif.  dictatori  xxiy.)  prvferebantnr 
a  totidem  lictoribnsi  qni  non  grr ga- 
tim.  Bee  item  bin!  ternive,  sed  singu- 
li  et  in  lineam  ibant,  nt  snbmoYerent 
occorrtntes.  De  doobns  liotoribus 
andi  plebiscitnm  a  M.  Pletorio  tribo- 
BO  pi.  latnm :  *  Prvtor  nrbanas  qni 
■one  est,  quiqne  poitbac  faat,  dno 
lictores  apod  se  habeto :  isqne  nsqne 
ad  snpremam  jns  inter  cives  dicito.' 

97  UHarwM]  ClypenSy  galeiiy  cas* 
sis*  sartinatf  qnateoBstrictas  gnstare, 
•cnto  ad  dprsom  accomnodato,  ca^ 


calarnm  erat  provincia.  Undo  iidem 
'arraigeri'  sive  etiam  'scntlgeroli' 
in  Casina  et  alibi  nominaatur  a  Plan* 
to.  Dowuu 

SO  Ai  jam  mte  mIu]  Vide  Moret. 
Var.  Lect.  x.  10.  abi  de  bis  copiose 
disserit. 

81  Quia  mUea  eltts  fmt]  TameUl 
Plaotns  ex  Diphilo,  Menandro,  Epi* 
charmo,  Philemone,  Apollodoro  ac« 
ciplebaf ;  tamen  et  ipse  a  eensora  et 
animadversione  Yitiomm  non  absti* 
nuit,  sed  prises  Comcediai  acerbiu- 
tem  8»pe  miscaits  aequo  in  traniH 
cnrsn  oolam,  nti  bic;  sedmoltisin* 
terdom  versibos ;  nt  f  el  Curcnlione^ 
II.  8.  *  Tnm  isti  Oreol  palliati/  See; 
item  mnltis  aliis  locis  notat  sna  teMi* 
pora  et  aationes.  Neqne  solum  com« 
nranes  mores,  sed  etiam  aominatim 
Pelienis  bistrionis  ineptias,  in  Bae* 
chid.  II.  9.  qnin  etiam  interposoit  ma* 
ledicam  wapdfiafftw^  in  eadem*  SeaL 

82  Mtddber  crsdo]  Caraerarins  et 
Lambin.  Plaatom  hoc  loco  per  inco^ 
gitantiam  dormitasse,  ant  iiiemorim 
lapsn  balhictnatnm  esse  credidernnt: 
qnooiaro  Voleannm  faciat  fabricate* 
rem  armorum  Acblllis,  quibus  Patro* 
do  csBso  potitus  est  Hector;  cnm 
capta  ab  illis  di? ersa  foerint,  a  Vol* 
cane  non  fabricate.  Sed  cogitare  dC'^ 
bebant  doctiss.  illi  viri,  poetam  nos* 
trom  in  hoc  etiam  conUcnm  sonm  ar- 
ti6cinm  consnito  prodidisse ;  OMlias- 
que  bac  dellberata  erratione  r^vp^or 
persons  conscrTasse,  qnam  si  et  ho* 
mioem  senmm  et  cacnlam*  hoc  est, 
calonem  sen  bajninm  militarem  dicta 
sna  blstoriea  fide  obligaatem,  et  cam 
cnra  remm  eemm,  qnas  velnti  per 
nebnlam  inandiverat  tantnm,  Yeriia<* 
tem  pcrseqoeotem  in  theatram  pro* 
dnxisset.  JUuta, 

88  IVaeeleMnail]  Hoc  eo  pertiaet* 
qnod  rh  ^^currtfrffMiTe  pleronque  ani* 
mata  erant,  nt  illi  tripodes;  de  qnibns 
Arist.  Pelit.  i.  4.  qnod  ait  Horn,  ei* 
roiiiroys  9*km  Biiitv0m  Atwm.  Murti* 
l^«(f  prignolaa]  PrmiereaiUeSU»- 


1914 


NOTiE   VARIORUM   IN 


tippodet  e  Th«tid«  progoatnft  est,  at 
Achilles.  Itaqae,  queniadnodttm  A* 
chilli,  armis  ejus  ad  Hectorem  trans- 
Utis,  Thetis  Nerei  6lia  alia.a  Volcano 
ciisa  attnlit ;  ita  noli  admodom  labo- 
rs re,  si  Stratippocles  saa  perdat:  Dam 
alia  ei  apportabunt  qucdam  Tbetides 
Nerei  filiss. 

S6  SHpendiii]  '  Singulis  stipendiis' 
dixit,  pro  singulis  militiis ;  nam  sin- 
gula militie  sua  habebant  stipendia. 
Douza, 

47  UUunqm  in  aUo  veutuM  es<]  Quo- 
'inodocumque  in  mart  ventus  est,  ex- 
iude  (sive  'ita;'  aiit,  '  pro  oa  rati- 
oned) Telum  vectilor.    Pcen.  iii.  5. 

*  Utcunque  est  ventns,  exin  velum 
vortitor/  AekUd,  ExUi  velum  rorli- 
iwr]  In  antiqois  codd.  disertim  legi 
aiunt,  tiiie«  non  exm,  et  iode  conjee- 
iant  ttMRtfro.  Somniarunt  bos  codi- 
ces,  non  vidernnt.  Nam  omnes  Pall. 
ex  imo:  ille,  quo  ipsi  sunt  usi,  ex  icao: 
sed  noieus  et  op  tonus  Camerarii 
exm,  quem  merito  docti  viri  secuti 
sunt.  Gritnov,  . 

'  50  Quid  igUwr]  Lepidos  census. 
Eztulit  sinistram  manoro,  ejusqoe 
digitis  indicavit  quadragenariom  no- 
merum.  At  alter  servus  impenson 
pretium  mirator  et  indignatnr.  A- 
ritbmetici  mannm  adbibebant  sup- 
putationibos ;  quod  fiebat  aut  apertis 
et  porrectis,  ant  constrictis  et  com- 
plicatis  digitis.  Co/otas. 

*  $1  Ab  JOonif^a]  A  fceneratore.  V. 
N.  Asin.  1. 1. 

.  62  In  dies  nuuuque  wrgenii]  Nota 
pactionem  de  usura  in  singolos  dies. 
Uanc  qui  exercebant,  Oraici  i/upo* 
Ua^wrks  «ppeUabant.  Cosaa^.  Cave 
<  nommot'  de  drachmis  interpreteris, 
ot  feeeront  qnidam.  *  Nommi'-apud 
Plaotom*  et  alios  ilUus  temporis  go- 
roicos  didracbma  soot,  non  drachms. 
Ergo  bine  drachm e  in  eentom  eo 
fcenore  diario  expetilm*  Qnod  re* 
spondetaliqoomodofoenori  menstmo 
M  ivtrl  ipaxfUM  appellate.  Nam  at 
illud|  quod  erat  in  nenaemi  qoinqoa* 


gtnto  mensibos  sortem  mqoat,  ita 
hoc  diariom  qoinquaginta  diebiis. 
SaifMS. 

64  iMierii  baeUiee']  V.  N.  Capf. 
IT.  2. 

68  Piueque  oiaaf  ^mom  te 
MmmU}  Sex  nostri,  pine  U 
Scribe,  pUu  deamtU^  qmam  te  unqmmm 
mmaeit.  Infra  ii.  2. '  Quam  tnus  gna- 
tus  annos  multos  deamat,  deperii.' 
GfONoe. 

66  Eo  reitlaras  eet  ipse]  Tres  Voa- 
siani  et  Academlcus,  ipeua,  qood  eti- 
am  fideo  ex  Camerariano  notaase 
Pareum.  Gren^v. 

60  Puppie]  Mendosa  omaino  sont, 
puppie  perewida  eet  probe.  Seriptos 
videtor  fnisse  in  antiqoo  codice,  pap- 
piM  peiinnda  est.  Unde  feeeront  li-> 
brarii,  pereunda^  com  deboisscnt,  per^ 
dtrndoT  Nisi  qnis  vellt  ita  Ptaatam 
esse  locutom  pro  '  poppi  pereandam 
est.'  Sic  *  placenda  tibi  uxor  '  alibi 
dixit.  SalmuM,  Per  '  puppim '  bic 
tergum  significator.  I  la  infer  ioria 
cvi  scriptoribtts  saepe  occiput  et  sin- 
ciput, '  prora  et  poppis  capitis '  di- 
cnotur.  Boxk&m*  Quandoquidea  in- 
quit,  *  pnppim/  id  est,  tergum  mean 
perire  necesseest,danda  mibi  opera, 
nt  probe  pereat,  preclaro  scilicei  ali- 
quo  facinore  pei'petraio.  Ltmb. 

78  MmUee  maU]  Mostell.  ii.  1. 
'Mali  moeroris  montem  maxiraam 
conspicatiis  sum.'  Cicero  dixit, '  mo- 
les molestiaruni.' 

80  ConsiitKai  placet]  Fmstra  Hqnet, 
lapit,  tacHfJacet.  Neque  coneUiMm  ptm- 
eet,  est,  iiequo  quicquam  succurrit 
coniilii,  in  quo  acquiescam,  sisttre 
possiro,qnod  sedeat  vel  placeat.  Sed 
plenior  est  oratio,  quam  erat  necaa- 
se ;  sufficiebat  enim  qi»  me.  Itaqaa 
offensi  altero  feeeront  etiam*  iVef  a«o 
niMc»  velut  orationa  per  i«og<rj-inn» 
abnipU;  vel,  iVafoe  scioaaac.  Sed 
errarnnt;  nam  csasiinim,  faamodt/i^ 
oorn,  dictnm  ost,  nt  apod  Tacit. '  Sta* 
toeretor  imo  docomentom,  qoomoda 
oxorem  imperttor  acdperet :'  de  qao 


PLAUTI   EPID.   ACT.   I.   8C.  2. 


1915 


«i<k  Obterv.  iy.  II.  £t  apnd  Liti* 
urn  II.  20.  <  eoborti  sqbb,  quai  delec- 
tain  mannm.'  Ubi  plnra  sinilia  at- 
jMlimiit.  Gr^nov. 

.  86  DtpoUei  mtum'i  Ooinea  Mst.  ba« 
beat  detfftkt,  Seateotia  eat:  Ubi 
senex  resciwerit  libi  a  me  verba  data 
esae.  despoliet  dortnoi  iBenm  virgUy 
laceret,  coriom  ei  detrabat.  In  le* 
4|iieiitibtis  Epidicoa  venattiuime  et 
apposite  leciiin  ipse  9uiXoyl{9i,  as- 
^umpta  triplice  et  moneotis,  et  de- 
speraatis,  et  vicissim  sese  aoimantis 
persooa.  Boxhom* 

.    86  B9€  corruptum  'it  cmpui}  Id  est 
)ego.   Ca^l  pro  bomine,  asitatoai. 
.    89  CmuiUa  mutwa]  Traetom  a  pe- 
cooia,  qua  motao  datur.  Lamb* 
.    ScENA  ti.    8  PraUr  tftalmi]  De 

*  aetata'  planani:  adolesceos  eaioi 
Stratippocles.  *  Virtntem '  vero '  «• 
4ati '  ideo  sabjicit  Cbcribalas,  quia 
suites  ac  bellator  erat,  qooruin  pro* 
■pria  laus  '  Tirtns/  id  est,  streouitas 
ac  fortitndo.  Deaaa. 

*  6  Qui  invuiewi]  Larobioos  tel  ad 
aaperiora  portinere  boc  ait,  quasi 
dicat*  Qoi  invideat,  id  mibi  fitio 
^ertent;  vel  ad  ea,  qaae  seqanntur, 
•Omaes  eos  nibi  ioimicos  reddidi,  qui 
iavident.  Qtiod  com  parnro  satisfa- 
ceret,  itani  est  in  canjectnras :  Qatii 
mdet  omnts;  QuU  vide,  ut  omnet;  Qui 
vidtni  omni$;  sed  nibil  ttiotaadnai^  et 
male  Lambinns  reftperi  interpretatnr, 
•reddidi.  Alind  est  eaim  '  facere/ 
▼el  '  reddere'  inimicam,  is  eniin  aa- 
tea  aoB  erat :  aliod  '  repperire/  qni 
acilicet  jam  erat,  sed  adijuc  se  dissi* 
•malaverat.     Cicero  ad  Att.  i.  16. 

*  Nibil  est  damni  factum  novi :  sed, 
<)nod  erat,  ioTeatam  est:  ia  naius 
boniois  perditi  Jadioio  plores  similes 
reperti  soat.'  Hoc  ergo  ait :  Omaet 
.qui  iafidcatf  simoltatem  snam  da- 
dam  tectam,  baac  occasioaem  aacti, 
.patefecernat.  Qnomodo  ?  vitio  ver- 
teado,  palam  calpaado»  pro  aagoi* 
.boa  ia  ulcere  se  gerendo.  Gfwiav. 

.    7  At  pwHeUia]  lo  boc  vides,  quam 


decori  nbiqae  obsemas  Plantos,  qni 
ae  inceitis  amatioaibos  eomici  argu- 
meati  Terecuadiaim'Contamhiare,  ac 
sororero  a  fratae .  genaaao  soo  per 
imprttdeatiam  eorrttptam  iadncere 
cogator;  amatorem  modestum  ac 
coatineatem  fiicit.  '  la  ilia  vero  sea- 
teatia  etiam  Latiase  dictioais  elegaa- 
tiam  admirere :  Ch.  Jam  tslsc  prMtr 
es,  ifc.  Sic  SalKut.  ia  oratiooe  Ma- 
riana :  *  Illis  diffif  lie  est  ia  potestati- 
bus  temperare,  qni  sese  probos  sima- 
lavere.'  Doasa. 

10  Re  javol]  Studio  videtor  repe* 
titom  rh  re,  Scaliger. 

18  Qatd  If  igUwr  rdattl]  Quid  pro- 
Ibit?  quid  laterfuit?  Paaof. 

15  Ckamre  d^faHger]  Imo  ego  ipse 
maganm  m%  alienam  coatraxi;  et 
mei  creditores  aapimos  sibi  debitos 
ezigeates,  me  elamore  soo  obtnn- 
dnat  atqne  eaecaet.  Cam.  Dijfer^r] 
Aio^^po^uu.  *  Differre,  etiam  est  dif> 
famare.'  AToawf. 

16  Fwmo  mersoe,  quam  /are]  Sea- 
teatia  est :  Malo  mibi  amieos  aullos, 
quam  mersos  foro,  et  alleao  mn 
obratos.  .  '  Mergi'  dlcimar  Latiae 
omalbas  lis  rebns,  quilms  obroimur, 
«  mails,'  *  aegotlis/  «  furao,'  *  foro.' 
'  Farao '  ergo  *  roersi/  snot  aaiici  if 
fnrao  exstincti ;  aolli.  Ia  fnranm 
Immitti  cam  rnbidis  paaibas  se  su- 
pra optat  ille»  qui  vult  perire.  Boat* 
hem* 

18  Irriguium  plagia]  Bene  observat 
Acidalitts  *  pistorem '  bic  pro  pisftiao 
poni.  *  Irrigatum  bomiaem '  antem 
iatelllge,  malto  sno  verberoais  perfu- 
snm  saagaiae.  Forte  etiam  alhisum 
ad  flagella  madofacta,  qnibaa  la  ver- 
beroaqm  tergnm  grassari  veteres  ao- 
lebaal.  Ia  Historia  Mas.  passioab 
S.  EntoliK :  '  Jassit  earn  oedi  fostl- 
bus  madefactls.'  Stratippocles  por- 
ro  Iroperiosns,  bic  flagitat  obae- 
quinm,  quod  prlns  sit  imperio.  Bax' 
kom. 

S2  SymboUe]  Jocus.  'Synboto' 
erant  eallect»>  aeo  pacaoi»,  qns  ab 


1916 


HOTiE   VARIORUM  IW 


iU*  qui  eommviii  sMitHa  erant  una 
coemturif '  ooDJectabantar/  nt  terba 
AgelUi  Mtar,  quo  Ule  qnati  nativaa 
vim  T«v  ffwfifidXkWf  unde  avpifitJ^i  ob 
oenlat  posmt«  *  Sjnbola'  vel  *  tyai* 
bol«'  in  bac  re  dicantnr  Latioit; 
Don  <  tymbolnai.'  Ad  bane  igitnr 
•if  nifieaiionem  poeta  allodcn*,  joco« 
aa  OMlaphora  ntitar;  et  mfiBokia  vo^ 
cat  ria  <nyii3aXX^Upaf  vXirycCs*  tan- 
qnaai  vidtlicat  verbero  isle  aon 
unhu^  fed  plnrinni  manibnji  verbe- 
ra  ettet  aeceptarus.  Lapide  efiam 
addit  ad  diierimon,  «iae  meo  ticMfiCa. 
H.  Stephan. 

99  Afitficald6««]  Recte  tcribitnr 
mnieuUbttt,  A  miMom  '  miMicnlo,' 
nt  a  6Mnni,  *  fitsicnio :'  a  6mo  ex* 
tornm.  Unde  *  fitaicMlare  esta'  A- 
poleio  et  Marciano  Capells.  *  Fit* 
•am  axtoriim '  Ciceroni.  Stdmtu, 

SS  Mi$eruM  eU]  Locna  ett  cormp* 
tna^  led  non  ea  parte,  qna  vnlfo  ex- 
ittimaot.  Non  enim  de  ingrato  ani* 
mo  heri  ioi  qneritar  bic  terras*  qnod 
ad  rem  aon  faceret,  ted  parum  ilK 
gratom  acciditte  et  acceptom  qnod 
feeil.  Scribendnm  igitnr,  Mtunam 
eM  mgrtaum  ette  ownu  id,  ^atd  f^aUi 
beme.  Ego  qmd  beu^egi,  mttktfeeL  8al« 
a»at. 

55  Detifiebam  mea^tt]  Elegant  pla* 
•natmnt,pro*  detipere'  timpliciter. 
Sjrmmachot :  *  Nnm  fobit  videor  mol* 
ta  loxnria  ebrint  roentit  detipere,  at* 
qne  adeo  in  poetat  nomeo  deditte?' 
Cni  *  oppotitom  *  consipere  mente ' 
apnd  Livinm  vi.  49.  Et '  coDtipere' 
timpliciter,  Cato  apnd  Oell.  ifiu  8. 
Ortaee. 

56  Pkcalorem]  '  Piaeolaret  victi- 
mm'  aliena  mala  exciplebant,  et  in 
pmnam  tnecedebant.  Plinint  Epiat. 
III.  9.  *  Ne  potentttsimi,  vilitAimo 
qnoqne  qnati  piacnlari  dato,  elabe* 
rentnr/  Ujttiui. 

57  JacddaNfiiai]  '  Soceidaneoa  ali- 
eoi  pericnii '  dicitnr,  in  qnem  incom* 
modnm  pericnii  alieni,  boc  ett,  cn- 
jm'cnlpani  alter  aoitUiety  redoiidat* 


Pkntnt  '  ttnltitic  taae '  dixit,  pra 
tergo  ttto,  cni  pericalnm  a  atnltitia 
immiaet.  fleitaafa. 

58  Mimt  calidii]  Id  ett,  celerrimia, 
$9piAmiih  Tralatione  tnmpta  a  calore, 
qai  citittlmat  ett  et  rapidtatimai. 
jaaomaa. 

59  Dmntai]  Tametti  iptt  etiam 
trapciittB  danittae  ettent*  et  qnidam 
pablici;  tamen,  qai  ex  privatia  bnae 
qnaettnm  faciebant,  ita  potint  app^ 
lati,  cam,  qni  poblice  Ime  agitareot, 
*  trapeaitae '  Graecit,  Latinia  vero  *  ar* 
geotarii '  magit  dicerentiir.  UlNcmi* 
qne  fit  mentio  apnd  hnnc  cemicnm 
'  daaittamm '  et  '  generit  danbtict,' 
de  bis  privatit  foaaeratortlmt  inteNt* 
gendi  tnni,  qnl  erant  aKi  a  pabUcit* 
Id  ett,  *  trap»altit,'  qoot  mepe  etiam 
▼ocat  voce  Latina,  *  argentariot.'  Stt» 


41  Hoe  argnhm  etmet']  Supple* 
atcntno  netcio  cajot  apod  Lambi- 
nnm,  nt  llle  ail,  ex  aotiqoitatmo  c^ 
dice :  ted  tntpeetam  omniao,  qaia 
omnet  alii  eertit  aaetoribnt  vin :  #c* 
cetam  elo  mcam :  ted  et  <v  It  ta  pttfrt^ 
aam:  nntqnam  reetm  imfermt,  Tnm 
qaid  bic  aignificet  *  argentnm  elo*> 
care  ?'  Qoin  et  nnat  e  PaL  odtcHp- 
tam  babet,  '  hilo  ett  verbnm  Gra» 
cum,  boc  ett  accepero:'  qnaai  vaUet 
l\#.  Qnod  tl  cni  placet,  habeat. 
Etti  qatB  illi  aapplent,  tam  fiaeilia 
annt  intcllectn,  nt  facile  Incrifeciaae 
Ula  credam  Plantnm  et  broTitate  ver- 
bornm  praecipitem  necetaitatem  aigw 
nificatte.  Scripterim  igitnr,  nam  ai 
aal«  toton  Mcatam,  dtco  (ilf aam  dtaiam 
ne  imbiiee)  tu  U  ta  pttlriaam.  Eloee 
pro  illico.  Groaer. 

49  PitlHaam]  'Pito'  veteret  dice- 
bant,  non  *  pinto :'  nnde  *  piaare,'  cal- 
care.  Htnc '  pittoret '  nomioaU,  qid 
in  pittrino,  ante  inventam  molaram 
ntnm,  farinam  in  *  pile,'  id  ett,  vate 
concave  piatereat  et  contnnderent. 
At  temporibnt  nitimit  reip.  et  daiii- 
cept,  *  pittoret,'  nt  vnlgo  DOtnm,  et 
aprairoiol  vocabaatar*  Et  PUntntfblt 


PLAUTl   BPID.  ACT.  IL  8C.  2. 


1917 


pbtor,  cmn  tnitatiles  aolat  Yenaado 
•p«r«fli  ioctutt.  Quia  vero  pistara 
i]U  et  labor  f  rana  eoBterendi  owoiaBi 
gfaYttainitts  erat,  f«ctttiii,  ut  *  pittri* 
BMi,'  locnt  pleaus  faligaiionis  et  ae- 
gotii  operosi  vireiqtia  conficitBtU,  di- 
eeretnr.  iSm%. 

44  NmMigonttrof]  SeiL  *  virgato- 
res;'  non  faaiilbrat  ae  donietUcot» 
«l  perparaai  I«aailNii.  intarpretatur. 


66  SenakM  emtwcM]  Qoaato  aea- 
(iar  poUticM  tste  Yolnltf  tanto  pajai 
SMrait  de  Msatn  RoaMBO*  qai  earn 
hie  fideri  aotat,  taoqaaoi  plenunqae 
belta  daeeroeBtaoi  aKanaram  modo 
epooi  eoBteqaaadaram  caasa.  Et 
^nasi  hoc  •aaeiret  Tacitns,  addit  fjut 
▼erha  ia  Viu  Agricoha :  '  Pert  Bri« 
taaoia  anraai  et  argantam,  pratiam 
▼ictofw.'  8ed  ille  dicit  '  pratioai 
▼ietarhe/  oon  *  caatam  bellaadi.'  Cur 
■OB  erioiiBatioBafl  appoait  ax  orattoaa 
Galgaoi,  aat  Mithridatit  apad  Tro- 
fBBi?  Diatiagaaada  laat  teaipora. 
CarrBpit  olim  et  lazat  Romaaot  ^  t«d 
•t  iiieraat  aliqaaado  saaeti,  et  adea 
BOO  bellaraat  tlieai  iaYadendi  eausoy 
Bt  eC  victit  relioqaereet  opuleatiaai, 
paaperatqaa  divitibos  imperareet. 
QoiaMret  hello  Pnqieo  leeaado  aoa* 
aaai  eraat  niatati.  Nihil  igitar  hie, 
^•d  iagcUet  illaia  regaai  saaataai. 


ACTUS  II. 

ScBNA  I*  1  PUrifmi]  Eet  da  prl- 
aea  coUoqoio  qaati  abroptam  iaitiaai, 
Bt  ialelligi  tale  aUqnid  poMit,  *  £o 
aBBt  iogcaio  ;*  ? el '  ita'  facero  aaleat.' 
Caawr.  Lego,  PJen^aa  aaawt,  figure 
per  eateadatiooem  aogeae:  Pim^ae, 
iflio  oaiaaf.  Eadem  pariiat  sermoois 
eC  modot  est,  cam  diait  Terent.  *  lU 
Iboi  Uqmet  mibi  dejerare,  ateasibui  acx 
■eptem  prortus  aoo  vldkse  proxlaut.' 
<  Sex/  imo  *  sopteai.'  &«%• 

S  FfOfadti  viacere]  Niaiinya  col 
erat  axor,  bob  ex  aaimi  teateatia,  it 
patabatar  boo  laritas  ea  earitaras. 
Hioc  par  ladum  ac  jocaai  objieia- 


hatur  taHbaanxoro  aiortaa  fhctani 
ease»  qnod  optaateat ;  prortoe  ▼erai* 
Utcr,  ted  taanea  qnod  laioiaie  traan- 
ferri  poasit  ia  omoet  niaritatoa  ;  ae- 
dum  nt  inttitaatar  inde  character* 

9  Her*uU$  €§•]  Sexte  »ruaiaa  Hero 
coKi  fait,  qood  Hippoljrtea  Aoiaxo-* 
oaai  reginam  baltheo  spdiavit :  id 
qaod  Ipse  PI.  Measch.  1. 1.  iadicat ; 
et  TersBS  de  zii.    Laborlb.  Here. 

*  Threician  sexto  ipoliat It  Amaaona 
baltheo.'  Sarraceoaa  foxtoni  labo* 
rem  Uercalit  de  Stymphalidibut  ac- 
cipif.  De  laboribai  antem  Hercnlii 
eoBMile,  pntter  alio«,  DIod.  Sicn- 
Inm  lib.  IV.  et  Corlatham  8aiyra«am 
lib.  VI. 

11  iVaa  wmiUUm  <f<]  Si  peoea  vi- 
mm  dotett,  uxore  aM>rtua»  qas  illam 
attulit :  '  Dotatse  mactant  et  male  et 
damno  tiros.'  Lmnb. 

SciNA  II.  2  An  statfira]  Caussa 
vaaitatis  iode  fiiit.  Credideruai  ao* 
gares,  qood  homine  in  meridiem 
(qnn  Deomm  sedes  cstimabator) 
spectaDte,  ad  siaistram  ejos  partea 
BMiiidi  exorieates  siat;  ad  dextram 
occideiUes :  iade  *  sioistra  aaspida ' 
faasta  dici ;  qnod  ea,  qu«  oriaautr, 
qoKqne  ortas  caossam  tribaaat,  om« 
liora  siat  lis,  qaa  ocddant,  qaave 
iolerltnm  rei  deasoostraat.  CaL  Rk^ 
dttT'  1^0  caosaa,  qaare  aagaram  dia« 
ctpUaa  *  siaiatram '  fuerit  proaperam, 
BOB  cooseatiaat  voteres.  Qoamftha- 
digiaos  affert,  seateniiaett  Varroais. 
Sed  Pestas  earn  ex  ipsias  varbi  aoao 
petit :  '  Siaistrse  avet,  sialttramqaa 
et  siabtimam  aaspiciam,  qood  alaat 
fieri.'  Servias  ad  Virg.  JEa.  ii.  M. 

*  Siaistram  autem  a  aiaendo,  qaaa- 
tnm  ad  auguria  perthiet,  quod  aoa 
agere  aliqaid  staaat :  uade  alibi,  Si 
qnem  oamiaa  Itsva  siuaat :  siaiatraa 
autem  septeatrioaales  partes  esse 
aagaram  discipllaa  coasoBtit,  et  ideo 
ex  ista  parte  sigaifioaatiora  esse  fisl* 
Biloa,  qnoaiam  altiora  et  vioiBiora 
doaiiailio  Jovis.'  At  ideal  aUter  ad 


1918 


NOTiE   VARIOEUM   fM 


Mn.  IS.  46.  Gtmnms.  Qui  exaUnm] 
Loqaitor  de  tenis  nartapio,  nt  de 
piice*  coi  Irrc^  emantiir :  quasi 
Dammi  sint  intefttinm  aiarfapii,  qnot 
minatnr  omDM  sr  exemptorom. 

5  Exmtgtbo]  Pro  '  extufam/  Se- 
cmida  et  tertU  roajogatio  etdam 
apnd  Yeteres :  ut  etiam  monet  Scalig. 
ad  Fettnm.  Senmli  eoktmen]  Oiouw, 
C0kimen,  #nard^Mr.  Tale  illod  Virg . 
.£neid.  xii.  da  Tnrno,  '  in  qaem 
domni  ittoluiata  recimlNt.'  Phorm; 
II.  1. '  colnroen  dntlitt/  V.  N.  Pert. 
1. 1.  Ttmtm. 

10  Cmoiee]  lo  cooKediU  et  inin»i8 
•ervali.fagitiTi  coalecto  in  hameron 
pallio  et  capita  velato  ezprimrban* 
tar.  Item  et  delicati,  quoi  tangit 
Cnroal.  ii.  S.  id  faciebant,  credo,  vi- 
tandi  tolii :  cnin  pi  lei  usot  iit  non 
ettet.  Seneca  Epint.  115.  de  mollitie 
Mscenati< :  *  Hone  eMe»  qui  in  tri- 
bonaliy  in  rottri**  in  omoi  pnUico 
cceto  tic  appv^erit,  nt  pallio  Tela  re* 
tnr  caput,  eaclosis  ntrimque  anribus, 
aon  alitor  qnam  in  niinio  di? itis  fugi^ 
tivi  tolent.'  lAptnu, 

14  Per  flietficMMt]  In  medicinit,  id 
est,  Utrpdow  et  in  UmMirim$f  Kot^ett* 
ac  myropoliia,  argeotariisqne,  id  est, 
Tfctwtteriiw  ipyoffrripiois,  nt  plorimnro 
solebant  Torvari  homines  honettioret 
et  otioti,  at  de  rebnt  Yariis  ibi  ser- 
moeioando  tempnt  fallerent.  Solnuu, 
Gjfwmamp]  Gymnasia  Rome  nnlla 
foisse  ante  Ncranem,  docet  P.  Paber 
jorisconsnltas  in  Agonist. 

22  Qatt  ibc  fctl/adam]  Sic  edide- 
root  ex  Camerariano,  In  quo  tame n 
testantor  9«tf  hoc  adscriptam  lecen* 
tisfima  mann,  et  in  aliis  rodd.  desi- 
derari.  Itaque  ronlto  malim,  qnod' 
est  in  priscis  codd.  et  in  fcripto  vidi- 
mns,  Pb.  Sk /actmm?  per  interro- 
gationem;  cni  belle  respondet,  Ep. 
efoUaeitt  factum  dko.  Oronov. 

SI  Id  ad«o^t]  Qui  bic  capitnr  pro 
*qaamobrem;'  vultque  eo  potissi- 
mom  animadvertisse,  qoia  insolens 
aliquid    Yidebat,    retia    sab    vesti* 


bns.  Grut, 

%9  BtendkuUmi]  Refilla%  vetti  op« 
ponit  mentficalsM,  quasi  meodicis  roa- 
venientem.  Qnidam  a  voce  *neddix ' 
derivant,  que  magistratum  significst 
apod  Oseosy  te*te  Festo.  I>Miai. 

40  An  impiumuium]  Videtnr  sigai- 
fieare,  a  similitudine  implnvii  vesti 
nomea  esse  factum :  ut  eolm  *  vitea 
implnYiatv,'  sic  et  '  Testis  imi^tia* 
ta/  de  similitadine  implnrionnn  dt- 
cetnr,  qnse  ea  figura  est :  nt  *  qaaiar* 
nata,'  qaatnor  qnadrata  lateribns  aa-^ 
diqne  eorpns  ambiat,  qnse  forma  eU' 
implnriorom  in  cavrndiis.  Qrmier^ 

42  Qaast  fMa.yimdtf]  *Implawio' 
Epidici,  lepide  opponit  *  fondos'  Pen 
ripbanes :  proinde  ac  si  tennis  dix- 
isset,  captivam  iHaai,  qnam  Stratip- 
pocles  demoriebatnr,  *  ioiplUTio,'  boc 
est,  imphiTii  pretio  indntam  fuissor 
quod  nemini  miram,  tvcnlo  prvatc^ 
tim  son  Tideri  debere  ostendit :  canif 
pleraqne  pars  meretricom  loltt  etiaai 
/vadts,  hoc  est,  fundorum,  qnibas  ab 
amatoribas  damnotissimismunerattp, 
pretio  colt»  atqae  exomat»  per  ties 
ioci*dant.  Doasa. 

,  44  liUM,  quibui]  Id  est,  *  meretri- 
cibus.'  Senlentia  homm  ista  est: 
Tributnm  a  magistratibns  impeni' 
tnm  dicunt  se  pendere  non  potsc 
amatores ;  pendant  tamen  nuijas  me-  , 
retricibns,  totos,  nempe,  fundos. 
Boxkoru, 

46  RuUmui]  A  raritate  toxlnrse  tic 
dicta:  cui  oppoaitar  hie  *spista.'  JV«-» 
Ntus.  Ltal^am  cfftidam]  Pnrum  et 
candidum :  sic  diet  nm.yel  quod  cmdea- 
do  ad  candorem  pervenerit,  Tel  quod 
ores  circnrocisas  habeat.  Noaiat. 

47  /ndasj«<aai]  Varro  de  L.  L.  lib. 
I V.  *  Altertns  generis  item  duo ;  nnom, 
quod  forit  ac  palam,  Palla:  alteram, 
quod  into*,  a  quo  Intusium  :  id  quod* 
Pltutusdicit  intuiialam.* '  Atque  its,' 
per  t  scribendum  esset.  Taa6m.  P«- 
tugiaiuml  *  Patagium,  anrens  cUtos; 
qui  pretiosis  Testibus  immitti  solet/ 
Noatat.     '  ClaTns '  erat  plagula,  qu» 


PLAVTI   EPIO.  ACT.   If.  8C.  2. 


1919 


ab  hnmeris  in  pectus  dcmittebatur, 
QC  ent  4wmfAls  Orscoraai;  eaclatis 
qnibntdani  coBsita  erat,  in  senatori- 
boi  qoldein,  latioribnt ;  in  eqnitibat, 
aDfraatioribus :  propterea  tola  plago- 
la  ipaa  voeabatnr  *  claYnt .'  Et  '  pa- 
taginm '  erat  hones tis  roatronis,  qnod 
'clavus'  viris.  Qnod  ipsiim  $Tvfum 
darat  Nam  *  patagimn'  dictnm, 
qnod  qnibosdam  quasi  macnlis  et 
D«?is  inspersum  erat.:  Tdert/yos  enim, 
nisi  faUor,  est  morbus.  pestileas,qoo 
correpti  qni  morinntur,  nnUnm  indi* 
cians  norbi  relinqnnnt  aliod,  quam 
Dspvnlos  in  parte  corporis.  Seoliger, 
Crscafaton]  'Crocotola/  vestis  erst 
mniiernro,  aoo  Tjromm:  et  absqne 
dnbio  ea  est,  qnam  Orseci  itpott^iw 
appellant.  Et  Maro,  enm  iEn.  iz. 
d\€U,  *  Vobis  picta  croco  et  splen- 
dent! mnrtce  vestis/  crocotinm  in- 
telligtt ;  nt  effoeminatos  et  semiTiros 
incetsat  Trojanos. '  Tttrueb, 

48  SMfpmntm]  'Sappams,  linenro 
pneUamm  Testimentnm,  qiiod  et  sn* 
bula  appellatnr/  Festns.  Satis  bene 
se  babent  Testiam  nomina  a  Sfrvo 
bic  commeinorata :  nisi  qnod  pro 
*  sobmioiaro '  scribendnm  est '  tubni* 
mumJ  Non  est  noroen  vestis,  sed 
allatit  ad  saiparafii,  de  quo  prseces- 
sit ;  quasi  direret, '  snbnimium '  poti- 
ns  esse  vocandnm,  qnam  '  subpamm.f 
Ita  scribitnr  pro  mtppantm,  qnod  erat 
vestimentum  pnellarnm  lineom,.  tft 
Interpretatnr  Festns.  SmUmm,  Ricam] 
Proprie  virgineom  flammeom. .  Tnr* 
pilitts :  '  Interea  aspexi  virginero  in 
capita  gestantem  ricnlam  indntam 
o^trijMm.'  .  Orseci  poets?  vocant  an- 

49  Cumatili]  'Colons  roarini  ant 
cceralei,  quasi  fluctnum  similis,  fine- 
tna  enim  Or»cis  KOfuprm.*  Nomhu, 
Hie  color  Vegetio  *  Venetns*  dieitur, 
Lncretio'Tbalassinns.'  Egoarbitror 
non  ita  vocatam  esse  ob  colorem,  sed 
testnram  reprstsentantem  flnctns, 
qnsB  et  *undnlata'  dicta  Varroni 
apud  Noniom.  Gmferas.    Phtmaiik] 


*  Veatis  plumatilis  est  clavata  ant  ex 
claTis  facta.'  Ncmmt,  Certaam]  Pro 
eerimum,  veteres  libri  habent  gortaam, 
pro  cartaaai,  a  Sicnio  aop^'  pro  Kftpir, 
quod  est  cerini  coloris.  Nam  *  cari- 
narios '  alibi  idem  Plantas  appellavit, 
qui  eo  colore  Testes  inScerent.  Sal* 
ma§.  MeHuwnl  *  Melinns/  qni  mail 
Cydonii  pallorem  imitatur  :  slioqui 
'  Melinns  color '  Plinio  est  candidos, 
a  *  Melo  *  insula,  oni  pecniiaris  est,  et 
ubi  optimus  habetnr.  *MelUnns*  te- 
ro  '  color  '  (nt  qnidam  bic  legnnt)  a 
melle^  ad  fnscum  accedens. 

60  Cami  quoque]  Cani  etiam  nomen, 
qno  antea  appellsbatnr,  qnoque  ap- 
pellari  debet,  ademptnro  est :  non- 
nulii  enim  canes  '  Lacones '  et  *  La- 
cooici '  appellantnr.  Horatins  Epod. 
VI.  *  Nam  qnalis  aut  Molossns  ant 
fnlftis  Lacon/  Sec.  Sed  nunc  Testes 
snas  appellant  *  Laconlcas.'  Quin  et 
Horatins  '  Laconicas  purpuras '  com- 
memorat  Od.  ii.  18.  Lamb.  In  vesti 
nomine  imponendo  ademptnm  esse 
cani  nomen  jocatur  servnlut,  quia 
AoKwriir^  genus  fnit  vestis  pellucidap, 
et  *  Laconici '  etiam  cants  not i.  He- 
sycbius,  AaiumKhs  x<t^  Xcwt^  iffOfit. 
AdKotpai  ic6p9s  etiam  celebres  ftpnd 
Graecoa.  Salma$, 

61  UaevocaMa]  Ordo  est:  H«e 
Tocabnia,  id  est,vestes  ipsas*  snbi- 
gnnt  Tiros,  ut  ipsiaoctionero  faciant, 
'  Auctio'  pro  Tfnditione,  qn»  fit  per 
angmentnm  pretii :  cum  pnblica  re- 
rum,  Tel  sine  basta,  Tel  cum  batM  in 
foro  posita,  fit  Tcnditio;  et  tradun« 
tur  plus  offerenti.  Budatu, 

66  Nee  sa/ft  exaudiebam^  nee  eermo' 
ni$/«Uebar]  Quanquam  integram  ser* 
monis  seriem  non  plene  percipiebam ; 
ex  qnibusdam  Terbis  tamen,  qnas  ar- 
ripiebam,  facile  quid  loquerentnr 
conjectnra  porro  adseqni  poteram. 
«  Fall!  sermonis,'  dictum  nt  Apul.  Met. 
V. '  curare  corporis,'  et '  curare  inter- 
fectB  Tirginitatis.'  Celmut. 

6S  Aairsam  roTfam]  Vide  notas  Am- 
pbitr,  T.  1.60. 


tS20 


NOTJE  VARIORUM  IK 


71  AUfMetMi]  liviiM  lib.  xxzt. 
^Consilia  calida  el  andacia,  prima 
apecie  hpta  aant,  tractato  dara,  eveo* 
tntristia.'  AUqmd  etUii  wwdaci^tftt] 
Forte  arts.  Scrifer. 

7S  CctMii]  Verbann  hoe  Sabintim 
•sio  Varro  ait :  et  '  cata  dicta/  apod 
Eootam,  iaterprctatur  *  acuta:'  eo* 
que  iEliam  Sextam  esse  oominatiiiii, 
aoo,  nt  aapienteBi,  sed  nt  acutiun. 
Apad  Cie.  Tuscttl.  u  *  Egrcgie  eorda- 
t«s  boiBO  cataa  JElia'  Sextas.'  Ser- 
viat  a  maim^  etiore  tafcatt,  derifat. 
£t  bine '  Catooea '  dicti,  aactore  PU« 
nio. 

78  C/hlor]  Recte  alitor;  Doa  «H» 
MMor;  nam  a<ilor  retpicit  Peripha* 
neai,  oujtia  ret  agebatar:  alierom 
▼ero,  reperitoUf  in  coflManoe  dnoboi 
dieitar.  Taa^ai. 

8S  Oaltaa*  m^irtiw  wcor]  Mibi 
dUpllcent  Lambiaiana ;  potoqne  di* 
cere :  ooutiniio  circamspiciatar  uxor 
filio.  Quod  idem  tic  extalerit  Pli- 
Bias  Epist.  t*  14.  *  Petit,  at  fralrit  tui 
filin  protpiciam  roaritom.'  *  Arbi- 
trarit'ad  oculot  refertar.   Aol.  iv.  1. 

*  Hinc  ego  bac  el  Iliac  potero,  qold 
agant,  arbitrarier.'  Graltnif. 

98  PnNiim$]  Fettot:  *  Prawti- 
nare  apod  PI.  ett  emere,  et  emcDde 
tenere.'  Ita,  *  dettioare/  Mott.  in. 
1.  de  quo  qaidem  verlw  oorlotiitime 
bic  Add.  Tamen  expedire  te  Don 
potett,  qain  cogator  tandem  fateri, 
ntramqoe  et '  dettinare '  et '  prtetti* 
nare'  ette  qaod  Fettot  et  Nooiot 
centaere.    Sic  et  Fnlgent.  Mjtb.  ii. 

*  omnia  pretio  dettinat,  fame  mori* 
tor/  Sidoo.  Carm.  M. « Pott  pirati- 
ca  darona  dettlnaret  Plenat  merci* 
bat  inttitor  carinat/  iSivart. 

08  VwesapU]  Signlficat  exoellen- 
ter,  aot  admodnm  ttpit.  Sic '  Tivot/ 
pro  eoy  qaod  aliat  *  vividat'  dicont, 
potitnm,  ettqne  acrit,  vegetux,  vebe- 
mens.  Virg.  JEu.  i.  791.  *  Et  fivo 
tentat  pravertere  amore  Jampridem 
retidet  animos.'  Locret.  lib.  Ti.  *  Ni* 
mirom  qoia  tont  in  aqoa  permalta 


▼aporit  Saaiina,  de  terraqon  i 
fonditot  Ipta  Ignla  corpora  |tev  tta» 
torn  contnrgere  fontem :  Nov  taoi 
▼iTa  tamen,  calidot  qoeat  at  tefi 
font.'  Grtnte. 

100  iSajpMtf]  Llbidinla:  vel  te  ft* 
dicinam  emere,  nt  filiam  ab  ea  pw^ 
bibeat.  Lmmbm. 

lOS  Nam  «e  ttff  mh  «fitf  epvt /«<<• 
ett]  Non  ett  neeette,  Inqoit  £pi4ii* 
eofl,  ie  UU  ire:  ted  alina  aUegaiidM 
eat.  Coi  omx  tenex,  ^atdjam  7  q»4^ 
Cor  ego  non  eo  earn  i  Coi  reapoedet 
aerfot :  No  te  content  filil  odio  ant 
smolatione  lacere.  Non  cohtirent; 
nitfr  bmc  lectio  adaerator*  Et  asK 
madrertendum  ett,  hie  to  qnaai  cor* 
rigere  Epidicom,  dam  ante  a  dixnrat, 
tenem  liberare  idlcinam,  eo  prw 
textn,  qaati  earn  amet.  Mos  nt  «x» 
itHmeot  tenets  hmc  bona  lide  gen,  et 
qoatl  tab  manam  natcl  coniBia,  ett* 
*  Et  repperi,  kwte  te  qoi  abtoedat  eo- 
apicio :'  nempe  tl  Ipte  non  ivesit,  aed 
alinm  miterit:  ideo  ait,  Teea  (tciU 
in)  m»  m^u$  epat  fuU  at :  etaa  en* 
tea  dixerim  te  liberare  debere  fidi* 
einam  animi  caotta.  Et  idee  aencB 
tnbjiclt,  pMJ€Ml  qoatl  dicaf,  C«r 
motaa  eontiKnm?  Sic  ptofecto  emi* 
nia  eront  clarittiaM,  qua  anten  mjt- 
ra  caligo.  PiHmr.  Ne  te  ffaataf]  lien 
leno,  ted  ipta  fididna.  I^m^ai. 

100  Hieerifptmmui]  Hic(Ap«aci. 
del :  qui  et  iii.  4.  legnm  et  Jonm 
condltor  llctorqae  cloit)  ftterii  tone. 
ff ,  ifc,  Ap.  JSptdtat,  >aWai  fretiam : 
tcil.  qnod  me  hole  mnaeri  adbiberi 
via :  ted  operm  non  ett.  Atqee  iu 
ad  te  erit  ad  Apcecidem.  Pietmr. 

Ill  Peem  emi  mtatam  miaat]  Sic 
qoidem  librl.  Sed  vol  iavltia  illit 
aermo  Latinat  dictat  tcribendnm. 
Ad  foadragtala  /orlotte  cam  pvtaf  emi 
oiMna  aUatff.  Sic  Soetoniot  Jalio 
cap.  90.  *  Campnm  Stellatem  agmm* 
qoe  Campanom  diTitit  extra  tortem 
ad  vigtnti  millibot  ciYinn.'  Ita  enim 
recte  Cataobonot  pro  Tolgataacvi- 
gmti.    Sic  idem  OctaT.  S8.  *  Seper 


PLAUTI    BPID.  ACT.   III.   SG.   1. 


1921 


trigiaU  doctbus  jastos  tHamphot'et 
•liqiMUito  pluribat  triampbalia  orna- 
■Mota  deceroeoda  cnraTit.'  Nam 
••dam  modo  dicmitnr:  *  curattt  du* 
cibas  decernendoc  super  viginti/  at 
'  diYisit  milllbos  civinm  ad  Tiginti/ 
et  *  eni  potest  minis  ad  qnadraginta.' 

CrTMiaO. 

lis  Atqme  id  «9»  deem]  Ita  Cala* 
mella  ii.  1.  *  Pecaoiam  domini  ne- 
que  in  pecore  neqae  in  aliis  rebns 
promercalibos  oecapet'  Scilicet  in 
re  empta  pretiuni  ita  occnpator  et 
bttret,  qno  minat  ad  alinm  usnm 
transferri  qneat.  Ergo  *  occopare 
pecuoiam/  est  fcenori  locare,  ant  mer- 
d  impendere^et  qnasi  ozercere,  ne 
otlo  et  inertia  languescat.  Cic.  pro 
PlacGO,  et  Verr.  iii.  Et  hsBC  *  pe* 
conia  oecapata'  dieitor.  Contra, 
«  otiosa  pcconia/  qu«  domi  latet. 
Bee   nllam   domino  fractnm  affert. 

ScBNA  III.  S  Obeignato]  V.  N.  Cas. 
II.  1.  Armaria]  Ubt  peconia  adser- 
▼atnr.  Cic.  pro  C«l.  '  Tone  aumm 
tx  armario  tuo  promere  ansa  es^' 
Ptaot.  Capt.  IV.  4.  Taubm. 
'  6  Ne  tdwtoe  paraiiieeftKuU]  Parasl- 
torom  est  mensas  diTitnm  attonder«, 
et  a  divitibos  semper  aliqnid  abra- 
dere.  Undo  et  Pbocjrilides  *  asseo- 
tatores/  qni  a  parasitis  non  maltnm 
differoDt,  rptan^omSpovSf  meiuarum  ton* 
atwff.  iodigitat.  Hoe  igitnr  dicit  Epid. 
Met  no,  ne  nbi  senex  resciverit  me  sibi 
tcrba  drdisse,  facist  ut  nimeae  t irgss 
in  meo  tergo  sint  vehiti  parasitic  me- 
nroqne  corinm  omni  ex  parte  atton- 
deant.  Lamb. 

14  Ab  dawmaso  eene]  naBrrrut&s  pro 
Hifeliei  et  mollis  damais  confecto. 
l^nAm. 

ACTUS  III. 

'  ScBNA  r.  S  Pfr  Ulam  tibi  copiam] 
*EP9ma  iminis  ebroptar  qnasi  dicat : 
Mon  debet  tibi  in  Epidico  tanta  co- 
plB  spes  esse,  nt  aliam  propterea 
oegligere  velis.  Lmmb, 


8  Quid  iUmm  ferre  tfie  ]  Videotnr 
hac  repugnare  soperioribtu :  nam 
Cbspfibnlus  semper  ita  locntns  erat, 
qnasi  desperaret  de  nnmmaria  ope 
per  Epidicuro  accipienda.  Ilaque 
ordinant  altter  pertonas,  et  bsec  ver- 
ba :dant  Ch»ribnlo,seqnentia  leviter 
motata  Stratippocli.  Ego  vero  ista, 
nt  exttant  in  vett.  libris,  satis  mibi 
capere  videor.  Nam  quB  prios  mi- 
nabator  Epidico,  pro  sna  spe  ac  ne- 
cessitate  dixerat.  Nnnc  conversns 
ad  Chseribnlnm:  To  vero  recte  pro 
too  ingenio  proqoe  copia,  qui  etiam 
de  illo  nihil  nobis  promittts.  Quid 
enim  potes  expectare,  nt  ille  ferat, 
qnum  tn  ipse  tantia  in  opibus  amico 
egenns  esP  TiH  eleganter  vop^Ajrti. 
Ut  in  Anlnlaria  in.  6.  '  Ego  te  hodie 
reddam  madidom,  sed  vino,  probe ; 
Tibi  cni  decretom  est  bibere  aqnam.' 
Sic  enim  scripti,  nbi  snbjecemnt  Te. 
Et  vidtt  hoc  Acidalios.  Intelligitor 
*dico.'  GroHov. 

10  VerumaU^uid]  Ridicnla  bomiois 
nihil  habenlis  quod  promittat  oratio. 
Lamb. 

13  MuHcide]  Male  in  editis  murri- 
cide^  quod  Scaliger  pejna  expooebat, 
qanst  fivoKT6pw.  Hoc  est  et  marietta; 
nee  enim  '  moricidus '  magis  dicatnr 
qnam  *  parricidut.'  Legendum  est, 
mureidei    *  Morcot,    mnrcidns/   nt 

*  flaccns,  flaccidns.'  '  Mnreus '  vete- 
ribus  idem  quod  ignavns.  Hinc  ex- 
tremis Latinitatis  temporibns  '  mur- 
cos'  appellabant  jocniariter,  qni  tibi 
pollices  praeciderant,  ne  militie  no- 
men  darent.  Ammianus  :  *  Nee  eo« 
rnm  aliqnando  qnisquam  ut  in  Italia 
monns  martiom  pertimescens  polli- 
cem  sibi  prsecidit,  qoos  joculariter 
mnrcos     appellant.'       Inde    igitnr 

*  Mnrcia'  morcomm  et  murcidorom, 
id  est,    ignavornro  Dea.     Servins: 

*  Alii  Mnrciam  a  '  mnrco,'  quod  est 
nmrcidum,  dictum  volont:  pars  a 
Dea  Murcia,  qusp,  cum  ibi  Baccliana- 
lia  essent,  furore  sacri  ipsius  rourci- 
dnmfacerat.'    Mwrcia  nnom  ex  Ve- 


HW^.  el  For.  C/m. 


Plaut. 


6  F 


192» 


NOT^   VARIORUM    IN 


ncrifl  coKnomentii,  dmi  ipu  Mneris 
De«>  lit  *  f  iscata,'  *  veriicordia*' '  eaU 
Ya/  et  •imilia.  Salwui. 

13  BloHs]  *  Blatire '  et  ^  Maera- 
re/  auctore  Nonio,  eat  coDfingere, 
aut  incondite  et  inaniter,  vel  at  Fet- 
tas»  ftuUe  et  percapide  loqai;  a 
Oiteco  fi^i^.  Jwmi, 

16  Nee  mihi  pUn  «i4iumtnH  ade$] 
Oaiident  in  omnibot  Mu.  este,  luc 
miiki  pluM  a^jwnenU  dei:  et  diccndi 
rationem  aiuAt  tementiamqne  aper** 
tam  esse.  £t  scribit  qnidem  Oriite- 
roa  ita  esse  in  onniinis  Pall,  sed 
quod  tacet,  in  optimo  Camtrariano 
alternm  esse,  (quera  pleraoiqne  solet 
•eorsQBi  V.  C.  titolo  ponere)  intelli" 
ginas  ex  eo,  qiiod  isiod  secutiis  est. 
Id  quod  diserte  affirmat  io  smU  ex< 
cerptis  Parens^  Est  io  eo  et  senten- 
tia  aperu  et  diceadi  ratio  oiolto  doc- 
tlor.  Nam  '  adesse'  est  positum,  ut 
'  adesse  *  dicuntnr  advocati>  qni  pr«e» 
sentiam  commodaDt.  *  Adjunentum' 
aoteoi  tel  <  plus  adjumenti'  dicitor 
per  appositioDf |M» ,  qoain  vocant 
grammatici,  ipse,  qui  debebat  esse 
adjomento,  ut  *auxiUuni'  pro  aaxi- 
liante.  Tu  qaideni  ades  mibl,  sed 
toa  persona  noo  plus  est  a<yamenti 
mihi,  qnani  Ule,  qui  nnoqoaui  natus 
est.  Aiioqui  non  absurde  conjiceres, 
ai^Mfn^od««.  Oronor. 

Sc£NA  II.  1  Feciiiijam  ojfinum} 
Dnni  mibi  pecuni^m  emends  6dici- 
ttm  dedisti.  Ego  etiam  uieum  servi 
officium  faciam,  et  te  pecnnia  in* 
tervertam,  senex.  Nam  ita  sentit. 
Lamb, 

2  Hoe  quidem']  Acurrucds  argentum 
in  marsopio.  Et  bcc  jam  secum  so- 
]n3  loquitur. 

3  Hoc  oppido]  Haec  spectio  albi 
asperiqne  wo  rami  valde  scenam  ju- 
verit. 

6  Ut  faeilem]  *EXX<tvrfic«f  :  quaro^ 
facilem  praebnit  senex  se  noster  et 
impeirabilem  1  Camer* 
.  7  Ui  importem]  AUegoria,  ducta  a 
more  veteruro    Rom.   qui   solebant 


cemmeatwD  ad  exore itmn  In  i 
aliqua  positnra  prvsidii  ranssft*  im* 
positum  anspioato  portare;  idq«e 
auaplcato  faeiebant,  ne  interciperc* 
tor.  Lamlk, 

18  Peremtieidtm]  Asalogia  anadet 
•cnbeadom  esse  pemidani*  Stent 
enim  a  *  pater '  dicitur  *  paricida,'  a 
*  parens,'  *  parenticida/  a  *  Dens,' 
^  Deicida,'  (qoomodo  Jvtdmmn  band 
raro  Tocant  ve teres  Cbrittiani)  ita  v 
pera,  *  pericida,*  qni  pctam  exenie- 
raty  etacnal,  el  sic  quasi  oecidic. 
Neque  sic  peribtt  Plaulo,  qnem  cap- 
tat,  jocusr  qni  est  et  manet  in  ambi* 
guo  vocnm,  '  paricids,'  et  *  perici- 
ds.'  Boachorn,  Penutkidam  reole  se 
habet.  et  melius  versni  coavenit 
quam  pervidam.  Pr»teren  omne*  U- 
bri  ita  leguat.  Cogitandum  eat  Plao- 
tum  mnlta  talia  fiogere  sine  oUa  ana- 
logic et  ratione.  Satis  illi  fait  qao4 
vulgns  inielligere  posset  nomen  iUnd 
a  '  pera '  ftictnm  esse,  et  liuisae  aac- 
torem  in  ambiguo  vociim  <  parentici- 
de/ et  *  perentictdse.'  Salmu, 

15  Peraiim  dueUare}  Mallem  ego 
peraUm  duetUare;  ut  significaterit 
Epidicns,  nihil  curare  se  vulgo  nsiu- 
ta  '  diceudi  genera,  aut  protrita  vo« 
cabula  rerom/  in  qoibut  est  iUnd« 
quod  servi  non  nauci  protinoa  trium- 
phum  se  commeroisse«  vel  saltern 
ovatione  dignos  depotant,  ai  forte 
beruni  soum  pcroltai,  id  est,  perpaux- 
illi  argenti  modo,  et  quantiUi  per« 
nnius  laxius  sit  capai*  dcfraudave* 
rint.  Eteuim  sic  duc(tiare  expono: 
quasi  dices,  argento  circumducere^ 
Snspicorque  omoem  seotentiae  is* 
tinsce  argotiolam  in  duobns  adver- 
biis  illis,  pcroHm  et  foUUim,  hoc  est, 
in  modi  sive  niensuras  ejus  diff'eren- 
tia,  quanta  inter '  peram*  et '  follem ' 
est,  coosistere.  Daiaa, 

21  Ea  jam  domi  tit  pro  iOd]  Mi- 
ratnr  Dissaldens,  qoomodo  poella 
dicatnr  domi  esse,  quam  primnm  in 
aedes  ait  iotroniitti  scene  sequente : 
et  mnlta  molicnr  corrigeodo-     Sed 


PLAUTI   BP1D.  ACT.   Itl.  6C.  3. 


192S 


tee  verba  tmit  aceipretrda  ile  altera 
Miciaa,  qaam  prins  amaverat  Stra* 
tippoclesy  qua  introdocta  erat  pra 
filia.  £t  forte  tio  Plantnt  tcripsify 
proJUia,  inqoam ;  nam  tettatar  Gm* 
tatna  Utod  eate  qnidem  id  Cam.  sed 
maoa  aecunda.  Alii  cedicea  peUM, 
▼el  prJNtt.  OroBOT. 

28  Qaflit  qun  eawrel,  caveat]  Qnaal 
eaTeat  ei»  cai  enieret,  aempe  Peri- 
pbani.  (Uneat^  Id  eat,  aatia  accipiat 
a  lenooe  pradibaa  et  pnedila.  Lam* 
km. 

to  Mina$  te  habere  qmnquaginta] 
Atqai  de  *  trlginta'  tantnm  constat 
ex  nit.  acena.  QnaeHt  Addalios  co- 
lerem  et  velnm,  qno  tegat  oeconomisa 
banc  errorem:  aed  ntrum  invenerit 
Beacio.  Bioamaa  interea,  Epidicnm 
▼eroili  Ingenio  et  jactantia  aummaro 
apod  aliea  verbia  ezaggeratae :  qnod 
•det  fieri. 

36  Dohtam]  Falaam,  et  aliam  ab 
ea,  qme  jam  domi  eat :  non  illam, 
qaam  ae  emptnrom  pntat  aenex. 
IdimbiM^ 

^  97  Doeto]  A  me  fallacils  instructa. 
Terent.  Eon.  *  perdocta  eat  probe.' 

ScBVA  III.  1  Non  oris  comsm]  Se« 
neea  Nat.  Q.  i.  17.  *  Inventa  aunt 
apecnla,  at  homo  ipae  ae  noaceret. 
Malta  ex  hoc  conaecuta :  primo  ani 
Botitia;  deinde  et  ad  quedam  conai- 
Unm.  Formoana,  nt  vita  ret  infami* 
am  ;  deforraia,  ut  aciret  redimendum 
eaae  vlrtntibna  qmcqoid  corpori  de* 
eaaet ;  joTenia,  ut  flore  elatit  admo* 
neretar,  illud  tempus  ease  diacendi, 
et  fbrtia  aodendi ;  senex,  ut  indecora' 
aania  deponeret,  et  de  morte  aliqnid 
cogttaret.  Ad  hoc  rerum  Datura  fa- 
enltatem  nobia  dedit,  noametipaoa  vi- 
deadi.' 

S  Perspieere  possent  eor  aaptentia] 
Lege,  ied  qui  penpieere  poiHnt  cordis 
eopiamj  IgUur  perspieere  itt  posshU  ear 
sttpiemtitB.  Scriv.  Cor  sapienHa]  Ab 
iflterpuDCtione  laborat  locua.  Scri- 
ben  dum :  sed  qui  perspieere  posseni  eor^ 
sapientia,  igitur  perspieere.    Et  Intel- 


ligendum  ex  auperioribna,  ^aapien- 
tia  habendum  apecnlum  fuit  ;f  igitnr, 
id  eat,  ea  causa  vel  gratia,  vt  perspi" 
eere'possent  eordis  eopiam,  aWe  quid 
aapientia  habnerat  in  corde.  Vide 
Obaerv.  iii.  29.  Grsniv, 
■  7  Vdqium]  Id  eat)  AyWmt,  exem* 
pli  canasa ;  ut  ego  ipse,  qui,  &c. 
Qooat,  pro  '  quemadmodam.'  Tanhm, 

10  iSbtitfa]  latod  soiida  converti  de* 
bet  ad  male/aeta.  Sic  Seneca  alibi, 
'aoUdam'  voeat  'nequitiam,'  qua 
radteea  egit.  Gruter, 

12  Fuit  eoniuei^U]  Sell,  tale  ape- 
eulnmliabere. 

15  Cumjtrads]  Venit  cum  fidicina 
filio  erepla.  Ita  quidem  aenea  arbi* 
trantur;  aed  falto.  Lambin, 

16  SuppeiUHt"]  Id  est,  anccedunt, 
eveniuDt,  expetunt,  ut  Asin.  1. 1.  41. 
Pseud.  1. 1. 106.  Gronov. 

19  Ski$^  Pro  *aiveria'  a  *  sine.' 
Taa6iR« 

22  Divorivnt^  Id  est,  differunt,  di- 
Tersi  sunt.  Groaov. 

26  Tempore]  Tempestive  ante  fili« 
nm  snmns  mercatl,  J.Gulielm.  Veri^ 
aim.  IT.  19.  Tempori^  idem  quod  op« 
portnne,  lempestlve:  Idemqoe  effo' 
rebant  tempore,  ut   <  beri,'  '  here,* 

*  hicl,'  « luce.'    V.  N.  Pers.  v.  1. 

29  Graphicum']  *Graphicus,'ad  un- 
guem  factns,  ut  Herat.  Tennstoa  aci* 
toque  ingenio,  et  quasi  pictoris  manit 
expolitus.  ypd^ip^  pvng€re;  ypa^s 
stilus^  penidUus,  Scalig. 

SO  Non  cam* St  auro  eonira]  *  Va 
nire  contra  anrum,'  eat  magno  va- 
nire :  ita  enim  veterea  semper  fere 
dicebant,metapliora  a  lance  momen- 
tanea.  In  qua  appendebatnr  as,  nam 
quod  praponderat,  id  centra  eaae, 
hoc  est,  imffhniy  dicebant.    Inde 

*  aa  contrarinm*  vocabant '  aa  grave,' 
anelore  Festo:  scilicet  itrrlfpowow, 
ScaUger. 

S6  Ipsus  iUi]  Epidicos  fidiclna. 

40  Stolidum]  *  Siolidi'  vocantnr 
non  tarn  stniti  et  excordes,  qnam 
tetrl  et  molesti,  illepidi,  quoa  Gr. 


1924 


NOTiC   VARIORUM    IN 


fiojd^pobs  Koi  ^oprucohf  dicniit :  Ter. 
Scaorni :  *  Bardiis  a  tarditate  ioge* 
nil;  a  Greco,  qnod  illi  tardos  fipMis 
appellant,'  auct.  Festo.  Videtor 
translatom    ▼erbom    a    re    rustica« 

*  Stolones'  enim  vocant  agricolae  in 
arboribns  fraticationem  inatilem,  in- 
qnit  Plin.  1. 1. 

48  Albit  denfilnu]  Sigoi6catiir  ca- 
cfainnatio,  et  riins  effusior ;  in  quo 
dentes  denodantnr.  Cawter, 

52  Pugnii  memonmdiM  meii]  Sic 
omnei  acripti.  Scioppius  mefiioran* 
du8,  qnia  apnd  Apuleium  in?enit 
'  dolo  memoraodi.'  Sed  alitor  Apu- 
leint,  all  ter  Plantna  eo  verbo  ntuntor. 
Nam  pugnii  mem0ramli$  meii  est  png* 
nas  meas  commemorando.  Peraa  1. 1. 

*  itafio  raiser  qnsrendo  argento  mu- 
tno.'  Sic  Cicero  et  Livios  passim. 
Gronov. 

65  Eradie^bam]  Ita  Horat.  in  Arte, 
de  odioso  recitatore :  *  tenet  occidit- 
qne  legendo.* 

66  Undantem  chiamydem]  Habitnm 
incessumque  gloriosi  nimia  pol  gra- 
phice  expressit :  ab  Afranio  item 
adombratam,  in  Pompa :  *  Tene  to : 
in  medio  nemo  est:  magni6ce  volo 
flnctnatim  ire  ad  ilium :'  nbi '  flnctu- 
atim'  pro  '  jactanter  et  solute' 
snmptnm  exponitnr  a  Nonio.  '  Vestis 
uudans'  hie  est,  quse  incessu  crispa- 
tur,  prspsertim  dum  succussatnr  cor- 
pus :  qua  rattone  '  undantes  habenaa' 
dixit  Virgil.  JExi.  xii.  471.  quasi  nn* 
datim  crispantes,  dum  ab  anriga 
commoventnr.  H.  Jun,  Contra  de 
incessn  modesto  ac  minime  superflno 
perelegantia  sunt  ilia  Petronii :  *  Quo 
octtlomm  mollis  ilia  petulaotia  ?  quo 
incessns  tnte  compositus,  et  ne  ves- 
tigia qnidem  pedum  extra  mensu- 
ram  aberranila,'  &c.  Seneca  Nat. 
Q.  VII.  31.  *Teuero  et  molli  incessn 
suspendimns  gradum.'  Wouwer, 

ScBNA  I  v.  1  Core]  Servum  snnm 
anteambnlonem  alloquitur  miles. 
Boxhom, 

2  Plateniui]   Non    dubitamus  no- 


nen  illnd  popnli  cormptnm 
itaqne  rescribendnm,  Senex  mhi  Jh«* 
biiat  Peripkanei  PMkenhiM.  Pktke^ 
nhii  est  nxntfku^  ex  Egeide  triba. 
Stephamis:  UXit$itk  9^fun  Aiyi^w 
^vKfjr  6  hifUrns,  IIAwOMC^f,  ml  TSKB* 
Ms.  PetUui, 

8  rron^ati/Kjn  Iomm]  Captant  vo- 
cabulum  trmtqmUmn  et  tanqnan  rem 
arcanaro  profemot  Periphanem  ma* 
nn  Tel  de  t^loria  certare  malle.  Saae 
T^  tranquUlMm  eleganter  et  noo  tiic# 
more  pro  commodo,  vacuo,  nihil  nbi 
stt  impediment!,  ubi  non  obloquntor. 
Sed  certamen,  quod  minainr  jasta 
ignavus  et  gloriamm  plenns,  ad  igw 
navom  et  gloriarum  plenum,  omae 
est  verbornm,  non  raanas,  ideo  *ile 
illius  ore  fiont  aordids;'  niminui 
dum  alter  contra  ra^orea  espKeat. 
Haec  est  tempestas,  qu«  oatentatori 
tranquilliim  non  sinat :  nil  mskjua  ant 
grafius.  Gronov. 

16  Mttnilmi  demiau]  *  Fugere  de- 
missis  manibus,'  est  contentiasimo 
cursn  fugere;  nam  talea  aoknt  mc* 
nus  diniittere  etjactare:  quod  One- 
ci  dicunt  vapannimw  rk  x^*  Ari- 
stotelt  est  f€^y€tw  wapmnUrnfra,  Can- 
tentins  enim  currimns,  nanus  de- 
missas  habentes,  et  circam  latetu 
jactantes.  CaMir6. 

19  Cut  cemtonii  /orctct]  Aaaeatior 
lis,  qui  voluerunt  tardos,  Tel  ob  Lo« 
cillii  locum,  *  sarcinatorem  esse  iua- 
mum,  suere  centonem  optime.'  S«« 
untur  et  '  sarciuntur '  centones,  son 
*  farciuntur.'  Isidon  Ori^.  x.  SB. 
'  Centones  apud  grammaticoa  Toca* 
ri  Solent,  qui  de  carmtnibna  Heme- 
ri  f  el  Virgillii  acU  propria  opera, 
more  centooario,  ex  roultis  bine  in* 
de  composltis  in  nnum  sarciontur 
corpus  ad  facnitatem  cujnsqne  mate- 
rias.'  Quae  ille  descnpsit  ex  Tertnl- 
liano  de  prvscriptionibus  cap»  J9. 
'  Homerocentooes  etiam  ? ocari  sc- 
lent, qui  de  carmioibos  Homeri  pro- 
pria opera  more  centonario  ex  multia 
hinc  inde  compositis  in  nnumsar- 


PLAUTI   EPID.  ACT.  III.  SC.  4. 


192& 


«liiiit  oorpat.  £t  atiqne  fcecondior, 
fHvioa  litiaratara  ad  Acultatem  en* 
jnsqae  materiB.'  Grmwv. 

26  MoUitmm  Noa  e«l  nisi  dici$]  Sic 
codex  nnicus,  et  explicat  Grnterus : 
nolesta  non  erit  oratio,  ai  diaeris 
qoA  ego  velim ;  sin  qaas  tu  Telit,  e- 
rit  moletta.  Cainerariiis,  mihi  ti  di» 
€ii;  DoutMt  tuti  diets  quid  vtlim  :  Go- 
Uelmin*,  Non :  €idepci  tcio.  MoUiium 
non  est  miki^si  diets  ;  Dissaldeas,  seio 
snoUstum  non  esse.  Post  omoes  ve* 
liiD,  Non  €tdtfol  scio^  MoUstumne  sit, 
nisi  diets  tfttid  veHs,  Hand  postaro 
4ibi  dicere,  nolestnmne  sit  fulornni 
Mi  BOD,  Bisi  print  loqiieoteni  andie- 
To.  Pr»  'le  fert  eoim,  ae  nee  scire 
flee  divinare,  quid  miles  etaet  dictu- 
ms,  etsi  satis  siispicabatar.  Gron, 

S8  Hobeoi]  Nalla  bic  opas  muta- 
tioBO  qnam  vnlt  Dissaldeoa.  Non- 
6nm  qnidem  Peripbani  de  pretio 
^001  milite  cob? enerat ;  nihiloroinns 
•abtatelligitnr.  Habeas,  inqnit,  illam, 
nbi  mibi  pro  ilia,  qnm  empta  mihi  est 
qainqnaginta  minit,  arf^entum  aoWe* 
lis.  Boxkom, 

SS  PossidsbU  muUer  faxo  ferias'] 
Miles  dixerat,  ae  fidicinam  facere 
velle  libertam  siiam.  Periphanes  re- 
opoDdet:  malierem  possessaram  mi- 
litis  ferias,  si  pro  ea,  ut  oportet,  sa- 
tisfecerit.  *  Fenaa'  hie  aont,  qiiashe- 
ns  aenra?  lacit,  ea  Ubertate  dooata. 
8ed  et  addit  Periphanea  fbtoruro  id 
«a  lege,  ai  milea  ex  agro  Attico  fidici- 
nam exoBcret,  id  eat,  alio  etebat. 
Metoebat  enim  Periphanea,  ne  fidi- 
-ciBflB  Id  Attica  maneBlia  amoribua 
fiKiM  perderetar.  '  Feriae '  dicootur, 
remiatio  laboria.  Ita  iDdaciae, '  belli 
fens/  Possidebit  ferias  tnas^  qnas  tn 
illi  faciea,  libertate  donatsfe,  a  aervili 
opere  et  labore  immuni.  Boxkom, 
LegeDdnm,  Tuas  residebit  mttHerfeueo 
ftrimSf  id  eat,  tibi  malier  feriabitnr, 
tibi  ceaaabit,  toaa  feriaa  celebrabit. 
'  Eesidere  feriaa '  dicebaot  pro  feria* 
rt,  quia  reaidea  manebant  per  feria- 
fOB  tempaa,  nee  qoieqaam  operia 
faeiebant.    Idem.  Plautoa  ib  Capteiv, 


HI.  1.  ^Venter  gnttarqae  resident 
eanrialea  ferias.'  Citant  ad  eum  lo- 
cum interpretes  locom  ex  Cicerone 
de  Leg.  ii*  qai  vulgo  corroptiasimus 
eat.  Sic  enim  legitnr:  'Denicalea 
feriap,  quia  reaidentur  roortno.'  Imo 
acribendnm  :  '  Nee  vero  tarn  denica- 
lea  qnae  a  nrce  appellatae  aunt,  quia 
reaidentur  morluis.'  In  sequent!  ver- 
so apnd  Plantnm  acribi  quoqoe  de- 
bet, atque  ita  prqfeeto,  ut  earn  ex  hoe 
exoneres  sacroy  pro  agro.  Sacra  aem- 
per  com  feriis,  et  feri»  cum  re  aacra 
quae  in  hia  fiebat.  Com  igitor  dixia- 
aet,  si  aibi  aexaginta  a  milite  denu- 
merarentnr  mi  nap,  foturnm  nt  ea  ma- 
lier qnam  petebat,  ejoa  feriaa  reaide- 
ret :  addit,  atqne  ita  qnidem  ut  exo- 
Berarct  earn  ex  hoc  aacro,  id  est,  ex 
aacro  aenia;  com  non  ampliua  ejus 
reaidere  deberet  feriaa,  aed  militia  cnl 
dabatnr,  nt  enm  coleret.  Dabia,  in- 
quit,  mibI  pro  ea  aexaginta  minaa, 
nt  tnaa  reaidere  poaait  feriaa,  et  meo 
aacro  liberetur.  Tuas  residebit  ferias, 
id  cat,  tna  erit;  et  de  feriia  intelligit 
privatia,  quae  a  aolia  domeaticia  cele- 
brabantnr,  ut  erant  diea  natalea,  de- 
Bicales,  et  alias.  Featua :  *  Prifataa 
ferisB  vocantur,  aacromm  proprio- 
rum,  feint  diea  natalea,  operationea, 
denicalea.'  Qnas  igitor  alicujna  re- 
aidet  pri? ataa  feriaa,  ejua  eat  propria 
et  domestica,  vel  ancill^.  lade  ez- 
plicaadua  ille  verana.  Solmas, 

S4  Ut  earn  ex  hoe  exoneres]  Q.  d. 
neam  domum  edaci  et  inotili  mnli- 
ere,  tanquam  onere  levea.  Vel '  a* 
gram '  accipe,  pro  tota  terra  Attica ; 
et  eat  hypallage,  pro  banc  agrom  ea 
exoBerea.  Leiii^. 

S6  Coactiiaota/t  puUhre]  '  Beae,  ac 
polchre  conciliare,'  eat  Till  emere: 
contra  *  male  conciliare,'  care  et  mag- 
BO  pretio.  Omaia  eaim  coBveotio 
eat  coociliatlo.  l>oiiaiMa. 

87  Fidei]  Cttbaram. 

63  Nihil:  sie  suspido  est]  Sic  qni- 
dem Langiaona.  Sed  Cam.  et  Pall. 
vh  nihil  ignorant :  ignorat  et  ille,  qni 
Boxbornit  foit.    Nee  ullui  huic  voci 


192C 


NOTiG    VARIORUM    IN 


hie  utns  est.  Qiiin  et  videtdr  ex  per- 
sons voeabnlo  MiL  nata.  Tanbmano 
suam  OS  et  bypocrisin  remittimoa. 
Gronov. 

58  Qtd  wu  etmmxUtQ  Melaphora 
serfilis  et  jooosa.  Orscis  dwoft^rrcir. 
Me,  tanqaam  paerulnm,  cojus  natM 
mueoris  plenns,  omnisqae  coatilii  ex- 
pers  est,  delnsam  argeoto  spoliasti. 
Pborm.  IV.  4.  *  Emnozi  argeoto  ae* 
nes /  Lamb, 

66  AtkenU  AtliciB]  Ut  distiogiiat 
ab  aliis  Athenis,  qnarum  qninqiie  ant 
•ex  reeenset  Stepbanui. 

79  FlagUio]  Id  est,  efflagitatione, 
ceavitio  sen  pipalo  potins,  et  qaideai 
innliebri :  oon,  dedecore  ;  at  valt 
MoBstrolienais.  Dottuu  V.  N.  Merc. 
11.  S.  et  inpriinis  Cnrc.  act.  iii. 

80  In  t&iUii  poriiui  saiii  tenteHtm] 
In  sex  septein  iaterpretationibosy 
qoas  afferunt,  nalla  vera.  *  Poni  hi 
sententia'  est  pneseribi  aenteiitiie 
anctoreoi.  Solebant  antem  psephis- 
matibiis  et  decretU  libcramm  civita- 
turn  prapponi  nomina  illorutn,  qai  eo* 
rum  aiictores  fQerant.  Inde  apad 
Demostbenem :  *Evi  ^xo^^rot  Blnfo'i- 
^iKov,  'ZKOTOfifiauitfos  Irp  ind  Wi^,  ^* 
X^s  srpvrartvo^ff  IlarSior^f,  Ai|/m« 
frBdimis  Uauuft^  flWfF.  £t  rursus :  npv* 
rwcff  ^uKris  *lwiroOom^tios,  'ApioTo^dy 
KoAvrr«^9  vp^tSpos  tlrty.  Hinc  illad 
apud  Oelliam  xvui.  S.  *  Qnod  si  pro- 
ba  iata  bcc  et  bonesta  seotentia  est, 
qiiieso  vos,  non  siDamtis  eandem  de* 
hone»tari  tnrpissimi  aiictoris  coiita*> 
gio/  Vide  reliqua  et  DoMnun  qaar*> 
torn  ObserYaiioonm.  Est  ergo,  qm 
«  tuMtii  poMiut  sapn  Btntentmt  cajos 
in  sententiam  toties  popnli  psepbia- 
ma  factnm  et  nomen  nieam  praserf p- 
tnm  babnit.  Qrvnot, 

85  J<9t(€meauRert«]Snspicaripos* 
samus,  bspo  ex  alicnjos  priornm  poe* 
taruni  fabalaqnapiam.  Jocose  inserta 
a  Planto.  Camer, 

86  Fieiart  cMirft/or]  <  Jnris  condi- 
tores/  dici  jiiriscoBKultos,  qnlbus  anc* 
toritas  a  prineipe  data  erat  jnra  con* 
dendi,  obfitm  satis  est.  Credo  tamea 


ita  ambigne  id  prolattin^  a  Peripht— 
nt  condtler  penult,  longa  intelligi  poa> 
set,  respectn  ad  *  joriam'  notiooem 
vnlgarem.  In  eadem  anbignltate  vi* 
detnr  losisse  et  Amob.  I.  vii. « Cops- 
entes  addiscere,  qnid  com  poUibut 
Deo  sit,  qnid  cam  libis,  quid  difer- 
sis  com  farrtbns  confectionia  jure 
mottiplici  atqve  impensamm  ▼aria- 
tate  conditis.'  Dans. 

88  ^vienliorm  •  •  mamiMa]  LaeiH 
na  potest  variis  modis  repleri,  sed 
senses  idem  erit,  qui  ex  lectione  Lam- 
bini  efficltnr,  qnem  satb  probo.  Poa* 
set  eaim  legi,  itfaUeMM,  Smfia^threm 
9iMSt  dicQM  mamitrU,  Scribitnr  in  an- 
tiqnis  editionlbns,  Jfatfi— 1 1 
ut  ed  mala  A#rMa... 
Si  baec  TOtus  lectio,  ex  ea  optima  et 
elegantisaima  posset  ettci  aententia, 
scribendo,  /«  eltam  aear  ttipert  amw 
rol,  moi/fo  SofiieniiMM  mt  mH  wttie  ktt- 
rttu  wmimbnMm.  lUe  vero,  kiqnif, 
mm  adeo  sit  fungus  ac  stnpidaa,  eti- 
am  sese  sapere  prsedieat,  ot  ai  main* 
brinm,  male  bsprens,  diceret  ae  mal- 
leo  sapientiuB.  Mannbrinm  qnidem 
aapi«ntina  malleo,  qaia  sine  mann- 
brio  inotilis  malleus.  Et  potest  Jac- 
tare  manobrinm  se  magts  sapere 
quam  malleum.  Sed  male  hsprens 
manubrium  incommodum  est  atqne 
inutile,  ac  false  id  jactat  quod  sit  sa* 
pientius  malleo.  Talis  erat  iUe  s»> 
nex,  qui  ae  sapere  memorabat,  cam 
a  serTO  delnnus  esset.  Saimtn,  Mat* 
leum  Mpienthrtm  monafrria]  Vix  est, 
nt  bic  aliquid  supplendom  existimem, 
nisi  ab  ingenio  pnidentis  lectoria. 
Absque  menda  aut  vitio  nllo  acdpia 
pro? erbium  in  duos  aequo  stolidos  et 
stultos,  quorum  alter  nimio  plna  sibi 
sapere  videtur.  Nam  et  mallena  et 
mannbrinm,  sapiont  taatundem,  id 
est,  amtM>  nibil.  El,  nt  alia  snot  m- 
ri,  alia  in  foro  nata,  sic  boc  videtur 
ab  officina  exiisse,  et  inter  operas 
fabriles  initium  kalNiisse.  Nibil  fa« 
cilins  et  propios,  qnani  nt  verba 
Plauii,  ut  nunc  snot,  accipiamns 
prorsus  quasi  esaettt:  'Isetiamsesa 


PL.AOTI   BPID.  ACT.   IV.  SC.  1. 


19-27 


sapere  memorat,  quod  est  perinde, 
qnasi  dirat  Malleiiin  tapientiorein 
maaabrio.'  Gtymov, 

ACTUS  IV. 

8cxNA  I.  1  Mi$er  ex  mtimo]  Mi* 
$er  tabinlelligitar  *  bomo,'  quod  iarh 
rov  Kowv  repeUndnm.  Sic  ergo  le- 
gcodnm,  Si  quid  eH  komini  miietif 
rum,  tpud  miaerffeaf  miier  ex  ammOf 
id  ego  experwr.  Si  quid  miserianmi 
bomiiri  eveniat,  qnare  ex  animo  dole* 
at,  id  ego  «xperior.  Hsc  scrlpse* 
ram,  cnm  in  rodice  Ms.  Salmasiano 
Doatroqne  rh  e$t,  quod  in  vnlgatis  re- 
|>etknBi  lioe  versicnio  legitnr,  abeste 
deprebendi.  Et  abense  debet,  a  sci- 
olo  repetitnm.  Boxkom,  Si  quid 
eBt  komini  mieerkirwtt]  Altemin  est 
sane  ignorant  script!*  oon  tanen 
poaterius,  sed  priu«.  Sic  enim  oon- 
nes.  Si  quid  komini  mUeriumm:  eti- 
am  ille,  in  quo  se  id  abesse  scribont 
deprefaendisse  :  sic  et  Palatini.  Sed 
qnomodo  interpretantor  miiereecat^ 
doleat  i  Imo  '  roineresco '  est  mise- 
reor :  *  miseresco  tai '  et  '  miserescit 
'me  tni '  eat  misereor  tui,  et  miseret 
ine  tni.  Sic  Terentios  et  Virgilius 
loqnnntor.  Ergo  scribendum.  Si  quid 
komini  mieeriamm,  quod  miure$eat  mi- 
teri  ex  anunoy  esl,  Jd  ego  experior, 
SeosQS,  ob  quod  miserescat  vel  mise- 
reat  homines  istins  miseri  ^x  animo : 
quo  is  miser  mereatur  misericordiam» 
Foatremom,  ut  in  Sticbo,  *  Credo 
ego  miseram  fuisse  Peneloparo,  So* 
ror,  ex  animo.'  Tmcnlent.  ii.  2.  *  Ut 
miserse  metres  sollicitsBqne  ex  animo 
sunt.'  GroMOO. 

4  Afeiilfm  oiitmt]  Praestantissimam 
et  intimam  aniroi  partem :  &t  h  <rc6* 
/lotri  tf«f«Jf  oVrw  voSt  i¥  ^pvxf^  inqnit 
Aristot.  Hsc  autem  ssspissime  ita 
eonjnncta  a  bonis  scriptoribus  legno- 
tnr,  *  animi  vix  mente  ? idetnr/  Ca- 
tullus, 'Mens  animi  tantis  fluctnat 
ipsa  mails.'  Pueeerat, 

6  HoiHum  ett  potita]  Captaestab 
bostibos,  Ita  ? s.  abhinc  SO*  item  Capt. 
I.  !•  obi  DOttf  ?ide :  ita,  '  potiri  be- 


romm,'  est  in  heron'im  potestatem 
venire.  '  Potiri  mail/  pro  opprimi  a 
malo,  et  in  ejus  tanquam  potestatem 
venire,  dixisse  Terent.  Phorm.  iii.  1. 
J.  Oulielm.  docet. 

7  Ipoa  u  mi$eTatur\  Miseram  se 
roisere  ac  doleoter  prsedicat  sive  la- 
roentatur.  V.  N.  Rnd.  i.  S. 

9  im  kospitio  uiu$]  Nihil  motan- 
dnm  in  hoc  versn,  sed  sola  interpunc- 
tione  adbibita  sananckis,  hoc  modo, 
Cr«da  ego,  UH  kotpUio  ueue:  imtenH, 
Nominaverat  Perlpbaoem  muller  per. 
egrina  prtnsqnam  eum  videret.  Di* 
cit  Peripbanes,  hnic  mnlieri,  ut  opi- 
nor,  liospitio  nsut,  id  est,  opus  est. 
Et  per  irooism  addit  invenii.  Vide* 
tar,  inqnit,  bespttlam  base  qnsprere,  et 
'  meo  velle  nti  cum  me  nomlnet.  Inve- 
Bit  hospitinm  qno  opus  babel.  Sed 
ironice  hare  dicit,  iovenit  scil.  id  quo 
asus  ill!  est  bospltiamr  Sahn* 

14  Padtctftajii  pepulii]  Id  est,  vir* 
ginitatem  mihi  eripnit.  Livios,  *Ex- 
pognavlt  decns  mullebre:'  quod  A- 
pul.  Mnterficere  virginitatem'  dixit. 
Taubm. 

22  Quod  credidietiy  reddo]  Nempe 
'salutem:'  quam  abs  te  quail  credi- ' 
tam  accepi.    Bacchid.  *  Qnin  tu  pri- 
mum  reddis  salntem,  quam  dedi  f* 

25  Interpreian]  Interpreiem  fieri. 
l>oaz. 

26  ilftra  wtemorae]  Sell,  cum  dicis 
me  scite  loqui :  cum  id  a  natora  foe- 
minarum  absit.  Lamb^ 

27  Ak,  guiiuU]  Vide  Adag. '  Ad- 
spersisti  aquam,'  et  not.  Milit.  iv.  8. 

SO  ObteviUi  gravem]  V.  N.  TrncnI. 
II.  6.  'Qui  vim  magni  dolorts  per 
voluptatem  tnam  condidisti  in  cor* 
pus,'  &c.  Eleganter  et  honeste  so- 
lent  veteres  agricniturse  vocabnla 
transferre  ad  rem  voluptatum :  de 
quo  dicit  Asin.  v.  2.  Ampbit.  ii.  2.  et 
alibU 

S2  Compotem]  Id  est,  plenam. 

S8  QicJd  eii  quod  vuUue  ie  larM] 
Princeps  codicom,  quod  duoUut ;  unde 
pleriqne  posteriores  librarii  fecerunt 
quod  digUutf  frnstra  arreptam  et  ex- 


1928 


notje  variorum  in 


plicatnin  virii  doclit :  qiiom  non  aliiui 
id  8igni6ceC  qoam  quod  voUum^  ut  vi* 
dit  Oraternt.  Sed  pretereatcriben- 
dam  autpicor,  quod  voUus  #e  turbmi 
tuuM,  GroDov. 

S8  lUe  earn  rem]  In  oinoibiit  librit, 
Disi  quot  Lamb,  et  Douz.  deprava* 
runt,  est,  Meu$  tervuo  earn  rem  aobrU 
etfrugoUter  Aceuravity  ut  oUtu  ret  UU 
e$i  impeuu  improbut,  AUom  res^  r& 
AAX^y  catenimy  site  qnod  ad  ceterum 
atUnef,  cetera,  ad  cetera :  pro  quo 
simpliciter  dici  poterat.  tdiao,  quod 
volgo  perperam  pro  adverbio  babe- 
tor.  Sckopp, 

41  Acropolittidim  prodke^  Camera- 
riot  ceiiftet  boc  noD  oportere  omo 
nomeo  6litt  Periphaoit,  qoam  sit  fi- 
dicine  alterioa,  amice  Stratippoclis : 
et  anipicator  legeodiim  TeUetidem, 
vel  AcroieUitidem.  Coi  moltif  verbis, 
nulla  ratione,  repogoat  Lambinas. 
Acropolistis  vocabaturfidicioayquam 
prias  amaverat  Sf  ratippocles,  et  ouoe 
ab  eo  fastiditam  paoUo  ante  petebat 
miles  ab  seae,  qui  earn  filiam  pata- 
bat :  quod  non  nesciebat  Camerarfus. 
Eodem  nomine  apud  mangonem  vel 
venditorem  erat  appellate,  qoam  nunc 
amabat  Stratippocles,  et  mox  esse 
cogooscit  sororem  soam.  Eodemqoe 
nomine  pntabat  esse  Periphanes  6di« 
cinam  ab  Epidico  condoctam,  quam 
josserat  eml  senex  pro  amici  filia. 
Unde  tot  Acropolistides  ?  Qaid  af- 
fert  mom^nti  ad  rem  idem  tribas 
personis  attribntoni  oomen  ?  Deinde 
ubi  agnoscitnr  ab  Epidico  PeripUanis 
filia,  V.  I.  30.  conatantcr  omnes  om* 
nino  script!  codices  Teleetidem.  Ergo 
non  dubito,  qoio  hie  vera  sit  altera 
Camerarit  sospicio,  et  TeU$tidem  le- 
gendiim,  non  AeropoUotidem.  Sed  et 
liber  optimns,  Eko  Utinc  Canikara 
Jube,  sine  rtp  sUtim,  Scribe,  eho,  u- 
iinc,  Canihurat  jube  ForoM  Teleetidem 
prodirefiiiam  ante  4Bdit  meam,  Praece- 
denti  quoque  versu  delevimos  t^  vi- 
vere,  quod  in  nullo  est  scriptorom : 
sofficit.  Foe  videam  ri  me  vie  ;  nempe 
videre  sal  vam :  vel  etiam,  £Ao,  ittoHm 


CmUhara,  Nam  illud  dictaot  et  aUi 
codices.  Vossian.  2.  ccnUrt  otmiimi 
Voss.  S.  et  Jonianus,  CanlAcra  a  ate- 
Hm.  Gronov. 

ScENA  II.  8  OmatumimMmimbUem} 
Sieut  basrere  hie  non  debebant  ioier- 
pretes,  ita  feriari  potnisaeot  correc- 
torum  maoQS.  *  Immntabilis'  deri* 
vatiir  ab  '  inunnto/  nbi  oi  vim  aa- 
gendi  habet.  IwuHutmbilem  vero  po- 
tins  diiit,  qoam  'immutatnm;'  quia 
non  tantum  filias  babitoa  et  oroatnt 
mutatna,  sed  et  indies  motamdns  erat : 
cum  olim,  sicnt  et  nostras  aitatis  pe« 
tulantia,  vestitos  omatasqae,  praraer- 
tiro  fceminarpmy  certam  fomam,  vel 
modum,  ot  nunc  loqonntnr,  noo  ba- 
beret  in  qno  contisterer.  Sic  venotte 
a  Calpnrnio  Eel.  ii.  dicitnr,  *  motabt- 
liia  arbor:'  <  Mutabilis  indoet  arbor 
Ignotas  frondes,  et  non  geni tafia  po- 
ma.'  Mutabilis  arbor,  que  abenis 
frondibus  et  ramuscnlis  snbinde  in* 
sertis  alitor  atqae  aliter  comitor. 
Boxhom. 

9  Aliter  catuUi]  Vnlt  mater :  qnern- 
admodum  nemo  amblgit  bssltatqne 
in  hiace  diatingnendb  bestiis ;  ita  ne* 
que  se  dubitare  banc  moUerem  aiiam 
t—e  a  filia  sua.  Taii6iii. 

22  PUmsirum  pereuli]  Id  est,  ever- 
|i  ac  perturbavi  rem,  falsa  emptione. 
Donatos  riisticum  ait  proverb.  ■  Pae- 
ne  plaustrnm  percnlit:'  ubi  ait  Ea- 
Ducho  servos,  *  Percaleria  to  jam 
me,'  id  est,  impellendo  pertorbaveris. 
Festos :  <  Plaustnim  percuU  dicebant 
antiqni  ab  eo,  qui  pede  onusla  plan* 
stra  percnlit,  id  est,  everlit :  qnod 
postea  abiit  in  proverbium.'  Camcr. 
Accipiendom  enim  semper  de  eo, 
qui  evertit  ac  pertnrbat  rem.  Ver- 
bum  '  percnleris,'  est,  nt  grammati* 
ci  loquuntnr,  potentiale;  boc  est, 
*  paene  percnlisti ;'  ^  rpaxthiirtiaf^ 
1^  wpupil^uts  fty  fM.  Sealif,  Pla^ 
strwmpercuU\  Proverbium  rnaticoro, 
cni  originem  dedit  aliqnis  male  sedn- 
lus  et  opera  vebemente,  qni  pUo* 
strum  inaeqnale  et  altera  rotarnm  in 
altiorem   orbitam  depreasa  iodina- 


PLAVTI    EPID.   ACT.   V.  ac.  1. 


1929 


mw,  Teritiis,  ne  io  eam  partem  pro« 
cooibtref*  tobenndo  Um  immodice 
letafit,  nt  idem  planttrain  in  alte* 
rum  latus  everteret.  Sic  Peripbanes 
CHieritur,  se  dam  susteDtare  ac  sof* 
foleire  rem,  domomque  capit,  tarn 
prompte  obnlzeqae  egisse,  at  ean- 
dem  afflixerit.  Gnmov, 

S4  Ctrcam]  Ciream  loterpretaotar 
*  veoeficam ;'  nee  fere,  oee  apta. 
Nemo  scilicet  homo  patrem  saomy 
oiai  matris  teitimooio  fidem  habeat, 
agooscere  potetr.  Fatetar  Telema- 
cbiis  OdyM.  A.  Qnos  antem  Venus 
Tolgivaga  et  9d»9ritM$  ? arie  procrea- 
▼it,  lis  nee  mater  ipsa  certum  pa- 
trem astignare  potest.  Sed  evenit 
etiam,  ut  qois  aliqnando  nee  patrem 
ooaeat.  Solem  nnicum  eerto  sibi 
aeiat  parentem.  Hominem  enim  a 
Soleetbomine  generari»  pbysiei  af- 
firmant Sic  elegaater  et  acute  lusil 
eomlens  in  nomine  Circes,  quas  Solis 
filia:  itaqne  fidicinam  Solis  filiam  nun- 
cupafit:  quia,  ut  Circe  fingitnr  Sole 
prognata ;  ita  bsee  fidicina,  quam  el 
pater  et  mater  nosse  negabant,  So- 
lem sibi  tantummodo  parentem  po« 
terat  nominare.  RiguU. 

ACTUS  V. 

ScBMA  I.  8  IIU  CQperai/ron8  $ev€ri- 
ladtee]  Caperat  pro  '  caperatnr/  id 
est,  rngis  contrahitnr,  et  asperatur. 
Tractnm  a  caprorum  frontibns  cris- 
pity  auctore  Nonio.  Vel  a  comuum 
caprinornra  similitudine,  nt  Festo 
placet.  Hino  '  frons  caperata/  pro 
tristi  et  sOTcra. 

4  Si  un4ecm  De9$]  Duodecim  Dil 
magni  sunt,  qnos  Cicero  tralate  *  De- 
OS  majornm  gentium '  vocat;  et  quo* 
ram  nomina  boc  disticbo  inclusit  En- 
nins :  *  Juno,  Vesta,  Miner? a,  Ceres, 
Diana,  Venus,  Mars,  Mercurius,  Jo- 
Ti*,  Neptunns,  Vulcanus,  Apollo.' 
Duodecim  illi  Dii,  Eoniano  boc  disti- 
cbo inclnsi,  potrrol  sunt  secundum 
Gentium  credulitatem,  aiffihrroi  rero 
magnam  partem   sunt    ac  visibiles 


jnzta  Platonicos.  Hos  roirro^f  vetC" 
res  pbilosopbi  appeilamnt,  quod  sola 
menta  eorum  nnmen  comprebende- 
retnr;  potentia  Tero  intelligeretnr 
ex  iis  rebus,  qnas  bnmanis  usibus 
necessarias  invenissent  ac  prodidis- 
sent.  Septem  quidem  ex  bis  qui 
planetSB  aMxpmM  sunt,  in  spbarii 
propriia  tinguli  fizi  inecrabant.  Re- 
liqui  tamen  band  minus  snas  spbs- 
ras  habere  credit!,  per  quas  et  nosci- 
tabantur.  Sallustius  spbseram  duo- 
decim illoruro  Deorom  in  superiores 
et  inferiores  dividit.  Sex  superiores 
ponit  Jof  is,  Martis,  Apollinis,  Mer- 
enrii.  Veneris,  Dian»,  quibns  adnn- 
meranda  Saturni,  qnas  communis  est 
et  Cereris :  item  ^ber,  qui  MinerTS^ 
adsignatur.  Relique  quatnor  infe- 
riores ab  eo  censentur:  Terra  Vea- 
tss.  Aqua  Neptnni,  Ignis  Vulcani, 
Aer  Junonis.  Hss  decem  spluerm 
sunt,  restant  dnss  Saturn!  et  JEtbe* 
ris:  banc  occupabat  Minerfty  iUam 
Ceres.  Salwtm, 

10  DefioceuH  Macs]  Id  est,  ealfi: 
sumpta  metapbora  a  vestibns,  qom 
fratillos  snos,  id  est,  villos  amisa- 
runt :  qnai  et  *  decotes,'  sire '  decn* 
tes,'  id  est,detrit»  dicebantur.  SeoL 

11  Copuki  secaactos]  Vetus  codex 
Camerarii  habet  eofrnku  seeuneUiM; 
placeret  legi  cum  Scaligero  smcvn^i-^ 
Of,  qui  recte  interprefatur  sesqni- 
pollicem  crassltndinem.  Lectiones 
aliss  omnes  nngatorlsp.  Melius  ta- 
men pntem  scribi  copaka  $euameia», 
pro  *  semunciarias,*  id  est,  copulas 
quibns  clitellsB  religantur  in  mulls 
clltellariis.  Nam  'semnncia'  expo- 
nitur  in  Olossis  itoytfilAioy,  Id  est,  di- 
tellss,  et  eamm  meotio  apud  Cato- 
nem  de  R.  R.  Saiaiaa. 

12  Qat^pe  ege,  eui  HbertoM  in  aiaaifa] 
Quasi  dicat:  Quidnl  ego  bonnm  ani* 
mum  babeam,  cnl  libertas  parata  est 
domi  i  Ironia  senrilis.  '  In  ronndo 
esse  dicebant  antlqui,  cnm  aliquid  in 
promptn  essevolebant  intelligi,'  Fes* 
tus.  Lawib.  lAbertoB  in  awade]  Homo 
bonus,  qui  allevit,  Epidicnm  noir  ali« 


1930 


NOTiE   VARIORUM    IM 


t«r  te  tibernm  fore  pntare,  qiam  li 
fuf4it,  et  fiat  Ko^^tfvoAfnff,  vdeo  (a* 
freqnens  lector  PlaaH  foit»  nt  iietei« 
vet,  qnid  et  set  loties  ei  freq«eiitataiii 

*  ease  In  mnndo.'  Gtmiov. 

14  GfWMUteUut']  Grmatidlui  fee* 
torn  eat,  et  idem  plane  eat,  qai  et 

*  raTittelliis.'  *  Or«Tiia '  idem  qood 
^  ravns/  qui  ravi  eat  c<4oria.     Sit 

*  gnavDi/  et  *  navnt '  tdein^  '  gnm» 
vna'  et  *  aasvoa;'  ^  gnosco'  et  *  noa* 
CO ;'  <  goataa '  et  <  oataa.'  Qnod  di- 
citur  *  gravedo/  a  qna  '  gravedinoai/ 
qa»  eat  a^pv^i,  id  verbi  coo  eat  a 
■  gravitate/  aed  dicitnr  pro '  ravcdo/ 
vel  *  rafid«/  qood  idem  eat  ac  '  ra- 
vis»'  nempe  KSpvfa,  'Oravus'  igitnr 
•t '  raviia '  idem.  Uode  *  gravaater ' 
et  '  ravaater/  at  calvaater.  Unde 
iwimpwruAv,  *  rafatleiliit'  et  *  gra* 
f  aatellua.'  8mima$,  Video  at  defen* 
dat  baac  vocem  6  wimf  et  intercipiat 
conjeetaramMaa?ail,rei»iUNaf.  Sdd 
•tfam  exttare  apod  Featom,  licet  all- 
ter  interpretdtur.  Barthlna  grctria- 
fatfa(«,%tai  in  Feato  acripto  folate  no- 
tet  groMieelluu  Votaianna  ^ana- 
seillui,  Prepemodnm  anapicor  anti- 
qnisaimum  esae  mendom,  et  voliiiaae 
Plaatum  ? el  bradfteeUt,  fipaiiwnnXiis, 
UnNgradmif  aot  rM>teeU$t  paifiofnct* 
Kh^t  t«Hpa,  Et  utrnmvia  ceoTenit 
tardo  inceaaoi,  quern  accuaat  in  ho^ 
mine  versn  21.  Graaoe. 

10  Ex  luis  verbis]  Si  picta  annt 
patera ;  meom  tergam  pnlchriNn  fa* 
Utram  eat :  namqae  plgmentla  nlmeia, 
id  ett.  virgia  ex  almo,  a  aenibiia  qnaai 
pictoribns  palcre  pingetor.  Per  '  A- 
pellem '  et  *  Zeaxim/  Periphanem  et 
Apoecldem  aignificat.  Lambin. 

SI  PedUnu  pulmowm]  *  Pedes  pnU 
moneoa '  intelligit,  qai  panticibaa  ul« 
cerosi  anat.  Nisi  rel«ratar  ad  pro* 
verbinm  vXc^fiMF,  de  stapido.  Vel 
petiaa  dixerit '  pe^les  palmooeoa/  tn* 
niidos :  aicnti  Pliniaa  xv.  14.  *  pnl* 
manea '  qundam  '  poma '  vocata  ait, 
id  eat,  ut  ipse  interpretator, '  atolida 
tamentia.'  In  Vet«  Gloaaario,  Poaft- 
s,  IXfcii  M  rpaxhKotf  tAt  lernvmw  ex« 


ponnatwr.  SmUg, 

S6  Smpienter  reais]  Cum  ernniMca 
acilicet,  eai  indam  peconiam. 
.  98  StOin*  <f •]  Alibi  dicH,  « Smthf 
recte  ocnils  ntor  f  id  e«t,  aatiane  etare 
ocnlis  proapieie,  an  aecn«  ?  elirgaatrr  t 
^  ntHitaa '  htc  aon  aliad  qnam  *  aMia ;' 
nan  xp^^i'^'*  *^  XPa*'^*  ^  b»€ 
aat  propria  ae  pritca  notia.  Aactar 
ad  Heren.  lib.  iv.  *  Si  ideneaa  ease 
potaat  ad  eaa  ntHitates  et  aptna,  ^mm 
daaiderantor  ab  eqao.*  Postea,  qata 
qaicqnid  aaam  aui  pr»atat,  canimo* 
dam  adfert,  factum  nt  pro  iia  *  alilt* 
tas '  acdperetnr.  ilfavra. 

S9  Ae  TkebU  Efwhmri]  'Aa^natra 
haec  argnlt  Petitn^  ail  leees  Attfcaa ; 
nam  ai  Thebia  aata  atqne  aata  est, 
non  igitiir  Rpidanri :  et  coajicit,  ae 
te  B^ie  Epidmri:  fntsae  emm  Boas 
fel  Bnaa  nrbem  In  confinio  Lacoai* 
cea  et  Epidaiirensium :  aed  faltitnr; 
nam  erat  qnidem  aata  Epidaari  Te* 
laatia,  aed  matre  Thebana  Pbtlippa. 
que  compressa  a  Periphane  Epidmfi 
dein  r«dnx  in  patriani  peparit,  ibiqae 
edncavit  filiam.  Piierat  antem  bel* 
lam  geatnm  ad  Tbebaa,  atqae  in  eo 
capta  Teleaiis  ii.  1. 19.  Igitar  mn* 
tanda  distinctio,  E  PkiHpfm  undre  nm- 
tam  ac  THebitf  Epidatai  jelam  ;  vel  si 
mavis,  £  PkUippa  matre  natam  a  The- 
6ia,  Epidawri  mtam ;  nam  matre  a  The» 
bi$  eat  matre  Tbcbana :  et  Livio '  Tar* 
ttUB  Herdeoniua  ad  Ariel  a/  Floras 
'  ab  Etrnria  Veientes.'  Graaaa. 

S8  ATon  asfanatait]  Si  bene  distin- 
gnaa,  aanns  est  locna,  Nen  amniataii 
me  auream  ad  ie  afferre  nataU  Laaa> 
lam^  atque  aneUum  awreplam  ta  4ig%' 
turn  7  Ut  aarea  cam  iaaala  constro- 
atar.  B^xkem.  Lnnata  fibnia  rail*- 
qnia  freqaentior  alim  fait.  Et  lalia 
fiaraan  baec  Plaati  lunnla,  qnam  Law* 
binna  et  Donsa  rotondam  luns  oMMa 
gemmam  pntabant.  Joh,  RhoimM,  Me  . 
oaraaai]  Inter  me  et  aaraaas  eat  laca- 
nnla  in  V.C  nnde  Camer.  snspicainr 
lag.  aitaarn  aamnN :  q  iiaa  faiaaet  inatar 
aorei  Lnaitanl,  cnjoa  pretium  aara* 
onim  deceni.    Obserfandum  atian, 


PLAUTI    BPID.  ACT.   T.  SC.  2. 


1981 


vetetts  d'M  natali  maiiera  ab  amich 
clientibmqae  accepisse.  Mtuft. 

36  Awhm  HqMo]  Esto  mtiimo  en* 
lit  ftoluto  et  niiBtme  aoUicUu.  Tarm 
k  X.  P8«ttd.  Ill*  S.  quern  AnL  f.  S. 
*  AnimaiD  defvoatam '  dixit.  Tmfr. 

41  iE^MtcMw]  Juxta  mecnin.  Dmz. 

44  /d  locihw  focco^]  Utrnm  loteci 

'  4S  Pardidtftf ]  S«U.  me  amantem  : 
quia  frat  te  imQ  potaro,  can  aia  ao- 
ror.  RgpetM]  Soil,  fratrera;  qaem 
perdideraa,  ef  qaeoi  fratrem  eaae  na^ 
•eiebas.  LamMi, . 

48  Jfanai  <a/r/leri]  Ut  laTct  per- 
cgre  adveDiena.   Vide  N.  Tine  ii.  8. 

Vt  fiefui  ilk  kaud]  Dnas  ntgatio* 
toe«»  at  at  anpra,  et  allaa  B«pe,  nega* 
five  OracisiBo.  Baccbid.  '  Neqna 
ego  hand  conNBittam :'  Cam.  et  Ant« 
Popma  II.  9.  de  nsu  antiq.  locnf. 
'  68  f^itearaf  pfpVMoiiiiR]  Scil.ad 
curaaram,  seti  eurrvmii  certamefk 
iiiaals  festhron.  Qni  eaim  in  de> 
onrliooa  prior  est,  is  mode  non  la- 
eetsere  et  quaai  proTorare,  ne  dicam 
tarditatem  concunori  sno  exprobUti* 
re  videinr.  Dona, 

ScBNA  II.  1  DeerepUoi'}  Alacer* 
na>  vel  candela,  quae  ultimum  expi- 
raes  crepitam  edere  lolet :  hoc  enim 
eit  ^deerepare;'  at  apod  Pen.  ^  de- 
atertere.'  A  veteribot  Qraeciae  ma- 
giitris  decrepitui  exponitar  ^4fyfipos, 
r•rs)Hi9«ft6^>f ,  if^f ,  y4pmif  raxv9dHh 
Toi.  ScaUg. 

'  6  flMtiaa]  Dicnntnr  '  flemtiia/ 
anctore  FeatOy  *  qnum  labore  vin 
•angnis  deflait  circa  taloa,  et  tnmo<- 
reio  feeit  e'  idem  fera  com  *  boa '  et 
^  tama.-'  Olotsarinm  :  6  robs  v49aM 
^fi/tyfioipow,  Et  haec  nimiram  erunt 
m^fiMra  Hippocratis.  In  Absjrrti 
etiam  libro  de  equis,  legnntnr  fXufU* 
Af*.  Stent  enim  flnxtia  in  pedes  a 
Romania  vocari  ait:  haec  ernot  igi- 
ter  *  flemina. '  Camer.  Caper  de 
Onbographia  :  '  Flemina  annt,  utM 
abundant  e#nra  xangnine  :  plemina 
com  in  manibni  ant  pedtbus  callosi 


•ant  anld.'  <  PleaMnH  *  etiam  Tohmt 
legi  Piee.  iii.  1.  tfT.  Sed  omnea 
BcrJpti  codices  ibi  habent  *  femina.' 
Ut  lameo  dicam  quod  aeotio,  vere% 
or  ae  iasaoierint  gramaaattcl  cam 
sab  *  fiemhiibaB  '  et  *  pteminibus  * 
cormpte  codice  deeepti,  et  ftierk 
pbrasis  Tetemm,  *femina'  vel  *  fe- 
mora '  deaeendere  in  genoa  tel  talos!^ 
per  aynecdocbeo ;  ^famina '  videlicet 
pro  aangiiine  vx  femimbiia.  Gronov* 

9  Si  fn-ope  attti']  Malim,  at  prope 
obBteSy  eal^fkcU ;  qaia  oerte,  si  prope 
qnia  ad  igoem  adstet,  ambdretnr  et 
tangetiir  ab  igni ;  aed  ai  abstet  pro^ 
pe,  caleftet  tantnm.  Tracul.  act.  ii. 
SC.  antep.  *  Que  me  Inc  reliqait, 
atqoe  abatitit.'  Vox  autem  4niu  In* 
dncta  est  e  librh  Lang.  Sokapp, 

10  Daodectm]  Gloriosa  aervuli  ex* 
a4tantis  oratio.  Est  aotem  coaatme- 
4to  paalo  impeditior  hac  aenteutia: 
Snot  mihi  jam  adjntorea  dnodecim 
Dm,  plnrea  qnam  sunt  Dii  in  ccelo» 
CoiiKr. 

19  i/tfd]  Semper  Uieet  6nem  rei 
aignificat ;  at;  *  actam  est :'  dictnm 
per  ffWKowip*  Sic  jodices  de  con- 
rilio  dimittebantor,  anprema  dicta 
qtiiim  praeco  pronunciaaset,  tiicel; 
qood  aignificat,  ire  licet.  Doaoiaa. 

26  TVogalam  ta  U  ti^tctfrv  advmai] 
Id  eat|  dolnm  aliqnem  in  te  struit. 
Allegoria  a  re  mllitarir  ^Tragnla/ 
genns  teli  hastie  non  mnltnm  abaimi* 
Je,  qosB  vel  mana  vel  tormento  roitti- 
tar,  et  atrociter  aanciat,  ac  plenm- 
qao  e  corpore  non  tam  retrahenda 
est,  meta  magni  doloris  et  profa- 
aioniit  sanguinis,  qoam  hinc  vel  inde 
decidenda,  at  e  viiinare  sic  cnm  roi- 
oore  noxa  recipiatar.  *  Tragulaa '  eti- 
am piacatorum  verricala  sive  retia 
vocantnr:  a  trahendo.  Tumeb, 

84  Vel  da  pignu$]  Lego,  Vel  da  pig- 
mta  fit  emsim  fiUam,  Emgim,  pro  emis- 
aim,  qood  est  emerim.  Non  ait  sen 
vns  earn  fidicinam  esse  Periphanis 
filiam,  atioqnin  mentiretnr  atque  he* 
reret  in  Into;  sed  se  emisse6liam  Pe^ 


1032 


KOTiE   VARIORUM   IN 


ripbanit :  i|Qod  verte  ^remm  erat ; 
■empe  eam  qnam  aecoiii  adtexerat 
Stratippoclea.  Sic  senem  captat.  JHs» 


S6  /»  mewm  mummMm]  Nnnmaater* 
Toroiii  est,  talentum  domiDornni. 
DoMxa.  Emm  itUec  cuptio  ett]  Emm, 
initio  oratiooii  pro  '  etenim '  posi- 
tom ;  bodie  insoleDs :  sed  vetenun 
•tiain  clasticorun  aactoritate  non  ca* 
ret.  Tereot.  Pborm.  v.  7.  *  Ch.  E- 
Dim  solos  neqoeo.'  Hecyra,  <  Enim 
lassam  turn  aiebant.'  €itero  ad  At- 
tic. IV.  *  Macroni  viz  videor  praesto 
esse :  enim  anctionem/  Sec.  Papwuu 

40  Te  <e%t]  Est  genas  fignne, 
qood  vocant  Gnecl  fitUtaiF^  Latini 
*  Imminntiooem/  aat  *  Extenuatio- 
oem.'  Eo  qui  nti  volenf,  obi  qais 
aiinm  percnsserit,  pupageritque,  ant 
insigniter  etiam  IsBserit,  *  tetigisse ' 
dicnnt.  Ea  canssa  est,  cnr  Doonnn- 
qnam  ipsom  ^  tangendi '  Terbnm  idem 
valeat,  qood  percotere,  pnngere,  Iss- 
dere.  MwrtU  Hie  antem  ponitnr  pro 
fraudare  nt  apod  nostmm  sspins. 
Torpilins,  *  Patrem  taleoto  argenti 
tetigi/  Cic.  ex  veteri  poeta,  '  Sen- 
tin'  senem  tactom  esse  triginta  mi- 
nis?' Gtmov. 

44  Neqne  hemgno^  fiie]  *  Benignns' 
oppooitnr  *  bomini  frogi.'  Ttf«6ifi. 

55  £^a  smui  d</»sfii«]  Qua  de  dis- 
crimine,  qood  est  inter  Mnvenire' 
et '  reperire/  hie  disseront  interpre- 
tes,  vana  sunt,  neqne  bne  facinnt. 
Sententia  est :  Ego  fessot  sum  qa»« 
rtndo,  qood  reperi ;  tos  fessi  qn»- 
rendo,  quod   non  reperistis.   Box* 

60  SuppHeimm  mild  da$]  Nisi  mihi 
das  pcenas,  id  est,  nisi  milii  satisfa- 
ds.  Unde  et  Terent.  Adelph.  in.  2. 
15.  ^  Satis  mihi  babeam  sappiicii/ 

62  Quod  pepped]  Scribendam  papit 
onico  p.  Transtnlit  aotem  a  potu  ad 
cibam;  nam  proprie  est  'papare/ 
sugere.  '  Papae '  enim  et  dniropum- 
mtt  <papiUae/  antiqnitQs  dicebantnr 


eapitnla  mamanmm,  teste  Fealo;. 
Igitnr  a  *  papa '  est  '  papuie ;'  at  m 
'  f  ama,' '  mmare.'  Qood  antem  Var- 
ro  apnd  Non.  '  papas '  dicit  a  pnetit 
appellari  cibos;  niliil  id  seaientiae 
nostre  adversatur :  nam  lac  tarn  ci* 
bom  quam  potum  praastabat  illis  iid* 
tio ;  et  nt  panlatim  solidioribns  ctbis 
adsue6erent,  crtistola  et  talia  paaifi* 
cia  infriabantnr,  et  sic  porrigeban- 
tur ;  nt  ctiam  bodie  fit.  Hoc  lac,  nt 
et  roammam,  anxie  flagitantes,  *pa 
pa '  8yllat>as  geminatas  efferebantse- 
no  natoraliter  omnibus  infantibos  in* 
sito :  atque  infle  factum  est,  nt  ab  is- 
to  eomm  clamore  '  papa '  Tocaretsr 
et  mammsB  caput,  et  lac  illnd,  qned 
et  nos  bodie  littera  ana  minus  *  pap  * 
indigitamns.  Hinc  est,  qood  coau« 
ens  '  papare '  etiam  pro  edere  oaaiv 
paverit.  Mean. 

64  /ji^n(dMtcid|papMeafimM]Rcc- 
te  unprndcat ;  nam  '  cnlpm'  finltio 
est  *  imprndcntia,  qua  homines  ctm 
res  alienas,  vel  negligont  qood  fitfi 
oportet;  vel  faciunt,  quod  omitti  de- 
bet.' Donatus  adjllnd  Hecyrae:  *N«i 
mea  opera  neqne  pol  culpa  evenit;' 
'  ciilparo '  ab  *  opera '  ita  differre  di- 
cit ;  nt  '  opera '  sit,  si  scientes  Isse- 
rimus;  ^  culpa,'  si  nescientes:  qao- 
rnm  alternm  sceleris  est,  alteram  stnl- 
titiap.  Cwiojtits. 

Orbx.  2  PlaMdiW]  '  Plandere,' 
verbum  est  textricum,  Gr.9va0fr  vel 
KpoTHif  i  cum  illas  licium  densins  in- 
culcant,  et  cum  plausu  eollidnnt. 
Apul.  I.  *  Dextra  sftviente  frootem 
replandens,'  id  est,  repereaiieot. 
Hoc  verbum  in  theatmm  etina  mi- 
gravit  postea:  eoque,  peractis  Mm- 
lis,  spectatores  dimittebantnr.  'Va» 
lere '  enim  et '  plaudere '  jnbebantnr 
in  bnnc  modnm :  *  Valete  et  plandi- 
te;'  quae  vel  a  Grege,  vel  ab  en  per- 
sona, quas  postrema  in  scenam  intsa* 
ducebatur,  prononciabantnr.  Qaod 
in  Terentii  Comcediis  perpetoum  est, 
qui  non  tam  late  se  effnndens  in  hac 
formula,  quam  Plautos,  veUolo  var« 


PLAU.TI   B4CCH1D.  ACT.  I.  SC.  1. 


1883 


bo'Plandite'  noiMmnqnam  contentos 
est.  PUtitos  qaippe  ano  et  item  aK 
t»ro  vertn,  qtmndoque  plausnin  dart 
▼ariia  Terborom  figaris  jubei.  AUii* 
•emit  Otidios  TrUt.  ii.  <  Plauditar, 
et  nagoo  palma  favore  datar.'  Ter- 
toU.  lib.  I.  adfera.  Valeot.  ^  Qaod  ta« 


perett,  iDqnam,  vot  valate  et  plan- 
diie.'  ApaleiiM  lib.  iii.  Florid.  /  Re< 
nuociavere,  poetani  dixiMe  rebna  Im* 
maois  '  valere '  et  *  plaadere ;'  snU 
vero  familiaribus  '  dolere '  et  *  pko^ 
gere."  JBriffon. 


BACCHTDES. 


'  Soppos.-^Prol.  95  NtUmv  Dema] 
Eat  eaim  Naturw  Detu^  dod  qni  nni- 
Tert»  natonr  pr«eit,  ted  qnl  na« 
tnram  cnjasqee  homioii  ciiffat,  et 
^oidaiii  keminit.Geniot  est.     Tlar- 


Sl  AdkkUm]  Qregn  /omi',  arnil 
hitUiooefl.  Utrnm  fit  legendom  Aik- 
bidtm,  an  Alibidtm,  plane  ignorare* 
wm»f  nisi  snbjonxisaet,  Quod  a  nno 
vtkar  vedurw,  Legendum  enlm  An^ 
vidm.  Prioa  enim  dictas  AMhekHa^ 
forma  patronjmiea ;  qnalia  mnlta 
componit  Plantos  joeant*  ut  *  Rapa- 
cide,'  *  Plagipatida.'  Hoc  ex  inii« 
tatione  /Bolan,  qui  fere  epitbeta  pa- 
tronimicfi»  formant,  nt  SvovSopx^'* 
AMinhekida  autem  ratio  efymi  potto- 
labat;  ted  contnltam  ctt  enphonia», 
nt^ioA^TOf  pro  <naXo\&yoff  ifi^tfiok^ 
ys  pro  iknfi$o\okiyos.  Scaligir. 

62  F^uoeemptrnt]  Veieret  eo  die, 
quo  imponeoda  ettent  infantibnt  no- 
mioay  adfocabant  matbematicoa,  qvi 
intpeeto  themate  geoethliaco  faoata 
iafattttaqne  eventora  pra»dicebant; 
idque  vocabant,  «  Fata  adTOcare/  et 
'  aeribere.'  Arripuerunt  etiam  qnie» 
cmiqae  oroine  in  bonam  tctsvam  ad 
iapotltionem  nominnm ;  idque  dix- 
•re,  *  Fata  occapare.'  Meun, 

ACTUS  I. 
ScBif  A  I.  4  LuMeinioia]  'LotciniaB 
noo  deeit  cantio,'  est  proverbiom  in 


eot,  qni  rem  aliquam  vel  morem  tJTe 
Datura,  sire  adtuefaetione  et  iua« 
temper  in  promptn  babcot.  Undo 
Orncit  aiont  *  Inicinlaro '  appel- 
latam  Ai|(^  its  imi  6iovinf*  Grone- 
etiii. 

6  Pol  kaud  meretrieiitm  «•<]  Noa 
retpondent  meretricet,  bene  te  con- 
tulaitte ;  qnanquam  tic  interpretatar 
adoletcent ;  ted  cjnt  interrogationem 
rejiciunt,  bonetta  ilia  formula  reti- 
cendi  aliquid  aine  injuria  quterenlit : 
de  qna  Donatnt  ad  iUod  Terentii 
Hecyra,  '  Quid  ta  igitur  lacrymat  i 
P.  rectc,  mater/  Nam  pro  eodem 
in  tali  re  '  bene  *  et  ^  recte :'  locnt 
eat  igitur  in  ambiguitate  reaponti- 
onia.  Ilhs  nibil  ad  eom  pertinere 
f  idert  volebaot,  qnod  contoloittent : 
bic  bene  eat  contnloitte  interpre- 
tatnt,  quicquid  ettet,  cavillatnr  ae 
moret  earnm  condltionemqne  tng- 
glllat.  ilctdoltaf. 

7  Qiitd  eiae  dtcta  dtgatiif]  Sentni 
eat :  Quid  ergo  via  dignina  eaae  mn- 
llere,  qnam  ut  miaera  ait?  Dignit 
fit,  qnod  mitere  tunt.  Loqnitur 
enim  adoletcent  ferocior,  necdum 
blanditiit  earum  delinitnt.  PiMtorig* 

9  Ut,  ubi  emtrUmm  iibi  «i<]  Hoc 
eat,  pottqnam  tempnt  operamm, 
qnam  militi  locavit,  exactnm  tit. 
*  Emerita  atipendia'  dicontor,  con 
militi  tempnt  omne,  qnod  militias  jn- 
raverat,  trantacua  eat.  . 


1984 


NOTiB  VARIORUM   IN 


19  iWM  Mmm]  Vx  domiioi  re. 
Hear.  Lamb,  8ed<  male  :  nondiim 
efrfn  domo  abierat  Bacrhis.  Hoc 
Igttur  ah :  Si  mea  soror  tantdm  anrl 
iMbcreU  nt  Bilitf  id  quod  ab  eo  ae<^ 
cepit,  redderepo8sit»  (fingitar  anteni 
id  abanraptoniy  more  meretricio)  In- 
bentistime  faceret :  ne  cam  eo  abire 
cogatar.    Patet  ex  aeqq.  Pitior. 

16  Eadim  biberU]  Alleveraat  im* 
per :  scilicet,  aede,  que  ostenditor : 
et  hsc  verba  pins  aotproiBptiot  qnid 
ottendere  in  scene,  qnam  tignificenl 
legenti.  Sed  oon  intelligebant  I'm- 
goam  Plauti ;  cni  Eadem  non  est  ea* 
dem  sede,  ted  eadem  opera,  at  recte 
Lambintu.    Sic  bac  fabnla  iii.  4. 67. 

*  fiodem  eaorabo.'  Capiiv.  ii.  2.  4S. 

*  Eadem  ego  ex  boc,  quae  volo  exqae- 
slrero.'  Et  sic  passim,  ^rsiiaa. 

17  Arundo  ala§  verberat]  Ciii  vana 
Tidentur,  quae  bic  ioterpretes  de 
arnndioe  visco  iltita,  vellem  legisaet, 
qns^  de  boc  aoeapii  genere  Qrntems 
ad  Martialis  lib.ix.  ep.  54.  fn  po»teri- 
oribns  Botts,  Salmasins  ad  Soltnnm, 
DOS  deoiqne  Observ.  lib.  in.  cap.  18« 
diximns.  Nnaqaamei  opinor,  vcnis- 
set  in  mentem,  ut  ilia  pro  vanb  ar« 
gneret.  Calami  aucnpatorii  sensmt 
panlatimqae  ab  Istenie  anciipe  sic 
promo?entnr,  et  cresciint  iisqne,  do« 
ncc  alitis,  qoae  lactatur  detineturqiie 
cantti,  *  alas  verbepent '  vel  viscor 
tangent.  Propertf us :  •  sed  arnndine 
simpta  Panniis  pinmoso  sum  dens 
aacapio.'  infra  v.  2.  *  Tactiis  snm 
▼ehementer  visco.'  Sed  quid  afferl 
Ipse?  Arnndo^inquit,  qnodvistelnm, 
nt  ViriKilio,  •  bsret  Uteri  fetalis 
amndo.'  Pra^clare.  Sagitta  igitnr 
ifet berat :  deindc  verberat  alas.  Gro* 
noa. 

SI  Miikci9iandu$  e§]  Ut  qui  nimis 
dnrus  sis.  Seneca  Epist.  66.  '  mala- 
cissandos  articulos'  dixit:  nbi  ta» 
men  Pimianus  maKt  mahxtmdos  :  u- 
UfMn^B  tameo  reetam;  nam  et  ^- 
Tumit^HP  et  futkdtrffHw  Grscis  est  te« 
aire,  motttre.  Orater. 


U  UH  pro  di$e9]  <  DIscnsMo^ 
apad  veneres.  Jactabant.  la 
altnm  lapid<»m  rotumHwi,  qaam-'daa^ 
cam'  appellabant,  qni  ad 
cadens  vioinitate  victorem  | 
bat.  lAmgol. 

%$  Turturim]  Neaoio  aa  non  de« 
beam  accedere  Lsmbino,  ad  puercM 
deltcatos,  qnibns  dabantar  aves  qui- 
bosonm  lusitarent,  referenti :  hoc 
scio,  non  inepte  moUiorem  aensam 
ttieri  Dotisam :  nisi  tam  pndemis 
videretar  iste  Pistoclems  ferecnn- 
dito,  nt  tale  qnid  nanrpare  metncrit. 
Certe  tota  narratione  nihil  promit 
spvrd,  aibil  ambigm.  iMcnns  ta* 
men  ^  turtnr'  veteribas  later  ca  vo<» 
eabnia,  qna  sine  praefatione  hoaoria 
via  Dominata  ;  nude  *  tarturas,  * 
malles  impndioiqae.  Certe  8enec» 
£pistol.Q6.  '  Istiqnos  piiblica  qmea^ 
aliis  laborauttbos,  molKlerkabet.tar- 
turillsr  snnt,  tuti  contumelia;  eaassa.' 
GntUr. 

56  Pro  tfff/M]  ^  Castas '  lera  erant 
qnibns  pngllum  bracbia  et  manna 
ionectebantnr  I  'nt  nostris  raorlbna 
obirotfaeeis  fit*  '  Cestns '  dicti  quasi 
sit  K^fftht  Iftiif,  id  est,  §wHU  Isram. 
Ferrom  etiam  et  plhmbnm  insnrbanty 
s«viasime  spectacnlo. 

57  Soapkhm]  Pacahim  oblongtoriir 
iignnr,  lateramqne  in  seaphae  slmilt*> 
Uidinem  6exemm.  Twmeb.  Scapkimm 
interpreter  waa  iltod,  cai  aolent  im- 
meiere  mnlierea,  anctoritate  Jnveaa-' 
lis  et  MartiaKs.  Doax.  Oloas.  Has. 
'  Scaplnom  tas  ad  turpes  usas  ap* 
turn/  id  est,  ^  ad  reqntsita  natnrae.' 
Boxhom,  Proi$u6gni  mH  eoroUm  pier- 
titti']  *  inaigiie/  criata  eat,  qn«  in 
galea  iigitor :  *  corona  plectilia/  qnm 
ex  berbis  odorails  plectitnr,  mm' 
oonseritor,  neque  snitiir.  Itaqne  w 
sertis  floribns  et  sntilibns  difiert. 
Tumeb, 

88  PaiHum  malaemm]  PaUiMm  boc 
loco  nomioat  vestem  coenatoriam  sive 
synthesin.  Describit  enini  omnia, 
qn»  soli  la  convi? io.'    Etiam  Martial. 


PLAUti   BACCHIO.  AOT,  I.  SC.  2. 


1989 


lib*  II.  epigcM. '  paUia'  appcUat:  ail 
•amqiie  forroam  credibile  eat  faiMe 
Ulat  cttnalorias.  Rocte  etlam  inaia- 
tfiOB  Plaatafx  retara  enim  moUior 
pretiotiorqae  aa.  Tattit,  et  a«pe  par* 
pnrea  cocchtaaire.  £t  tale  veati* 
aaanlBA  aceubiiorium.  lAp$* 

30  Scorium  pro  kiUo  neeuUt]  Le* 
pide  et  acaie.  Scorhtm  enini  nomen 
habet  a  materia  ilia  qaa  tegvinaiK 
Imn  flcvtiii.  Gruier, 

41  Ai  Mtaiiaai  yr^Homi  et  ap«raita} 
Operae  tne  ninh  magna  merced» 
•andacantiir.  Lamb, 

46  Vemai  di  mlM]  Opttfiuis  sen- 
sna  io  lectione  ? iilgata,  ^  ti  da  tabito 
eteoif  t  pra»dinm/  id  ett,  ai  uaa  ve- 
niatf  si  contiDgat  de  sabito,  ut  apod 
la  praadaodiim  ait,  See,  8aima$, 

61  Daio,  qmbeng  iU]V.  N.  Moa* 
tell.  act.  III.  8. 

M  Ag€  igUur:  eqmdm)  None  me- 
reuia  obi  videt*  te  Pittocltro  per- 
anadere  non  poaae,  at  iotroeat  et 
agat  qaaa  rogatna  eat,  ei  aaaeotitar: 
oaieadeoa  ae  nibil  quieqaam  facere, 
nisi  qnod  ci  labeat :  valla  oroaia  ip- 
%iiM  caoaaa;  nibil  praaterea.   JLoai- 


68  Atama  aalam  mkiH]  Hie  anc- 
conbit  adoleaeena  Tictoa  callida  me- 
retricia  orationa:  qnod  inteliigena 
ipae  ae  reprt bendit  et  accaaat.  Lam" 
bin. 

59  Tibi  m€  emaneupo]  Id  eat,  qoaii- 
tom  in  me  aamere  me  peteatatia  vel 
invito  patra  animna  jobet,  id  totnm 
aUeno  et  tibi  trado.  Qni  eroancipat, 
non  mode  liberat  filinm,  aed  et  jna 
qnod  in  eo  habnit,  cedtt  et  iranamit- 
tit  in  ipanm.  lode  *  emancipate '  in- 
terdom  ponitnr,  qoaai  idem  ait  qnod 
roancipare.  Vide  noatra  ad  Senecam 
epiat.  45.  Gronev. 

69  L^u$]  Nnnc  eerie  lepidna 
ta.  Accipio  te  emancipatnro  et  apos- 
tc  in  aenritotero  traditum  mibi.  Ego 
jore  meo  otar,  et  io^erabo  tibi  qnod 
volani.  Hoc  ergo  none  age.  Nibil 
igiUir  bic  motandom.  Boshorn, 


61  Comom  vialtcam]  Atben.  lib.  ii. 
tetiia  eat,  Atbenienaes  et  Laeanei 
*  viaticam  eanom,'  qoam  Ule  appel- 
kt  Moivopiii^  Zuwvov,  inter  laotiaai* 
maa  ecenaa  babniaae:  eomparat  au« 
tem  bane  amatoriia,  aive  fraip«(oif, 
quan  amana  amanti  io  diaeeaau  dare 
aolebat.    Vid.  N.  £pid.  1. 1.  Ltrngol. 

67  Prtaa  hk  tuiero,  quam  te  amari: 
demnam]  Donatoa  ad  iUud  Terentii 
Eonucb.  act.  iv.  2.  *  Certe  extrema, 
linea  amare*  baud  nibil  eat,*  ootat :. 
Amare,  modo  froi  amore  dicLt« 
Plaotna  Biicebid. '  Prioa  bic  «derog 
quana  te  amare  deaioam.'  Et,  *  Sioa. 
te  amem.' 

12  Aqim  9aUt]  Ut  frigida  eia  qui 
deliqaiom  aoimi  patinnior,  prodeat ;, 
ita  calida  illia  qni  timneruot,  vel  la- 
borafoat  tebementiua.  V.  N.  Tro- 
cal.  act.  II.  S.  DtlriuM. 

7S  Tmida  et]  Trepida,  aodore  per* 
fnaa.  Cauaaa  enim  bic  ponitor  pro' 
effecto.  Timor  aappe  ctiuaaa  audo- 
ria  eat.  Boxh§miut*  V.  N.  Ampb» 
act.  1.  8. 

3cBNA  II.  9  Cum  DU$  damMtiitimUl 
Voeam  Dtaa  invito  Planto  incolcatam. 
esae  exiatimo.  Non  enim  convenit. 
deoa  appelUre  Lydom,qoi  verao  ter* 
tio  poat  eoa  deoa  eaae  negat.  Preterea 
trimetroa  eat  veraoa  integer  aiaa  hac 
voce.  Ille  vero  dixerat,  *  Qoid  tibi. 
commercii  est  com  damnoaisaimia  ?' 
yel  inteliigena  *  rebua,'  vel  dictoraa 
etiam,  niai  ab  ioterfato  Piatoclero^ 
obturbaretur.  Groaoe. 
.  15  /;  $tuUi»r  €§  barbaro  Poiieio} 
OniniQoimperitam  et  roaticom  aacer*, 
dotem  priacumnotat.  Simplicitaaau* 
tem  eat  antiquitatia  :  undo  Graeci. 
&pX«^vf  vacant  atolidoa.  Jam  Poti- 
cioa  et  Pinarioa  fuiaae  Herculia  aa- 
cerdotea  conatat.  Camer* 

81  Non  amaia  ^toi,  Xjfda]  Lndo 
ac.  diacendi*  Et  paronomaaiacatjion 
illepida,  in  Lyde  et  iado.  Lam  bin. 

28  O  ^^ligalumpectuM]  O  inaannm 
pectna  !  ab  bia,  qui  veneficiis  ceo . 
vincnlia  ligati  videotiir,  et  iUeeebria 


1986 


NOT^   VA.RIORUM  IN 


qaibnsdam  vduti  defixi  tenentor. 
Twneb. 

80  Nm  ptedtgogUM]  Noloot  irMci 
Lydnm,  qnod  nomine  proprio  eiMt  i 
Pistociero  compelUtai.  QaarePqota 
jam  ante  eodem  niodo  fnerat  locn* 
tas  adoletcens :  '  Non  omais  etat, 
Lyde,  lado  conrenU :'  nee  tamen  id 
»gre  tnlerat  Lydas.  Qnati  ? ero  pri- 
mnm  hoc  peccatnm,  tanqaan  fortu- 
hum,  transmtttere  non  potaerit  sine 
animadverstone,  nt  Tolfeo  solemns; 
iternm  detnde,  cnm  certins  jam  easet 
non  forte,  sed  ob  indnstriam  com* 
mitti,  concastigare.  Deniqae  quid 
ipsit  Plant!  verbis  clarins?  At  illi» 
alind  latet,  inqninnt,  et  volt  Lydnt : 
dlxerat  adolescens*  *  aeqnere  me : ' 
atqoi  Lydas  erat  pa^dagogns:  pseda- 
gogi  antem  est  adolesceoti  prseire. 
Novum  hoc  mihi  plane  atqne  inandi- 
tnm.  Memini  Fabiom  vocatam  esse 
*  Annibalis  psdagogom/  non  qnia 
pr«cedebat  aut  fogiebat  seqnentem, 
aed  quia  iwififo\o6(ht  Ztlk  r&p  rpaximp 
Koi  hp^ufwp  kniwof^iisPj  ot  est  apad 
Plntarchnm.  Meroini  Manilii,  *  £t 
dominnm  dominos  pnetextae  lege  se- 
qnator.'  Memini  Petronii,  *  Ego  pse* 
dagogns  et  custos,  eliam  qno  non 
jasseris,  seqnar.*  At  paedagogum 
pacro  bero  priorem,  pnernm  secnn- 
dom,  ivisse  in  via  nnsqnam  observa- 
vt.  Grmwv* 

S8  ItuTU$  mun  dmmmi]  Forte*  t  <n 
mrsam  domiiai.  Scrlv. 

SO  CMftRolo]  Hssc  gestu  jnvanda 
snnt.  Est  enim  oratio  verbera  jam 
exerta  mann  minitantis.  Boxkom* 

40  Ex  magiHerui]  Recte  sic  opti- 
mi  libri.  Nee  admittendaro  ant  pro- 
bandnm  editionnm  vetostiornm  ma^ 
gUtntu:  qnod  Menrsio  placet,  Grn« 
terns  corroptis  Livii  et  Senecae  locis 
tnetur ;  alii  sic  rejiciunt,  nt  daas  is- 
tas  voces  promiscne  apud  Latinos 
anctores  poni  tamen  fateantor.  Non 
ntiqne  apad  attentins  locates.  Vide 
nostra  ad  Livii  lib.  xxiv.  Gnmms, 

41  O  banihrum}  Tale  lllnd  Virgil. 


*mihi  telfais  ima  dehiscnt.' 

45  PienoB  taaguim»]  PUmu  k 
ntf,  exponootad  illod  Virgil,  ^n.  ti. 
'  qnibns  integer  sevi  sanguis.'  Idao- 
qoe  adttltos  et  robostos:  qooa  bosi 
vnit  amplios  sibi  discipnlos. 

47  FioM,  Ml  tgo  •fuuTf  Heradem} 
Linos  Hercalem  in  roasica  disapQ- 
lam  obj  organs,  ab  ipso  allisa  in  capvt 
citbara  occisas  esL 

48  Nt  Phanix]  Pboenix  AehUleaa 
discipulom  a  Parade  ad  Trcgam  is- 
terfectom  Peleo  nontiavit. 

60  Saik'hiMtorUtntm  as(]  lltsfartn 
mm  appellatione  intellignntnr  apnd 
Plantnm  etiam  fabols,  et  omnia  qua- 
ad   cognitionem  antiqoilatis   perU- 
nent.  Lamb. 

60  Furtum]  KAmV*  K\^FMi«t  pn» 
ealliditate  et  astntia,  qna  qnis  consi- 
linm  soum  occnltat.  Sic  et  sAivrtiir 
pro  lallere  et  latere,,  et  volantatem 
celare»  Or«ci  ntnntor.  iMmbim,  Rec- 
te se  babet  ut  editum  est,  ftcuti/mt- 
hiM  ta  tetaUm  ,mmitam.  In  statem 
pro  in  aetate,  nt  apad  Clceronem  et 
alios  veternm,  *  in  civitatem/.  pro 
in  civitate.  In  ataie,  id.  est,  in  vita, 
interdnm.  £t  sic  Plaatna  saspe  lo- 
qnitar,  nt  in  Trinnmmo  act.  i.  se.  1. 
'Imroane  est  facinas,  verum  in  state 
ntile:'  id  est,interdum  ntile,  in  vita  n- 
tile.  In  eadem  comcedia  act-  ii.  sc  4. 
*  Utraroqae,  Lesbonice»  in  state  hand- 
bennm  est.'  Pessimi  illi  libri  veto* 
res  qnos  vidit  Scaliger,  in  qaibns  le- 
giinr ^/etbunttrchUeetuwrnUmu  Ama- 
lo  architecto  baec  scriptura.  In  bac 
ipsa  comcedia  :  '  Compendian  atde- 
pol  band  stati  optabile  Fecisti,  cam 
istanc  nactas  es  impudentiam.'  Id 
est,  vitte  tas.  iSatoias. 

ACTUS  II. 
SCBNA  I.  1  HeritiM  ptArU  safoe] 
Mos  erat,  at  qni  primnra  ingrederen- 
tar  rcgionem  aliqnam,  ad  eamve  ex 
intervailo  reverterentar,  religiose 
earn  salntarent :  idqoe,  qaoniam  coi- 
que    loco   snam   qaendam  Geninm 


PLAUTI   BACOHIO.  ACT.  II.  SC.  2. 


1937 


pnPMie  trbitrabantiir.  Hetiw. 

S  Vidne  ApoUo]  ApolliDem  Pro- 
■tateriam  iatelligit,  qaem  Telnti  pne- 
sldeai  in  vestibalo  dooins  Albenien- 
•cs  colebant:  Baccbides  lutein  Atbo- 
nil  agi  fiDgantnr.  Twmeb,  *  Lares  ? i« 
ctni,'  et  '  viales/  ? icorom  prettitet, 
apod  Grseoa  $§ol  iiywtis  aomiDaban- 
tar :  iiqae  eraat  ApoUo  et  Bacchas. 
Itaque  bic  fallantar  qoi  'viciaam' 
iaterpretaator  rhv  npoaroH^r,  earn 
T^  kym4a  debcreat.  Mewniui. 

ScBNA  II.  1  QtuBMere]  Id  est,  ora« 
re.  Lacret.  lib.  v. '  Et  preee  qostit 
Veatoram  pacea.'  Ita  aoster  alibi, 
'Qassodeos/  id  est,  infoco:  Manil. 
I.  'Qosesivere  deos,'  id  est,  iafoca- 
rnat :  ibid.  *  qaaesiios  rector  Olympi/ 
id  est,  iavoeatos.  SeaHg, 

S  Fddafma]  V.  N.  Care.  act.  i.  sc.  3. 

16  Anima  est]  Valgata  lectio  aoa 
eat  sollicitaada,  si  recte  exponatar. 
^atMa,  ioquit,  est  aaiica  amanti.  Hoc 
sic  geaeratim  adfiraiavit.  Rationem 
defade  reddit,  cor  ita  videatnr.  Si 
mbeat  aaima,  aallas  est  homo,  atpo« 
te  mortans  :  ita  amaati  si  abest 
aaiica,  anllus  est.  Qaod  adjicitor 
jam,  aibil  ad  comparationem  amicss 
cam  aaima  facit,  sed  ad  soUm  amicam 
pertinet.  la  eo  taatam  simiiis  est 
aaima  et  aaiica  in  aroaate,  quod  si 
atramvis  absit  anllus  est.  Qnss  se- 
qaaatur,  solum  amicse  respectn  di- 
caatnr,  aoa  etiam  animas.  Si  adest, 
mes  rntUa  ci<]  Id  est,  si  arnica  adest 
aawati  ipse  quidem  est  aliqnis,  quia 
per  amicam  vivit,  at  per  aaimam,  sed 
ipsins  res  anlla  est,  que  prodigitnr 
ia  gratiam  amicse.  Atque  licet  sit 
ae  f  ivat,  aeqaam  tamea  est  ac  raiser, 
re  aimirnm  'pessaadata.  Vivit  amaas 
per  amicam,  at  per  antmam,  si  adsit. 
Si  alisit,  id  est,  si  ea  careat,  tom  anl* 
las  est*  Bqne  ae  si  careat  aaima. 
Sed  si  habeat  amicam,  tam  ipsins  res 
nulla  est,  et  ipse  vivit  et  spirat  per 
iUam;  sed  tamea  miser  est  ac  ae* 
quam,  reconsampta  ac  perdita.  Sal* 


Ddpk.  it  For.  Ctes. 


19  Qaod  ub  iUo  attigimtj  T^f aod, 
idem  quod,  *  propter  quod,'  qua  de 
,  re,  id  est,  quam  ob  canssam.  Et, 
^  noBcitis  ab  illo,'  dictum,  sicat  Hind 
Lucretii,  *  fnlgor  ab  auro,'  pro  anri. 
Porro  eleganter  *  nuocius  attigisse ' 
dicitnr:  ut  vel  hac  Fab.  act.  iv.  scea. 
penalt.  *  si  a  me  tetigit  nuacius,'  dec. 
Sdnopphu, 

2S  Vide  ^mcetei]  Jocas :  allndit  ad 
Tasa  Samia  qne  ex  luto  Samio  ficta 
eraat,  idcirco  fragilia.  Lambin, 

25  Jomiie  mt  mpUm]  Locum  aiunt  aoa 
iatellectnm  interpretibus  ia  servum 
iodiligeatem,  cujns  iacnria  et  aegli- 
geatia  vasa  Samia  sspius  confringe* 
bantnr.  Quasi  dicat,  An  etiamnum 
coafringis  et  perdis  Tasa  Samia,  at 
soles?  Nihil  vidi  magis.  Yeteribas 
aboade  erat,  ande  ca? ereat,  ae  Sa- 
aiia  Tasa  coafriagere  servis  iBdiligea- 
tibus  pro  joco  esset.  Qui  sic  lade* 
bat,  de  corio  sue  Indebat.  Noa 
servus  moaetnr,  ae  tas  Saminra 
confriogat,  sed  altro  monet  Pistocle- 
rum,  quia  is  Bacehidem  iSamtam  dize- 
rat,  risnm  captans,  ae  quia  eam  con- 
friogat, ot  fragilia  sunt  Samia  vasa. 
Ad  quod  respondet  Pistodems,  Jaai- 
ne  Hi  fofef,  nempe  jocaris.  Sic  Au* 
Inlar.  extrema :  *  Jamae  antem  at  sa- 
les, del  ud  is.'  Gronaotas. 

SI  SeituM  ittue]  Dissaldeas  qoum 
in  corrupto  libro  ioTenisset  Dictmn^ 
corrigit,  Fietumtttm;  et  inveai^,  cai 
probaret.  Sed  'scita'  et  'faceta,' 
etsi  propria  ea^  ia  quibas  est  verba- 
rum  urbaartas,solet  traasferre  Plaa- 
tas  ad  res  optatas  et  jucuadas  andi- 
tn.  Sic  Sticho  i«  S.  '  Oratio  optima 
et  scitlssima :  Veai  illo  ad  coenam.' 
Captiv.  I.  2.  Me  vocari  ad  coenam 
volo.  Er.  Facete  dictom.'  Casin. 
III.  1.  '  Nunc  enim  te  demnm  nul<- 
lum  sdtum  scitius  est.'  Groaao. 

Z7  Si  agU  Peliu]  '  P.  PoUioaem ' 
circa  et  tempora  comiadnm  miao- 
rum  partinm  fuisse,  et  in  artificio 
sno  parum  probatum  famss  popnlari, 
certissiman  est :  qaenbeica  l^lan- 


PUmU 


6  G 


198S 


NOTJ£  VARIORDM  IK 


to  tottgf  ¥eri  dMnttt  MM  Mt.  Ni- 
M  ftoteni  rcfirt,  •!«•  PelUtmmm  mi« 
PWI.  legM :  tic  eniai  €Mci  lUi  Miiia* 

sio  ImJM  et  apad  8jfliM«cliaiB  lib.  x. 
«pMt.  8. '  N«n  idem  koMr  io  proaas- 
cltMd'f  fabalU  P.  PolUoai,  f  si  Aaf 
bi«io  ftttt.'  J.  G«<. 

ft8  F#Htt]  Id  est, '  formpM.'  Qtr- 
viot  et  NooiM.  MiminuB  'fortes' 
dkebest  veteret  ^vid^uid  qneqiie  ia 
re  ezcelleret :  inde '  Ibrtit '  pro  lor- 
■Meo,  pro  difitOf  pro  aobUi.  Aiia- 
Cfooo :  vocf  tk  mJ  a(ti|ptr  aeol  vi^  makk 
ctf  ei^  id  Oft,  Fermai  H  ignmi  mqk- 
«w<  waliff  qmtg/mmm  ett.  Mercer. 

S9  m  nadui  Fmfrrai]  Hoc  vnlt: 
Nifti  meam  aaiicani  pro  VeBore  ba> 
berem,  dicerein  alteran  Jsnooen  eo- 
ee.  Sed  qoia  later  Venerem  et  Jb- 
aooem  de  forna  non  coovenity  idee 
ooo  aadeo  bat  litea  later  Iptaa  le- 
rere,  neqoe  alter!  prsjadicaroy  etsi 
■Ma  nlbi  Veoot  tit.  Pisi. 
.  46  N«  iMki  $ii  aiont]  Qoati  dicat : 
Taataoi  abett,  at  eum  tim  moraU- 
vat  ID  namniit  ezpediendUyat  t erear, 
ae  ille  aM  paratum  aioretor*  Lwmh 

M  Pkidfpoi  oartM]  NomaMt  Pbl- 
lippi  Macedonit  ioMifine  tignatot: 
4e  ^pMrum  valore,  fide  notat  AolnL 
act.  III.  tc«  8.  f  era.  nit. 

ScBMA  III.  7  Fm^bh  Ue  mrwUm 
PknfwS]  iloeai  ego  toadebo  et  euro 
tpoUabo,  at  arieteai  Mryu,  Ci(|M 
velHM  aoream  erat* 

19  Adiptnitii  ofaaai]  Est,  quod 
Ter.  Andr.  ii.  1.  dixit,  <  Aeddldiui 
aBinam.'  Tracnleiit. '  Adtpertltti  a- 
qaaiD ;  jaai  rediit  aaiauit.' 

14  PmmenUiee  al^ae  oOfatMe]  Vide 
ootat  Epid.  1. 1. 18. 

16  Qidtf  k9€t  qm  cmud]  Notabilit 
Umniefihf  veteroBi.  Sk  infra  iv.fi. 
*  Quid  qnod  te  mill  eeqaid  egitti^' 
Terent.  Hvautoat.  ▼.  1.  '  Qaid  Jioc, 
t^d  Tolo,  at  Hla  oabat  nottro  ?'  Ubi 
irel  Plaoti  locnt  ottendit  maledeleri 
4^  Aoe  a  Ooveano,  et  Ooideto.  Pbor- 
tnione  nr.  1.  *  Qnid  qua  pro^ectut 
canta  bloc  et  In  Lemnain,  Chremet? 


addaxtla'tecmB#MBBif  Cie 
daentlo:  '  Qold  ta,  Pacete,  qoB  4b 
re  raecam  loeatm  ca  ?  qBaerBBty  mUk 
•H  peeuBia  V  CwBto. 

tS  /Uadpffv]  Actif e  pro  aUMipntvBb 
Vel  die  t  DU  qaataor  bob  Inen  m 
jorWtliorrai  aUevam.  Ltmk 

SS  Qgtaiai  Ankidmmiam]  AaiM* 
erat  illod  tervi,  mdmtimnmm 
mUewtm:  itaqse  acacs  iBtav^ 
rogat,  Ab  altaraBi  naNoai.  PF"^ 
ArcbidoBNdea  ?  et  iUe  itei«BB»  its 
Tero,  iaqidt,  aiO)  ^am  An 
dem.  AdiaU 

19  i)§kmiii  i|iHiihaa] 
£iraci  in  pactit  coBTeBttt  Bti^- 
bBtdam  teaterit,  ^ftm  eiftfia^  foea* 
banlnr,  qna  loeo  tabeUaraan  et  tyn- 
graphamm  eraat :  atqoe  ea  bb  j«a 
dicabatBT.  M eariDit  Arittot.  et  Db- 
«Mtt.iBPbilipp.  Tmm$h. 

16  Prmtur  tvcapcroNm  dadil]  JBe* 
iBpcrafoMt,  jadieaa,  qoi  m  prstove  ib 
prif  atlt  coBtroeefaiit  qaacBBqBe  da 
re  agefetar,  dabaBtor:  ita  dktif 
qood  per  bos  eiiBai  qaliqae  jaa  ve- 
oopcrare  poaact.  None  jadinf ■  dtto* 
gtti  voeantor.  Hkmrn. 

40  IVtaa]  TVtaa  esponit  LoBib.  4ri» 
pies  riiBllo  tentn.  THoa,  eat  tettiB 
pagaa.  Nam  primo  plane  aigaatt, 
ae  debere,  et  ainnbolBBi  adHlieriBBW 
diaerat;  teeando  pogBatBoi  arat  is 
jttdieio  apad  reeBpeiatoeea  4  taitia 
iBtldiatttraxerat.  JBeslora. 

44  ilatoiyei]  AMtelycoa  Slofphifi- 
aat,  Sinonb  illiBt  patar  .*  iwo  Mar- 
caril  iait  ^iat,  Ul^jcttit  aaat  aialap- 
Bot  i  qai  aainMiUaal,  qniB  fitrta  aba- 
talerat,  aoleiam  BMtabat.  Matt. 
Jib.  nil.  SO.  *  Naa  fait  Aato^ci  $mk 
^piceata  aianot.'  LaaiMaafl. 

44  St€gm]  ifiUgti  tabalaftaat  nafit, 
et  qaati  proteeniaiB,  ia  qao  aaats 
aaibalant:  rr^  Acbitro  contlcataa 
poppit  est :  bine  Ciorr.  la  V«rr«  *«a- 
TO  ooatlrala/  4|as  CeaacI 

46  Ltagaai  mil  Ceeroptat  1 
est  locut,  ntmanifetto  apparet,aed 
qal  Ita  corrigoidaft  irtdeatar  :  <  At- 


PLAUTI   BAOGHID.  ACT.  II.   SG.  3. 


1989 


q«e  «fo  tmn  lesbirai  •oupleor  L*d- 
gnn«  ttrifOMii,  maleficav  exorna* 
rier.'  '  Strigonet/  vel  *ttrigore«  ' 
deosariun  virioin  boaiDct  et  exer- 
dci.  ExMnabaliir  ille  Uroboa  ab  bo- 
■lioe  ttrigone  ftc  malefioo.  Plnres 
qnidem  erant  io  iUo  leoibo,  ut  ex 
aeqnantibot  liquet,  led  exMrflabator 
et  IMrabaliir  ab  nno  pnecipne  ttri* 
gene  Builefico,'qiii  nagUter  erat  leis- 
bi.  Ceternm  com '  atrigo '  aignifieet 
forteai  robaatan  ac  dentanwi  viri- 
fUDy  »qae  de  leaibo  ipso  id  dicf  po- 
test quain  de  bomfne.  StUmariu$. 

ib  ArehidewddiM]  Alladit  ad  ver- 
biya  '  demo  ; '  quod  exauditnr  io 
noai.  ArdudemidU.  Vitabaot  aatCM 
Boraaoi  aiala  nofnina.  Dmam, 

68  Raiem  Ttarbm]  Ito  seripaerat 
lorte  Plaotoa,  oeeapenuU  raiem  ttr- 
bare  mpartum^  id  cst»  ecepermit  redire 
yf€r»n»  portnai,  ted  noo  recta,  ne  vi* 
dereotor  nimiroafi  boc  coMiliaai  oe> 
piiae  ooB  perseqoendi,  verom  per 
cireaitOBi  boc  feceront.  Nainiir6er« 
•tt»  circnire  et  circaadaeere.  Ita 
ergo  ciepermii  ratem  io  portwn  eir- 
romducere.  I/more  ¥el  wrbare,  ut 
etiaa»  •cribebatar,  id  plaoe  algoifi- 
c«t.  Veto*  aoctor  apod  Fettom,  <  eir- 
caai  lese  aroat  ad  pedes,  terra  ee* 
coltat  capat.'  Ita  orsare  vol  orbare 
rateai,  ett  eooD  circoitiooe  dacere, 
■OB  recta.  JSalmae.  Raiem  Tmrhmre  m 
pmiu]  Neqoe  LatiBHOB  est,  iwr^are  m 
perimm,  neqae  potest  placere  Saloia* 
siaai  urbtare  tufsri— i.  V«deDdo«  an 
nHgata  retiaeri  pestit.  Videtor  twr* 
hare  esse  posse  qaoqao  OM^do  Inpodi- 
re,  Qt  qai  iwbaiitor,  laiaas  provideot, 
qoid  sit  ageodoai,  eoqoe  iaipcdioo- 
tor'io  60  q«od  iosiitneraDt.  Sed  et 
PJoms  la  bello  Piratteo:  ^Ooaai  le- 
vea  et  Hogaces  asjroparones  gravi  et 
Hartia  classe  tarbasset.'  Qood  si 
aiioas  plaoeat,  legerim,  eeM^pfrMil 
ratam  Jwkibere  im  fortuwu  Do  qoo 
verbo  valde  bic  cooiaiodo  Hb.  it. 
OlMwrvatieanm.  Groaoetet. 

7S  Saeerdee  ut  DUaut]  FvrUrai  ft- 


ciiiDscoamkUNit  boouaei,  qiam  8»t 
c^ikgiaou  Inde  mos  veteram  ret 
carissiflNis  in  templis  depooeDdi. 
lode  olioi  Romaoornm  aBrariaas  ift 
teasplo  Satomi.  Baxkorn* 

74  Meiakbuliflluu]  Lego  Megah* 
ktui  ;  vel,  quod  idem  valet,  Megabgci. 
Snidas  :  Mrydfitfos,  Ihf^lM  KApww, 
Strabo  lib.  ziy.  nbi  de  DtaoK  Epbe- 
tis  tenplo  agit,  commemorat,  gaae* 
rali  ooan^ne  ita  omaes  ejus  sacerdotet 
appellatos:  enDocboaqoe  folsse,  et 
cnstodis  sodas  virgioes  babnisse. 
Sed  boc  qoid  est,  qood  Plaotos  dicit, , 
'  Tbeotinam  filiom  Megabyai,'  si  aie 
M«gabyaos  eauocbas  ?  expUco, '  No- 
gabyzi  filias '  id^m  valet,  ac  si  dixis- 
set  *  Megabynis:'  nam  appellativnm 
iUod  Bomen  fait:  qoomodo  imptm 
wtuSf  pro  eo  qaod  eat  Utrpis*  Mmr* 


76  Carxwl  Id  est,  4 
tnosior:  hiu^ifUKia, 

79  PM6llcites  fcroaiil]  Cbib  eoioi 
earissima  olim  m  teaiplis  deponeroB* 
tar,  paUtd  eraot  et  araiati  tennilo* 
rum  custodes.  Nepos  in  vita  Abbi* 
balls  :  '  Oortynii  tamplBm  loagna 
enra  costodioBt,  bob  tam  a  ceteris, 
qnam  ab  Annibale,  oe  qoid  ille*  iB* 
sdoBtibos  illis,  tolleret  teeumqne 
portaret.'  Eastat  enim  illo  loco  si- 
minimum  hole  exemplum.  JBME&ora. 

06  Qal  oara  Aobeal  ssads  sappostam 
9tAmm\  Sehm,  Ut  est  calceameati 
solea.  Ergo  aureisclavis  caleeoa  ilia 
ixit.  y.  N.  Triaam.  act.  III.  a. 

99  i^  ita  ybsetdti]  Ita  Mil.  act. 
IV.  9.  '  Face  te  tetidH  plaoBai.' 

192  Pflfwla  pr»afBte]  Ex  veteram 
asore.  Nepos  eodesa  loeo :  '  Am- 
phoras  aaro  et  argeoto  opertas, 
Oortyoiis  prsBseotibas  deposait  io 
temple  Diaose.'  Ne  scilicet  depo- 
sitamposteanegaretur.  Beadbra. 

110  Uirma  aelmj  Nan  met  jam 
res  est  arbitrii.  Velim,  uoUm,  oavi* 
gaadam  est.  BsdsiUra. 

117  Cepem  Jlaeereml  Id  est,  eopio* 
sum.  Pseud,  act.  ii.  3.  '  Cops,  id  est. 


1940 


NOT^    VARIORUM   IN 


copia,  inde  copis,  id  est,  copiosns.' 
Oloise  Papie.  Sic  eDim  legendnm. 
Male  CO/MM,  pro  copis^  editnin  eit. 
Boxkorn. 

128  CmciMrlMn]  Qua«i  in  crnce  ten 
in  cracem  •alientem.  Tambm* 

120  Si  magU  una  venerit]  Si  otilina 
faerif.  Lambim, 

ISO  Reprehennui]  V.  N.  Epid.  1. 1. 
iitffiunio}  Damno  vlrgaram,  qna* 
rum  in  tergo  meo  faciei  jactaram. 
Boxhem^ 

ACTUS  III. 

ScBNAi.  I  Jtmwtm  Orci]  Sic  ap- 
pellabant  teteret  omnet  locoi  pesti- 
lentei,  node  certain  perniciem  irami- 
nere  et  aditam  ad  raanei  esse  exiiti- 
inabant.  Apol. Met.  iii.  'Inter  Orci 
cancros  jam  ipsos  besisti.'  Cancroi 
▼ocat  jannam  cancellatam.  Triotim. 
II.  4. 124.  Lucret.  i.  6.  Or»ci  dice* 
bant  sic  *A8ov  v^Xor.  Fes  tut :  *  Ma* 
nale  putabant  esse  ostium  Orci,  per 
quod  anima  iuperorum  ad  inferos 
manarent,  qui  dicuotur  manes.'  Grv- 


9  DetidiabuJa]  Sic  Mss.  Nonius 
Marcellus  in '  Affectare '  legit  dUf* 
Uabuia, 

10  AdfeeUu  ttppMlere'}  Pro  wfwrry* 
T^ctr :  translaturo  a  navi,  qnam  ad 
portum  nantae  appellnnt. 

14  GenaifigwlotflagiUi]'Gtru\w,' 
•pud  veteres,  non  6  fioard^tm^nt  post- 
ea,  Sfd  6  irpdrrmp  anil  wpcucr^p  dictna 
est :  boc  loco  Plautus  geruHfignUn 
dixit  gernlos  et  fignlos,  hoc  est, 
wpeuenjpta  jrcd  wXdarta.  Scalig,  Mens 
hornm  est :  Tu  fecisti  tuis  infamibus 
dictis  ut  tuus  pater,  et  ego  tuos  prsB> 
ceptor  dicamur  quasi  anctores  borum 
flagitioruro :  quod  pater  ita  te  fecerit, 
et  ego  te  finxerim  ac  docuerin,  ut 
tam  flagitiosus  existeres.  GeruUu 
propter  patrem,  Jigubu jpropier  prsB- 
ceptorem.  Nam  gerulms,  ut  Scalig. 
et  Olosse  decent,  non  erat,  qui  ali- 
quid  portat,  sed  qui  efllcit.  GokUu- 

tU8. 


ScBNA  II.  9  Sed  <f9«tuN  ei  reddert] 
Ita  legendnm  aperte  declarant,  qna 
statim  subjicit,  *  Nam  pol  q.'  &c. 
Negat  committenifnm  sibi  esse,  at 
ingratns  habeatnr ;  ideoqne  diligeo- 
ter  sibi  videndnm,  quomodo  gratiam 
Chrysalo  referat.  Muret. 

10  Ingrato  komme  nikU  taftfiuni'sf] 
Nnnquam  efficient  interpretes  nt  vox 
mpemiui  cdisrere  possit  cam  ingra- 
to, eo  Keniu  quo  ponitor  apnd  LatI- 
not.  Non  enim,  ut  volant,  '  impen- 
snm '  contrarinm  est  ei  noUooi  qua 
simplex  '  pensum  '  usnrpatnr,  cun 
dicitnr  *  uibil  pensi  habere.'  Sed  nee 
'  pendere'  et  *impendere  '  contraria 
sunt,  baud  sane  magis  quam  *  tri- 
buere'  et  ^intribuere.'  Unde  'in- 
tribntiones'  pro  tribntis, quam  'ten- 
dere '  et  *  intendere,'  *  ferre '  et '  in* 
ferre,'  et  similia.  lode  '  impensuai ' 
pro  gravi,  caro,  pretioso,  a  quo  '  im- 
pensins,'  enixins,  largins.  Virgilins : 
'  tanto  me  iropentius  »quom  eat  Con- 
sulere:'  id  est,  magis.  'Impendio' 
quoque  adverbinm  pro  valde.  Item 
'  impensum  pretinm,'  pro  raagno,  et 
'impenso'  vel  Mmpense,'  pro  care. 
'Lnscinias  soliti  impense  prandere 
coemptas.'  Olossse:  /mpaiau,  B«iH* 
X4t.  Legendum  igitur  in  versa  Plan- 
tino,  grato  komme  mUtU  iMtpemmu  ut : 
hoc  est,  nihil  graviui,  nihil  pretlosius 
et  carina  grato  heroine.  Posset  eti- 
am  sumi  pro  tMpendiofWf.  Nam  pan- 
lo  post  dicit, '  niniio  prvstare  impen- 
diosum  esse  quam  ingratnm.'  Im- 
pensus  quippe  et  impendiotus  idem, 
nempeStnfiiXi^,  iafgtler,2i6<ru2a.  Et 
tales  snnt  grati  homines,  qui  memine- 
runt  accepti  beneficii,  et  vicissim  in 
enm  qui  sibi  beneficns  fuit,  largiter 
et  ipsi  benefici  esse  et  impendiosi  ges- 
tiunt.  Nam  *impendio*  adverbinm 
et  <  impense'  idem  significant.  Di- 
cit postea  satins  esse  malefsMstorem 
aroitti,  id  est,  inultum  dimitti,  quam 
beneficum  relinqui,  id  est,  quam  be- 
nefice vices  non  rependere  et  in  eum 
impeadioaum  esse.    Nihil  ergo  bo- 


PLAUTI   BAOGHID.   ACT.   Ill,  SC.  3. 


1941 


atne  grato  impentius.  Qaod  non 
Itoteitconvenire  iograto,  qni  nihil  re« 
pendere  vnlt  ac  repooere  illi  a  qoo 
beneficiom  accepit.  Salmas,  Ingraio 
kowime  nihil  ef<  impensius]  Nihil  pro- 
pias  ad  taDsiiiii  Plaoti  eiplicatione 
Pistorii,  cai '  impensom  '  hie,  in  qnod 
nnltnm  et  magna  com  jactora  impen- 
ditar.  Certe  *  impenio  pretio  pa- 
rare  '  C«iari,  Cieeroniy  Livio,  magno 
pretio  est  emere  vel  comparare.  *  Im- 
pemmm '  igitor,  qnod  concednnr,  est 
grave,  camni,  pretiosnn  et  caro  con- 
•tans.  Ingrato  homine  nihil  carins 
eonttat,  inquit,  quia  qnod  in  illom 
impenditnrf  ioterit,  line  fmctu  ac  re- 
ditu est.  Nihil  '  impensiore  pretio' 
habetor,  quam  homo  ingratos.  Sic  lo- 
dit  in  vocabolo  '  caras '  act.  ii.  sc.  8. 
▼ers.  76.  Qnod  aotem  seqnitnr, '  Ni- 
mio  prestat  te  impendiosnm,  quam 
ingratnm  did,'  alia  sententia  est,  in 
rem  qnidem  eandem,  sed  handqua- 
qnam  similem  sensom  explicans.  Ne- 
qiie  '  impensos  '  et  '  impendiosiis ' 
Idem,  nt  vult  Salmas.  sed  '  inipendi- 
osoi'  snmptnosus,  vel  qui  mnltnm 
snrati  facit;  'impensum'  antem  id 
qnod,  vel  in  qnod  ronltum  snmitnr  vel 
impenditnr.  Gnmovim* 

14  Qma  me  etaum]  Non  pnio  qnie- 
qnam  esse  mntandnm.  Com  ingra- 
tnm damnaTit,  tanto  magis  se  cum 
cura  esse  debere  ait,  et  sibi  obvigila- 
to  opus  esse  ne  ingratos  sit  scilicet 
Hoc    enim    subintelligendom.    Sal* 


17  MtiMgmUt  Ua'g^i]  Hsbc  reete  in- 
ter se  opponnntnr :  nam  6«]irgiitcs  et 
Urgms,  idem  valent,  id  est,  sisne  illi- 
beralis,  an  liberalis.  Lamb.  C^mmth 
diUf  ineowumtdtui]  '  Commodi '  snnt, 
qni  seae  ad  iliomm  mores  vel  suo  ju- 
dicio  aceommodant,  vel  snnt  accom- 
modatl  natora,  et  qni  aliis  facile  ob- 
seqnuntnr  et  prosunt:  ipBfdovs  Ortt- 
ei  appellant.  JLoai^ 

ScBHA  III.  1  Nunc]  Nunc  adver- 
aantis  hie  est,  non  temporis.  Lamb. 

8  lUeiam]  Integrum,  non  inflexnm 


ad  vitiom.      Rectum  opponitnr  hie 
'  pravo.'  Taubm. 

11  7am  cief}  Acensat,  SM^icfi.  Poto. 
V.  N.  Asin.  act.  ii.  4. 

20  Ante  solem  ex^nenlem^  Frnstra 
captat  hunc  sermonem  Petitns,  quasi 
repugnantem  legi  jubenti  i9ofyw$ai 
T&  BtSaffKaKtia  fiii  wp&rtpov  ^Xiov  &i^y. 
rof,  eoqne  subjicit  ingratoro  Adve, 
Scio  et  Platonis  lib.  vii.  de  RepnbL 
ilfUpas  Zh  6p$pov  re  iwwUrrmp,  vcuSof 
jijkv  irphs  liUcuTKiKovt  wov  rpmffOai  xpc- 
<iy.  Nee  defendendnm  vnlgatum  for- 
mula ilia  '  ante  diem  tertium  Calen- 
das :'  non  enim  ibi  rh  ante  vim  habet 
rmf  ad,  Nimirnm  *  ante  solem  ezori- 
entem/  non  accipiendum  est,  quasi 
sit  ante  locem,  sed  pro  diluculo.  Est 
antem  dlluculnm,  *  cum,  sole  nondum 
orto,  jam  Incet,'  nt  scribit  Censori- 
nns.  Neqne  aliud  tempos  signiBcant 
Oneei.  Gronoviue. 

28  Cmctieulo  pradnehu]  '  Cincti- 
cnlns '  adoletcentium  erat,  nt '  cinc- 
tus'  virorom,  qns  zona  latior,  sea 
vestis  infra  pectus,  corpus  compre- 
hendpns:  similis  subligacnlo  Grsece 
{tt/ia  et  foffffia  dicitnr;  quo  nomine 
Orspce  etiam  Monica'  intelligitur. 
Et  vetustissimi  cincto  uti,loco  tunica 
solebant:  nnde  Herat,  'cinctutos' 
▼ocat  '  Cethegos.'  Jam,  '  cinctnm 
esse/  erat  modestSB  disciplinaB  argu- 
mentum ;  contra, '  discinctnm '  esse, 
mores  dissolutos  arguebat.  Sulla  de 
C.  Jul.  Cies.  apnd  Suet.  '  Male  prss- 
cinctum  poerum  caveatis:'  quod  flux- 
lore  cincture  uteretur.  Tarneb. 

SO  NutrieU  palUum']  Hoc  enim  a 
pueris,  c]um  comuntnr  et  ainntur, 
varie  maculatur.  Lemgol, 

84  NamoUm\  Nam  olim  honorem 
prius  consequebatur  populi  snffragio, 
quam  magistro  parere  desierat :  hoc 
est,  magistro  parebat  usque  ad  earn 
SBtatem,  qua  petere  magistratns  per 
leges  licet  Lamb, 

87  Tabulai]  Litteraria,  in  qua  pneri 
littrras  faciunt,  id  est,  scribnnt,  et 
discunt  Tumeb. 


1&4S 


NOTiE   VARIORUM   Iff 


42  It  nmgtMter  qmui  tucimm,  mmcU 
expretia  Unieo]  Lefendnm  In  hoc 
Term,  li  magkter  quati  Uiemm  wido 
§xtertu$  UMteo,  Nam  de  tvcerna  no- 
§K,  et  Dan  ett  mafna  matatlo  latema 
pro  lueenui  legere.  Nan  la  Longo- 
bardieo  cbaractere,  qoo  pleriqoe  ve- 
teret  anctores  daseripti  sunt,  Vet  A 
pKHe  aimilem  habent  figaram,  et  C 
ac  7  tcpe  invicem  pennotantar.  La* 
ternas  erant  cornec,  q««  oncto  Hn- 
teo,  qno  locidioret  attent,  exterge- 
bantnr.  Extertlu  aotem  pro  exter- 
•ns,  nt  '  adgrettnf  fari '  apnd  Enni- 
nm  pro  aggreasnt.  Item  Varro  apod 
Noniom,  *  at  mangonom  pneri,  tcrti/ 
itocti,  pro  tarsi.  Ita  hoc  loco  ixUr* 
Hu  omnino  pro  exprehu,  qood  nihil 
aignificatfScribendoni.  Arfaicf.  Unc' 
io  expreius]  Vox  nihill  t^  expreim, 
Apud  Festiim  lege,  *  Expertia  aatl« 
qoi  dicebant,  qoasl  extra  partem  ha- 
bita:'  sed  nee  placet  exterttu,  aot 
cornesB  Istte  laternae,  qoa  nocto  lin- 
teo  ettergebantor.  Meo jndiclo  scrip- 
att  Plantns,  It  magisier  quari  (alema 
mMet§  tpretms  tinteo.  Expretus  pto  $pre» 
tUB,  at  passim '  exspecto'  pro  <  specto/ 
apod  Ciceronem,  Pam.  Ep.  i.  4.  cum 
^letrrme  extaremua  qnidam  codices : 
qood  nihil  aliad  volt,  quam  librarlos 
nonnonqaaro  sic  aolitos  scribere  pro 
ffarfmas.  Laternss  linteo  obductn 
meminit  Cicero  ad  Attic,  lib.  iv.  ep. 
9.  *  panels  pannosis  lloea  laterna.'  Id 
linteum  oleo  lactam  fnisse  credibile 
^st,  et  sic  locero  transmisisse,  nt  ho- 
dieqoe  passim  in  Italia,  qoas  fenestris 
obducnntar.  Magister  ipretui,  irrisut 
et  confemtos,  it  uneto  linteo^  hoc  est, 
emplastro  vel  fomento  fissornm  co- 
randorom  gratia  caput  obtitus,  ^aast 
l^ema,  cai  et  ipsi  linteam  ooctom 
praetenditor.  Groaovtas. 

44  Inhibert  imperiMM]  Recte  dici- 
tor  inhibere  imperium^  pro  habere  in 
aliqaero  imperinm,  et  Imperare.  Eti- 
am  apud  Livlom  legitnr.  Et '  inhi- 
bere spem '  apud  Ciceronem  pro  ha- 
bere ;  qood  etiam  notavit  Tornebus. 


Idem  PTantof  io  Sticbo  ▼.  4.  li.  * «- 
tram  Poetiaati  an  Libero  te  ianpcrl- 
«m  inhibere  maTia?*  S^bmu.  Vide 
nostra  ad  liTil  lib.  ni.  A9.  Grwm 
viMi, 

48  J>«at  pTPptttaa]  fftfyiwr^ :  r»- 
loit  eatm  dicere;  Deos  mihi  iratoa 
qnam  iUnrn  mallem  ma  Tidere:  id 
est,  mallem  ase  videri  a  diis  Irmtia, 
qnam  a  Lydo  irato :  hie  ^nim  iratvs 
erat  gravis  et  saivns.  Vel  almpKci- 
ter :  Mallem  me  a  diis  viderl,  qnam 
ab  illo,  hoc  est,  nollem  nsc  ab  lUo  ▼!- 
deri ;  sed  ilia  meliera.  Lmmk.  Q— 
HbaHmanHUm}  Doaa  dat  hie  ezpllca- 
tiones  Lambinos:  nentram  benam, 
qnla  per  UUm  intellfgit  iratom  Ly- 
dnm.  At  cor  hnjos  Ira  Mnesiloebe 
Ibrmidabilis  ?  Imo  mavellem,  inqnit, 
deos  propitias  mihi  videre  me,  qnam 
Utmm  videre  me,  qui  dixit  se  astaa- 
tem  vidisse  me  aate  ostium.  Car 
aotem?  qoia  erat  amicoa  patris:  et 
ndebat  nee  patrem,  nee  qaenqnam 
videre  ante  Plstocleram  et  Bacchi- 
dem :  verebatarqne,  ne  doro  ab  hoc 
detinetnr,  intervenerit  pater.  Groaa- 


61  Jfnmi  MoiBm  pr^mpUre]  Lam- 
binos explicat,  Malim  Pistodema 
meim  malnm  profumlere,  qnam  pe- 
cnlhim.  Id  displlcait  mipar  et  ntUl 
argnuntnr  vidiMe  Interpretea.  Sen- 
tentiam  enim  esse  statnimt :  Malim 
ilhim  s»pins  aorlbos  anis  promere  et 
haorire  dicta  mala,  at  to  qaidem  em 
appellas,  qoibnt  officii  soi  adaraae- 
retor,  qaam  pecaliotai  menm.  Qais 
hoe  loTenisset  ?  Qoemadoaadnm  aa- 
tem  '  promere  malom'  est  aodire  ma- 
la dicta?  Aat  qoii  dixit  *promrra 
aorlbos,'  qood  sit  accipere  aaribas^ 
Non  potest  jooos  hic  Temiliff  bene 
intelligi,  nisi  scribas,  Caveawia.  Dt- 
citor  qoidem  recte  atromqoe:  sed 
seoex  dixerat.  Care  maio^  eo  aeosa, 
quo  Pistocleros  hac  fabola  i.  2.  SO. 
Respondet  hie  Lydos,  qoasi  Jnmisset 
com  senex  *  cavere  male,'  at  cave- 
mot   alleai,  ne  damnim   tcoipiat« 


PLAUTI   BACGHID.  ACT.   111.  SO.  4. 


IMS 


et  in  Peria  iii.  1.  41. 
Imo^  hiqaity  noa  tantopere  mtk)  meo 
eaalaoi  ciipio,  «t  non  millm  iUnd 
turn  promptare  et  kawrire  qaam  pa- 
eslioin  newn :  si  eaun  id  promptat, 
alqoe  inde  daoMty  faeiat  bmbos  ;  lae* 
tabor  anteniy  ti  owoiia  fiat  menm 
■MUmn;  na»  kBtabar,  li  pacoltiiai. 
Graaav. 

67  A$  fum  meemme]  Dcperit  aM- 
rttrtceaiy  doo  ali^naai  BUKlaratam, 
aad  qii»  iaitar  loafja  ai^tuoii  rapax 
et  fanrida  est.  Xoaik  Talis  ilia  Ho« 
rat.  Od.  I.  27.  '  Atqoa  acerrima  est : 
-  mbaorbet,  ab.'  £t  cata  qoicqaam 
arbitrere  siaeerins.  Meratrix  camast 
•t  absorbat  aaiatorani,  eoni  amn  bo- 
nia  et  fbrtoiiis  evertit :  at  Mostall» 
act.  1. 1.  £«l  eaiai  pro  tditf  positaok 
J.Gfd. 

88  VkUm'  at  tfgTe]  Hie  sanros  er> 
rat;  nan  aoioa  Pistocteraa  carnip- 
tom  qooritar,  sed  Baccbidan  sibi 
prtBreptan.  Lamb. 

SctNA  IT.  1  Amieianm  rnime]  Sie 
¥«lgo  at  pntabat  Douaa  s^vyucAt 
prolatan,  qaoasadmodaa  paailo  post 
atiani  Pistocleroa  alitar  loqaitnr 
qaoM  santit.  Sad  LarobiDl  codices 
at  etofque  Pall.  iwmUkreM  ;  abi 
quod  in  nno  dnbioin  est,  an  potiai 
Jawaiiisuw  Icgi  opoHeat.  Hoc  ergo 
Omtero  anetore  in  alteram  snaas  edU 
tloaom  adoiitit  Taabnannas.  Qaam 
lacissat  idem  Parens,  mataTit  sen- 
taatiam  Omteras,  coatendeadi,  ot 
tidatnr,  stadia  niminm  prodactas»  at 
aoarbe  bomiaam  inercpoit.  Atqoe 
ftla  asserarationa  tanta  parterritns 
poatea  reddidit  Amieiarem.  Nobis 
eor  a  scriptis  recederemos,  aibil  erat 
caasse.  Nam  quad  Lambians  aa  illod 
qaidem  totom  et  siacorom  censat, 
aibil  ma  movat.  Est  enim  immUU 
eradelia,  doros,  iohomanus.  Sic '  im- 
nltis  Adrilli '  apod  sommom  poetam. 
Et  apnd  Snetoatnm  Tiberias  *aspar 
et  ioimitis.'  Nihil  profecto  aptias. 
Utram  dorioa  et  cradefins  mecom 
I  dicam,  aas- 


bige.  6raaae. 

4  iSfaa,  ai«#]  Qnldam  Iisbc  ita  acci* 
piunt,  qnasi  meo  sit  correctio  ejus 
qnod  dixerat  saa;  Camerarina  vera 
una  dictioae  legit  sao-aieo:  qoasi  ^eo 
lit  Mnesilocbusy  utrinsqoe  incommo* 
do  factam,  at  sodalem  Baccbis  sibi 
pnetalerit.  Ego  non  dnbito  qaio  saa 
et  ai«a  slot  diverss  lectiones,  qua* 
mm  una  tandem  a  margine  irreptit 
in  feeztnm,  non  indncta  priore.  Idqoe 
ao  fiicilios  fait,  qnod  ambss  sine  jac- 
tore  sensns  tolerari  possint.  Propter- 
aa  rh  ai«a  aedacter  cam  Doaza  de« 
leo.  Diimldtui. 

6  Nam  mihi  dtatat]  V.  N.  Ampbit. 
11.8. 

6  Pkmeqwe  aaia]  Oratio  insani  ama- 
toris  miriim  in  modam  flnctoat  et 
tnrbat.  Nam  com  esset  dictums, 
Ni  ego  tllam  modisplurimisaiiseram 
babebo  et  aleiscar»  sobito  se  ipse 
rerocans,  sabdit,|rfaa«9ae  oaio.  Lamb. 

9  Id  Uii  dabo]  Iteram  ezprimitnr 
adfectns  amantis ;  qni  dicat,  se  patri 
sarreptnram  peenaiam  qaam  det  Bac- 
ebidi,  cni  mode  anioatns  est.  Xoai^. 

10  Vt  mendicet  mem  paier]  Dicta* 
rns  enity  at  vera  ita  orationem  exor- 
sns  erat,  nt  bee  sabjiceret,  mt  meadi- 
«ft«  nimirum  Baccbis :  sed  nt  bomo 
perturbatos,  vel  religtone  qnadam 
retractas,  mines  in  Baccfatdem  inten- 
tatas  in  patrem  convertif.  Lamb, 

15  Ramenia]  Nonius !  '  Ramentom 
dici  voluere,  quasi  projecticiuro  quod« 
dam  pnrgamentnm.'  Dicebant  ao- 
tem  rumefUmm  et  raaiaita,  nt  yiiiawn- 
lam  etyaijaeate,  vetastissimi :  oanc 
neutro  tantnm  nti  satins  est.  Gnmoa. 
Propeastor]  Id  est,  ponderosior. 

81  Mifriw  dieai  joeum]  Ad  carmi- 
aa  iKa  soblesU,  casta  at  aailia,  qnm 
in  laodes  defnnctomm  a  pr»ficis  oc* 
ceatabantnr,  refero;  qnod  genus, 
<  neniamm '  nomine  et  '  nagamm  ' 
veniebat :  nt  Asin.  act.  i¥.  sc.  1.  fs. 
penult.  Dtnuuu 

85  8iMk  iti]  Sententia  decretnm 
att. 


1944 


NOTil  VARIORUM  JN 


ScERA  ▼.  9  TetigU]  Sell,  'ip- 
•nm/  id  est,  pertigiti  ten  penrenit 
ad  earn.  Dimia. 

ScBNA  yi.  8  Cmna  detur]  V.  N. 
Epid.  1. 1.  Qua  bUiu  movei]  Ut  ab 
inimico  data. 

13  Lingua  factiosi]  Lmgua  factum 
dicnotor  largiloqoi  ac  dites  daptiliam 
dtctorom,  hoc  est,  ad  promittendan 
promi  potius  qoam  condi ;  ad  largi- 
endom  non  item.  FaetUn  enim  pro 
opuleotis  sen  potentibos  accept!  ab 
antiquis.  Turneb. 

14  NuUui  ett,  fuai]  Nihil  hoc  aot 
sequent!  ▼ersu  mntandom  est.  Nnlli 
secnnda  obtigit  tbrtana,  cui  ignavi 
non  invideant ;  ipsi  f ero  ignavta  sua 
sednlo  eavent,  ne  obtlogat  sibi  ejus- 
flsodi  fortnoa,  et  sic  invidiam  decU> 
nant.  Nam  bis  tantum,  quornn  res 
florentes  sunt,  iovidetnr.  Baxkarn. 

27  Aliq^  paeU]  Dooat.  in  Andr. 
*  Eo  pacto,  id  est,  roodo,  qnoniam 
antecedit  pactum,  modos  sequitnr.' 
Sic  ille,  sed  obscure :  pactum  pro  mo* 
do,  quia  modus  certns,  et  certa  for- 
mula cuiqne  pactioni  adhibetnr.  Pos- 
terat. 

S6  Me  irei  eotuuUum^  Mihi  consu- 
teres  male:  injnriam  faceres.  Me, 
pro  wukif  dixisse  antiqnos  docet  Fes- 
tns.  Doifza. 

98  ProUdoi]  Id  est,  provocas,  la- 
cestis. 

ACTUS  IV. 

ScBNA  I.  7  Ricede]  Abigit  pne- 
rum  ab  janna,  quod  fores  Iotius  pul- 
sasset.  Diereeie]  Vide  notas  Cap- 
teiv.  act.  iii.  sc.  4.  vers.  101.  et  Trio. 
II.  4. 

ScBNAii.  9  ElaHaml'EXd'nia,  nrhu 
maiima  Phoeidis.  Est  et  alia  Thes- 
saliae. 

14  DenHfroMgihula']  Pugni,  qui  ges- 
tiunt  tibi  dentet  comminuere.  Qnan- 
quam  malim  ita  vocari  articuios  digi> 
toniro.  GruUr, 

15  ilft4t  cauHo]  Oraphice  hie  de- 
pingitur  parasiti  persona;  eni  com 


inprimis  sit  dentinn  asns,  et  bomi 
caussa  parasitum  agaf^  deslnit  co«* 
festim  illi  obloqui,  qui  dentifragium 
minatur.  Baxkorn. 

16  Ara«ci^raflgt6iiIa]Dentes,qnibiia 
nnces  frangootur.  Casanbomu  ad 
Athen.  nueifiraMgUnUmm  exponitor 
fioyiaip6fiaeros*  Malis  meis]  Jlfokt  fa- 
isse  etiam  partes  intra  or,  cam  hie, 
tum  alibi  confirmator.  Gruier, 

19  Iniegtmeuhm  corparis]  Impmn" 
^4Ktt^  sen  S«pv^^pof ,  cnstos  et  stipa- 
tor  corporis,  saietles.  Grvcoram 
imitatns  est  sermonem,  qui  sic  voea- 
bant,  amtcmn  Mttaram  ntdim'samyt. 
Lamb. 

20  Cm  tu  iutegumentum  iokfnhuM  ctj 
Joens  frigidos  est,  imo  ne  jocos  qot- 
dem,  ob  nnios  vocis  pnetermissio- 
nero,  quae  desiderata  facetias  poetm 
lepidissimi  corrompit.  Eamndo  igl- 
tnr,  NtquoM  esse  •porM  aorfiim :  »• 
UgumentuM  improbum  ett.  Nam  inte* 
gumenta  vocantur  et  tegmenta,  ope- 
rimenta  scutomm  et  sagmata.  Utra- 
que  sententia  sigoificatnr,  militefli 
esse  neqnam  dominnm,  qui  ntatnr 
tali  miniitro.  7iinie6. 

ScBMA  III.  S  IncndibilUi]  Indig- 
nus  eni  qoisqnam  credat.  Ijambm* 
Doaso. 

7  InmUo$  quam  mntcof]  V..N.  Me- 
nmchm.  act.  t.  1. 

15  Crtaitaui'  me  kabmsae  jSdem] 
Fmttra  hie  est  argntns  Pistorins* 
Nam  habere  JkUm  eriwtim  pro  acen* 
sasse  fidem  alicujns  pro  crimine  qnia 
dixit?  at  pro  credere  maledicto»  qnia 
Bon  dicit  f  Crimine  pulsatna  erat 
Pistoclerns  quasi  amator  Bacchldb* 
quam  nnam  esse  pntabat  Mnesilochua 
et  sibi  destinatam*  Id  qnia  credidit, 
reddidit  patri  omne  anrnm,  et  nnoc 
dolet  se,  quia  crimen  falso  credidit, 
esse  conjectnm  in  tantam  mdestiam. 
Neque  aliter  infra  iv.  4.  82.  <  Bae- 
chidem  atque  hunc  sntpicabar  prop- 
ter crimen,  Chrysale,  me  male  eon- 
sniuisse.'  Id  est,  propter  crimisB- 
tionem  Lydi,  qua  is  ambos  onerarBt. 


PL.AUTI   BACCHID.  ACT.  IV.  SO.  4. 


1945 


Kon  enim  in  eo,  qnod  crimen  ronini- 
riMet,  ot  vnlt  Pistorios.  Terent. 
Hec.  V.  2. '  Nam  si  compererit  crimi- 
ni  tuB  le  falso  oxor  credidiue.'  Gro* 
no*. 

19  HU  faritmM  atque  hae  repuli]  T^ 
hte  est  a  Camerario,  Utram  volen- 
libns  scriptit  necne,  adfirmare  hand 
qiiimosy  qaia  et  Ornterus  et  Pareus 
silent.  Yetas  aotem  editio  et  mem- 
branap  Academicse  :  kU  finibus  aiqug 
repmH,  ttjtci  fumimnu  Qnod  satis  ad- 
•eqnor,  sed  et  eleganter  dictnm  po« 
to,  aecepta  particala  utque^  at  apnd 
ViritUiBn  deprehensa  est  a  Oellio 
lib.  X.  c.  29.  legitorqoe  in  hac  ipsa 
Fabula  ii.  S.  45.  £t  nos  similiter  T. 
Livio  restituimus.  Tabnla  dnode- 
ciro, '  Si  in  jns  Tocat,  atqoe  eat.' 

29  Nunc  ugiiMM  sol  tuie  tuarmmre' 
nam}  Hiccine  quoqne  obbapsisse,  qoi 
Planto  manns  admornnt  ?  Nee  mi- 
ror  illnm^  qai  egUoB ;  sed  Salmasinm 
explieantem,  satis  ipse  tnas  res  afis : 
Bon  ipse  aliena  ope  opas  babes.  Imo 
contra,  difficulter  tnas  res  agis :  tibi 
ipsi  propemodaro  aliena  ope  opns 
est.  Nam  *  satagere  reram  snariim ' 
est,  satis  negotii  habere  ipsnm,  satis 
exercitnm  et  sollicitnm  pro  rebus  snis 
ease.  Sic  Terent.  Heant.  ii»  1.  *  Nam 
bic  Clinia,  etsi  is  qnoqne  saamm  re« 
mm  satagit,  attamen  babet  bene  ac 
pndice  ednctam.'  Cato :  'Jam  apod 
vallnm  nostri  satis  agebant.'  Oellios, 
I.  J7.  '  Irarnmque  et  roolestiamm 
nnliebriom  per  diem  perqne  noctem 
satagebat.'  Appnleius  lib.  viii.  *  Co- 
lon! mnltitndinem  nostram  latrones 
rati  satis  agentes  remm  saamm,  ex- 
imieqne  trepidi.'  Mamertinns  Jolia- 
no  cap.  xxTiii.  *  Statim  e  solio,  tan- 
qnam  prsceptns  exsiloit,  valtn  tre- 
pido  atqne  satagente,  qnalis  mens 
ease  potaisset,  si  principi  seros  oc- 
carrerem.'  Sic  enim  legendum :  non 
fMtt/ts  Mtfiif  aiea,  nt  vnlgo,  et  frnstra 
tentat  Acidalias.  Noster  denique 
Mercat.  ii.  1.  *  In  somnis  egi  satis  et 
fni  homo  exercitns.'  Groiun* 


24  DtUM  reipiciei]  V.  N.  Capteiv. 
IV.  2. 

ScBNA  IV.  1  Auro  expendi]  Cum 
aaro  comparari,  anro  contra  ponde- 
rari:  de  se  gloriose  baec  prsdicat. 

7  Parmenonei,  Syri]  ParmenonetW' 
ti  non  movendi  sao  loco.  Nomen 
servi  est  in  comoedia  palliata.  Apad' 
Terentiam  in  Eonucho  Parmeno  ser- 
vos est  Pbadriae.  In  aliis  plerisqoe 
commdiis  Latinis  ex  GrsBCo  versis, 
qoibas  caremas  hodie,  Parmeno  in- 
docebator  fraadans  herom.  Co  alla- 
sit  Plantns.  Parmeno  ex  Orseco  IIi^ 
M^'wr  vel  wapofUwmWt  tb  asiidoitate 
assistendi  domino.  Salm, 

13  Uicunque  re$  tW]  Animnm  scil. 
habeat  FortonaB  aptam. 

15  HercuUm  /ecU  ex  poire]  Hercnli 
decimani  bonomm  consecrare  loco- 
pletes  qoidem  solent ;  propterea 
qaod  is  dixerit  moritnms,  eos  opn- 
lentos  fotoros,  qoi  sibi  deciraam  bo- 
nomm snorom  partem  consecrassent. 
v.  N.  Sticb.  act.  ii.  1.  L&ngoL 

18  Km  tmntoi  trisU$^'}  *  Moes- 
tos,'  qui  animo  angttnr;  *  tristis,' 
qoi  vnlto  sgritodinem  prftsentem 
ostendit. 

21  Imo  vero]  Imo  molto,  et  nimis 
minoM,  qoam  parnm.  MuUb  niano,  im 
wapaWfiKoy  posita  soot:  vel,  aiatie 
plus  est,  qoam  mullo.  Lambin. 

24  SuMeboi  ftrimoribui]  *  Manoom 
sinn'  et  *  digitis  primoribos'  aliqold 
somere  opponontor.  Manoom  sinn 
qnod  somptom  est,  cootinetnr ;  qood 
primoribns  digitis,  facile  elabitnr. 
Facit  boe  illnd  Lactantii  lib.  de 
Opif.  Dei :  *  Ideo  sinos  manoom  bo* 
mini  datns,  nt  snmpta  melios  posset 
continere.'  Hinc,  veint  proverbialt 
loqoendi  ratiooe,  dicitnr  primoriboa 
digitis  enm  aliqoid  snmere,  qoi  ita 
somit  aot  accipit  oblata,  ot  sit  amis- 
soros.  Boxkom. 

25  muamodi  kumini]  Constrai  ita 
debet :  Am  meMciebmSf  ^am  roro  ^fat* 
modi  tempui,  sc.  argenti  somendi,  at 


1M6 


NOTiS   VARIORUM   IN 


86  Immertti]  IinmenUti  maOBt  in 
Mram.  BM*«ni. 
99  Cwm  rwmenW]  Tnical.  "PnAop 

*  «mB  pttlYisealo,'  ^nod  OBDem  ico* 
bem  et  palverem  inter pretor.  Tinr" 
mdf. 

S8  Crimen]  Ii#c  ▼olt,  qnoci  jam 
dietam  Se.  pneced.  ad  ven.  16. 
PiMwrk. 

48  CmigluHwa]  Cootnedolos. 

49  Mendacm  prdumHi]  Pro  in  men- 
dacio.  Sic  infra  iv.  0.  Sfk  *  Doll 
prekeaMis/  A.  Q^Hk.  n.  18.  *  Serfot 
fnrti  manifcfti  preiiMa.'    AppnI.  ix. 

•  NooMB  d^prehenaoft.'  Cfrraav. 

47  Me  adveretm  l«6t]  id  est,  me 
pranente  in  te  absentem. 

48  Si  tu  iUum  eolem]  Elegantktime 
Jieitmr,  «i  «•  iOmm  eelem:  9etKTueih 
hme  loqneot  manot  ad  tolem  hittrio 
tollebat,  Dlxerit  iHi  talem  esse,  ere- 
dtt  eise  Iraam;  et  nocten  qui  ett 
diea.  gaiwt* 

64  Ceretm]  Cen  Mc  noo  ett  tabnia 
ex  cera  et  ligno  compacta ;  ted  ea 
potivt  cera,  qua  more  non  nhninm  ab 
bodterno  abladente,  tabellas  obiig- 
nabant.  Seqnitnr  enim  inferins,  *  ob- 
iigna  cito :'  in  qoem  nsum  et  ceram 
popotcerat  libi.  DeuMa,  l^tdeMai]  An- 
te ekarts  et  membranarnm  atom,  in 
dolatis  ex  Hgno  codietUit  epbtola- 
rnm  cotloqnia  •cribebantnr.  Etcjuf- 
modi  tabuls  Homero  etiam  note. 
Fiebant  illae  indocta  cera  e  fago, 
abiete,  boxo,  tilia  tive  phUIra,  acere, 
eitro,  ebore:  nsi  Umen  et  cbarta: 
fed  lire  tebeita  tive  ebarta,  fait  for- 
ma ejns  panllo  alia  qoam  hodie ;  pa- 
geHs  enim  erant,  et  ipeciet  minnti 
Kbelti.  Hinc  Ciceronia  il4ad  lib.  if. 
Epist.  13.  '  Extrema  pagella  pupogit 
me  too  cbirograpbo.'  Niii  qnod  pab- 
lieas  Utteras  ad  S.  P.  Q.  grandiore 
forma  et  transveria  cbarta  tcribe- 
bant,  scilicet  qoasi  bittoriat :  bo  si- 
qnidem  majore  modulo  scHbebantnr ; 
carmina  atqne  epittoke,  breviore. 
Lipehe. 


67  /me  mM}  Qnidqnid  alii  CM- 
tradicunt,  bvc  verba  plane  annt  Use- 
silocbi,  qai  apvd  Baccbfdem  pranao- 
mt  erat  ea  obsonatn  Pbtoderi.  Ideo 
ne  moretnr  enm  tervna,  ait,  *  Qaid 
nanc  ea  factnrof/  Sec.  Quasi  dicat: 
Animns  eat  in  patiaia,  ne  me  mom- 
re  :  id  aodiena  aenmsy  mox  conmaa 
difinat.  Nempe,  inqnit,  voa  dno  (tn 
et  Piitoclerns)  eritia  In  eoBTivio,  et 
tna  arnica.  Pieierie. 

74  Qmm  trnpeiwrnH]  Locna  ha«d 
dabie  cormptna.  Varia  et  vaoa  kac- 
temn  moliwntar  correctorea.  Scri- 
bendmn  eat,  <^iad  imperurkU^  mfe- 
Wtdweu  Bene  bamiefaetmm  iMiee  of. 
Sententia  aperU :  Qnod  kn^eraati  at 
ad  te  adferram,  impetratnm  eat. 
Qnod  booi  imperant,  atatim  faetMi, 
atatim  impetratmm  eat.  Badb.  Pro- 
bo  legi,  fiiod  mpertmeti,  tm^efratam. 
Nee  aKa  emendatio  qoaerenda.  Et 
sic  olim  emeodavi  ad  orana  mei  ei- 
emplaria.  Sekmu.  Vide  qom  ad  banc 
loeam  scripatmvt  Obterr.  Kb.  ni.  c 
8.  Gronew. 

81  Jam  miperaftMi  In  cera]  Jam 
aeriptom  eat  qnod  imperatci. 

85  Jtfane]  Ext  pacta,  oe  dictBy  do- 
nee, qom  dictaati,  acrtpa«rin  BasA. 
96  Oblige]  Sell.  lino.  Et  rectia- 
time  PL  ad  litlaraa  fodnwlaa  raa 
qaatnor  timnl  dinnmeniTit  anten; 
*tttl«m»  ceram,  tabellaa,  et  Knuat.' 
Jhntxe, 

99  Pafta'n^  caret  U]  Qnntidkat: 
Cmra  tn  modo  Oeniom  tnmm,  et  da 
me  tecornt  etto. 

190  Mea/Unem  opnt  condnxi]  AMa- 
goria  ett,  a  redemptortbna  dncta, 
qoi  datia  aponaoribnt,  et  factia  ayn* 
grapbis  tao  pericoto  opita  altqnod  hf 
cinDdnm  condnxerunt.  Fidmem  m 
i.esic;o  Grarcohtt.  ett  6iraM^  Et 
Cicer.  Offic.  ni.  *  fidnciam '  pro  '  de- 
potito;'  at  In  Orat.  pro  L.  Flacco, 
pro  'pignore'  potait.  Heiemmm* 

ScENA  ▼.  1  Intamnm  m^gnam]  Ve- 
terea  cam  aliqnid  vehenmnter  extol- 
lerent,  toliti  tanqaam  exciwiantet, 


PLAUTI   BACOHID.  ACT.  IV.  SC.  7. 


IM7 


«rttiom  8a»  Tocein  fuada  inserere. 
Uilde  manarant  illse  locationes,  Bfo- 
innhp  $<rov  m^>  ct  humrnm  magmtm, 
Ca^snboQ. 

0  V&rmibo  egd  9hm  kodU]  Trtctitm 
a  ptsdbiis,  qui,  dom  in  ftarta|;ine  ant 
^ticiila  fHgmit«r»  liine  Mt  rer^ 
tanttir.  Seneca  Epiitola  90.  *  Solli- 
citndo  nos  in  nottra  purpura  Yertat.  * 

SCBNA  ▼!.  18  Quod  i$tie  estet 
teripiwn,  idfieret]  Ita  Orntarns^  qnom 
nabofens  in  Mss.  legeretiir,  mt  JUrtt : 
et  increpat  editioneseodem  Terra  bis 
eaodemparriculameiprinieates.  Ita- 
qoe  alH  fecemnt,  eiset  $criphm,fii^ 
ret*  8ed  retinenda  tcriptara  vetni 
Integra,  Orofta^,  nl,  ^md  Utue  e$t 
Mtriptttrnf  ni  JUret :  neqne  inepte,  fed 
Mnlqne  repetitnr  partieola :  nee 
Plauto  modo,  nt  bac  Ipsa  scena,  *  nt 
toi  meam  Onaturo,  dec.  nt  tna  Jam :' 
et  hae  f«bnla,  *Ur,  nbi  emeritnm 
aibi  iit,  se  at  revebat  domom :'  sed 
)>er9»pe  et  Livio.  Vide  nostra  ad 
lib.  XXII.  11.  et  zxvin.  9.  Terenti- 
ot  Pborm.  act.  i.  se.  1.  *  Adeon '  rem 
redisse,  nt  qni  mibi  consultnm  op- 
time  velit  esse,  Pbaedria,  patrem  nt 
eztimescam,  nbi  in  mentera  ejns  ad- 
tenti  venit?'  nbi  Onidetns  stbi  vi- 
detnr  operas  pretinm  facere,  ex  pos* 
teriori  tersn  rf  Mi  qnod  abondabati 
inqnit,  ejects.  Sed  Terentins  sic  ab- 
lindare  ipse  ToKiif.  Gromv. 

19  Notce  ft^ntiifi]  Mos  vetns  no- 
tandns.  Anrteqnam  literas  recita- 
r«nt,  jobebant,  adversns  quos  face- 
rent,  ne  postea  dicerent  fictas,  cog- 
noseere  signnm.  Qnod  exemplis  pas- 
•im  potest  probari.  Victor. 

22  Nunc  «6  transcima]  Vel  era- 
lem,  vel  rete  appellat  '  transennam ;' 
qnss  machina  est  capiendis  tnrdis, 
reticnlato  opere  facta,  qnod  rh  due- 
TvowSb  ab  retis  simiiitodrne  dictnm. 
Sakimc.  TVanseniia  etiam  '  cancellos ' 
tifDificat.  Olossa* :  ffansewM  Orcca 
aryieXis.  Hinc  Cic.  '  per  tranaenDam 
■spicera '  dixit  de  Orat*  i*  M.  pro- 
v«rblaliter»  pro  $iricHm.    Velanl  viri 


docti  hoc  focabnlnm  a  '  tranieando' 
dici,  qma  per  eaneeUos  conspectus 
transit.  Sed  videtnr  potins  Iransemia 
dicta,  qnasi  tranBtenfMf  quia  aliqnid 
tranttendltnr.  Veteres  dicebani  *  ten* 
ttere'  pro  tendere.  Ut  apnd  Terent. 
Phorm.  '  Neqne  accipltri  rete  tenni-  ' 
tnr,  neqne  milvio.'  Sic  oiion  scrip* 
tnm  fnistie  annotat  Donatns.  Ut  Mi- 
lit.  T.  vs.  14.  *dispemiite'  pro  dis- 
pandite.  GrMMt. 

23  Intendi  temm]  Teiras  est  laqne« 
ns,  qno  aves  snspensi  capiantnr. 
Marcellns  'laqnenm'  interpretator, 
et  dictnm  a  tendicula  dicit.  Pnmm 
et  pntnm  Gnacnm  est  th  r4mts  vel 
r4¥vos.  Hinc  tenues  etiam  virgnlaa 
et  festncas  iinos  dixere,  nt  ^oJpta 
Orieci.  Salaios. 

27  Conferimr  rtM]  « Rates  confer- 
re,'  signtieat  trvia$dXXm^^  ant  itaptf 
0dXXtty :  nt  '  conferre  gradnm.'  Bn- 
nios :  <  Canferta  pulcbre  rate  inasra- 
taqne  perite.'  Sadig.  '  Conferri '  dl- 
dtur  agitata  navis  alteri  navi»  nt 
concnrrant  sell*  ae  UMitno  impingant : 
qni  qnidem  hie  vems  aensns  est.  AH- 
dtd. 

ScBNA  vii.  12  Belleropkindim]  Vid. 
Horn,  Iliad,  vii. 

17  /n  €0  tpse  iidaUu  lopidc]  Idem 
dich  aHis  verbis  :  et  adaginm  eat  in 
cam,  qni  prasens,  videns  audit nsqne 
tamen  delnditnr.  *  Lapis '  autem  lo- 
cus emiaeas  erat,  et  tanqnam  snggea- 
tns,  nada  prasco  prfedicabat  atqna 
vendebat :  et  \i$9w  Aristoph.  sagfaa- 
Inas  vocavit,  Unde,  '  do  lapide  em- 
toa '  Cic.  nominal,  vilisdotot,  nt  ser- 
vos veaales :  et  Colnmell.  lilh  it.  9. 
*de  lapide  noxinm,'  appellat  servMi 
de  lapide  emptum,  non  frngt  bonas, 
sed  qni  noxsB  dedltns  sit,  ideoqna 
venditns.  J%amcb» 

18  Qtum  Di  diHguni,  adaltactnt  mo- 
titur]  Plantna  hie  Menandri  vartnni 
smnlatns  est:  *0f  #1  Bwl  fiAsunr, 
AwoOy^ncM  w4os»  Innnit  CbrysalnSy 
senem  Nicobulam  Diiaesae  invisnm : 
quod  idoleiceiis,  dumtaparat  etsan- 


1948 


MOTjK   VARIORUM    IN 


tiret,  mortttm  oon  esiet.  HirM, 

23  Tanti  utf  qinmii  cjI  fuMgrni}  Icl 
est,  inuiilis  et  ttolidas  eit*  Vide  A- 
dag.  <  Fungni  pntidat/ 

25  Aditfingiie  adeohmuumforiiier} 
Hoc  de  flagellatione,  qoas  ezpetere 
solebat  in  adttrictoi  ad  colamDam, 
accipio ;  etsi  ad  costodiaro  modo  id 
factoiD  aliqnis  pertendat.  lApnut* 

42  Ch.  InvemrU]  Tp  per  te  inve- 
nias,  si  voles :  Yel  facito  at  per  te  in- 
venias  si  possis.  Lamb. 

SCEMA  VIII.  4  Sed  nmUertm]  Pro- 
verb. <  oialiere  igna? ior :'  et, '  mnlier 
Imperator/  £t  Oraeci  timidnm  in 
belloTvrauctar  appellant.  Sic  Mil.  ii. 
6.  &c. 

8  ExlUnedem']  V.  N.  Menscbm. 
III.  8. 

19  Awibti]  Simnl,  et  nno  qnasi  ac- 
to*  Differant  enim  umbo  et  utrique, 
Charis. 

Sff  Ui  tubblimdUur]  Ita  ergo  Aci- 
daliiis  Cbrysalo  hoc  ipsi  dat :  qnod 
miles  dixerat,  velnt  palpaos,  tw  tar* 
bUr€tu.  Lamb.  ttpmnitSis  dictum  sen! 
dabat :  qui  tarn  procnl  tamen  aberat, 
at  nihil  eornm  qnae  loqnerentnr  an* 
dire  potoerit. 

S7  /tofoio]  Id  est,  itipnlator. 
Vide  N.  Psend.  act.  i.  1.  CHerum 
verfnm  $ai  €sl]  Non  hoc  dtcit,  onum 
in  rem  totam  verbnm  snfficere:  aed 
virlmm  dixit  pro  ofrftonmi,  ut  Rod. 
act. III.  sc. 6.  'bic  verbnm  sat  est:' 
et  Trac.  ii.  8.  *  Seqnere  bac,  verbam 
sat  est.'  Jam  sensns  est :  de  cetera, 
sive  qnod  ad  cetera  attinet,  verbomm 
sat  est.  Quasi  dicat :  de  aliis  rebus 
nihil  opns  te  ad  aenem  meminisse  : 
nummos  saltem  rogato.  Metaebat 
enim  ne  fallacia  appareret,  si  in  ser> 
nionem  alinm  descenderet,  Sec,  Ct» 
Urum  autem  sic  absolute  pool,  vol* 
gatum  est :  non  item  *  reliqunm '  ea 
forma.  Noster  Cistellaria : '  Pol  ad- 
cabituram,  mater,  mage  sum  exer- 
cita:  Reliquum  ad  cursnram  sum 
tardfuscnla.'  Aeidalhu. 

S9  Quam  mox]  Nihil  bic  Tidemnt 


ioterpretes.  Nihil  etiaa  mutandoft 
C8t»  si  recte  dittingnas  ;  hoc  nempe 
modo,  qwM  mox  dieo,  dab9,  Glosaa 
Mst. 'Jkfox,  non  multo  post,  statins, 
exinde.'  Sententia  ergo  est :  Da- 
centis  Philippis  rem  pepigisti :  aceU 
piet  miles.  Sitoul  dicam  datanm 
me  illi  et  dabo.  Boxhorn. 

46  Vtruima]  Vermita  qnatoor  syl- 
labarnm  est:  et  obeliscnm  sigoi6ost, 
id  est,  panrum  vem,  et  tanqnam  ve« 
ricnlum :  se  enim  eum  minatar  rerv 
confossurnm,  nee  enim  caesim .  ferit 
vern,  sed  ponctim  ;  nee  obtroncat, 
aed  coofodit.  Folgentins  : '  Venrima^ 
jacnli  genus  longnm,  quod  nliqui  ▼#- 
rutum  Tocant.'  TkmebiUm 

48  Cot^f^uhrem  son'diia  memim]  iSs- 
rieinm  mnU  est  yox  quam  emittit  ao- 
rex,  qusB  s»pe  ad  illam  toccb  de- 
prehenditnr,  et  confoditor.  Idco 
dixit  con/osftorem  »oricina  nemim.  Qui 
aliter  Icgnnt  ant  intellignnt  nngantor. 
Nseniam  autem  vocat,  quia  ipsi  est 
pro  nssnia,  cum  pleromqne  necetur 
in  illo  ipso  sooo  edendo.  Salmu. 
Threnum  etiam  vnniarov  vocarunr,  id 
est,  extremum,  et  np/ay  eadem  ra« 
tiooe.  Quare  non  recte  per  dipb- 
thongom  scribunt  psBue  omnes.  Sic 
tibiam  qus  in  funeribus  adhibeba- 
tur,  Tocavit  Pratinas  Phllasias  »i|r- 
Stfro.  JmZ.  Scai.  Poetic,  i.  50. 

54  Sabmmiui]  V.  N.  Carcnl.  act. 
III.  1. 

56  NequeUM,  quod  dki]  Verboa 
turpe  tacnit.  Legerem,  neque  iikd^ 
^uoddieitt9olet.  Veteri bus  aoler«  nihil 
aiiud  erat,  quam  irwovotdiutf.  Mtmn. 

69  JEdem  vUere  Mkurvtt]  Ut  in 
palliate,  eaque  Attica,  dictum  est: 
nam  Athenis  in  Acropoli  Miner?m 
•des  erat.  Turneb, 

64  Sine  me,  per  <e,  here]  Sermo  im« 
plicatns ;  cujns  hie  est  ordo :  Here^ 
ie  per  deoe  owmet  imwunialea  «5sccrs, 
erne  me  hue  intro  ire  adJiUum,  Auti- 
quis  baud  quicquam  usitatius,  qoam  in 
deprecationibas  et  obtestationibna 
inter  pnepositionem  ejnsqne  catum 


PLAUTI   BACCHID.  ACT.  IV.  SC.  9. 


1949 


Interponere  proDomen :  at  hoc  loco. 
Et  Ter.  Andr.  act.  y.  sc.  7.  '  Per 
ego  te  deot  oro/  See.  Virgil.  Ceiri : 
'  Per  te  sacra  precor,'  pro,  per  sacra 
te  precor.  Festns  :  *  Ob  vom  mcto, 
io  quibusdani  precationibns  est,  pro, 
Tos  obsecro :  ot  ef ,  ntb  tfot  pUteo,  pro, 
T08  fupplico.'  Sealiger. 

Tl  Quam  oiidml  unquam  Clinia  ex 
Deptetrio]  Allnsit  sine  dobio  ad  ali- 
qoam  comoediam  illius  tenoporis,  in 
qna  mnlta  mala  ingerebat  Demetrius 
Clinisp.  FersoDSB  snot  illius  fabnle 
tunc  Celebris  in  theatro  Romaoo. 
Nee  aliud  qavrendum.  SalmoM. 

72  Ltppt  ilUc  oculi  iervu$  ett  nmUU" 
wms]  Dicit  servnm  malum  oculi  lippl 
esae  simillimnm.  Si  oculos  tnas  non 
est  lippus  sane  nolis  esse  ;  sed  si  sit, 
▼is  possis  abstioere  qnin  semper'illic 
mannm  habeaa,  et  illom  taogas  we\ 
attiogat.  Nam  ssepe  pmrioot  ejns« 
modi  ocnH.  Ant  etiam  ntsordes  de- 
tergeantmr  qnas  lippitudo  aggerit, 
manibna  ocolos  est  attingendns.  Ica 
est  de  servo,  qui  qaamvis  sit  malus, 
Tiz  tampD  abstinemos  qoin  ejns  ope- 
ra utamnr.  SeUmoM* 

75  Fwteforhma]  Fort  est  fatorom 
lex  :  Fortuna  est  locertns  eventos. 
Ilia  Grscornm  tlfutpiUvii,  hapc  r^ : 
F&ri'fortuna  est  fatal  is  eventorum 
cauftsa.  Interdnm  tamen  Fon  pro 
F^riuM  ponitnr.  Ovid.  Fast.  ii. '  au* 
dentes  Forsqae  Drusque  juvat. ' 
Volgos  Indoctnm  nescit  distioguere 
forte m  sorte:  qosB  inter  se  differunt» 
ut  r<rxn  et  rp^os.  Popma  et  Scalig. 
ScENA  IX.  I  Atrida]  Agamemnon 
et  Menelaus.  H«c  scena  Plantinis* 
aima  est  et  babet  w§ptoj^p  excidii 
Trojani.  TaM6ifi. 

2  Pergamum]  'Troja*  regio  est: 
*  Ilium  *  sive  *  Ilios,'  civitas :  *  Per- 
gamot'  tive  '  Pergama'  arces  Troja- 
nse.  Siephan,  Divina  manu]  Neptonl 
et  Apollinis,  jnssu  Jovit.  Lambin. 
Manitum]  Id  est,  struetum  et  condi- 
tuni.  Nos  primi  docemus  '  moenia ' 
Latinif  niurpasse  pro  qoibaslibet  ae- 


dificiis  et  operibos :  atqne  at  '  mce- 
nia '  snnt  a>di6cia,  tic  *  moenire '  pro 
sedificare  et  condere  snmpsit  hoc  loco 
Plaotns.  l8idoru9,  <  mcenit,  struit, 
aedificat.'  TertuUianos  de  Pallio: 
*  Corinthii,  dnce  Arcbia,  moeoiunt 
Syracusas:'   id  est,  condunt.    Sal- 

'  fi  Non  PeUdee  termento']  *  Termen- 
tnm '  hoc  loco  etiam  legit  olim  Fes- 
tns,  non  *  trimenturo.' .  Et  sane  '  ter- 
men '  et  '  terroentnm '  a  tero  magia 
ex  analogia  est  qnam  <  triroen'  vel 
'  trimentum.'  Nam  a  tero,  terimeo, 
termen ;  ot  a  moveo,  movimen,  mo- 
men  ;  a  torqneo,  torqoimeo,  tormen ; 
a  pono,  ponrmeo,  pomen;  node  po- 
meiUuM  et  impetnenhim.  Impomenia^ 
inqnit  Fettas,  qoaai  tmpoiitiiMiila, 
qnsB  post  cnnara  mentis  imponebant. 
Vereor  tamen,  ne  male  oliro  lectum 
sit  termento  in  hoc  versa  Plaoti  pro 
tormento.  Per  tormentnm  intelligit 
arietem,  quo  expngoantur  orbes. 
Pro  tormento  igitnr  firit  Achilles 
Pergaroo,  quo  mcenta  ejns  quatie- 
bant.  Nam  termentum  hoc  pro  de- 
trimento,  nimit  vile,  et  minus  dicit» 
Tormenta  machinas  esse  quibos  op- 
pngnantnr  nrbet,  at  catapaltse,  arie- 
tes,  scorpionea,  et  alia  ejosmodi. 
Salmas. 

12  Sed  eqwUf  qnem  mUere  Aehivi 
Ugnemn]  "iwwov  Mptiow,  sen  iovpd- 
rtior.  Lncret.  i.  *  Nee  clam  dura- 
teas  Trojanis  Pergama  parto  Inflam- 
masset  equus.'  Narrantor  ab  aliis 
in  eo  delitoiste  ci3ci3Ci3i  armati,  ab 
aliis  XXIII.  atqne  hoc  vernm,  illad 
poeticum  reor:  qoemadmodum  et 
illad,  qnando  nantias  apud  Aristopb. 
in  Avibut,  dicit  centum  ulnaram 
fuisse:  additqoe,  ot  peraoadeat,  se 
ilium  dimensum  esse.  Lycopbron 
ftleganter  fuvpju^  vocavit,  quod  Tro* 
Janis  magno  terror!  fiierit.  Mira 
magnitudinis  eum  fuisse,  arguout  et 
ilia  P.  Arbitri  Satyrico :  '  Caeti  ver- 
tices Ids  trahuntur,  scissaque  in  mo- 
lem  cad  on  t  Robora,  minacem  qnas 


1950 


fiOTM  VABIOBUM  IN 


fif  arMreof  equmii*  AperitMr 
•DtrvRi,  et  obdncti  specof,  Qui  cmm* 
tra  CAperent:  hue  dcceimi  pradio 
Jnrata  virtot  abditnr:  slipant  gra* 
▼es  Eqtii  recesini  Danai»  el  in  volo 
latent.'  Id  eit«  in  eqii«,  qntni  vove* 
rant.  Miur», 

13  EpUu]  *Ew9ih$  nomen  fabric  qoi 
equiun  itHim  doratenm  fecit.  Vk g. 
iEneid.  il.  *  £t  ipse  doli  fabriemtor 
Epeas.'  Victor.  Ab  ea  Atf«]  Lego,  ab 
#•  htB  mmptaf  icil.  tabelUa*  qnat  ob« 
Mgnatas  et  conaignatat  gettal)iat» 
quarun  fabricator  Pittoclerat,  «t' 
eqoi  duratei  Epeos.  Di$mld.  Simm 
«al]  Hie  umalaverat  te  a  Or«cU  fu- 
gieniibni  este  relictani :  et  in  AcbiU 
lis  baato  delituerat.  Porro  AchiUem 
pro  Palamfde  poaait:  qnalti  noni- 
ntuB  propriorum  confusionea  etiam 
ad  L^Gopbronem  obserTavioins.  Vide 
hiatorUin  iiinonif  fraade  Ulyisii  ma- 
nibni  Palamedin  deatinati,  ut  aiebat* 
apnd  Virg,  ^neid.  ii.  Afeart. 

15  JiU  oUm  halmU  ignem}  S'mom 
enlm  sublata  face,  Orttcia  a  Tened^ 
redeuntibua   noctn    aignum    dabat* 


.  30  Exlecebra]  Featos  ait, '  exiece- 
braa'  eaae  dictaa  argentariaa  mere- 
tricea,  ab  eliciendo  argento. 

22  MUet  Menelau'iti  Nam  ut  Ma- 
Belaua  Helenam,  qnam  rapaerat  Pa- 
ria,  repetebat;  ita  bic  nilea  Cleoma* 
cbna  Baccbidem  aaan  repetiL 

24  Is  Htienam  obduxit]  Mneailo* 
cbna  Baccbidem. 

29  i2to<rta/at«ieaMdi0t/ata]  FaU 
aive  oracala  Trojanornm  dicantur 
foiaae  tria :  vita  Troili,  Priami  om- 
ninm  nata  minimi  filii;  conaerfatio 
Palladii,  qnod  in  MinervaB  templnm 
coelo  delapsum  credebant  Trojani; 
et  ttt  aepulcrum  Laomedontis,  qnod 
erat  in  porta  Scaea^  aervaretnr  lote- 
gram.  Secundmn  alioa  plura  fue* 
rant.  Ha;c  aotem  fa|a  omnia  vice* 
runt  Gra^ci.  Nam  Acblllea  Troilam 
aecam  congreasam  interfecit ;  PaUg* 
dium  vero  ab  Ulyaae  et  Diomede  ab- 


latnn  eit{  p#rta  vero  Sc^a  dtivCa 
Ibit  ab  ipaia  Trojanla,  at  eqooa  lUa 
fatalia  iatrodacerettir. 

42  UrbeM  nerftta  ftd  merwica  e^pal] 
Nlmia  ttrbane  dictum:  qnod  genos 
Mil.  act.  IV.  2. '  urbicapoa '  nomioat, 
qui  verbis  atreoni,  mann  inertea.  Sic 
Theophraat.  vt^  Aoyairoiiaa,  de  Fomt- 
garalaefie  .*  Eial  S*  ol  wSXihs  tJj^  mmrii 
Kyidrof  al^ovrrf  t  ycy5cury^0itrai>'  Qm- 
kudtm  ettoai,  dim  mrbe*  verbi$  mm 
forUUr  ctfenM^  eanm  itUerea  Ud  per* 
iit,  Urbes  igitur  Mptl,  qui  urbuMi 
&\i60-iif  narrat  Caaaa6. 

60  Oaiaea  UeUn  tme  pnbnl]  Naa 
vitio  aot  volgivaga  Venere  concap- 
toa,  qoaeaitoaqoe*  nt  aporii  aolant ; 
vernm  legitimo  aatn  parlnqna  in  lu- 
editoa :  eoqoe  potina,  qnam  ad 
electoa  et  aine  vitio  (id  qood 
Lambin.  antnaaat)  baec  mataphorm 
fcativitaa  accommodanda*  NamjUii 
keti  UMi  frobtQ,  annt  legiiima  iiatL 
DoMM.  jpi/taa]  Id  eat«  nammoa  Phi* 
lippeoa.  Xia«6. 

52  CoemptMrnakm  amcai]  De  aeni- 
baa  coemptionalibaa  baud  acio  an 
qnaB  dicam  in  tanta  rei  Irojaa  ae  ve« 
teria  moria  obacoritate,  aUci\i«a  aoo- 
menti  futara  aint.  Non  pa  to  tamen 
vernm  eaaa  qood  docti  obaervan»t» 
omnibua  venditionibna  aenea  faiaaa 
adhibitoa,  quod  eaaent  maioria  anc- 
toritatia  ae  aapientisB  qoam  jnveoea. 
CcrtaB  rei  et  lollemnitati  adbibett 
tantum  aolitoa«  locna  Ciceronia  oa* 
tendit  in  Orat.  pro  Mar.  *  Sacra  in- 
tarire'  (miyorea)  *  nolaerant.  Ha- 
rnm '  (jnriaconanltorttm)  *  ingenio  ad 
cocmptionea  faciendaa  aacrorom  in- 
terimendorum  canaa.'  Hoa  aenea 
qooa  aacrorum  interimendoram  caoaa 
adbiboere  jariaconiolti  ad  coempti- 
onea  faciendaa,  puto  propria  coemp- 
tionaka  foiaae  dictoa,  nee  in  aliia 
emptioniboa  locom  haboiaae.  Veteret 
habaere  aacra  privata,  qnas  magna 
cum  religione  colebantnr.  £a  aacra 
ad  baredem  etiam  tranaibant,  adeo 
at  qui  hereditatem  alicujaa  naociaca* 


PLAUTI  BAOOHID.  ACT.  IV.  8C.  9. 


1961 


retar,  eogeretnr  etiam  racra  bajut 
aotctpere.    £t  boe  erat  inter  onera 
bereditatiB.    Hoc  aatem  ideo  lefibot 
apnd    Romaoot   veteres   institatmn 
fait,  De  sacra  interirent*  Unde  apnd 
Plant nm  '  xine  aacrit  hereditat/  de 
booii  qoaB  nnllam  moles  tarn  et  mo- 
rosam  babeant  appendieem.  Festns : 
*  Sine  sacris  hereditas,  in  proverbio 
dici  Bolet,  sine  olla  incommoda  ap- 
pnndice,  quod  olim  sacra  non  solum 
pnblica  cnriosbtime  admioistrabanty 
aed  etiam  privata,  relictnsqne  beres 
sicnt  pecnnia    ita  etiam  sacrorom 
erat»  nt  ea  diligentisiiroe  adminis- 
trare  esset  necesaarinnu'  Cnm  igilnr 
prisco  jnre  ac  more  Bomanorom  in* 
cnmberet  necessitas  heredi  <}aacaii- 
qne  ez  causa  institnto,  sacra  privata 
ejna,  cujns  bereditatem  erat  nactns» 
ansdpefe  et  administrare,  qnia  sacra 
privata   nolebant  ioterire   veterei; 
iogenio  jnrisconsnltomm  reperta  est 
ratio,  qna  ilia  sacra  interirent ;  ne 
berea ,  qnem  non  tangerent  ilia,  aiie- 
aomm  sacrorum  ciiltn,  et  qni  etiam 
ana  propria  baberet,  tot  aaoris  imptt- 
catns  esset  atqne  oneratns.     Nam 
contingere  poterat,  nt  unns  aliqnii 
cni  plnres  bewditates  obvenissent, 
•mniom  eomm  quorum  ilia  bona  fn- 
iaaent,  sacra  eliam  habere  et  admi- 
nistrare  oecessario  deberet,  ne  sacra 
ilia  interirent ;  quod  molesiiasimnm 
fiiisset  et  incommodissimnm.    Ideo 
jurisconsult i    modum    eaoogitaront, 
«|ao  berediras  aine  sacris  adiri  possit, 
Senes  quosdam   decrepitos   allega- 
mntf  qui  res  aliqnot  bereditatis,  nt 
mancipia,  coemerent,  et  sic  cnm  vide- 
rentnr  bereditatem  ipsam  eoemisse, 
aacris  etiam  iliis,  quae  com  bereditate 
conjnncta  erant,  sic  baberentur  ob« 
nozii.    Sed  cnm  capulares  essent  illi 
senesy  quia  tales  eligebantur,  ipsis 
mortnls  aacra  iHa  etiam  eztingne- 
bantur  et  intedmebantur^   nee  ad 
eomm  beredes  transibavt.    De  bis 
etiam  senibos  coemptionalibos  capi- 
endua  est  locus  in  Epistola  Cnrii  ad 


Cicerooem  ez  lib.Tii.  Episiolamm 
ejus  familiarium :  *  Ergo  frnctna  eat 
tuns,  maocipinm  illius,  quod  quidem 
si  inter  coemptionales  venale  pro* 
scripserit,  egcrit  non  moltoau'  Man* 
cipia  eoim  ai  forte  hereditaria  ab 
illis  senlbns  coemebantur,  proprie*, 
tatem  tantnro  eorura  emebaiu,  cnm 
usns  roaneret  penes  ipsnm  beradem. 
Per  fictioncm  enim  eelebrabaUir 
luec  veoditio,  quo  berea  sacris  tea* 
tatoris  posset  Uberari,  quasi  in  ilr 
lum  transirent,  qni  res  bereditariaa 
emissot.  Quod  aniem,  nt  dizi,  senea 
ineztreroajam  tegula  attatis  conat^ 
tnti  elignrentnr  ad  baa  coemptiones 
faciendas,  ea  re  coemptionalis  seaex 
pro  decrepito  snmitnr.  Atqne  ita 
intelUgendum  hoc  loco  apnd  Plan^ 
tum,  ubi  Priamnm  e^emptitmakm  aa* 
mem  appellat.  Et  simul  etiam  joca- 
tur  Coinicns  cum  senem  eoemptio* 
nalem  se  venalem  habere  servns  pro> 
nnntiat,  cnm  inter  senea  coemptio* 
nales  servi  bereditarii  venales  pro* 
scriberentnr.  At  servns  bic  neqnam 
dominum  aunm  aenem  coemptionalem 
proscribit  venalem.  SalmoM.  Torbat 
bic  et  miscet  6  miyv,  qnse  sunt  sepa* 
ratissima.  Senes  ad  coemptiones  £a« 
ciendas  sacrornm  interimendoram 
gratia  nihil  hue  pertinent.  Neqne 
*  senea  coemptionales'  in  EpistoU 
Curii  quicquam  habent  commune  cum 
istis.  Illi  liberi  erant,  hi  servL  Sed 
nee  '  seoez  coemptionalis'  Planto  et 
Curio  qnivis  est  decrepitos ;  sed  est 
mancipium  veteranum  et  mttutnm, 
quod  per  se  emptorem  non  invenit, 
nee  nisi  adjiciatnr  alU  mancipio  et 
rei  vendibili,  qnod  qnmve  non  addi- 
catnr,  nisi  cnm  tali  nccesaione.  Vide 
de  .pecan,  vet.  lib.  i¥.  cap.  B.  peg. 


64  Prianmm}  Nicobulnm. 

64  Twrbai  eqmu]  V.  N.  Mostelt 
ui.  1. 

68  Euge  Uttrtu  mimtUi]  la  episto- 
lis  si  laeta  essent  scribenda,  oteban* 
tnr  generc  literanMB  conlractiere  et 


1952 


NOTiB   VARIORUM  IH 


mccoratiore.  Sic  Nicobolns  cnm  re- 
ti^asset  epistolam,  qnae  tameo  mag- 
oii  erat  literis  contcripta,  ntpote 
triatia  nonciaoa,  ait  eiultans  tan* 
qaam  laeta  foret  lectnrns :  Eitge  It- 
ierat  minutoi,  Chryaalat  aatero  de 
miseria  filii  certiia  aabjicit:  qui  qui- 
dem  videat  parum.  Mearaini.  Qui 
quidem  videat  parum]  Joeos  est  ex 
arobiguo.  Nam  hoiniiii,  qni  parum 
aapiat,  hat  literas  ait  esie  mintitas ; 
aapienti,  satis  grandet.  Lcmfrtiittf. 

73  Cera  qiUdem  hand  pornl]  Sig- 
nificat,  literas  satis  esse  longas. 
Lamb. 

76  TiH  dico]  VideCiir  malan  pre- 
cari  Mnesilocho;  sed  roera  simnlatio 
est :  mox  enim  corrigit :  et  aversus, 
TiH  dtco,  loquit,  sc.  o  Nicobule,  dod 
Mnesilocho.  Taii6iii. 

97  OijwrgavU  me]  Petronios  etiam 
*  colaphis  objargare'  dixit:  Soeton. 
Calig.  cap.  21.  *  feralis  ohjargari.', 
Cic.  ad  Attic,  lib.  ii.  ep.  1.  *inolU 
brachio  objargare.'  Taubm. 

110  Dividia  faant]  ^gritadinem 
aeo  molestiam  adferant,  snpra  iv.  6. 

111  Sexcenta  toMta  reddam']  Triplo 
plura  reddain:  ita  Propert.  lib.  i.  6. 
<At  tibi  corarom  miilia  qnaota  da- 
bit.'  1.01116. 

114  Neque  egokavdl]  Doss  negati- 
ones  magis  hie  negant,  more  Oraeco- 
rum :  ita  Eptd. '  Neqne  iile  baud  ob- 
jiciet  mihi/  &c.  Lamb, 

12S  Diapaleteere]  Palam  fieri.  Lorn* 


130  Fit  vasta  Tn^a,  scindvnt  proce- 
rei]  Troja  Tastator :  Oraecin  princi- 
pes,  qni  in  eqno  erant,  Trojam  ex* 
sciodnnt.  Intelligit  literas  in  tabelU 
cerata  scriptas.  Lamb. 

1S4  TantagtwbeUas facto]  Corrigo, 
turbeUu.  V'eteres  aatem  dicebant, 
•  inrba/  *  tnrbela  ;'  ut  •  saada/  *sna- 
deU;'  <  ftiga/  *  fogda.'  Jam  et  hoc 
argiimentnm  ease  potest,  qnod  vete- 
res  conaooantes  noo  geroinabant. 
Mem^M$. 

141  Morare]  Soil,  me  alio  prope- 


raotem.  Taabm. 

144  Curatum  ett,  eue  te  senem  mI- 
Berrimum]  Priora  Yerba  aene  loqaitur 
andiente  ;  potteriora  aversoa  adapec- 
tatores.  Taubm. 

162  Ad  qutititotem  deferam]  Nam 
praeda  ex  hoatibaa  facta  ad  qoacsto- 
rea  nrbanos  deferebatnr. 

SCBNA  X.  6  Babtd  fcorficm]  Ter. 
Adel.  act.  III.  sc.  3.  *  An  domi  est 
babitnms?'  ad  qnod  Donatna:  'pro« 
prie :  qaia  haberi  mulier  dicitur,  com 
coit.' 

ACTUS  V. 

ScBMA  I.  2  Stulti]  liidor.  lib.  x. 
'  Stnltns,  h^betior  corde :  aicot  qui- 
dam  (Afranins)  ait:  '  Ego  me  ipsom 
atnltnm  etiam  existimo,  fatanm  esse 
non  opinor :'  id  est,  obtnsis  qniden 
sensibos,  non  tamen  noUia.'  Ergo 
« stnltos '  est,  qni  inepte  et  impro* 
denter  vel  agit  vel  loqnitnr;  ^stoli- 
dns,'  hebes  et  vecors ;  •  fatOBs,'  qni 
omnino  desipit.  Bardi]  V.  N.  Epid. 
III.  3.  Blinni]  VKhwa  mweaa  est: 
fikfwwbs,  macco&uB,  pttdidut:  et  peca- 
liariter  de  honiioe  ignavo  et  stnlto 
nanrpator.  Buecone$]  Glossariora : 
Bueeonet,  vmpdfftroi^  BoModoycf.  Isi- 
dor.  lib.  X.  '  Bocco,  giamilns :  qood 
ceteros  oris  loqnacitate,  non  seoaa 
exanperet.'  Idem:  'Jactat,  fimnad- 
{"ct.*  Inde  nostrnm  boccken  derivo ; 
cum  boccones  non  tam  garrnli  stnt, 
qoam  arrogantea,  plenisqne  buccts 
snas  virtotes  deprsdicanles.  Meur* 
stiff. 

18  Peraeescit]  Peracerbnm  et  mo* 
lestnm  est.  Lamb. 

16  Nauci]  V.  N.  Mottell.  v.  1. 

20  Unde  agi«]  *  Agere  ae  *  tardi  et 
trialcs  dicnntnr :  ita  Virgil.  *  seae 
Palinnma  agebat.'  Donatas  in  Andr. 
act.  IT.  2. 

28  Atque  ambo]  Malim  hoc  acdpi 
tan  qaam  correctionem  snperiomm 
eum  tMo,  Nam  cnm  dictnms  videre- 
tnr, '  cnm  tuo  amicam  hahet,'  potu* 
isset  sic  iotelUgi,  Nnesilocham  cobh 


PLAUTI   BACGH^D.  ACT.  V.  SC.  2. 


1963 


BioDeiD  torn  PUtodero  amicam  ha- 
bere. Lamb. 

ScBNAii.  4  Ovei]  Edam  Onecii^o- 
Udos  9p6fiaTa  vocant.  Propert.  lib. 
II.  IS.  <  £t  stolidnm  pleno  Tellcre 
carpe  pecns.'  Piu9eraHm$. 

6  A  pecu  paUttmtea]  A  grege  errao- 
tet.  *  Pecoi '  maxime  ovei  significant, 
nt  hoc  com  dicimos,  '  pecos '  neqae 
addimos,  <  of  ei '  acdpiends  tint. 
Palmer, 

10  Vehda  nmt  thymiama]  '  Oves 
▼etalae,  tbymiams/  (Ita  enim  tcri- 
bendom  ex  Teteribos  librii,)  sont 
OYet  thymi  amantes.  Thymo  oves 
delectari  certom  est,  et  lapidiMloias 
carnes  habere,  quae  eo  yescantur.  Se- 
oei  Attici  ea  herba  etiam  Hbenter 
ntebantur.  Unde  apnd  Aristopha- 
sem  in  Ploto,  ita  servum  senez  allo- 
qnitur :  ^n  voAA.^  9ii  r^  9tinrirp  rov- 
rh¥  v6fw¥  ^aylbrrts.  Qtd  eodem  thpna 
T€»emhd  cum  meo  hero.  Vetns  Scho- 
liai tes :  Ol  tj^f  *Arru^y  oUovrrn  w(* 
wjiT§s  iwtX  /d^  cTxoy  t^  Ik  ri»¥  mrtp' 
fidronf  fi^aSf  itifertHfiMtosyiip  6  Timos  ^ 
ctf  ytwpytaif  xard^posi^Pf  IjaOop  Oifwvs. 
Thymeram  etiam  edebant,  quae  herba 
•imilis  thymo,  node  et  0vfifipo<pdiyiH, 
et  Bvfifiptfwtfkl'wrovs,  Satonda  est  vol* 
garii.  Thymo  autem  yeteres  nsos 
esse  pro  condimento  ipse  Dioscorides 
tradit :  T^  Mt6/uro¥  cby  rpo^  &^9Xmu 
^Hxp^arotf  9k  jcol  vpits  r^p  ip  ^ytUf  XPV" 
auf  itrrl  iiprvfwros,  Plurimns  thymus 
in  Attica  nascebatur  et  optimus ;  ideo 
senes  illius  regionis  et  prsBcipne  pau- 
peres  in  cibis  frequenter  nsurpa- 
bant.  loterpres  Aristophanis  per- 
peram  hrfpump6iifMa  interpretatur, 
quia  BiyMP  illius  temporis  Graeculi 
eo  tempore  vocabaat  csepe :  thy- 
miamse  igitnr  oves  ▼etulae  Plauto 
appellantnr  seneciooes  illi  Attici, 
quia  thymum  amabant  quo  etiam  o- 
yes  delectaotnr.  '  Thymiamns '  com- 
positio  non  a  Latinis  illius  e^i  de  eo 
qui  thymum  amat.  Sic  '  pedisequus,' 
*  pultiphagus/  Plauto,  et  alia.  Saima», 

12  Xtmaiis]   '  Limns  oculus,'  est 


obliqniis,  transversns^  Ter.  Eua.  act. 
III.  5.  '  Limolis  adspicere/  in  lasci- 
▼isB  notis  fnit,  et  per  Indnm  objiei 
solitom.  Seneca  Snuor.  i.  *  jam  si- 
dere  limo,'  id  est,  obliqno.  Etiaai 
*  limi  oculi '  propria  amatorum  sunt. 
Quinciil.  lib.  ii.  cap.  S.  *  quadam  yo- 
luptate  soffusi,  ant  limi,  et  nt  sic  di- 
cam,  Venerei.'  Palmer, 

15  Coganiur  qkidem]  Loquitur  nt 
de  ovibns.  Virg.  *  Tityre,  coge  pe- 
cos.' 

16  Qua  nee  laetem']  Lac  non  ha* 
bent,  quia  sont  fetulse ;  nee  lanam, 
quia  sunt  probe  attonss.  Hsec '  lac- 
tis,  is/  et  hoe  '  lacte '  yeteres  dixe- 
ront.  Taulm, 

17  Exohterel  Vox  hme  non  deriya- 
ta  est  ab '  exsolvere,'  verom  ab  '  exo- 
lescere/  vultqoe  otos  jam  esse  exo- 
letas,  idqoe  sequentia  yerba  plane 
reqnirunt.  Grater. 

19  Grasseniar]  *Orassari,'  propria 
est  incedere.  Toaftm. 

26  Noeiroe  agnae  eandaeos]  Alio- 
sum  est  ad  morem  pastorom,  qoi  ag- 
nos  non  prodncebant  ad  pascua  cum 
matribus,  sed  retinebant  domi  clau« 
SOS.  Grulenu. 

.  80  Secrelo]  Xt»pb,  seorsim  ab  liis 
seoibus. 

SI  UUerhrem}  Remotiorem  Phi- 
loxenom*  Priscian.  lib.  iii.  et  ti. 
hie  legit,  ve<more».  Taob. 

88  Mortem  amplexart]  Senem  ex- 
sanguem  atque  Acherunticum  adeo, 
id  est,  mortuo  quam  Tif o  similiorem. 
Lamb. 

40  JEquiui  e§t  eoxendieem]  Debet 
tibi  coxendix  potios,  ot  eqno  aot  asi- 
no  segnios  eunti,  stimulo  fodi,  quam 
cor  aroore.  Lomdta. 

48  Uta  mala]  Ambiguum  in  Mok: 
qosB  vox  et  improbam>  et  deformem 
notat.  XofR^m. 

47  Permaatrkee]  Fortnnatianns 
Rhetor,  iii.  '  AvawpS^opop  est,  si  quia 
dicat,  penaaffriccs*  praetigialrkes,  at- 
que induetricee.* 

49  ExperkrUcummmmt^orem]  Hoc 


Delph.elVar,  CUu. 


Pima. 


6H 


1064 


NOTi£   VARIORUM   IN 


de  vi  aat  Viadieta  pnblles  acdptes- 
dam,  qoBB  prifata  iiii^em  et§a 
majoreqne  pcena  afiiei  contlat :  is* 
(|ae,  qol  bamincni  doio  malo  iaclme- 
rit,  Lege  Jalia  de  ▼!  poblica  tenetnr. 
Veritsinnm  item  evt,  qaod  dixit  Ul- 
piairaa:  'Persaaderi  pies  e>t  qoam 
cogi/  &c.  Ego  tamen  vero  propioa 
ceoseoy  ti  '  vi«  major/  hoc  loco  de 
Tioleatia,  qnas  ooo  jure,  aed  facto  in- 
ferior, accipiatnr:  qoo  senati  yox 
itta  Don  solnm  a  JCtis,  ted  eta  Cic 
Morpetnr,  Id  Oral,  pro  Co.  Ptancio : 
*Si  vhan  mlhi  ton  ademiMet,  ant 
tIs  aliqna  major  redltnm  peremlMet/ 
Probatnr  luec  interpretatio  ex  pr«* 
ced.  'Qui  oisi  nobis  prodncantor,* 
dpc.  LoMgknu, 

6S  M€  mkU  pmmiHfUt  »im  teepiuM] 
Ironia  est.  Nooqneror,  me  a  vobis 
parom  laote  esse  aceeptnm.  Qnasl 
dicat :  satis  me  cxpilaetis.  Vide  N. 
Milit.  act.  III.  1. 

69  Sine  stc]  Sk,  pro  letiter  et  neg- 
ligcnter»  qnod  Orvci  •ffnttdicnntret 
est  de  his  qms  adjuvandagestnsirat : 
nt, '  taotillnm  poeram/  et  *  horfns 
ooo  faclam.'  i>0Nol.  ad  Andr. 

70  Amiins]  Amiseris. 

75  Ciipat  flrwrU]  Y*  N.  Pseod.  act. 
1. 1.  vers.  44. 

79  Qatd«^]1>nbilaallteteoiif«l- 
taotis  eat  sermo.  LfM,  $t  msliia] 
Verres  apnd  Cicor*  *  Itaqae  sntna- 
bat  dobitatioiie:  vefsabat  ae  in  n- 


tramqae  parterti,  non  sdnrn  neafe, 
varum  etiam  corpora:  nt  omBea,qai 
aderant,  iotelligere  possent  In  anino 
ejns  metom  com  cupiditate  pag« 
nare.' 

82  Ut  terehrai]  Qno  pacta  mihi 
aoimum  blaodts  sois  dtctis  fodicat! 
Persa :  *  Nonqnam  hereto  istnc  ex* 
terebrabis  to.' 

8d  Qumm  qmidem  actwtum  emtria" 
mwr]  Jocatar  soo  more.  Com  eoim 
Bacchis  diceret*  exspectant  vos  filii ; 
aobjicit  argntans  senex :  id  exspee* 
taot  qaidem  illl»  qnam  mox  ensoria* 
nnr;  non  adventam  nostmrn,  sed 
mortem  desiderant,  nt  liberius  pos* 
slat  vivere.  Amatoribas  enim  pater- 
na  mors  in  votis.  Talb  Philolaches 
Moatell.  I.  S.  ^Utinam  mens  none 
mortnns  pater  ad  me  Dnnciaretar/ 
dec    LanibhiBS  hie  nihil  saai.  Aci- 


87  Vnper  hie  est]  Atmrvahi  ves- 
pern  et  bora  can«  appetit.  Tabm* 
IVmfaaai  qmdem  aidkto$}  « Addict! ' 
laemnt,  qal  cam  boo  essent  solven* 
do,  creditoribna  addicabantnr :  nee 
aervitnte  eoram  Kberabantor,  nisi  de- 
Mtis  qooGOflqae  modo  peraolnlis.  Se- 
neca lib.  III.  Be  Benef.  eap.  8.  *  Pe* 
emiam  pro  addieto  dependk.'  HIaa 
illod  Festi  hicem  capit, 'Addtcere, 
damnaraest.'  Rrnvrndm* 

Grsx.  8  Fiaciraains}  In  Ihtattam 
prodnteremoa* 


MOSTELLAR1A. 


Aroumbntum.  1  imaras]  Didtnr 
pro  arnica,  qnam  qnis  amat,  nna  et 
sola.  Core*  ii.  8.  78.  ItfU.  iv.  8. 67. 
Pcen.  V.  8.  46.  CatoUos : '  Varoa  me 
meus  ad  suos  amores  Vistm  daxeral 
e  foro  otiosanu'  Graaar. 


ACTUS  I. 
ScBNA  I.  5  Niditr  e  cuHna]  NUar 
non  est  excreaentnm,  nee  taaiom 
odor ;  sed  KyUraa  vel  xawt^s  rm  0vrf 
fir,  anra  pinguis  et  odorata  manaas 
de  adastis  bostiiSy  vel  coctis  cibis 


PLAUTI    HOSTELLAR.   ACT.  I.  8C.  1. 


1955 


timilibusve  rebos.  Snetonini  in  Clau- 
dio,  *  ictntqne  nidore  prandii.'  Nee 
aliter  nsnrpat  Appnleius  lib.  iv. '  FU 
no  fistnlatim  excnwo,  qnosdam  ez- 
tremi  liqtiorii  adspergioe,  quosdam 
paI6re  nidoris  fottidi  a  meiB  jam 
qnasBis  scapalis  abegissem.'  Ett  enim 
latcivia  ▼erbormn  illi  non  oova : '  pu* 
tor  DidorU  fcetidi/  pro  nidore  foett- 
do,  nempe  finii.  Nee  vero  auspican- 
duniy  nido  in  eulina.  Vnlgata  nibil 
reetias.  Nidor  nntqaam  magii  habi- 
tat qtiam  ad  focoi  yel  Deornm  vel 
mortalinm.  Cicero  in  Pfsonera :  *  In 
iUo  gaoeamai  tnarom  nidore  atque 
foino*'  Jovemdii : '  Captnm  te  nidore 
•ne  pout  ille  cnlinip/  Com  igiur 
vellet  appellare  tcryum,  qui  fmctnni 
beriUa  fiUi  oormpti  roaximpm  habe- 
bat  ana  pergnecari,obaonare  poUact- 
biliter,  facetit  vivere  yletibnt,  tarta- 
res»  pitces,  ayes  gnstarc,  effercire  se, 
•afinam  ccderey  atque  ob  id  niillan 
donina  partem  magii  quam  culinaoi 
colere  ac  freqnentare*  vocat  eum  *  ni- 
dorem.*  Quasi  diceret :  To  non  bo- 
no, aed  nidor,  exi  e  ctelina,  quam 
■emper  babitas,yelut  nidor.  Grmw9. 

8  AHdiertiU}  V.  N«  Cap.  iii.  4. 
lOS. 

9  Em  hoacmt  wMmsJ  Lege,  £if, 
kmdne  M^Aoa.  Ut  infhi  aeu  i.  ac 
nit.  *£aPbiloerates.'  Serwer, 

11  Qm«m  ab§eniem  eomes]  •  Comedi ' 
yidetar,  cnjnt  bona  comedantnr.  Sic 
8uet.  ait, '  Claodinm  venalem  pepen- 
ditte  ;*  id  eat,  prvdia  eju»  pendente 
tiiolo  et  libello  pro»cripta.  Turmb, 

IS  Fmtex]  Inter  contumeliiB  ver- 
ba fait  et  *  frutez :'  conyitiom  niml- 
niDi  in  stnpidos  et  tntnUe  mentis  ho- 
mines. Proprie  at  signate  rusticaui 
agrestesqoe  ista  intigniti  voce.  Eo- 
dem  sensn  pulmanem,  irpt^fimra  Epicii- 
rotyocabat  Naosipbanem.  Se.  Gen' 
40. 

15  Stme  eredo  TVomo]  Si  maliscom 
alteiro  PalL  iaii«  Aac  credo^  facile  pa- 
tior :  ted  prsterea  nibil  est  mntan- 
a«    Credo  te  rut  mibi  objectare 


atqne  in  ore  habere :  yel,  credo  hoc 
te  facere,  qota  scit.  Per  ironiam. 
Ratio  enim  est  contraria  proposito ; 
ut  in  ilk),  '  Non  yill  emptus,  medio 
qui  venit  salis.'  Rus  tn  loqucrls? 
nempe  idco,  quia  ominaris  eo  brevi 
te  veotomm  et  in  phitrinum  traditnm 
iri.  Groiior. 

17  Ck  htrcU  pmumt  tempeettdee]  In- 
tra breye  tempos.  Idem  Trucnl. '  Cis 
pancos  dies.'  Twmek*  Proprie  '  cis ' 
et '  nls,'  qnomodo  loqaebantor  yete- 
rea  pro  'citra'  et '  ultra,'  locum  de« 
signant :  sed  transferontur  elegaater 
ad  teropiis;  et  sic  'citerior'  etiam 
ponitor  pro  propior,non  tantnm  loco, 
Bed  et  tempore.  Gvnw, 

18  Numerum  gemu  ferraHUJ  Qui 
ainot  mira  hie  comminisci  interpre- 
te8»  ipsi  mira  commlniscantur,  qunm 
gema/emMU  accipiunt  yocandi  caso. 
El  si  antem  slmpHdssimum  est  niNR^ra 
cum  Pistorii  ezplicatlone ;  tamen  ele- 
gans  et  non  obscure  est  et  yetus  lectio, 
ut  eam  interpretatur  Tanbmannas: 
nempe  ut  genme  femttik  sit  adjpotnm 
per  epezegesin.  Augebis  mri  nume- 
rum, genus  ferratile  significo,  intel- 
ligo,  dictum  yolo :  ne  tu  d«  alio  nn* 
mero  me  lorutnm  censeas.  Gromov, 

SI  PergT<ic«mibttl  Hoc  allnsrt  Ci- 
cero Verr.  *  Ut  Grsco  more  bibere- 
tar:'  ad  quod  Asc.  Pedianna:  '  Est 
Orttcus  mos,  ut  Grapci  dicnnt,  ovp- 
«Yc2r  Kvaiti'dfiiwovSf  cum  merum  cya- 
tbis  libant,  salntantea  priaM)  Dtoi, 
deindeamtcossuosnominantes:  nam 
toties  merum  bibuat,  qootiea  et  Deos 
et  caros  sues  nominatim  yocant.' 

23  Obeonate  poUucibUiierl  Parate 
obsooia  opipare  el  snmptuose;  nam 
de  esculentia  Herculi  d^cimam  da- 
bant:  idqne  *  polluceri;'  et  conse- 
cratum  quod  fnerat«  *  poUuctnm '  di- 
cebatur.  Coaifr. 

S8  DH^*e  emnei  perdtmt]  Lege  per* 
dubU.  Scriver. 

89  Oennanati/ifviVs]  Quantusquan- 
tus  ei,  nil  nisi  illuvies  et  fee  tor  es. 
Immundi  sunt  ruitici,  quod  in  im- 


195a 


KOTA   VARIORUM   IN 


nnndo  opere  faclando  plernnqne  yer- 
tentnr :  ideo  tervnt  rnsticoi  appel- 
lator iUuvie9  ab  arbano,  Germana  il- 
Imnetf  ruitieui,  hircntf  htara  fatif •  Bo* 
•iot. 

40  CaneM  ct^^  ecmmixta]  Mit.  an- 
boi  Camm  capram  commixtam,  Uode 
recte  Utod  ezclosU  Scaliger.  Fcetor 
enini  eat  capri,  non  caprv.  £t  eaneSf 
nt  *  fetes/  Sed  quid  ad  rem  perti* 
seat  rh8  elidi  a  aeqnente  Tocali  apod 
veteret,  qood  hoc  aile? eront,  non  as- 
sequor:  nihil  enim  hie  eliditor:  ted 
tones  iambns  est  pea  integer,  totoa 
Aotem  ▼erso8  trimetroa.  Gronov, 
.  43  Neque  tuperior  tucumbert]  Pro 
'aoperiorea/  Motat  enim  nomerom, 
aoo  more.  Litmbin, 

45  Sine  me  aUiaio^  *  Alliatnm'  in* 
terpretor  •  moretnm/  eoi  alllnm  ad* 
mixtom  est :  atqoe  adeo  de  cibis  om- 
niboa  intelligo,qaibo8  alliom  intritom 
est:  ad  qood  Tereot.  Phorm.  ii.  2. 
xespexerat,  'Tote  hoc  intristi:  tibi 
est  omne  eiedendom,'  aoctore  Do- 
nato.  Qnasi  dicat  Ommio :  Sine  me 
fortonis  meis,  qoae  in  cibo,  sen  pane, 
allio  pernncto  sitae  aont,  patienter 
fungi  et  contentnm  esse.  Tnrneb,  Sine 
me  aUiaia]  Nee  pejns  foret^si  delere- 
mos  rh  tne.  Sinefortunoi  metie^  id  est, 
me  tenni  fortuna  praeditoro,  /nngi,  id 
est,  defimgi,  pati,  contentnm  ease,  a^ 
litUe,,  Oronov. 

AT  Meum  bonum  me]  Non  recnso, 
qoo  mions  ego  none  dnriter  Tivam,  to 
lante  et  opipare:  dnm  me  qoidem 
maneat  bonam  menm,  te  vero  malum 
maoeat  ttram,  com  venerit  senez. 
MureU 

52  O  carnuftcum  eribfim]  SIgnificat 
eorioro  et  tergum  ejos  stimiilis  (qnos 
oblongos,sivee8odibosprKacntis»aiYe 
et  ferro  prae6xis  gestabant  ad  bone 
nsnm)  ita  crebro  pnncto  perforatum 
iri,  at  cribmm  reprasseotet.  Quod 
aotem  '  patibolatom  eom  per  vias 
fore,'  ait ;  significat,  forcam^  sive  pa- 
tibnlum  latorom  :  node  'fnrciferi' 
dicuntnr  hac  contomelia  affecti.  *  Kor- 


ea' antem  el '  patibolam*  eaden,  ant 
non  longe  ditsita  videntor :  atqne  hoc 
a  '  croce'  distingoitor;  ut  *  patibn* 
lom '  sit  pars  crocis,  niminim  patena 
ilia  et  trans? ersa :  *  cms '  aotem  in- 
ferior defixosqoe  stipes  propria  diea- 
tor.  Lipeimt, 

eo  Sinon  eetU]  Sril.  ervnm  datori. 
Dateigitor  peconiam,onde  alibi  emam 
paboiom,  si  dare  ipse  recosatis.  Ca' 
mer, 

62  Sttginam  eadite]  '  Saginam  em- 
dere,*  qood  baeteoos  yariia  expositi- 
onibos  eroditorom  virorom  foit  ob- 
noxiom,  necdnm  in  ▼ek'am  incidit,  ita 
dictnm  est  et  eodem  plane  senso,qao 
'  cibnm  caedere,'  a  qoo  *  cibicids/  pro  , 
edere  scilicet,  et  cibom  dentibns  con- 
troncare.  Nam  *  sagina '  est  cibos ; 
undo  *'  saginare'  est  (nrliktw  et  omietp* 
*  Sagins '  Symphosio  in  aenigmatis, 
aont  glandes  qnibos  porci  sagtnan- 
tor:  'SetigfrsB  matris  foeconda  na* 
tos  in  alfo  Desnper  ex  alto  virldea 
exspecto  saginai .'  Hinc  *  saginiddas ' 
liceat  dlcere  elegantissime,  qoi  <  cibi* 
cidaa '  Locilio  appellati :  *  viginti  do- 
mi  an  triginta,  vel  centom  cibicidaa 
alas :'  yAjerta  etiam  et  futpaUmm  ho- 
josmodi  dbicidas  Or»ci  vocant,hoc 
est, '  saccos.'  Heiycbioa:  fwyy^rwK, 
yoffTpl/jMpym,  ffdicicot,  S^mns.  Stf^ 
nam  oadtlf]  Forte,  tendite*  8crtver. 

68  In  PtnnoR]  Nam  remm  vena- 
linm  ibi  magnos  proventns,  ac  velnt 
6e?xfia.  Ita  Scholiaatea  AriMoph.  in 
Eqoit. 

68  Dam  iof erM  ate  ftl]  Oratio  est 
bominis  pnesentia  tantom  spectantis, 
fotora  negligentis.  Dnm,  inqoit,  tn- 
terea  sic  alt,  at  none  est ;  hoc  est, 
lante  opipareqoe  Yiritor  ;  qoid  actn^ 
tom  foturom  sit,  non  admodnm  labo- 
ro.  itfarehia.  . 

7S  Satin*  abiii]  Qoi  corHgit,  aafte' 
aoptf,  igoorat  et  corrompit  genos  lo- 
qoendi  freqnentissimum  Plaoto.  Sic 
Amph.  II.  2.  <  Satin'  parra  ret  eat 
voloptatom  in  yita  ?'  Adeone  parom 
est  yoloptatis  pras  dolorom  nomero 


PLAUTl  MOSTBLLAR.  AGT.  I.  SO.  2. 


UST 


in  TiU  ?  TriDQDimo  it.  S.  '  Saf  ki'  in 
tbermopolio  condilium  es  oblitos?' 
Itane  et  oblitiis  ?  Milit.  ii.  6.  <  Satin' 
abiit  ille,  neque  berile  negotium  plos 
cnnu  ?*  £t  sic  innnroeris  locis.  GrM. 

ScBNA  II.  17  Gtuarwres]  Id  est, 
gnaros :  *  gnaro»'  aotem  *  banc  rem/ 
pro  bnJDS  rei  dicit  i  nt « doctas  bane 
rem/  Utitor  et  Prol.  Poen.  Item 
Anaonins : '  Non  cnltor  inttana,  noo 
arator  gnararis.'  Item  Arnob.  ii. 
*  Cor  esse  dicatis  in  aliis  praeceptio- 
nlboa  gnarnres  ? '  £t  vetot  Olontar. 
gmmntrem  interpretator  ypiiptfwv,  et 
gfuirarat,  ytmptfw  item,  ^omrej,  7t- 
vd^Koyrwr  et  ^gNamret,  Jiypovpm* 
Turnib.  iStMtii  gaoncref ]  Lege  jSiumitf 
gnamrti.  Scrfver. 

18  Qwm  eximfki]  Simnlatqoe.  V. 
K.  Rod.  IV.  3. 

SO  Aique  dtiiei  probtrnt"}  Dixiue  jam 
ainnt^  '  JEdea  qoom  exteropio :'  non 
igitur  eod«fm  cato  ade$  bic  legi  de- 
bere.  Hone  ayllogismom  parnm  in« 
teUigebam.  Sed  addont  legendom, 
kauUmt/ubruM  tfdu,  a^que  prokmt ;  et 
explicant :  ^dea  now,  expolite, 
laadant  et  probant,  tive  commend  ant, 
fabrnm  asdia:  atqoe  eo  nihil  ease 
eertioa.  At  hoc  sensa  nibil  est 
certina  qnam  inepte  repeti  mentio- 
nem  *  sediom :'  qoia  enim  ita  loqua- 
tnr,  <^dea  landant  fabrnm  sedis?' 
Nimimn  non  percepernnt  mentem 
poetae :  is  enim  rh  laudoMt  of^ve  pro* 
btmi^  non  retulit  ad  r^  0dca,8ed  in  eo 
intellexit  *  bomines  ; '  ot  cum  dici* 
mna, '  aiont/  *  dictint.'  Vide  ad  Se- 
Beeam  do  Ira  ii.  12.  JEdea,  inqnit, 
cam  parataa  sunt,  tnm  vnlgo  bomines 
praeterenntes  landant  fabrnm,  ipsas 
recte  factas  predicant.  Ubi  necea- 
aario  repetenda  vox  erat,  aot  prono- 
neu  sttbjiclendam.  Porro  script!  ant 
editi  vetereSfOperompaacaiil  «iiam,vel 
purcmU*  Forte  distingoeoda  snperi- 
ora  et  baec  scribenda,  atque  ades  pro^ 
bant  mbi  quitque*  Inde  exemplum  txpe* 
iwnt  nbi  q^dique  iimiU,  Suo  usque 
mmptUf   et  operam  imperltknt  suam. 


Oronov.  Sibi  quieque  inde  exempkun} 
Forte  delenda  sibi  quisque*  Scriver. 

22  Neparcunt]  'Ne,*  antique  pro 
'  Non :'  at  Trinnm.  v.  2.  '  Nisi  ta  ne 
vis.'  Terent.  Ennnch.  ii.  8.  *  Quid 
ne  es  alacris?'  pro,  car  non  ea  ala- 
cris  ?  Twmeb,  v.  6.  et  xix.  18.  ad 
CIc.  de  Leg.  lib.  iii. 

80  Perplmunt  tigna]  Dicnntnr  qnas 
pluviam  non  arceot,  sed  tranamit- 
tunt.  Quinct.  vi.  8. 64.  *  Galba  pe- 
Dulam  roganti,  non  possam,  inquit» 
commodare,  domimaneo;  cum  cm* 
nacnlnm  ejus  perplneret.'  Gronov* 

88  Mantaut]  Exspectant.  Dsm^ 
€um]  Donee. 

86  JEdifleantur  eBdes]  Non  ntiqne 
semper  aedificantnr,  sed  readificare 
oportet,  si  quia  nti  velit.  Pnto  scri* 
bendam  esse,  tfdt/Scaadiiai  'st  odes  to* 
tas  deuMo.  Syntaxis  antique;  sediii- 
candnm  est  aedes,  pro,  adificandas 
sunt  stdes.  Gronov* 

41  Parant  seduhinflrmUatem;  ut  et 
ta,  4*^.]  Fundamentom  ponunt  stabi- 
le: id  est,  liberos  a  primis  statim 
annis  erndinnt :  ot  bac  poerili  insti* 
tntione  sabnisi,  et  nna  com  sitate 
doctiores  et  meKores  evadentes,  ci- 
ves  reipub.  vera  utiles  et  in  speciem 
boni,  hoc  est,  extrorsum  sint  orna- 
mentnm  patriss.  Lamb. 

42  Et  ra  Msam  boni  et  in  speeiemU 
Malie  se  cum  Acidalio  speciaicii  an- 
notant,  nisi  Nonius  speeiem  pro  apect- 
mai  snbinde  veteres  dixisse  observa- 
ret.  At  si  ■  Mss.  baberent  specimen^ 
ego  corrigerem  speeiem,  Vult  enim 
Plaotas,  nt  et  sint  et  appareant  boni. 
Sed  loquitur  de  illis,  nt  de  aedibas. 
Cieero  de  Off.  lib.  i.  '  Dicendam  est 
etiam  qualem  bominis  honorati  et 
priocipis  domum  placeat  esse :  ciijus 
finis  est  asus,  ad  quern  accommodan« 
da  est  sedificandi  disciplina:  et  ta* 
men  adbibenda  commoditatis  digni- 
tatisque  diligentia.'  Hanc  '  dignita- 
tem' Ipse  post  panllo  *  speeiem'  ap- 
pellat:  'Terlinm  est  nt  caveamus, 
ut  ea  que  pertinent  ad  liberalem 


1958 


NOTJE  VARIORUM  IN 


ipeciem  et  dignitatem,  oioderata 
•int.*  Tacit.  Ann.  ii.  '  AiigelMintDr 
mlacritate  militam  in  tpeciem  ac  ter- 
rorem.'  In  Vita  Agricols  :  '  Bri* 
tannoroa  acies  in  speciem  tiinnl  ae 
t^rrorem  editioribnt  locia  constite- 
rat.'  Gron&9. 

43  Sibique  atU  nuterkt  me  jmranU] 
Parente*  neqae  labori  neqae  peconis 
parcnnt;  nee  potant  saniptat  esse, 
qai  inpendnntar  institntioni  libero« 
rnm.  Tambm. 

48  Ad  Itgimwm,  ^c]  Referenda 
sunt  haec  ad  moreni  Rom.  qno  adoles* 
crntibul  militatoris  primo  stipendii 
anno  coitodes  dari  toHti.  Twiuk* 
Tii«  S.  et  XXVI.  SS. 

51  Unum  uH  ewnriimm  ett  aiipendu 
«»]  Ubi  tempos  miiitiflB  prims  fini- 
tnm  ett,  tnnc  specimen  apparet,  qno 
evadat  sdificatio.  Stipentli»nm  vox 
etiam  aanos  sigoifieat,  qnibns  militea 
raerent :  qnomodo  et  Serfina  inte^- 
pretatnr  JEn.  Titi. 

55  Potiiaqvam  immignwi  m  tMgem* 
mm  meum]  Posteaqvam  ex  mag isterio 
pvdagogi  exeessi,  et  meo  arbitratn 
cmpi  vivere.  Postqoam  mibi  relic* 
tns  inm.  Ltmbm*  Forte,  ptiemqmm 
mu immigrawUimgimhim,  Scriver. 

6t»  Virtmih  nt^dmrn  detmrbani]  Vir* 
ttttem,  qnc  instar  modi  et  nensAna 
est,  qa»qoe  ipsa  modes  el  mediocri- 
tas  est:  vel  modextlam,  qimm  m«'- 
fu^nrrs  vocant,  et  ^nffog^nfr.  Lam- 
km, 

M  TexU  dHexkque]  Sic  Mss.  Le* 
ge  d^ecit  detixiigmg, 

65  Ego  ttm  m  mni]  Dotixa  legit 
nno  verbe  tn^if a,  pro  ignavia,  inenltti. 
Ego  mhit  mntandum  pmo.  Respon* 
det  ei  qnod  dixrrat  vs.  42.  *  Ut  et  in 
osnm  boni  et  in  sperieni  popnlo  »int.' 
Sic  Baochid.  <  Eadem  in  osn,  atqne 
ubi  periceliim  facias,  acnieata  snnt/ 
Dtsscid. 

69  Perpetm^  rmtmt]  Id  est,  noa 
particalatiro,  neqne  membratim,  ne- 
qnepaullatim,  ied  miiferss  conjnnc- 
tim,  et  lino  tempore,  et  samnl.    Iia 


VirgU.  'perpetnim  twvia  targnm' 
dixit.  Lmmbin, 

78  ilr<e  gyswoslida]  Car  ars  gjrm* 
nastiea  pneris  sit  addiacendn,  Ptat» 
docet  in  Protag.  Milit.  p.  199.  et  de 
Philosophin  p.  5.  et  vide  Fnbnim 
Agonist,  et  Merearlal.  Scaligenmi  h 
u  Poet,  c*  12. 

74  Fttftitflfram  vUq^']  Lego,  mkL 
kamd  mohpi*  Minime  delieatnm  in 
victn  fnisfe  ait,  qui  qnidem  pataioi^. 
Bia  et  dnritia  aliia  exemplo  Aierit. 
AtidaL  Vixi  dmriter,  et  Ita  tamen 
jncunde.  LmmHm, 

75  DmrkiM  dtae^ttitf]  Dm  Amis- 
nei  sunt  ex  bee  looo,iny»yrffcyisi»  !•• 
lerantes,  patieotes:  qoalea  niaMO 
rantur  prisci  LacedmnuMMs;  4|«oruB 
institntio  ooinis  emt  In  petientia 
disciplina,  inqne  victna  ntqoe  taitm 
paraimonia.  IKteqiltiuf}  Pocnwanio 
atqne  exemplo.  Tmlmu 

ScsMA  lu.  1  FHfsda  mm  bmi] 
Tree  «des  sen  eellm  in  bnJacia.  Pit* 
nm  est  'caldaria,'  ^AwtwmmSp;  Di* 
001  mupun^ipmwi  Seoeem  'andatocU 
nm :'  nam  sicca  calore  sndoiieai  ia  no 
eliciebant.  Seoendxest 'aedia,*qnm 
et  'tepldaria«'  Tertiaaat  ^  fiigldn* 
ria/  Plin.  Ep.  'Poet  aalem  frigida 
lavabatiir.'  Senec.  Ep.  84.  '  Ab  bae 
fatigatiooe  In  fiigidam  daaoendi/ 
ffoMier. 

a  N4C  mmdd  wu  melius  ]  Optimoa 
Cam.  iVfcrfMMRmc..  Proxioms,  iVcc 
man  me.  Qnid  apas  igitor  pneter  il* 
lod,  qnod  editnm  est,  facere,  9aa* 
qumn,  qmrnwidif  Naclaviyio^ityjam 
pridera,  q«am#  quo  tempore,  qaaqno 
lavatioae  me  rear  sic  ewa  pafigataos. 
Greaef. 

S  Felnf  ikorae  mmgfui}  Caasertdas 
kormo  advrrbialiter  accipit,  ot  ait  bac 
anno.  Lambinos  ot  sit  dandi  casaa, 
hacsententia:  Qaemadmodun  met- 
als magna  frugibus  vel  anoonfe  biyaa 
aani  respoadit;  ita  evenlna  rebaa 
aoatria  oosnibos  fait  secundns.  7Vui6* 
«MN.  Ecce  tibi,  qni  et  Aoraa  facit  ; 
et  Uborat^at  JkoraiM  epiUieton  mobiia 


PLAUTI  M08TBLLAR.  ACT.  I.  80.  3. 


1059 


MS6  dtnoDMrcf,  qmuk  quh  de  eo 
dabitaret.  Sed  nutaodiiai  nibil  ett* 

*  Homnin  '  dicitor  slmplicitery  ut 
<  ffwhmm^'  *  Ktiivmn/  *  MHiniuun/ 

*  hiberniuB,'  de  qaibai  Observ.  t»* 
94.  io  ^nibat  onaibss  iitelUgiUir 
*teaipiit:'  et  ut  ilia  yer,  asstauniy 
ftatonoom,  liiemem  tifBificaat,  ita 
Ulad  hnac  anoam*  Camqiia '  anoiu ' 
vcteriboa  Mrpe  pro  anaooa  vel  pro- 
veala  aiMmo  pooatar,  codeoi  modo 
et  'boroRiii '  pro  htgni  anni  proven* 
t««  Neicio  qoomodo  Dmic  omnia 
beoe  eveniant,  tit  l»t»  proveoere 
fnifes.  £t  videtar  provtrbinm  fo* 
itee.  Qttod  aeteai  addit  LanbioM» 
•agoificare  PbUeaiatiMa  tu*  lavatie- 
nia  eveoteai  tecvndia  faitae,  ct  ae 
lavisae  ex  makmi  teBteatia,  eC  jam 
bk  ea  ee  repetitmn  est,  miror*  Non 
Miaa  boe  Phileaiatinny  ted  Seapba 
dicit.  Gi^MMV. 

7  Ttdrn  gm  fiU]  Pedoreni  qoasi 
veateei  Cadimft  priiei ;  qoa  aaimut 
isf  eoiMis  leetna  eue  debet.  Pacovi- 
oa:  'Nam  ei  te  (egeret  podor, save 
adeo  eer  tapleatia  Imbatan  forel/ 
Ac  Apaleim  Apolog.  c  1»  '  Pador 
e»i»  reletl  vettia,  qnanto  obtole- 
tier  ett«  taoto  iocnriosias  babetar/ 


IS  VeMiiftthm]  *  Fartmn  Teella' 
eat  eorpoa*  Id  est,  ipsa  mnUer  q«tt 
vettem  fardt  itnpletqiie.  Ita  Colo* 
ntella  v.  19.  '  Ea  ret  effidt  nberio* 
jren  fraeteni,  et  iartmn  fid  plenio- 
rem  et  adiorem.'  Tmmb* 

It  VtHiUefmrmai]  Est  per  formav, 
fbraitt  gratia.  Sic  'yirtete  Deoas/ 
eat  qaod  ralgo  Deom  gratia.  Sle  et 
*  virtote  toa/  ant  iUius,  significat, 
taa  Opera  Id  atrenqve  parteao.  Gro- 
woe. 

117  QMr  iaikme  aw]  Indigaatiir 
jav^dt,  qaod  adjoraret  Scapba  do* 
minam  hit  TerbU,  *ltate  Pbilolachea 
•set;*  nee  adderet,«ItatB  Pbilola- 
chero  ames :'  boe  addltam  capiebat. 
Omier. 

SI  /toneacspicfMianmi]  Nee  nap* 


tarn  verbwn  et  pnetextatam  eat,  *  ex- 
spectare/  et  tamep  signification  en 
bal>et  bnic  rd  dicatam  et  propriam. 
Terent.  Eftnoch*  i.  3*  *  Me  desideresy 
me  somnies,  me  exspectes.'  Milite 
Noster,  tv.  6.  *  Sine  altro  Yeniat» 
qnasritety  desideret,  te  exspectet.'  Et 
in  castioribus  Amph.  ii.  2.  'Certe 
enim  me  illi  extpectatnm  optato  ven- 
tnrom  sdo.'  Ratiliiis  Lnpns  ex  Ly* 
sia :  *  Per  fortiter  demnra  lalK»rem : 
jam  breri  domnm  renies  exspecta- 
tas:  exdpiet  te  defatlgatnm  diligens 
atqoe  funans  nxor.'  Froitra  igitor 
alii  *exspectare'  volnnt  esse  posi- 
tom  pro  *  spcetare :'  alii  isepeiatf  alii 
€9&pU9.  GronoT. 

46  StvmMrUq  Qas  Pbilematiom 
stimalat  et  orgetf  nt  se  mnUis  pro- 
ftitnat.  Menn.  legit  damteiric};  tft 
et  panlo  post,  KeUaUm  nmnUtrium. 
Et  *simnUtrioes'  ait  appdlatas  sa- 
gas et  rene^cas.  Taaha. 

50  MikimkU€»H]  MeadegesUtia 
teraiinos  turn  redaetnm ;  nt  loquitur 
A«in.  1. 2. 

$6  MaUmMda,  4«.]  Virg.  JEn.  vi. 
'  Et  metes  et  malesoada  fames :'  nam 
talia  oompenebant  oUm.  Sic  Gate 
*  vitilitlgatorei '  ex  vitio  et  litigatori- 
bus  fedt :  sed  et  '  ritimagit tratns ' 
SalL  Hist.  III.  Marianos  el  Cinnanoa, 
qui  dtio  et  per  vim  creati,  Yocat* 
Grwier. 

61  In  eegtaom]  *  Angina'  Inflam. 
matio  fanciom  est :  mydyxv  ol  Xwcdy^* 
X«  Onrda,  quod  canes  ae  lepos  fre- 
quenter affidat;  item  vwAyxOt  ▼«!  • 
snspendii  similitndine,  qaod  non  se- 
cna  quara  laqnens,  prslbcans  cnicet; 
^tni  enim  laquens  eat :  vd  a  trav- 
4x*iiff  quod  spiritnm  eodtinendo  respi- 
rationem  lnhibeat»  nt  inqoit  Aurdia- 
nus.  SeoUg. 

07  Si  ui  aeai^iMmt  4v.]  *  Satia  ac« 
ceptum/  valet  certum  et  compertnm 
et  firmom,  yelatl  datis  fidijnsaorlbua 
at  spoosoribos.  Satis  enim  aedpil» 
cnl  prssdes  et  sponsores  daotor :  un- 
do hsec  venoala  tralatioeat  paolecta. 


1960 


NOTiE  VARIORUM   IN 


68  FaifKniiii  tii  vUdJ  Etsi  freqnen- 
tii  sunt  Plaato  '  io  yita/  'in  iBtate,' 
hie  tameo  malim  eum  tcripsitie,  pro- 
prium  /kiurumt  in  viita  SoU  gerendum 
cenaeo  morem^  et  eapkmdoM  crmii*  Mi- 
lite  III.  1.  « Utiqne  earn  bae  ornatam 
•ddacat  matronanim  mode  Capite 
compto ;  erines  vittaaqne  tiabeat,  ai- 
•imQletqne  se  Toam  eate  nzorem/ 
GroiMO* 

60  CapiMHdoi  crina]  Qme  hie  pro- 
feruotur  a  Taroebo,  sine  ezemplo  et 
sine  teate  dicnntor.  Ego  *  capere 
crinea  *  non  aliud  ctie  pnto.  qaam 
'  Bobere '  et  *  matronam  fieri :'  oam 
oniatas  matrooamni*  ut  alia  qasdam 
propria  habnit,  eiempli  caassa,  da* 
plicem  vittam,  atolam,  dee.  tie  etiam 
erioet  peculiari  quadam  ratiooe  for- 
oiatof.  Itaqoe  Plaotok  Afilite  iif.  1. 
eom  inttmi  aocillam  omato  matro- 
narum  Tolt,  ait,  'Utqae  earn  orna- 
tam addncaa  matron.'  &e.  Faeit  boo 
illnd  Festi :  *  Senii  erinibns  naben- 
tea  omantnr :  qnod  it  omatus  vetns- 
titsimua  fnit  qoidam,  qnod  eo  Vesta^ 
let  Tirginet  omentnr.'  Ad  qnod  Sca- 
iiger :  Seni  crinrs  dicnntor  in  capite 
matronal  Romante,texteitaecriniam, 
▼itta  et  erinibns  iptit  implexa;  qnat 
THlgnt  '  treciat '  vocat.  L^mmt,  At 
emciat  te  Omtemt,  quoniaro  etti  e» 
ettet  afiectiooe  Pbilematiom,  nt  nni 
morem  gereret  Pbilolacbi,  non  ideo 
eontinno  teqnitor  eandem  qnoqne 
mentem  foltte  Pbllolaehi,  nt  ipaam 
yellet  oxorem.  Cetemra  nnlla  est, 
cnr  80  crnciet,  cantsa.  Scapba  enim 
non  tam  disserit,  quid  faeere  yelit 
Pbilolacbety  qoam  qnid  debeat  Phi- 
lematinm.  Hortatnr  interim  nt  id 
agerety  quoad  matronie  inttar  eape- 
ret  crinet,  et  legitime  nxor  a  Pbilo* 
lache  agnoaceretnr.  Boxkom, 

77  Ut  ego  ixktndem]  V.  N.  Me- 
nvehro.  iii.  9. 

78  Jam]  Id  eat,  jamjam,  atatiro, 
mox,  breyi.  BoacAem. 

8S  Nee  recto  at  tl/idtxerit]Bacehid. 
ly.  4.  Paend.  iv.  6.  '  Nee  recte  lo* 


qni:'  et'dicere  nee  recte,'  oat  male* 
dicere.  Itm  Tnmeb.  iii.  20.  et  xt« 
7. 

86  Ut  eideof]  Qeara  facile  yidet^ 
eat,  me  nsqne  a  mednllla  anari. 
IVinftM.  Oh]  Inteijectio,  Istitis  tn« 
dex. 

87  Qui  pro  me  coKfain]  Vix  eat,  nt 
non  tcripserit  Plaotnt,  Qmm  pra  «e 
€&MMmiieirH,pairmmmUbermi,  Ne« 
qne  alitor  Ciceronem  locatan  cred^ 
ad  Attic,  lib.  i.  ep.  16.' «  Nom,  in- 
qnam,  patrono  tno,  qnat  Arfnoatea 
aqnat  concnpiyit :'  Clodinm  eoin  i»- 
teliigit.  Sic  Fam.  Ep.  9.  *  Primna 
ilia  fbrla  muliebrinm  religiomim,  qni 
Bon  plnrit  feeerat  Bonam  Deaa, 
qnam  tret  tororet.hnpnnitntemeat  it- 
lomm  aententiit  attecntoa.'  Sic  op- 
time  Victoriot  fmstra  repngnanto 
Manntio.  Idem  1.  z.  ep.  S8.  '  Qood 
yero  a  te  yiro  optimo  tednctnaett, 
tnoqne  beneficio  adhnc  yfyit  b»c  pet- 
tia,  interdnm,  qnod  yix  teihi  fat  eat; 
tibi  tobiratcor.'  Onalia  TerentiaM, 
*tcelnt  qni  me  perdidft/  et,*  aeaiDm 
qni  me  remoratnt  eat.'  Groiieo. 

98  Spernit]  QntB  «tati  ame  diA- 
dit:  qnae  tcit  te  dcformefli  ette. 
Ltmbmms.  Glottie  :  *  jSjpfniif ,  coo- 
temnit,  fattidit.'  Specnlo  ergo  ilt 
opnt  est,  et  qnae  te  tpenrost,  non 
placentet  tibi  ea  forma,  qnam  a  na- 
tore  accepere ;  et  quas  tetatem  snam 
tpemont,  yergentem  io  seninm,  aeta- 
tem  fnco  jnyenetcere  yolentet.  Ta^ 
addit,  et  specie  optima  et  attate  la* 
tegra  tpecolo  omnibot  ette  potet,  ac 
proinde  tpecolo  tibi  hand  opnt.  TOr- 
nebi  igitnr  noyae  lectioni  hie  non  oat 
locut.  Boxhom* 

96  Pecad,  PkUimgHum  «kb]  Lam- 
binnt  annotat  hsec  verba  PhUemaimm 
aiaa  tut  adhnc  Pbilolacbetit,  et  ae- 
paratim  pronuntianda,  qnasi  Philo- 
lacbet  pnt  detiderio  et  enpidltate 
Philematinm  inclamet  atqne  appel- 
let.  Et  hoc  ex  illo  doacribnnt.  At 
jocnt  est  mernt  wapk  «poo^t«r(«r  ex« 
tpectabant  enim  oodilorea,  ntdk»- 


PLAUTI  M08TBLLAR.  ACT.  I.  8C.  3. 


1961 


ret '  Scapha/  cni  Tidebator  reconei* 
lialos :  at  ille,  qaasi  eodem  momeDto 
revocatutiu  memoriam  injnriap,'  Pbi* 
leoatinm'  appellat:  spectatores  ri- 
dent  se  deceptoa  esse.  Vide  Obsery. 
IV.  IS.  Tale  est  Baccbid.iii.  4.  '  Nas 
ilU  illnd  bercle  cnm  malo  fecit  suo 
neo.  Nam  mihi  divini  nanqnam  qiiit- 
qnam  credaal,  Nl  ego  iUam  exemplis 
plorimli  planeqne  amo.'  Prorioa 
tnidi  contrarium  exspectabator.  Gro* 


97  OipUlm  uUii  eompmiui]  Pael- 
las habaenint  in  ininisterio  torn  <  or- 
natricesy'  torn  quas  velot  a  coosiliis 
fbrniae :  edoctsB  autem  certis  magis* 
tris  ad  hoc  ministerinm,  velut  ad  ar- 
tificiom*  Dicebantor  «  oroatrices  ' 
ab  officio,  at  et  Qraeds  jcoafu^puu, 
qosB  crines  disponebant.  Sueton. 
Claod.  c.  40.  *  Hsc  matris  meae  or- 
oatrix  foit.'  Jnvenalis  '  ornatrici ' 
Domeo  '  Pseca  '  ab  arte  imposiiit : 
nans  ^iitdf^tm  Grsci  dicont,  qnando 
mtniitaiii  si^e  rarom  pluit.  Oroatri* 
COS  igitar  crinem  componeDtes,  rarum 
ac  parynm  aquae  sole nt  mittere,  ac 
▼elot  ^xditiM*  *  Cinidones  *  et '  cine- 
rarii '  eadem  significatione  apnd  to* 
teres  dicebantor,  ab  officio  calamis- 
tromm,  qui  acus  et  yerata  flaodo  ca* 
lefaciebaot,  qoibus  matronas  capillos 
crispabant.  Ergo  *  omatricei*/  qaaa 
conposoere  capillnm  ;  '  dniflones  ' 
et  *  cinerarii/  qui  acns  calefacUs  sob- 
mioistranint  oroatridbns;  qoamvis 
glossas  psNie  coofbodant.  TTowpf- 
Hm. 

101  Certfsia]  Ad  foeandam  faeiem 
ntebaotar  cerossa  et  aliis  offuciis. 
TtMbm. 

lOS  E^  uirmitinio]  Ad  illad  alia- 
sura  boc  loco  a  Plaoto  sospicor ;  quod 
veteres  in  ebore  scripsiste,  et  ebo* 
reistabolis,  ntet  ligneis,  ostendam 
exbocMartialisdisticbo  in  apopho- 
retia,  cojos  lemma,  *  Eborei  pogil- 
lares : '  '  Langaida  oe  tristes  ob- 
scorent  lomina  cene,  Nigra  tibi  oi* 
▼eiMB  littera  pingat  ebur.*    Nee  eo 


poBsis  confiigere  de  ceratis  pagiHa- 
ribos  accipiendom  apud  Martialem, 
Stat  contra  Martialis  ipse,  et  alios  m 
ceratis  eboreos  pagillares  facit:  qoio 
apertissime  candldom  et  nndnm  cbnr 
atramento  pingi  perscribiqoe  indicat. 
Suhrias, 

104  Ptiffwriiitm]  Spoma  est  eoU 
lecta  effervescente  purpura,  com  ex 
ea  tinctara  efficitor.  Loco  pnrpa- 
rissi  ntontar  bodie  piotores  lacca 
mixta  cam  caeraleo.  Colores  igitur 
bnjns  lenocinii  sunt  praecipui:  'al- 
bor,'  qaera  cemssa  format:  *  rubor/ 
qnem  porpnrissam :  *  nigror/  ad  pal- 
pebras  et  sapercilia  otilis,  stibium* 
DalechamjK 

105  Interp9hre]  Q.d.obsoletaqnas 
sunt,  tnterpolari  solent.  Car  tn  yero 
quod  est  pulcberrimum  et  integerri* 
mom  reconcinnabis  i  JVrat^. 

107  Mcltiitim]  Auripigmentnm  co- 
lore candido.  Lamb. 

Ill  Ut  tpeculum  temMuU]  Specula 
ex  argento facta scribit  Plln.  xxxiii. 
0.  Monet  ergo  Scapba  Pbilcmatiom« 
ne  contactn  argeotei  speenli  snspec- 
tom  se  reddat  Philolachi,  tanquam 
argeotum  ab  alio  amatore  acceperit« 

117  Viteni]  Pro,  vetuls.  Inter- 
poles]  Quae  se  pignentis  interpolant, 
nt  ex  yetolis  noyas  quasi  paellas  fiant. 
ratii!nii.  <  Intcrpolns '  et  *  interpolis ' 
proprie  dicitnr  de  yestimento,  quod 
yetns  atqae  aliqulbus  lods  detritom, 
arte  politoras  suturasye  faeiem  ooyam 
accipit.  Martian.  JC.  1. 46.  de  Contr* 
Emt.  *  Si  yestimenta  interpola  quia 
pro  novis  emerit.'  Olossas  Isidori : 
*  Interpolis  yestis,  quaB  ex  vetusta  fit 
nova.'  Sic  *  interpolari '  proprie  di- 
cilur  yestimentum,  Cic.  ad  Q.Fr.  if. 
11.  *  Qnod  cam  f  alt  renoyare  bono- 
res  eosdem,  quo  minus  togam  prae- 
textam   interpolet  quotannis.'  Gnh 


122  NihU  hoe  docU  doeiiui]  Vide 
Epid.  III.  2. 
12S  Pars  vttrorum}  '  Voatroram ' 


1963 


NOTjB   VARIORUM  IN 


pro '  yestram '  positoni  esse  hoe  lo- 
cOt  reete  coosnit  ApolUoaris  apod 
Agell.  XX.  6.  *  Veitrun  *  aatem,  pro 

<  vestromm '  dixere*  oU  *  menm, ' 
*  toam/  '  nottram/  pro  *  oieorain/ 

<  tnomn/  ^  nottroran/  Ex  '  oot- 
trom '  et « vestrnm '  facta  suet  ^  ooi- 
tri '  at  '  vtttri/  qnc  oaarpata  Grac- 
cho  Semprooio,  aliisqae  antiqois:  la- 
daqoe  factam,  ot  ilia  (qaibot  tarnen 
et  Cicero  atoi)  Apollinaris  damoa- 
rit  tanqoam  noya,  ninotqae  proba* 
Fbfi. 

124  Qum  9— doU  mienufwU]  Qom 
YOt  dote  ememntyqnammqarproprii 
efti»  dotis  causa.  Cmmer. 

128  Moreif  ifcJ]  *  Morei '  pro  mo- 
rigeratione  sen  morigerit  modif,  ot 
apnd  Lacretimn  est,  accipit  Doosa. 

IM  Purfurm  «<«•]  Mm.  Camerarii 
habent  Pwrpwra  mUU  ocatttoada.  La- 
fendnai  pato»  Purfiura  «iaf  tit  aood- 
^aadOy  ei  oaro  twrf€  maiim.  Fait  am 
att,  quod  volgo  legltar,  aamm  iwrpe 
wmHeru  At  vanno  est  larpa^  id  est, 
tnrpitodioeni  et  defomitatem  aoro, 
ae  ejosniodi  aliia  omamentis,  ette 
oeeolCaDdaoi  nalieri  deforaii.  Bax* 


iS4  NimUdiu  abstUuo  manmn]  Sim- 
pliciter  h»c  explicaoda  :  '  abstlneo 
naoniD,'  acil.  geftientem  ampleeti 
amataai.  Si  eiiai  Camerarii  Mm.  \e* 
gat  aftsltafo  aiaiia*  intellige  maBom 
aaial«,  gettientam  ampleeti  adoles- 
oaotem  amantem.  Boxktnu 

140  C«da,aaia&a>  dseem:  bentemp' 
lam]  MeraB  nogs  hie  Lambini.  Ado- 
laaceoa  verbom  illod  (*mfa  Tolap- 
tas  *)  20.  minia  atstimabat.  Ibi  ilia, 
Jocoae  aa  aerio  ?  ai  emere  velit*  oon 
80.  ae  poacere,  aed  vel  decemy  ac  pol- 
ere  veoditnran,  ut  beaeeaiat.  At 
hie  callidoa  SBqae  adveraaa  meretri* 
ealam»  amptom  aibi  jam  tom  id  ver* 
bum  raapoodet:  ae  ai  ratio  ineatory 
etiam  ultro  reaidaaa  aibi  apud  ipaam 
deecm  roinaa,  praster  iUaa  20.  qnibna 
nunc  verbom  aeatimarit.  N am  dedia* 
aa  pro  ejua  capita  SO.  minaa,  quibua 


al  20.  iataa  demat,  auperesae  acilieet 
etiam  decem,  qoaa  poacat.  Atque 
haec  Terisa^ma  loci  hiyaa  aententia 
eat.  Neqoe  quicqnam  mutatnm ;  oiai 
quod  ex  vnlgato  decaaiic :  a«,  fece- 
rim  decern:  bene*  In  quiboa  cardo 
ani^eras  rei  veraatnr.  AcidaL 

146  Bene  igUur  ratio  lueepHt  B^e*"} 
Uterqne  noatromaeae  obnoxiom  al- 
teri  pntat  mutais  beneficiia:  quod 
BOD  faciuntt  qui  benedcia  invicena 
exprobrant :  quod  alter  expeodiaae 
ae  cooteodity  alter  ae  accepiaae  infi- 
ciatur.  Bwienu 

150  Cedo  o^aom  aMWtiaa]  V.  N. 
Pera.  v.  1. 

151  Cam  etoMl  Latex  oleomve  e 
ciimamomo  et  mjrrha  ineiaa  aodana : 
a  0T«{'«,  altUo.  Taubm. 

ScBNAiv.  1  iidooraam  ooiire  anU, 
4rc*]  AUoquitor  aenrot,  atqae  inter 
latoa  praecipoe  Pbaniacnm,  qaod  pa- 
tet  ex  act.  iv.  ic.  1.  ut  tenpeativo 
aibi  adToranro  veoiant  ai>ad  domom 
Pbilolaohia.  SnbinteUigitur  ^ero  *  t« ' 
a'at  *  foa.* 

6  Coaitafafaia  %be\  *Comiaaatnm  ire ' 
eat  ire  a  coana  ad  compotationem,  aat 
exercendam  aliam  jnveniliom  laaci- 
viam  plnacnlum  appoiornm*  ot  ao- 
lent  inclioati.  Dictum  a  isAiiot^  quod 
Grttcia  nihil  alind  eat,quam  convi- 
vantium  e  tridioio  foras  prodeon- 
tinm  laacivia.  Uinc  ic«fbd{'€iF,  eaiUre 
paai  C9mp9Utio>um^  Male  acribnnt 
vulgo  cnmemri:  uam»  ai  a  '  comedo' 
deacenderett  prima  foret,  brevia.  Gro- 


7  Mamma,  amderf]  Hvc  aeriptnra 
Scaligeri  eat ;  Tcrum  ego  cam  vulgg. 
mmnmam  adiret  Quaai  dicat :  Noona 
tibi  vldeor,  tanqoam  pner,  adire  ma- 
trem,  mamm*  aoggendi  et  pappandi 
gratia  i  nam  *  fontem  iUnm  aanc- 
tiaaimnm  corporia  human!  generif 
educatorem.'  (ut  Agell.  xit.  !•  to- 
eat)  id  eat,  fna|nmaa»  alumoaa^  ao- 
tricea»  et  roatrea  focari,  notameat. 
Lambin, 

8  /jlocfiiodamoraiatvtacredeMaa] 


PLADTI   MOSTBLL&R.  ACT.  II.  8C.  1. 


1968 


Verba  meretrienla  mot  amatoreiii 
admonetttif ,  ut  urbane  et  vtontte  jo- 
cetnr,  oon  incoodite  et  nutict.  J* 
GwL 

14  UH  leciui  nt  slraiuB^  cotamt] 
In  lecto  discubitorio  accmnbimiif,  e* 
palaniir,  et  de  symbolU  edimos :  nt 
Terenl.  Eon.  in.  4.  Neqne  enim 
yerbam  tarpe  hie  est  ^coire.'  7anM6. 
Sed  Philolachet  et  Philemationi  jam 
coibant,  jam  coavenerant.  Hand  do* 
bie  ergo  corroptnra  est  illod  eoimm. 
In  MM.  qofm  vidi,  ditertim  legitar, 
emmte$,  Unde  band  mihi  dablnm 
est,  qiiin  reponi  debeat  coiivtoif.  Cafe 
nodo  ne  in  via  prias  accnmbat,  quam 
illic,  nbi  lectas  ttratot  est  conmis* 
Kam  de  ejosmodi  lectis  agi  bic,  nemo 
BOO  yidet.  B9xkorm.  Hme  coigec* 
tora  spedem  habet :  sed  oon  est  sa« 
tis  caossB  cnr  ab  optimis  oodd,  de- 
sciscamns*  Qnia  Philolaehes,  inqaif, 
et  Pbileqiatlom  jam  coibaot,  jam 
conveneram.  Qnid  tun  ?  Delphi* 
am  bic  loquitur  cum  Callidamate, 
qui  ad  Pbilotachen  comissatnm  ibant* 
et  hactenns  media  via  utebaotur. 
Cereifitur,  inqoit,  ne  prinsjaoeet, 
qoam  colrous  et  coojungironr,  nbi 
lectos  est  stratus,  oempe  cam  iUis 
qoibus  est  stratus;  priusquam  ego 
tuque  et  ceteri  ex  coostituto  discum* 
bimus.  Tuetur  etiam  hoc  verbum, 
quod  in  6ne  est  scene  prmcedeotis, 

*  Coovrnlunt  manuplares.'    Pro  quo 

*  auailia  coire '  dicit  Jnstinus  iz.  6. 
Nam  Terentii  'coiimus  in  Pirseeo' 
panllo  alitor  dicitur.  Grcmv* 

Iff  Sid  H  koCf  fuod  wnhi  in  manti 
efl]  Non  mutaoda  Tulgata  distioctio 
videtor.  Diserat  ebrius,  sine  cadere 
ne*  Respondet  meretrix,  qo»  earn 
decebat,  sine,  sed  et  boe  quod  mibi 
io  maou  est,  si  cades  noo  Mdes  qubi 
cadam.  Non  probibeo  te  eadere, 
aed  iUud  etiam  noa  potes  prohibem^ 
qnod  mibi  proclive  eat,  et  quasi  in 
nano,  ne  cadam  simnl»  si  cadas* 
Salauti* 

%^  Ecquii  kk  iH]  Noo  satis  utitur 


ocolls  Callid.  nt  ebrins  et  semisoro* 
ni»;  sed  ex  voce  et  strepitu  sentit 
bominis  alicojus  adventum, 

SI  Nam  mtnon]  Affirmantnr  cam 
lepore  aliquo,  qns  sic  per  interro^ 
gationem  coocipiuotur.  Ab»  inqullt 
mimm  aut  novum  facit,  qnod  dor- 
mit  ?  Salmaa,  Lege,  aoii  auraai. 
Scriver. 

SS  Da]  Tu  puer,  aut  tu  Scapba. 
Dominnscoavivii  sic  smpe  jubebat  ab 
uno  in  orbem  poculum  per  alios  om- 
aes  convives  circumagi ;  quod  v«^o- 
iSfZr  Onsci  dieebaot.  Turntb, 

ACTUS  II. 

ScBVA  I.  S  SlMlmhm  coi|^dsNltcr] 
Olomarium:  *  Skdmlmm,  hwogrdrtoif^ 
hfotrr^iMf^  varloxftfby, '  Ooomestl* 
cum  I  '  tfvasAU,  ^wBitM.*  Sed  vox 
latins  patet.  Nam  nt  ab  esoleto 
snptno  •  Uiltam'  fit  •  Utibelnm;'  iu 
a  *  stalum/  *  stabalnm.'  Bfcamaas. 

9  PlagipaiUm^  f€rriMkmet§\  Gra* 
vis  bIc  scilicet,  qui  vanos  facit  inter* 
pretes,  quod  bmc  vocabula  propria 
parasltorom  et  servorom  compedi* 
lorom  poterlot  An  oeo  ntraBM|Qe 
familiam  passim  fabolm  bac  oota  ia^ 
nrnnt?  An  oon  Terentias  in  Eonncb« 

*  Neqoe  ridienlna  esse,  oeque  plagaa 
pati  possam.'  Qnid  Ergasilus  Capt. 
1. 1. 80.  Curcnlio  de  ad  se  cooimean* 
tiboa  catapoltis?   act.  ui.  1.  Jam 

*  genus  ferratile,  ferriteri,  apud  fer* 
ricrepinas  iasulas,  In  ferriterio»  fer* 
rati,  qoeis  est  oegotiom  ferreum, 
prsferrati  apud  molas/  qui,  nisi 
servi  in  pistrino?  Sed,  inquit,  Traolo 
qnrnrit  homines,  qui  aiiorum  causa 
pati  possint  sa  exirnciari ;  qnalea 
000  snot  parasiti,  ant  servi,  Umidi 
fere  et  ignavi.  Diceres,  parasitos  et 
servos  comicos  noo  oosae.  Qoid 
enim  IUis  aodacius  simul  et  patieo* 
tins  ?  Vel  unom  Phormionem  vide 
apud  Terent.  ii.  S.  Nam  Libanoa  iU 
los  et  Leooides,  ISpidicos,  Clirysalos 
et  bnoe  ipsum  Tranionem  piget  me* 
morare.    Ipse  ntroqoe  vocalml^  mi^ 


1964 


NOTiE   VAKIORCM  IN 


Ittet  iotelligi  volt.  Cor  ergo  legimiit, 
phgip9iidm^  /erritrUmee$  wi?  Yd 
itii:  ti  oQoin  idemqae  genui  ett? 
Ibi  coroparamnt  correctioDem :  4u 
lectij  aiont,  in  vettri  codice  esae  id 
librnm  oottroin  aoootatom ;  et  sic 
•cril>eDdiua  pro  Vd  idit  qnod  est  in 
certis  et  optimis  codicibos.  Habeant 
sinerivali.  Grmioe« 

10  Qui  hMtit  trium  mtmrnorum 
etmua  tubeunt]  *  Tres  oemini '  hie 
ires  asses :  et  ad  stipendiom  militare 
(etsi  ad  Circom  etlam  referre  possis) 
diserta  allnsio  coroiciserri  irridentis, 
qood  tam  exifao  pretio  aoctorati 
castella  et  turres  ligneas  bostinn, 
(id  eoim  fals)  sabirenty  bastis  aliqnot 
configendi.  £ips.  <  Snbire  sab  falas' 
dicootnr  milites  in  oppngnationibns 
nrbiooi  et  casteHomm,  qnom  in  mo- 
ros,  et  praecipae  in  mnroram  torres, 
eTadere  nitantnr.  *  Falas'  tnrres 
snot  rolondie,  qaamm  fastigiom  ovi 
refert  inaginem.  Grsrci,  teste  Yi* 
tmvio,  fidpms  appellavemnt  falas. 
Unde  inCirco,  qusi  alii '  ova '  appel« 
labant,  Javenaiis  appellat  *  falas :' 
'  Consalit  ante  falas  DelpbiDonimqoe 
colmnoas.'  GroiMo. 

It  Ut  mfigmiwr}  '  Cmciarii '  qna- 
tttor  clevis  olim  affixi.  Nisi  tamen  is 
sit  hajns  loci  senses :  Ut  senmlns  ad 
majorem  cantionen,  et  ne  facile  se 
refigeret,  volnerit  oon  semel  manns- 
qne  et  pedes,  sed  bis  singnla  ligi : 
ita,  ot  bini  in  qooqae  membro  essent 
clavi.  Xt/M.  Bfo^ic]  <  Brachia'  di- 
cif,  000  *  manos :'  nam  etsi  done  et 
aervoiSB  iUse  partes  et  lents»  frangi ; 
quia  tamen  toti  corporis  moll,  gra- 
Y^ris  prsesertim,  non  fuerit  interdnm 
ferendai ;  non  in  media  semper  me- 
ans vola  davi  fixi,  sed  soperius  panllo, 
qua  cam  brachio  coit,  id  est,  circa 
carpom.  lApthu, 

2S  Qvtd  mihi  dt  banQ  V.  N.  Epid. 
▼.  f. 

12  Mittrum  esi]  Proverblam  olet. 
Sigoi6cat  antem,  misemm  esse  torn 
demom  rem  necesaariam  providere 


ant  panire,  com  necessitas  nrget,  et 
tempos  parandi  non  datar.  Traotom 
ab  Us,  qoi  torn  demom,  com  sitis  orit 
et  torret  fauces,  fodere  pntenm  iiici« 
plant.  Lcaift. 

a  IgUur  damim']  /giter,  pro  *  dein* 
de.'  Ita  Csra.  *  Mox  magis  com  o- 
tinm  erit,  Igitor  tecum  loquar.'  Vide 
O.  Canteri  Not.  Lect.  iv.  26.  et  not. 
Amphitr.  i.  !•  Epid.  iii.  S. 

S7  Cede  9oUqm]  Qoi  accnbitori  e. 
rant,  calceos  ant  soccos  ponebant* 
Ciocoii.  Ut  arma  eapimm,  ^v.]  Ora- 
tio  hominis  ebrii,  et  qoi  sui  non  com- 
pos. 

88  PerdUrem]  Negotfom  Dostnun 
corrampis. 

89  Vo9  yn  fmainHa  habeU^  wM] 
Permeiam  vot,  sive  etiam,  immeiam 
▼obis:  molllore  tamen  sensn,  qoam 
volant  interpretfs;  nimirnm  eopse, 
qoo  a  Catollo  Carm.  Lxiii.  scriptom : 
*  Qoi  ipse  soi  nati  minserit  in  gre- 
minm.'  Doaze.  ^ 

46  Noil  hoe  longe]  AcorruMs,  re  all* 
qua  minima  demonstrate.  Vide  N. 
Amph.  1. 1. 

61  liM  iUe  faxU  JtippUer]  IBe,  8a- 
KTiacdf ;  vel,  qoi  lllic  est  in  coelo,  fd 
praepotens  Dens  ;  ocolis  sdl.  aat  dl- 
gito  in  coelom  soblato.  *  Petit '  ao- 
tem,  nt  ex  nsora  corporom  yestro- 
mm  capiam  voloptatem.  Sic  enim 
ambigotim  illad,  *  morigerm  tibi  eri- 
mos,'  pro  se  interpretator  serms 
neqoam :  cum  aliovorsam  ab  fstis  sit 
dictum,  pro,  parebimos  et  iotroibi* 
mos.  Tumeb, 

57  C/eoemLacoiitMm]  'Clansam  cla- 
vem  '  auctor  Moreti  vocat,  nt  pnto, 
qus  intns  aperiebat,  aot  forinsecns 
clandebat,  qnales  erant  Laconiese; 
de  quibns  hoc  loco  :  nam,  ut  ait 
Theon,  ohx*  ^  ^»  ^'n'^'  iku'  o^  fcXc?- 
8fft,  &AX*  fv8or  T^  voXox^r  vo^*  Ajyvrrl* 
oir  ical  AtUtwr  qnsB  idcirco  xptnrral 
lc^c<8fft  dicootor  Aristophani.  Video- 
tor  ita  TocatSB,  qood  impactae  dao- 
stris  >ix  apparerent.  Qnin  et  Festos 
Avienos  difficilem  locum  Arati  in* 


PLAUTI  MOSTBLLAR.  ACT.  II.  SC.  2. 


196i 


terpreUnSy  qnnoi  bebeteni  lacem 
Castioptae  denotare  vellet,  ait,  non 
magis  earn  apparare,  qnam  clatem 
Cariam  foribns  impactam  :  '  Lux  he- 
bes  est  matri,  vix  qualem  Caria  quon* 
dam  Noverit  iDtraDtem  per  clanstra 
sonantia  clavem/  Ergo  elauta  elatdif 
ei  xpinrH^i  fuerit  ea  qa»  iotas  aperie- 
bau  Nam  cootraria  ei  est  imrii  kXmis. 
Laconam  etiam  daves  extriosecas 
aperuisse,  vel  bine  maoifestnm  est. 
ScaUg. 

60  Pluma  kaud  Uiertst}  Locus  est 
^ine  dnbip  corruptns.  Meliores  om« 
nes  codices  babent  probior  aut  propior. 
.Codex  ille  meos,  qui  alitor  babet, 
deterior  est.  Uoa  tantnn.  litera  ad- 
ditty  pnto  tegendnm,  Pbtma  kamd  ta- 
terestf  ptUronus^  an  cUen$  propiior  tkt 
Humiui^  cut  nuUa  est  ta  ptctm'e  oado- 
cto.  *  Pro  prior*'  id  est,  OMgis  propri- 
nsyconvenientior.  Ita  enim  loquitur 
Cicero.  Ploroa,  inqnit,  baud  interest 
utrom  melius  copveniat  bomini  timi- 
do  at  ignavo  cliens  an  patronus. 
*  Proprior '  a  proprius,  at  'ioduatrior' 
ab  iudnstrius,  ^egregior'  ab  egre- 
f  ius.  Salmmg,  An  etiem  probior  stel] 
Sic  editom  olim.  Lambioos  conje* 
cit,  potius  Biet.  Scioppios  proctor, 
qnod  secutns  Oruterus ;  quia  in  al- 
tero  Cam.  probior  visum,  quod  manus 
secnoda  fecerit  propior,  Sed  sloe 
dttbio  legendum  propUtr,  nt  alter  co« 
dicum  sine  iitnra  expresserat.  80- 
lebant  judido  periclitantibus  advo- 
cat!  esse  tam  patroni  quam  clientes, 
et  bi  proximi,  turn  '  adesse/  *  super* 
esse/  et  signatis  verbis,  dicebaotar. 
Parnm  refer t  patroni  magis  oomen 
an  magis  clientis  ferat  advocatus, 
patroni  magis  an  clientis  nomioe  ad- 
sit,  proximus  sit,  qui  timidns  est, 
eoque  non  plus  adjumenti  adest  qnam 
si  nunquaro  natus  sit,  at  alibi  lo- 
quitur.    Vide  Observ.  u  28,  Gro» 

62  Catats  homini]  Negant  bomini 
optimo  facile  esse  '  facere  nequi- 
ter^'  et  banc  dant  mentem:  Cui- 
▼is,  sive    cliens  sive  patronus  sit* 


facile  est  alterl  neqnlter  facere» 
quam  vis  de  subito,  praeter  exspec- 
tatiooem  :  et  optimum  hie  pessi- 
mumqae  volnnt  non  virtote  et  vitio, 
sed  fortune  conditione  distingui. 
Ubi  primum  fnistra  inserunt  de  pa- 
trono  et  cliente:  nibil  enim  bi  perti- 
nent ad  banc  sententiam.  Dein  op- 
timi  hie  et  pessimi  sane  sunt  qui 
vulgo  sic  appellantnr,  virtnte  et  vitio 
distincti :  sed  ambignitas  in  rf  *  la- 
ccre  nequiter,'  quod  ut  refertor  ad 
optimum,  vitium  rei  indicat,  non  ant- 
mi,  et  est  male  atqae  infeliciter  rem 
gerere,  peccare  bomanitns;  nt  ad 
pess^nam,  vitium  significat  etiam 
animit  et  est  improbe  agere.  Tam 
bono,  inquit,  qnam  malo  proclive  est 
facere,  qood  plus  minus ve  factum  sit 
melins:  sed  id,  quod  plus  minnsve 
factum  sit  melius,  arte  corrigere,  ne 
noceat  etfiiop  i^orroy  reddat,  id  virl 
docti  est  opus.  Gronov, 

64  Clovm  cedo,  aiqno  Mbt]  Hie  ver- 
sus Bttbjiciendus  59.  trodo,  Tnmio^ 
Tr.  cedo  cUnem;  vel  deleatar  potias, 
nam  infra  est.  Serivir, 

65  Vermnidtridendum^  S^,]  Vemm 
id  providendum  est ;  id  solertis  viri 
opus  est,  facere ;  quss  novo  more  et 
exempio  (id  enim  hie  *designare') 
malefacta  sant  per  neqoitiam,  ea 
cuncta  ot  tranqnille  et  sine  malo  pro- 
cedant :  ne  quid  patiatur,  propter 
qnod  Vita  ei  sit  acerba.  Lamb* 

77  CapiU  obtohOo'}  Caput  operie- 
bant  in  turpi  re  deprehensi;.summo 
pndore  affect  i ;  in  rebus  desparatis ; 
vitam  projicere  parantes.  Herat.  Sat. 
II.  S.  *  Nam  male  re  gesta,  cum  vel- 
lem  mittere  operto  Me  capita  in  flu- 
men.'  Liv,  I.  *  I  lictor,  colUga  ma- 
nns,  caput  obnubito,  arbori  infelici 
suspendito.'  £t  Socrat.  apnd  Pla- 
ten, in  Pbaedro  de  amore  verba  fac* 
turns,  caput  operit.  JLoaifr. 
.  7d  Hine  occlttdam]  Clavi  enim  La- 
conica  sedes  obserabant  foris,  ita 
at  nemo,  qui  intas,  eas  aperire 
posset. 

ScBNA  II,   2   Quom  me  oaiisislt] 


1966 


NOTiE   VARIORUM    IN 


Pro  dimisUti.  V.  N.  Capt.ii.  2.  AU 
'  mix  otvtmi]  Nam  qiid  »U«d  est  dbyU 
gatio.  qaam  mortis  qti»dam  profei- 
•io  ?   V.  N.  Rod.  II.  6.  TkafrM. 

4  Hand  emmaiUieotMfi  Lege,  had 
eama  '$t  tUko.  Seriver. 

14  OeeUim  jmim]  ClaodebaDUr 
qoidem  interdia  fores  intos,  sed  noo 
foris ;  Disi  aat  cam  aedes  esaeot  va- 
case,  ant  com  paterfamilias  eoe  qui 
domi  eranty  uolebat  doroo  egredl 
posse.  Claudebaatmraatem  fores  se« 
diam  clavl  Laconiea,  de  qu*  sopra. 


81  Naiui  nm9  In  ^Um  jcroaf] 
« Servare/  pro  eostodire,  et  nt  Nonii 
censnra  mlt,  solticite  ac  sospictoso 
observare.  J.Grui. 

2t  Coi^tTi^  haace  miUmt'i  Nnllsi 
snnt  hie  ambse  fores  in  plerlsqae  odd. 
ac  librlt,  qui  legnnt,  ptme  emfrtgi 
mnulttt.  Tr.  Ek9f  an  t€tigi$ii  Aas  «• 
dfs?  Sic  alibi «  assalathn  fbrea  con*^ 
fringere.'  Et  assaUe  soat  tabolsR  fo- 
ritim,  <rev(Sct.  Sahmu.  C^^Mgi  knee 
€mhui]  Festlaabat  $  wAnt,  quom  seri- 
beret,  Dallas  bic  mnbaa  fores  in  pl^ 
risqoe  edd.  ac  libris  esse,  qai  legant, 
€mtfnfi  osfvlat ;  et  id  probaret.  Dis^ 
tinctias  priores,  io  volgatis  qaldem 
legtassNloi,  sed  in  vett.  cdd.  (qaod 
possum  testari  de  Argeatoratensi 
1508.)  et  Msf.  Usee  ««i6e«,  yel  aaes 
Mito.  Sic  et  Sambncl  codex.  Nee 
qaicqoam  est  ambigoi  sive  per  Ammt* 
ftfifftF  ScuertaAf  dietnro  pates^  site  oer- 
vam  pro  timore,  qaem  fiogebat,  non 
easpectasse,  dam  adderct  okimam 
▼oeem  heros,  et  ejos  seroMmem  iih> 
tercepisse.  Captlv.  iv.  9.  'Aperite 
haace  ambas  fores,  priasqoam  pal* 
tando  assolatim  foribus  -exltium  af- 
fsro.'  Ubi  dttbitare  possis,  an  nos 
eandem  vocem  anctor  omiaerit.  Grs* 
flee. 

t3  Perdmmitt']  Si  lleeret  a  vesti- 
giis  scripts  leetionis  recedere,  pro- 
nmn  esset  legere,  sicat  etiam  versas 
postnUt,  Pit  ie  DedBqt^e  perdmmt  eum 
iitoomine*  A  '  perdoo' antique,  per- 
^  perdoassere  '  sic  llnxit,  nt 


ab  impel ro  *  impetrasso.*   Ita  ergo 

*  perdnaxint '  bic  posnit  pro  perdsiat. 
SmImM.  Imo  non  est  b»c  scripta 
lectio;  sed  V.C.  faximi;  Dec.  cjctaf. 
Intellige  male  perire.  Gnnoe. 

56  /tfof]  Comites,  quos  tecnm  ad- 
dazisti.  Dotts.  J«6e  iziEot  t^ttnr  oma&e] 
Forte,  tRiiic  made  oftsrcdfre.  Scriver. 

57  ToMgUe  v$  qw9qve  iemm']  Oe- 
nns  qnoddam  yenerafionis  erat  et 
ceremoaisft  snperstitionisqae  terram 
tangere:  sed  non  niti  in  his  rebor, 
qnsB  ad  Deos  inferos  ac  mortnot  per^ 
tiaent,  nsorpari  consoetom.  Macrob. 
lib.  III.  *  Cum  tellurem  dicit,  mani* 
bos  terram  taegit*'  Simile  est  Cic. 
de  Arnsp.  Resp.  *  Aat  pner  ille  pa- 
trimns  aat  matrimos,  si  terram  non 
tenuit.'  Tmmib, 

49  Sermmum  moatrwm  ftd  aaoqMf  ] 
Titin.  *  Id  ego  ancnpavl :  plenasaarea 
affero.'  V.  N.  Milit.  it.  1. 

44  Copilo/u  e€tdi$9  4v.]  Vett.  edd. 
tfdif ;  qnod  probo;  et  re^iilalit  «dss 
fit,  cam  in  ea  capital  admittitar*  Ut 
<  homo  capilalis/  nefarins,  Bagitlosas, 
qni  capital  aot  ISMtt  «ndacter,  a»t 
fbctom  probat.  Et  *  locos  capitaKsy' 
at  ait  Festns,  <  obi  si  qaid  violataai 
est,  capHe  violatoris  expiatnr.'  J* 
Gul. 

45  &eia«  antifwm  W  cedw]  AiiCi« 
qanm  est,  qaod  patram  meraoriaaa 
eicessit:  quasi  ante  seTom.  Vctna 
est,  quod  jam  habet  setateos.  Et  po- 
test  tamen  res  esse  antiqna»  qnio  a 
majoribus  accepta :  et  vetus,  qnod  e 
nobis,  irel  ab  aliis,  nostra  setate  olim 
nsurpata  sit.  Sic  *  antiqanm  jas' 
dicitur  Jos  gentiam,  quod  ana  com 
homaoo  genere  ab  natura  exsfitit. 

*  Vetns  vinum ' .  anni  prioris  vioom, 
ut  loquitur  Ulpianos.  Pofmm, 

47  Qmd  tsfac  esl,  MceU^it]  Lege, 
Qaod  isfac  nk  asslat  1  Scriver. 

57  fiselaaMi  maxtmaai]  Poetarom 
et  Orsecorum  more  dixit  Horat.  ad 
Pison*  <  Loognm  clamet,  Io  ciTCt.' 

50  In  somnts]  Kor*  tvop^  dnm  dor- 
nit  ipse :  *  per  noctem/  at  ioterpre- 


PLAUTI   MOSTELLAR.   ACT.   HI.  SC.  1. 


1967 


tatnr  Donatat.  LamUn. 

02  Mirum  iftdm,  4^.]  Quasi  dicat: 
Qui  fieri  potuit,  nt,  qni  abbinc  an* 
nil  sexagiota  Decatus  fait,  dioeret 
aliqnid  filio  tuo  vigilantl  et  Tideati? 
Doitz, 

66  Nan  me  Acherwniim}  Suspicor, 
ad  reconditiorem  iliani  Orci  signifi- 
cantiam  respectnm  a  poet  a,  qaa  *  re* 
oeptoreiD  mortiom '  intelligi  Bolitam 
teatit  Isidoras ;  nnde  et  '  Oream  * 
natam  et  denemiDatam  tcribit,  pro 
▼ate  qaod  reciptt  aqnai :  qnam 
▼ocem  roperies  et  apud  Pereioni. 
Dowt. 

71  Dtfodii  hueptdtum]  In  terrain 
qnidem  defottam  bnnavit,  fed  non 
rite,  id  est,  jnsto  sepnltaras  honote 
carentem.  Guiker, 

70  ^,  si]  Sic  Oraterm  fcdt,  qnam 
in  vnigatia  esset  Meeiie,  ki  leriptis 
Sed  ei,  longe  probabilias,  qnam  qni 
iJedmt,  quod  quid  sit,  ignore;  nisi 
TOloit  Ceiin:  ted  obserravi  in  aliis 
q^oqne  Planti  locis»  nbi  inteijectlo 
Ista  ponenda  est  et  babetnr  in  meli* 
ortbus  libris,  qnosdam  seriptot  ha- 
bere Sid.  <^ronor.  CMtsrspatl/srtf] 
Andit  intnt  Btrepitnn  Tranio*  Enm, 
nt  occnltet,  quasi  iemurea  percnsae^ 
rinty  attonitns  qnsrit.  Lmnhhu 

78  PerUi  ilHsee  JMk  kme  esntor* 
hstiMi /khuUtm]  Hmc  teeam  Traaio 
moleate  ferent  eot  strepere  intns; 
metnensqne  ne  ret  palam  fiat :  atqne 
if  a  tota  fabnlay  que  a  monstris  nomeo 
habet,  contnrtMtar.  I^irMn, 

79  Ni  wuM^ftthi]  In  nwnifeato 
mendaeio   me  senex  deprebendat* 

82  NVkil  eg9  /prmMo]  Propria. 
'  Forroido '  a  formis,  de  qnibna  kkc 
Indi  fiont,  td  est,  fpectris.  SeuUg, 

88  Non  me  appielUbk]  Sarmo  ad 
mortonm,  a  qna  ae  appellatnm  siam- 
lat  Tranio,  ob  perenmas  fores. 

88  PercMtristei]  Omnino  hoe  adsa* 
rendam,  nt  respielat  id,  qaod  seaax 
supra  fores  tetigerat :  idqne  ad  me* 
tnm  teni  iojiciendum. 


04  FugiiM  aiqui  Hercklem]  Forte, 
/ago  aique  Hereulem  taaacatw.  Scriverw 

05  Heradem  taeora6is]  Ut  A\f((ini4 
icoy  ac  moostrorum  doiMtotem.  8ic 
apud  Aristopb.  in  Plato  Chremylna« 
cnm  videret  horridam  sqaallidamque 
Peaiam,exciaroat»*H/»^iek«al  TTwrnelh 

ACTUS  lU. 
ScBNA  I.  1  SciUetimnm,  if •]  Hie 
*  aatlestas'  non  est  iuafi>9f  sed  d  dirv* 
X^»  id  eat,  infelix,  nt  apud  Horat^ 
Carm«  ii.  4.  '  Credo  non  iliam  tibi  da 
sceiestaplebedelectam.'  Heimt.  Ar^ 
ginU/mnm]  Arg€nhm/€nm  dicitur, 
qaod  datar  ia  fmnus,  id  est,  argen* 
turn  ad  fvuns.  Nunqnam,  inqoit, 
seelestiorem  aaanm  vidi,  argeato  foe- 
nori,  id  est,  argeoto  quod  ad  fcenus 
dator  magis  incoaMBodam,  et  inep- 


15  Ptrgam  twrhar€\  Twrban  abso* 
late  positam  est  pro  tarbat  excitare: 
at  Baechid.  iv.  0.  '  turbat  equas  lig* 
aaui.'  Tacit.  Ann.  lib.  iv.  *  Com  ren 
pente  torbare  fortaaa  ccepit.'  Ttubm. 

19  £lMm  /sIcAar,  4r«.]  Addalius 
Tersas  boa  quataor  ordine  sequentca 
ezpangit;  qaia  panUo  post  iteram  le- 
gantar.  Tmtkm. 

98  Qnam  ptram  vcifeB^  4r«.]  Pro* 
Terb.  de  re  facta  proclivi :  qaod  ni- 
hil ait  negotU  vulpi  dentattssimas  pi- 
mm  edere  :  nt  axpiicat  Erasmna, 
TmAmu 

88  Dimm  dcmrfkmMni]  V.  N.  Asia* 
ikS. 

SI  Sfd«amold«lo]  Hvreathicin* 
terpretes.  Convenerat  Thenropides 
aeoea  ilium,  a  quo  cdes  emeraty  eique 
dixarat,  qam  ia  hisee  evenisse  ex  Tva- 
nioaa  aeceperat*  Negaverat  rendi- 
tar  Tera  ea  esse.  Id  cnm  intelilgeret 
Tranio,  snadet  capiendum  esse  indi<» 
cem,  qni  rem  totam  cognosceret.  *  Sed 
enm,'  inquit,  arersus  a  sene  ad  spec^ 
tatores,  ironice, '  rideto  ot  capias,  qui 
laihi  credat:'  qai  nobis  plas  fidei  ba- 
beat,  quam  venditori;  qui  caossm 
Boatrf»  sit  addictus.     Id  si  feceris* 


1968 


VOTM  VARIORUM  IN 


tam  ftcUe  enm  in  jadicio  vieeris, 
qaam  folpef  piram  comest.  Ea  e- 
nim  proyerbialis  loquendi  ratio  sig- 
nifieat  obtinendl  qnod  velii  faciltta- 
tem.  Bash^m, 

fU  Neque  famu,  ntque  tortem  or* 
gewU]  <  Sort '  patrimooium  et  •nmma 
est  life  capnt  iUias  pecnniv,  qns 
eonfertor  in  societatem,  nt  inde  la* 
cram  fiat :  hine '  coniortes '  et  *  con- 
aortinm/  et  adfini  qoadam  significa- 
tiooe  *ton'  dicitnr  qmalibet  pecn* 
nia,  cal  aceedont  uiane,  yel  reditos. 
Martial,  t.  4S.  *  Debitor  an^ntum 
pariter  cam  sorte  negabit.'  Terent. 
Adelph. '  Etiam  none  de  lorte  in  da« 
binm  ? enio.' 

t6  iV^nliif  Dili  immkU]  V.  N.  Mi- 
lit.  II.  $. 

S7  Jmm  ifto  prtftenfe]  Danitta  me 
adlens  argeotom  poscet  sene  prae- 
aente.  TeafrM. 

41  Mi  Stimrid€M]  Lego,  Sdv.  Mi- 
MrgyrUei  bene.  £t  fenntte  iant^pd* 
{W9ai  argmH'Odimm:  qai  ita  locel* 
Inm  ioblaret,  nt  ? el  os  sibi  yerberari 
pognii,  modo  argentels,  facile  pate- 
retar.  Et  in  Adelph.  Ter.  Donatna 
liqnido  confirmat,  '  Misargyriden  ' 
trapeiits  Plaatini  nomen  esse,  qoem 
frostra  alibi  qnaeras,  si  hone,  qnem 
reprehend!,  amiseris.  Jan,  Gulielm, 
Et  hoc  yolant  scripti,  quorom  alter 
migtanciriiei,  alter  mitarHrUet, 

48  PiUanii^edttimihi]  '  Pilam  in- 
jicere,'  idem  qaod  Cic.  pro  Mar. 
dixit,  *  Qaam  te  secnrim  injecisse 
potas  petitioni  mes/  id  est,  impedi- 
mentnm.  Idem  pro  Planoo,  *  Inflt- 
gere  reip.  securim :'  quod  est  magno 
male  cam  afficere.  Lipnas.  Sumta 
translatio  ex  armatnra  Romaoornm, 
et  prceliandi  modo.  Orayis  armato- 
ras  milites  prater  scotam,  gladinm 
Hispaniensem*  galeam  serearo,  et 
ocreas,  pile  gerebant  dao,  teste  Po- 
lyb.  lib.  Ti.  Undo  et  'pilani'  di- 
cebantor  Ovid.  Fast.  iii.  129.  In 
pneliando  antem  primnm,  medico 
•patio  ab  hoste  distantes,  pile  conji- 


ciebant,  dein  gladiis  res  gerebatar* 
Pili  descriptio  est  apad  Poljbi«B» 
qnem  vide.  Gnmv. 

44  Ett  €trU  art0i»f]  Recte  diylnat, 
COB  dicit  me  inanem  pecanim  ene. 

TOM^^III. 

66  Vmm  ktrdel  Pntabam  aliqua- 
do  rescribendnm,  iienm  k€reU  diea. 
None  nihil  mntandnm  stktoo.  Vtrwm 
iNm,  idem  hie  est  qood  serio  dice. 
Boxhom. 

58  EUf  kereU  na  tu]  Oratio  per- 
plexa  hominis  pertarbati:  anbia- 
tell.  <  odiosos  es,'  ant  aliqvid  tale. 
Dmixa. 

00  BtttuM  veto]  Qnm  petia  acce- 
pisse  te  potas,  com  clamaa ;  scilicet. 
Boxhttn. 

64  SoTtem  aedpe^  4^.]  Vehementer 
tnrbata  est  h»c  scene  .in  ed.  Veoeta, 
adeo  nt  integri  yersos  tranapositi 
sint ;  nee  cohserent  sane  omnia  in  ed. 
Cam.  et  Lambini,  si  paolo  diligentins 
et  ad  sensom  et  r^  vp^roi^aniaMdycr- 
tas.  Ptsfer. 

66  ExtenUthtm]  Ita  in  Ms.  sno  Ca- 
reer, et  in  sois  ad  nnnm  omnibos  rc- 
perit  Lamb,  qoamyis  ille  ex  conjee- 
tora,  nt  ait,  snbstitnerit  exlsmafsai? 
qnod  rectnm  censeo.  Qnasi  dicat: 
Tone  hue  venisti,  nt  te  damando 
mente.  alienares?  yel,  nt  clamaado 
mentis  statn  motns  yidereris  ?  Nonio 
*  externayit '  est  dementem  fecit. 
Doaso.  Rectnm  est,  eenisli  kne  cr- 
tematim,  ^Eaternare'est  externom 
mentis  facere,  mente  alicnnre  pre 
nimio  terrore.  Sic  locntns  est  Ca- 
tnllnss  '  assidnis  qnam  Incttbns  ex- 
ternayit.' Apuleias  in  Apologia: '  ad 
obliyionem  prvientinm  extemari.' 
Idem  alibi  Metam.  ui.  *  hie  exter- 
natns  animi  atqne  attonitas.'  In 
glossis  etiam  yeteribos  id  yerbi  no- 
tatnr,  <  extenudus,  ixf^s  ^pmiw.*  6W- 
niof.  VenisH  hue  txUniaimm]  Volga 
olim  Mtentatum.  Sed  istnd  Mas.  pro- 
batqne  Tornebns,  et  Lambinns  inter- 
pretatnr,  nt  extentares,  expromerea, 
experireria   et  contenderea    yocem 


PLAUTI   MOSTELLAR.  ACT.  III.  SG.  1. 


1969 


tttam*  Camerarins  exieniMmmj  quod 
idem  «KpUcat,  ot  te  clamaiido  inent« 
alienarea.  Affert  «tiain  qaornBdan 
MOfiitanstem,  Lipsint  naUntahmi^  Vi- 
detar  dedlsse  PImotM  occ«ii<a<ic«i,boc 
ett,  nt  nobis  con? iciaro  fkciai  pobli* 
eeyOt  noa  piptilo  differAs.  Festos: 
*  Occentastint  antiqni  dieebant,  quod 
■nacy  conficiam  feoerint,  dicimos: 
qiiod  id  clare  et  cam  quodam  caoere 
fit»  nt  procnl  ezaiidiri  poMit :  qood 
torpe  babetnr,  qaia  non  sine  cansa 
fieri  piUatnr/  Grotuv. 

67  Nic  erit  qmdem]  Ncc  erit  qnU 
dem,  onde  solvat:  nam  dixerat  jam, 
*>  Bon  dat*  non  debet.'  Nam  qui  non 
babet  qnod  det,  ne  debere  qnidem 
videtnr.  Ferre,  inqnit,  boc  potes^ 
q«od  dioo,  an  mavis,  at  aliqno  abeat 
forat?  Saima», 

60  Urbem  exal  Unquai  foetus]  J« 
Oal.  Up  Urbem  exul  ImqutU^  adas 
kmCf  MMM  hdt  Actiu  Atac»  bine  ejec^ 
tut,  expnUui.    V.  N.  Aul.  ii.  2. 

77  Neaeit  qmdem  fiui  fmmui}  Simi- 
lia  Pjthermo  cantori  apud  Atban. 
lib*  XIV.  de  qno  Hipponax,  Xpw^ 

thtnmm  memm  h^uikur^  H  alimd  jiiAi/. 
Tanbm. 

86  Ne  meemeUuBre]  Ne  pergat  eot 
porro  in  te  irritare,  tibiqoe  (nt  Ho- 
rat.  ait  Od.  i?.  16.)  inimicare.  V« 
N.  Trin.  i.  S.  TaaAm. 

86  Vide  mm  moraiwr]  Nnnqnid  ae- 
9ex  in  asora  est,  qain  tibi,  quod  de- 
belM',  extol  vat?  Lemhin*  Qmnff 
rmn^  ei  ^id  ietmr]  Imo,  ne  me  jocari 
pntes,  cfo  accipiam,  si  qntd  datar. 
Liumbifu 

96  Qwui  XXXX^mmea]  Quaei  pro 
fere,  cireiter,  ant  praeterpropter. 
Ter.  Heaut.  i.  *Qoasi  talenta  ad 
qnindeeim  coegi.'  riiii6iii. 

96  Da.  Ne  aaae]  Non  opns  Ad- 
dal.  tnyectione,  si  imagineris,  senem 
admirabandam  et  irato  proaimiorem 
vix  statum  tennitse,  audita  pecnnim 
aomma:  quern  placans  Daaista,  ita 
dixerit,  *  Ne  sane,'  Sec, 


11%  Speeuh  i^am :  eUtrerem  MSfimil 
iBdes  ita  olaras  tamqne  polita  et  ni* 
tide  facie  emit,  nt  com  cquore  et 
planicie  specnli  poasint  eomparari: 
vel»  ut  loco  specnli  esse  poasiat ;  vel, 
nt  speculum  .ex  iis  con6ci  posait. 
JEdea  ed  apeeulum  cfaras*  id  est,  etiam- 
si  enm  specnli  splendore  et  laivere 
eonferantnr,  satis  claras.  Ciorsreai 
memm,  id  est*  ttqoe  elaras  atqne  ipse 
•iaror  elarna  est.  Ttarmb. 

114  roknlia  waagwia]  Canaa  non  est, 
cnr  ae  qnisqnam  oradet,  qnod  in 
Rudente  *  talentnm  magnnm '  faciat 
Plantna,  centum  vigintiminamm  ;  et 
vero  boc  loco  tantnm  minarnm  aasa* 
ginta ;  ai  modo  quia  attendat  aeenam 
dramatis,  cni  tttulns  Rndenti,  e^e 
Cyrenis,  quod  tota  paiaim  clamat  &•* 
bnla :  at  vero  bnjna  fabnlsB  acena  est 
Atbenis,  nt  constat  ex  pinrimis  lociai 
Inter  Atbenienses  igitnr  Attienra  nn* 
meratur  Atbenis  taleatum,  qnod  est, 
minarnm  sexaginta,  ac  proindedno 
bignsniodi  talenta  fiieiont  mines  etn-^ 
turn  viginti.  At  vero  Cyrenis  de  Cy- 
renensi  intfUigi  volnit  poela,  quod 
erat  idem  cnm  iEgyptIo ;  erat  quip* 
peCyrenaica  pars  JEcypU,  etditio-' 
nia  illins:  igitur  populare,  id  eat, 
iEgyptiuro  intetligitur  talentnm,  quod 
erat  dnplnm  ad  Atticnm,  id  eat,  cen- 
tum vigittti  minarnm,  nt  constat  6 
comparatione  eorum  quas  a  Stnbone 
Ct  Diodoro  Sicnlo  soribuntnr,  de  aa- 
nuo  JEgypti  reditu.  PetUua. 

116  Arrkabom]  Arrhabo,  vel  arrha, 
quod  empUonis  nomine  datur,  nt 
constat  fides  de  pretio,  qnod  eonve*' 
aerit.  AgnH.  xvii.  2. 

110  JamofpetUmeridiea']  Hoc  noa 
temere  dictum ;  nam  et  Danistai  dix- 
erat servus,  ut  circiter  meridiem  red<* 
tret:  et  alioqui  post  meridiem  bob 
fere  qnicquam  rei  incipere  solebant 
Romani,  praesertlm  magi^iratns ;  nee 
paeitci.  7^nie6. 

120  Ahaelwe  kune  queuo  oomtlam} 
FoMilteaconvitium  est  in  bomines  im* 
poroft.   Sic  Luciil*  de  Trcbell.  '  Mar* 


Delph.  et  Var,  CUu. 


Pkmt. 


6  I 


1970 


NOTiE   VARIORUM   IN 


cebat  febm»  seniam,  fomitas,  pns.' 

12S  l/jioiitiMiR0p(ii«pela«]Eot,qiii 
plus  petebant,  olim  cmmm  cecidisse, 
oemo  dobitat.  An  Tero  leg.  xii. 
Tabb.  an  edicto  praetoris  id  fiat,  dit- 
pntant.  Ego  non  ilia»  ted  hoe  cen* 
too  factnm.  Ravard. 

184  UtiMvkimm]  Sc. convertam. 
iMmb,  Certe  deest  forbam.  Uniea 
Htera  mntata,  lego.  Quid  ego  nmnc 
ogmm^NmUnfpiaMMmhiMefn^xmim 
mmdaeiumt  Em  *mu$e  ade$  h^m  dU 
eamJUium,  lu  distiognendom  ac  le- 
gendnm.  Sthiuu. 

186  CtMdum  herck  miMvi  em  opH^ 
nmm  nMNtfodam]  Calidmm  mendacum 
interpretatnr  Lanbinus,  qood  non  eit 
cogitatam,  ted  ex  tempore  natan, 
$tptkiw,    £t  hoc  placet.  Twibmtm. 

187  Quiequid  Dei  dicmU,  id  reehim 
ett  dieere]  Optbni  et  antiqaistinii  co< 
diee$  hmbentt  id  rectum  est  dicere,  Et 
>le  legendam  est.  Alii  pro  rectum 
repoaneront  certum,  aut  decretum,  Sed 
mala  loci  conatructione  derepti  annt. 
Ordo  est :  Dieere  qnlcqnid  Del  dl- 
cunt,  id  rectnm  ett.  Quicpdd  DH  dt- 
cuut,  qnicqaid  ex  tempore  dobitanti 
taggeritnr.  Deorom  Instincto  id  iog- 
geri  credebant  veteres.  Vide  Apal. 
de  Deo  Soeratts.  Boxkoru. 

188  DH  iBtum  perdwmt]  Scil.  Danit- 
tam»  qoi  me  torhavit,  ut  nomeo  ven- 
ditorii  Kdinm  exeiderit.  Et  h»c  lo- 
qnitnr,  nt  aenex  aadiat:  Ula  vero, 
MM  f«toac  (senem)  poCtvf.  nt  tantnm 
•pectatorei. 

140  Bonan'Jide]  Locnt  ett  ex  am- 
bigoo :  qnod  tneat  in  his  Serbia,  bonam' 
fide  f  qnse  senex  aliter  dixit,  alitor  ser- 
yns  accepi^  Nam  senex  qosrebat 
ex  servo,  bonane  fide  loqneretnr,  hoc 
est  seriooe,  et  vere  id  diceret,  emtas 
sdtis  esse  a  filio :  servns  antem  in 
aliam  sententiam  accepit,  ant  certe 
se  accipere  simnlaWt,  quasi  qnsrat 
ille,  bonane  fide  aedes  emtas  slot,  hoc 
e8t,ntrom  dolus  mains  in  aedibas  Ton- 
dendis  adbibitns  sit,  an  bona  fides. 
Itaqiie  sic  respondet,  si  argentom 


venditori  promissom,  ae  pactnm  r«d- 
ditoms  es,  bona  fide  aedeia  emit  fili- 
ns;  si  minus,  bona  fide  non  ensit.  £x 
bit  iotelligi  potest,  actiMies  bonae 
fidei  eas  demum  proprie  appelUriv 
qnibns  postulatnr,  ut  fides  data,  be- 
ne, atqoe  nti  par  est,  senretnr.  Hae- 
tom* 

158  Semttum  cemnUi  ta  cor,  ifcJ]  Fa- 
cete  et  erudite  cor  *  senatun '  appel- 
lat ;  ut  et  Epid.  i.  2.  Apul.  Apelof. 
'  Cui  nulla  fundi  cora  sit,  impensius 
cetero  corpore  os  coleodnniY  quod  es- 
set  animi  Testibulom,  et  oratiopis 
janua,  et  cogitationnm  comitiom :' 
scilicet,  quia  ex  ore  cogitationes  aai- 
mi  in  apertom  prodenat.  Aliaain- 
eptnm  sit  dieere,  cogitationea  in  ore 
eoncipi.  Mamertinos :  *  Versari  cia- 
pit  in  sacri  pectoris  comitio  coaaala- 
tns.'  Sc.  Gent. 

ScENA  II.  1  MeUuM  aamo  Aac  miki 
aoa  /uit  damt]  '  Bene  esse/  Tvnaws 
Titam  omnem  voluptariam  compieo- 
titur.  Joa.  GuL 

5  Nee  quoMdo  escu]  FaUnm  eat,  ia 
Mss.  repertnm,  Ne  quod  mi  adus 
lUEor.  Unde  ineptissime  conjieitar, 
Nee  quando  ett  cuUmm  mcrmnii  umgit ; 
quod  scil.  sit  construeodnm.  Nee  est 
quando  magis  meruerit  cnlinauScrip- 
ti.  Nee  quid  ett  ctuna  memml  aa^: 
unde  faciendum  cam  Casaaboao  et 
Acidalio,  Nee  quaudo  etea  ana  meju- 
verit  mugie:  nee  scilicet,  foit,  at  su- 
pra: 'Nee,  quom  me  melius,  mea 
Scapha,  rear  tue  defveatam :'  dieit 
autem  'jnvare  efcam/  ut  in  Capti- 
vis :  *  Neque  unquam  qnieqnam  me 
jnvat,  quod  edo  domi.'  Ueratius, 
'  Ccena  brcvit  juvat.'  Jnvenalia,  •  ma- 
gis ilia  jovant,  qu»  pluris  enmnlar/ 
Valerius  Flaceus,  '  Quod  nMm-  ta, 
nata,  dapes,  non  nlla  juyabant  Tem- 
pera.* Qnintil.  Decl.  398.  *  Juvat  au- 
tem cibns  post  opus.'  Acad.  *  Ne* 
qoidem  cauna  meruerit  magis.'  Grt* 
aop. 

6  ilfeltaa  ^aom  proadiaBi,  qmam  mli- 
tumpdedit]  Non,  inquit,  temere  et  ca- 


PLAVTi   MOSTBLLAR.  iLOT.  III.  SC.  2. 


1971 


sn  id  fieri  lUieo  in  mentem  venit,  cum 
lautiot  cotidiano  prandiDin  apponi 
inihi  viderem:  et  certe  illod  erat: 
meridiaoam  a  me  operam  impetrare 
▼oloit.  Non/orte,  Plantinnm  est,  ouic 
itX^y^ts,  Qt  apad  eandem  nostrum. 
^  Non  temere  est,'  in  Bacchid.  *  Non 
temerarinm  esty'Aulul.  Idem  valet, 
'  Non  de  nibilo.'  Propert.  *  Non  sum 
de  nibilo  blandas  amator  ego.'  J. 
Chd. 

8  Non  bmau  aranitit  ut  de  pnmdte] 
Mos  erat  Teteribns,  qui  etiamnum 
obtinet,  ssstivo  tempore  mertdie  som* 
nnm  levintculnm  capere,  quem  Var* 
ro  Re  Rust.  i.  1.  'somnnm  insiti- 
cinm '  ippellat  elegantissime :  *  Ego 
bie,  obi  nox  et  dies  modice  redit  et 
abit,  tamen  sstivo  die,  si  non  diffin- 
derem  meo  insiticio  somno  meridiem, 
vlvere  non  possem/&c.  Meunku, 

10  Toia  turget]  Casin.  ii.  5. 

24  Te  ipse  jure  ophmo]  Quia  tibi 
ipse  malefiicis :  dum  ultro  abis  domo, 
non  roodo  ab  uxore  non  ejectns,  sed 
ab  ea  blande  in  cubiculum  allectos. 
Lamb. 

26  floe  kabei]  Hoe  kabet^  et  Aa- 
bet:  vox  propria  in  gladiatores  vul- 
neratos,  aut  irretitos ;  vel  insnltantis 
adversarii,  vel  vnlgi  acclamantis.  Do* 
nahta. 

S6  Sie  decet,  vi  hondnea]  Quasi  di- 
cat:  Philolacbes  est  cormptns  et  vo- 
luptarins :  sapienter  igitur  facis,  qui 
et  non  adverseris,  sed  morem  gcras. 
Terent.  Adelph.  iii .  4i  '  Verum  quid 
facias  ?  ut  homo  est,  ita  morem  ge* 
ras.' 

40  Muiiee  herele  agUie  ettaiem}  Mu* 
eiee  vivere  quid  sit,  docet  hie  ipse 
Plantus.  Huic  confine,  <  Tibicinis 
▼itam  vivere/  hoc  est,  laute  quidem, 
sed  alieno  snmptn.  '  Jus  hoc  est  can- 
torum  et  poetarnm  ut  sacrificent  sine 
fnmo :'  id  est,  laute  epulentnr,  nullo 
sno  sumptu.  Taubm.  3lu8ice  idem 
est  quod  concinne,  eleganter,  quod 
Graecis  ioterdnm  est /loiwucSs.  Inter* 
pretes  vnlgo  malunt  ex  more  canto- 


rum  Isteet  laute,  et  sine  sno  sumptu. 
Nam  jus  can  torum  et  poetarum  est, 
inqnit  Athenssus,  &ca*ya9^ir,  id  est« 
kmie  epukari  tme  sua  impema.  Sed 
hsee  interpretatio  loco  PlautI  non 
quadrat.  Groiioe. 

41  EieetiU]  Pro  Optimo  et  eligen* 
do.  Sic  factum  est  *  ductile '  a  duc- 
to;  'apertile,'  Ovidio,  ab  aperto. 


40  Qmdett?  ^aomodo]  Scribe,  St. 
i^uid  e$t  f  Tr.  Quomodo  peemme  po* 
fuil.  Si.  Qat  ne  mkdwta  erat  iiUo  in 
terram  mniehae  t  £o  modo,  quo  mo- 
do  quo  pessime  potuit ;  ventus  nem* 
pe  deseruit  ratem.  RespondetSimo: 
Eamne,  quss  Jam  subducta  antehac 
tuto  in  terram  fuit?  fletas. 

60  SMmeta]  Subducuntur  naves 
ex  alto  in  portom;  dedocnntur  ex* 
portn  in  altum. 

5S  F«Imi  «I  veliea]  Cui  boni  ac  se* 
cundi  aliquid  obtlgerat,  ei,  ominis 
canssa,  gratnlabundi  dicere  sokbant, 
<  Feliciter,'  aut  <  Feliciterquodagis:' 
cum  significarent,  cupere  se  enm 
perpetno  eadem  felicitate  uti.  Con* 
tra,  cui  male  et  adversus  aoimi  sen* 
tentiam  erat,  eum  alloquentes  dice- 
bant,  *  Vellem,  qus  velles  :'  cum  in- 
dicarent  dolere  sibi,  quod  illi  male 
esset:  ac  si  dicerent,  Vellem  tibi  ita 
esset,  ut  tn  quoque  velles ;  mihique 
»gre  est,  qnoid  tibi  quicquam  prseter 
voluntatem  tnam  evenerit.  Sen.  Ep. 
Lxvii.  '  Adspice  M.  Catonem,  sacro 
ilU  pectori  sttvissimas  manns  admo- 
ventem,  et  vuluera  parum  demissa 
laxantem.  Utrum  illi  tandem  dictu- 
rus  es  :  vellem  quse  velles  et  moleste  ' 
fero?  an  feliciter  quod  agis?'  Mure- 

tUi. 

58  Patrone  eohe]  Sic  eos,  quorum 
patrocinio  usuri  erant,  salntabant. 
Etiam  hae  formula  manumissi  patro* 
nos  sues  salntabant. 

64  Tom  Hquidue  eei,  guom  liquida  e$$e 
tempestae  eolH'}  '  Turbare'  et  *  liquare' 
contraria  sunt,  et  In  liquore  ponon- 
tnr:  quod  vel  ex  Plant.  MostelL  ii. 


1878 


NOTifi   VARIORUM   IN 


1.  liqnM;  uM  servnlnt,  'EfficUm/ 
inquit,  *qn«  facta  hie  turbafimas, 
Pfofecto  at  lii^aDt  omnM  et  tran- 
quilla  lint.'  Inde  ad  alia  traoiferan* 
lor;  nt  Miqaida  «thra/  qnn  oppo- 
oitar  tarbido  aeri :  *  liqttidiM  ignii ' 
est  porni*,  teonii,  darus :  *  liqQidom 
auapicinm/  £pid.  ii.  2«  Miqntdiua- 
nlmiit/  Paeod.  i.  ft.  Tmmek. 

69  AwUnUaaum  €t  pariieum']  Nota- 
ri  merator,  in  privatit  edificiit  faisse 
•t  ambslatiooM  et  portieos.  GuiktTn 

70  Quid  emuowmiani]  Th  iinatm 
mp€tp9fe6kqin ;  unda  boo  di  tam  atiiite 
venit  in  mentem  ?  Twmek, 

70  /ma  edepol  vtro^  ^re*]  Imo,  in- 
qnit  Siroo»  contrarium  fit :  nam  cnn 
nbiqne  loeornm  nmbra  est,  sol  ad 
yespertinnm  tempos  a  niatatino  ns- 
qoe,  qitasi  creditor  importnnas,  Me 
pro  forilMis  adstat. 

80  \i  m^]  Sic  et  Senrios  in  JBn. 
▼•  nbi  dooet,  ad?erbia,  ai  nomina  fi* 
ant,  dMUoari:  ita  in  Hilito,  <de 
Tesperi  ana.' 

81  Hkc  n0t«  refcrenda  ad  prmce- 
dentem  acenam  i.  aotns  hi.  vs.8l4 
Orfidnm  Aae€8l]  Lambino  danista  sig- 
nifiemt  ovationem  aaam  de  fisnoro 
roolestam  esse  Tranioni;  qnamvis 
diaeedat  Hie,  se  nihilominus  fcanns 
anblato  elamore  Bagitatoriim,  et  pro- 
inde  hoc  pacto  ei  moleatom  ftitnrom* 
Qnod  eontemnit  Acidalias,  et  bane 
versnm  yolt  ease  Traniooia,  ac  traji« 
ciendnm  post  ts.  1S5«  Oniterns  pn- 
tat  cesaare  aliornm  oommenta  et  ip* 
ains  Acidaliiysi  tribnatiirTbenropidl 
aeni,  qni  aeqaentem  proniintiat.  Ego 
▼ero  nihil  innovarl  raalim.  Non  de- 
terrent me  tna  con?icia,  inqnit  da- 
nista:  alius  me  stimnlos  et  potentior 
urget.  ^Calidnm  hoc  est,'  nempe 
negolinm  qnod  ago :  exactio  scilicet 
peciiniie  ad  certam  diem  debits  sta- 
tim  vnlt  et  diligenter  celeriterqne 
fieri.  Sic  Epid.  i.  2.  '  Hnic  homini 
opas  est  qoadraginta  minis  eeleriter 
calidls.'  Jam  qnis  oon  videt  qno  loo- 
gios  abeat  oopia  recipicndi  debit! 


danist»,  eo  pejoa  enra  nri  et  vexari 
meta  amittendomninummomm?  hoe 
est,  ergo,  etsi  procnl  abest,  orit  male. 
Ludit  ambigiio  rev  wren.  Negotiom 
boc  nrit  male,  (id  est,  me  solUcitai, 
inquietnm  bibet)  pr»ter  natnram 
aliornm  ignium,  qui  non  nmnt  pro- 
col  remotos.  Groaoe. 

8ft  Quid?  SwrnmUii  ccyna  eU,  ti 
umbrmm  nam  kabui]  Argnte,  aed  aai- 
brose  et  obscure.  Sarmudia  eaim 
nominatiTns  antiqnos,  nt  *»nmnatis,' 
'infimatis,' '  cujatis:*  pro  qnibas  ooa 
Ssntnof,  snannas,  dicererooa  :  qnod 
olim  P.  Valla  etiam  monnit.  Allndit 
antem  ad  patrmm  raam  Plantns :  ai- 
qnidem  Sarsina  nna  ex  Umbric  ei* 
vitatibns  Straboni  lib.  v.  Silins  lib. 
Till.  '  his  Saraioa  dives.*  Etiam 
PUnios  iir.  8.  *  Sarsina '  agooadt. 
Jam  vero  Umtrm  bipartitm  notioaia 
est,  significans  non  mode  *  aercm  In- 
mine  cassnm/  nt  ait  Lncret.  sad  ct 
nsnlierem  ex  Umbria  prognatam.  In 
qno  ambigno  poeta  ludit. 

91  Vekk  hie  Milkt,  ifc.}  Vekii, 
dixit,  non  gerii ;  qoia  mnlns,  equns, 
camelos,  bos,  vchicula  sunt.  iMmbm* 
<  Clitellse*  Horatio  Sat.  i.  6.  sellK  doa- 
saariss  sunt,  jomcntis  imponi  con- 
snetas  ad  onera  commodina  geatanda. 
Sensns  ergo  hujns  versus  est :  Qnem- 
admodnm  hero  meo  cliteUas  impooo* 
ot  vehere  facio;  nt  super  ilUs  omne 
onns,  hoc  est,  doloa  et  fallacias  aaeas 
imponam  ;  ita  et  hie  alter  aeaex 
Simo  vebit  clileUas,  &c  boc  eat. 
uterqne  probe  Indificatna  est*  P^ 
iodet. 

95  Jtfiofns  SMN^  earns]  Qnem  hie 
miseret  ineptiarum,  in  qnas  putat 
incidisse  interpretes,  vellem  miser- 
tnm  esset  sni.  Quis  enm  docnit 
'  magni  oneris  esse,'  nt  intelligaton 
fernndi,  capiundi,  Latino  non  dici? 
At  000  eodero  roodo,  '  escm  maximn 
esse,' '  majoris  cibi  esse,' '  mnlti  meri 
esse/  <  magni  laborls  esse'  Plautns, 
Varro,  Horatiusdixenint.  Abslioeat 
igitur  corrigere,  Magni  saal :  earns 


PLAUTI   MOSTII.LAR.  ACT.  111.  SC.  2. 


1973 


^icifidd  impontu,  vtlUmt*  Groeor. 

96  Hand  ieio^  an  eoihqvtar]  Potuit 
•ervns  inter  molitiones  istat,  nt  fit 
in  malis  cousiliU,  treplfUre ;  ant  certe 
Buuuiare,  nofo  aliqno  ct  e  re  nata 
consilia  sibi  naoc  toliito  opot  tnt» 
Taubm. 

.  104  SimiUfiar€  $orbereqmt  htmdf^" 
cik  est]  Nan  '  duat  ret  niagnat  prtt* 
•ertim '  (ait  Cic.  in  Philip.)  <  aon 
modo  agere  uno  tempore,  ted  ne 
cogitando  qnidem  explicare  qnis-* 
qnam  potest.* 

Ill  C7I  Mtaf  rantHol  «i6t]  Venditi^ 
one  resciftsa. 

119  Sibi  quiiqw  rmi  metU^  Ita 
Mas.  Cam.  et  LamlK  Profefb.  mstl^ 
cnm,  qno  significatnr,  sibi  qnem^e 
consnlere.  TVntfon. 

118  Redhibire,  4«.]  <  Redbibitnm 
id  propriedicitnr,  qnod  redditam  est 
improbatnmque  ei  qui  dedit,  item** 
qne  rnrsnt  coactut  est  habere  id  qnod 
ante  habnit,'  Festiih. 

129  Ttmpiam]  Thenropides,  cui 
alind  persnasum  erat,  hoe  adferb. 
■on  potest  eoncoquere.  '  Tanqnam ' 
et '  quani'  vocals  similitodinis  sunt, 
DOB  veritatis. 

ISO  /if KM  perdtutwrem]  Cieero  llfo. 
I.  in  Verr.  <  lenonum,  aleatornm,  per^ 
dnctomm  nnHa  mentio  fiat.'  *  L«no« 
net '  sunt  seortorum, '  petductores ' 
etiaas  invitamm  personarom,  et  in 
qaibttf  stupra  exeretta  legibas  vindi- 
cantnr.  ^scor. 

1S6  £o  preiio  empH  fuerant  dtn] 
Cum  pjiilcros  postes  Huidaret  alter, 
hie  responderet:  Sane  tali,  id  est, 
piilcro  pretio  aibi  emptos.  PuUrum 
est  Inculentum  pretinm :  undo  '  pnl* 
ere  vendere,'  et  similia,  apad  Nos- 
trnni.  Addai. 

140  Ab  ta/fmo  twrtnH  ieeat"}  Tarnies 
is  est  Vitrnvio,  qnl  $pt^  Orace  vo- 
catur.  Ut  intelligat  vermiculatos  et 
Opnttfi4ffTovt>  Jam  *  seeare '  et  *  cse- 
dere,'  aptum  verbnm  ei  ret.  LnciU 
Hub:  'Lans  opns  omne  perit:  sqnal* 
lor,   tines   omnia  csdant.'     Nam 


Offeci  itivriv,  nt  jc^irTcofai  bwh  ^9&¥, 
Sedig. 

148  PmU\f9gM»  opiftx]  Intelligo 
Poennm :  hi  enim  lignario  opere  cla« 
rneront:  nnde  multa  fabrics  ligneo 
opera  ab  iUia  nominsta,  at '  lecti  Pa- 
nic! '  Plin.  xxxiii.  11.  *  fenestrse  Pn« 
fiicans '  Varroni ;  et  *  torcolare  Pce- 
nicam '  eidem ;  et '  coagmenta  Pnni- 
cana/  qno  fideliter  hsrebant,  nee 
biasoebant,  apad  Catoa.  Itaqne  ab 
hac  mente  Plaatas,  com  volt  osten- 
dere  sdinm  postes  hiare,  ait  non  esse 
factos  a  PcBBO  fabro:  nan  enim  hias- 
cerent  commissars,  si  Psnns  faber 
eas  conjunxisset*  &a%.  Paltipbagos 
opifex  barbaroa,  aeeipiendom  de  Ro» 
mano  opifice,  PaHe  nt  plorimnm 
na^  snat  yeteres  Romaai.    Res  aota. 

144  Qaem  arete  doranmit,  ^re.]  Quia 
conoivere  dicontar,  qui  dormilant: 
«t  apod  Cinaam  lectos  est  versiealas, 
<  Jam  gravis  ingenti  conoivere  pnpu-« 
la  somno:'  ideo,  cam  in  foribas 
janetnras  esse  minime  laxas  servus 
ostembvet,  dormire  eas  ridioole 
prias,  dein  etiam,  coaaivere  jocala- 
riter  dicit,  ex  ocolis  donaitaDtiam 
dacta  metaphora.  PoKHea. 

147  Ftdtfa'  pictem,  mM  ImdifiMiur] 
Hoc  fingit;  nam  nnsqaam  hsc  pietu- 
ra  in  sdibas  Simonis  erat.  Per '  cor- 
nlcem'  Autem  se  Tranio  iatelligit; 
per  *  volturios'  senes  duos:  vel 
propter  capitum  canitiem ;  vel  prop- 
ter defloccatam  ealvitii  deformita- 
tem ;  vel  etiam  ob  avaritiam.  Ikmta* 

IMAttuuloadvM  Mure]  Ad 
vat,  id  est,  in  eam  partem,  abi  vos 
estis.  Facete  enim  jnbet  senem  in 
eam  partem  ocnios  fiectere,  nbi  ambo 
sunt ;  quasi  ibi  sint  dno  voltnrii  pic* 
ti :  cam  tamen  alii  nolli  voltorii  es* 
sent  prster  senes  Ipsos,  quos  Tranio 
per  wiiUwrio9  significat.  Dmaa, 

16 L  Mdt»  dieof  ^v.]  Totos  hie  le- 
cas  in  ambigno  est.  '  Habere  matte- 
rem;'  *  malierem  cnm  aliquo  esse;' 
Orscis  ^iwfihii,  et  oiawtacir,  daclore, 


1974 


KOTA   VARIORUM   IK 


eandein  rew  exprinere ;  nt  eniBi  due- 
Ut  exercitom  is,  cni  ptretexercitttt; 
ita  *  dnctare  iD«ll«reiii '  dicitnr  ii, 
eoi  ilia  obtcmperat  mMiferaqne  eit 
in  reban  omoibot.  Asim.  i«  8.  et 
alibi.  Terent.  *  ^—m  dnctat  gra* 
tiis?'  Muni. 

169  FMmm  ne  emtt]  SciL  tit  ali- 
q«a  mordax  in  introitn,  qn«  domos 
cottos  in  te  ignotnm  ssTiat:  qnen 
Seneca  de  Ira  in.  ST.  *  canem  ca* 
tenarium'  appellat.  Ut  sibi  cave* 
rent»  qui  domnm  ingredi  vellent,  in- 
Mcriptam  erat  janaa  longif  litterii, 
CATS  CANBM .  Qala  non  tolan  vivns 
eanii  accabare  tolebat,  sed  etiam 
•calpl  vel  janan  appingi  com  isU  in- 
icriptione.  Popm, 

16$  Ett.  Th.  M  eanii  eti,  4v.] 
Nihil  eft  dobii,  qnin  pro  etf  hoc  loco 
nbiqne  legendan  sit  St:  et  a6t,  pro 
uH :  hoc  mode :  St,  M  omit,  $t,  M 
dUrectat  $t,  Mm'  kimc  in  fNakM  cm* 
tern?  At  etmm  rettut  tt,  M  ittine» 
Si.  nihil  perieuU  est,  age,  Inteijec- 
tioaes  enim  Hem,  O,  Paptt,  Au^  St,  et 
timiles  animi  motam  exprimentea, 
•vpe  acioris  smit  non  poets;  adeo- 
que  ad  vertnai  non  pertinent.  Sekop- 
ptat. 

165  TtM  flneida  ettf  qnmn  eit  aqua] 
Tarn  plaeida  eat  qnam  mare,  cnm 
tranqoillnni  eat.  Nam  et  '  aqna  * 
dicitnr,  com  nqoata  eat,  ut  in  tnui« 
quillitate;  *  nnda,'  la  tempeatate. 
Turweb. 

SCBRA  HI.  S  AhUetoMmite]  Nihil  ad 
banc  rem  Scaligeri  Megmihut*  Scri- 
beodnm  cnm  Tomebo  d^Miaa,  id  eat, 
vili  fenditaa.  Sic  Phaedma  Fab. 
LXiii.  '  Agroa  abjiciet  mcacha,  nt 
mnndam  paret :'  nbi  opportune  ele* 
gantiaaimna  Tan.  Faber  addidit  ex 
Terentit  Adelph.  it.  7.  '  qnas  qnan- 
tnm  poteat,  Aliqno  abjioienda  eat : 
si  non  pretio,  gratiis.'  Ad  quod 
offendit  Onidetua  anbjiciendo  M^ 
gendn.  1. 86.  ^  1.  D.  Mandati :  '  Qoid 
enim  fiet,  ai  exigno  pretio  hi,  cnm 
qoibua  tibi  commnnia  fnndoa  erat. 


rem  abjieere,  vel  necaaattate  rei  la- 
miliaria,  Tel  aliacaaaa  cugei eatur  ^ 
Groaav. 

9  Mereimtmii  UpiH]  Gr»ciamni; 
in  qno  anblntelKgitor  Ivtica,  vel  po- 
tioa  i,  nt  Plato  de  Repnbl.  I.  Tt. 
"AwtXXar  Soi^toWar  ^§pfioX^fl  Tale 
illad,  a(  Z^  Tif  inyt !  Item,  i  Zn, 
T^  AcvfoTiyroi  Twtf  ^ptuS^l  Eaoem 
ref^rendom  illod  ^neid.  xi.  ^  Jnt- 
titia^ne  prina  mirer  belline  labo* 
rnm  V 

21  Egon*  ab$  te  amtim  nom  emert, 
^.]  Itane  impmdena  aim,  nt  mibl 
aba  te  non  caveam  ?  Comici  ^doat 
aeaea  deliroa  et  credoloa ;  aed  tamen 
ita,  nt  habeant  aliqaod  almnlacram 
pmdentic  Lamk, 

28  Covi rede:  com  miMdffteegrali- 
am]  Qoodnnnquam  decept«aaam,id 
non  tibi,  aed  meaa  prodentis  debeo. 
Aeidal. 

ACTUS  IV. 

ScBNA  I.  6  FaeimU  m  mole,  ^.] 
Dicitnr  ^pecntinm  facere  a  male,* 
qnemadmodnm,  *  aea,'  <  divitias  facere 
a  male ;'  quod  antiqnnm  eat  et  ele* 
gana.  ApnI.  lib.  ti.  *  nial  noa  patetia 
aea  de  malo  habere:'  nhl  <  de  male 
aM,*fortia,  latrociniis,  frandiboaqoe 
partnm.  Sed  Plautna  in  ambigoo  In- 
dit.  De  Mc2a  enim  peetMnm  Toeat  of- 
femmentaa  et  vibicea  e  verberibaa : 
qnia  *  dare  malum  '  eat  *  verberarcet 
plectere.'  AcidaL 

8  Awgeni  ex  panxUUi]  PmxSU  non 
mntand.  in  peaxtUa,  aed  ambignapro- 
nnnciatione  pro  hoc  Ipao  rapinodnm. 
Ut  apectatorea  utmmqne  exandive- 
rint,  dnbii  magiane  e  palo  aeu  pax- 
illo,  an  panlo  aeu  panxillo  pecaliam 
aogeri  diceretur.  Ad  hone  jocnm  et 
aenaum  certe  aingnia  terba  dacont. 
£t  vide  ordinem  :  Peculium  faciont : 
|d  ex  panxillo  aogent :  ita  theaao- 
mm  parent.  Parantnr  enim  theaaari 
paulatim  augendo.  AeidaL 

11  Exmnctrahm]  Eat  a  coiyectura 
Camerarii :  nam  in  Maa.  ejaa  et  i 


PLA.UT1   MOSTBLLAR.  ACT.  IV.  SC.  2. 


1975 


nnUii  Tett.  edd.  loons  hie  ita  eonci* 
pitur :  FiKimU  a  msUo  pecuUOf  quodue* 
qwuMt  .  .  •  I  Augint  ex  pauxiUo  •  •  • 
deparmil  |  Mihi  in  peetore  eonnUi . .  • 
OTotem  rem  jniuM,  \  Qtmm  ut  mewn, . .  • 
I  m  ttiUiucfiat,  ^-c. 

\A  Si  AMtc  imperabo]  Obscnra  ad- 
nodam  tont  ista ;  nee,  credo,  gena- 
ioa :  nee  placet  alionun  ezpoaitio« 
Cooabar  poUai :  Utque  uH  vUem  mt- 
benai:  Sic  kMic  imperabo:  probe  tee* 
turn  kabebo.  Hoc  seosii:  Ut  porro 
evitem  verbera,  sic  haic  ori  impera- 
bo  (quod  cnm  gestu  pronnociandum ; 
nt  diglto  labrnm  coroprimat)  probe 
tectum  habebo,  scil.  os.  Notnm  enim 
inter  praecipnas  servi  virtntes  silen- 
tinoi.  Loquitur  igitnr  taoquam  de 
tecto :  Qt  doocnt  etiam  quae  seqnnn- 
tar.  Ptflorit. 

19  PeeuUtui  prodigi]  Qui  non  ser- 
vant  tergnm  snnm  a  loris  sartnm  ac 
tectum  :  nempe  cum  officii  sunt  im* 
memores.  Sallustins,  '  Alieni  appe- 
tens,  sui  profnsus.'  Herat.  Od.  1. 12. 
'  animae  prodigus.'  Licet  etiam  pro- 
pria interpretari,  qui  pecnlinm  pro* 
fundunt  in  lustra.  Lamb, 

as  /r»  vti  mt^  for€»  pastern]  Hsc 
et  que  prsecedunt  verba  sunt  senro- 
rnm  demi  desidentium,  et  servum 
fmgi  irridentinm.  Ire  vis  aliqno  in 
popinam  ut  te  farcies,  sicut  mul» 
solent  fractis  retinaculis  pastnm  ire. 
ImMh.  Bemt  mereina\  Pro  benefae- 
tis  meis  banc  mercedem,  dicteria,  sc« 
mordacia,  retuli. 

SCBNA II.  1  lUl  bwtedaf]  Illi  non 
possunt  passive  snmi,  de  his  qui  loris 
bttbnlis  csednntur.  Ista  quippe  ter« 
minatio,  in  compositionibns  ex  verbis 
et  nominibns  factis,  agendi  habet 
signi6cationem.  Bucedas  igitur  suut 
qui  boves  stimnlis  caduot.  Videtur 
hoo  proverbiom  tunc  fnisse  usita- 
tum ;  Boca^da  vel  bubnlcns  ille  poti- 
ns  erity  quam  ego  stm  restio.  Sabnae, 
lUi  bucaddB]  Vernm  est  ista  termina- 
tione  ex  nominibns  et  verbis  compo* 
aita  habere  agendi  significationem. 
Sed  quale  potcrit  esse  proverbium, 


ant  qno  sensn  commodo?  '  Bubnlcns 
ille  potins  ertt  quam  ego  sim  restio.' 
Non  dnbinm  est  quin  Plantns  voln- 
erit:  illi  potins  tanreis  ant  loris  e 
bovillo  corio  ca^dentnr,  quam  ego 
rommittam,  nt  casdar  reatibus.  Sed 
qnemartmodom  posteriore  verbo  abn* 
sns  est,  nt  *  restionem '  dixerit  ilium, 
qui  restibns  caeditur,  qnnm  re  vera 
'  restio '  sit,  qui  facit  restes,  non  qui 
illas  patitur,  ita  et  *  bncaedara,'  quem 
mortui  incursaot  bovea,  quem  boves 
casdnnt,  qnum  proprie  sit  is  qui  bo- 
ves  csBdit.  Neqne  enim  '  restionem ' 
hie  accepero,  qui  se  snspendat,  ut 
volnnt.  Persa  ii.  4.  *  Caedere  bodie 
In  resiibns.'  Gronov, 

9  Herui  tarn  omoI]  Mss.  ambo,  quia 
te  eratut  amat :  id  est,  sratns  pro  pe- 
cnnioso»  divite.  Malospina  ad  lib.  i. 
Epist.  ad  Atticnm. 

10  OevU  doUnt]  Vide  notas  Asinar. 
V.  1. 4. 

11  Taee  tie,  faber,  qmi  cudere  soUs 
plumbe9$  nummos]  Tace  tn,  qui,  si- 
mnlatis  officiis  et  speciosis  dictis  ac 
factis,  hero  persuasisti  te  esse  frugt 
servnro;  cnm  neqnam  sis.  *  Urates 
obulos '  Plautns  vocat  Oraecornm 
XoXkou;  et  KoXXifioutf  qnoRvia  parvi 
pretii  nnmnlos.  Tales  etiam  Roman. 
'  lupin! '  et  '  plumbei '  illi  nnmmi : 
de qnibus  Plant. hoc  loco,  et  Martial. 
Ep.  X.  74.  Catmdf, 

13  Nwit  heha  me,  ife.]  Planti  ver- 
sum  exsulantem  in  veterem  sedem 
restitni :  praesertim  cum  ei  nihil  pos- 
sitobjict  praeter  libertatem  sermonis. 
Lege  antem  Julia  non  verba  moechan- 
tin,  sed  facta  puniri  receptnm  est. 
In  duobns  enim  Vatic,  haec  insemn- 
tnr:  Sbr.  Suam  Sol  ipee  ctdtieeUam 
oportet.  Ph.  Si  sobr,  quse  germana 
Planti  verba  esse,  ne  Carneades  qui- 
dem  ille  dnbitaverit,  qui  dnbilare  in 
omnibus  solet,  4ec.  Ita  et  Dolabella 
Cesarem,  qui  '  delitinm  Nicomedis ' 
andiebat,  *  spondam  interiorem  re- 
gitt  lectics,'  ab  eadem  caussa  dixit. 
lApe. 

16  Ubi  obtemperem]  Ita  Mss.  tamen 


1976 


NOTiS   VARIOHUM   IN 


Lamb.  leg.  lMifMr«M,  qaati  diets, 
Parcam  maledictis  in  te»  com  lu  mi- 
lii  noo  potds  parcere?  qnoroodo  et 
Horat.  Od.  in.  S4. 

19  Qait  hi$  iti}miam  /oribu§  dffem^ 
M]  Qni  fores  aperiat,  oe  a  me  ef- 
fringaotor.  Propria  valde  ntos  est 
verK>o  *  defendere/  pro  aroere»  aver* 
tere.  8io  Cssar :  *  £t  quod  btllom 
noo  intiilerit,  sod  defenderit :'  id  est, 
repnlerit.  Isps. 

82  Pai€r,iiMitaMi  e$  deUeiUM»]  Pato 
scribeodam,  Puerniminm  «f  delicaiw$. 
Deltcati  paeriy  qui  in  delictis  hero* 
mm  tiiornm,  et  catamitl.  SaUimriMi* 
Pmer^  nmhm  «•  idtcMhu]  Alladere 
Plantom  ad  delicatosy  qni  et  '  cata- 
mitl' dicebantnr,  fero:  nibil  alind 
earn  dicere,  eoqiie  seribendnm  nimi* 
ni«9  noD  fero.  Nam  <  nimiam  es  de« 
llcatiu/  est  niminm  India  Tel  ilia* 
dis,  DOD  serlo  agis.  Ut  Measechm. 
II.  $.  « £ja  delicias  facii :'  Milite  iv. 
1.  <  Vldemodo.^  Pa.  Vab  delicaCns, 
qiue  te  tanqnum  ocnlos  amet.'  Poe- 
nnlo  1.  9.  '  AssHm  apiid  te  ecenm« 
Ao.  At  ego  te  elixns  sit  volo.  Mu 
Knimvero  here  delicias  facts.'  Gro* 

NOV. 

86  Ceribrom$  arte  esl]  Cerebro 
male  tifectosi  meote  commotos.  Ho* 
rat.  Sat.  i.  5.  *  Cerebrosos  prosiUt 
anas/  id  est,  ^^p^x•^•'  i^  ^^9uy»or, 
qui  Virgil,  dicitur  *  prvceps  animi/ 
et  'irsB  impatiens.'  Brrag  pertentj 
*  Fngit  te  ratio;'  at  loqiiitar  Amph. 
1.1, 

40  PiwMr^pssMM  afullais  et]  Qaa- 
al  dicat,  Formosos  eqoidem  es,  sed 
istiformss  mens  non  respendet*L«iii-> 
6iiiiis. 

61  Aique  t6t  meUttioiUi]  Hoe  sic  ez- 
plicandom :  Betn  inierdam  idem  est 
qnod  valde  aut  moltom.  Sic  aactor 
«le  BeMo  Hisp.  '  Bene  maltis  valne- 
ribas  adfeeti  in  oppidnm  se  eoniale- 
root :'  et  *  bene  magna  prions  mari 
pars  dejecta  est.'  Sic  et  ^  bene  po- 
tiiiii '  dicimns,  qni  mnltaro  bibit.  Cir. 
Faiii.  Ep.  VII.  29.  <  £ul  domum  bene 
potus  seroque  redieram.'     Sicigittir 


*  meliascale '  ptorsas  Idem  est  baei* 
re,  qnod  plMScalnm.  Et  frostra  GM- 
lielmns,  nepltmuU:  fnistra  Grateraa 
ffuriuMotk.  Nee  satUfaeit,qai' bene,' 
'melius/ 'optime  agere'  notat  dici 
et '  maU  ageotes.'  Gronav. 

58  Oesftaafam  PkiUi^Otem]  Repo- 
sitomid.  Lego,  desttnoteai  PkiMa 
eki;  aotiqne,  nt  *  Chremi.'  *  Desti- 
Data/  empta:  <  destinare '  eaim  e»l 
emptiooe  facta  arrbabonem  dare; 
eeterom  pretinm  in  diem  differte.  J. 
GuL 

67  iSSscfrrtams]  Omnibas  modia  e>* 
secrandus.  Virg.  JEm.  in.  *  Aari  sa^ 
era  fames.'  Horat.  Sat.  i.  8.  *  intea* 
tabilis  et  sacer  esto.'  Vide  Maerob* 
III.  7.  et  Festom  ia '  Sacer.'  f\tmkm. 
'  68  U  vHHenuU emttrif^ ^re.]  }Aj* 
perbole :  dicitur  in  honiMm  masi- 
meprodigam.  Hercoll  enraa  decimm 
voventnr,  qaas  hie  facete  *q«aBetam ' 
appellat.  Cas. 

70  AmbwrH  mitetQ  ei  etradimk  o«r- 
hmuuUu]  Id  est,  moerore  conficietor 
et  couiabescet.  Loaift. 

74  lAbtiUM  pmmuim  #st  teTg9  !*•] 
Jocas  senis  in  puernm :  quo  ligBifi* 
Oat,  pKualam  non  habere.  Libertas, 
bquit,  prnula  est,  o  peer,  tergo  too : 
et  cum  liber  ooo  sit,  psnnla  earet, 
qna  tergnm  tuum  tegas:  coi  peer 
retpondet  acutistime  et 'facetlssiMc, 
sibi  metum  domini,  et  coram  oficii 
esse  loco  pssnnUe,  qaa  tergnm  tt*gat : 
signiBcans,  sibi  tectum  et  tatnm  a 
verberibns  esse  tergnm  son  psrnala, 
sed  domini  nieta  et  cnra.  Lsmih 

ScBMA  III.  8  Efferri  wmiwmm]  Sci- 
licet et  funera  ducta  per  forum,  prm- 
cipue  iodictiva.  Dimi.  /ioiic  Aot. 
Rom*  lib.  IV. 

12  Promiii  form]  Quasi  dicat : 
Ne  tpem  tibl  facias,  a  me  ad  coenam 
te  vocatnm  iri,  nt  solent  peregre  ad- 
▼enientes:  quia  ipse  alio  jam  eoo- 
dixi,  neqne  domi  ccenabo.  '  Promisi 
forat,'  veins  loqnendi  modas,t»r«rep* 
lis  gram,  nt  videtur,  repngnans.  Sed 
non  sine  caussa  ita  dicitur;  tnoe 
enim  inotus    intelligitur :    valetque 


PLAVTI   MOBTBLLAft.  ACT.  V.  8C.  1. 


1W7 


lermo  Me,  *  proraiii,  m%  itmnin  fo* 
rat/  Utitor  hac  forma  in  Men*  i. 
a.  Sticbo,  et  alibi  patsim  Plantot. 
FMtor. 

as  Muwn  Mt  iUe]  Lefre,  Micwm  kI 
Hit  hie  g€9$erUy  dtpn  tu  himc  abet,  ntg* 
9ti% f imffifcvi ?  Ai  qu» diet  Heins. 

28  Non  mihi  ^midemt  4pr«]  Ego  aio 
coBJicio,  Non  memini  ^mdtm  kercU, 
pnum  M  dsbea^  etdo*  *  Si  debes/  hoe 
eat,  qaaailoquidem  debet.  Si  con* 
janctio  indicativo  juneta,  rem  ma** 
git  iodubitatam  facit,  inqnil  Pritcia^ 
out.  Dittold. 

.  8S  Md^ieort  A«c]  Fortan  Atac,  vl 
et  verti^  teq.  Ut  ionoat  Simoa  to* 
Initte  reformare  vdet  tuat  Tbenropi* 
deal  ad  exeinplom  domnt  tn» ;  ticnl 
•upra  pr»  ae  tolerat  Tranio« 

S6  FectanonAateMlii]  'A^^trUn* 
lx*H  id:qaod  »ccidit  derepeate  per- 
terriUt.  Ceai. 

ACTUS  V. 

ScBiiA  1.  1  Nawci  HON  erit]  Nmn* 
fum  teu  fumct  alii  dicebaot  ette  id, 
qaod  in  olea  nnceqne  Inlot  ei| ;  alii, 
opniQiD  rernm  putanien  i  9lii,  fab^ 
granoip,  qaod  bapreat  in  faba»  bilo ; 
alii,  Qucit  jnglandit  Bfiedioei  dittepi* 
mentum ;  alii,  ex  mU  ica^  oltxl  con- 
traclum*    Ita  Fettiu. 

6  Ostium  qumi  tu  migifiorUiJ  Hcc 
ajntaxit  ett:  Palefeci  forea  horti, 
quod  eftt  ostium  in  angiportu.  Fign* 
rata  tyniaxis  '  foret,  quod  ottiuni,' 
Horii  foret  eraot  otiium  in  angipor- 
tn.  AcidaU 

0  AiqM$  iUi  mi]  NuUam  aibi  mo- 
raei  adfenint»  quin  me  fegregent. 
Atq^f  pro  'KUiim.'  PfUaiar.  Sie 
Epid.  II.  2.  23.  Bacchid.  ii.  8.  48. 
Mercat.  ii.  1.  32.  VirgiU  Oeorg.  i. 
SOlr  <  Non  aliter  quam  qoi  adverio 
vix  flomine  Itmbnm  Remigio  tiibigit, 
ai  bracUia  forte  remitit,  Atqne  illuni 
in  praeccpt  prono  rapit  alvent  amni.' 
Liv.  XXTI.  87.  '  Hinc  Quintium  ti* 
roal  pugnantem  hortantemque  anoa 
iocaatnm  liaata  tranafigit.   IUe  atqoe 


prttcepa  cnm    armb   proeidit  ante 
portam.'  GroMoe. 

10  Rem  vorti  in  meoftro]  Ubi  ege 
fideo  litem  in  meo  foro  agi,  ita  nt 
Don  pottim  recutare,  quo  minnt  jn- 
diciuo)  accipiam  et  patiar,  tnm  qoan* 
torn  fieri  potett,  facio  idem,  q.  &c. 
Hoc  eo  referendum,  quod  jore  civiU 
extra  annm  fornm  nemo  jndieiom  ae« 
cipere  cogitur :  in  tno  aotem  debet. 
Et  actor  rei  non  reua  actoria  fornm 
^eqnitnr.  Ltmbin* 

10  LudificalfQ  foriifm]  Tergum  fla* 
gria  et  loria  variabo.  1cm8. 
^  21  Coptaadam  tit  cum  iUocJ  Cnn 
Traniene.  Inaolentina  panllo  'cap- 
tare  cum  aliqno:'  aeq.  tamen  ac« 
etiam  dixit  *  cavere  cum  aliqna.'  Acr 
tiua:  '  Contra  est  eundnm  cantimel 
captandom  mibi.'  AciduL  Sic  '  orare 
cnm  aUqnOy' '  qnerl  cpm  aliqno,' '  oa« 
culari  cum  aliquo/  Planto,  tt  aliia 
freqncntia.  Gr9U09. 

22  ilfittcmliiifeai]  Tranionemcap* 
tabo,  ot  piacem,  miaaa  linea.  Eat 
antem  hoc  loco  <ta«a,  illud  linami, 
cujna  extreme  bamua  annexaa  eat. 
Seneca:  'teniit  tremnlqa  linen  pitr 
cea.'  Mart.  iii.  58. '  Tremulave  cap- 
tnm  linea  trabit  piacem.' 

24  Lhttior,  4rc.]  Aatutior,  8cii4rff- 
pot.  Irridet  berum:  et  aigni6cafaei 
atoUdo  facile  eaae  verba  dare. 

88  Dm  ego  iitue  idem  UW]  Me  jnar 
jorandum  ei  datnrnm,  ardea  filiun 
emiaae»  et  argentnm  dediaae.  Ita  vnl* 
gatam  leciionem  interpretatur  I>m- 
binua.  Sed  ee  hand  dubie  eat  cer- 
rnpfa.  Neque  tamen  detnni  verany 
aliquot,  quod  vult  Acidalina.  AnI 
fallor,  ant  acriptit  Plantua,  Neque  $$ 
kat^e  mdte  vendidisae^  uepie  eUti  e$$e 
wrgeutum  doium,  i>urtl.  ^1*^:0  ieiue 
idemiUi.  Cum  jutjurandnm  dare  pel* 
lireretnr,  diceretque  ae  neqne  venr 
didiaite  apdet,  neqne  argentum  acce- 
pitte,  ego  negavi  vera  ette  itta  quip 
diceret.  Eetpon»io  Tranionit, '  Quid 
ait?'  id  eit,  quid  turn  dixit,  cnm  tn 
negarea  vera  ea  eaae  qnes  dixeret^ 


1978 


NOTiE   VARIORUM   IN 


plane  iU  leg^i  poitnlat.  Boxkom, 

45  Aram  occupabo]  Abripi,  ant  in 
JQt  vocaii  non  posfnnt,  qni  ad  aras 
et  fana  Deoram  confnginnt.  Cic.  pro 
Domo  ana.  Plant.  Rnd.  iii.  9.  Dno 
perfngia  habebant  serW,  anun  et  de- 
precatorem :  nnde  illnd  Ter.  Hean- 
tont.  V.  8.  '  Nee  tu  aram  tibi  nee 
precatorem  pararit.'  De  ara  babes 
ezempla  apnd  Comicot,  et  in  jure  de 
aertis  ad  statnas  confngientibns:  de- 
precatornm  mentio  etiam  in  Phoroi. 
nbi  'precator'  dicitnr.  Meminit  et 
JC.  de  aedilitio  edicto.  Arc  antem 
in  teena  vera  et  propria :  dextra 
Baccbo  in  tragoedia,  Apollini  in  co- 
madia  :  sinistra  ei  vel  Deo,  vel  Diva, 
vel  heroi,  vel  dvi,  cni  fiebant  Indi, 
ant  jnsta,  ant  parentalia.  In  iis  ver- 
benss  imponebantnr  Apollini,  nt  est 
in  Andr.  Ter.  iv.  4.  Baccbo  hederc 
SeaHg. 

47  Tibi  frandAo^  ne  tji(«rUtel  qum* 
stio]  In  bac  ara  tibi  ero  qnasi  in  pra- 
sidio  coUocatns,  ne  interest  qnssiio. 
Praridere  verbnm  est  operantinm  in 
Casto  proprinm ;  in  qno  Plantns, 
more  soo,  ex  ambifuo  losit.  J.  Gnl. 

64  Nimifi  phu  $apw  iedetU]  •  Ro« 
manna  sedendo  vicit/  inqnit  ille;  et, 
*  sedendo  prndentiores  effieimnr. ' 
Snbest  antem  jocns  ex  ambigno* 
Nam  et  qui  aram  occnparant,  qui* 
qne  ad  aram  Deos  venerabantnr,  et 
precabantur,  sedebant ;  et  qni  de  re 
aliqua  consnltabant,  sedebant.  Cn- 
jns  rei  canssa  forte  ista  est,  quod  ju« 
dex  animo  conitante,  et  sedato,  et 
bene  coroposito  esse  debet.  Talis 
antem  magis  esse  potest,  cum  etiam 
corpns  est  qoietnm*  Qno  et  Plantos 
bic«  sed  Indens  respexit.  PoUetMs. 

65  Turn  connlia  firmiora  aunt  de  dt- 
ctntf  locts]  Qnod  apnd  Rom.  plemm- 
qne  senatns  haberetnr  ia  templis  pe« 
orum,  ot  in  side  Concordis,  in  tem- 
ple Jovis  Capitolini,  Honoris,  Pacis, 
&c,  torn  reges  in  templis  sedentes 
suit  eivibus  jura  <labant ;  et  item  in 
templis  legates  ad  se  missos  audic* 


bant.    Yirg.  Mn.  et  th.  t.  Lamb. 

58  Qatc  nikU  ^tuuH  swf]  Quasi  di* 
eat :  Nos  dno  adeo  probi  snmos  M* 
laciarum  arti6ces ;  nt  si  qnis  tcrcias 
ex  fallaciis  lucmm  facere,  et  nobia- 
cnm  eundem  qnsratum  fiictitaatibva 
eertare  yelit,  procol  dnbio  frigeat  ille 
fomeque  pereat.  Lamb* 

64  Imdiu9  dittimoarim  fiW]  Seri- 
bendnm  augnror,  Nwifnam  gJfpW  id 
h$die  vmUmM  diuignmerit,  tibi  Jn/s- 
beba  igmm  et  atrmeafa,  camber,  eir* 
eutadmi*  DIssignare  aliqaod  faeinas 
tritnm  antiqnis.  Jam  sic  easendava* 
rat  Acidalins,  sed  aliter  interpoasi* 
mns.  Nee  rontandnm  tibi  in  mtUd^  at 
Ille  ladebat.  Svpias  ia  Ubris  aali* 
qnis  deetiaare  scriptam  offendi  pro 
deeignare  vel  dasi>afurg.  Saimaa. 

65  Jam  jabebe  ignem^  ^]  Ab  ara 
ne roinem  licebat  vi  abripere :  at  ta- 
men  arcerentur  inde,  admovebaat 
igaem;  atqne  Ita  non  ab  homtoibos,* 
sed  a  Deo  ( Vnlcano),  amoveri  crude- 
bantur.  Tan.  Neque  igne  taiitaa 
admoto,  sed  et  dansis  tamplia  et 
tecto  eomm  sublato  identtdeui  eKm 
factum,  ut  perirent,  qni  ad  araa  et 
templa,  ut  asjla,  confugerant.  No- 
bills  est  Nepotis  in  Pansaaia  leeea : 

*  In  sBdem  Minervsp,  qa«  Chaldeecaa 
vocatur,  Pansanias  cenfugit.  Hioc 
ne  exire  posset,  epbori  vaWaa  ^|oa 
»dis  obstruxemnt,  tectumqae  sent 
demoliti,  qno  facilius  sub  die  inter* 
iret.'  Ita  asyla  fugientibua  ad  ea 
snbinde  erant  exitlo.  Boxfc,  JEfaar- 
wtenta  earmrfex]  Acad.  Jam  jabe  ig* 
asm  et  aanaea  camifex.  Qnod  cum 
mirarer,  recurro  ad  excerpta  Mas. 
Codd.  Camerariorura,  qnsB  mibi  le« 
gavit  Parens,  in  qnibns  invenio  toti- 
dem  verbis :  *  V.  C  scmwa*  Dec.  Sar- 
nem.  Ed.  pr.  Yen.  camem.'  Sic  ibi. 
Gruterus  transsilnit.  Sed  profecto 
scribendnm.  Jam  ia6«6o  igmem  et  sor- 
UMN,  cafaifeXf  cireamdaru  SarpO| 
(unde  *  sarpta  vineta '  apnd  Fes- 
tnm,  et  *  sarpnntur  vines,')  sarpi- 
men,  sarpimentum,  contractius  sar* 


PLAUTI  MOSTBLLAR.  ACT.  V.  SC.  2. 


1979 


men  et  Mrmentnin.  Itaque  *  stmieii' 
«t '  larMeDtam '  eadem  res,  nt  *  vi- 
meo'  el  '  vimcntniii.'  Atqne  nt 
verios  coosteti  memioeris  postremtm 
In  Jmbebo  bob  coalescere  cum  prima 
sjHaba  ? ocis  seqnentis :  qnaii  asset, 
Jsmjmbthod  igntm  et  $armen :  et  est 
Iriichaieiis  perfectissimas.  Neqae 
enim  dabitandom,  qnio  aeripaeilt 
jaWa  PlawtM,  etsl  seripii,  JMbeo, 
jmbOf  Jube.  Verso  pnsced.  yeniebat 
in  meDteoi,  NMsquton  adep$l  hodie 
tmifttcs  decUjMntris,  Qaia  sedebat  io 
ara,  nusqaam  inqait,  inde  vestigio  te 
nioyeris,  qain  plectare  :  et  scio,  qai 
ezcitem  te :  jnbebo  eniin  tibi  '  te* 
dasqoe  et  fragmina/  at  Ofidius  lib. 
Tilt,  loqaitur,  vel,  at  noster,  '  igncm 
et  sarmen  circnmdari.'  Grcmav. 

ScSRA  II.  9  De  €ana/aeiQ gnUiam] 
V.  N.  Mensebro.  act.  n. 

82  Swrge,  ego  Utie  aaeedeni]  Orator 
aorgit;  jadex  coosidet :  nnde  dictsB 
avnt  in  jure,  *  seuiooes  jodicaro.' 
Orator  stat,  ad  mi^orem  prophasin 
mctioais  et  proDanciationls.  PoUt* 

85  Jam  miaorts,  4^.]  Non  tanti 
Ikeio  damaaro,  qoam  dedecos.  Gm- 
ter. 

86  Bene  herde  faehan,  et  factum 
guMdeti]  Hoe  aotiqai  moris  erat,  turn, 
quando  non  poenitere  se  fact!  dice- 
rent,  sed  yoloptatem  ex  eo  capere : 
'  Oandeo  factum,  si  quid  tibi  feci 
qnod  placet.'  Palm. 

40  ImpetrabUia]  niOoM^cpos;  qni 
facile,  quod  ? ult»  impetrat.  Sic  mm* 
sibiHe  vox,^ycpyirrci(Ss,  persaadere  ef- 
licax.  *  Deleni6ca  et  soada  facun- 
dia '  appellatar  Symmacbo  iii.  6.  Sic 
Terent.  Pborm.  i.  4.  ^  eaossara  vinci- 
bllem  '  dixit,  qnsB  facile  vincat ;  in* 
terprete  Donate. 

4S  Si  ho€  puiet  feeUse]  Pudoran- 
tiqols  smpe  pro  poena.  Pndor  antem 
erat  in  colpas  coofessione.  Si  qnls 
alios  hoc  maxima  facit  elegans  ille 
Taciti  locos:  ^Vistilia,  prsetoriafe- 
milia  genita,  licentiam  stopri  apod 
sdiles  Tolga? erat ;  more  inter  vete- 


res  recepto,  qoi  satis  poenamm  ad< 
versom  impodicas  in  ipsa  professione 
flagitii  credebant.'  Hsec  ejos  verba 
snnt,  his  Plaotinis  simillima,  extreme 
lib.  II.  Annal.  Boxhorn, 

44  Ditpwiet.  Tr.  dai  !•<«»]  Sane 
omnibus  oodieibos  igaotom  est  rh 
daif  inventom  Acidalio :  sed  non  po- 
test sententia  melins  expleri,  nisi 
malis,  Ca.  Dispudet,  da  ittam  veniam. 
Tr.  Qmdme,  Sic  Casina  ii.  8.  S4. 
omnes  omnino  scripti,  Bona  muttafa- 
eutm  uxorem :  obi  reqniritor  latens  in 
similibos  Uteris  rh  clam.  Est  etiam 
phrasis  Plant!  'dare  aliqaam  veniam,' 
pro  dare  alicui  veniam.  Sic  Casina  v. 
4.  25.  '  Censeo  ecastor  veniam  bane 
dandam.'  Sic  enim  tcripti :  obi  vol* 
go  addidernnt  huie.  At  est,  qoi  mi- 
rifice  torbet  totum  hunc  locom,  et 
tamen  de  commentis  snis  vetet  dnbi- 
tari.  Facit  primom,  suppUen  jam 
kabeoaatU.  Qoid  opns  illojamf  dein- 
de,uto  tenia  quid  mi  flet  nunc  jam? 
sed  qoid  est  if  to  tenia?  ant  qais  ita 
locotns?  Demos  tamen  inlelligi  pos- 
se, data  vel  impetrata,  cur  mi  1  An 
non  hoc  est  fateri  ignorantiam  iUins 
veteriboi  freqoentissimi,  qmd  me  fiat  7 
deniqoe  Tamen  ft  me  pudei  ?  qua  parte 
melios  est  qoam  tamen  etai  me  pudet? 
Gronov. 

40  Fac  iatamcunctam  gratiam]  Nee 
bene  eo9junctam;  sed  pessinie,  Fac 
iati  mteum  iatam  gratiam  corrigitor. 
Elegantissima  aotem  vetus  lectio : 
nee  male  interpretantor  integram  et 
plenam.i  Cimcficf  est  oniversus.  Ut 
antem  *  data  hsBC  venia,'  '  data  ista 
venia,'  est  hole  et  isti  data  venia,  itm 
*  facta  cuncta  gratia,'  est  facta  cunc- 
tis  vel  nniversi8,qoi  peccassent.  Flo- 
ras IV.  12. '  Sic  obiqne  cuncta  et  con- 
tlnoa  totios  generis  bumani  aut  pax 
Ibit  aut  pactio  : '  ubi  Freinshemios 
certa :  ego,  si  qoid  motandom  esset, 
ima  mallem  :  sed  defendit  volgatam 
hie  Plaoti  locos.  Gronov. 

49  PesfKM  premam']  *  Pessom  ire,' 
perire  est;  ot  'pessom  dare,'  per- 


1980 


NOTJfi  VARIORUM   IN 


d«re:  et  in  etdem  lignificatione, 
*  pessum  premere;'  docUi  traUtione 
n  re  maritiroa.  OloMarium,  'Pes* 
snadat,  /9u9ii%i*  icarairorrffci/  et  alte* 
rum,  ^KaTofMli^m,  dewiergo,  pegmtnuio.' 
J.  Onl. 

50  ReiUU]  Reroanet :  reiidet  in 
ara,  expoDit  I^mbiDtts;  minas  rec- 
te.     Significat   eoim  fiestam  senri 


magoiftce  et  eonfidcnter  adaUsti»i 
in  conteosptam  senb*  Ideo  noBat 
earn  Callldamatea,  nt  qnieMat,  Imb 
eat,  aodestior  iil»  et  aenem  irritate 
deaipat.  Qaod  certe  ad  aedenUm  in 
era  dieere  opus  oon  foiaaet.  Qnid  i 
quod  ab  ara  jam  aorrex«rat1VmBi»  ad 
ilia  verba  CalUdamatiat  'Surge:  ego 
iitio  adsedero.'  PiM^rii* 


MEN^CHMEI. 


.  Prologub.  8  Oaifi€i  rt$  geaia$  A» 
ikiuU  MrftniMail]  Interdnni  tamen  fin- 
gitnr  i  cmnii^  rmi  ^pdfLOfros  esse  non 
Athenis  Atticis,  aed  in  alia  urbe 
Graeci».  CaMtt6. 

II  Hoe  arguwuutwrn  Gradaaif  4r^] 
Qaati  dicat  hoc  argamentnm  One- 
cam  sermoneni  imitator;  non  tamen 
Atticnro,  aed  Sicolum.  Siciliam  ao- 
teni  eosermone  olim  naam,  qni  neqne 
plane  Onecoi,  neqne  plane  Lations, 
aed  quasi  cionns  qnidam  ex  ntroque 
mist  us  esset,  e  Cicerone  et  Asconio 
intelligl  potest.  Iroo  '  tritingnes  Si* 
oiilos '  appellat  Apnl.  lib.  xi.  quod 
Oraece,  Latine,  et  Sicule  loquerentnr. 
Mm-eU  Latioa  et  Oermana  loci  hu* 
jus  interprelatio  hvc  est :  Argomen* 
turn  bojus  fabuls  Orvcissat  quidem, 
(in  Siciliam  enim  ploriml  olim  Corio- 
thiorom,  Acbiyorum,  et  Doriensium 
confluaerant,)  non  tamen  AuicisMt, 
sed  SicUicis»itat,  hoc  est,  merosSi- 
culos  (ii  Menaeobroi  potissimum  sunt) 
reprsesentat.  Est  antem  th  iSldltcis* 
tUoif  speciei,  ut  loqounlnr,  frequen- 
tativsp.  Ut  enim  ab  Italia  dicimns 
Itatos  et  Italicos  ;  ab  ^tolia,  Mio^ 
lus  et  iEtolicns;  a  Osptnlia,  Gstulna 
et  Osetulicns;  ab  altis  alia;  sic  a 
Sicilia  fit  Don  solum  Sicilos,  sive  Si* 
cuius,  sed  etiaro,  ut  boc  loco,  Sicili- 
ens.    Itaqoe  a  Siculo  fit  SicUisso;  a 


Slcilicus  antem  Siciliciaso;  et  tandem 
Sicilicisaito,  freqnenUtivora.  ^btr. 

16  Fcnon  ^  Urrf^  Ait  ae  oon 
parce  ant  reatricte,  sed  copioa*  «t 
abnndanter  trgomentnm  fiabnls  nar- 
ratnmm.  Cic*  ad  Att.  vi.  1.  'Sic 
ilia  jam  babeat  pleno  nodio  verbo- 
rnm  honorem,*  dec 

Ifi  Tmtwm  ad  mammdaan  aiywcn- 
Iwn]  Ita  Mss.  Cam,  TaU^  forma,  E* 
pid.  IK  2.  '  nibil  in  ea  re  captio  est.* 
Pseud.  I.  6.  'Cum  apnd  te  parum 
Siet  fides.'  Similia  constmatio  ill! 
Terent  Enn.  i.  6.  *  mibi  panun  ba- 
beat  fidem.'  V.  N.  Baccbid.  lu.  6. 
Gra^ 

46  FkgUitriir]  Per  prarconea  pror 
clamari;  ut  Gyton  iUe,  apud  Petron. 

49  Pedilnu  rcdeaadam  ett  waki]  Al* 
ladit  ad  pedes  carminom.  Tnhnu 

64  Ni$i  qtd  argentmm]  Notant  bic, 
qui  velat  aliquid  Epidamni  curari, 
nisi  argenlnm  dederit,  nugaa  actn- 
rum.  Intelligo:  sed  quare?  Nibil 
enim  Epidamni  potest  sine  pecuoia 
corari.  Hoc  non  iutelligo:  neque 
veram  causaro  puto :  sed  quia  tabel- 
iarii  non  sunt  in  opera  gratuita.  Jo- 
catur  antem  de  se  quasi  pedibns  re- 
dituro  EpidamnuiD,  quo  non  nisi  ora* 
tlonem  convertit.  At  sequent!  verso, 
qui  dederit,  majores  ait  nngas  acto- 


PLAUTi    MBNiECHM.  ACT,   I.  SC.   1. 


1981 


rum.  App»ret  id  qnidem  vel  c«co. 
Bt4  cur  boc  i  Damnom  eoim  taotuni 
ipid  Cpidamnios  potest  cnrtri:  et 
ad  id  mail  ominis  nomen  vennitiisi- 
iii«  allnditar*  Hoc  Toro  ioeptnm  et 
intairain.  Jam  eDim  de  se  loqnitnr, 
at  no*  itaro :  neqae  alind  volt  qntm 
friistra  fottirnn  et  perditnrnm  nnm* 
nios.  Itaqae  iisdem  verbis  ntitnr  in 
Pcen.  prolog-  vs.  80.  ubi  fingtt  se  re- 
verti  Cartheg inem.  Grmiw. 

65  MagU  nu(jore$^  ife.'\  Qnia  mihi 
tam  stalte  pecnnisin  dederit  niliil 
anse  rei  curaturo.  Eftt  aiitem  Helle- 
Dismos :  qao  utitnr  et  Prol.  P«eiiuli : 
item  Virg.  in  Cutice:  'Qui  roagit 
aptato  queat  esse  beatior  wo  V  Ari. 
atoph.  ad  verbnm,  Tts  ytip  ydnmo  imK* 

67  Epidnmnieniii  iUe]  Nota,  hnnc 
rectnm  casum  non  habere,  qno  refe* 
ratnr.  Sed  lioc  est  comimm:  hapc 
enim  negligentia  imitatur  sermonem 
qnotidianem,  quo  maaime  coaioedia 
ntitnr.  Licet  tamen  dicere  referri 
posse  ad  Terbnai  ^  Adoptat/  quod 
▼ertn  4.  seqnitnr :  et  versnm,  Bt  /J6e* 
roncm,  et  itvtrk  wap4p999w  legi.  Lam^ 


69  LAirmrum  nM  SvUia]  Non  de* 
bebat  quidera  Insolentias  arguere  hoe 
Lambinns :  sed  nee  vernm  est  allndi 
ad  Terbnm  '  parere/  oajns  nsos  est 
et  enm  de  llberis  et  de  tiivitiis  agitnr. 
Qnis  noo  miretnr  aeumen  ?  Niminin 
non  Tidebat  rh  mri  hie  poni  pro '  sed/ 
nt  s»pe  hnie  nostro,  Ciceronif  Livio 
aliis.  Perinde  est  igitnr,  qnasi  dix« 
isset»  £i  nihil  erat  liberornni,  sed  di< 
¥iti».  Liv.  lib.  xxiv.  ^  Apparebat* 
que  non  id  roodeatia  militnm  ant  dn* 
clsvuiii  ad  conciliandosTarentinomm 
animos  fieri.'  Noster  Persa  i.  S.  *  Ni- 
bil  swat  cmdsPy  nisi  qnas  madidas 
glutias.'  Rnd«  iv.  2.  *  Neqae  piscinm 
nnciam  hodie  pondo  cepi»  nisi  boo 
qnod  fero  in  rete.'  Growao. 

02  Qaom  ipte  0bHi  ditm]  Nihil  bic 
inctirdcndom  parentbesi,  neqae  le* 
gandnro,  ftM  ipse  o6tt<  die*    Qni  enim 


potissimum  venit  ei  in  mentem»  nt 
qno  die  testamentom  fecerit,  ras  pe- 
teret  et  in  torrente  periret  i  Qnasi 
non  solerent  TOteres  in  longinqnos 
casns  testamenta  habere  parata,  et 
pront  eorum  matarentor  fortnnss  at- 
qne  amici,  sepe  mntare?  Non  est 
dnbitandnm,  quin  vere  Acidalins  et 
Gruterns,  ^aom  t/MC  obiU  diem.  Pne- 
sertim  cnro  eodem  modo  in  Poennio : 
*  Et  is  me  heredem  fecit,  cnm  obiit 
Ipse  diem.'  Soceessorero  bonorum 
ac  nominis  reliqnit,  cum  ipse  mor* 
tnns  est.  Granor. 

63  PluffenW}  A  'plnveo;'  nt  <an- 
novit'  apnd  £nn.  ab  *  annnveo.'  Sea* 
Uger. 

€5  Rapidas  T9;fion\  Fliivios  imbri* 
bns  aoctos  snbmovit  pedes  mercato* 
ri  illi,  qni  pnemm  Mensechmom  sur« 
rlpnerat. 

66  In  maawmm  maktm  eruetm] 
Crux  boc  loco  non  in  adstricta  iila 
significatione  pro  gabalo,  fituri»tf,  et 
patibolo  accipitnr  :  sed  in  laxa,  pro 
omni  angore,  crttcittu,  atque  exitio ; 
nt  hie  pro  homine  aqais  merso.  Zips. 

74  fiiMi  f^imUafl  Videntnr  fami- 
Uap  etiam  bi»trionnm  fnisse,  nt  gla« 
diatomm  :  cnjos  rei  an  exemplnat 
alibi  qoam  hie  exstet,  ignore  Don^o* 

ACTUS  I. 

ScKMAi.  1  Jnvenlas  naaMa  Jeeit 
Peaicalo  mt&t]  Ut  servis  conditione 
parasiti  proximi  snnt,  Ita  hi  eomm 
qnoqne  moribns  lepide  obiqne  et  cor 
piose  exprimendis,  Plantns  nrbanam 
snam  msticitatem  ingenii  varietate 
amoBnitateqne  temperavit.  Twrmkia* 
Ad  cxcotiendnm  pnlverem  nos  magfs 
ntimor  vnlpinis  candis,  veteres  etiam 
bnbolis,  qnln  et  penienlos  ad  exter- 
gendas  meosas  bnbnlos  fnisse  credo, 
imo  et  pictorios :  unde  *  penienla- 
mentnro'  pro  canda  Amob.  dixit. 
Et  nan  solnm  ad  penicnlorum,  sed  et 
ad  moscariornm  qnoqne  osnm  candia 
bnbulis  utebantnr.    Et  qaemadmo- 


1982 


NOTiP   VARIORUM    IN 


dnm  PUatas  Parasito,  quod  menias 
cxtergerety  nomen  iodidit  Penicnlo ; 
Ita  etiam  Theopompni  Comicus  anom, 
qas    lances    lingendo    detergebat, 

vocavit.  ScaUg* 

6  Ad  mdhim  ^ecidii  malum]  8t  ad 
malam  culpc  homini  accedat  malom 
pceoaB.  Poena  enim  est  malnm  pas- 
sionis  propter  malnin  actionis,  ut  in 
sdiolis  loqnnntnr.  Boxhom. 

9  Januam  Hma,  4^.]  Ego  mallm  le« 
gere  e  Mss.  Cam.  item  Excerptis  Pali, 
oaitm  Uma  praienmt :  nam  vet.  codex 
Nonii  ante  annos  c.  Veoetiis  excn- 
sns»  diserte  soggerit  aiiam.  Oruter. 
Ita  omnino  scrtbendum,  nt  et  habenl 
vetostiisimi  codices,  Amu  vincnlam 
est  quo  pedes  vincti.  Ex  eo  dimi* 
antnm  '  annul  as/  ? el  *  annlus/  ut 
veteres  libri  scribnnt.  Inde  in  vete* 
ribus  glostis,  oaolas  exponitur  Soierv* 
Xio^6pos,  (rvfiwo^urBtit,  Apnd  Apu- 
leium  quoque  '  anati '  sunt  compe* 
des.  SaimaM, 

SO  Nam  ego  ad  Meiugehmuai]  Qui 
roonuerint  interpretes,  Mss.  habere 
Meam  hme  eo  ad  Menackmum,  ipsi 
viderint :  ego  nnsquam  reperi.  Mo- 
aoerat  Oruterns  esse  in  Mss.  Mem. 
hnne  eo:  quo  nihil  aliod  volebat, 
qusm  kume  esse  ibi  Avrl  rov  tttcac.  In 
spongiam  igltur  incumbat  conjectu- 
ra,  Meum  kine  eo  ad  Menackmum  nunc 
egOf  quoi  jam  dim.  Hoc  est  turbare 
versus,  non  restituere.  Nee  est  ne- 
cesse  rh  quoi.  '  Quo  sum  jndicatus,' 
at  in  Aulolaria,  *  Quo  ill«  nubent  di- 
Tites?'  id  est,  in  quam  doronm.  Sti« 
cho  I.  %,  *  Si  manere  hie  sese  malint 
quam  alio  nnbere.'  Et  sequenti, 
*  nam  quo  dedisti  nuptum  abire,  no- 
lumns.'  Gronov, 

S2  Non  aUi,  4r«.]  Nonius,  qui  huae 
locum  testem  laudat: '  Alere  est  vie* 
tu  cultuque  temporali  vitaro  tusten- 
tare :  edware,  ad  satietatem  perpe- 
tnam  educere.'  Reereare^  verbum 
Lncretiannm :  quo  ita  hie  Plant,  nti- 
tur,  ut  siguificeti  plus  etiam  esse  re- 


creare  quam  alere.  RkierMh,  ' 

2S  NuUoM  melku  wiedknmm  faai} 
Niillus  est  medicus,  qui  prmacntlo- 
rem  medicinam  spgrts  facial  snia, 
quam  gatturi  ventriqae  meo  famelioo 
MensBchmns.  Douxo.  Medmmam/a-^ 
cU]  Medicina  non  hie  eat  ars  coqui- 
naria,  viel  cnlinaria,  nt  argotantnr ; 
sed  continuat  lusam,  queas  isMeperat 
in  verbo  *recreare.'  Id  dicitur  de 
iliis,  qui  ex  morl>o  refovenUtr.  Ci* 
cero  post  Red.  ad  Quir.  *  qni  e  gravi 
morbo  recreati  sunt'  De  Inv.  I.  u. 
*  lUe  autem  leviter  saucins  iaeile  est 
ex  ynlnere  recreatus.'  Quia  igitnr 
hoc  prsestat  medicina,  ideo  quern 
dixerat  <  recreare,'  eum  sobjicit  op- 
time  <  medicinam  facere.'  Eatantem 
et  medicinae  pars  Siaminjri^,  onda  et 
'  Dutrire '  medici  dicuntor,  ut  ad  Li- 
vium  notamus.  Grtnao. 

24  Ipeae  eecm  maxamml  Non  aiunt 
esse  parasiti  laudare  eum,  qui  mul- 
tnm  ipse  edit,  sed  qui  mnltum  pr«- 
bet  convivis.  At  o  bone,  qui  mnltom 
ipse  edit,  is  etiam  moltnm  pr«- 
bet  convivis*  Pro  sue  enim  ore  de 
aliis  judlcat,  et  qnum  sibi  mnltvm 
instruit,  non  potest  facere,  qoin  mol* 
tsB  sint  Inde  reliqnise.  'Suetonius 
Oalba :  '  Cibi  plorimi  traditur,  quern 
tempore  hibemo  etiam  ante  locem 
capere  consueverat:  inter  cmnam 
vero  usque  adco  abondauter,  nt  con* 
gestas  super  nwnus  reiiquiaa  circnm* 
ferri  juberet,  spargique  nd  pedes 
stantibus.'  Corrigunt  tamen,  tte  eai 
adoleeeeas:  tpsas  eeem  maxmat  Ccrea- 
U$  cmwu  dot.  Ego  vero  molto  melius 
dici  puto  adelescentem  eeete  maanauv, 
Cereales  cmnas  dantem,  quam  Ccrsa- 
lem  ecmam  eeem  maxiaue:  non  est  enim 
Cercalis,  nisi  sit  abnndans.  Graaor. 
96  Tawtai  tlrukei  eonehmat  paHsm» 
riae]  Stndcee,  ait  Festus,  hnnc  locum 
citaas,  *  antiqui  dicebant  omnium 
rerum  exstructiones:'  ita  Livtnt, 
<  strnices  saxeas.'  Nsevius  etiam, 
teste  Servio,  dixit,  *  struix  malorom.' 
Siraere  enim  pro  adjicere,  angere 


PLAUTf   MBNiEOHM.  ACT.  I.  SC.  2. 


1988 


ntebtntnn  Uncle  *  indattrios'  qnoque 
dicebant,  a  '  ttroo :'  et '  ttruiz  '  alias 
cat  *  atmesy'  ettp6s*  Qoin  et  cocmn 
bine '  afroctorem '  vocant.  Jav.  Sat* 
Til*  '  Qni  fercola  docte  Compooat.' 
Ad  qaod  eomiDent.  *Stractara«  nt 
coctts.'  Siber. 

39  CiMi  corii  meii]  Eadem  allaaio 
apod  Lacret.  lib.  y.  '  Si  qoot  aote 
domi  domiioa  aatia  ease  potabaot.' 
Quod  ad  ooroi  attinet,  alludit  une  ad 
liberoa  qui  absolate  '  cari '  tam  dice- 
bantnry  nt  jam  notatam  viris  doctis. 
Sed  parasitas  alios  a  se '  caroa'  voce- 
ri,  aibiqoe  adeo  alios  caroaesae  qaam 
laberosy  qoi  sic  valgo  appellarentar 
ab  iia  qai  liberos  habebant,  aignificat; 
aimalqae  interpretatar  qainam  illi  cari 
esaeoffComqaibus  domi  doinitas  fue- 
rat:  '  Nam  neqoe  edo/  inquit,  *  ne- 
qae  emo,  nisi  qnod  est  cariasimum.' 
Ergo  '  carornm  '  nomine  non  liberoa 
ae  intelligere  significavit,  nt  valgo 
dicerentnr,  sed  cibos;  quos  ideo 
'  caroa  snos '  appellabat,  quia  nnlloa 
eaeret  aot  cderet  nisi  qoi  essent  ca- 
riasimi.  In  seq.  versa  legendom,  '  I 
qooqne  jam  cari  qni  instraantar«  de- 
aeroni.'  /  pro  ti,  ez-qno  td  factam 
eat«  Sed  bi  qiioqne  cari  qoi  inatrn- 
•ntor  mi  desont.  Ut  liberi  qni  cari 
anot  parent nm  snornm,  eoa  plernm- 
qne  deserunt,  ita  mei  cari  me  jam 
deaerant,  dnm  pecnoiam  acilicet  noo 
babeo  qni  *  iostrnantnr :'  instrai  ci* 
boa  et  dapea  Lafine  dici  notios  est, 
qnam  at  plnriboa  doceri  debeat. 
De  aliia  caris  bic  non  intelligi  de* 
bere  certqs  snm.  Smbmu. 

ScENA  II.  8  Portitorem  damum 
daxt]  *  Portitorem'  voeat  uxorem 
aoam,  boc  eat,  sciscitatricem.  *  Nam 
portitores/  inqoit  Nonius,  *  dicantor 
telonarii,  qni  portnm  obsidentea,  om* 
Bia  sciscitarentor,  at  ex  eo  vectigal 
acciperent.'  DUmld. 

12  ilanoR]  Qno  ad  tezendnro  nte- 
bantar  nobiles  roatronae.  Barth. 

18  Evax]  ExiiUantia  interjectio: 
ab  *  Evoe/  qa«  bacchantian  vox  est. 


t^:  onde '  Evan '  Liberi  patris  cog- 
nooien. 

24  Af<e  rnefo]  Lambinns  interpre- 
tator '  damno/  Acidalins  '  pericalo;' 
ego  foraci  ac  fallaci  ingenio.  DiasoXd. 
Ad  damnum  deferetw]  Nibil  mntan- 
dam.  Ad  dammMm  drferri,  ad  perdi- 
tionem.  Inde '  daronosos '  prodigos, 
qoi  profandit  ae  perdit  bona  sna, 
6  d«twtaniip6t,  Salmoi. 

26  PftfMtt  mihi]  Conjnngit  sepe 
Plantos '  prttmiam'  et '  prsdam;'  et 
atronqoe  prope  idem  est:  id  ride- 
licet|  qood  bosti  aut  viatori  miles 
aot  graasafor  mana  eripif.  Virgil. 
iEn.  zi.  *  Mnitaqae  prsterea  Laa- 
reotis  premia  pogns  Aggerat;  et 
longo  prvdam  jobet  ordine  daci.' 
Hinc  ea  vox  translatione  adbonorem 
deducta,  qui  habetor  viro  strcnno 
pro  opera  navata  reip.  Et  polcer- 
rime  in  glossis  pnemium  explicatur 
T^pof .  J,  GuUelm, 

^  29  GmMMmtwm\  V.  N.  Capt.  iv. 
2.99. 

88  Si  qM  ttlaAalMm  €«<]  Somniom 
mernm  de  qusestlonibos  convivallbns, 
qnsa  solerent  paraaitia  proponi,  quia 
bone  vel  alium  cibnm  coxerit  P  Quia 
aotem  nnqoam  dixit  tiiaftera  pro  dia- 
putareP  Sed  et  ostendunt  non  ce- 
pisse,  quid  rcliquias  dixerit  Plautos, 
cam  ita  explicant;  statim  colligam 
ex  reliqniis  mibi  oblatis,  si  qose  so* 
peraint.  Imo  *  reliqois '  sunt  ipsom 
coctam,  sive  cibns  paratns.  Sic  Cur- 
col,  act.  II.  8.  '  Jam  edes  aliqnid.  C. 
Nolo  bercle  aliqoid  :  certom  qiiam 
aliqoid  mavolo.  P.  Imo  si  scias,  reli- 
qoiae  qosft  sin  t.  C  Scire  nimis  lobe  U  &c. 
Pemam,  abdomen,  somen,  suis  glan- 
dlom,  &c.  In  lancibus :  Qnse  tibi  sant 
parata  postqoam  scimoa  ventorom/ 
Persa  i.  8.  '  Calefieri  jossi  reliqoias.' 
Et  infra,  '  perennt  reliqniaa.'  Sic 
appellant,  qnicqoid  est  de  pcno.  Sed 
hoc  ne  alii  qoidem  animadverteninf. 
Habeant  igitor  soa  certisiima  et  pla- 
nisaima:  nos  accipiamos  ot  omnes. 
Rogatos    a    Menscbmo    parasitos^ 


1984 


NOTiE   VARIORUM   IN 


aninquid  veUet  inapieere  fiicionii  la- 
caleDtiim,  (qaod  erat  cognoscere 
furto  nbdoctain  a  marito  usorit  pal- 
lam,)  pro  toKenio  mo  nihil  alind  lu- 
cnlmtmii  patat,  qnain  quod  ad  Incn- 
lentnm  focam  tit  paratani,  nee  id 
intpicere  eese  alind  qnam  probare, 
exigere,  gostando  ezplorar««  rectene 
accnratam  an  in  eo  peccatnm  ait. 
Ergo  ait,  *  qnit  Id  coxit  coqana?* 
iaaqnam  Incalentam  niMI  daretnr, 
nlai  a  coqno.  Jam  aclam,  arte  rem 
getaerit  an  offenderit,  videam  medo 
ipanoi  pnlpamentnm  vel  scitamen- 
tnm.  '  Intpicere'  lie  apnd  Sneton. 
Calig.  c.  58.  de  pnerit  ad  operas  in 
scene  edendas  cYocatn,  '  nt  eos  in* 
spiceret  hortaretnrqne.*  Martialit  : 
*  Qnidani  me  modo,  Rnfe,  diligenter 
Inspeclnm  velut  emptor  ant  lanista.' 
'Timbare/  apnd  Horatinm: 'Vide 
De  titnbes  mandataqne  franges/  Te- 
rent.  Heant.  it.  8.  <Verum  Hie  ne 
qeid  tiinbet.'  Greiier. 

't5  CaUumituml  Id  est,  Oanyme- 
dero.  Sic  eniro  Latini  illnm  nomina- 
annt;  quern  poetse  finxerunt  Jovem 
In  aquilam  versnm  rapnlsse.  Cic. 
Philip.  II.  pro  impndico  ant  effsBmi- 
nato  posnit  catamttnm,  et  intellexit 
Antoninm.  Videtnr  a  yamftMthis,  qnod 
ufem  est  cum  ywvfgffins,  detortiim 
esse ;  y^iZt&$tu  enim  et  yd^vadai  idem : 
ut  prins  dieeretnr  Gadamiduif  lnd« 
Cwtamiim.  Sic '  Lanmedo/  pro '  Lao« 
medon.'  ScaL 

W  Adme  aitineni]  Parasitum,  qni 
▼entrem  cibo.  non  oenlos  picture 
patoere  cupio  toleoqne.  Lamb, 

87  Eequid  auimuh  simUUerl  Ec- 
qnid  Oanymedem  et  Adontn  forma 
ant  omatn  re fero  ?  qni  nterqoe  pneri 
moYles  et  mnlierum  similes  erant. 
Hoc  antem  ideo  qnaarit,  qnod  palla 
nxoria  indutnt  erat.  LtmUt. 

40  Eequid  ota^es]  Nnnqaid  nam  abs 
tete  Impetrare  potes»  nt  preterea  de^ 
tno  istuc  vel  corollarii  vicem  addes 
qnippiam  ^  Item  alibi :  *  Nunqnid 
«ndes  gratiam  mihi  aliquaro  blue  fa- 


cere  argenti  ?*  nam  taidere  pro '  ▼elle  ' 
ttsnrpabant.  Doau. 

42  Ok,  mUd  a^  it  cmeo  ctadi»a\ 
Delirat  hie  Lambinns.  Qnid  para- 
site interest  cantam  litigli  scire? 
Turn,  qaomodo  cavet  hlc  ab  ilio  sibi, 
coi  manifesto  se  prodit  ?  deniqoe  nU 
timns  Yersns  nnde  pendet  i  niai  sic  a 
parasite  cavetnr,  si  nxer  celator.  Nn- 
gse.  Qnin  elegantlssiuie  et  ▼erissime 
SIC  restitni :  Mb.  Perge.  Pb.  Nm 
perg9  hercle  ego,  "ui  scto  ^mi  ^rafas. 
JLif^'aai  e$t  Hbi  cum  uxort :  Aec  uriki 
a6s  tt  cwoeo  caMihu.  Mb.  Clam  «x- 
anm  uH  tepuUrum  hubeamm,  $pe.  Jn- 
bet  Menscbmns  paratiiora  pergere 
in  snpparasitatione :  at  ille  renoit 
blandiri  gratis,  nini  sciat  qua  mer- 
cede.  Atque  ob  earn  canssam,  in- 
qnit,  diligent! ns  abs  te  mihi  caveo, 
et  prsscire  prseminm  cnpio;  quia  li- 
tigiom  tibi  cam  nxore  est :  nt  band 
IWcile  me  domnm  sis  ad  cmnam  ▼eca- 
tnms.  Respondet  Menssehmoa :  Eo 
pretio,  qnicqnid  dices,  dices,  at  banc 
diem  Incnlentnm  nobis,  clam  nxore 
babeamos.  AeiduU 

43  Clamuxorem,ubiiepderumhak€* 
amu8,  et  hme  eon^urumuB  diem]  Hanc 
sententiam  babet :  nbl  mortno  et  ex« 
acto  die  genlnm  cnremns  et  epnlc* 
ronr  ?  nam  *  mori  diem  '  dicebaat. 
Statins  Sllv.  1.  iv.  '  Jam  qiorientn 
die  rapnit  me  coena  bcnlgoi  Vindi- 
cis.'  Sed  et  '  dies  componi,'  id  se- 
p^liri,  nt  mortan»,  dicebator«  Virg. 
^n.  I.  *  Ante  diem  clanso  componet 
Vesper  Olympo.'  Sic  fere  Hor.  Od. 
IV.  6.  *  condere  diem '  dixit.  Eo  an- 
tem tempore  ccenare  veteres  solebant. 
Ita  ex  *  morte '  et  '  sepulcro '  diei, 
tempus  cmnaodi  intellexit:  proinde 
quasi  coma  sit '  diei  bnstnm'  et  se- 
pnlcrnm.  7Vnie6. 

4$  DieMquidemjamadumbHicumeti 
dinddiatua  moriuui]  Id  est,  inclinatns 
jam  in  pomeridiannm  tempns  est  dies : 
atqne  ita  jam  qnasi  dimidiatns  mor- 
tans:  igitiir  combnrendus.  Fnlgen- 
tius,  de  SoHs  eqnts :  '  Lampos  dici- 


PLAUTI   MBKACHM.  ACT.   I.  SG.  2. 


196S 


t«r^d«tn  Ml  •nbinemn  die!  eentre- 
tun  consoenderit  clrcttliini.'  Jam,  Ad 
wmbiiimim^  id  ett,  ad  mediani  parteoi  x 
iM»lMUcat  enim  quasi  media  pars  ani- 
BMlbett.  Tmnuh. 

46  OciiImi  penokum]  Oevlam  plane 
et  omoino  tolam.  SigDi6cat  te  las* 
eniD  esse.  £t  particiila  angendi  data 
eat  verbe,  qaod  oimilt  expers  eat  in- 
crenenti.  Turmeb.    V.  N.  Care.  i.  8* 

40  Ab  leommo  eaea]  A  apeliraca  te* 
oaiiia,  obi  oommoratar  uxor,  qu»  ei 
MitUr  leonis  timebatnr. 

61  RuptdoB  wt^tdeM]  Jocof  In 
▼erbo  «  respecfare.'  Anrigalor,  vel 
•fitator,  in  India  CireenailNis  identi* 
dem  reaptcit  not  qni  pone  teqnnn- 
tnr.  Sic  Men«climna  paUnm  nxoria 
ItMlttina  crebro  ocnioa  retorqnet,  d- 
nens  ne  ab  uzore  contpieiainr* 

64  Ceptesi  at>]  Roganti  Mennch- 
im»,  erqnid  divloare  de  odore  petset; 
prvelarna  ille  angur,  Egone?  inqnit» 
Non  ipsnm  cellegiiini  angnrnm  nelins 
cenjectnran  fecerit.  JLijis.  Sic  *  cap* 
tut  angnr/  '  captua  jndex/  <  captnt 
ftfbiler '  dicnntnr.  Tiimed. 

67  Kent  ex  tflee  l»eo  mmntm  Bpwrca" 
twrod^reiUMtibiit]  Qnaftidicat:  Snm- 
iBain  palle  partem  mibt  olfaciendaro 
porrige :  nam  ex  iaioe  loco,  id  est^  ex 
iofima  parte,  naaum  (pro  '  natus '  an- 
tique) Icditnr  et  inqninatnr  odore 
fflitido  atqne  illolo,  boc  est,  qni  elni 
aeu  latando  abstergi  non  potest.  Rec- 
to sane  illi,  meo  judicio,  qui  r^  iUtdu 
bile  sic  interpretsntur.  Nee  licet 
•liter.  Neqne,  quod  a  nonnuHis  fac- 
tum, qnicqnam  bic  mntandnm  est. 
Xitfica  dicebant  veteres  pro  *  lotns.' 
Undo  graramatici  Tolnnt  Intnm,  id 
•at,  eosonm,  per  antipbrasin  dictnm, 
quasi  minima  lotom,  hoc  est,  lotnm. 
Hinc  tilalifs,  pro  illotos.  Olossss  Pa- 
piss  :  « iltnttts,  sordidns.'  Ab  '  ilhi. 
ttts'  fit  <  illntibiHs.'  Est  ergo  Mlln- 
tibile,'  qnod  eloi,  qnod  lavando  abs- 
tergi non  potest*  Boxkom. 

ft8  Deeet]  Ita  Mss.  Acidalio  Ian- 
guidnm  hoc  videtnr :  ideo  malit  licet, 


assentiendi  formula  solenni.  At-r^ 
licet  bic  onllos  est  locus.  Rectinl- 
mom  autem  est  deoet»  Subintelll«e^ 
fastidire ;  quia,  nempe,  palla  olebat 
furtum  et  scortnm:  qnod  seqnitnr. 
Boxktim^ 

62  l>l«rtta»  etelUak]  Id  est,  Luel- 
fernm :  ut  Hespemm  '  Noctifernm ' 
Tocat  Catullus.  Twnub* 

dS  Jem/arif/me]  lU  distingueDdi 
ac  legendi  bl  versus :  Jmnforee/mi^t 
Mm,  Fen:  Vd uume  etiam.  FE.MUk 
possum  seaimoratus  ctmthanm.  Ma. 
PUieids  puUa.  Pa.  Metui$  er«do,  ne 
/(tree  Samim  $i£nt,  Mb.  Jtfone,  mane 
ob$eero,$fc.  Interrogayerat  Mensscb- 
mnm  Penicnlus  an  fores  feriret  ami- 
c».  *  Peri'  ille  respondet,  sed  statim 
rcvocans  qnod  jnsserat,  '  Yel  mane 
etiam/  dixit.  Ad  bsic  Penicnlus: 
'  Tn  mille  passnm  commoratus  ea 
cantbarum.'  Isto  verbo,  inqnit,  quo 
manere  me  jnbes  ne  feriem,  comma-* 
ratns  es  cantbarum  mille  passum,  i^ 
est»  mille  pnssanm  spatio  ac  mora, 
▼el  mille  passibos.  Tn  a  bibeodo  noa 
remoraris  quantum  est  sputium  mille 
passaum.  iSaiaias. 

64  Vd  nmrne  etittm]  Pnto  scriben- 
d«im,  Val  mame  eiiam.  Com  dixisset 
Menapcbmns  *  fori/  polta?erat  parasi- 
tes, sed  improbe  ac  vebementer  ni- 
mis.  Ergo  Mcnsecbmus,  Ftf,  scilicet 
tibi,  qui  delicatsB  delicatas  fores  tam 
rustice  insultu.  Ne  perge,  no  ite- 
mm  fori:  sed  nume  #ttam,  exspecta 
dum.  Respondet  parasites  I  Tna  nunc 
opera  serins  bibemns.  Et  ludit  con* 
fundendo  longitudinem  loci  et  tem- 
porls.  Ut  ille  apud  Quintiliannm, 
*  quot  nillia  passnum  declamasset.' 
Gto'iwvt 

66  Ab  se]  Lambln.  0b  se,  interpret 
tatnr '  dome  sua ;'  Menrsins  *  sponte 
sua.'  Sed  Acidal.  legit,  Mb.  Mane, 
nutne  obiecro  hercle :  eapeeecce  exit  ick! 
SoUm  vide:  Satin' nt,  tfc.  Quasi  di- 
cat :  Nonne  vides,  solem  bojos  Erotii 
eandoribns  ex  adferso  oppositts  ob- 
scuratum  esse  ? 


Delph.  et  Vw,  Clae. 


PUut. 


6  K 


1986 


NOTJB   VARIORUM  IN 


ScBNA  III.  1  Extra  mtmerum  e$] 
Idem  valent,  numero,  preito,  loco,  at, 
cise  aliquo  vel  doIIo  oiimero,  loco» 
ant  pretio;  esse  eitra  numernm  ant 
pretiiim.  Hinc  factam,  ut  pro  *  cito/ 
Latini  promiscne  dicereot  *  e  nuine- 
TO,'  tel  *  in  nnmero ;'  et  poste a  omit- 
ta  prspositione,  '  numero  : '  qnod 
Plauto  faroiliare  est.  Sthapp, 

2  Idem  tfhtc  aim  adaerijdivis  ad  le- 
giim€m\  Varro  :  '  Adscripfivi  dicti, 
quod  olim  adtcribebantnr  Inermes, 
qni  •uceedereot  armatit  militibns,  •! 
qnis  eomm  deperitset.'  Contemptio- 
rea  igitnr  Isti  adscriptivi.  Dixerat 
Erotlnm  Menaeehmo,  *  Salve.'  Peni- 
cnloa  qnssierat ;  cnr  et  sibl  talos  ab 
ea  non  diceretur.  Responderat  Ero- 
tinm;  extra  nnmemm  apad  te  esse 
Penienlum,  id  est,  pretio  nullo  ant 
loco.  Penicnlas  aotem  *  nnmeri '  vo- 
cem,  at  militarera  accipit  et  inter- 
pretatnr.  De  militaribns  oumerit  snf- 
ficiet  addoxitse  Ulpiani  locnm,  L. 
*  ex  eo  tempore/  D.  de  Milit.  Tes- 
tam. '  Ex  eo  tempore  qnis  jnre  milt- 
tarl  iDcipit  poste  testari,  ex  qno  in 
nnmeris  relatns  est ;  ante  non.  Proin- 
de  qni  nondnm  in  nnmeris  snnt,li- 
cet  etiam  lectl  vel  tirones  sint,  et 
pnblicis  expensii  iter  faciant,  non- 
dum  milites  sunt.  Debent  enim  in 
nnmeros  referri.'  Qos  verba  maxi- 
me  bnic  loco  illostrando  facinot. 
Nunc  patet,  qnare  legionis  et  ad  earn 
adscriptivornm  Penicnins,  respoo- 
dens  Erotio,  meminerit,  et  in  ea  me- 
taphora  pergator.  Boxkonu  Adserip- 
tivis'i  Ubi  iegitnr  contemptiores  fii- 
isse  adscriptivos  ?  prasclare  consn- 
lentem  imperatorem,  qni  sibi  sciens 
et  volens  legeret  pejores  ac  viliores 
in  sopplementa.  Potins  meliores  le« 
gere  del)ebat,  qni  casa  interfectornm 
non  terrerentnr.  Imo  nihilo  viiiores 
adscriptivi  relatis  in  nameros:  sed 
credibile  est  hos  prssentiorem  ope- 
ram  reipnblicae  debaisse,  at  illis  par- 
ceretur,  nisi  necessitas  admoneret. 
Et  boc  viilt  parasitos,  qni  probmm 


meretricts  in  meliorem  partem  ¥er« 
tit.  Com  enim  ilia  dixisaet,  'extra 
numernm  es  mihi  ;'  qaa»i  diceret,  te 
nnllo  nnmero  habeo;  Atqni,  to^oit 
ille,  non  ideo  tam  vilior,  nam  et  ad- 
acriptivi  ad  legionem,  non  viliorct 
relatis  in  nnmerum,  extra  nnaienin 
annt.  Gronov. 

S  Prtffnim]  PraUam  nrbaae  dixit, 
'prandiom'  signifieans,  maneiia  ia 
metapb.  a  re  militari. 

4  Uitr^e]  Intelligit  se  et  paraai- 
tum  sonm ;  ut  recte  Lambiaiia.  Nam 
Erotio  electionem  trilMiit,  nt  dijadi- 
cet  cam  ntro,  ipsone  Meneefamo  aa 
parasito  esse  velit  Ptttor.  Pra  flm 
patabimus]  Nee  motandum  est  ali- 
qnid,  nee  est  serinm  dicendi  genas, 
aed  jocus  duplex  wapit  wpoaitAoM, 
Nam  cnm  dixisset,  *  mibi  bodie  ap« 
parari  jnssi  apnd  te/  exspectabaot 
spectatores,  nt  diceret  '  prandiam/ 
aodinnt  inopinantes  *  praellnra  :'  deia- 
de,  in  eo  prelio  nterqne  pro  nio, 
circa  quod  tantnm  bellnm  folt,  ex- 
spectabant  dictnm  iri  *  pngnabimas/ 
andiunt  antem  '  potabimns :'  et  n« 
trimqne  in  risum  solvnntnr.  Graaoa. 

10  Qui  tmpe^roNl]  Quasi  dicat:  Fa- 
cile a  me  obtines,  nt  te  pluHa  lact- 
am, qnam  quemqnam  eomm»  qai  a 
me  impetrant  mei  corporia  aaoraai. 
jLarn^. 

12  Nam$iamaba8yjamoporUbaimm» 
ium]  Nibil  mntandom.  Hie  versus  a 
parasito  clare,  nt  et  audiret  mere- 
trix,  pronnnciatns.  Prsecedentem  sab 
lingua  dixerat,  *meretrix  taotlsper 
bianditur.'  Ut  antem  dissimnlaret 
quod  ita  sobrourmnraverat,  ez  ab- 
mpto  incipit,  quasi  rontinnaret  id 
quod  submisse  secnm  dixerat,  '  Nam 
si  amabas.*  Saimat, 

18  ExftviaB  facere,  fua§  eovt,  vaU] 
Hie  exaviuM  faeere  est  spoliare  se,  et 
spolia  a  se  in  alternm  transferre; 
qnod  Men.  facit.  Tkmeb,  At  vero, 
gravissime  personse  errant :  et  mirara 
nemini  hdcusqne  in  mentem  venisse. 
An  Men.  exnit  pallam  et  dat  Pesi- 


PLAUTI  MBNACHM.  ACT.  I.  SC.  4. 


1987 


cnlo,  Qt  in  ea  saltet  P  nng».  Exa^iai 
factorna  Men.  id  est,  pallam  Erotio 
dettinatam  exatnms,  pallium  dat  io* 
t«rea  Penicalo  taatiBendaiii :  pallinniy 
ioqaam,  quod  palls  saperindaxerat 
occtiltandae,  et  In  qao  alias  prodibat 
io  aceDam,  ot  tolet  in  palliatis  coidcb* 
diis.  Id  cum  Peniculos  reciperet, 
aimal  orat  Menapchmnm,  ot  exnto 
boc,  io  ilia  aliqnaDtolaro  saltet,  pri- 
nsqnam  deponat:  obi  boc  negatal* 
ter,  qoippe  adhoc  sobrios,  ttatim  ex- 
nerejobetor,  &c.  Igitor  verbis  nihil 
immntatis,  tantum  personas  recon- 
cinnavi.  AcidaL 

20  Htfc  aiiriRp]  Ita  Yersns  liic  dan* 
dns  Meniechmo,  seqnens  parasite, 
qnasi  ioterpreti,  qood  illi  dixit.  Gm- 
Or. 

83  Ui  folie  reddUur]  Volont  dis- 
tinf  oi  pmenmi  pfoiie.  Ut  ratio  reddi* 
iur.  Qood  sit,  qoam  bonaro  init  et 
reddit  rationero  ?  atqoe  boc  c^vyucdt 
dici.  Qood  periode  est  ac  si  dicam 
Mostell.  IT.  8. « Ut  verba  andio,  Non 
eqnidem  in  ^gyptum  bine  modo  vec* 
tna  foi,  sed  in  terras  solas :'  scriben- 
duro  esse,  Ut  verba  audio  T  Sic  enim 
parasitos :  qoantom  andio  vel  colli* 
gere  licet  ex  ratione,  qoam  hie  red' 
dit,  com  ait  se  qnatoor  minis  emisse 
pallam,  qoam  oxori  subreptam  mere- 
trici  defert,  minse  qnatoor  perieront. 
Sic  Ampb.  *  Decimo  post  mense,  ut 
rationem  te  dictare  intelligo/  Gro' 
nov. 

•  36  Atqut  aliquid  BcUameniorum  dn 
/orol  Qfiidqaid  alii  dicant  aut  rao- 
tent,  verissiraam  lectionemernitTnr- 
nebns,  acitamintorum :  qna  voce  etiam 
4isi  alii.  Ponitor  hk  pro  scitis  cibii. 
Nogantor  enim  qni  '  scitaroenta '  ita 
dicta  pntant  a  ciendo,  scilicet  appe- 
titum.  Est  cibis  et  condimentis  eti- 
am snus  omatns.  Fnde '  scitamenta/ 
sive  'sciti  cibi,'  nt  sopra,  'faceti  ci- 
bi/  id  est,  pulchri  appellantnr.  Box- 

hOTM* 

27  GUmdionidam  suiUam]  Nee  con- 
jnoctim  hsec  legenda,  nee  nt  voluit 


ea  legi  Omteros.  GUmdionldem  dixit 
parasitus,  pro  glandiis,  nt '  pemoni* 
dem '  pro  pernis.  Ita  enim  scriben- 
da.  Qnae  nomina  ad  com  modam 
per  lasciviam  et  jocum  parasiticnm 
formavit,  Glandionidem,  tuHlam,  la* 
ridum,  pemonidem,  iimeiimt  aut  poH^ 
menta  porcina,  Salmas.  Sed  et  *  sa- 
ls glandiom'  est  in  Corcul.  ii.  3. 
Nee  G/aadioNMfaai  pejus  est  qoam 
Glandionidem,  qnia  dicebant  Leoni- 
das  et  Leonides,  et  similia.  Groaov. 

28  Aut  poUmimta  porciua}  *  Poli- 
menta/  ait  Verrins,  <  antiqoi  dice* 
bant  testicolos  porcomm,  com  eoa 
castrabant :  a  politione  segetnm,  ant 
vestimentorum :  qnod  similiter  at- 
qoe ilia  curentnr/  Arnob.  lib.  tik 
*  Polimenta  sunt  ea  qnas  verecondins 
proles  diciroos/  Idem  de  proliboa 
lib.  v. '  Parte  akera  proles  com  ipsit 
genii  alibns  occnpat.' 

29  Madida]  Veteres  madert  pro 
'  coqui '  usnrpasse,  sat  multis  exem- 
plis  docere  possum.  Virg.  Georg.  i. 
'Et  qnamvis  igoi  exigno  properata 
madereot,'  &c  Id  ex  eo  credor 
qood  pleromqne  qnsB  cocta  suntt  te- 
nerescere  et  madescere  solent.  Tar- 
neb.  Madida  qutg  mtiU  appotiia]  Pror^ 
sns  non  dobito  errare,  qui  vix  dobi* 
tat,  qoin  sit  scribendom,  Madido  qua 
mibi.  Nam  madida  sunt,  ot  reete  ac- 
ceperunt  et  docti  interpretes,  '  coe- 
U.*  Persa  i.  8.  <  CollyraB  facite  nt 
nadeant  et  coUiphia,  Ne  mibi  incoc- 
ta  detis.  Sa.  Rem  loqnitor  meram. 
Nihil  snnt  cnidae  nisi  quas  madidas 
glotias.'  Sed,  inqnit,  quid  opus  erat 
dicere,  nt  cibi  cocti  in  mensa  appo- 
nerentor?  Imo  quid  opus  erat  dicere, 
nt  cibi  apponerentnr  jam  ebrio  et 
pleno  ?  Gronot,  MUvinam']  Qoae  mil- 
vinam  Uptiu^  et  appetentiam  mibi 
snggerant^  id  est,  vebementem :  de 
milvi  rapaciisimaB  et  semper  fameli- 
cae  avis  natora.  Tumeb. 

ScENA  iv»  1  NummoB  iris  habe$} 
Anreos  inteiligit  Lambioos,  non  ses- 
tertios*   Ego  vero  occ  seitertios»  nee 


lUoo 


HOTJB  VARIORUM  IN 


•areoty  ted,  vt  alibi  PUatut,  dU 
dracbmoB.  Nam  ti  ohoto  olera  et 
piseicali  infficiebaut  Id  cienam  seni 
apnd  Terentium :  si  nammo,  hoc  est, 
didracbmo,  erat  x'*^*'*^*  ^^  videra 
eft  act.  IT.  sc.  2.  (qaod  Atbenh  con- 
ftabat  tribits  drarbmia,  at  oftt«ndit 
Aristopbanea  in  Pace)  quidni  trigin* 
ta  sex  obolis  lanta  ccena  comparare* 
tor  tribaa  P  Gronov. 

4  Jam  Uti  nmf  decern]  Facete  ex« 
preaait  Penictili  edacitatem.  Vide* 
tor  aotem  mlbi  Enbolom  comicom 
imitatna,  apnd  Athenaeum  lib.  i.  qnl 
ingenioae  edacem  Philocratem,  cum 
iraoa  eaaet,  bia  nominatit,  et  pro  dno- 
boa  nomerari  voloit.  MurtU 

ACTUS  11. 

ScENA  I.  4  ^t  advenienM  ierram  ri- 
deof  qua  fuerit  tua]  Maximam  ceniiet 
Yoloptatem  MeoaBcbmoa,  ai  terra  sal- 
tern videator :  at  majorem  servos,  ai 
terra  patria  videator:  qnam  et  hie 
unice  desiderat  pertaeaua  itineris. 
Argutiola  Lambini  in  verbo  /merit  in- 
ania  eat ;  et  poaais  enendare  fkaty  nt 
omnia  ambig nitaa  toUator.  Acidal, 

11  Mart  Superum]  Hadriaticoro, 
Italiae  lavans  aoperiora:  dictum  ab 
Adria  oppido.  Supentm  dicitor, 
qnod,  si  lofernm  apectetor/orienta- 
lias,  vel  (nt  alii  volont)  Arctico  polo 
-  yicioias,  nbi  para  mondi  putatiir  8U*> 
perior.  MemU.  Graeiamque  exoH' 
cam]  QoareOraBcia  dicta  sit  *  Italia,' 
non  dobitator ;  aed  qnare  *  Major 
Oraecia.'  Certiaaimum  est  ita  voca- 
torn  a  Romania,  quia  propior  ea  ea- 
aet  illis,  qaam  transmarina  Orecia: 
qnemadmodnm  contra  Oriecoa  Italoa 
ipsi  Orseci  tranamarini  vocabant  4^ 
TiKohs,  id  eat,  barbaros*  Nam  Mea- 
aenio  apod  Plaotum  vocat  <exoti- 
cam  Gr»ctam>'  qoam  Romaoi  *  Ma- 
jorem Oraeciam,'  non  qitidem  ex 
peraonaaoa,  nam  erat  Sicnlns:  ne«- 
qne  Tocaaaet  conaulto  ae  ipsom  bar- 
bamm:  aed  pufiriTucms  ex  peraona 
OrKcomm  Ipaorom,  qnl  Sicnloa  et 


Calabroa  TOcabant'EXXipaf  IJbrccsW, 
id  est,  barbaroa :  «t  Plantoa  com  aa 
vocat  '  barbamn,'  et  '  barbarian  * 
Italiam,  non  ex  consnetadine  Rom. 
dicit,  aed  ex  peraona  Grteeorow,  qwt 
Ikipfidpovs  Koi  ^onutoifs  Italda  roca- 
bant :  Toniebns,  qui  illam  Oraeciainy 
quae  in  Epiro  erat,  inlelkxit,  prolec- 
to  non  leriter  erravit.  Scaiig^ 

14  Si  apparent,  jamdiu]  RecteCa- 
merarina  et  Lanibinns,  quod  habent 
acripti,  distinxeranf,at  ajiparfrrttjaa 
diu,  Hammem  inter  otroa  giueriiamut 
m&rtUMm,  Et  hoc  vel  ob  id  ipaom* 
qnia  seqnitur.  Nam  imvenissemMs  Jmm 
dim,  n  viceret.  At  illoa  atnnt  men- 
tern  non  intellexiaae:  et  acribendnoa* 
ai  appwreret  tamdiu :  et  id  explicant : 
Si  acus  tamdia  posset  apparere  et  ia 
oculoa  incarrere,  id  amem  fieri  sioo 
poaae :  atatini  ealm  amiasam  acona 
occnltarl,  e€  ae  anbtrabere  oculis. 
Bed  non  intellexeriint  bani  viri,  quid 
Plauto  hie  esaet  *  apparere ;'  t- st  e- 
nira  id^idem  qaod  exstare,  aopereasr, 
non  amolum  esse,  obi  quvritnr.  Sli 
iqtpareret,  aicnbi  exstaret,  conspice- 
retnr.  Trocnlent.  ii.  7.  <  Hoc  saltern 
aervat  mare :  cum  illi  aubest,  appa- 
ret ;  bnic  dea  qnantum  vis,  nosquam 
apparet.'  Gramov. 

20  Vivui]  Ceoseo  vtvaa  retineri 
poaae,  bono  etiam  aensu.  Non  enim 
vivum  tan  torn  exequi  statnii,  aed  et 
mortuom  :  usque  dam  niortnom  eal- 
tem  certo  sciat,  &c.  Et  nisi  otrttt  re- 
tineatur,  inatilia  vox  eat  idUer.  Ita 
locntna  eat  Am  ph.  *  Ta  me  vivna  b, 
onnq.  faciea,  qnin  aim  Soaia :'  non 
otoo;  at  temere  mntant.  AcidaL 

22  Hiitoriam  acripturi]  Nempe  al- 
tos terraroB  orbia,  nrbium,  inaala- 
ram,  mariom,  per  qaae  peregrinamar. 
Forte  alluditor  ad  celeberrimaat  U- 
lysaia  peregrinationem.  De  qaa  mol- 
tipiex  olim  a  diverais  acripta  bistoria, 
qnas  nee  acribi  poteat  aine  accarata 
geographicarum  rerum  cognitlone. 
Bcxhoriu 

26  Non  tuo  kocflet  modoy  Sao  no- 


PLAVTI   MBNACHH.   ACT.  II.  SC  2. 


1989 


^o  ftKqiild  facere/  est,  obtempertre 
Ubidioi :  at  tibi  rectum  vidctnr*  sic 
facere.  Patau    ' 

SO  Viaticati  hercle  admodum  tffitve 
aiiiiiMf]  Recte  se  babent,  Vimticmti 
kercU  admodum  aitive  mtmui :  id  est« 
admodniD  leviter.  Veteret  baboere 
«8ti?a»  vestea  le^ioret,  et  hibernas 
crassiores  ac  niagis  graves.  Hiac 
*  «8tivc  viaticatus '  dicitnr,  qoi  leve 
viaticum  habet.  Levi  viatico  niliil 
esse  gravius,  festive  dixit  Sidonins 
Apollinaris.  Salwtm$»  Viatores,  prae- 
aertim  tenniores,  aestate  minus  sibi 
provident  de  viatico,  qnam  hyeme ; 
nam  et  paucioribns  diebus,  quo  vo- 
lant, perveniunt,  non  tempestatibus 
bibernis  detinentur ;  et  inter  enndum 
frngibus,  quos  capiunt  ex  agris,  prope 
vitam  tolerare  possunt,  et  sub  die 
sine  injuria  corporis  cubare,  minus- 
que  in    vestem  inpenduet.    Groao- 

89  Quia  nem»  /ernu  nus  dammo] 
Joco  dictum  est  Epidamni  nomen 
jnnctnm  esse  ex  M  et  damnum ;  quia 
illttc  nemo  fere  nisi  damno  sno  diver* 
tere  soleret :  quod  omen  fugiens  po- 
pnlus  R.  antiquum  oppido  restituit 
Dyrrbachii  noroep.  MureU 

45  Id  uirumque\  Plane  ad  eum  mo- 
dum  quo  Agricola ille  apnd  Taciturn: 
'Maluit  prffficere  non  peccatnros, 
qnam  pnnire  qui  peccassent.'  Hand 
•liter  hie  Menechmus  mavnlt  Mes- 
aenioni  ad  peccandnm  proclivi  adi- 
mere  paratam  peccaturo  occasionem, 
quam  ei  post  peccatum  niminm  iras- 
ci.  Nam  iracundus  natura  et  animi 
perditi  erat  Menaechmus.  Neque 
enim  animi  perciti  leg endnm  est,  quod 
▼ult  Lipsius.  *  Perdito  aniroo  '  aut 
*  perdite  *  aliquid  facere  dicitur,  qui 
ita  ab  affectibus  abripitur,  nt  rati- 
oni  nullum  reliqnisse  locum  videatur. 
Indedicimus,  *  perdite  amare/  'iras- 
ci/  *  perdito  animo  esse.'  Ut  hoc 
loco.  Boxhom. 

ScBNA  II.  12  III  vidulo  $alvum  /e« 
ro\  Arbitror  loqui  de  peniculo  quo 


extergebaoturbaxea^^iaqiie;  babe* 
batque  servus  in  vidulo  qui  in  hnrae* 
ris.  Gruler. 

16  Sacre$  $i»cen]  Pordtaeri,  sivei 
nt  vet.  loquebantnr,  porct  aocrcs  aw- 
arif  id  est,  pnri  et  integerrimi,  at- 
que  ad  sacrificium  idonei,  laribus  in- 
molabantnr,  ab  lis  qui  piaculum  all- 
quod  admiserant,  ant  qui  insani  fue* 
rant ;  imo  etiam,  quibus  aucta  erat 
liberorum  prole  faroilia.  Videalnr 
Varro  R.  R.  1. 1.  et  4.  Munt. 

21  Seu  Cariendnu]  Pro  Cy/iadma 
omnino  hoc  versn  scribendum  poto 
Culindrut,  nomine  quasi  a  *  coIo '  fac- 
to. Nie.Hem$»  Cuiindms,  pro  Cylin- 
drus,  tunc  scriptum  et  pronnnciatuBi 
fnit.  Nam  eo  tempore  Y  OfKCuoi 
passim  a  Romania,  in  Qrsecia  vocibna 
qnaa  usnrpabant,  mutabatnr  in  V  La- 
tinum.  Cum  igitur  se  dixisset  Ciifiii* 
dnim  vocari,  respondet  Menspchmns, 
Seu  tn  CulindruMy  seu  tn  Coliendrut, 
peri r  ris  :  a  coleis  voce  obscoena  con- 
ficta,  ut '  culindrus '  videbatur  esse  a 

*  cnlo.'  Quasi  diceret,  slve  a  colo, 
sive  a  coleis  nomen  babes,  periisti. 
Salmai,      Perieris]  Catull.  Carm.  Li* 

*  Perl  rustice :  *  Orccornm  ij^€,  et 
^Ipov  exprimit ;  ita  hoc  loco  '  peri- 
eris,' id  est,  ftfPou.  Scai. 

29  CyofAisio]  Ktme/J-tf,  olnxoQ. 
Translatnm  est  significatom  a  canssa 
efficiente  in  instrnmenturo.  Isti  pin- 
cems  dicebantur  'pocillatores  servi,' 
et  *  Ad  cyatbos.'  Propert.  *  Lyg- 
damus  ad  cyatbos.'  Quibus  convi- 
vfle  subinde  diccbant,  ithtuf  Kippo^ 
mince  ut  bibam,  Scalig. 

41  MuUum  H  ddioium]  '  Mnltos ' 
dicitur,  qui  negotii  plurimum  faces* 
sit,  tanquam  si  ipse  non  solus,  sed 
plures  cum  eo.  Nee  absimiliter  Ca- 
tullus Carui.  CLX.  *  Multns  homo  ea 
naso,'  Sec,  Gruter,  '  Mnltus  *  pro 
homine  tttrico  morosoque  et  iroportu- 
«o  accipitur,  quem  Orsci  ^prutbif 
dicnnt.     Afraniua   apud    Nonium : 

*  Mnlta  es,  et  roolesta  mnltnm.'  Flav. 
Vopiac.  in  £piit.  Valeriani  de  Aare* 


1990 


NOT^   VARIORUM    IN 


liano  icripta:  *  Nimias,  mnttns  eat, 
gravis  eat,  ad  nostra  non  facit  teoi* 
pora.'  Sed  Oraeci  woXXhw  dicaot  bo- 
oiinem  graYem  et  serinm,  et  qnantU 
▼is  pretii :  at  Latinia  '  mnltas '  sem- 
per In  nalan  partem  pro  ardelione 
nsnrpatar  et  satageo.  Gronov. 

48  Qmmmi  ridieului  tit]  Id  est, 
nihil  magis  ridiealam  eo  ne  operari 
quidem  potest.  Sic  Catull.  Carm. 
zir.  '  Quam  sordida  res/  id  est,  ad- 
modiim  sordida,  Interprete  Moreto. 
V.  N.  Arophitr.  i.  8.  Taubm. 

61  Mtdebwtti  Id  est,  cocU  slot. 
Vide  notaa  supra  i.  8.  29. 

64  Ire  hercle  meUu$t  ^rc]  Te  ans- 
pense  legendam  est,  iit  sit  jocos  ex 
■mbiKUO  :  Ire  htrde  melhu  est  If, 
nempe  maximam  in  maimm  cmrem ; 
▼el,  intro,  atque  accnmbere.  X>ts«  < 
add. 

65  Ad  Vukaai  tioUntiMm]  Id  est,  ad 
ignem. 

60  Nmok  prttdaioria]  Meretrix  £• 
rotiam. 

76  NanfoUa  pedes]  Intelligit  servos 
remiges,  qni  in  navi  toco  pedum 
aunt.  Twmeb» 

ScEif  A  III.  I  Sine  /ore$  ate]  Non 
divinatui  difficile,  car  fores  suas  ope- 
riri,  id  est,  clandi  vetet  Crotinm,  eis 
prseaertim,  qui  experimentis  cogoi- 
tarn  habent,  nihil  pejns  homines  ama- 
torei,  quam  occlnsas  dominarom  sua- 
mmjaniiaaoditte.  Dma, 

6  Amanti  ametnitoi  moIo  eei]  Amca* 
nitaa  loci  aUicit  amantem,  nt  velit  in 
domo  raeretricia  versari:  quod  et 
damnosum,  &c. 

0  P^tiiiUmu]  Amator  po/tsnmvs, 
qui  primaa  partes  apnd  amicam  te- 
net.  Ter.  Eon.  *  prlmnm  '  vocat. 
Hinc  Planto, '  amicae  poliorero  fieri ' 
«at  Ita  insinuare  et  conciliare  se  ami- 
c»,  ot  pulsis  rivalibtts  solus  et  pri- 
oins  placeat,  et  regnet  in  exoptatis 
amoribns.  J,  GuL 

24  FBlia  nunc  cadwt]  Significat: 
Bi  comparentnr  hsec,  quas  nunc  fiunt, 
cum  iis  qnas  intra  tridunm  fotura 


sunt ;  proinde  esse,  ac  si  folia  cades- 
Ua  cnm  ipsis  arboribna  cadeotibaa 
conferantnr.  FoUa  vocantnr  etian 
res  nallius  pretii  aut  pooderla.  ApaU 
'  folia  sunt  artis  et  oag»  snarai.' 
GruUr. 

26  ElecebrmJ  *  Elecebrae  argenta- 
riae,  meretricea,  ab  elicteodo  argeata 
dicte.'    Ita  Festos. 

SO  Delieuu  faetM]  DeHelm  fmetfe 
interdom  est  Irridere;  at  boc  loco; 
In  ter  d  am  idem  quod  in  Pceniilo»  '  lb- 
cere  neqnam,'  Id  est,  Indnlgera  libi- 
dini.  Catull.  '  Si  quia  deliciaa  dice- 
ret,  ant  faceret.'  Jfaree. 

86  Bfae  twaaa:  Um  gratim  eH]  Leg. 
Jam.  Qnaai  dieat:  Benignam  te  et 
liberalem  in  eo  praebes,  qnod  ne  ad 
prandium  vocas ;  vernntamen  babeo 
gratiam :  quod  est,  gratiam  tibi  toi 
praodii  facio ;  prandio  tno  non  ntor. 
Lambin,  Orseci  cnm  noUent  Ere  in- 
vitati,  dixere  nUXioTa,  iwaam^  et 
vdbv  lc«t^^f,  qoomodo  Latini,  *  be- 
nigne,'  '  gratia  est,'  <  facio  gratiam/ 
At  qui  invitabant,  dicebant,  '  Una 
erimns  hodie.'  Terent.  *  Dioajm 
hie  sunt:  bodie  apnd  me  aia  vdo.' 
CosomA. 

40  Qui  extergentur  baxem]  Jocula* 
riter  ludit  in  ambiguo  aignificata 
Penicnli;  qui  et  parasitus  erat,  et 
apongia  oblonga  cands  similia ;  qna, 
praeter  cetera,  baxeae  etiam  exterge- 
bantnr.  Sunt  aatem  baxe»,  calcea- 
menti  genus.  Apuleias  in  Floridis: 
'  Vestem  de  texterna  emere,  baxeas 
de  suterna  praestinare.'  Bmxett  item 
crepidae  snnt«  itwh  r^s  fidfyos,  Sf-d 
philosopbis  speciatim  attrtbuts.  Ja- 


44  Hae  nmUer  canihermQ  riiu  arf- 
ttane  samatol]  Jocus  ex  ambigno. 
Nam  et  aoamtcra  somnia  eat  videre 
inter  dormiendum  :  dorminnt  aotea 
equi  plerunque  stantes,  (somai  aa- 
tem coraes  somninm  est,)  tamen  caa- 
tberii  roagis;  qni,  qnod  castrati  sunt, 
mitiores  et  placidiorea  sooMiiookisi- 
que  et  dormitantea  magis  ob  lorpo- 


PLAUTI   MBNJBGHM.  ACT.  II.  SG.  3. 


1991 


Ma  TidMitDr.  5MNiikr»  etUm  deUim- 
re,  oefftsque  et  deliramenta  effatire 
va)et ;  at  Core.  iv.  8*  '  qaos  tu  niihi 
libertot  tomoiM?'  id  est,  nugarU  et 
bM^terat.  Molierem  igitnr  iutanire 
€t  delirare  dicif.  Tumeb. 

^l  Quam  tu  mihi  navem  namui]  Ali- 
bi ^qnaarant  in  Toce  tumiB  obsccBoita- 
teiD.  Hie  nalla  est.  Qoas  potest 
cnim  cogitari  obscoeoitas,  obi  quis 
dicity  se  in  navi  praodisse,  iode  hue 
egressuv  esse?  Qnas  autem  snbjicit 
malier,  '  Peril,  qnann  ta  mihi  navem 
narras?*  nihil  aliod  significant,  qoam 
pertnrbationem*  mulieris  looge  nee 
opinatissima  aodientis.  Rod.  ii.  2. 
*  Confracta,  mi  Trachalio,  est  bac 
BOcte  navis  nobis.  Tr.  Qoid  na?is  i 
qnsB  istasc  fabola  est?'  Gromw, 

-68  Qacost  mppelUx  pelHvnii^  pahu 
pmU  proximMiJ  £t  in  tentipeilio  sent 
pali  ad  distendeodas  peUes:  et  de 
palis  multis  in  taberna  merces  sos- 
peodebantnr,  et  domi  siippellex.  At- 
qoe  boo  de  Pellione  homine  paopere 
dicit,  cojos  soppellex  pneter  palos 
vodos  nulla  erat.  Is  autem  etiam 
comopdiarum  actor,  sed  malus  erat, 
Qoem  etiam  perstringit  Bacchid.  ii. 
2.  Tumeb. 

6S  Ulfi  rex  Agaikocie»,  iftJ]  De  nno 
^odemque  Agathocle  ista  a  Plauto 
diet  censemos,  qnas  ita  rescribenda 
•nnt  :  .  Ubi  rex  AgatkoeleM  regnrntor 
f$aiy  et  itfrtan  PUnthiae,  TertiMM  £y- 
paro$,  qui  m  wtorU  regnmn  Hierani  trm- 
didii,  Sed  qoaestionis  est,  qnare  di- 
cator  Agathocles  onos,  idemqoe  pri- 
mnm,  itcrom,  atque  tertinm  reg- 
passe*.  Facilis  istis  est  responsio; 
^x  qua  etiam  illod  liquebit,  qoare 
Plinthias,  itemqne  Lyparos  a  Plauto 
dicatur.  Primom  igitur  Agalhoclem 
regnasfe  dicitnr,  ad  quod  fastigiom 
qoibns  arlibos  evectos  sit,  fose  do- 
cet  Diod.  Sicul.  lib.  xix.  £a  ta- 
men  dignitatis  sedc  pene  excnssns 
fnit,  com  io  Africa  bellom  gereret. 
Verontamen  victis  rebellibos»  io  In- 
tiignuB  fiiit  restitntoiy  nt   Diodor. 


lib.  XX.  Atqne  bine  qoaai  iterom  de 
novo  rex  factos  videtur.  Qoare  ao- 
tern  Pliifthias,  iath  rw  wXJbnwf,  figli- 
nam  enim  fecerat  Agathocles,  dica* 
tor,  caosa  petenda  est  ex  Diodoro. 
Verom  non  diotorna  admodom-Aga- 
tbodi  haec  felicitas  foit;  sed  ita  de- 
jectus  est  paolo  post,  referente  Diod. 
lib.  XX.  ot  desperabondos  ad  •impe- 
rii abdicationem  nltro  sese  offerret. 
Qoam  conditionem  com  recosarent 
illi,  penes  qoos  erat  rerom  somma, 
coUatis  signis  feliciter  dimicavit  A- 
gathocles,  partaqne  est  ab  eo  vieto* 
ria,  firmaiomqoe  Imperiom,  qoed  aa- 
serere  sibi  qoasi  de  novo  tertiom  Vu 
debatnr.  Sed  id  administravit  crude* 
litate  com  somma,  cojos  experiment 
tam  dedit,  delete  fonditos  illo  excrci* 
to,  qui  se  dediderat ;  onde  merito  a 
Plaoto  Lyparos,  Kmtof^t^  X^injpor,  id 
est,  MRWf  et  wMleeiuB  appellator.  PeH^ 
iu».  Et  UeruM  Pinthia]  Nod  P^thia,  at 
Herroolaos  et  Lambinos,  non  PoalAta, 
at  Camerarios,  non  PtnlAta,ot  Ornte* 
ros,  non  deniqoe  PliiUkio^f  ut  Petitos, 
sed  PiitaHai  est  scribendom.  Hoce- 
nim  nomeo  foit  onios  ex  moltis  tyran- 
nis,  qni  post  mortem  Agstbodis  per 
Siciliam  exstiteront,  coromemoratos 
Piodoro  Sicolo  lib.  xxii.  cojos  et 
oommi  reperiootor  inscripti  ^INTIOT 
BACIAEOC,  qoiqoe  orbem  Phiniiam 
vel  PhintUuia  condidit.  Sed  Agri- 
genti  dominatnm  obtinoit,  et  in  ea 
soccessit  Agathocli,  non  Syracnsis : 
hoc  escosandom  est  in  persona  mo- 
liercolse,  ex  male  tradito,  male  ec* 
cepto  roroore,  memoria  mala,  ot  fit, 
rem  narrantis  et  personas,  tempera, 
loca,  acta  facile  confondentis.  Pro- 
nonciat  aotem  Phintia,  qoi  Orec« 
♦irrios,  ot  alibi  Pterela,  Nee  dobito, 
qoin  alia  io  parte  foerit  revera  ali- 
quis  Ltpore,  etsi  in  historia  nomen 
fjos  interciderit :  neqne  enim  Pyrrhl 
nomen  sic  deformasse  aosim  dicere* 
Excnsandom  qood  in  morte  Liparo* 
nero  istnm  tradidiase  regnnm  ait  Hl- 
erooi ;  nee  enim  ille  regnom  deboit 


1993 


NOTiB  VARiOBUM   IN 


cttiqnain,  ted  turn  firtwci  atqne  linori 
civiom.  Oromm. 

71  Awmbo]  Awmh€  hie  nihil  alind 
tigiiificmt  qsMH  *  onibo ;'  nt  «t  infra 
Mt.  iii«  te.  8.  T«ff«Bt«  Hee«  te.  pe« 
nolt.  '  Die  «M  asare,  at  vaaiat'  Est 
eoim  bkiidieatis,  '  Ait  te  amare.' 
Sed  et  Oraci  hand  dittiinili  mode 
rr^Tw  •oam  aeeipinnt :  hoe  caira  bod 
tarn  «no  qnam  ara  aignideaty  ti  So* 
pbacli  crediorat:  imo  not  hodieqne 
quippiam  ab  aliquo  pottnlatari,  *  A<* 
niabo  te,'  la  oratiooa  direeta  dieti(a« 
OHit.  lApi.  Sein'q^M  U  aai<i5a]  Scin^ 
faqnity  quid  ta  tim  oratara,  nt  faeiaa 
mei  hooorit  eavaa  f  Itaqne  inepthti* 
ma  coDcidifnr  oratio  diatiagiieiidoy 
iM  iCNi' 9«id  f  K  aiaaU  Kf/dMaf  .*  qaa* 
si  iDtalliffatar,  ^sciii'  qnid  vHim?^ 
loM  etsi  hae  iotalligatar,  noa  taman 
ita  dUtiDgaendnoi  est:  foret  eaim 
iBlegrnm,  S€m*  qmd  veUm,  te  amab9^ 
al/sdas  ?  scm'  ^tiid  <«  vilm^  ittfaam^ 
mnaU?  qati  oratio  aMdia  aliainter- 
rogationa  divtdi  non  potest*  Grsaov. 

72  Ad  phrifgiMtiMy  i^]  Non  solam 
pallam  saaai  vult  reeoaeinnari,  et 
qasB  in  ea  corrapta  erant  ac  Isssa, 
sarciri ;  sed  etiam  alia  qusNlam  adji- 
el  ornamenta  pietorasqne  ad  aas  qaas 
jam  babebaty  aca  plirygionis  factas* 
Phrjrgio  enim  non  ipse  palTioar  ant 
▼esten  faciebat;  sed  jam  factam  ao- 
cipiekMt,  at  variis  operibiis  ean  or* 
naret,  et  pictoris  variegarat.  Pne- 
tarea  qood  in  pnlvinari  ant  veste 
pinxerat  phrygio,  id  opas  ita  ea* 
presiom  ia  Teste  extabat,  nt  extra 
corpus  Testis  emineret ;  et  qaa  parte 
insutum  anrnni,  ant  colores  aca  In* 
texii  essent,  ea  parte  Testis  asperlor 
ae  rigidior  reddebatnr.  Maias. 

74  £ad0»i  ^gnoraMlar]  Eademope* 
ra  sen  ratione  palla  reconrinnata  im- 
mntafoitur  ne  ab  nxore  agnoscatar. 

79  Quidirg0T  Ml.  Opas«fl]  Non 
mnltum  cormptelsB  et  difficnltatis  in 
hoc  loco,  qui  Tiros  do^tos  habuit  ex* 
erciios.  ManttcUoins  ingressnms  do* 
meretricisi  serTo  Messenlonl 


abeanti  qne  joaserat  aliqnid 
mandatnras  Tocat,  *Ebo  MeaseMe, 
accede  bae«'  Iratns  aermias  qaed 
donHnnn  Tideret  in  »des  aseretrieia 
fntrare,  respondet,  *  Qmid  negatii 
est?'  £t  itemm,  'Qoid  ergo  opos 
est?'  'Imo  opns  est/  bema  dicit: 
sermlas  Iratior,  *8cio  opus  est;* 
■empe  nt  nendices,  qnla  ad  mendi* 
eitatem  fteile  redlgebant  merettvces 
qnemcnnque  arripaisscnt  ac  tennis* 
sent.  Ad  base  hems  respondet, '  Tan* 
to  neqoior.'  Ita  enim  scribendnai, 
non  tamU  nequiar  es.  Nam  de  ae  hoe 
dicit  Measechmas,  non  de  serro  sne* 
Tanto,  inqait,  neqoior  stm,  si  bee 
fiat  qnod  diets,  nt  nonaolam  meretrt* 
ds  doroam  ingrediar,  sed  etiam  ad 
mendicitatem  ibi  me  redigan.  Tan- 
tarn  Tero  abest,  nt  ilia  me  mendicare 
cogat,  nt  etiam  prsidam  inTenerim 
ex  ejns  notitia.  *  Habea  prsedam/ 
inqnit,, '  tantnm  incept  operis/  M* 
flMs.  QMntof  Mb.  Opaacat]  Nen 
modo  Scioppins  et  Acidatins  hic  hi* 
semnt  operam,  sed  tcI  nunime  6  vd- 
yvqui  non  mnltam  cormpteic  et  difi* 
enltatis  in  hoc  loco  esse  ait.  Imo 
cormptelse  nihil  est.  Serrnm  a  quo 
panlium  recesserat,  qaaro  diceret  tUa 
Ters.  66.  '  banc  metnebaro/  Tocat 
Mensechmas.  Respondet  ille«  *  Qnid 
aegotii  est  ?'  in  qno  nalla  apparet 
ira ;  sed  rogat  shnpliciter,  q>iasl  dh 
cat,  Qnid  me  tIs?  Merc.  i.  9.  M. 
Rarsum  dominns,  St  I  scire  tIs  qnid 
sit  negotii  ?  opima  pr»da  mihl  ab* 
jicitar.  Qaod  non  asseqnens  ser* 
Tns,  'Quid  ergo  est,'  inqnit,  qnod 
signl6cas?  Rarsara  dominns,  Opna 
est  me  has  SBdes  ingredi,  cam  anda* 
da  et  astntia,  nt  qn96  malior,  eoM* 
liar.  Senros  ne  sic  qaidam  cogitn* 
tionas  domini  com  perdperet,  *Qnld 
opas  est  ?'  ait.  Quem  cnm  alh|nam* 
dia  sic  Insisset,  ac  snuprnsam  tennis* 
set,  *  Scio,'  interponit, '  nt  me  dices,' 
nempe  periisse  fanditns,  si  pedem 
posoero  intra  hoe  limen.  Snbjidt 
serTnsy  *  Tanto  neqnior  ea.'   Eo,  ia* 


PLAUTI    MBNJECHM.   ACT.    III.   gC.  2. 


1993 


^m\t,  pejor  •§,  quod  uel;  qntt  dicU 
moresris,  qiMsqaa  ego  objargandi  tni 
eMi«a  dictami  •in :  cttamea  in  istnd 
baratlunNB  U  eonjida.  Tandem  fa* 
tetnr  palam,  qaod  print  nen  fnerat 
eloentm, '  Habeo  prcidaoi.'  Pro  $eire 
vh  erat  in  Mat.  et  vett.  oodd.  aaatd- 
ri  ;  unde  satis  commoda  alteram  ef* 
iinxerant.  At  lllud  mtndkt*  nihil  est, 
qnnn  in  optimo  codke  alt  medkna^  et 
in  eodem  ex  illo  factum  antiqna  ma« 
nn  me  dicet.  Nee  vero  icripti,  Tani9 
iM^MSfr:  etsi  niliil  intersif:  ted  et 
•cripti  et  editl  vetusti,  TmIo  mequio* 
rem,  Hdbto  prmdmn.  Unde  fecit,  qnod 
edidit  Camerarins.  Recte:  nisi  ma- 
Us,  Mb8.  T€mt9  mquwr.  Mb.  En  &«• 
beo  pradtm,  Ilind  ut  me  dieee  intel* 
Jexit  etiam  Acidalina.  Orenov. 

83  Ut  vemaa  admntmrn  mtAi]  '  Ad* 
versaro  venire  alieni '  non  tantmn  est 
obviam  ire»  sed  etiam  ire  qnvaitnm 
•liqiiem  loco  detignato:  et  dicitnr 
pnrcipne  de  serTis,  qni  veninnt,  ut 
dominos  aliande  dedncnnt.  GfOMMr. 

87  Lmbum  diereetwn]  Vide  notaa 
Capt.  ill.  4. 109. 

ACTUS  III. 

ScENA  I.  4  Dmn  kieio]  Priscnm 
▼erbum  et  ad  hiinc  locam  nnicnm. 
Diomedet  lib.  I.  *  Hietare' et '  bia- 
tare'  veterea  dixernnt.  Caecilius: 
*  Sequere  me  tn,  qni  roihi  oscitant 
hietansqne  restas.'  Laberios :  *  Hie- 
taotur  fores;'  pro  eo,  qnod  est  A^- 
UaU,  id  est,  patent.  Giossar.  Bene- 
dicti :  '  xcK^M^Moi,  oeeitor  kieto :  x4^* 
^Nfo'if,  oteiiude,'  Palmer* 

6  Qui  ilium  Dii  emnee  perduiiit'] 
Qoam  parati  Aierant  ad  Plantnro  re* 
atitnendom,  qnibns  hoe  genus  lo« 
qnendi  novum,  et  placnit  conjicere 
ad  roarginem,  Qvtii  iUum?  Cur  non 
idem  tentarnnt  ad  Canin.  ii.  4.  *  Qui' 
itiom  Dii  Desqne  omnes  perdant.' 
Persa  v.  9.  '  Qni  ilium  Persam  at* 
que  omnes  Perdas,  atqne  etiam  om* 
net  pertonat  Male  Di  omnet  per* 


daot.'  Trinnumo  iv.  S.  <  Hem  ittie 
erii.  qui  latum  Di  perdant.'  Ore* 
nav. 

9  Cenmu  eofUmt]  Qui  in  tenatnm 
non  Yanerat,  pignoribua  captis  mul- 
tabatur:  ita  qni  non  Tonerit  in  con* 
cionem,  enm  pignoribns  eaptis  eoSr* 
ceri  vult  parasitos.  Sad*  frignera  ca- 
pere^  dixit  *  centna  capere.'  7Vnie6. 
Cenme  cnpiant  iliico]  Forte,  eenma 
e^remit  UHw:  id  est,  mnlctentiir  par- 
te census.  Ut  apnd  Terentinm, '  tnl 
carendum  qnod  erat.'  Grvaao. 

10  Qat  iiMguidi  escM  edunt'\  Scalig. 
Conject.  iur09^(Ky4b  interpretatnr, 
Cnjns  nemo  particept  est.  Mthi  con- 
stat eot  hie  did  <  in  diet  singulat 
eaeat  edere,'  qui  lemel  tantum  de 
dieednnt;  qni  cmnam  tantnm,  non 
prandinm  lumnnt.  in  eorom  nume* 
rum  te  center!  non  vult  paratttnt, 
qui  jam  tamtn  praadium  perdiderat. 
Pkt. 

18  Perdidieeem  prandiwm]  Hoc 
Gnecis  est  irapa8f<irio|99'Wt  canmn 
perdere;  non,  nt  pntant,  domieeenare: 
rel  quod  Martial.  Ep.  xii.  78.  ele* 
ganter  dixit,  *  affici  domicienio.' 
Cajmi6. 

ScBNA  II.  20  Jftftnare  aat^iiam  bem 
fui  ditpendio]  Nnsquam  tam  bene  ac- 
ceptus  at  lepide  caratnt  fui  minora 
tomptn.  Et  *etse  probe,'  pro  bene 
admordere  et  tnburcinari  qniequld 
Intra  dentet  venerit.  J.  GvU 

27  FeeuH  fmmu  me  aheeniey  ^.]  Se- 
pelivisti,  me  abtente,  prandinm,  id 
ett,  contumsitti.  Seneca  Ep.  xii* 
^  Cam  tc  funereit  epniit  tepelivit* 
tet.' 

28  Cm  eg0  ague  te  knee  ermn]  Om- 
nioo  legendnm,  cm  eg^  aque  eree 
eram,  id  est,  heret.  Ntm  in  meo  co- 
dice  Cantabrtco,  cat  ego,  em/ue  erU 
ermm*  Ego,  inquit,  non  minut  heret 
prandii  eram,  id  est,  dominus  pran* 
dii,  nt  supra,  '  heres  nunqnam  erit 
post  banc  diem.*  Tn  illi  solus  me 
absente  coberede  feeisti  fnous.  Ae 
omQet  he redet  tin^ol  fairas  proeura^ 


1994 


NOTA   VARIORUM  IN 


baot  el  exequiU  dcfoticti  ioterermot. 
In  eodem  codice  iegitar,  feeiiii  /u*u$ 
meo  abunti  prondioj  pro  '  med  abaeo- 
te/  id  est,  me  absente.  Sabmu, 

SI  Pro  maledutU  dari  pnUm]  Co* 
mice  additam  eat  ex  abnndanti,  po«t* 
#a.  Palmer. 

46  Oeeita  at  hoc  red]  Periit  hoe 
negotiom.  Capt.  tii.  4.  Ita  in  Cod. 
Tbeodosiano  est  *  interfectom  nego- 
tiom :'  ita  Ariatopbao.  rh  rpifiKto,  r4» 
AtqW  fioiy  pro  ic4KJimwrrm,  futum  eai, 
periii,  Cataabon. 

.  48  CiiMvdot]  Tttrnebnt  einadmm 
« aaltatorem '  hie  interpretatnr :  Lam- 
btnoi  mollem  et  impudicnm,  el  qaem 
tnpra  i.  2. '  calamitnm '  dixerif. 

56  Satin*  ut  quimquam  cmufieor} 
Qaid  id  rei  est,  satitne  delosnt  som? 
Qoolquot  obviam  mihi  veninnl,  ludi- 
ficant,  liidibrio  babeot.  Boxkom. 
.  ScBNA  III.  1  AwHire  ait  te  wmUmn 
Erotmm]  Hie  amare  est  amanter  pre- 
cari,  et  a  caro  homine  rogare  et  op- 
tare.  Turmeb. 

4  Sftimtker']  8pi other  genus  arroil- 
la  etiam  ▼eterea  inlerpretantiir,  at 
vers.  8.  'spinlher'  et  *armiUae'  dif- 
fernnl.  Spintber  non  simpliciter  ar- 
millam  significat,  led  estarmtUsBspe- 
oiesy  ut  interpretatur  Festnt,  qoa  mn- 
Ueres  utebantar  brachio  snmmo  si- 
nistro.  Armill»  sunt  proprie  qnas 
in  utroque  brachio  gerebaot.  Oras- 
eis  ^ffXia  et  KXdfta.  Vox  spinier  ^el 
spiniher  Graeca  est  JEolica.  S^ryicTJ^ 
annulua  eat  a  siringendo.  Unde  et 
jiro  ano  etiam  aive  podice,  qui  et  tnde 
nomen  habet.  Nam  et  ZoKriiuop  Qrse- 
ci  Tocarnnt.  Pro  a^itriip  Moles  di- 
cebant  tr^ofrHip*  Unde  Latinom  sptit- 
ttr^  cum  ensilage  etiam.  Inde  '  spin- 
ihriffi'  genus  iofamis  libidinis  apud 
Taciturn,  a  Tiberio  repertum,  quod 
mnnulalim  quasi  connexi  tenerenlur. 
I>e  qnibusillud  EpigrammaAosooii  ex 
Greco  versnm,  '  Tre«  uno  in  lecto.' 
iSpinlhriaa  plane  designat.  Sfinther 
pro  Sphineter.  ut  PintkUu  supra  pro 
Orsco  ^aerias^  quod  oomen  eat  pro- 


prioa  Sicnlum.  Sic  eoim  codex  ■ 
legit  supra  act.  it.  sc.  S.  *  Ubi  rex 
Agathocles  regnator  foit»  et  ilenm 
Pinthia,'  pro  Pintia  site  PUntla,  qoi 
Gr»ce  ^ufrias.  Sabm*. 

15  Dieam  €vrfWi}  Lego  crnnasserf, 
id  est,  dicam  Erotio,  te,  qoae  oravit, 
curaturum.  LambiM, 

17  Inmire»  •taUgwda'i  CohaereBt 
per  apposilionen.  bumtru  hrArtm,  JX- 
kSfiuHf :  monite,  q«od  aurinm  lobis  in- 
aeritur,  et  appendet.  StaiagwdMm, 
inaurium  genua  esae  crediderim  ob- 
longum,  exbacca  pendula:  a  gntlK 
aimilitudine,  quae  rraXoryyi^f  Onecia 
dicilur.  Ccciliua  apud  Festam :  *  Ex 
aore  ejus  stalagminra  habeo  donii.' 


20  Mmmpretwm]  Varro  de  L.'L.  t 
IT.  *  Quod  maun  factum  erat,  et  da- 
tum pro  eo  manupretium,  a  nMsibiis 
et  pretio.'    Isidorus  Etjnol.  lu  1. 

*  Abusive  roanus  etiam  ars  yel  artl- 
fex :  unde  manuprelium  dicimos.' 

25  Ut,  quantum  psastal,  ^aa^at  &• 
eeantf  viuemt]  Alii  leg.  quauH  ^esaial* 
acil.  venire.  Schop.  leg.  Ut  qmauium 
pouit,  quique  tUeat^  vmuant,  id  est,  ut 
quamprimum,  et  qnanti  licet  vendan- 
tur. 

ACTUS  IV. 

SoENA  I.  8  Uaeahiit'i  Lsevorsaa 
qua  coronam  abjecerat  Men.  Sosi- 
cles.  Doaza. 

9  OptiuM  reoorft<Kr]  Opporlane, 
in  tempore. 

II  MaU  Aa6eai]  Id  est,  ezcipias, 
trades,  verses  marilum.  Taaka. 

ScENA  II.  1  More  mero]  JIfos  am* 
rat,  id  est,  stultus,  it&pou  Mil.  *  E- 
go  Btulta  atque  mora  multnm.'  Trin. 

*  Is  mores  bominum  moros  et  moraaos 
efficit.'  Ordo  et  sententia  est :  Ut^ 
hoc  est,  qui,  quo  pacio,  sen  quam 
roaxime  slulto  more  multuaqne  mo» 
iesto  utimur  1  et,  ut  qniqne  sunt  op* 
timi  et  maximi,  hune  moron  babeot : 
dientes,  &c.  davytaorucfif.  Ltanh. 

10  Qat  uique  legeej  Mntftt  i 


PLAUTI  HBNACHM.  ACT.  IV.  8C.  2. 


1905 


r^n«  Qiiisi  dicat :  Isti,  qoi  neqne 
leget*  Deque  Kqaam  booam  {hrieuths) 
colnnt,  toUicitoa  reddonti  et  negotiU 
moleatant  suos  patronot.  Alii  hie  to- 
lunt  esse  principioin  novas  seoteoti»; 
qoos  DOD  audio.  Lamb, 

19  Ad  poptdam]  Cornitiis  cetnria* 
tim  calatis.  Dotoa.  In  jure]  Apnd 
prartorem  pro  tribnnali»  sellave  posi- 
ta.  DoMzo.  Adjudkm]  Vel  a  prai- 
tore  datQm,  nt  sant  reenperatores : 
▼el  a  lUigatoribot  captnm,  nt  arbi- 
trum.  Doas.  Lites  discntiuntor  ant  in 
comitio  pro  rostris  ad  popolnm ;  ant 
in  fori  area  apud  prKtorem  in  jure ; 
«nt  in  basilica  apud  jndices.  Cicero: 
'  Nam  si  qais  statnit  bunc  esse  ora- 
torero,  qui  tantnmniodo  injure  ant  in 
jndiciis  possit,  aut  ad  popnlnm,  ant  in 
aenatu  copiose  loqni.'  PoUH. 

22  AitimtWi  Ita  me  in  sbo  negotio 
occqpatnm  retinuit.  Lmnbin,  DilU 
tmU]  Ita  me  ab  eo  quod  actnrns  eram, 
avocatum  tenuit.  Larobinns  sic  in- 
terpretatur  et  fallitnr.  *  Attinere '  et 

*  detinere '  hie  eo  differunt,  qnod  '  de- 
tinere '  sit  diutius  attinere  :  de  hnic 
verbo,  nt  mnltis  aliis,  jonctam  habet 
•ngendi  signi6cationem.  Boxh. 

24  Conditianee  tetuH]  '  Conditiones 
ferre '  est  proponere  forroulam  trans- 
actionis,  qua  controversia  aut  res  li- 
tigiosa  componalar.  Anton,  ap.  Cic. 
Philip,  xiii.  17.  '  Qui  roe  praBcipitem 
egerit  aeqnissiroas  conditiones  feren- 
tem.'  Grouov. 

26  Aut  plua]  Mirum  in  niodum  hie 
baesitant  interpret es.  Hand  dubie 
legendum  est :  e9udUwnes  TetuH  tor- 
tos,  €<n\frago8a8.  Haul  plue^  huut  mmue, 
quam  opus  erai,  tfc,  Aut  vnlgatum  si 
retineas,  pro  haut  accipiendnm  est. 
Aut  enim  pro  haut  scribebaot  veteres. 
Neqne  se  aliter  aocipere  roonet  me 
Salmasins^qnem  andiamus.  Boxhom* 

*  Contro^ersiaro  dicere  '  idem  qnod 
pauio  ante,  '  cansaro  dicere.'    Nam 

*  causa '  et '  eontroYersia '  eadem  qnse 
Oraeeis  atria.  Sed  et  hoc  loco  aut 
pro  haut  acceperam.    Sic  enim  scri- 


bebatnr,   haut   vel   aut^    pro  haud. 

*  Haud  pins,  ant  minns,  qnam  opna 
erat  mnlto,  controversiam  dixeva»| 
ut  sponsio  fieret.'  In  caasa  dicenda 
et  controversia  disceptanda  non  roul- 
to  pins  ant  roinns  dixi  qnam  opas  erat, 
uti  sponsio  fieret.  Saltmu,  Aut  piat 
aut  fnmas]  Ego  vero  nee  haud  plu» 
Uaud  mtatis,  vel  Aoiid  pbu  Aut  mmu$ 
scribendnm  pnto,  nee  si  vulgatum  re- 
tineas  ilaf,  pro  Haad,  acciptendtmi. 
Sic  enim  solent  loqni.  Capttvis  v.  t. 
'  Cur  ego  plus  roinnsve  feci  qnam  «- 
qnnm  fuit  ^'   Tarent.  Heeyra  ▼.  1. 

*  Ne  quid  faciam  pins  qnod  ma  post 
minns  fecisse  satins  sit.'  Phorro.  iii. 
S.  <  Ne  quid  pins  minnsve  faxit, 
quod  nos  post  pigeat.'  Sueton.  Oo- 
tav.  c.  84.  '  Ne  pins  mintuve  loqne- 
retnr  ex  tempore.'  'Controversiam 
dicere'  ut  *cansam  dicere'  aceipe- 
re  possum :  sed  qnemadmodum  '  non 
plus  causam  dicere,'  pro  non  pins  in 
cansa  disceptanda  dieere,  handqna- 
quani  tolerarem,  ita  nee  snfferre  pos« 
sum  haud  ptut  uMt  mtaiis  eeutrovereiam 
dicere^  pro  tantummodo  in  controver- 
sia dicere.  Lambinus,  dixi  In  eon^ 
trovergiam,  nt  sponsio.  Qnod  si  au- 
derem,  facerem  multa,  Dixeram  in 
controversiam,  uti  nnUta  epantio  fieret : 
ut  se  invicem  provocarent,  Ni  hoc  ita 
est,  dabis  mille  nnmmnm  ?  Sed  for- 
te melius  :  aut  plus  Aut  minue,  quam 
opuB  eratt  multo  dixeram^  Controversits 
uti  tponsio  fieret.  Mode,  inqnit,  an- 
gebam  rem,  roodo  minoebaro  nt  am- 
bigmim  facerem  judicem,ne  clientem 
menm  primo  ccetn  condemnaret;  sed 
nt  ad  sponsionem  veniretur.  Gron, 

40  Na  fotnerato  abstulieti]  Nas  tu 
pallam  magna  tna  mercede,  id  est, 
magno  tno  male  abstulisti.  Tralatio 
est  ab  lis,  qui  pecuniam  grandi  foe- 
noremntnamaccipinnt.  Lamb.  Im6 
ab  lis,  qui  quod  audiunt  acciplnntvOy 
bonum  malumve  fuerit,  omnino  delu- 
de reddont,  jnxta  regnlam  Hesiodi, 
cum  foenore  luculento.  Gruter,  Sic 
datur]  Sermo  castigaotis  et  pcenas 


190S 


NOTiE   VARIORUM   IN 


vamentU,  aat  pcuMi  tnaiiaM  esM 
fratolanUt:  qnare  ptr  istud  ▼erbo- 
rmm  parasiio  datnm  coperem.  Gru» 
ter,  secntos  Lambiniis  banc  mterpre* 
taiioDem.  ^  <iaiur]  Utrumqae  falli 
aiuntt  nam  '  sic  dUor '  hie  idem  esse 
quod  »ic  tenetor.  At  illi  plane  hie 
tenentur  et  deprehendontor  pro  in- 
freqnentibat  lectoribos  PUati»  quein- 
admodnm  et  in  Asinaria  ii.  4. 8S.  nbi 
tentabant  ftirolle,  ue  didef,  Nnn* 
qmun  aliter  k«c  formula  aeeipitnr,et 
exempla  snot  in  promptn,  qnc  jam 
alii  eongesserunt.  Afferant  tamen 
locnm  Ovidii:  '8e  qiioqiie  det  mn- 
Mer  popnio  speeiosa  videndam.'  Quid 
antem  simile :  *  aic  datnr,'  et  *  detse 
Tidendam  V  Deinde  an  *  det  se  vi- 
dendam/ est  teneator,  deprehenda- 
'   Inr  in  flasitio  ?  Gr&nw, 

46  Kin  fmum:  p^UapaUortm]  H»e 
Bentiquara  Menvchmo  sunt  tribnen- 
da»qai  confidenter  in  sequenfibns  ne- 
put  se  palLam  uxori  snrripnisse.  Igi* 
tar  Penicnli  persoua  bis  praeserib^n* 
da,  et  reliqua  legenda,  qnomodo  edi- 
dit  Camerarins:  Mu.  Pailarn.  Ml. 
PMUam^^tUd?  Mv,  FaUamtquUpavfat 
Mb.  NikU  equidem  paveo,  Pb.  Nin 
tmum:  paUa  paUortm  iaetUit,  Ai  timt 
cUum  M«  gtfwrwtfi  proadtam  /  4r«.  Non 
m  Plaufo,  sed  m«instra  sunt  qutt  in 
oltimai  Planti  editiones  ex  nescio 
qnibus  deterioris  notae  Mss«  irrep* 
sere.  Baxhwrtu 

67  Retponunf]  Significat,  feroci- 
ter  et  irreve renter  respondent.  Sic 
Tnic.  II.  7.  45.  Hor.  Sat.  ii.  7.  <  Re- 
spensare  cupidinibus/  et  sic  svpint 
alibi.  GroNor.  Pr.  iVafos  agi$]  Ita 
b»c  ubiqne  Penicolo  do ;  cnm  verba 
tint  Ulndentis  potins  qnam  iratas  nx« 
oris.  Et  uxor  jam  ante  dixerat,  se 
taoere  velle.  £t  panilo  post  ait  Men. 
Peniculo,  '  Potin'  nt  roihi  molestus 
ne  sis/  &c.  roulto  concinoios.  Pisior, 
62  BeUtiM  bkmdUur]  *  Belli  homi- 
nes'  nonnunquam  dieuotur,  qui  ad 
aliorum  quasi  nntus  se  aceommodant. 
Et  *  bcUe  dicere/  qui,  que  alii  ve* 


Knt,  loqwi  ttndent.    Et'beini 
Des '  sunt,  qnos  Aristoteles  iip4mm 
vocat.    lu  Muret  ad  Catull. 

81  Et  qmd  irittii]  Corrignnt»  fe^ 
^Ktd  rralsfsf :  pessimc.  Dizerat  aoprm 
Menaecbmus  vs.  44.  'Quid  tn  miU 
tristis  es  ?'  et  vs.  68.  '  Tristis  admo- 
dum  es.'  Horum  ilia  meroor,  *  Audi,' 
inquit,  'atque  ades:  Et  quid  tristis 
ego  sim,  et  quid  hie  mibi  <tixerit* 
faxo  solas.'  Gron&v. 

83  Ccptol}  Id  est,  verbis  captiose 
luditt  ut  argtitns  est  sell.  Tmnkwu 
Hide  MMrrepta  est,  non  tibi]  Acidalius, 
tUn  turrepta  est,  non  kme,  Gmteras 
cxpiicat  hMic,  in  usnm  hojos  Meusdi- 
mi,  ut  esset  quod  daret  Erotio :  nam 
ai  tibi,  jd  est.  in  usum  tnum  sorrepta 
esset,  salva  apud  te  esset :  et  Lambt« 
nuro  sine  causa  sstnare.  Certe  »- 
ttuat  Lambinus  et  tamen  verissimnm 
•St  quod  refert,  ut  nescio  cujos,  etsi 
non  probet  ipse,  praecedeoti  verbo 
legend nm,  poiia  «urr«p(fl  est  BsiAi.  Lu- 
dit  enim  Meo»chmus  rcpeteodo  nz- 
oris  verba,  *  Palla  mibi  demo  eat  sur- 
repta.'  lile  quasi  ignorans  subjicit, 
*  palla  surrepta  est  mibi  V  nam  quod 
perdit  uxor,  videtor  et  perdere  ma- 
ritus*  Ne  dicam,  ablata  interroga- 
tionis  nota  enm  dicere  verura,  et  fi- 
cinns  tecte  conliteri :  ipse  enim  sur- 
ripnerst.  Ergo  parasitus, '  vtden'  ut 
scelettus  esptat?'  verba  scilicet,  re- 
petendo  praecise  sermonem  uxoris* 
Hnic  uxori  surrepta  est,  non  tibi. 
Nam  proTecto  tibi,  Menapchme,  tur- 
repta sP  esset  (cum  earn  deferres  ad 
seortum  et  buic  reddita}  salva  nunc 
foret.  Gron^v, 

90  Fta'  ojftfrrt  noctuam^  f h«  fu,  to, 
^rc]  Tut  tm,  Orvcis  rh,  tt&  :  unde  et 
Tt»r^  noctua,  apud  Hesychium :  qnip- 
pe  ft  hie  alluditur  ad  vorem  noctuc, 
tu,  tfi^  sen  tou,  tou,  Sonat  an  tern 
noctua  uberins  hoc  Oermauum,  noa 
exilius  i|lnd  Oallicum.  Ita  recte  io- 
terpretes.  Porro  noctua  hinc  did* 
tur  '  tntubare.'  Vetus  grammaticot 
Sidooitts,  cujus  fragmentiun  de  voci- 


PLAUTI   MRK/BGHM.   AOT.  IV.  SC.  3. 


1997 


Ims  mntmantliim  in  aliquot  GU>m.  ik>»- 
trit  Mss.  legitiir»  *  Moctua  tiitnbat.' 
Sic  enim  lef^ndnm,  non  cueubmt,  I- 
dem  verbnnn  restitao  auctori  veterii 
poentatii,  quod  ejntdeni  ett  ar^uneo- 
ti,  Noctua  htctfuga  tuiubat  in  tenebris^ 
Male  vnlgo  editor  cncubttiy  quod  ex 
Plautioo  hoc  loco  satii  est  manifes- 
ttim.  Boxkom. 

OS  PAndedisse]  Scilicet  me.  NibiU 
lODt  qu»  garrit  Lambinnt.  Tanttim 
cavillator  MeovcbmOs,  et  dicit,  se 
non  tarn  dediste  piiUani»  qnam  coni- 
modasse:  tunc  scilicet  facile  recep- 
ttiru8,cilm  plane  detrita :  nam  §eqni- 
tur,  'Sed  ego  illam  non  condona- 
vi/  Vocis  utriiisqiie  discrimen  notnm 
JCtit,  nee  Ignoravit  Plantnt,  Trin.  y. 
2.  'Nam  beneficinm  homint  propri- 
tim  quod  datur,  proprinm  tnmserit : 
qnod  datum  eat  ntenduni,  id  repeten- 
di  copia  ett,  qnando  velis.'  J.  GruU 

lOS  ExcludU  faraa]  Lambinm  bk, 
nt  et  rapra  act.  iii.  sc.  2.  atque  alibi 
leg.  foritf  cam  exdudo^  inqnit,  verbnm 
ait  qaietera  significans :  nam  is  *  ex* 
cluditur/  cut  ingredi  volenti  ostium 
non  aperitnr;  *  extrnditnr/  qui  jam 
intos  est.  Sed  venia  doetissimi  viri^ 
genius  antique  locntionis  alteram  eti- 
am  non  respnit.  Toaitii. 

109  Oraho]  Vos  eritici  majores 
rcponite  et  bic  amaho,  Scrlver. 

ScBNA  III.  7  Ad  phrygUmem\  Phry- 
iriones  dicontnr  qui  snbtiliora  opera 
io  sindone  ant  serico,  acn  ant  nendo, 
conficiunt,  et  inprimis  aureo  filo, 
quod  vocant '  acn  pingere.'  Oroiiao. 

0  Padwm  rtperu*]  Oruter.  ex  ves- 
tigiis  Mas.  qni  babeht  relecerU,  fecit 
relegi  m^  quod  temere  in  editionet 
qnasdam  irrepsit.  Parens  notat  in 
veteri  codice  scriptum  esse  redixerU: 
qnare  ille  rescripsit,  reviceris,  Om- ' 
nino  scribendnm  est,  nunqwtm  factum. 
ffe  dixeria:  te  nempe  mihi  dedisse 
pal  lam  ferendam  ad  phrygionem. 
Ita  passim  Plant ns.  Boxhom,  Nim- 
^mam/aeium  nperies]  Duo  fuere  co» 
dictes  Palatini,  quibus  in  recf  nsendo 


Ptaoto  a  BaccbicKbos  ad  finen  nsqne 
sunt  nsi  ambo  quondam  Caraerarii  t 
alter  integer  quem  Pal.  1.  ant  kot* 
i^ox^iv  V.  C.  solent  vocare :  alter  or- 
SOS  a  Bacchidibns,  quem  proprerea 
Dec.  vel  Decnrtamm  et  Pal.  3.  Bp* 
pellabt.  Ne  quit  igitnr  putet  bie 
diflsentire  Ornternm  et  Pareum  in 
edenda  scripta  Icetiooe,  titerqne  au- 
notat  Pal.  1.  sen  V.  C^  habere  nle- 
eerii,  et  snpra  aeriptnm  redixerU  f 
nterqne  Pal.  2.  sen  Dec.  reUgervu 
Ceternm  satia  placet  Boxbornii,  nt 
dixeria,  Gronov. 

12  Quia  commiai]  Qaia  tlbi  paNam 
commisi,  et  sic  stnltitia  et  credoH* 
tate  roea  nimia  factum  est,  ot  me 
defraudare  possis,  me  defraudare  eo«> 
gitas.  Lamb, 

17  In  eeuioe  eomptag^e]  Nihil  e»* 
rios  est  oculis,  nihil  nque  ¥el  a  na- 
tura  vel  cantione  bomioom  «*nstadi» 
tur.  Inde  ills  vetustissimtt  loqnendi 
raliones,  *  oculiasimus/  pro  dilectia* 
simo  ;  <  in  ocniis  altqaeni  ferre/  pro 
multiim  amare,  curare,  maximi  fa- 
cere.  Ita  boc  loco  Erotlom  dicit 
Meoaedimo,  ut  vel  uxor,  vet  ipse  pAl>- 
lam  in  postemm  ita  cnstodiant ;  slent 
ociill  datis  a  natnra  fidissimis  dan*- 
ftris  custodinntnr.  Neqne  boic  in- 
terpretation! obstat  vox  '  compin- 
gere,'  tanqnam  ejns  solins  tiaos  %ir, 
nbi  de  dara  et  gravi  rn8todia.agit«i<, 
nt  careere,  qnod  volt  Lambinnt. 
*  Compingere'  enim  qnid  in  aliquem 
locum  siinpliclter  dicimur,  qnod  ac* 
coratini  volnmns  asservatom.  Bmd- 
hom.  in  octtios  eompingiU]  Irattta 
sermo :  ponite  et  asaervate  ibi,  nbi 
nemo  qnsrit.  Gr<mev, 

20  JFV«a«rtt  me  dudare]  Qnid  sit 
dnctare  meretricem  ac  scortnm,  satia 
notum  est.  *  Frostra  ductare '  boc 
loco  idem  est  qnod  gratis  ductare, 
nnlla  data  pecnnla.  Nisi  feres,  in- 
qnit, argentnm,  fVnstra  me  ductsre 
non  potes.  Vel  sane  anbintelligen- 
dnm '  es ;'  fhistra  en,  me  dnctare 'Koq 
potes.   Et  sic  interpungeudom  :  Niei 


1908 


MOTiB  VARIORUM   IN 


p9l€$.  Salinat. 

ACTUS  V. 

ScBHA  u  II  Jfic<(tre]  Huilkt  est 
ne  am  qnidem  asdera  profisfre :  qood 
Grcc«  Tp^tor.  OI«t«ir.  '  JIfiilImM, 
jffi:  V.  N.  Mil.  III.  I. 

14  Hecmbam  quapropter  cmiem,  4^.] 
Heenbam,  velnt  caoem,  Or»ci  lapi- 
dibiia  insectati  sunt,  quia  roaiedicu 
in  qaeravis  obviam  e  Orvcis  ingere- 
bat.  £t  propter  banc  animi  acerbi- 
tatem  et  rabiem,  fingitor  in  caoem 
ease  cooYema.  Jn?eii.  Sat.  x.  '  Sed 
torva  canino  Latravit  ricto,  que  pott 
ktmc  fixerat  axor.'  Qain  et  ejas 
effigiein  canit  forma  pingi  solitia, 
canemqne  eidem  immolatiiin  tradant. 
I^jnndemet  tepnlcrom  'Cynosseroa' 
▼oeatnin,  Pliniot  aoctor  eat  lib.  iv. 
c.  11.  Gruter. 

86  Quart]  Non  cat  necetae  nt  baie 
matet  Colviua :  nam  qmmro  ac  9««m 
permatantnr.  Gmler. 

41  Degtrii  amua]  '  Degero '  dici- 
Car,  nt  'defero.'  Est  autem  idem 
verbam  quod  *  digero,'  e  in  i,  ot  fit, 
matato ;  qood  nihil  alind  ?aIgo  tigni- 
ficaty  qaam  ordinare  aliqnid,  compo- 
oere,  et  in  dpbitnm  locum  referre, 
qood  fieri  non  poteal  nisi  degerendo, 
^ive  rem  ex  uno  loco  in  alium  trana- 
ferendo:  qua  Yetnata  aignificationc 
*  degerere '  hie  ponitur.  Boxhom, 
.  42  McmUrm^  quod  bibam,  tfeJ]  Recte 
ae  habenty  at  9ei$f  wufmUra,  qwd  bi» 
bam,  if€.  Si  potea  me  alere  et  oaten- 
oere  unde  Tivam,  toam  perpetiar 
petolantlam,  nt  tibi  obnoxius.  Alia 
conditione  earn  ferre  non  poaanro,  ni- 
at  ut  me  alat ,  et  mihi  monttrea  qnod 
«dam  et  bibam.  Sed  *  bibam '  tan* 
tmn  dixit,  quia  cansa  Tifendi  praBci- 
pna  Orwcit  in  bibendo.  Unde  at 
^v/K«^9ioy  dixere,  qnod  Latini  coavtvt- 
WR.  Eandem  aententiam  expreaait 
Theocritna  in  *A8i#Mai*a^oYMf,  nisi  fal- 
lor,  noovit^iwf  Mraave  Ubi  not 
a/aeru,  imptta*  Salmai. 


48  Cum  CMuk\  Cam  CalctenCt,  xX 
eat  in  Mat.  Thettoria  filio ;  qui  arte 
divinandi  plurimnm  poUebat  in  exer> 
citu  Oraecornm  ad  Trojam. 

ScENA  II.  4  Cofii^aa  nam  acaet- 
Me]  lU  Ter.  £«■«  ii.  1.  *  aaaia  abai- 
taa.'  Virgil.  JEa.  Tiu»*Ibat  aex  oW- 
toa  aevo.'  Obntam  pro  pleoo  aaar- 
patnm  antiqnia :  eo,  qnod  locos  frm- 
gibnt  obaitna  aat  aentiboa,  lit  plcooa 
ait.  Twmeb. 

6  Oaaslam  gero  eorpas]  Dao  aant 
hsec  onera;  nam  et  corpna  hie  aenez 
gerit,  et  corporit  onat,  teoectntem 
tive  annoa.  Mercat.  iv.  1.  *  Qain  ia 
ocina?  St.  Neqneo  meeattor:  tan- 
turn  hoc  ooerb  ett>  qood  fero.  Do^ 
Quid  onerit?  Sy.  Annoa  octoginta 
et  qnatnor.' 

25  Mo.  /6a  atfoortamr  a«lc«]  Ita 
hasc  ordino.  Filia  enim  officii  aai  me- 
mor  patri  obviam  procedit :  torn  aa* 
lotat.  Nam  Ita  aolebant  parestiboa 
natse,  aut  prepinquaB  honoratiori  cog- 
nate: nt  Sticbo:  *  Ferre  adfortnm 
bominem  occoperont  otcoloflt.  Salve 
mi  pater/  J.  Gai. 

28  VtVUiUi  eUu]  V.  N.  Radeat. 
II.  6. 

29  Noa  lottgoa  lagaa]  Scil.  faciaa* 
'  Logi  tnnt  termones,  vel  dicta  ridi> 
cnla  et  contemoenda,'  Nonina.  Uti- 
tnr  etTerent.  Phorm.  iii.  2.  et  Cice* 
ro.  Logi  enim  vocabnlo  pauie  jam 
nt  veroaculo  ntebantar  Roman! :  et 
logos  in  nagis»  tanqnam  anam  vocem 
dicebant.  PaJlmtr* 

85  Neuter  ad  me'J  Cenaeo  diaaecan- 
dam  vocem»  Ut  ewoere^  ne  uUr  edwte: 
boc  eat,  ne  vel  maritus  vel  tn.  Gra- 
fiov. 

99  At  aie  kme  amai]  V.  C.  ikaac. 
Probo.  Seriver, 

40  Atque  eb  ietaue  induttriam]  Qnam 
adbibea  in  obtervando  viro. 

46  Lanam  carere]  Ita  vett.  edd. 
neqiie  aliter  citat  Varro  L.  L.  L  ti. 
Curere  a  carendo;  qnod  lanam  torn 
pargant  ac  dedocuot,  nt  careatspnr- 
citia :  ex  quo  torn  '  carminari '  did- 


PIiAUTI  MBNJieHM.  ACT.  V.  SC.  2. 


1989 


tar  1io«»  com  caret  eo  qaod  in  ea  est 
oe<|niin.  Corere  a « caro,  is,  it ;'  qnod 
tine  dabio  est  a  Grsc  ictipfi9,lMM(ere, 
fitttpow;  noo,  nt  Varro:  node  et  'car- 
dniis,'  qoia  aptas  carendse  lansB,  et 
'  carmeD '  iostmmeotoin  ferrenm  ad 
careodnm  laoam.  Locr.  iv.  'Quasi 
earmiDe  laoa  trahatar.'  A  qno  ver* 
ban  *  canniotre/  iofra  aet*  v.  sc.  8w 
Alind  *  carmen'  a  caoendo,  aliud 
'carmen'  a  carendo.  Sealig*  lode 
« ckritores/  qui  in  Olossis  Papi«  di* 
enatar  Manarii,  qoi  lanam  earnnt, 
carpont,  dividnnt.'  Sic  enim  ibi  le- 
gendnm  est.  Unde  apparet  earpen, 
qnod  in  Mss.  Pall,  pro  carert  leg!  hic 
Botant  eniditi,  non  niii  glossam  esse 
▼av  earere,  Porro  nobis  ejusmodi  ca^ 
ritores  kaerder*  etiam  dicuntor.  BtJ^ 


68  Qasd  rot  dt#ser<a/is]  Potest  to- 
larari,  ut  sit  Xtir6nis,  si?e  extenuatio 
rei  per  Terbs,  pro  litigatis.  Colvios 
4i$eepUUii:  Menrsius  di$$entiiiM.  Sed 
nullo  modo  ferendam,  quod  nuper 
conjecernnty  diteemaiis.  Hoc  jtixta 
hie  locum  habet,  ac  separatis,  distin- 
gnitis.  Gronov, 

61  Ctgui  m  rerum  onminm]  Recte 
Lambinos  interpretatnr  Telle  senero, 
eajas  rei  ex  omnibns  rebus  cau»a 
Decs  testes  fads  ?  Et  prorsus  in* 
epte,  qui  personas  its  ordinat :  aons 
rti  ?  Mb.  lUrum  amtitiim,  Me  neque : 
quod  ineptios  reddit  Interpretando, 
quasi  dixerit  Plautns  '  Decs  rerum 
omnium.'  Qnis  enim  unquam  est  ita 
locutns,  nt  dieeret  *  decs  rerum '  et 
*  rernm  omnium  i*  Ego  si  banc  scrip- 
tnram  toeri  TcUem,  *  rernm  omnium ' 
referrem  ad  sequentia,  et  id  accipe- 
rem,  nt  solent  dicere  *  ceteramm  re* 
rum:'  quemadmodum  illud  ipsum 
nsurpavit  anctor  Cistellaria  1. 1.  SS. 
Sed  nihil  est  canssB,  curspernamns 
▼ulgatnm.  CrMov, 
'  72  Ncn  iu  it  tenei]  Jubet  tacere 
ac  qniescere  filiam  senex  :  ipse  solus 
scilicet  serio  opus  executuros.  Tent 
iff  id  est^abstine,  cohibe.  Cas.  iii.  2. 


*  Vix  teneor,  qnln  qoss  decent  te,  di- 
cam.'  GnUer* 

76  Ftdea'  tu  iUi  oculoi  virere]  Nihil 
mutandnm.    Virere  est  lucere,  et  sic 

*  virens  flamroa '  Horatio,  et  apnd 
Homernm,  ^xh^  4puupdv^,JUimvuL  mat' 
eescitf  quas  quani  *  Yirere '  deskiit. 
Nam  et  atrrre  pro  Mw,  quod  Terbi 
et  flammv  tribount  Grasci  parlter  ac 
Latin!  poeta»  ;  at  *  floreniia  limiina 
flammis/  et  MoSra  fAd^t  et  color 
kifhip6$.  Nee  obstat  quod  aequitur, 
ot  '  octtli  sciatlllaat/  plus  est  enim 
scmtillare  qnam  virere  vel  Incere. 
At  Tiridis  color,  qui  exteroporibns  et 
fronte  exoritur,  non  est  muiandns  in 
iridis  colorcm.  Caeruleum  intelligit 
et  glancum,  quern  '  olivastrnm'  rul- 
go  Tocant,  qui  color  est  morbosorom. 
Fortasse  an  et  virere  ocnios  dixeritt 
cum  albus  in  ocolis  viridl  illo  color* 
inficitur^  vel  glanco,  ex  morbo  vel  ani- 
mi  passione  violenta.  Haec  explican- 
da  sane,  non  motanda.  Libri  enim 
omnes  meliores  ac  vetust lores  sic  ha* 
bent.  Salmas, 

60  C/<paadtcalaafMdlator]Olos8a« 
rium:  '  Oscitatnr,  xcxtmotoi.'  Taubm* 

82  Evoe,  £ot> ,  BroaiM]  Qoia  Me* 
nspchmus  se  furere  et  bacchari  simo* 
lat,  usurpat  vocabula,  quibus  bac- 
chantes ntebantur.  Evoi  inteijectio 
est  6fyaurfAov,  evoe.  Evius  et  Bro- 
mius  sunt  Bacchi  nomina.  Lambm. 

95  Pagats  m*  veiae,  tfc]  Hme  ite- 
rom  Clare  loquitur,  nt  eos  terreat. 
Vetasne,  o  Apollo»me  quicquam  meis 
pugnis  in  hvjus   mnlieris   ore  par- 


101  Trewmhmh  TiUmum']  MeUnt 
hic  fortasse  legi  posset  HrlAoaaaiy  qui 
ad  extreroam  senectntem  vixit,  adeo 
ut  eroori  non  posset,  quamvis  omni- 
bus senii  decrepiti  mails  vexaretor* 
Non  iste  quidem  cygno  prognatns 
patre,qnem  Aurora  adamavit,  sed  blc 
homo  non  pro  sano  loquitur.  Cum 
enim  insaniam  simulet,  ea  dicit  de  io- 
dnstria  quae  insani  hominis  sunt  M- 


sooe 


Nt>T^  VARlOftUM  IN 


105  Arhn]  Non  obKqaoieaflMTer* 
bornm  qnarc»  declinationiA  fencrii 
nentrtiu  re|ieriri  inficior.  Venim  •uiit 
itti,  Bon  a  rectU  id  at,  sed  in  m».  Nan 
Domina  ejusoiodi  olim  ntramqiie  ha* 
bebant  terrnhMtioneoi.  Contra  Hi* 
dem  qasdam  liodie  in  at  lolnm  effe* 
rantnr,  qaie  oiim  terminabantar  tti  a. 
Tale  pro  *  artiis/  *  artu  ;*  inde  taimm 
hoc  loco;  a  quo  *deartuare'  inpra 
Capteiv.  III.  4.  etS.  V*u, 

106  DeiMmif  tutMimiim  viiMm]  Hoe 
miamtaiim.  eapoait  Nooiot :  recto. 
Hint  '  aittiilae  marmore* '  apud  Vi* 
truvinm,  r^  ifur^kftHifMrm^  es  inanBo- 
re,  dnm  csditur,  eacasta :  aoc  qnie* 
qnain  niotandonn.  Glottas:  '^Awori* 
K«afi,  irf^nmtf  dedoU/  Utra«que  di- 
cebatnr  *  aitnia '  at  <  aatala  '  pro 
eodem  :  sic  *  merana,'  *  mertns ;'  *  fis- 
•us/  '  fittns  ;'  *  fixns/  *  fietnn,'  et 
almilia.  Stdmu*  JEsasaote,  d^im  dedn* 
IM]  H0C  Camerarii  eonjectara  est* 
Saperiores,  ameai  Exmnm^  am  ded/^ 
Uh:  Aldus  auxity  Exoatem  nddmm^ 
didohbc.  Am  ho  »cripti,  8enem  om 
flui  didMb^:  node  Parens,  9$8§tim  et 
tmomtHm.  8ed  scri>>eiiduin  est,  Ainia 
s^aan  Oamm  /f  at  dadoto^o  oiaa  iafim  our- 
ctra:  strmo  dignissimns  Piaato,  et 
minima  raatatio.  Oifam  fimi  est  os« 
qno  ad  oata.  Dedokbo  est  decidMO 
et  ampntabo  securi :  qnenadmodaai 
dolabra  est  iQstrnmentnn  qno  c»di* 
nmsy  non  quo  levigamns,  nt  ascia. 
Potnissem  et  kuie  sent:  sed  non  est 
necesse.  Hac  fabula  ii.  9.  <  Num- 
mnm  ilium,  qnem  roilii  dudnm  polli- 
citos  dare,  Jnbeat,  si  sapias,  porcu* 
him  atferri  libi/  JMMmbo^  tronca* 
bo  oirenm  hanc  senem,  qnod  ad  vis* 
cera^  aasniatiro  et  minntaiim  desecta 
finl  ossiom,  ut  oil  nisi  •oeleCoa  snper* 
sit.  GraiMv. 

114  PmHte  tMfitxti]  Sana  omnino 
rant,  fasiUii^fitxmni  pedum  permeii^f 
modo  disJnQctim  l^pitnr  in  JUxiu 
Pemidtas  eqnoramy  pneoipue  corra 
eiDctomm,  in  flexn  naxime  require- 
batur.    In  flexu  meise  inprimis-ne* 


coaaaria  fnif.  ^nfaieii 

117  ^^wucmpiiUkk^dicwrrudi* 
fipk]  AUnsnoi  ad  Palladem  Hom. 
riean,  qn*  AcbiUem  capiHts  a  pvgaa 
rafocavii.  i>fr^]  *  Deripere '  est 
deorsnia  rapere  et  detrabere:  'dki- 
pere/  dirersa  et  in  variaa  pnrtea  ra- 
pere* at  6t  in  espugaatioiiibaa  «n> 
bium.  Pflpma. 

116  At^mt  dkimm]  ApoUima  ora* 
onlnm  *  dictio '  olim  nnocapata.  Pa- 
cnvios :  *  Flexa,  non  falaa,  mntvmare 
dictio  Delpbis  tolet.'  AH,  tottnoaa 
et  obliqna  ease  oracnla,  bod  monda-* 
cfta:  BBde  et  Apollo  Ao((cs.  Accina 
apod  Horeno.  lib.  ii.  *  Aperte  ^tnc 
dictio,  si  intelligaa.'  Et  alioqni  'die* 
ta '  interdnm  jiusa  snot :  undle  *  die* 
Utor'  et  *dicto-andiootea;'  d«q«i- 
bns  Varro  L.  L.  lib.  I  v.  et  v.  Jpoi. 
iiata]  ^^o^ltats  roctns  olim  cbs«s, 
pro  ApoU:  Veram  bee  loco  aiaiiC 
qnidam,  ApMmU  ease  rocaodi  ca- 
sum ;  sed  failnntnr :  nam '  toom  Apok. 
liois  inipcrinm '  ait,  nt  Cicero  PbiL 
II. '  Toare|iomiois  simpUcis  pectus :' 
et  in  Maniliana>  'Tonm  frnviasimi 
viri  judicium.'  Foss. 

fiCBNAiii.  9  OMifassa  cfuf  >rac- 
tvm  iEscaiopio]  Quid  sit  obligaro  craa 
fractum  aut  bracbiom  obimrgi  sci* 
unt,  ad  qaornm  artem  boe  pertiuet. 
Oraeci  ^inStayiciy  voeant:  nnde  libri 
▼eterom  medicorom,  v«pi  Iviic9yu»r. 
Sed  bie  deridiculi  gr«tin  florioaom 
iotroducit  medicnin,  qui  ae  jactat 
obligasae  crns  fractum  .^aculapio, 
brachium  Apollioi,  quasi  ipai  medici- 
n8»  auotores  Dii  ipsius  enra  opua  ha- 
bnerint.  Veteres  medici  etiam  fnero 
XUf^vpyoL  De  JE»culapio  et  Apol- 
line,  qnod  auctorea  medicinm  foeriot, 
res  noia.  SalnM§» 

19  ilfovfl/i>raiseuwai|i«dKm]  For- 
Hiicarum  grados  minntisaairoiia  est  a« 
spississiinos,  atqne  idao  lardos.  Muk 
Inm  qnidem  movent*  sed  pamm  pra- 
movent.  Pari  forma  diait  Cainilas 
Carre,  xxxix,  'iBCodere  myrmice,' 
et   Martial*   *  Cmacnlum  fonnic«.' 


PLAUTI   MKNifiCHM.  ACT.   V.  SC.  5. 


2001 


MwreU  Est  etiam  proTerbinm  apad 
Gnecos,  ftvpftfiinnf  iBrptanifs,  pro  an- 
gnstis  et  inciimi  ▼iU:  qood  ita  ex- 
ftlicat  Saidas  :  irtpi  *AyaBihf6s  ^fi^t 
Tov  Toatr9v,  its  Xcitt^  Koi  ieyicCkoi  dya* 
Kfrntofiiinv  ^Aif .  Gronov. 

ScsHA  IV.  2  CirrUui]  V.  N. 
Amph.ii.2.144. 

8  Qtcw  mpirmbo  phu  ^exeentiiB  in 
die]  Qoi  saepios  et  celeriat  nltro  d- 
troc|ne  commeaot  et  discnnant  rei 
alieujoi  cnrande  causta,  saspirant, 
tnspiiia  alte  p^tnot.  Dicit  igitar  bic 
nedictiSt  se  magna  cam  cura  insaDoin 
curataniiD,  quia  ad  euro  iBTistiniro, 
eaque  de  eaasta  suspiratnrnm  plos 
aexceoties  in  die.  Hasc  genaina  est 
hojas  loci  sententia.  Boxkorth 

ScBNA  V.  4  Meui  Vhfsaes]  Qno 
ntebar  conslliario  et  administro,  nt 
Agamemnon  Ulysse  ad  Trojaro. 

5  Vita  divolfmm  sua]  A  Parcarnra 
fusis  ant  stamlne  poto  svmptum. 
Virgil.  Oeorg.  1.  iv.  '  Carmine  quo 
captsp,  dnm  fosis  molUa  pensa  De* 
▼olTiint.'  BoftMS. 

14  Eequid  9etUi8]  Ridicolnm  est  ita 
modicum  rogare:  et  Mensckmns  ni- 
mis  monitor  respondeat ;  si  illud  ab 
eo  qnsBsitum.  Qoin  to  personas  ita 
restataas:  Sb.  EcqmdsmtUt  Men. 
qmkbd  sentioM?    Nonpot.  Acidal. 

15  EUebari  jagen]  Non  potest  bn- 
jos  segri  sanitas  taota  ellebori  copia 
obtineriy  quanta  ex  agri  jogere  meti 
potest.  Simile  Hon  illad  Sat.  ii.  8. 
«  Danda  est  ellebori  mnlto  pars  maxi- 
ma airaris :  Nescio  an  Anticyram  ra* 
tio  illis  desttnet  omnero.'  Dicebant 
veteres  •  jnger '  vel  'jngiis/  ut  •  later' 
et '  lates/  unde  in  ^iogulari  reroansit 
'  jngere/  et  in  plurali  omnes  casus. 
Gronov, 

92  Perdpit]  Id  est,  penitos  capit. 
Tor.  Enn.  <  orbis  odium  roe  percipit :' 
obi  T^  *  per'  ai^nrucU^  est. 

2S  EHam  pertimtabitr]  Lego,  Eliam 

pereomiabcr  alia,   Se.  Occidii  fabukau. 

'  Curo  alia  etiam  percontari  velle  di- 

eeret  roedicns,  gravator  boo  senex : 


Delph.  €t  Var.  CUu. 


Plaut. 


et,  Occidis  bominem,  ioquit,  tois  fa- 
buKs  r  ad  vulgi  dictum  forte  allndens, 
quo  medicos  garrnlns,  fertnr  alter 
egroto  morbus.  Acidal.  Malim  re- 
tinere  quod  in  Mss.  est,  post  alia  po- 
sita  rogantis  nota.  Senex  ergo  dicit, 
AUa?  Visoe  tn  adbuc  plnra  et  alia 
percnnctari  ?  Profecto  fabula,  nimi- 
uro  fabulando  et  percunctando  enm 
occidis.  Boxhom, 

24  OcvH  duri  fieri]  Ne  boc  qnidem 
teraere  quserit  medicus :  eornm,  qnos 
atra  bills  vexat,  corpora  constat  fieri 
extrinsecns  dortora,  propter  atrs  bi- 
lls natoraro,  quas  siccissima  et  cali- 
dissima  est :  inprimis  oculi,  qui  sunt 
textura  praediti  rarissima,  partesque 
corporis  sunt  infirmissiroas.  Etiam 
h«c  inianisB  signa  ab  ATistotele  pro- 
btotur.  Vict. 

25  Me  locuaiam  ceasei]  Locostas 
cum  de  insectornm  genere  sint,  pal- 
pebris  carent ;  idcirco  dnriss.  sunt 
oculis.  Arist.  de  Part.  Anim.  I.  ii.  et 
Plin.  XI.  27.  Taubman,  Fere  ad  ver- 
ba ro,  *Hpd  /i*  iim\ofi60aXfiop  irra  wopU 
pits  JnrhfvwTt ;  qua  voce  in  Spbingo- 
cariooe  usus  fuerat  Eubulns.  Duris 
autem  oculis,  boc  est,  aKX.fipo^»Od\fuivs 
locustas  esse,  notum  est.  Hehu,  Por- 
ro  cum  non  tam  ignavia,  qnaro  impe- 
ritia  medico  hie  exprobretur,  non 
homo  igmnieeiine,  ut  vulgo,  sed  ig^iM- 
nsstfue  bic  legendum  puto.  Boxhonu " 
Hothoignamumiu]  Medico  pntant  non 
tam  ignaviam  quam  imperitiam  opor- 
tere  exprobrari,  eoque  corrigunt  ig* 
narietume.  Sed  observasse  debuerant 
*  ignavum '  Plauto  passim  pro  homine 
nibili  ac  nullius  usus  poni.  Casina  ii. 
t.  '  Quid  tn  scis  ?  Cl.  To  sene  om- 
nium senem  neroinero  esse  ignavio- 
rero.  Undo  is  nibili  V  Sic '  ignavis- 
sumis  vervecibus'  in  eadero  fabula 
III.  2.  Persa  v.  2.  *  Mea  ignavia  tu 
nunc  me  irrides.'  Trinunimo  i.  2. 
'  qui  illius  sapientiam  Et  roeam  fide- 
litatem  et  celata  omnia  Ptene  ille  ig- 
navus  fonditns  pessuro  dedit.'  Et  lv. 
2.  <  quid  ergo  ille  igoavissurons  mibi 


6  L 


2002 


fiOTM  VARIORUM   IN 


UtitAbat  r    Rod.  iti.  6. 40.  Groim. 

29  Cunui]  Prsfero  lecttoaein  qos 
In  qnibosdmni  edd.  comparet,/icU«M 
tm  ihrmU  eubmts.  Id  Tenu*  etiam 
postnlat.  Qaidam  etiam  aedentet 
dormiaot.  Salmtu.  Coofinnat  alter 
Mi.  in  quo  cwam, 

88  Conmm  $mripm$$e  »ew  Jnu} 
Quod  Petiliat  qnidan  dicttur  fecia- 
•e,  qal  ex  eo  dictua  eat  Capitolinas. 
Lumb. 

40  Cerium  nrgi$]  Non  enim  ad  ibm'- 
tern  temper  caeai.  Lipt. 

47  Altquoi  vigiuH  dtea]  Valet,  eir- 
citer  vtgioti  diea.  Varro  R.  R.  i.  9. 
in  extr.  *  Si  velia  in  convi?io  mnltnm 
bibere,  coenareque  libenter,  ante  eaae 
oportet  braaaicam  crndam  ex  aceto, 
et  post  aliqua  folia  qoinqae.'  Lom* 
bin. 

49  Areenekmmmn]  Hoialafahicpro 
aeryia  poni,  at  et  Moatell.  v.  1.  antu* 
mat  Donza.  P. 

60  NtAt/omtaafJQaataof  aatitannt: 
otbilo  paaciorea  arceaai  oportet.  Xcm* 
Ma. 

61  Maiif  jNioe€Nlaai  eai  ae^ailrr] 
Nimia  iufeltciter  rea  proceatit.  Rad. 
III.  5.  'Eqoidem  proven!  neqotter 
maltit  Bodif.*  TrtiteaL  ii.  4.  Toa^* 
aiaa. 

62  Saltern  creda]  SI  exduaat  tun 
ab  Erolio^aaltem  iotromittar  ab  axo- 
re.  Lambim. 

ScaaA  VI.  1  Specimi»em  6o»e  aervo] 
Aoicifumfj  probatio  et  experimentura 
boni  aervl.  Cooatrtictio  ett,  at  ilia 
Mil.  III.  1.  '  Esaet  bia  annona  vilior.' 
Et  poteit  vtderl  reapectom  ad  far- 
mulam  antiqaaai,  ^tpectataa  aatia/ 
de  aervit :  quo  aigaificabatar,  din  et 
bene  terviisae. 

5  Tergum  quam  iralaai,  4r«*]  Opor- 
tet tervum  tergo  tno  pot  ins,  qoam 
gain  coBsolere,  et  crariboa  potlna 
qnam  ventri.  Nam  si  officinm  negl»* 
gat,  fntnrnm  eat,  at  tergom  qaidem 
virgis  ccdatnr,  crura  vero  compedi* 
boa  vinciantur.  Lambinui* 

6  Cat  cor  modeite  atlaai  ett^  ^c] 


Servna,  coi  animna  madeata  afloat 
eat,  recordetar,  qnid  aervia  neqaaai 
mercedia  a  ania  heria  peraolvator: 
seiL  verbera,  coaipedea,  pbtrioa,  nbi 
magna  tasaitado.  Lambm, 

14  Potior  fteUmi  vtrka]  Qai  aerlc 
hie  aecipiant  ilia,  qatbna  arrvoa 
aaoi  beri  excipiont,  com  objnrganl, 
aimla  iaepti  aaot.  Non  eatm  talla 
debentor  aervia  boaia  et  fragi,  qea^ 
lem  se  esae  ae  manere  velle  hie  pra6- 
tetnr  Measenio.  Ffr6a  hie  aunt  dict^ 
jaaaa,  imperia  herilia.  Dicit  ae  il- 
Uy  quamvia  dnra  aobiiHle'et  gravla, 
perpeti  malle,  qaam  immarigenua 
verbera.  Boskonu 

16  Nimhqm  ido  tibemtiiu  laiilaw, 
4^.]  Nimlo  Ubentina  edo^  qaod  alii 
aervtin  piatrino  miaero  labore  mala- 
emnt,  qnam  ego  aliia  id,  qaod  molet» 
te  molaerim,  edendnm  prabeo. 
6ta. 

20  Mehtm  al  M 
acilicet  deterritna  ia  officio  i 
Taubmm. 

24  Poitqwim  mthm  yraairrifwa  eat, 
4rc.]  PrwaerihiiR  hie  et  paaaive  et  in 
malam  partem  est  positaai,  qaod  ra^ 
rina ;  pro  '  eommedtura.'  Sie  et 
Ampb.  II.  I.  Donatoa  :  '  PraaKriiil, 
est  adjttvity  profuit :  cni  cootrariam 
e$t ecmmindt,'  Senteatia  eat:  Nam 
illi,  qai  onllo  meta  afiktantar,  ne- 
qae  meta  deterriti,  a  ealpa  abatiaeat ; 
poatqnam  malum  commemerant,  tam 
deniqne  metnant.  Lamb. 

to  JV^^atf  alram,  ^pr.]  Doaxa  legin 
Neqim  at  eumexkoe aoMa  daami, ifc.  et 
joilam  damni  accipit  qaeoMulmodtMn, 
'  moatea  mceroris,*  '  moBtea  mali.' 
Sed  longe  distat  a  vnlgata  leetione^ 
qaod  babet  V.  Cod.  Uique  nuam  ex 
hoc  ealtem  Epidamno  atman  ekmm  mm^ 
pkon.  Ailndit  ad  damaam  heri,  quod 
datura  easet  Erotium,  et  Bpidaaiaam 
civitatem  in  qua  erant.  Videtar  aa* 
tem  cupere  in  ea  heri  damao,  aaltera 
partietpera  fieri  praadii,  ad  qaod 
acceptos  fnerat  Menaschmna  ab  Bro- 
tlo;  quod  ut  supra  aaspkiSyita  et  bio 


PLAUTI  MBNifiCHM.  ACT.  ▼.  80.8. 


2003 


f»tTm^0putih  pneUun  vocat.  ilTaim 
abmm,  mascaline,  sic  ilibi :  *  Cam  hat 
lierbas  in  tsmn  alTom  congenmt.' 
Et  AccKit  \u  Annal.  teste  Nonio, '  aU 
vnt  qaann  frigidiMimns.'  Depugnai0 
pralhf  hoc  estyfinlto  prandio,  et  snb- 
litii  mensit,  nt  jam  nihil  sit  qnod  bi« 
bam,  quo  aifnm  menm  elnam.  IHi" 
imU.  I»ta  V.  C.  est  editio  Paritina* 
in  qna  tic  lefitar  a  conjeetnra  Sarra* 
ceni,  nt  ridere  est  apnd  Omter.  Sed 
iF«re  Teteret  codices,  Neqite  ntnm  ex 
A«e  mltm  dcmat  safeoai  ute  duo  M^fmu 
Unde  scribendnm,  Atque  «<  eum  ex 
hoc  salfa  daanri  tafeom  vt  educam/enM. 
Fores  pnltabo,  at  adesse  me  sciat,  et 
Bt  enm  ex  istis  Caodinis  Furcolis,  ex 
loco  tam  insidioso,  edocam.  T^  vi 
repetit  eo  modo,  qno  Baccliid.  iv.  6. 
18.  Edmeam  vidtt  Parens,  qnod  frns- 
tra  spemit  Gmterns.  Scio  eUdam 
est  a  conjeetnra  Camerarii.  Alii  olim 
edili,  oltam  eluo  on  pkora.  Do  prao* 
dio  nugae.  Traasiatio  est  ab  lis,  qni 
in  loco  saltnoso  et  insidiis  opportano 
cireemsidentor  ab  hostibus,  et  susti* 
■eot,  donee  snbsidia  Teniant.  De- 
pmgnaio  praHOf  rd  est,  postqnam  jam 
captos,  snb  jngnm  actns,  despolia- 
tas  est.  Gfonov. 

ScBNA  ?ii.  S  /a  medieinam]  V.  N. 
Epid.  II.  9. 

4  Ctwm  oaf  Utera]  Nisi  qnidem 
Tos  Tostra  crura  compedihas  vinciri, 
ant  latere  virgis  csedi  vrtitis.  Lamb, 
7  Cwm  venietii]  V.  C.  at  venide: 
et  valet,  simalac.  Seriv. 

17  Lmci  deripier]  Singula  habent 
empbasin, '  pacato  opido ;'  'loci ;'  *  in 
y\nf  Miber.'  Taubm. 

25  Pace  ut  ocmH  locue,  ^-c.)  Fac  nt 
ocnins  el  sit  emtns.  Lamb. 

^1»  Peete  pafatt]  Pectere  est  mnl* 
tare  :  bine  *  depectere/  *  circnm- 
peetere,'  malnm  ant  infortunium  al- 
teri  dare.  Terent.  Heantont.  *  de- 
pexere '  et  *  exornare'  jnngit :  '  adeo 
exomatum  dabo,  Adeo  depexnm,' 
&c.  Gmier*  Interim  notandnm,  his** 
triones  istot  serio  male  mnltatos; 


deqne  eis  JoTeaal.  Sat.  z.  '  ridere 
potest  quia  Mamercornm  alapas  t 
qnanti  sua  Tnlnera  vendant,  Quid  re» 
fert?^  carpit  enim  oobiles  qni  snavo* 
Inntate  sipario  se  locant,  et  pnlpita 
sponte  consceodnntt  personam  qua* 
lemcnnqoe  snstinentes :  ita  et  apnd 
Terent.  Adelph.  ii.  I.  *  pngnis  male 
excipitnr  Sannio.'  Taa6m. 

80  Bern  are  eemmentam]  Fortasse 
melius  scriberetnr,  una  litera  damp* 
ta,  er^  conmuknL  Qui  metas  pone- 
bant  et  metabantnr  agmm,  Tariis  lo- 
cis  palos  infigebant  ad  mensoras  a- 
gendas ;  eommet^fe  avtem  pro  cpwiwk- 
fori.  Sslmas.  Si  cni  lectienem  tuN 
gatam  tneri  placeat,  haod  inconraie- 
dam  ex  ea  sententiam  emet,  si  com^ 
nmiare  simpllciter  accipiat  pro  defor^ 
mare  ora,  vnlneribns  nempe.  Neqae 
certe  aliud  bic  qnsrendum.  Boxh, 
Hand  seio  unde  petiverit  illam  tul- 
gatam  lectioncm  eowmwiavi,  Ornnea 
enim  et  script!  et  edit!  ecmmenUm^ 
idqne  recte  explicat  Omterus:  nt 
Piteud.  I.  &•  *  Stills  niroeis  conscribe^ 
re :'  nt  Catullus :  *  Ne  laneum  latns- 
calom  natesque  mollicellas  Innsta  ti- 
bi  tnrpiter  flagrlla  eonscribillent/ 
Groaov. 

3S  Nam  absque  ied  eaet]  Oratio  so- 
lemnis  et  peretegans,  *  absque  te  es- 
set.'  Notata  etiam  Tnmebo  ii.  28. 
et  L.  Fruterio  Verisimil.  ii.  1.  Usns 
eadem  et  Terent.  Phorm.  i.4.  faub- 
man. 

SO  Sic  Mine  igitur]  Quiodecim  ver- 
sus sequentes  varie  transpositi  sunt 
Ui  Mss.  Camer. 

57  SeeiMi  quam  emnnim]  Hunc  lo- 
cum Varro  oliro  in  Plautinis  Quaesti- 
onibus  sic  expllcavit :  *Nihilo  magift 
narranda  esse,  quam  si  ea  assent 
somnia.*  Oloss.  *  Seeut,  aliter,  unde 
aeetat.'  Boxborn. 

Scbh  A  Till.  2  Qaiaaiodo  mpat,  Aaml- 
net]  Nihil  magis  Plaotinom,et  fmstra 
tumnltnantur  interpretes,  accusant- 
que  Lambinnm,  qni  recte  tatellexit. 
Dicit  eoim,  qnin  modo  te,  qnia  snb- 


^  HOT*  VA».0»««   '^  ^„«  ^« 


c-I-M.     w  ..iente.     "^IJ^  poiwr  >i«*^  •^Tti..   t«'<» 


tel«r  Meiscn»«  .  ^^a.    l>icit  ••  »• 


■^^^  _  '..n  SI   «<c\o»as  sum     e»^««*r"!r.  ... 


r,«  cr«Ul  SI   e.clus«s  .urn     ^^^^^^T^^  «. 

Jl^»^-    *  test  ^ideri  respectmn  md  for-     taaw- 
Z^^^^^^U :  qtto  ligmficabat-t,  dm  et     W^ 

^^  fc^B*^      ^etiui.     Nam  %\  ^iffictwf 
^-^  »■•  ^^^muroin  cat,  tit  tergur 


J 


^  ^-^ 


2005 

I  -J  L/Jiih  manure  fnij- 

"-     ^Int   aiiteni  Ter- 

'^n    Eniinrft  adJGCtt* 

'  can  p  on  I II 1 1*  et 

I    rjnii]  inblDtellU 

iir<  fiuU«  £pid.  lit  S» 

l/j«nl]    Dicuntar  in- 

^  ftetre/  et  qux  ccr- 

'^  midL    CoQlra*  ^  \i^ 

t/    Vuila  ;iu  ^.  et 

I .  Latnhin, 

.  tit  crtdo,  en  omnU 

me  reodilisp  rediget 
'  jimgleN  ceoiuin  miU 
't(.'r  ceDtatii  fiamqiia-^ 
a    iioaliorum    iiiillU- 


-■  '}ae 

'licit  hoc 

.^inu9  con- 

Lf4l  AscoDttts 

ticredattiiTrin 

fc*ii  Cic.  *  Pre- 

i  h  pr»KtJ§iatorU 

liii  verbtim  \  vel  a 

^  ^'  nidecpRgDib 

itti  terrenluf 


<_>sus. 


«*eriCtLa  Inminibiii*     Si  ft  pritMl- 

MoribtiE  '  pra^AtrmgQ/  nan  ftb  qa> 

i|iio  rerbo  '  itingiio/  deducitnr  ;  «i 

5    *  pr^strUigo,'  »tnctnt-ic  ;    '  prge^ 

[nogo/ HOD   '  prfCAtriDgiio*  dken* 

duiii :  aliaqiiL  '  fitinctura»  '  vel  *  tiic- 

tur«B*  diceremai:  quod  qats  feral  P 

Dclriui, 

5  /Htfci]  nop^AKfi.  Ter€Dt»  Phorm, 
*  Qui  mlhiy  ubi  ad  usiores  Tentum 
est,  tiim  liiiut  lencB.*  Ad  qua?  Dona* 
tiii  ;  *  El e gaoler  mt^rtum  fnihi;  xit  In 
Keaut.  *  U  milii,  tibi  adbibU,  plui 
panlo  (ua  qiise  narrat  ftclnora/  ' 

8  Frdtran/acfre^  Quidquld  dieaot 
de  antiqui  librarum  IfctloDe/rarrein, 
et  qtiomodocimqiie  earn  eipooan^ 
con  potest  tatUfiicerej  et  meadosa 
omniDo  Tidetar*  Qui  ex  loco  ArDD> 
biano  earn  confirmapt^  alibi  errirf 


2004 


NOTiE   VARIORUM   IN 


limem  ferebaot  homines  qnatoor, 
eripni  illis.  At  est,  qui  potit  se  ob- 
servisse  eripere  qnaodoqne  esse  disji- 
cere,  dispellere.  Nimia  mira.  Ubi 
hoc  qnaeso  ?  Cicero  dicit  *  eripere 
locem :'  at  id  oon  est  disjicere,  sed 
aoferre.  Rnrsos  Silins  dicit  «teoe« 
bras  eripere  liicem.'  Ne  hie  qnidem 
aliter :  sic,  *  rebus  nox  abstolit  atra 
colorem :'  attamen  Virgilius, '  nabem 
cripiam.'  Sane  et  nubes  disjici  vel 
dtspelli  potest,  non  taroen  *  eripiam ' 
hie  est  dispellam,  sed  demam,  de- 
traham.  Nee  deoique  secas  Silio, 
'  Eripinnt  Baromae  noctem :'  aofernnt 
enim,  at  videatar  ibi  non  tue,  Nlft- 
lo  igitnr  hie  sano  senso  seribetur, 
Erijnd  homines,  qui  te  ferebant  mbU" 
mem  quaiuor*  Grono?. 

7  Bie  petere}  £  taberna  diverso- 
ria. 

10  Mepte^  Me  ipsam.  V.N.  Asi- 
nar.  in.  S. 

ScBif  A  IX.  1  Si  vwlliM  per  ocuht] 
Etsi  per  ocnlos  velitis  jorare,  nibilo 
magis  tamen  efficietis,  at  ego  pal* 
lam  et  spinther  abstolcrim.  Alio* 
qiiitiir  Erotinm  et  ejus  ancillam.  Et 
hie  incipit  iawyrtopur/Us,  LamW 

8  Non  adepol  Ua  promeruitti  de  nu, 
4rc.]  Cam  me  e  manibas  seryoram, 
qoi  me  soblimem  rapiebant,  eripuisti, 
son  ita  sane  de  me  promeritas  es,  ot 
pigeat  me  qnidqnam  facere,  qnod  ta 
velis.  Sic  infra  eadcm  fabala,  *  Pro- 
meroisti,  at  ne  quid  ores,  qood  voles, 
qoin  impetres.'  Lamlrin, 

li  Ego  hune  censebam  e$U  W]  Ego 
hnnc,  qui  berus  mens  non  est,  puta* 
bam  esse  te,  qui  hems  mens  es.  Sed 
attendat  lector,  usque  adbuc  errare 
Messcnionem,  et  enm  pntare  esse  he- 
rum  tttum,  qoi  non  est ;  eum,  qui  est, 
non  pntare.  Xam^tn. 

15  DeUrwre  mihi  viderel  Nunc  er- 
fans  Messenio  in  Tiaro  rectam  ab  he- 
ro revocatur,  qui  sic  servum  repre- 
hendit.  Desipere  mihi  videris  Mes- 
senio, qui  te  servum  meum  esse  ne« 
ges,  hiijas  esse  dicas :  an  non  memi- 


nisti,  te  una  mtevra  hodie  e  aavi 
exire?  iMmb. 

20  /«o  eqmdem  adoleueui,  SfcJ  Imo 
eqnidcm,  o  adolescens :  qnamvis  diz- 
erim,  me  Moscbo  prognatnm  esse 
patre,  ut  sum,  non  tamen  tnom  tibi 
patrem  occupare  aut  praeripare,  se* 
qoum  esse  arbitror.  Nam  fieri  po- 
test, ut  et  ego  Moscbo  patre  natna 
siro,  ut  sum,  et  ta  alio  patre  oatos 
sis,  cui  nomen  Moscbo  fnerit.  Lnmk 

24  Nom  et  patrem  et  nmiremi  Leg. 
Nam  et  patriam  et  patrem,  4fv.  NaUa 
enim  facta  est  mentio  matris :  infra 
primum  quvritnr,  et  nominatar :  et 
firmat  banc  lectionem,  quod  senrus 
idem  sutim  repetit :  *  postea  aotera 
eandem  patriam  ac  patrem  Memo- 
rat.'  LiptiuM. 

80  Nellie  lacte  eel  laeti]  Vide  MU. 
II.  2.  Sic  et  'ovorom  similltndo' 
est  in  proverbio.  Lacte  aotem  vete- 
rea  in  recto  casn  dixisse,  nolant 
grammatici.  Taabm. 

68  Vottrmm  pairi  JUU  qmd  enafti] 
Foffnim  gen.  diTisionis :  et  hie  ex* 
plicandiu :  Ex  Yobis,  qnot  eratis  A" 
lii  patri,  sc.  vestro  ?  Lamb.  Lege» 
fooitnm,  Scalig. 

es  Te  et  patrem  esse  «or<man]  Si 
hoc  vemm  sit,  comoedia  tota  probe- 
tnr  Yana.  Nam  cur  tantopere  fra- 
trem  qnaereret,  si  rumor  '  mortuom ' 
potius  quam  *  surreptum '  attnUssetf 
Imo  prologo  clare  dicitnr,  parentem 
esse  emortuum,  pnerum  Yero  sub- 
ductum.  Quare  scribendnm,  Fasf- 
quam  ad  noe  remmeiatnm  ea<  tfe  te,  ct 
patrem  esse  emortaam.  Is.  Pont. 

72  Poetqaemcompicer}  V.  K.Mo- 
•tell.  1. 2. 

78  Prater.  M.  So.  Et  la]  Si  re- 
petitum  interponeretnr  verbnm  eaiee, 
esset  et  oratio  perfectior,  et  namert 
pleniores;  qui  absque  hoc  heapinn 
sunt  explicandi.  Coaier. 

88  Sed  meUore,  ifcJ]  Lipsius  ad  Ta- 
cit. Ann.  1.  XIII.  Libertas  seu  Manu- 
missio,  inqnit,  duplex :  justa ;  oon 
Jttsta.    Justa,  qusB  vindicta,  censa. 


PLAUTI   MIL.  6L0R.  ACT.  I. 


2005 


tettanento  diU :  Don  jasta,  qa»  in- 
ter  amicot  in  contttiit;  perepisto- 
lam.  Jasta  ilia  qni  manumiMi,  pla- 
ne pleneqne  liberi :  qai  altera.  Tin- 
do  adboc  qnodam  attinebantur  ser- 
Titntis.  Scite  ergo  ob  banc  iterate 
(bsB  sunt  iterationeff,  qoaram  mentlo 
Jnttin.  Novell.  78.)  terTitotis  oietaro 
Messenio  servat,  qui  inter  amlcos 
mannmisf  ot,  tnbjicit.  Lambini  com- 
mentum  ineptnm :  Lipiii  nirolt  longe 
petitnm.  Certo  certlot  ett,  Meste- 
ntonem  alladere  ad  id,  qnod  tapra 
qnoqne  a  pntativo  soo  domino  Me- 
n»cbmo^tiirrepto  liber  esse  Justus 
fnerat,  et  tamen  postea  a  ?ero  hero 
in  servitniem  retrabebatnr.  Ait  igi- 
tur  opus  sibi  esse  meliore  aosplcio, 
qnam  paulo  ante,  cum  etlaro  liber 
flebat,  sed  non  diu.  PUior.  Vide  N. 
Epid.  V.  2.  Milit.  iv.  1. 
03  MUUuipraeoniumdetU]  Ut  me 


in  hac  anctione  prasconis  munere  fun- 
gi sinatis.  Tambm,  Est  autem  ver- 
bum  praconium  sua  natnra  a^jecti- 
▼um,  ut  a  '  caopo,*  '  cauponius,'  et 
sic  '  munns '  aut  tale  quid  subintelH- 
gitur.  Cic.  ad  Attic,  xiii.  12.  *  Tibi 
prspconlum  deferam.'  Gronw, 

95  AufHoi]  Vide  notas  Epid.  ii.  2. 

97  Quiqui  Ucilnmi]  Dicuntur  au- 
tem res  Tenales  '  licere,'  et  quse  cer- 
to pretio  Indicatse  sunt.  Contra,  *  li- 
ceri.'  Martial,  vi.  60. '  Panro  qunm 
pretio  din  liceret.'  Valla  iii.  28.  et 
V.  N.  Stich.  II.  1.  Lomotil. 

99  ViXf  credo,  toia  tmeiumef  9^,1 
Menaechmns  ?ix,  ut  credo,  ex  omni- 
bus bonis  anctione  Tenditis,  rediget 
sestertium  quinquagies  centum  mil* 
Ha,  id  est,  circiter  centnm  qolnqua- 
giota  aureorum   nostrorum   millla. 


MILES    GLORIOSUS. 


ACTUS  I. 

2  OHm]  Est  adverbium  omnium 
horarum  ac  tempomm.  Asinaria  iii. 
S.  126.  *  an  quid  est  olim  homini  sa- 
lute melius  ? '  Gmi,  Hoc  cum  sub 
oculis  haberet,  non  intellexit,  qui 
•nbjicit,  'collum  cum  sudnm  est.' 
Quid  faciet  Rud.  i.  2.  *  Exstcasqne 
nmndines.  Qui  pertegamns  villam, 
dom  sudora  est.'  Grm^&v, 

4  Prattrmgat  aeieik']  Unlce  hoc 
rectum  esse,  qnamvis  Lambinus  con- 
tra nitatur,  docet  vel  solus  Asconius 
Pedianns,  digniuimus  cui  credatnr,  in 
re  longe  majori,  ad  illnd  Cic  '  Prse- 
atringat  aciera : '  vel  a  prsestigiatori- 
btts,  inqnit,  transtulit  verbum ;  vel  a 
tironibus,  qui  Ignari  et  rudoa  pngnss 
etiam  ?ano  armorum  sonitn  terrentor 


prcstrlctis  luminibns.  Si  a  prssti- 
giatoribus  *  prsestriogo,'  non  ab  an- 
tique verbo  *  stinguo,'  deducitur :  si 
a  '  praestringo,'  stricturas ;  *  pras- 
stringo,'  non  '  prsstringuo '  dicen- 
duoi :  alioqui  '  stincturas '  vel  *  stie- 
turss'  diceremos:  quod  quisferat? 
Dehrim, 

5  Milu]  napiXjcH.  Terent.  Phorm. 
'Qui  mihi,  ubi  ad  nxores  ventum 
est,  tnm  tiunt  senes.'  Ad  quae  Dona- 
tns : '  Eleganter  insertum  mihi;  ut  in 
Heaut.  <  Is  mihi,  ubi  adbibit,  plus 
paulo  sua  qnas  narrat  facinora.' ' 

8  Frtirem/acere]  Qoidquid  dicant 
de  antique  librornm  lectione/rafrfMy 
et  quomodocnnque  earn  exponent, 
non  potest  satisfacere,  et  mendosa 
omnino  Tidetor.  Qui  ex  loco  Amo* 
biano  earn  confirmant,  alibi  errar« 


2004 


NOTiE  VARIORUM   IN 


limein  ferebant  homines  qnataor, 
eripni  illis.  At  est,  qui  putat  le  ob- 
•ervasie  eripere  qnaodoque  esse  disjU 
cere,  dispellere.  Nlmia  mira.  Ubi 
hoc  qasso  ?  Cicero  dicit  *  eripere 
lucem :'  at  id  non  est  disjicere,  sed 
anferre.  Rartas  Siltns  dicit  '  tene* 
bras  eripere  Ineem.'  Ne  bic  qaldem 
alitor :  sic,  *  rebos  ooz  abstnlit  atra 
colorem :'  attamen  Virgilius, '  onbem 
eripiam.'  Sane  et  nubes  disjici  vol 
dispell!  potest,  non  tamen '  eripiam ' 
hie  est  dispellam,  sed  demam,  do- 
trabam.  Nee  deniqae  secns  Silio, 
'  Eripinnt  flammse  noctem :'  aafemnt 
enim,  at  videatnr  ibi  non  esse.  Nl(l- 
lo  igitnr  hic  sano  sensn  seribetnr, 
Erifnd  homines,  qui  te  ferebant  mbU' 
memquaiuor,  Gronof. 

7  Me  petere}  £  tabema  dlverso- 
ria. 

10  Mepte^  Me  ipsom.  V.  N.  Asi- 
nar.  in.  S. 

ScBNA  IX.  1  Si  vwlliM  per  ocuIm] 
Etsi  per  ocnlos  velitis  jorare,  nibilo 
magis  tamen  efficietis,  nt  ego  pal* 
lam  et  spinther  abstnlcrim.  Alio* 
quitnr  Erotiam  et  ejns  ancillam.  Et 
hIc  incipit  iawyrtopurfiSs.  Lamb** 

8  Non  adepol  Ua  promeruitti  de  aic, 
4rc.]  Com  me  e  manibns  serrorum, 
qol  me  saUimem  rapiebant,  erlpuisti, 
son  ita  sane  de  me  promeritns  ei,  nt 
pigeat  me  qoidqnam  facere,  qood  ta 
▼elis.  Sic  infra  eadem  fabala,  *  Pro- 
meniisti,  at  ne  qnid  ores,  qood  voles, 
qaio  impetres.'  Lambin, 

li  Ego  hune  censebam  ette  <e]  Ego 
hanct  qol  beros  meos  non  est,  pnta* 
bam  esie  te,  qni  herns  mens  es.  Sed 
attendat  lector,  nsqne  adbnc  errare 
Messenionem,  et  enm  pntare  esse  be* 
ram  snnm,  qoi  non  est ;  eum,  qui  est, 
non  pntare.  Lambin. 

15  DeUrare  rnihi  videre}  None  er* 
rans  Messenio  In  vlam  rectam  ab  be* 
ro  revocatur,  qoi  sic  servam  repre* 
hendit.  Desipere  mibi  videris  Mes- 
senio,  qoi  te  servnm  meam  esse  ne« 
ges,  hiijas  esse  dicas :  an  non  memi* 


nlsti,  te  nna  mtcwn  hodie  e  Sftvi 
exire?  Lawtb» 

20  Imo  eqmdom  oMescaw,  tfc.']  Ino 
eqnidem,  o  adolescens :  qnamvis  diz- 
erim,  me  Moscbo  prognatnm  esse 
patre,  ut  sum,  non  tamen  tann  tibi 
patrem  occopare  ant  pneripere,  m» 
qaom  esse  arbitron  Nam  fieri  po* 
test,  nt  et  ego  Moscho  patre  oataa 
aim,  nt  snm,  et  to  alio  patre  natns 
sis,  cai  nomen  Moscho  foerit.  Lamk 

24  Nam  et  patrem  et  mat  rem]  Leg. 
Nam  et  patriam  et  p^rem,  4rv*  Nalla 
enim  facta  est  mentio  matria :  infra 
primnm  qnspritnr,  et  nominator :  et 
firmat  banc  lectionem,  qood  servos 
idem  statim  repetit :  *  postern  anten 
eandem  patrlam  ac  patrem  Memo- 
rat.'  LipeiuM* 

80  Neque  tacte  ett  taeti]  Vide  MU. 
If.  2.  Sic  et  'OTornm  similltndo' 
est  in  proverbio.  Lactt  aotem  vete- 
res  in  recto  casn  dixiaae,  ootant 
grammatlci.  Tambm, 

68  Vottrum  patri  JUH  fvaC  emftf] 
Toitrum  gen.  divisionis :  et  hie  ex* 
plicandns :  Ex  vobis,  qnot  eratis  fi* 
lii  patri,  ac.  festro  ^  Ltmk.  Lege, 
fooitum,  Scalig. 

08  Te  e<  polmii  esse  «or<man]  Si 
hoc  vemm  sit,  comoedia  tota  probe* 
tur  vana.  Nam  cnr  tantopero  firm* 
trem  qnaereret,  si  mmor  '  mortaom ' 
potias  quam  *  sorreptom '  attnlisaeC? 
Imo  prologo  clare  dicitar,  parentem 
esse  emortoum,  pnerom  vero  sob- 
doctnm.  Qnare  scribendom.  Poet' 
qwam  ad  noi  remmdolam  est  de  le,  el 
patrem  esse  emartwm*  Is.  Pont. 

72  Post  qaem  conipicer]  V.  N.  M^^ 
stell.  1. 2. 

78  Freeer.  M.  So.  Et  tu]  Si  re- 
petitum  interponeretnr  ?erbam  saioe, 
esset  et  oratio  perfectior.  et  nomert 
plenioTes;  qni  absque  hoc  9uap4nn 
sont  explicandi.  Coaier. 

88  Sed  meliore,  ifc]  Lipsias  ad  Ta« 
cit.  Ann.  1.  xiii.  Libertas  sen  Mann- 
missio,  inqnit,  duplex:  jnsta;  non 
josta.    Jnsta,  qnm  vindieta,  censa. 


PLAUTI   MIL.  6L0R.  ACT.  I. 


2005 


tettanento  data :  doo  jasta,  qu»  in- 
ter  amicot  in  contitiis;  perepitto- 
lam.  Jasta  ilta  qoi  manumitsi,  pla* 
ne  pleneqae  llberi:  qui  altera»vin* 
do  adboc  qnodam  attinebaotur  ter- 
vitntia.  Scite  ergo  ob  banc  iterats 
(b»  sunt  iteratione^y  qaarom  mentio 
Justin.  Novell.  78.)  servitntis  metam 
Messenio  servns,  qui  inter  amicoa 
manomissat,  snbjieit.  Lamblni  com- 
mentum  ineptnm :  Ltpsli  nimis  longe 
petitnm.  Certo  certias  est,  Messe* 
nionem  allndere  ad  id,  quod  sopra 
qooque  a  potativo  soo  domino  Me- 
nsBchmo^surrepto  liber  esse  juuus 
foerat,  et  tamen  postea  a  ?ero  hero 
in  senritoteni  retrabebatnr.  Ait  igi- 
tur  opos  sibi  esse  meliore  auspicio, 
qoam  panlo  ante,  cum  etiam  liber 
flebat,  sed  non  din.  Pitior,  Vide  N. 
Epid.  V.  2.  Milit.  iv.  1. 
9S  Mikiuipraconiwmdttii]  Ut  me 


in  hac  anctione  praBConis  mnnere  fun- 
gi sinatis.  Tauim.  Est  autem  ver- 
bum  prmconium  sua  natnra  adjecti* 
▼urn,  at  a  '  caupo,'  '  eauponius,'  et 
sic  '  munos '  aut  tale  quid  subintelli- 
gitur.  Cic.  ad  Attic,  xiii.  12.  *  Tibi 
prspconlum  deferam.'  Gronw, 

95  Auetiol]  Vide  notes  Epid.  ii.  2. 

97  Quiqui  Uctbimi]  Dicuntur  au- 
tem res  venales  '  licere,'  et  quae  cer- 
to pretio  indicatae  sunt.  Contra,  *  li- 
ceri.'  Martial,  vi.  60.  '  Parro  quum 
pretio  diu  liceret.'  Valla  iii.  28.  et 
V.  N.  Sticb.  II.  1.  Lambm. 

99  Fix,  credo,  toia  oticfioM,  ^P^.] 
Menaechmus  vix,  ut  credo,  ex  omni- 
bus bonis  auetione  Tcnditis,  rediget 
sestertium  quinquagies  centum  mil* 
lia,  id  est,  circiter  centnm  quinqua- 
ginta  aureorum  nostromm  millia. 
Lambm, 


MILES    GLORIOSUS. 


ACTUS  I, 

2  Olim]  Est  adverbium  omnium 
horarum  ac  tempomm.  Asinaria  in. 
S.  126. '  an  quid  est  olim  homini  sa- 
lute melius  ? '  GruU  Hoc  cum  sub 
octtlis  haberet,  non  intellexit,  qoi 
aubjicit,  *coilttm  cam  sudnm  est.' 
Quid  faciet  Rud.  i.  2.  *  Exsicasque 
nmndines.  Qui  pertegamns  villam, 
dam  sudum  est.'  €rrmunt, 

4  Prattrmgat  ooeik]  Unice  hoc 
rectum  esse*  qnamvis  Lambinus  con- 
tra nitatur,  docet  vel  solus  Asconius 
Pedianns,  dignissimus  cui  credatnr,  in 
re  longe  majori,  ad  illnd  Cic  *  Pras- 
atringat  aciem : '  vela  prsestigiatori- 
bus,  inquit,  transtnlit  verbnm ;  Tel  a 
tironibus,  qui  ignari  et  rudea  pugnas 
etiam  vano  armorum  sonitn  terrentur 


prcstrictis  luminibns.  Siaprssti- 
giatoribns  '  praestriogo,'  non  ab  an- 
tique verbo  *  stinguo/  deducitur :  si 
a  *  praestringo,'  stricturas ;  *  prae- 
stringo,'  non  <  prsstringuo '  dicen- 
dum :  alioqui  '  stincturas '  vel  *  stic- 
turss'  diceremut:  quod  quisferat? 
Delrhu, 

6  Miki]  napiXMu  Terent.  Phorm. 
'Qui  mibi,  ubi  ad  uxores  Tentura 
est,  tnm  tiunt  senes.'  Ad  quae  Dona- 
tus : '  Eleganter  insertum  mtftt;  ut  in 
Heaut.  *Is  milii,  ubi  adhibit,  plus 
paulo  sua  qnas  narrat  facinora.' ' 

8  Fruirem/aeere]  Quidquid  dicant 
de  antique  libromm  lcctione/ra<r«My 
et  qnomodocnnqne  earn  exponent, 
non  potest  satisfacere,  et  mendosa 
omnino  Tidetur.  Qui  ex  loco  Amo- 
biano  earn  confirmant,  alibi  errar« 


2004 


NOTiE   VARIORUM   IN 


limem  ferebant  bomines  qnataor, 
eripni  illU.  At  est,  qui  patit  se  ob- 
servftste  eripere  qnandoqne  esse  disji- 
cere,  dispellere.  Nimia  mira.  Ubi 
boc  qnaeso  ?  Cicero  dicit  *  eripere 
lucem :'  at  id  oon  est  disjicere,  sed 
aoferre.  Rnrsos  Silins  dicit  '  teoe« 
bras  eripere  Incem.'  Ne  bic  qaidem 
aliter :  sic,  *  rebos  noz  abstalit  atra 
coiorem :'  attamen  Virgilias, '  nubem 
eripiam.'  Sane  et  oubes  disjici  fel 
dispelli  potest,  non  tamen  *  eripiam ' 
hie  est  dispellam,  sed  demani,  de- 
trabam.  Nee  deoiqoe  secns  Silio, 
'  Eripinnt  flammsB  ooctem :'  aafernot 
enim,  at  fideator  ibi  non  esse.  Ndl* 
lo  igitor  hie  sano  sensn  scribetor, 
Erifnd  homiweSf  qui  te  ferebant  ndtU' 
mem  quaiuor*  GroooY. 

7  Ble  petere}  £  tabema  diverso- 
ria. 

10  Mepte^  Me  ipsam.  V.  N.  Asi- 
nar.  iii.  8. 

ScBN A  IX.  1  Si  vwltit  per  oculoe^ 
Etsi  per  ocnlos  velitis  jorare,  nibilo 
roagis  tamen  efficietis,  nt  ego  pal* 
lam  et  spinther  abstolerim.  Alio* 
quitnr  Erotinm  et  ejus  ancillam.  Et 
hie  incipit  hwytwpifffiSs,  LambJ 

8  Non  adepd  Ua  promeruiiH  de  me, 
d^c.}  Cod  me  e  maoibns  serrorum, 
qoi  me  snblimem  rapiebant,  eripuisti, 
son  ita  sane  de  me  promeritns  es,  nt 
pigeat  me  qnidqoam  facere,  qnod  ta 
velis.  Sic  infra  eadcm  fabola,  <  Pro- 
meroisti,  at  ne  qaid  ores,  qood  Toles, 
qain  impetres.'  Lambin, 

li  Ego  kune  ceneebam  esse  le]  Ego 
banc,  qui  beras  meas  non  est,  pata* 
bam  esse  te,  qni  herns  mens  es.  Sed 
attendat  lector,  osqne  adbac  errare 
Messenionem,  et  eom  pntare  esse  be- 
rnm  sunm,  qni  non  est ;  earn,  qni  est, 
non  putare.  Lambin, 

15  DeUrare  mihi  videre}  Nunc  er* 
fans  Messenio  in  viaro  rectam  ab  he- 
ro revocatnr,  qni  sic  servnm  repre- 
hendit.  Desipere  mihi  videris  Mes- 
senio, qni  te  servnm  meam  esse  ne« 
ges,  htijas  esse  dicas :  an  non  memi- 


nisti,  te  nna  mtcnm  hodie  e  aavi 
exire?  Lawtb, 

20  Imo  eqmdem  odaXescau,  tfcJJ  lae 
eqnidem,  o  adolescens :  qaamvia  dix- 
erim,  me  Moseho  prognatnm  esse 
patre,  ut  sum,  non  tamen  tanm  tibi 
patrem  occnpare  ant  prseripere,  se« 
qaam  esse  arbitror.  Nam  fieri  po- 
test, at  et  ego  Moseho  patre  natas 
aim,  nt  anm,  et  tn  alio  patre  natns 
sis,  cni  nomen  Moscbo  foerit.  Lank 

S4  Nam  et  patrem  et  nmtrem']  Leg. 
Nam  et  patriam  et  p^rem,  4rv«  Nnlla 
eniro  facta  est  mentio  matria :  infra 
primom  qnspritnr,  et  nominatnr:  et 
firmat  banc  lectionem,  qnod  servos 
idem  statim  repetit :  *  postea  aotem 
eandem  patriam  ac  patrem  Memo- 
rat.'  Lipthte. 

80  Neque  lacte  eel  iaeti]  Vide  MU. 
If.  2.  Sic  et  <o?onim  similltndo' 
est  in  proverbio.  Lacte  aotem  Tete- 
res  in  recto  casn  dixiaae,  ootant 
gramroatici.  Taubm. 

68  Vottnm  patri  filU  qnai  enafis] 
Voitrum  gen.  ditrisionis :  et  bic  ex* 
plicandns :  Ex  Tobis,  qoot  eratis  A' 
Hi  patri,  sc.  vestro  ?  Lamk.  Lege, 
voetawL  Scalig. 

08  Te  e<  polrsiii  esse  wmrtunm']  Si 
hoc  vemm  sit,  comoedia  tota  probe- 
tnr  Tana.  Nam  cnr  tantopere  fra- 
trem  qnsereret,  si  rumor '  mortnom ' 
potios  qaam '  sarreptam '  attnlisself 
Imo  prologo  dare  dicitor,  pareotem 
esse  emortnam,  pnernm  vero  sab- 
dactnro.  Qnare  scribendom,  Fasf- 
quam  ad  noe  renanekdam  est  de  te^  et 
patrem  esse  emorlwim.  Is.  Pont. 

72  Pest  qnem  consfker]  V.  N.  Mo- 
stell.  1. 2. 

78  Prater.  M.  So.  Et  te]  Si  re- 
petitnm  interponeretnr  verbam  saiae, 
esset  et  oratio  perfection  et  nameri 
pleniores;  qni  absqne  hoc  Zmp^aen 
snnt  explicandi.  Coaier. 

88  Sed  meUore,  4re.]  Lipsiaa  ad  Ta- 
cit. Ann.  1.  XIII.  Libertas  sen  Mann- 
missio,  inqnit,  duplex:  jasta;  non 
josta.    Jnsta,  qnss  vindieta,  censo. 


PLAUTI   MIL.  6L0R.  ACT.  I. 


2005 


tMlanento  dita:  Don  josta,  qn»  in- 
ter amicos  id  convititt;  pereptsto- 
lam.  Jatta  ilia  qai  mananiitsi,  pla- 
ne pleneqoe  liberi:  qai  altera,  Tia- 
do  adboe  qnodam  attinebantur  ter- 
vitatis.  Scite  ergo  ob  banc  iteratn 
(b»  sunt  iteratiooe^,  qnarom  mentio 
Jof tin.  Novell.  78.)  tervitntit  oietam 
Messeoio  servnt,  qui  inter  amicos 
manumitias,  lobjtcit.  Lambini  com- 
mentum  ineptnm ;  Lipsii  nimis  longe 
petifum.  Certo  certiat  est,  Meite- 
nionem  allodere  ad  id,  qnod  tnpra 
qooque  a  patativo  too  domino  Me- 
n»cbmo^tnrrepto  liber  etae  Justus 
fnerat,  et  tamen  pottca  a  ?ero  hero 
in  tervitniem  retrabebator.  Ait  igi- 
tur  opot  tibi  ette  mellore  antpicio, 
qoam  paulo  ante,  cum  etlam  liber 
flebat,  ted  non  diu.  PUior,  Vide  N. 
Epid.  V.  9.  Milit.  iv.  1. 
9%  MUUuipraeoniumdetU]  Utme 


in  hae  aoctione  prasconit  ronnere  fan- 
gi  tinatit.  Tambm,  Ett  aotem  ver- 
bum  jfrttconium  taa  natnra  actjecti- 
vum,  ut  a  '  caapo/  *  cauponiui/  et 
tic  '  monos '  ant  tale  quid  tubintelli* 
gitnr.  Cic.  ad  Attic,  xiii.  12.  *  Tibi 
praeconinm  deferam.'  Groii#e. 

95  Auftw]  Vide  notat  Epid.  ii.  2. 

97  Quiqui  UethuMi]  Dicnntur  au- 
tem  res  venalet '  licere/  et  qote  cer* 
to  pretio  indicatas  tnnt.  Contra,  *  11- 
ceri.'  Martial,  vi.  60. '  Panro  qonm 
pretio  din  liceret.'  Valla  iii.  28.  et 
V.  N.  Sticb.  II.  1.  £aM6tii. 

99  ViXf  credo,  toia  auetiomef  ^.] 
Menaechmns  ?ix,  nt  credo,  ex  omni- 
bus bonis  auctione  venditis,  rediget 
sestertinm  qninqnagies  centnm  mil- 
lia,  id  est,  circiter  centnm  qnlnqua- 
ginta  aureorum  nostromm  millia. 
Landdn. 


MILES    GLORIOSUS. 


ACTUS  I. 

2  Olim]  Est  adverbinm  omnium 
horamm  ac  tempomm.  Atinaria  in. 
S.  126. '  an  quid  est  olim  homini  sa- 
lute melius  ? '  GruU  Hoc  cum  snb 
octtlis  haberet,  non  intellexit,  qui 
•nbjicit,  'coilum  cum  sudnm  est.' 
Quid  faciet  Rud.  i.  2.  *  Exstcasqne 
nmndines.  Qui  pertegamns  villam, 
dam  sndoro  est.'  Grmioe. 

4  Pr4Bttrmgtit  oeieite]  Unice  hoc 
rectum  esse»  qnamvis  Lambinus  con- 
trt  nitatur,  docet  vel  solus  Asconius 
Pediannsydigniuimns  cni  credatnr,  in 
re  longe  majori,  ad  illpd  Cic  '  Prae- 
atringat  aciem : '  vela  prasstigiatori- 
bus,  inqnit,  transtnlit  verbnm ;  vel  a 
tironibns,  qui  ignari  et  rudet  pngnas 
etjam  vano  armorum  sonitn  terrentor 


prcstrictis  Inminibns.  Si  a  prssti- 
giatoribus  '  praestrlngo,'  non  ab  an- 
tique verbo  '  stingoo/  deducitur :  si 
a  '  praestringo/  stricturas ;  *  pras- 
atringo/  non  '  prsstringno '  dicen- 
dnm :  alioqui  '  stinctoras '  vel  '  stic- 
tnrss'  diceremos:  qnod  qnisferat? 
Dthriui. 

5  Mihi\  napiXittu  Terent.  Phorm. 
'Qui  miht,  ubi  ad  uxores  ventnm 
est,  tnm  tiunt  senes.'  Ad  quae  Dona- 
tna :  *  Eleganter  insertum  mt'ftt;  ut  in 
Heaut.  <  Is  mihi,  nbt  adbibit,  pins 
paulo  sua  qnas  narrat  facinora.' ' 

8  Frairemfaeere]  Qnidquid  dicant 
de  antique  libromm  iectione/refrcm, 
et  qaomodocnnqne  eam  exponent, 
non  potest  satisfacere,  et  mendosa 
omntno  videtor.  Qui  ex  loco  Amo- 
biano  eam  confirmant,  alibi  errar« 


1994 


NOTiE   VARIORUM  IN 


bant  et  eieqniit  defoneti  iotererant. 
lo  eodeni  codice  legitnr,  feeUii  fimuM 
meo  abtenti  pnmdhf  pro  '  med  abten* 
te/  id  est,  me  abaente.  StUmtu. 

81  Pro  nuUedUtiM  dwri  pnUa}  Co- 
Buiec  additom  est  ex  abandaoti,  pot<* 
aa.  Palmer. 

46  Oecita  €it  kme  ret]  Periit  boo 
oegotinm.  Capt.  in.  4.  Ita  in  Cod. 
Tbeodosiano  eat  *  interfecimn  nego* 
tiaro :'  ita  Arittopkan.  rh  rp4fi\to,  r^ 
4r9K^  ^1,  pro  K4ia<mvaTai,  fuehm  e$i, 
pmU.  Caaaobon. 

.  46  CmctdM]  Tamebttt  diutdam 
*  aaltatorem  '  hie  iaterpreutar :  Lam« 
binns  mallem  et  impudicmn,  et  qaem 
aupra  i.  2.  *  catamitnm '  dixerit. 

56  Stttm*  nt  qmemquam  emific&r] 
Quid  id  rei  est,  satiine  delesns  sum? 
Qaotquot  obviam  mihi  YeninBt,  ludi« 
ficaot,  liidibrio  habent.  Boxhom, 
.  ScEN A  III.  1  Amort  mt  te  mmUwm 
Eroimm]  Hie  amare  est  amanter  pre- 
cari,  et  a  caro  homine  rogare  et  op- 
lare.  Tttmeb,  . 

4  Spimtker]  Spinther  genus  armiU 
Is  etiam  veteres  interpretantnr,  at 
ters.  8.  *  spiother '  et  *  armillae '  dif- 
ferant.  Spinther  non  simpliciter  ar- 
nillam  signifioat,  ted  est  armtUsespe- 
eiesy  ut  intarpretator  Festas,  qua  ma- 
Ueres  utebaotur  brachio  snmmo  si- 
vistro.  Armilla  soot  propria  quas 
in  utroque  brachio  gerebaot.  OraB- 
cis  ^cXia  et  xXib^io.  Vox  spinter  vel 
Apinther  Grteca  est  JEolica.  Jf^icr^p 
annulus  est  a  stringendo*  Undo  et 
yro  ano  etiam  sive  podice,  qni  et  inde 
nomen  habet.  Nam  et  Scuer^oir  Or«- 
ci  vocarnnt.  Pro  oifnyKThp  JEoles  di- 
cebant  tr^anrhp.  Unde  Latinam  spta- 
Ur^  cum  eoallage  etiam.  Inde  *  spin- 
ihriae '  genus  iufamis  libidinis  apad 
Taciturn,  a  Tiberio  repertom,  quod 
annul atim  quasi  connexi  tenerentnr. 
De  qnibuB  iUud  EpigraromaAusooii  ex 
Grsftco  versnm,  *  Tren  uno  in  leclo.' 
Spinthriaa  plane  designat.  SpitUher 
pro  Sphincter,  ut  Pta^^tas  supra  pro 
Orsco  ^ueriof,  c^uod  nomen  est  pro« 


prioB  Stenlum.  Sic  eolm  codex  meva 
legit  supra  act.  ii.  sc.  t.  *  Ubi  rex 
Agathocles  regnator  Aiit,  et  iterna 
Pinthia/  pro  Pintia  site  PUntia,  qw 
Orvee  ♦trrtos .  iSalaMS. 

15  DieoM  euTfO'e]  Lego  carassanr, 
id  est,  dicam  Erotio,  te,  quas  oravit, 
cnraturum.  Xam^ta. 

17  IntmreB  aimUgmWi  CohvfUBt 
per  appositionem.  /aaaris  A^mi^,  l\- 
M/Smt  :  moaile,  quod  aurinoi  lobis  in- 
seritur,  et  appendat.  StmUgmiMm, 
inauriuro  genua  esse  credideriaa  ob- 
longum,  ex  bacca  pendula :  a  g«Us 
aimilitudine,  qnm  oraXcerpAt  Orscta 
dicitur.  Csctlius  apud  Festom : '  Ex 
anre  ejus  stalagmiom  habeo  domi.' 
Jimtas. 

20  BiwMpreimm]  VarrodeL.-L.  1. 
IV.  '  Quod  roanu  foctum  erat,  et  da- 
tum pro  eo  manspretium,  a  manibns 
et  pretio.'    Isidoros  Etymol.  ii.  1. 

*  Abusive  manos  etiam  ars  vel  arti- 
fex :  unde  manupretinm  dicimns.' 

25  Uty  gaaalam  pastml,  qmiqm  fi- 
timnttvenemt]  Alii  leg.  qwaitH  putinU 
sciL  venire.  Sehop.  leg.  Ut  qwamtom 
poiiU,  qndqut  Uceat^  veneamt,  id  est,  at 
quamprimum,  et  quanti  licet  vendan- 
tur. 

ACTUS  rv. 

SoBMA  I.  8  HteMWi  Lmvorsoai 
qua  coronam  abjecerat  Men.  Sasi- 
des.  DowM. 

9  Oplim€  revoriUurl  Opportune, 
in  tempore. 

11  Male  habeoi]  Id  est,  cxcipias, 
tractes,  verses  maritum.  Taiiim. 

ScENA  II.  1  More  UMra]  Hosma^ 
ruf,  id  est,  stultus,  pApot.  MiL  *  £• 
go  BtuUa  atquemoramultnm.'  Tria. 

*  Is  mores  bominum  moros  et  moroaos 
efficit.*  Ordo  et  senteotia  est :  Ut» 
hoc  est,  qni,  quo  pacta,  aen  quam 
maxima  stulto  more  multunque  mo* 
ietto  utimur  I  et,  ut  quiqne  sunt  op* 
timi  et  maximi,  hune  morem  babant : 
dientes,  &c.  BrntpMorumt.  Xcmfr. 

10  Qm  neqtf  bges]  Mntftt  name* 


PLAUTI   MENACHM.  AGT.  IV.  SC.  2. 


1905 


run.  Qutsi  dicat :  liti,  qui  oeqiia 
leges •  neqne  Kqiiuin  bonum  (hriwt^s) 
colnnt,  toUicitoa  reddnnti  et  oegotiis 
moleaUnt  tnos  patronos.  Alii  hie  ? o- 
iQDt  e»se  principiam  no? » teoteotiv; 
qoos  ooQ  andio.  Lmnb. 

19  Ad  popuium]  Comitiis  cetiiria* 
tim  calaiis.  i>ptau.  In  jwre]  Apod 
pnrtorem  pro  tribanali,  sellave  poti- 
ta.  Dwza,  Adjudiam]  Vet  a  pne- 
tore  dataiUy  nt  tant  recuperatores : 
¥el  a  Ikigatoribna  captam,  nt  arbi- 
trjim.  DoMZ,  Litea  discntittotnr  ant  in 
comitio  pro  rostris  ad  populum ;  ant 
in  fori  area  apud  prstorem  injure; 
aat  in  basilica  apud  jndices.  Cicero: 

*  Nam  si  qais  statnit  bono  esse  ora- 
torero,  qui  tantumoiodo  injure  aut  in 
jndiciis  possit,  aut  ad  popnloai,  ant  in 
aonatn  copiose  loqni/  PoUet, 

22  AtHmtW}  Ita  ma  in  sno  negotio 
occnpatom  retinuit.  Lambin,  Deii' 
muU]  Ita  me  ab  eo  qnod  acturos  eram, 
avocatum  tenuit.  Lambinus  sic  in- 
terpretatnr  et  falliinr.  *  Atttnere '  et 

*  detinere '  hie  eo  differunt,  quod  '  de- 
tinere '  sit  diutius  attioere :  de  hnic 
verbo,  nt  roultis  aliis,  jnnctaro  habet 
angendi  significationem.  Boxh. 

24  Cimditumes  ietuU]  '  Conditiooes 
ferre '  est  proponere  forroolam  trans- 
actionis,  qua  controversia  ant  res  li» 
tigiosa  componainr.  Anton,  ap.  Cic. 
Philip.  XIII.  17.  '  Qui  me  prsBcipitem 
agerit  SBqoissimas  conditiones  feren- 
tem.'  GroMov, 

25  Aut  plu»\  Mirum  in  niodom  hie 
hesitant  interpretes.  Hand  dubie 
legendum  est :  cmulUioHes  TetuH  tor- 
ios,  eoi\frago9a8.  Hautpluif  haut  minu», 
4jmm  opuM  trat,  ifc.  Aut  vulgatum  si 
retineas,  pro  haut  aecipiendnm  est. 
Aut  enim  pro  huut  scribebaot  vcteres. 
Meqoe  se  alitor  accipere  monet  mo 
8almasios,qnem  andiamus.  BoocAom. 

*  Controrersiam  dicere  '  idem  quod 
paulo  ante,  *  cansaro  dicere.'    Nam 

*  caasa'  ot  <  controversia '  oadem  qn» 
Greeis  §hitu  Sod  et  hoc  loco  aut 
pro  hmi  acceperam.    Sic  ooim  scri« 


bobator,  kaut  fol  aut^  pro 
'  Haud  pins,  ant  minns,  qnam  opoa 
erat  mnlto,  conlroforsiam  dixcram, 
nt  sponsio  fieret.'  In  causa  dicenda 
et  controforsiadisceptanda  non  muU 
to  pins  ant  minus  dizi  qnam  opos  erat, 
nti  sponsio  fierot.  Saima§,  Aut  plut 
tmt  mtoos]  Ego  vero  nee  Aaad  piuM 
Haud  tatmcs,  ? el  haud  phu  Aut  miuui 
scribendnm  pnto,  nee  si  f  ulgatum  re- 
tineas  uial,  pro  Haud^  accipiendum. 
Sic  enim  solent  loqni.  Captivis  v.  Si. 
'  Cur  ego  plus  minus? e  feci  qnam  n- 
qoum  luitr  Terent.  Hocyra  ▼.  1. 
'No  quid  faciam  plus  qood  mo  post 
minoi  fecisse  satins  sit/  Phorm.  iii. 
S.  <  No  qnid  pins  roinosfo  faxit, 
qnod  nos  post  pigoat.'  Suetoo.  Oe- 
tav.  c.  84*  *  No  phis  miniisf  o  loqno- 
retnr  ex  tempore.'  '  Coatroforsiaoi 
dicero'  ut  'cansom  diooro'  accipe- 
re possum :  sod  qnomadmodam  ^  noa 
plus  causam  dicere/  pro  non  pins  in 
causa  disceptanda  dicere,  handqoa- 
qnam  tolerarem,  ita  nee  snfierre  pos- 
sum Aotid  plu$  aut  minui  emiro9er9iam 
dieere,  pro  tantnmmodo  in  controver- 
sia dicere.  Lambinns,  diati  In  eoM- 
trowergiam,  nt  sponsio.  Qnod  si  au- 
derem,  facorem  multm,  Dixeram  ta 
coatroeerstom,  uti  imdltf  apmrnoJUret : 
nt  se  invicem  pro? ocaront,  Ni  hoc  ita 
est,  dabis  miilo  nnmroom  ?  Sod  for- 
te melins  :  oa^  ptua  Aut  minui,  quam 
opuM  eratt  muUo  dixeram^  Cantrottrtim 
uii  spomia  fient.  Mode,  inqnit,  an- 
gebam  rem,  modo  minoobaro  ut  am- 
bigiium  facercm  judicem,oo  dientem 
menm  primo  ccetn  condomnaret;  sod 
nt  ad  sponsionom  venirolur.  Grom. 

40  Na  ftmerato  abitulUii]  Nas  tu 
pallam  magna  tna  morcodo,  id  est, 
magno  tno  malo  abstnlisti.  Tralalio 
est  ab  lis,  qui  pecuniam  grandi  foe- 
nore  mntnam  aocipiont.  Lamb,  Im6 
ab  iis,  qui  qnod  audinnt  accipiuntvo, 
bonnm  roalnmve  fnorit,  omnino  dein- 
de  .roddunt,  jnxta  regnlam  Heslodi, 
com  foenoro  loculento.  Gruter.  Sk 
datur]  Sermo  castigantis  et  pcenat 


190S 


NOTJE   VARIORUM   IN 


ftOMentii,  aat  potaat  8iun|xtms  erne 
f  ratabntia :  qaare  par  iitud  f  erbo- 
mm  parasito  datam  caperem.  Gru» 
Ur.  iecntus  Lambinns  banc  interpre* 
tatiooem.  ^ic  </aficr]  Utrainqne  fallt 
aiiintt  nan  *  tic  dator '  hie  idem  ef»« 
quod  §ic  teoetnr.  At  tlli  plane  bic 
tenentor  et  deprebendantor  pro  in- 
freqaentibaa  kctoribni  Plant! ,  qaem- 
admodom  et  in  Asinaria  ii.  4. 83.  nbi 
tentabant  simile,  ue  diderg.  Nun* 
qoam  aUter  Inpc  formula  aecipitar,et 
exempla  itint  in  prompto,  qo«  jam 
alii  eonfefserunt.  Affemnt  famen 
loenmOfidii:  <Se  qnoqiie  det  mu- 
tter popnlo  »peeiota  fidendam.'  Quid 
antem  ainile :  *  tie  datnr/  et  *  detae 
videndam  V  Deinde  an  '  det  se  vi* 
dendam,'  eat  teneatur,  deprebenda- 
'   tur  in  flafitio  f  Gr&no9. 

46  iVttf  imiiiR:  jmUapaUorem]  H»c 
neutiqnaro  Menvcbmo  aunt  tribnen- 
da,  qui  confidenter  in  aequentibna  ne« 
net  ae  pallam  nxori  aarripniaae.  If  i« 
tar  Penictili  peraoua  bia  prnicriben* 
da,  et  reliqna  legenda,  qnomodo  edi* 
dit  Camerariaa:  Mu.  PaUmn.  Ms. 
P^Uam^  ijmd?  Mu.  FaUam,iiuid  paves  f 
Mb.  iVt^ti  eguidem  paveo.  Pb.  iVtat 
vntrm:  potfa  paUortm  ineiUit,  At  tune 
cUm  uu  eomuti*  pntudium  /  4'c*  Non 
A  Planto,  aed  niMnitra  aunt  qnas  in 
Qltimaa  Pianti  editionea  ex  neacio 
qnilMia  deterioria  notse  Maa.  irrep* 
aere.  Boxham* 

67  R€$pontani]  Significat,  feroci* 
ter  et  irre? erenter  respondent.  Sic 
True.  II.  7.  45.  Uor.  Sat.  ii.  7.  <  Re* 
apensare  cupidinibua/  et  aic  aarpiua 
alibi.  Gnmov,  Pr.  NugoM  agU]  Ita 
bare  ubique  Peniculo  do ;  cum  verba 
aint  illndentia  potina  qnam  iratae  ux- 
oria.  Et  uxor  jam  ante  dixerat,  ae 
tacere  velle.  Et  panlio  post  ait  Men. 
Peuiculo,  '  Potin*  nt  roihi  molestus 
ne  sis/  &c.  roulto  concinnius.  PiHor, 
69  Belbu  bUmdUwr]  *  Belli  homi- 
nes'  nonnunquam  dicuntnr,  qni  ad 
aliorum  quasi  nntna  se  accoramodant. 
Et  *  bcUe  dicere,'  qui,  qus  alii  ve* 


Uttt,  loqni  atndent.    Et  '  belli  1 
Dea '  aunt,  qnoa  Aristoteles  i 
vocat.    Ita  Muret  ad  CatalU 

81  Et  quid  tritttM]  Corrignnt,  Se, 
quid  resUtk:  pessime,  Dizerat  anpr« 
Menaechmua  va.  44.  *  Quid  tn  mibi 
triatia  ea  ?'  et  ? s.  58.  '  Tristia  admo* 
dum  es.'  Horum  ilia  memor, '  Aodi«* 
inquit,  '  atque  ades :  Et  quid  tristia 
ego  aim,  et  quid  bic  mibi  4lixerit« 
faxo  aciaa.'  Gronw. 

83  Ccptat]  Id  eaty  verbU  captioae 
luditl  ut  argiitna  eat  edl.  Taakwu 
Hme  turreptu  est,  mm  tibi]  Acidalina, 
Hid  turrqtta  est,  km  Ante.  Gratema 
explicat  Aanc,  in  uanm  hnjna  Menaecb- 
miy  ut  esset  quod  daret  Erotio :  aam 
ai  tibi,  id  est,  in  naum  taom  surrepta 
esset,  saUa  apud  te  easet :  et  Lanibi* 
nnm  sine  canaa  satuare.  Certe  ar- 
atuat  Lambinua  et  tamen  veriasimnm 
eat  quod  refert,  nt  neacio  cojaa,  etai 
Don  probet  ipae,  praecedeoti  verbe 
legendum,  pe/ic  iarrrple  es<  am&t.  Lo- 
dit  enim  Menvcbmus  repetendo  ax* 
oria  verba,  *  Palla  mibi  domo  eat  aar- 
repta.'  Ille  quaai  ignorana  aubjicit, 
*  palla  aurrepta  eat  mibi  ?'  nam  quod 
perdit  uxor,  videtnr  et  perdere  ma- 
ritua.  Ne  dicam,  ablata  interroga- 
tionia  nota  enm  dicere  verum,  et  fa- 
cinua  tecte  confiteri :  ipae  enim  anr* 
ripnerat.  Ergo  parasitiis,  *  viden'  ut 
scelestus  capiat?'  verba  aoilicet,  re- 
petendo praeciae  aermonem  uxorie. 
Huic  nxori  aurrepta  eet»  noo  tibi. 
Nam  profecto  tibi,  Mena^chme,  aur- 
repta si*  esset  (cum  earn  deferres  ad 
acortum  et  hnic  reddita)  aalva  nunc 
foret.  Groaao. 

90  Vin*  afferri  noetuamt  qua  <k,  la, 
4rc.]  Tu,  tu,  Grvcis  r^,  r^ :  unde  et 
rvrit  noetua»  apud  Heaycbium :  quip- 
pe  et  hie  alliiditur  ad  vocem  noctna?, 
tu,  ^,  aeu  tou,  tou,  Sonat  an  tern 
noctna  uberins  hoc  Germanum,  non 
exiliua  i}lud  Gallicum.  Ita  recte  in- 
terpretea.  Porro  noctua  bine  did- 
tur  '  tntnbare.'  Vetns  grammaticaa 
Sidonini*  cujus  fragmentom  de  voci-> 


PLAUTI   MBIfAGtlM.   ACT.  IT.  SO.  3. 


1807 


hw  aitimintlinii  in  aliquot  GIom.  iio»- 
tria  Mu.  legitnr^  '  Moctna  tiitobat.' 
Sic  enim  legend um,  non  eueubmL  I- 
dem  verbnm  restitno  anctori  ▼etrrii 
poematii,  qiiod  ejiisdem  est  arfnuneo- 
ti,  Noctua  Iwifitga  tutubat  in  tenebris^ 
Male  vtilgo  editor  cnatbat^  quod  ex 
PlantiDO  hoc  loco  satis  est  nanifes* 
tnin.  Boxkam, 

OS  ^dedisse]  Scilicet  me.  Nihil! 
soDt  qusp  garrit  Larobiniis.  Tantum 
cavillator  Meuvchmos,  et  dirit,  se 
non  tarn  dedisie  pallanni  qnaan  com- 
modasse :  lane  scilicet  facile  reeep- 
tiirus,cnm  plane  detrita :  nam  »eqnl- 
tur,  *Sed  ego  illam  non  condona- 
¥1.*  Vocis  utriiisqiie  discrimen  notnm 
JCtis,  nee  ignoravit  Plaotns,  Trin*  y. 
2.  '  Nam  beneficiiim  homini  propri- 
tim  qiiod  datnr,  proprium  snmserit : 
quod  datum  est  ntendum,  id  repelen- 
di  copia  est,  qnando  felii/  J.  Grut, 

105  ExcludU /oraa]  Lambinns  hie, 
nt  et  snpra  act.  iii.  sc.  2.  atque  allM 
leg. /orif,  cum  excludoj  inqnit,  verbnm 
•it  quietera  signiflcans :  nam  Is  *  ex- 
clod  itur/  cui  ingredi  volenti  ostinm 
non  aperitur;  '  extrnditnr,'  qui  jam 
intns  est.  Sed  venia  doctissimi  viri^ 
genius  antiquse  locntionis  alterura  eti- 
am  non  respnit.  Taubm, 

109  Orabo]  Vos  critic!  majores 
reponite  et  bic  amabo,  Scrlver. 

ScBNA  III.  7  Ad  phrjfgkmem]  Phry* 
leionei  dicuntur  qui  snbtiliora  opera 
in  sindone  aot  serico,  acn  aut  nendo, 
con6ciunt,  et  inprlmis  aureo  file, 
qood  vocant '  acn  pingere.'  Groiiee. 

0  Factum  nperieM]  Oroter.  ex  ves- 
tigiis  Mas.  qoi  habent  releceria,  fecit 
relege  ri$,  qood  temere  in  editiones 
qoasdam  irrepsit.  Pareos  notat  In 
veteri  codice  scriptnn  esse  redixeris: 
qoare  illc  rescripsity  revicerU.  Om- ' 
nioo  acribendom  est,  naaf  tiatn/aclaiii. 
Ne  dixeris:  te  nempe  mihi  dedisse 
pallam  ferendam  ad  phrygionem. 
Ita  passim  Plantos.  Boxhom,  Nwu* 
^uamfaetvm  reperUi]  Doo  fuere  co- 
dices Palatini,  quibus  in  recensendo 


Ptaato  a  Bacchidibns  ad  ioen  nsqoe 
snnt  nsi  ambo  quondam  Camerarii : 
alter  integer  quem  Pal.  1.  aot  icat* 
i^ox^y  V.  C.  Solent  vocare :  alter  or- 
808  a  BacchidibaSy  qnem  propterea 
Dec.  f  el  Decnrtatom  et  Pah  2.  ap* 
pellatat.  Ne  qoia  igitar  putet  hie 
ditsentire  Oruternm  et  Parenm  in 
edenda  scripta  lectlooe*  nterqne  an- 
notat  Pal.  1.  sen  V.  C»  habere  rtU' 
eerii,  et  snpra  acriptnm  rediartrif; 
nterqoe  Pal.  2.  sen  Dec.  reUgerU* 
Ceterora  satis  placet  Boxfaornii,  ne 
dixirit,  Oronov. 

12  Quia  cofMRid]  Quia  tibi  pallan 
commisi,  et  sic  stnltitia  et  credoH- 
tate  mea  nimia  faetnra  est,  nt  me 
defraudare  possis,  me  defiraodare  co» 
git  as.  Lsmb, 

17  In  oeatog  tmphgUe]  Nihil  ea- 
rios  est  oculisi  nfbtl  aeque  vel  a  na- 
tnra  vel  cantione  hominnm  coitadi* 
tur.  Inde  IHas  vetoslissimce  loqnendi 
raliones,  *  oculissimus*'  pro  dilecthu 
ilmo  ;  *  in  ocolls  allqoeni  ferre,'  pro 
multiim  amare,  curare,  maximi  fa- 
cere.  Ita  hoe  loco  Erotlom  dicft 
Menaedimo,  of  vel  uxor,  vel  ipse  pal^ 
lam  in  postemm  itacnstodiant;  aient 
ociili  datis  a  natora  fidiisimls  elan*> 
ftrls  cnstod!nntnr.  Neqoe  hole  In- 
terpretationi  obstat  vox  *  compin- 
gere,'  tanqnam  ejus  solioa  nsoa  %ir, 
nbi  de  dora  et  gravi  rnstedla.agitui*, 
Qt  carcere,  qnod  volt  Lambinns. 
*  Compingere'  enim  qnid  in  aliqneni 
locum  simpliciter  dicimur,  qood  a©- 
cnratios  volnmns  asservatum.  fiaio- 
ham.  In  ocnUn  compingite]  Imtoa 
sermo :  ponite  et  asservate  ibi|  nbi 
nemo  qnerit.  Gran^t* 

20  FriMlra  me  dueiare]  Qoid  ait 
dnctare  meretricem  ac  acortnm,  aatia 
notum  est.  *  Frostra  dnctare '  boc 
loco  idem  est  qnod  gratis  ductare, 
nulla  data  peennla.  Nisi  feres,  i»- 
quit,  argentnm,  fk'ostra  me  doctara 
non  poles.  Vel  sane  anbintelligen- 
dnm  *  es  ;*  frnstra  en,  me  dnctare .noa 
potes.   Et  sic  inierpongeadom :  iVias 


1998 


NOTiB  VARIORUM   IN 


argaUumferti, fnuira.  Meindaretim 
pot€$»  Salmai. 

ACTUS  V. 

ScENA  I.  11  Mwltire]  Muitin  est 
ne  m»  qnidem  avdere  proferre :  quod 
Grvce  Tp^tcr.  OtoMir.  '  ilfiit<«ai| 
yp6.'  V.  N.  Mil.  iii.  1. 

14  Hecubam  quafn^pter  eanem^  dfc,] 
Hecnbam,  feint  eaneniy  Orwci  lapi- 
dibits  insectati  sont,  quia  maledicu 
in  qoerovis  obviom  e  Grscis  ingere- 
bat.  £t  propter  banc  animi  acerbl- 
tatem  et  rabiem,  fingltor  In  canem 
esse  conYems.  Jn? en.  Sat.  x.  '  Sed 
torva  canine  Latra?  it  ricta,  qtis  post 
bnnc  fixerat  nxor.'  Qain  et  ejas 
effigiem  canis  forma  pingi  solitam, 
eanemqne  eidem  Immolatiim  tradnnt. 
Syusdem  et  sepnlcrom  *  Cynossema ' 
vocatiinDy  Plinios  anctor  est  lib.  iv. 
c.  It.  GnUer. 

86  Quare]  Non  est  necesse  ut  luee 
aintet  Colvius:  nam  qvmro  ac  qutMO 
permntantnr.  GnUer. 

41  Degerii  arnica]  *  Degero '  dici« 
tnr,  ut  'defero.'  Est  autem  idem 
verbnm  quod  '  digero/  e  in  i,  ut  fit, 
nntato ;  quod  nihil  alind  vnlgo  signi- 
ficat,  quam  ordinare  aliquid,  compo- 
nerc,  ct  in  dfbitnn  locum  referre, 
quod  fieri  non  potest  nisi  degerendo, 
^ife  rem  ez  uno  loco  in  alium  trans- 
ferendo:  qua  fetnsta  significatione 
*  degerere '  hie  ponitar.  Boxhom, 
.  42  AfoMfra,  quod  bibam,  ifc]  Recte 
ae  habcnty  at  tm,  moaatra,  qwod  6t* 
ham,  ifc.  Si  potce  me  alere  et  osten- 
dere  unde  vivam,  tuam  perpetiar 
petulantUm,  ut  tibi  obnozius.  Alia 
conditione  earn  ferre  non  possum,  ni- 
si ut  me  idasy  et  roibi  monstres  quod 
edam  et  bibam.  Sed  *  bibam '  tan« 
torn  dizit»  quia  causa  Tivendi  prasci* 
pna  Grsecis  in  bibendo.  Unde  et 
0v/iv6cwr  dixere,  quod  Latini  convtvi- 
ton.  Eandem  sententiam  ezpressit 
Theocritus  in  *Aimiftcf96<nu,  nisi  fal- 
lor,  Tlaaacifupos  iwhoffve  Ubi  no$ 
alueriif  impera,  Salmas* 


48  C^  CaiM]  Cmm  CMmU,  vX, 
est  in  Mss.  TbesCoris  filio ;  qui  Brie 
diflnandi  plurimum  poUebat  in  exer- 
eitu  Oraecornm  ad  Trojam. 

ScENA  If.  4  ConntmM  ana  jcnee- 
Mc]  lU  Ter.  Enn.  ii.  1.  *  annia  obei* 
tns.'  Virgil.  JEn.  ynu  *  Ibat  fex  oW- 
tos  se^o.'  ObtUam  pro  pteno  mmt^ 
patum  antiqnis :  eo,  qnod  locus  fra- 
gibus  obsittts  nut  sentibus,  lis  plenos 
sit.  riinif6. 

6  OmiffiiM  gero  earpka]  Due  sunt 
bee  onera;  nam  et  corpus  bic  senex 
gerit,  et  corporis  onus,  seoectntea 
sife  annos.  Mercat.  iv.  1.  *  Qnin  it 
ocins  ?  Sy.  Nequeo  mecastor :  tan« 
turn  boc  ooeris  est*  qnod  fero.  Do* 
Quid  oneris?  Sy.  Annes  octoginta 
et  quatnor.' 

25  Mu.  Ibo  advcTMum:  take]  Itn 
hsec  ordino.  Filia  entm  officii  suime- 
mor  patri  obviam  procedit :  torn  sa- 
lutat.  Nam  ita  solebant  parentibut 
nate,  ant  propinqu9  honoratlori  cog- 
nate: ut  Sticho:  'Ferre  advoranm 
hominem  occupemns  oscolnm.  Salfe 
mi  pater.'  J.  Gul. 

28  VeUtaH  eHii]  V.  N.  Rndeat. 
II.  6. 

29  Non  Umgoa  logos]  SctL  facias. 
*  Logi  sunt  sermones,  vel  dicta  rldv 
cula  et  contemoenda/  Nonina.  Ud- 
tur  et  Terent*  Pborm.  iii.  2.  et  Cice* 
ro.  Logi  enim  Tocabnlo  paene  jam 
ut  Yeroaculo  utebantur  Romani :  et 
iogoa  in  nugis,  tanqnam  snam  vocem 
dicebant.  Pa/aicr. 

35  Neuter  ad  me]  Censeo  diasecan- 
dam  vocem,  Ut  cavereo, ne uter  ad  me: 
boc  est,  ne  ? el  maritus  vel  cn.  Gro^ 
nov. 

99  At  iUe  kinc  amat]  V.  C.  ktmc. 
Probo.  Scriver. 

40  Atque  ob  ietoHc  hidnttfiam]  Qumb 
adhibes  in  observando  viro. 

46  Lanam  carere]  Ita  Tett.  edd. 
neque  alitor  citat  Varro  L.  L.  1.  ti. 
Carere  a  carendo;  quod  Unam  tuna 
porgant  ac  deducuot,  ut  careat  spur- 
citia :  ex  quo  turn  *  canuioari '  did* 


PLAUTi  MBNiBGHM.  ACT.  V.  Sq.  2. 


1999 


tor  lana,  com  caret  eo  qnod  in  ea  est 
oeqnam.  Cartre  a  <  caro,  is,  it  ;*  qnod 
tine  dobio  est  a  Gr»c  K9lp€af,iimderef 
titttfiw;  Don,  nt  Varro:  nude  et  *car- 
dans/  qoia  aptus  carends  lanas,  et 

*  carmen '  instmrneiitam  ferrenm  ad 
carendom  lanam.  Lucr.  iv.  'Quasi 
carmine  lana  trahator/  A  qno  ver« 
bare  '  carminare/  infra  act.  t.  sc.  8w 
AHod  ^caroMn'  a  canendo,  alind 
'carmen'  a  carendo.  SeaUg,  lode 
« ckritores/  qui  in  Olossis  Papis  dt« 
enator  *lanarii,  qoi  lanam  caront, 
earpont,  dividnnt.'  Sic  enim  ibi  le- 
gendnm  est*  Undo  apparet  carpere, 
^ood  in  Mss.  Pall,  pro  earerg  legi  hie 
Botant  ernditi,  non  nisi  glossam  esse 
raS  cartre.  Porro  nobis  ejusmod i  ca« 
ritores  kaerdewt  etiam  dicuninr.  B9X» 

6S  Qmd  to8  di$terlaii9]  Potest  to- 
levari,  ot  sit  Xir^nif,  sire  eatennatio 
rei  per  ferba,  pro  litigatis.  Colvins 
dMeep^oltsrMenrsiusdtsMfUtltf.  Sed 
Dollo  mode  ferendam,  qnod  naper 
conjecernnt,  dikematis.  Hoc  jnxta 
hie  loeam  babet,  ac  aeparatis,  distin- 
gnitis«  GroHov, 

61  Ct^  rei  rerum  omnium]  Recte 
Lambinns  interpretatnr  ? elle  senem» 
cejos  rei  ex  omnibns  rebas  cau»a 
Deos  testes  fads  ?  Et  pronus  in- 
epte,  qni  personas  ita  ordinat :  c^jue 
rei  ?  Mb.  Rerum  omnium,  Me  neque : 
qnod  ineptins  reddit  interpretando, 
quasi  dixerit  Plantns  *  Deos  rerum 
omninm.'  Qnis  enim  unquam  est  ita 
locntiis,  nt  diceret  '  deos  rerum  *  et 

*  remm  omnium  ?'  Ego  si  banc  scrip- 
tnram  tneri  vellem,  *  rerum  omninm ' 
referrem  ad  sequentia,  et  id  accipe- 
rem,  nt  solent  dicere  '  ceterarnm  re* 
mm:'  qnemadmodum  illnd  ipsum 
nsnrpavit  auctor  Cistellaria  1. 1.  83. 
Sed  nihil  est  canssB,  curspemamns 
▼nlgatnm.  Gronov. 

'  72  Non  tu  te  ienee]  Jubet  tacere 
ac  qnif  score  filiam  senei :  ipse  solos 
scilicet  serio  opus  execnturos.  Tene 
te^  id  est,abstioe,  cohibe.  Cas.  in.  2. 


*  Vix  teneor,  quin  qase  decent  te,  di- 
cam.'  Gruier, 

76  Viden'  tu  ilU  oculoe  vtrere]  Nihil 
mntandnm.     Virere  est  lucere,  et  sic 

*  virens  flamma '  Horatio,  et  apod 
Homernm,  ^X^  ipuapMritflamma  mar* 
eeacit,  qusB  quasi  *  Tirere '  desioit- 
Nam  et  etrrre  pro  Mutf,  qnod  verbi 
et  flammv  tribnnnt  Grasci  pariter  ac 
Latini  poets  ;  ut  '  florenlia  lurolna 
flammis/  et  Motiva.  ^&|,  et  color 
hf^pie.  Nee  obstat  qnod  aeqoitury 
ot  '  ocitii  sciatillant/  plus  est  enim 
scintillare  qnam  virere  vel  Incere. 
At  viridis  color,  qui  ex  temporibus  et 
fronte  exoritur,  non  est  mntandus  in 
iridis  colorem.  Casrnleum  intelligit 
et  glancnm,  quern  *  olivastrnm'  ? nl« 
go  Yocant,  qui  color  est  morbosorom. 
Fortasse  an  et  virere  ociilos  dixerit, 
com  albus  in  oculis  viridi  1110*  colore 
inficitur,  vel  glaoco,  ex  morbo  vel  ani* 
mi  passione  violenta.  Hsec  explican* 
da  sane,  nea  mutanda.  Libri  enim 
omnes  meliores  ac  vetustiores  sic  ha* 
bent.  Salmas. 

80  C/f  poadicalaiifosctl^tiffJOlosBa- 
rium  :  *  Oscitatnr,  xcM'^fMroi.'  Tmibm. 

82  EvoHf  Evie,  Bromie]  Qoia  Me- 
nvchmns  se  furere  et  bacchari  slmo- 
lat,  osurpat  vocabola,  qoibos  bac« 
cfaantes  otebantur.  Evoi  inteijectio 
est  6pyaurfAov,  eooe,  Evius  et  Bro- 
mios  sunt  Bacchi  nomine.  Lambm. 

95  Pugnie  m€  vetoi,  ^c]  Hsec  ite- 
rnm  clare  loquitur,  ot  eos  terreat. 
Vetasne,  o  Apollo»me  qoicqoam  meis 
pugnis  in  hojus  molieris  ore  par- 
cere? 

101  TremadMmf  Titaaaai]  Melina 
hie  fortasse  legi  posset  THkonumf  qoi 
ad  extremam  senectotem  vixit,  adeo 
ut  emori  non  posset,  quamvis  omni* 
bossenii  decrepiti  mails  vexaretor. 
Non  iste  quidem  cygno  prognatos 
patre,qoem  Aorora  adamavit,  sed  hie 
homo  non  pro  sano  loqoitor.  Com 
eoim  insaniam  simolet,eadicitde  in- 
dnstria  qn»  insani  hominis  sunt  8oU 


aooo 


HOTM  VARIORUM  IN 


IQ^Arhm]  Non  oblM|ao«  casm  ver« 
bornm  qnart»  decliDatiofit«  ireneris 
Dcnti-int  rc|>eriri  ioficior.  Venim  tyiit 
itti,  BOD  a  rectU  id  n,  sed  in  «#•  Nam 
nomina  ejnsmodi  olim  ntraroqne  ba* 
bebaat  tarmraationeaiu  Conira  ki» 
dem  qasdam  hoUie  in  u$  lolttni  effe- 
rantiir,  qmnt  olim  lenninahaiitnr  in  a. 
Tale  pro  *  artns/  *  artu  ;*  inde  artmm 
hoc  loco;  a  qno  *d€artiiare'  mpra 
Capteiv.  iii.  4.  et  5.  Vo§a, 

106  DtiMmlf  oBmlMtim  viieerm]  Hm 
mumtaUm  eapoait  Nooios :  recte. 
Hint  '  aiitiile  inarmoreaB '  apad  Vi* 
truvlanOy  rd^^tfcXflici^/Aarft,  tx  marmo- 
re,  dam  caditar,  excnssa :  aec  qnie* 
qQam  niataodann.  Glotsn:  **A«9irc« 
h§K&,  ^fmmOf  dedoU,'  Utra»qiie  di» 
cebatnr  *  attwla '  at  *  aasala  '  pro 
eodem  :  tic  *  mertnt/  *  roertvs ;' '  6t» 
•«■/  '  fist  nit  ;'  <  fizus/  '  fietnit,'  et 
aimiUa.  8altm§.  ExmmU^  deim  dcda* 
IMl  Hec  Camerarii  oonjectora  est. 
Superioret,  tinem  Extfmm^  mn  dtd^ 
M^,  Aldat  auxit,  Exonem  nddam^ 
d^dolabo.  Am  bo  ncripti^  Senem  atat 
JImi  did9iab9  :  onde  Parent,  Maetim  et 
ejNMMftm.  Sed  tcribeoduro  est,  Anaa 
ifntm  0§mm  fimi  dedoUho  oMmltiim  ou- 
cira;  sermo  digniMimot  Ptanto,  et 
nloima  motatio.  OiMfim  fimi  eat  ns* 
que  ad  oata.  DedoUAa  ett  decidaa 
et  anpntabo  securi :  qnemadmodam 
dolabra  ett  iqttrauieDtam  qno  c»di* 
mttt,  non  qno  levigaoint,  nt  atcia. 
Potaissem  et  Aaia  Mat:  ted  non  ett 
neceste.  Hac  fafaula  ii.  9.  ^  Num- 
mnm  ilium,  quen  mihi  dndnm  poUt- 
citot  dare,  Jubeas,  ti  tapiat,  porcu- 
luiD  atferri  tibi.'  Dedtlafo,  trunca- 
bo  oircnm  banc  teoen,  qaod  ad  vit* 
cera,  astnlatim  et  minntatim  detecta 
fini  ottlniD,  ut  nil  niti  •celctua  tnper* 
tit.  Granov. 

114  Faafo  wfiextL\  Sana  omntno 
ton  t,  fatUt  u^lexu  mt  ptdum  pernieUmf 
■lado  ^it|niictim  lefatnr  tn  fieaau 
Pemidtat  eqnoran,  prteoipue  cnrrn 
cinctonim,  in  fiexn  maxlaie  require- 
batur.    lo  flexu  uietas  inprimit-ne* 


cettaria  fott.  Snlwaib 

117  Quimttmj^himedn 
ripH}  Ailntom  ad  PaJladem  Hompc* 
rieam,  qa*  Acbiliem  capiHit  a  pngiM 
ravocavii.  Dayni]  *  Deripare '  ett 
deortnw  rapere  et  detrahere :  'diri- 
pere/  diTerse  et  in  Yariaa  partea  m- 
pare,  nt  fit  In  espofnatioBibaa  ar^ 
binm.  Ptpaii. 

118  ii^^ne  dkiwm]  ApoUiftia  ora- 
onlam  *  dtietio '  olim  nnncopatm.  Pa« 
cnviot :  *  Flexa,  son  falta,  antamate 
dictio  Delpbis  lolet.'  Ait,  fortnoaa 
et  obliqna  ett«  oracala,  non  menda* 
cia:  nnda  et  ApalioAo|(at.  Accina 
apnd  Hertno.  lib.  ii.  *  Aperte  fiMoc 
dictiot  ti  inteUigaa.'  £t  aliaqni  <die* 
ta '  interdam  ja«ta  tant :  node  *  die* 
tator '  et  *  dicto-aadientet :'  da  qni- 
bnt  Varro  L.  L.  lib.  I  v.  et  v.  Jpali 
liait]  ApoUmk  raetat  otiai  catnt, 
pro  Aptiu,  Veram  hoc  loco  atnM 
qnidam,  ApoUimi§  aate  Tocaodi  ca- 
taai  s  ted  fallontur :  nam '  tnom  ApoK> 
Unit  imperittm '  ait,  nt  Cicero  Pliil« 
II.  *  Toumjioninit  tiaipUcit  pcctas:' 
et  in  Maniliana,  *Tn«ai  graviatuni 
viri  jadicinm.*  Vou. 

SCEN A  III.  9  OhUgiuu  ena  >rac- 
twm  M$euhfio]  Quid  tit  obligara  cma 
fractnm  ant  bracbiaoi  cbirnrgi  tci- 
unt,  td  quoram  artem  hoc  pertiaet. 
Oraeci  M^p^  voeant:  undc  libri 
Toterum  medicomm,  vtpi  MUvprn^, 
Sed  bie  deridlcali  gratia  glorioaom 
introdiicit  medicom,  qni  te  jaclat 
obligatte  crnt  fractuai  /Etculapio, 
bracbiun  ApoUioi,  qaati  ipti  medici- 
ne auctoret  Dii  iptiut  cnra  oput  ha* 
bnarint.  Veteret  medici  etiaai  fnera 
XttpovfyL  De  j£»culapio  et  Apol« 
line,  quod  auctoret  roediciniB  foennt* 
ret  nott.  8alma9* 

12  Jlfovfl/»raiicianaigiieda»]  For- 
nkicarum  gradut  ninntiaatiroua  ett  ae 
tpittittimnt,  atqae  idao  lardat.  Hair 
turn  qoidem  movent*  ted  pamm  pro- 
movent.  Pari  forma  dixit  CainJIni 
Carm.  xxxiz.  'ineadare  myrmica/ 
et  Martial.   '  Crotcnlam  formica^.' 


PLAUTI   MKNiSCHM.  ACT.  V.  SC.  5. 


2001 


Biuret,  Est  etiaoi  proverbiam  apod 
GnecoSf  fwpftfiKw  itrptanifs,  pro  an- 
gnstis  et  incarvis  viis:  qood  ita  ex- 
plicat  Soidas  :  mpi  *Aya0Sp6s  ^Ti^t 
Tov  voflfrovy  &s  Xff«T&  Kol  &7K^Aa  &ya* 

ScBNA  IT.  2  CeniiuM]  V.  N. 
Anpb.ii.2.144. 

8  Qvtii  nitpirabo  pkts  aexeentie$  in 
die]  Qoi  sepias  et  cclerios  nliro  d- 
troqne  coinmeaot  et  discorsant  ret 
alieujns  cnraodse  oaossa,  sospiraDt, 
inspiria  alte  petont.  Dicit  igitar  bic 
nedicns,  se  magna  cam  cura  insannm 
Cttratnrnro,  quio  ad  enm  in? isnruniy 
eaqne  de  canssa  sospiraturnin  plus 
Mixcenties  in  die.  Hec  genaina  est 
hojas  loci  sententia.  Boxkom. 

ScBNA  T.  4  Meui  Vhfues]  Quo 
iitebar  consiliario  et  adroinistro,  at 
Agamemnon  Ulyase  ad  Trojam. 

5  Vita  divolvam  sim]  A  Parcanim 
fosis  ant  stamioe  pato  snmptam. 
Virgil.  Oeorg.  1.  iv.  *  Carmine  quo 
captap,  dnm  fosis  mollia  pensa  De- 
volTtint.'  Boftns. 

14  EegmdMntis]  Ridicnlnm  est  ita 
medicum  rogare:  et  Meo»€hmns  ni- 
inis  Bolliter  respondeat ;  si  illod  ab 
eo  qnttsitum.  Qnin  to  personas  ita 
restitoa's:  Sb.  Ee^uidseiUiBf  Mbm. 
quiiid  8enti4tm7    Nonpoi,  Acidal. 

15  EUebori  Jmgere]  Non  potest  bo- 
jas  segri  sanitas  tanta  ellebori  copia 
obtineriy  quanta  ex  agri  jogere  meti 
potest.  Simile  Her.  illud  Sat.  ii.  S. 
« Danda  est  ellebori  mnlto  pars  maxi- 
ma airarls:  Nesdo  an  Anticyram  ra- 
tio ilUs  desttnet  omnero.'  Dicebant 
▼eteres '  jnger '  Tel '  jngns/  ut « later' 
et '  latus/  unde  in  i|iBgalari  remansit 
*  jngere/  et  in  plurali  omnes  casas. 
Grofioo. 

92  PereipH']  Id  est,  penitus  eapit. 
Tor.  Eon. '  orbis  odiom  me  percipit ;' 
nbi  T^ '  per'  ai^uthif  est. 

2S  EHam  pereantabar]  Lego,  Etiam 

pereontabor  aHa,   Se.  Occidit  fabuUnu, 

'  Cum  alia  etiam  percontari  velle  di- 

eeret  medicos,  gravatar  boc  senex : 


Delph.  et  Var.  CUu. 


Plant. 


et»  Occidis  bominem,  inquit,  tois  fa- 
balis  r  ad  volgi  dictam  forte  allndens, 
qoo  medicos  garralos,  ferlur  alter 
ifgroto  morbus.  AcidtiL  Malim  re* 
tioere  qood  in  Mss.  est,  post  alia  po- 
sita  rogantis  nota.  Senex  ergo  dicit, 
Aliat  Visoe  to  adboc  plora  et  alia 
perconctari  ?  Frofecto  fabula,  oimi- 
om  fabulando  et  perconctando  earn 
occidis.  Boxh/om, 

24  Oeuli  duri  fieri]  Ne  boc  qnidem 
temere  qoserit  medicos :  eorom,  quos 
atra  bills  vexaf,  corpora  constat  fieri 
extrinsecos  doriora,  propter  atrss  bi- 
lls natoram,  qoae  sicclssima  et  cali- 
dissima  est :  inprimis  oculi,  qoi  sont 
textora  prsediti  rarisstma,  partesqoe 
corporis  sant  infirmissims.  Etiam 
hsBC  insanisB  signa  ab  ATistotele  pro- 
Vkntor.  Vict, 

25  Me  loeuetam  cemee]  Locustas 
com  de  insectorom  genere  sint,  pal* 
pebris  carent;  idcirco  doriss.  sont 
ocnlis.  Arist.  de  Part.  Anim.  1.  ii.  et 
Plin.  zi.  37.  Taubman,  Prre  ad  ver- 
boro,  llpd  /i*  ifrrtkofiiBaktiop  6rra  wofL 
^isinrtrpnrr*'^  qua  voce  io  Spbingo- 
cariooe  nsus  foerat  Enbnlns.  Doris 
antem  ocolis,  boc  est,  intXtipo^OdXiuvt 
locostas  esse,  iiotom  est.  Hems.  Por- 
ro  com  non  tam  ignavia,  qoam  impe* 
ritia  medico  bic  exprobretur,  non 
kumo  ifiMotssime,  nt  volgo,  sed  ^r*Ni-> 
rietime  bic  legendom  poto.  Boxftom.  ^ 
Bw¥>  ifmmtMiuRe]  Medico  potent  non 
tam  ignavtam  qoam  imperitiam  opor- 
tere  exprobrari,  eoqoe  corrigont  ig» 
nariitume,  Sed  obserrasse  deboerant 
'ignaTom'  Plaoto  passim  pro  bomine 
nibili  ac  nollios  osos  poni.  Casina  ii. 
S.  '  Qoid  to  scis  ?  Cl.  Te  sene  om- 
nium senem  neroinem  esse  ignoTio- 
rem.  Unde  is  nibili  ?'  Sic  *  ignavis- 
somis  vervecibos'  in  eadem  fabola 
III.  2.  Persa  v.  2.  *  Mea  igoavia  to 
nunc  me  irrides.'  Trinommo  i.  2. 
'  qoi  illios  sapientiam  Et  meam  flde- 
litatem  et  celata  omnia  Paene  ille  ig- 
navus  fonditns  pessnm  dedit.'  Et  iv. 
'  qoid  ergo  ille  igoavissomos  mibi 


6  L 


2002 


NOTA  VARIORUM   IN 


latiUbatr    Rnd.  ill.  6. 49.  Gnmtv. 

39  CvrflM]  Pr»ferolecti<Miemq«fli 
io  qnibosdam  edd.  conparet, /ocOcM 
tu  d^rmU  eubtau.  Id  vena*  etiani 
pofttolat.  Qnidam  etiam  aedentat 
dormiant.  SalmoM.  Confirmat  alter 
Mt.  in  quo  cuiMnif. 

S8  Conmm  itaripmm  acto  Jovif] 
Qood  PetUiot  qaidaai  dicitor  fecia* 
ie»  qni  ex  eo  dictua  est  Capitolinai. 
Lamb. 

40  Casum  virgui]  Non  enim  ad  mor- 
teni  semper  csai.  Ups. 

47  AUquo$  viginti  die$]  Valet,  cir- 
citer  viginti  diet.  Varro  R.  R.  i.  3. 
in  extr.  '  Si  velia  in  convi? io  mnltiim 
bibere,  ccBnareqae  libenter,  ante  ease 
oportet  brassicam  crndani  ex  aceto, 
et  post  aliqaa  folia  qninqae.'  Loai- 
bin. 

49  Areenekmmnn]  Hanrafs  hie  pro 
senris  poni,  nt  et  Mostell.  v.  1.  antn* 
mat  Donza.  F. 

50  Nikilo  muitif]  Qaatnoff  satis  sunt : 
oihilo  panciores  arcessi  oportet.  Lrnm. 
bin, 

61  Mfliif  praoentum  t^  nefiiilcr] 
Nimis  iufelicltar  res  processit.  Rod. 
III.  6.  *£qaideni  proveni  neqmter 
moltis  anodis.*    Troftenl.  ii.  4.  ToMih 

62  Saltern  ereda]  SI  esclusos  sum 
ab  Erolio^  saltern  intromittar  ab  iixq« 
re.  LuMn. 

ScBVA  VL.  1  SpteUmtM  bom  aerva] 
Aaici/buairy  probatio  et  experimentam 
boni  senri.  Coostnictio  est,  nt  ilia 
Mil.  III.  1. '  Esset  his  annona  vilior.' 
Et  potest  fideri  reapectom  ad  for- 
mnlam  antiqnam,  *spectatiis  satis/ 
de  senris :  quo  sigaifieabatnr,  din  et 
bene  serviisse. 

5  Tergumquam  gtOam^  ^e.]  Opor* 
tet  servum  tergo  sno  pot  ins,  qoam 
gole  consalere,  et  cmribos  potios 
qfian  rentri.  Nam  si  officium  negll* 
gat,  fntnrnm  est«  nt  tergnm  qnldero 
virgis  csdatur,  crura  vero  compedi* 
bus  finciantur.  £am6t«ics. 

6  Cat  eor  modt$U  tUum  ettf  ^c] 


Serrna,  cni  animna  madcate  afieclva 
est,  recordetar,  qntd  servis  oeqaam 
mercedis  a  snis  herb  persolvatBr: 
sdL  verbera,  coaipedes,  pistrioa,  laka 
magna  lastitodo.  £«m4m. 

14  Patwr  /oaimM  verba\  Qni  verhm 
hie  accipiBDt  illa»  qnibns  aervoa 
snos  beri  exci plant,  com  objnrgmat, 
nimis  inepti  sant.  Non  eaim  taHa 
debcotor  acrvis  boais  et  fragi,  qmm^ 
lero  se  esse  ac  manere  velle  hie  pto&* 
tetur  Measenio.  Fnr6a  hie  sunt  dicti^ 
jassa,  imperia  hetilia.  Dicit  ae  ii» 
la,  quamvis  dara  anbinde-et  gravia, 
perpeti  malle,  qoam  Immortgenns 
verbera.  Baskarm* 

16  Nimiaqaa  tdo  Ubamthu  mattimm^ 
^.]  Nimio  libentios  etfo^  qaod  alii 
aerfUin  piatrino  misero  labore  raalo- 
emnt,  qoam  ego  aliis  id,  qnod  oMles^ 
te  molnerim,  edendnm  praebeo.  Latme- 
oia. 

90  MiHam  Hi  mM  adkibmm]  Qua 
scilicet  deterritna  in  oflkio  maaeam. 

24  PQ$tqaam  malum  praaurihmit^ 
4fe.]  PramarilaNi  hie  et  pasalTe  et  in 
malam  partem  est  positam,  qaod  rac 
rtns ;  pro  '  eommeritum.'  Sic  el 
Ampb.  II.  1.  Donatns  :  *  FrmmtrmU 
est  adjttvil,  profiiit:  coi  coatrartam 
est comawndi.'  Sententia  eat:  Nam 
ilU,  qai  nnllo  meta  aflkinatar,  ne- 
qae  meta  deterriti,  a  ealpa  absliaeat , 
poalqnam  malam  commeraerant,  tarn 
deaiqne  metnant.  Laai6. 

90  Neqae  afraai,  4«.}  Dooxa  kgin 
Nf^ae  at  fa«t«x  Aoc  softa  dcami,  ^.  et 
iaUum  domai  accipit  qaemadmodaes 
«  moates  raceroris,'  '  aioatea  a>ali.' 
Bed  loage  dittat  a  Tolgata  lectioae, 
qaod  habet  V.  Cod.  UUpie  mam  e* 
hoc  aaUem  Epidamno  aloum  elmm  am- 
pkon.  Alludit  ad  damaam  beri,  qood 
datura  esset  Erotiitm,  et  BpidaaiooB 
cifitatem  in  qua  erant.  Videtar  aa* 
tern  cnpere  in  eo  heri  damao,  sakem 
partieipem  fieri  prandii,  ad  qaod 
acceptos  fnerat  Menschmna  ab  Era- 
tio ;  quod  ut  sapra  s«plos,  ita  et  hio 


PLAUTI  MBNiEGHM.  ACT.  T.  80.8. 


2003 


tMtrufpudh  pnelivB  vocat.  ilfaiM 
oloicm,  mMColine,  sic  ilibi :  *  Chid  bat 
herbas  in  tomn  alTom  congeruDt.' 
Et  Aceim  la  Aanal.  te«ta  Nonio/  al" 
vnt  qaam  frigidiMimas/  Depugnai0 
jjtralWf  hoc  estyfiiilto  praodio»  et  snb- 
latit  memit,  ot  jam  nihil  $it  qnod  bl- 
bam,  qeo  altum  meam  ehiam.  Du* 
hML  I»t«  V.  C.  ett  editio  Parisioa, 
in  qna  sic  lefitar  a  conjectora  Sana- 
ceni,  nt  ridere  est  apad  Oniter.  Sed 
iFere  veteret  codices^  N^gve  ainmi  ex 
Aee  Kiltm  dtmni  safoeai  yU  duo  w^fviu. 
Unde  scribendan,  Aiqut  al  caai  ex 
hoe  soihi  tfaaiai  tofooai  «#  eiMcamftmi* 
Fores  poltabo,  nt  adesse  me  nclat,  et 
nt  enm  ex  istit  Caodinis  Farcalis,  ex 
laco  tarn  iosidioso,  edocam.  T^  al 
repetit  eo  mode,  quo  Bacchid.  iv.  0. 
18.  Edncam  vidit  Parens,  qnod  Iras- 
tra  spernit  Omterns.  8^  eUd$m 
ett  a  conjecture  Camerarii.  Alii  olfan 
editi,  altam  Wao  on  pAoro*  De  prao- 
dio  nugs.  Translatio  est  ab  Hs,  qoi 
in  loco  saltnoto  et  hisidiis  opportnno 
drcnmsidentor  ab  hostibus,  et  snsti* 
nent,  donee  snbsidia  veoiant.  D<* 
pagnofo  prtflio,  id  est,  postqnam  jam 
captos,  snb  jngnm  actns,  despoKa- 
tns  est.  Gnmor. 

SciNA  f  II.  S  /» fR€dtctaaia]  V.  N. 
Epid.  II.  2. 

4  Cftira  aa#  lafcra]   Nisi  qotdem 
vos  Testra  crura  connpedibos  vinciri, 
ant  latere  virgis  ctedi  vetitis.  Loaid. 
7  Cam  venietu]  V.  C.  «<  veniiU: 
et  f  alet,  simnUc.  Seriv. 

17  lAtci  derifAtr]  Singula  habent 
emphasin,  *  pacato  opido ;'  *  Inci ;' '  in 
Tie;'  Miber.'  Taa^m. 

25  Pact  al  ocaii  (ocvf,  4'c.}  Fac  nt 
ocnitts  el  sit  emtns.  Lamb* 

48  Peete  pafats]  Peeiere  est  ronU 
tare :  hint  *  depectere/  *  circnm- 
peetere/  malum  ant  infortunium  al- 
teri  dare.  Terent.  Heantont.  '  de- 
pexere '  et  *  exornare'  jnngit :  '  adeo 
exomatnm  dabo,  Adeo  depexum,' 
die,  Gmter,  Interim  notandnm,  his** 
triones  istot  terio  male  nmltatos: 


deque  eis  JaTeaal.  Sat.  z.  'ridere 
potest  quit  Mamercorum  alapas  c 
quanti  sna  t ulnera  pendant,  Quid  re* 
fertr  earpit  enim  nobiles  qui  snavo* 
luntate  sipario  se  locanty  et  pnlpita 
sponte  conscendunt,  personam  qua- 
lemcnnque  snstinentes :  ita  et  apnd 
Terent.  Adelph.  ii.  1.  *  pngnis  male 
excipitor  Sannio.'  Taa6m. 

80  Bena  era  Mmaiea^aet]  Fortaste 
melius  scriberetnr,  nna  Htera  damp* 
ta,  era  eommetanL  Qui  metas  pone- 
bant  et  metabantnr  agmm,  variis  lo- 
cis  palos  infigebant  ad  mensnras  a- 
gendas ;  ammetare  antem  procoame- 
tari,  Stlmas.  Si  cui  lectionem  ? uN 
gatam  tneri  placeat,  baud  incoimne- 
dam  ex  ea  sententiam  eruet,  si  «dni- 
matart  simpliciter  accipiat  pro  defor^ 
mare  ore,  vnlneribns  nempe.  Neqoe 
certe  aliud  hie  quaerendum.  Booch, 
Hand  seio  unde  petiverit  lllam  yuI- 
gatam  lectionem  ceaiaialavl.  Omnet 
enim  et  scriptl  et  editi  eommentam^ 
idque  recte  explicat  Gmterus:  nt 
P»end.  I.  S. '  StiNs  nimeis  conscribe** 
re :'  ut  Catullus :  *  Ne  laneum  latus- 
cnlnm  natesque  mollicellas  Inusta  ti- 
bi  turpiter  flagrtta  eonscribinent.' 
Groaov. 

SS  AToBi  absque  ted  eeeeil  Oratio  so- 
lemnis  et  perelegans,  *  absque  te  es- 
set.'  Notata  etiam  Tnmebo  ii.  28. 
et  L.  Froterio  Verisimil.  ii.  1.  Usnt 
eadem  et  Terent.  Phorro.  i.  4.  faub* 
man. 

80  Sic  Mine  igiiur]  Quiodeciro  ver- 
tot  tequentes  varie  transpositi  sunt 
in  Mss.  Career. 

67  Seeiui  quam  eamnki]  Hunc  lo- 
cum Varro  olim  In  Plautinis  Qiisiti- 
onibns  sic  explicatit :  'Nlbilo  magis 
narranda  esse,  quam  si  ea  esient 
somnia.*  Gloss.  ^  iSSmus,  aliter,  unde 
seems.'  Boxhorm 

ScsNA  Tin.  2  Qminmodo  mpat,  ibml- 
nee]  Nihil  magis  Plaotlnuro,  et  fhistra 
tnmnltnantur  interpretes,  accusanr- 
que  Lambinum,  qui  recte  intelleiit. 
Dicit  enim,  quin  mode  te,  qnla  snir- 


2004 


NOTiE   VARIORUM   IN 


limem  ferebaDt  homines  qoataor, 
eripni  illit.  At  est,  qui  putit  t«  ob- 
servasse  eripere  qoandoqoe  esse  disji* 
cere,  dispellere.  Nimia  mlra.  Ubi 
hoc  qnaeso?  Cicero  dicit 'eripere 
Incem :'  at  id  non  est  disjicere,  sed 
aaferre.  Rnrsas  Silins  dicit  'teoe- 
bras  eripere  incem.'  Ne  hie  qnidem 
aliter :  sic,  *  rebas  nox  abstalit  atra 
colorem :'  attamen  Virgilias,  'nobem 
cripiam/  Sane  et  Dol>es  disjici  ycI 
dispeili  potest,  non  tamen  *  eripiam ' 
hie  est  dispellam,  sed  demam,  de- 
traham.  Nee  deniqae  secos  Silio, 
'  Eripinnt  flamme  noctem :'  aufemnt 
enim,  nt  fideator  ibi  non  esse.  Nift- 
lo  igitnr  hie  sano  senin  scribetar, 
Erijnd  homimeg^  pd  te  fenbcnt  mUi' 
inem  qwimor.  Gronov. 

7  Me  petert}  E  taberna  diterso- 
ria. 

10  Mepte]  Me  ipsnm.  V.  N.  Asi- 
nar.  iii.  8. 

ScBNA  IX.  1  Si  mtltii  per  oculoa] 
Etsi  per  ocnlos  velitis  jnrare,  nibilo 
magis  lamen  efficietis,  nt  ego  pal* 
lam  et  spinther  alwtolerim.  AUo- 
quitnr  Erotiom  et  ejns  anciliam.  Et 
hie  incipit  hfayimpur/xSs,  Lamb* 

8  iVbn  tedepol  itu  promeruieti  de  me, 
^c]  Com  me  e  maoibus  scrforam, 
qni  me  snblimem  rapiebant,  eripnisti, 
non  ita  sane  de  me  promeritos  es,  nt 
pigeat  me  qnidqnam  facere,  qnod  tn 
▼elis.  Sic  infra  eadem  fabola,  *  Pro- 
meroisti,  nt  ne  qnid  ores,  qnod  voles, 
qnin  impetres.'  JLaiii6m. 

It  Ego  hunc  cenubam  ette  le]  Ego 
hnnc,  qni  herns  mens  non  est,  pnta* 
bam  esse  te,  qni  hems  mens  es.  Sed 
attendat  lector,  nsqoe  adbnc  errare 
Messenionem,  et  enm  pntare  esse  he- 
rum  snom,  qui  non  est ;  eum,  qui  est, 
non  pntare.  Lambin. 

15  DeUrare  mhi  eutone]  Nunc  er« 
rans  Mesienio  in  viam  rectam  ab  he« 
ro  revocatur,  qni  sic  ser?nm  repre- 
hendit.  Desipere  mihi  videris  Mes- 
senio,  qui  te  servum  meum  esse  ne« 
gt$f  hiijns  esse  dicas :  an  non  memi* 


nisti,  te  nna  mtenm  hodie  e-  anvi 
exire?  Lamb. 

20  /mo  eqmdem  oMeeeeme^  ^.]  \mm 
eqnidem,  o  adolescens :  qnamvis  diz- 
erim,  me  Moscbo  prognatnm  esse 
patre,  nt  snm,  non  tamen  tonm  tibi 
patrem  occnpare  ant  pr^ripcre,  ae- 
qnom  esse  arbitror.  Nam  fieri  po- 
test, nt  et  ego  Moscho  patre  oatos 
sim,  nt  snm,  et  tn  alio  patre  natns 
sis,  cni  nomen  Moscho  fnerit.  Lamk, 
84  ATom  ei  patrem  et  molmi]  Leg. 
iVam  et  patriam  et  patrem,  ^«  Nolle 
enim  facta  est  mentio  matris :  Intfra 
primnm  qnvritnr,  et  nominatnr :  et 
firmat  bane  lectionem,  qnod  senms 
idem  statim  repetit :  *  postea  aotem 
eandem  patriam  ac  patrem  Menso- 
rat.'  Lipeha. 

80  Neqne  laete  e§t  heti}  Vide  MU. 
If.  9.  Sic  et  'OTorum  simiiitndo' 
est  in  prof  erbio.  Laete  antem  vete- 
res  in  recto  casn  dixisae,  notant 
grammstici.  Taabm. 

68  Voitrum  pairi  JUU  qaai  erafis] 
rosfmai  gen.  divisionts :  et  hie  ex* 
plicandns :  Ex  vobis,  qnot  eratis  fi- 
lii  patri,  sc.  ? estro  i  Lamb,  Lege, 
vostam,  Scalig. 

es  Te  et  pairem  esse  marfomn]  Si 
hoc  vemm  sit,  comcedia  tota  probe- 
tnr  Tana.  Nam  cnr  tantopere  fra- 
trem  qnsreret,  si  mmor  '  mortnnm ' 
potins  quam '  snrreptnm '  attnlisset? 
Imo  prologo  dare  dicitnr,  parentem 
esse  emortnnm,  pnernm  vero  sab- 
dnctnm.  Qnare  scribendnro,  Fssl- 
fMorn  ad  Nos  remmeiatttm  eat  da  tt,  et 
patrem  esse  emorfiomi.  Is.  Poot. 

72  Poet  qaem  eentpieor}  V.  N.  Mo- 
stell.  1. 2. 

78  Fraier.  M.  So.  Et  to]  Si  re- 
petitnm  interponeretnr  ?  erbnm  solve, 
esset  et  oratio  perfectior,  et  iraniert 
pieoiores;  qni  absque  hoc  Sunptfrwi 
sunt  explicandi.  Casier. 

88  Sed  meliore,  tfc]  Lipsins  ad  Ta- 
cit. Ann.  I.  ziii.  Libertas  sen  Maau- 
missio,  inqnit,  duplex:  jnsta;  non 
jttsta.    Jnsta,  qoai  vindieta,  ceasa. 


PLAUTI   MIL.  GLOR.  ACT.  I. 


2005 


tettimento  data:  non  jasta,  qo«  in* 
ter  amicos  in  cooviviis;  perepitto- 
lam.  Jasta  ilia  qoi  manomisfi,  pla« 
ne  pleneqoe  liberi:  qui  altera,  Tin- 
do  adboc  qnoclam  attinebantor  ter- 
vitntif.  Scite  ergo  ob  banc  iteratae 
(ha  sunt  iteratiene«,  qaarom  mentio 
Jnttin.  Novell.  78.)  ter? itntit  metom 
Messenio  serToa,  qui  inter  amicoi 
manomiisnt,  tnbjicit.  Lambini  com- 
mentum  ineptnm ;  Liptii  nimis  longe 
petifnm.  Certo  certios  est,  Meste- 
nionem  allndere  ad  Id^  quod  supra 
qnoqne  a  pnfativo  soo  domino  Me- 
nschmo^tnrrepto  liber  esse  jossus 
fnerat,  ct  taroen  postea  a  ? ero  hero 
in  servitoiem  retrabebatnr.  Alt  igi- 
tur  opos  sibi  esse  neliore  aospicio, 
qoaro  paolo  ante,  cum  etiaro  liber 
liebat,  sed  non  diu.  Piflor,  Vide  N. 
£pld.  V.  2.  Milit.  ir.  1. 
91  Mihiuipraeonimmditi$]  Utme 


in  bac  anctione  prsBConis  munere  fun- 
gi  stnatis.  Taubm.  Est  aotem  ver- 
bnn  prmeoniMm  sua  natnra  a^iectl- 
f  om,  nt  a  <  canpo/  '  cauponius,'  et 
sic  *  monas '  ant  tale  quid  snbintelli- 
fitnr.  Cic.  ad  Attic,  xiii.  12.  '  Tibi 
prspconinm  deferam.'  Grvnw, 

96  Aueiki]  Vide  notas  Epid.  n.  2. 

97  Qiiifitt  Uctbimt]  Dicontnr  au- 
tem  res  venales  *  licere,'  et  quae  cer* 
to  pretio  Indies tss  snnt.  Contra,  <  li- 
ceri.'  Martial,  vi.  60.  '  Parvo  qnuni 
pretio  din  liceret.'  Valla  iii.  28.  et 
V.  N.  Sticb.  II.  1.  Lambm. 

99  ViXf  credo,  iota  aadtcme,  4r^.] 
Mensechmus  vix,  nt  credo,  ex  omni- 
bus bonis  anctione  venditis,  rediget 
sestertium  qninqnagies  centum  miU 
Ha,  id  est,  circiter  centum  qninqna- 
ginta  anreorum  nostrornm  millia. 
Ltanbm. 


MILES    GLORIOSUSe 


ACTUS  I. 

2  02tm]  Est  adverbinm  omnium 
horarum  ac  temporum.  Atinaria  iii. 
S.  126. '  an  quid  est  olim  bomini  sa* 
lute  melius  i  *  GnU.  Hoc  cum  sub 
oculis  baberet,  non  intellezit,  qui 
sobjicit,  'coilum  cnm  sudnm  est.' 
Qnid  faciet  Rud.  i.  2.  *  Ezsicasque 
amndines.  Qui  pertegamus  villam, 
dum  sudam  est.'  Grmunf. 

4  Pratttingat  aeidkl  Unice  hoc 
rectnm  esse,  qnamvis  Lambinus  con- 
tra nitatur,  dooet  Tel  solus  Asconius 
Pedianns,  digniuimus  cni  eredatnr,  in 
re  longe  majori,  ad  illpd  Cic  '  PrsB- 
atringat  aciem : '  vel  a  prsstigiatori- 
bas«  inqnit,  transtnlit  Yerbnm ;  ? el  a 
tironibus,  qui  ignari  et  mdea  pugnae 
etiam  ? ano  armorum  sonitn  terrentnr 


praestrictis  luminibns.  Si  a  praesti- 
giatoribns  *  praestriogo,'  non  ab  an* 
tiqno  verbo  *  stinguo/  deducitur :  si 
a  '  prcstringo,'  stricture  ;  '  prae- 
striogo,' non  '  praestringoo '  dicen- 
dum :  alioqni  '  stincturas '  ? el  '  stic- 
turss'  diceremus:  quod  quisferat? 
Dehhu, 

5  Mih*]  UapiMcti.  Terent.  Pborm. 
*Qni  mibi,  ubi  ad  mores  Tentnm 
est,  tnm  tiunt  senes.'  Ad  quae  Dona- 
tus : '  Eleganter  insertum  mihi;  ut  in 
Heaut.  *  Is  mibi,  ubi  adbibit,  plus 
paulo  sua  que  narrat  facinora.' ' 

8  FrMtremfaeere}  Qnidqnid  dicant 
de  antique  librornm  lectione/ra^MNy 
et  qnomodocnnqne  earn  eiponant^ 
non  potest  satlsfacere,  et  mendosa 
omnino  videtor.  Qui  ex  loco  Amo- 
biano  eam  confirmant,  alibi  erraro 


2006 


NOTiE  VARIORUM   IN 


ofttendftoi  et  TttimD  vkio  CMifirmare. 
Ftietum  igitar  probo.  Eo  teiMa  et 
Tbeopiirastflt  {Wfi^  wiJm  vMfZr  dixit. 
*  Facere  laDgoiiieiii  '  Liiriat,  at  et 
Ovidisf,  *  Et  querititr  fact!  taogai- 
nii  eaie  pamm.'  Non  potest  ferri 
\eeXio  fnirem  facere  in  hoe  Plautino 
loco,  sed  posset  aoins  Itttene  mota- 
tiooe  commoda  sententia  elici  et  for* 
sitao  vera,  legettdo,  /ralret  faeere  ex 
kMtilnUf  id  est*  liostes  morte  fratres 
et  pares  facere,  dam  emnes  eodem 
genere  necis  adfidontar.  Ita  apod 
Virgil,  'fratrem  ne  desere  frater:' 
quasi  diceret,  qai  fratres  estis  oatora, 
•tiam  fato  esse  debetis,  at  alter  alte* 
Twm  non  deserat.  Saimae.  GeetU/rm-' 
irem  facere]  Qoam  sont  infelices,  qui 
aliis  rebas  inteoti  et  district!,  ad  qoc- 
stiones  diffieiles,  de  quibos  aiit  nao- 
quam  aut  a  longo  tempore  non  «ogita- 
rnnt,responderecoguntnr!  Utrby«tU 
yvfere,  dum  abjicit  exteniporalis  cnras 
in  Plautuni  schedia,  longe  alia  occa- 
patio  tenuit.  Nam  qois  potest  »qao 
animo  legere,  fratree  facere  ex  hoiti* 
inu  posse  dici  pro  eo,  qnod  est  hostea 
morte  pares  facere,  dam  omoes  eo- 
dem genere  mortis  afficlantnr.  De 
r^ factum  taceo,  quia  Livios  et  Of  i* 
dibs  *  facere  saogainero*  dixerant: 
nam  operas  ei  fecisse  pnto  iojariam, 
cum  Yellet  fartum  ;  qood  post  Mare- 
torn  certatim  iavaseruot.  Certe  et 
apud  Arnob.  I.  vii.  edidit,  dwee  tie 
cumfartibus,  Abeant  igitnr/rafret  et 
fratrei,  Sed  quid  est,  qaod  ambo  co- 
dices gestit  et  fratremt  Sospicor 
Platitnm  scripsiss«,^eset<  o^om/arere 
ex  koitUnu:  nt  in  Trnciil.  ii.  7.  'Jam 
hercle  ego  te  hie  hsc  oflfatim  confi- 
ciam:'  et,  'qnem  ego  oflfatim  jam, 
jam,jamconcipilabo.'  Ex  offam  dnc- 
tibns  qnibasdam  obsciiris  et  male  lec- 
tis  reddidit  minota  scriptara  librari- 
V3,  etfrm,  inde  etfratrem,  Oronov. 

10  Forma  regia]  *  Forma  regie' 
corporis  est  d ignites  egregia,  et  sa- 
peransatqne  aagastai  qaaUs  regen 
decet.  Tumeb, 


IS  GwrgmUdelmi]    Per  joca 
poeta  fictam  a  '  gargnsUis,'  foi 
gentili ;  at  <  Chalcedoniis,'  See*  Ca- 


18  PtmnieMlam  lecforMoi] 
weniui  fUia  out  pemeukm  tecturnm 
lectio  qaidem  est  antiqaoraaB  cedi- 
cam,  sed  vereor  at  vera  ah.  Non 
enim  facile  ventasdiffiare  poteat  ho* 
jasmodi  penicnlam  qoe  tectorta  in- 
dacontur,  sive  ex  setis  porcioia  com- 
pactum  sit,  sive  ex  pUis  candse  eqai- 
nse.  Quare  omnino  acccdo  senteatis 
f  irornm  doctorara,  qaibos.legendoM 
videtar  penicofam  fodarsaas.  lo  tec- 
toriis  admiscebator  laiiago  arooA- 
nam  ut  etian  hodieqae  fit,  ex  laoa 
deeerptapaanispecline.  VolgeeBlai 
tectoria  farcinnt  bnjnsmodi  tonM&tis 
ex  Testibas  derasb.  Hinc  et  *to- 
menta'  vocabantnr,  quia  et  colcits 
its  implebaotar.  Uode  apad  MartiaL 
'  Vellera  Liogonicia  accipe  rasa  sa- 
gis.'  At  olim  panicnlia  arandinaB 
ad  hoc  atebantur,  quas  tectoriis  nus- 
cebant.  Sakmt.  Tamebi  eat  poska- 
lam  feclortaai,  sed  aliter  ille  interpret 
tabatur.  Intelligebat  eoim  laneaan 
comam  araadiois,  qua  integl  viilati- 
cse  edes  solent,  cnjus  memlnit  Pltni- 
us  zvi.  S6.  et  earum  tegolo  donns 
saas  septentrionaks  popoloa  operire 
ait.  Grofiao. 

94  Epitffrum]  Apad  Varrooen  L. 
L.  lib.  vi.  reeta,  nisi  fallor,  ronaer- 
vata  est  hnjus  versus  seriptara,  mi- 
nus tamen  recte  ibi  legitar  m  pro  at. 
Nee  pato  quidquam  alind  mutandum. 
Miles  Pyrgopolinices  jactatinc  pr«* 
Clara  sua  facinora  que  in  b«Uo  pntra- 
verat,  maximb  cam  mendaciis.  Ar- 
totrogtts,  at  etiam  ex  sua  parte  vir- 
tntes  quibns  pollebat  prsedicet.  se 
tantam  posse  in  comedendo  gloria- 
tar,  qnaotum  miles  in  pngnando  se 
valere  venditat.  Unum  itaqoe  Epi- 
tyrum  se  bene  eomedere  posse,  ai 
mode  insane  esuriat,  .conmemorat. 
Et  ni  ita  sit,  vak  se  mancupio  willii 
illi  glorioso  tradi.    Oportet  cibi  ge- 


PLAUTl   MIL.  GLOR.  ACT.   I. 


2007 


niu  fuiise  qaod  in  magnam  molem 
fingebatnr :  caseum  in  eo  non  fuisse, 
cum  ex  ninltit  speciebns  compone- 
^etnr,  ted  ita  dictum  qaod  cateo  ac« 
.  cederef.  Ad  roagnitfidinem  igilur 
casei  et  formam  fingebatur.  Hie  gn* 
loans  igitur,  cni  inde  nomen  Artotro* 
gi  indidit  poeta,  se  po§<ie  ita  unnm 
£pityram  esurientem  comedere  in- 
amne  benejactitat ;  ut  milet  gloriatnr, 
ae  legienes  difflare  nno  tpiritn,  nt 
▼entns  folia  et  panicntaa  tectoriaa. 
/SBufmof.  EpUjfro  ut  apud  iUum]  Mw. 
mat  wum  E^tir  out  ajmd  iUa  eat  ariea- 
M  ne  bene.  Inde  mirificn  procetie- 
rant  conjectural.  Apud  Varronem 
I#.  L.  lib.  VIII.  habetur,  at  mtain  epi» 
iyrmm  edam  qwd  iUum  eiurient  ineane 
bene,  Scioppios  edidit,  epUyrmn  estur 
etwriem :  nbi  t^  eswiene  puto  ex  mar- 
gine  irreptiue :  reliqna  fallenti  me« 
inoris  credidisse  Varronem.  Nam 
si  quid  video,  scripsit  Plantns,  qnia 
versus  sunt  senarii:  Me  nbi  habe^ 
<a  :  et  ego  me  moMcupio  dabo,  »ed 
U'  I  Na  epUprOf  nt  mprnd  Hktm  eetw 
tiiacDie  bene,  *  Ego  me  mancnpio  da- 
bo, sed  nno  epityro,  ut  apud  ilium 
estor  insane  bene.'  Si  quis,  inquit, 
monstrare  possit  vaniorem  horoinem 
me  aibi  habeat,  et  ego  me  niancipabo 
qualis  sum,  non  tamen  sine  mercede, 
quanquam  ea  non  magna,  nempe  nnt- 
us  epityri,  modo  tam  lante  beneqne 
parati,  ut  apud  ipsnm  regem  meum 
estur.  Sciendum  autem  in  Mss.  ut 
posuimus,  et  ego  me  maneupio  d^, 
Vulgo  interposuerunt  iUi»  Ornterus 
reddidit  et  ego  me.  Nos  tenemns 
priscam  manum,  et  pronomen  facile 
Intelligi  pntamus.  Gronov. 

26  Braehium']  Ad  proboscidero  ele- 
pbanti,  qa»  Latinis  '  manus,'  aliu- 
sum.  Etjocus  est  ex  ambigno:  slg- 
nifieat  enim  obscure  parasitus,  mill- 
tern,  dnm  aliquem  olim  mann  csdere 
conatnr,  paene  sibi  braehium  perfre- 
gisae,  per  elepbantem  notans  militero, 
quod  sit  instar  eleplianti  magna  bes- 
tia  et  stolidns,  et  quasi  ^Mo%rot,  ut 


^ephantnst  propter  cdrii  duritiem. 
S^BosUu. 

28  At  indiligenter]  'AAX*  iv  rovra 
iffnUtoipyow,  Lamb, 

S4  Peroudteiida]  Hoc  etiam  ex  iia 
fuerit,  nt  mnlta  alia  in  Planto,  qua 
extra  scenam  non  ennt.  Dentes  den* 
tianf]  Dentea  esuritorum  hie  '  den- 
tire  '  dicantur :  ut  enim  pueri '  den- 
tire  '  dicnntur,  cum  eis  primnm  dentes 
erinntnr ;  sic  quibns  cessant  a  te- 
rendo  cibo,  quia  non  deterontnr, 
grandescere  videntur,  atque  dentire, 
popnUri  jooo.  Tnmeb,  Deniet  den- 
tire  Qrmei  dicunt  /tvAifr :  ut  Hesio- 
dus,  9ti9h¥ nvKiSmrrts.  In  eadem  sig- 
nificatione  dentire  Verroni  ?«t  vori 
w§pl&p&¥:  ut  in  Pluto:  Tf^famtna, 
ne  Jaeentem  tub  dto  Ambeeeet  o^rua 
dentientem  frigore,  Hipponax,  fia/jt* 
fiaidfttw  :  Ahs  'X^Monuf  'Iwidwcrt^: 
ndpra  yhp  Peyf^  Ka2  fiapfiaidtiao.  Sea' 
Uger, 

88  Ftf  rofore]  Falsa  sont,  ne  quid 
dicam  gravius,  que  ad  hnjus  loci 
eruendam  mentem  adferont  inter- 
pretes.  Fts  r^gora  idem  est  quod» 
vis  militem  conscribere  ?  Miles  enim 
rogari  dicebator.  Livlus  lib.ii.  'Cum 
quinque  legatis  profectus,  obvios  In 
agria  aacramento  rogatis,  arma  ca- 
pere  et  sequi  cogebat.'  Nulla  igitnr 
caussa  fuit,  quare  hie  locus  tot  cor- 
rectionibus  criticorum  vexaretur. 
Boxhom, 

45  Et  qvxnq^MgvnJta^  ceittem]  No- 
tentur  gloriosorum  mores,  quibusnon 
satis  est,  summatim  facinora  sua 
prasdicare,  nisi  etiam  ordine  enume- 
rentur.  Caeaub, 

46  Quanta  itthtee  kominum  tumma 
esty  De  plantis  hoc  exempio  senten- 
tiam  suam  illustrat ;  qua  probat, 
*  summam '  rei,  in  tali  loco,  non  a 
'supreme'  contractam  vocem  esse, 
sed  a  *  sumendo '  did.  ScaUg, 

49  Of  a  me  monet]  Nihil  difficile: 
sed  volueront  scilicet  vend  i  tare  ali- 
quid  alibi, ut  putabant, belle  ohserva- 
tum,morem  fuisse  veteribus,  ut  verba 


3008 


NOTJB  VARIORUM   IN 


fiietari  auidoos  conitea  habereot 
monitoret,  qni  diccnda,  si  forte  bas- 
■itaret  memoria,  confestim  saggere* 
rent.  Potest  fieri :  oaro  et  a  me- 
moria  sertos  babcbant.  Sed  tamen 
90V  Kftrtu ;  '  NomiDatim/  ainot, '  sa- 
Intabat  tiiigiilos  nallo  sabmooente :' 
ita  Saetonios  de  Aagnsto.  At  bic 
non  c]|claditor  ille  monitor  verba 
factnri,  sed  nomenclator,  servos  qui 
dictaret  noinina  salutandomin.  Gro^ 

60  Amdm  edit]  Jocnm  esse  volont 
in  ambigoo  sigpiificationis  rw  edere, 
quod  et  significet  comedere,  sicut 
parasitus  hie  assidue  edebat  militem, 
et  ostendere  et  praedicare,  sicat  hie 
idem  paraiitas  militem  nt  snmroum 
bellatorem  assiduo  laadabat :  et  hoe 
demonstrandom  erat  ex  Olossis  Pa- 
piaa.  Imo  neutra  significatio  hoc 
ronvenit.  Qnid  eoim  diceret  miles 
otstdiM  wu  edi$t  hoc.sensn:  Astidne 
■e  comedendom  et  deridendiim  ha- 
bebii  ?  Aut  etiam»  assidae  ostendes  ? 
qntd?  qnomodo?  Nam  edert  aU^uem 
pro  praedicare  et  latidare  ne  Papias 
qaidem.  Imo  oaaidMo  edet  siropli- 
citer  est»  victos  tibi  apnd  me  snppe- 
ditabit:  sed  ambignitas  est  in  lllis, 
*  Dom  talem  facias,  qualem  adbac :' 
potest  enim  intelligi  vel  me  bellato- 
rem et  heroem  vel  te  asseotatorem. 

GfOIMV. 

54  At  pediiatui]  Qningentos  milites 
dicit  occisaram  fuisse  ano  icta,  nisi 
bebes  machaera  fuisset,  Non  igitur 
eos  occidit.  Deinde  addit  illos  ipsos 
qningentos  reliquias  peditatns  fbts&e, 
qnem  in  ea  pngna  jam  occiderat,  si 
viverent,  id  est,  nisi  bos  ipsos  qnin- 
gentos occidisset,  pro  reliqniis  pedi- 
tatns potuisse  numerari.  His  verbis 
ad  internecionem  totum  ilium  hos- 
tiom  exercitum  deletum  a  milite 
fuisse  significat,  ne  uno  qoidem  re- 
licto  qui  nnntios  esse  posset  cladis. 
Saltmu. 

6S  Ergo]  Ergo  utrobique  *  merito ' 
significat,  nsu  antique ;  et  ita  usns 


etiam  VirgiUus.  Strwu* 

64  Ftfifs:  ctfsories]  Mss.  vidm  el 
e€M.  ant,  inda  et  cffs.  Itaqoe  qoidmm 
fecemnt,  vidt  etttaries.  Forte,  Erg9 
tneeoitor  fuleker  ettj  inqwU  wdhi^  Et 
UberoHi.  I/m  ef ,  c^uaria  pum  decH. 
Una  nempe  muUemm,  qoas  palU* 
prebenderant  parasitnm,  et,  inquie- 
bat.  Gronao. 

67  Qwui  pompom]  Haac  interpretor 
exillo,  quod  solemni  pompa  Romm 
quotannis,  Circeosiom  dlebns»  In  car- 
pentis  tradocebantur :  nam  id  pro- 
prie '  pompam'  vocamnt.  Lipa.  Qm- 
aipompoin  praterduci  potest  competcrc 
dictum  in  eos,  qni  tarde  et  adfectato 
incessu  praatereant:  qoeroadmodnm 
Circensium  Indornm  diebas  tbensaa 
cum  Diis  (qnan  itea'  H^X^ '  pompam' 
appellabant)  tradocebantur.  £a  ce- 
lebritas  plernroqne  fiebat  lento  et 
gravi  incessu.  Suet.  Calig.  c.  1^ 
*  Instituit  roatri  Circenses  carpen- 
tomque,  quo  in  pompa  tradnceretur.' 
Terent.  '  Transeundnm  mine  mihi 
ad  Meoederoum  est,  et  tna  pompn* 
tradncenda.'  Allodit  Herat.  Sat.  i.  S. 
<  Saepe  velnt  qui  Cnrrebat  Ihgiens 
hostem  ;  peraaepe  velut  qui  Janonia 
sacra  ferret.'  Et  lib.  ii.  vss.  8.  li. 
'  Ut  Attica  virgo  Cum  aacris  Cereris, 
procedit  fuscos  Hydaspes,  Cccnba 
Vina  ferens/  Cic.  de  Off.  1. 1.  '  Ca* 
vendnm  est  autem,  ne  aut  tardita- 
tibus  utamur  ingressu  moUioribos,  ut 
pomparum  ferculis  similes  ease  vide- 
amnr.'  GroMov. 

68  Ntmui  €s<  mtsarta]  Proferthnne 
veranm  Donntua  ad  illud  Terent  £o- 
nnch.  IV.  7.  ^  Omnia  prina  ezperiri, 
quam  annia,  sapientem  decet/  his 
verbis :  *  Animadverte,  qnantam  vim 
habeant  ad  delectanduni  in  comcadiis 
aever^e  sententis,  cum  a  ridiculis 
personis  proferontur,  quale  eat  apnd 
Plautum,  ubi  miles  suam  formam  ad- 
mirans  ait,  <  Nimia  est  miseria,  p.' 

'  &c.' 

74  LtUrous]  Id  est,  milites:  ienh 
T^r  Xorpctof.     Ii  et  \9novpyo(:  Kcf 


PLAUTl   MIL.  GLOR.  ACT.  II.  SO.  1. 


3009 


rp9^af  est  obseqm  et  mtreede  itrmrt: 
et  *  latrocinari'  pro  militare,  LatioU 
in  ntn  fniste  noruDt  omnes.  Varro 
L.  L.  1.  VI.  eo8  appellari  »GTibit,  qnaii 
'  laterones/  quod  adsUtaDt  lateri  re- 
git; qui  nunc  snot  «ttipatores'  et 
*  satellites :'  vel  qnia  ad  latos  ferrnm 
habent,  vel  quia  mercede  condncun- 
tnr»  qoas  TJfrpw  dieitnr:  nti  <stipt' 
'  stipatoribns'  nomen  he\U  SMg. 
Dhnmerem  gtipendhan]  Militnai  tam 
apod  Oraecos,  qoam  Rom.  dno  erant 
genera :  illi  suropto  soo  militabant, 
et  *assidui'  dicebaotor;  hi  poblico, 
et  <  aerarii '  atqae  '  metelli*  sont  no- 
mioati.  J*  Meun, 

ACTUS  II. 
ScBMA  I.  10  Idem  e§t  mUes]  Nihil 
hie  motandnm.  Uim  hie  Scturucdt 
demonstrative  ponitor.  GIosssb  ve- 
teres :  '  Idem,  airhsf  idem  ipse,  hoc 
ipsom.'  Idem  ille  miles,  qui  hinc  ad 
forom  abiit,  herns  est  mens.  Boxhtm. 

15  LabHi  duM  dmetani,  tfc.]  *  Labiit 
doctare'  hoc  loco  est  ^ofuokSalku  nt^ 
rh  x<^  haffTp4p€iWf  qnod  proprie  di- 
cnnt  de  his  qni  ore  voltnqoe  distorto, 
et  valgis  labiis  aliqnem  derident.  Oel* 
fins '  labiomm  dnctn  irridere'  dixit, 
lib.  XVIII.  cap.  4.  *  Tnm  iUe  rictn 
oris  lablornmqne  dnctn  contemni  a 
•e  ostendens,  et  rem  de  qna  qnaere- 
retnr,  et  homhiem  ipsom  qni  qnsre* 
ret.'  Labumm  ductu  rf  rmw  x<(^^ 
haffTpo^,  a  Orsco  fimttos,  *  mocosnm ' 
Latini  dednzemnt,  de  hoc  genere  ri- 
dicnli  qnod  fit  non  salibns  et  dicaei- 
tate,  sed  vnltn  et  gesticnlationibns. 
iSb^jros. 

16  Valgia  savtts]  *  Valga  savia'  la- 
bra  snnt  distorta:  ita  enim  labris 
conformatis  ridebant  militem:  nam 
hie  *  savia'  labra  sunt:  ne,  si  oscula 
interpretaris,  sit  qnod  Orseci  crrptv- 
r^  ^iRua  vocant.  Hesych.  3rpcr- 
7^  ^ilfid  ri  woihf  ffKo\i6y,  Ita  qni- 
dem  Scalig.  Acidalins,  Non,  inqnit, 
hoc  ait  Plantnsy  vagis  snaviis  militem 


ameretricibnt  assidoo  ridert,8ed  inde 
adeo,  qnod  assidne  labiis  enm  dnc- 
tent,  valga  savia  sive  ora  prave  di^ 
torta  sibi  ipsis  fecisse  meretrices:  ut 
maxima  eomm  part  ex  contemnlfica 
Ista  obtortione  jam  valga  savia  gerat. 
Sed  oiminm  fidlitnr.  Priore  versa 
dieitnr  in  genere  meretrices  militem 
labiis  dnctare,  deridere;  altero  ex- 
primitnr  modus  dnctandi,  dnm  addlf, 
majorem  meretricnm  partem  vlderi 
*  valgis  suavib,'  id  eat,  labiis  distor- 
tis,  nempe,  militem  dnctare,  deridere. 
Boxkom,  Ut  *  oscnlnm,'  qnod  pro-' 
pHe  est  *  parvnm  os,'  snmitur  pro 
snavio  sen  basic,  sic  contra  *  snavi- 
nm,'  qnod  proprie  est  basinm,  sum!- 
tnr  vicissim  pro  ore,  sen  labris.  Anon, 
apnd  Oellinm :  '  Dnm  semihinlco  sna- 
vio menm  pnellnm  snavior.'  Valgwm 
quid  sit  docet  Festns:  *  Valgos  Opi- 
lins,  Anrelins,aliiqne  eomplnres  ainnt 
dici,  qni  diversas  snras  habent :  sicnt 
e  contrario  vari  dicuntnr  Incnrva  cru- 
ra babentes.'  Qolbns  diversae,  vel  In 
diversnm  aperte  snra,  lis  pedes  In- 
trorsns  flexl,  et  genua  qnoqne  introf- 
sns  curve,  hiqne  *  valgi:*  at  alii  ho- 
mines pedes  extra  versos  et  apertos 
habentesy  snras  et  calces  introrsnm 
actas,  genua  in  diversnm  patentia,  hi 
'  van,'  his  cnrvantur  In  interiorem 
partem  crura,  pedes  intenns.  Gronoe. 
M^orem  perfeiN]  Non  acclpio  majo- 
rem partem  meretricnm,  sed  majo- 
rem partem  temporis,  dnm  incedit  io 
eamm  contpectn  miles,  meretrices 
habere  ora  distorta,  et  valga,  quia 
non  desinnnt  enm  sobsannare,  et  alia 
aliam  ad  sannam  provocare,  dnm  inr 
ocniis  est.  Ut  Poenulo  i.  S.  '  Majo- 
rem partem  In  ore  habitas  meo,'  Gro' 
nee.  • 

29  MerHrkm  mtUre  Atkenii  AtHeU] 
Interpretes  Athenis  quasi  metre  na- 
tnm ;  et  qnam  mater  Athenas  Attlcas 
peperemnt.  Alii  aqui,  arete,  maete, 
in  ado,  ecmn,  pro  wtaire.  Perperam 
omnes:  nam  meretrix '  metre  Athenis 
Atticis '  est  nata  m^tre  Athenis  At<« 


'2010 


MOTiB   VARIORUM   IN 


ticit  oriaoda.    Vide  Obserr.  it.  17. 

GfONOV. 

98  Caite  •ptmmt]  Forte  Mriptit 
Plantfit,  AfaittD  •pIvmM.  lU  eaim 
Lttmi  loqoantnrf  c€  '  nmlU'  cvm 
tnperlBtiro  venattistiine  conjoBgitar. 
|i«id  tanen  6ego  ex  Telgata  tecti- 
••e  coiBBiodMii  teateiitiaiD  eliei  pot- 
•e.  Anor,  qo\  omtao  celitor,  opti* 
HUM  eat.  Utdkatar'aMiereoll/aicnt 
dieitiir  ^  amkitiaai  colere.'  BoaBAam. 
V.N.CiateU.i.S. 

.  SO  Viiw,  anuMMMiif]  OfHasMotA 
•a«t  ea,  ^use  geataniiit  corpora  is- 
datj,  i|oibiM  iiiinBiD4|Qaiitoai  iaaaeaB- 
t«r  IcoflB  aire  magia  neretrioea*  J. 
Gmiar* 

.  M  C0i|Htft<]  lUacataCanerariM, 
ex  veatigiia  Mm»*  in  qaibaa  entegU^ 
ant  ooiil^.  Piatorit  malit  C9mpegii 
ratinera,  qood  in  Tvlg.  est  admodam 
propria  at  ad  Tint  qoam  milet  adJii- 
Mt  aignificandaai,  et  ad  navia  an- 
gnaCiaa  atqne  moleBtiat.  Sic  'com- 
piofere  in  carcaram/ 

S8  Inteaido]  Sic  Cie.  aliqaotiea 
'.cenacendere/  abtolatOf  pro  navem 
conscendere.  Ttmbm. 

SO  Id  fuod  vekaU]  Qnod  genua  ia- 
tnd  maxame  capit  et  aolet.  Ttmbm. 

60  Mmekmu]  Qaas  poatea  'face* 
lea  fabricas/  et  'doetoa  doles'  ap- 
peUat. 

61  Feefrem  Mnveaof]  ItuntkCrwii 
fiirtaasa  rks  ovroiwios  c2f  it^poiiaiaffphf 
immit.  '  Coavaotiones '  enim  et  ^  con- 
Yoaire/  pro  liberis  operam  dare,  legi- 
tur  apnd  Arnob.  lib.  vii.  £t  ^  ooavea- 
tat,'  pro  concubitn,  lib.  ii.  '  Et  cen- 
TODttt  Jo? ia  inaeminati  et  nati  aant.' 
J.Gul. 

.  70  G/aagaiaam]  GHucoma  Titinni 
ocolornm,  qaod  CelBOB  lib.  vi.  <  laf- 
fasionem '  appellat,  Or^ci  Mxwiv» 
Plioiaa  aenper  « glaucoma.'  Toaftak 
Glancui  color  cwruleua  eit,  id  est, 
aabriridia,  albo  mixtat,  at  quasi  da* 
ans,  defeiente  Juaio  Philargyrio,  ve- 
tatto  comnentatore  VirgU.  ad  Oeorg. 
HI.  8^  obi  etiam  Servinsy  '  Olanci 


annt  felineia  oenlis.'  Cetenrai  ae  le- 
lea  4)uideni,  q«  cetera  glaaeos  fan- 
bent  ocnles,  pnpnlaoi  glaucaai  ha* 
bent,  aed  nigram,  nt  omnia  animnlia. 
Qnod  si  papnta  prteter  natnram  ginn- 
cesfeat,  impcditnr  Tit  nt  et  exiatit  vl- 
tinn  in  ocalis,  qnod  *  giancomn '  ap- 
pelant. Graaav. 

79  Hadia  vuxm\  Hmc  molier  Pbi- 
lecomasiom  doamm  mnUaram  partea 
agens  aat  persoaam  suatiaena,  dnm- 
mm  imaginem  feret.  Laaift. 

76  Forta  coaarcpat^]  In  Orseia  obi- 
nea  omnium  «diora  fores  noa  intror* 
sum  trafaendo,  aed  in  viara  pubUcaai 
pellendo  aperiebantar :  quaoiaa  as- 
tern pericnium  erat,  ne  qnispiam,  qni 
ant  prsBteriret,  ant  pro  foribosataret, 
ab  impulse  Janna  pelleretnr  ;  ideo 
qui  exitari  erant  doino,  solebant  pri- 
ns  ipsimet  Intrinsecos  aat  forea  spdi- 
am  aoarum  percutere,  aat  creptta 
digitomm  indicium  facere;  nt  itlo 
strepitn  admonerentnr,  qui  foria  e* 
rant,  cavere  sibi»  atqne  antenna  ab* 
siatere,  nt  ne  iKdereatar.  Htnc  fre- 
tnm  nt  in  Planti  ac  Terentii  fabniia 
nnnqnam  fere  quisquam  egrederetBr» 
i^t  non  antea  Ibrea  crepniaae  dicemn- 
tur.  Mmrti^ 

SCBNA  II.  9  FadoM  Uieta  leraa] 
'  l4itera  lorea '  sunt  latere  virgis  es- 
se et  lacerate :  quod  cerium  sic  va- 
pitlantinm  in  lore  scindi  Tideatnr; 
nam' lore' carinm  in  corrigiaa  seis- 
snm  significant.  Perlnde  igitur  eat, 
ac  si  diceret,  e  vestro  corio  scindem 
kra  Tirgis.  2Vime6. 

5  Qufirnqtit  a  mtVtfa]  Sic  alibi, '  lb- 
ris  concrepntt  a  sene,'  id  est,  senia. 
Particnia  enim  a  vel  ab  sexto  caani 
juncta  indttcit  vim  patmi.  Nee  ab- 
horret  ab  bac  elegaatia  Lucr. '  Fnlger 
ab  euro :  Carea  ab  lacho :'  pro»  anri 
f^or :  iecikt  Caret.  Mire  eat  iUa  di- 
eandi  ratio  apnd  Cic.  Epist.  <  reus  a 
Milone,'  id  est,  nccnsatore  Milone. 
Gifim. 

7  QmdHUgaUuHm,  ifc.'i  VenaaU 
et  antiqua  loentio ;  quss  sit  explicaa* 


PLAUTI   MIL.  6L0R.  ACT.  II.  8C.  2. 


2011 


^ :  QoMliim  ad  ittod  atttset,  q«od 
it  cwitiiiri  velitf  ^e  galKnan,  aat  ci>- 
hmbaiB,  aut  dniam,  qua  domo  ao- 
fttgedty  peneqoi  ;  Dollam  accipio 
eaouam,  actom  ast  da  Tobis,  nisi  ad 
morteaii  earn  Tarberaveritit.  Muret. 
9  UtneUgifraMdemfaekaitiaktrUt} 
Astentior  ilKs  qai  allnfain  potant  ad 
legem  aliquan  circa  ilia  leaipora  la* 
tarn,  de  luta  talemin  ac  teneranim 
^taodo.  Nee  eoim  pato  latetligl 
poate  da  magittro  caavtvU  aive  bjoi* 
petiarcha,  qui  talonnn  jacta  creaba- 
tiir.  Lex  taiaria  de  talis  toai  reoeas 
lata,  at  Tidetor,  faerat,  qniB  oen  dia 
temrit,  nt  ejosmodi  leges  de  reboa 
lerioribas  et  qaibos  papnios  delecta* 
tar,  nt  facile  aiirogaiitiir,  ita  difieul* 
ter  servaatnr.  iSatauu.  Framdem  fk- 
iimU  leforitf]  <  Lex  taiaria '  est  ratio 
nonnaqiie  lodeodi  talis,  qaam  ni- 
grare  mm  licet,  nisi,  qoas  caHidomm 
ars,  flillendo  coHnsorem.  Cicero  in 
Verr.  '  Iste  praetor  sevems  ac  dill- 
gens,  qui  popoli  Romani  legibnsnnn* 
qnam  pamisset,  litis  diligenter  legi- 
biis,  qne  io  pocnKs  ponebsntnr,  ob» 
temperabat/  Petroaios : '  Quod  arni- 
ca non  ^  dioilsisset,  nisi  tribos  poti- 
onibus  e  lege  siceatis.'  Prodentins 
Psychom. '  Isxa  genearnm  lege  tone* 
ri /  Sic  '  aliad  ejus  fori,  alind  tricli- 
nii/  Cie.  pro  Cs&l.  Ita  lex  ludi  talo* 
mm,  'lex  taiaria.'  Quid  sit  *legi 
fraodem  faeere,'  liquet  ex  Livio  Kb. 
▼H.  <  Sua  lege  decern  milliom  »d8 
est  daranatns,  quod  mille  Jugemm 
agri  cum  filio  possideret,  emancipan- 
doque  filium  fraadem  legi  fecisset.* 
lib.  X.  'Quid  ergo  attioere  leges  for- 
ri  rogitans,  qnibos  per  eosdem,  qui 
jnssissent,  frans  fieret.'  Rescriptom 
D.  Antonii:  'Quod  si  constituttoai 
mem  fraudem  fecerit,  sciat  me  hoc 
admissun  severias  exsecntarun.'  Ti- 
lls in  couTivils  ntebantor  non  ad  stra- 
tegi  tanlnm  ant  raodimperstoris  lec« 
tiooem,  sed  etiam  nt  lusu  inter  vi- 
nom  hilaritatcm  provocarent.  Io  Cur- 
eoliooe  II.  S.  miles  cum  parasito  post 


coenam  talis  Indit.  In  Aaiaaria  apnd 
scortillnm  Demsnetns  cum  filio  Ar- 
gyrippo  falos  jaeiunt.  Ergo  '  oe 
fraadeai,'  Sec.  est,  »e  inter  Indeodom 
talis  sa  dedpiaat  in  cooTivio*  demite 
Nt  tales.  Oratio  magnifica  vocum 
soBO,  seasn  levis.  'Sine  talis'  dao 
sigaificarc  potest,  et  crurifragiam  at 
taloram  lotorioram  tnopiaai.  Sic 
apnd  Pbsdram :  <  sioistram  fregit  ti- 
biam,  dues  cum  dextraa  mahiisaet 
perdere.'  Groaoe. 

14  Ethte  iMhwrsum?  tf€.]  Cam  Grn- 
tero  aentio,  legente  ex  scriptis  codi- 
cibas,  qui  verba  ilia  eolMurui  pedem 
ifuoraat,  Ume  adwnum?  it  faesi. 
Scriptom  fait  titiose,  H  ae  tidvm^mmf 
pro  U  me  tuhormim :  node  iactnro  est* 
eatme^vtrmtm^  Salmas.  £sta«  tdt^r* 
9um  t  ett  qwui]  Hactenus  scripti :  nu- 
de restitneadam  ceoseo,  Ag^fvMor 
kmninem :  et €n  adaomam  ii yiasi.  Dam 
prdnnociat  initium  versus  Palvstrto; 
fleettt  se  Periplectomenes  in  togres- 
su»  nt  desineret  esse  aversus  Pal*- 
striooi,  et  ei  tergum  ostendere,  non 
taroen  omnino  fieret  adversns,  sed 
lalus  ei  objiceret*  et  quodammodo 
fieret  adversus.  Gnmov, 

22  Inqyam,integulii]  Quiapestre- 
m»  dum  voces  neqne  in  srriptis  ne- 
que  in  edd.  antiquis  habentur,  can- 
cellentnr  sane :  sed  at  cedat  venHS, 
nt  omnes  tota  bac  scene,  scribator 
mquh,  Gronov. 

26  Se  tt(  videmU  dmni  fitmUurtB] 
Scil.  militis.  Jam  se  pro  tpsom  more 
Plauti  positam  esse  alt  Gruterus. 
Sententia  est :  Jube,  si  vis  Philoco- 
masium  transire  ad  nos,  qusm  citia- 
sime  fieri  possit,  nt  familiares  militis 
videaat  se,  id  est,  ipsam  Philocoma- 
siamdorai.  Lamb, 

28  OmneBcrucibuaemUubem^kitdM* 
ri]  Sic  Aul.  1. 1.  *  ego  te  dedam  disci- 
pulam  cruci :'  te  suspendam ;  faciam- 
que  ut  crux  te  discipulam  scribera 
doceat,  et  longam  aaam  literam  £s- 
oere.  IVac^. 

SO  Dbei  (go  ufac,  tf€,]  Proinde  ha- 


2012 


VOTJR  VARIORUM   IN 


here  debes,  ac  si  dixerinu  Xmi6. 

SO  Paret  artem^  ifc,]  Simolet,  dii- 
timnlet,  mentiatnry  nee  colorcm  ma-> 
tet.  £«n6.  Hei  gmemMdmodum]  Quaii- 
do  omneB  tcripti  et  editi  Teterei, 
Ei  quewMdmodmn;  car  inbititiicrint 
rh  Hei,  caatftin  oon  tideo.  Esset 
aUqoa,  ti  lenrni  hoc  diceret,  qui  et 
panlo  ante,  F«  mihi:  tenex  ut  ita 
diceret,  necette  non  est.  Sic  Virgi- 
liaiy  *  Et  quae  tanta  fait  Romam/ 
Grimov, 

tS  0»  kabeij  Ungmm^  perfidiam] 
Homo  est  impudent,  perjuras,  inter- 
pretantor»  qoasi  de  Sceledro  loqua- 
tor.  At  Pliilocomati om  meretrix  bie 
qnoqne  detcribitnr.  Groiieo. 

%7  Delemfie^faeta]  B§KTuA^iarwnf 
Xh  facta ;  ad  decipieodnm  compara- 
ta.  Lamb* 

S8  Si  qwi  iii  mafa]  Sentcntia  horam 
eat :  Malicr,  qnn  natara  et  Ingenio 
malo  ett,  oon  neceaae  habet  noxium 
olat  ex  alieno  horto  petere,  domi  Il- 
iad habet.  Boxknu. 

%9  Ad  emaff  Morei)  4^.]  Per  hortnm 
•igoaficat  fontem  et  copiam  malitla- 
mm  maliebrinm.  Lambin.  Hec  cor- 
rnpta  tant.  Non  enim  respondet  ab 
horto  dacta  metaphora,  *  hortnm  ha- 
bet et  condimenta.'  Pretterea  scrip- 
ti  oodicet  habent  mofea  maUficM :  un- 
do eraendandam  poto,  Domi  habH 
Aor<Km  oc  Madtmeata  od  omaM  elof  mo- 
UJIetu.  Oh,  vetas  pro  '  olla'  Qa« 
ex  horto  aonebantar  condimenta,  in 
ollls  coqaebaotor :  onde  proverbinm 
apad  Catnllam, « ipsa  olera  olla  legit.' 
Dicit  igitnr  malierera  habere  hortnm 
et  condimenta  ad  omnes  ollas  malefi- 
cas,  ex  qnibns  omnes  ollae,  in  qnibns 
malsB  et  veaenats  ac  maleficn  her- 
bsB  impleri  possent  atqne  instroi. 
StUmoi, 

46  Seven  fronttcwraSf  if e.']QTApbU 
ce  tultara  statomqae  ac  gestits  om- 
nes hominis  cogitabandi  exprimit. 
Qaasi  dices :  Adstricta,  caperata  sea 
corrogata  ac  matotina  froote  cures 
ana  pariter  cam  sapercilils  adduceps. 


et  Tolat  snrsum  conpellent  ae  '  co- 
gens :'  a  cnjns  simpUds  Terbi  foate 
frequentatiyum  illud  'cogitans'  de- 
ductum  ylderi  potest,  Telot  coagitana 
nnnm  in  locum.  '  Cogere '  enim  si- 
mal  agere  est,  quasi  tu  '  coigere '  di- 
ces. Nee  abit  a  vi  propria  Torbi  Il- 
iad Virgil.  Georg.  i.  '  Quid  cogitet 
humidus  aaster.'  Dmxtu 
x48  Eeee  oafom  avofiW]  Repnesen- 
tatur  hoc  loco  ritns  compntaodi  aa- 
tiquis  illis  freqaentatns :  qoi  non  mm- 
nus  tantnm  occapabat,  sed  et  asso- 
roebat  alias  corporis  partes :  de  quo 
heic  snfficiat  unum  Bedas  locom  an- 
notasse :  '  Veteres,'  inqoit,  '  cam  x. 
millia  significabant,  medio  pectorl  fae- 
▼am  sapinam  adraovebant»  dtgltis  ad 
collam  orectis :  cum  zz.  milUa,  eaa- 
dem  expansam  pectori  apponebant : 
con  zzz.  millia,  eaden  mana  praaa 
et  tamen  erecta  pollicem  ad  cariila- 
ginem  medii  pectoris  adfigebaot : 
cam  xzxz.  millia,  eandem  in  nmbill- 
CO  erectam  supinabant :  cam  l.  niil- 
lia,  ejusdem  proto  et  erects  polli- 
cem nmbilieo  applicabant:  cum  lzz* 
millia,  eandem  snplnam  femorl  item 
Isevo  imponebant :  cum  lzzz.  millia, 
eandem  pronam  femori  admotcbant,' 
dec. 

49  Dextera  digitieratiMem]  De  ra- 
tione  compntandt  per  digitos  aceipe 
h»c  :  ApuU  Apol. '  81  triginta  annos 
pro  decem  dlxisses,  posses  videri  pro 
compatationis  gestu  errasae;  qooe 
circulare  debneris,  digitos  aperoisse : 
cum  Tero  quadraginta,  qnm  factlios 
ceteris  porrecta  palroa  sigoifieantnr, 
ea  xxzz.  tu  dimidio  auges,non  potes 
digitoram  gestu  errasse.'  Porro  om- 
nes nomeri  usque  ad  centesimnm  in 
sinistra  locabantur :  in  dextra  ceote- 
simns  incipiebat,  inde  mrsnm  ducen- 
tesimus  ad  sinistram  referebatnr. 
Hinc  intelligendnro,  quod  apud  Juve- 
nal. 8al.  z.  '  Felix  est  nimimm,  qai 
per  tot  s»cala  mortem  Distnlit,  at- 
que  snos  jajn  dextra  computet  annos.' 
Tale  est  Oraecum  Nicarchi  do  ana 


PLAUTI   MIL.  6L0R.  AOT.   II.  8C.  2. 


2013 


Aoth.  II.  p.  104.  Tiipat  kptBtma$ai  M- 
Tflp^y  x*f^  ^^  Ap|afifa|.  Hieron.  adv. 
Jovianam :  *  Ceotetimna  nnmernt  de 
liniitra  transfertarad  dextram.'Gtv- 

MOO. 

50  Quod  tadu  mgrt  m^ppetW]  In  ex* 
cerptis  ex  Ms.  codice,  qaa  apnd  me 
0OBt,  legitur  qmdfaetu.  £t  haad  du« 
bie  ita  leg endum  est.  Tf  valgato  tac- 
<«,  nnllas  hie  locus.  Qoid  facto  opas 
lit  sgre  inppetity  son  saccnrrit. 
Boxhmm.  Can  Ubribabeant/aciMpio 
tocta,  nihil  dnbii  est  qnio  ita  debeat 
legi :  Dam  si  libri  Don  haberent,  sic  ex 
conjecture  deberet  restitui.  '  Quod 
»f  re  factu  soppetit,'  quod  asgre  sop- 
petit  ad  AicieDdon.  SdmM. 

56  Nam  o$  eohamuitum']  Apparet 
jam  tarn  etiam,  com  haoc  Fab.  com- 
mentaretor  Plantos,  Nsviom,  ob  ma- 
ledicentiam  Romae  in  vincolis  triom- 
▼iralibos  sea  costodia  pnblicafoisse : 
•ode  postea,  com  hariolom  et  leoa- 
tem  fabolas  scripsisset,  in  iisqoe  pe« 
tnlantias  dictorom,  qotbos  mnltos 
ante  laeserat,  diloisset,  per  tribonos 
pi.  liberatos  est.  '  Os  colomnatam ' 
antem  jocaos  Tocat,  oa  brachio  tan* 
qaam  eolomna  snbnisom.  Nettos  e* 
nim  in  commentando  solebat  maoom 
mento  soffolcire.  Dauz, 

67  fitat  cNflodfa]  Veieres  illl  canes 
▼ocabaot  ^  cnstodes ;'  et  contra,  qui 
cnstodisB  prafecti  eraot, '  canes.'  Sic 
Colomella  '  mntos  cuatodes/  et  car* 
men  Phallic.  '  costodes '  dixit  canet. 
Quo  Plantns  hie  ohftftufrmms  alloalt. 
ScaUg. 

68  DalMe]  Ita  J.  Onl.  JMke.  8dv- 
XiMis,  urvilUer,  Ait  entm»  servom 
personam  soam  praeclare  agere,  et 
statum  in  comoedia  senrilem  egregie 
reprassentare.  Ceterldalcc. 

62  Au!  ferkiha  w  ett.^v.]  Pnto, 
cum  Mss.  legant  conatanter  aaferia- 
imi^  legendom  eaae  cmUhitiattu  neii$: 
id  eat,  cantherino  rito  aatans  oe  dor- 
miaa :  qnomodo  alibi  Plantaa  eat  lo- 
cutna.  '  Cantherior '  finxit  a  *  can- 
therina;   nt  a  '  Tulpes/  «  ? olplnor ' 


coraponitnr.  Besft.  Omnea  ferine  li- 
bri in  hoc  verau  scriboot,  oaaeriolaa 
iM  ata.  Certe  probarem  leid  coaMa- 
ridiia  iia  $i»f  vel  emUherii  nta  iia  ata. 
Cantberii  eqni  castrati  quos  hongros 
▼algo  Tocamos.  Hi  mnltnm  labora- 
bant,  aut  ferendis  onerlbos.  ant  tra- 
hendis  carris,  mnltnmqne  adeo  fati- 
gabantar»  ideo  semper  fere  dormita^ 
bant,  obi  paallo  cesaaverant.  Hinc 
*  cantherino  rito  adatans  aomniat ' 
alibi  apnd  Plantnm.  Cam  hie  igitnr 
totiea  repetat  evtiui,  hnic  opponit 
cantberii  ritnm,  quia  aaepe  prs  laaai- 
tndine  dormitant  cantherii.  Et  for- 
tassean  tnde  verbnm  factum  '  canthe- 
riari/  ut  recte  conjecit  clariss.  Box- 
homiua.  iSelaMa. 

63  Lueet  hoc,  4r«.]  AtMrucwf ,  coelom. 
Twrneb. 

67  In  •btidhm  perduiUeiil  Videtnr 
^perdoellea'  posniaae,  quia  didmna 
'  obaidere  perduelles :'  nam  *  perda- 
ellium '  dicendam  erat.  Ant  aaaen- 
tieodom  Camerarto,  qui  pro  cwrrt  le- 
git €oge :  id  que  aaaen  tiente  Lambino ; 
aed  disaentientibna  Lipaio  et  Dooxa, 
qui  eurre  approbant.  Vel,  quo  nihil 
pnto  aimplicina,  '  perdoellia '  aingnio 
nnmero  poauerit,  pro  *  perduelUom :' 
qaaai  dixiaaet  'in  obaidium  hoatia,' 
sive'popnlihoatilia.'  Koaa.  Nonaatia* 
fiseiunt  mihi  in  hujns  loci  explicatio- 
ne  viri  ernditi.  Omnino  legendom 
cenaeo,  Cmrre  m  o6aiduMi,  penhu  iUoi^ 
n$$trU  pr«attfi«m  pars.  Perdue,  pro 
'perde/  ab  antique  'perdue.'  Box* 
hem*  Non  improbarem  legi,  ut  Box- 
homiua  conjectavit,  curre  t»  ebeidium, 
penhte  iUoe^  nempe  hoetea,  de  quibua 
pnrccdit  in  va.  64.  '  Video'  hoates 
tibi  adeaae?'  Poteat  tamen  etiam 
ferrt  Tulgata.  iSbitiMa. 

7S  Magnam  Utie  komei]  Pato  acri- 
bendnni,  magntm  iUk  homo  rem  iact- 
fienif  ntegna  wunii  meema.  Salmaa. 

74  Si  recipere  keead  te  dkta]  Tnte 
nnna  ai  dicia,  te  tuo  pericolo  promit- 
tere  fore,  nt  hoc  oegotiam  aba  te 
conficiatnr ;  certa  apes  eat,  noa  in- 


3014 


HOTM   VARIORUM  IN 


imieM  poMe  p^rdere.    Ruiperey  &mi* 


79  Jwxia  NMODii]  JEqne  atcpie  egv* 
V.  N.  AuL  IV.  7.  Mm  imfim  nidi- 
dm]  Id  etty  raete  et  tato  apad  ne 
depoMMris,  mu  mibt  erediderit :  nta 
enim  ea  cniqne  valgabo;  ted  talva 
et  iutegra,  qualhi  aceepero^  ax  eodem 
loco,  io  quo  dapoiaerit,  toilet.  Tra- 
latie  a  rebot  depotitit  et  ercditU. 
Vide  et  aot.  Trio.  i.  S.  Tmnhm. 

80  Herm  mew  HfpkmUi  cane  ek* 
cMwIealat  e$tt  nm  mto]  Retpeadt  non 
ad  Qatnram  animalit,  qoed  teste  CIc. 
aeotlMtimi  tentoa  est,  et  bettnanmi 
priMleiitlttima ;  aed  i^  Dadan  doa- 
taxat  pellem ;  quae,  que  darior  est  et 
oraatior,boe  beltesB  ett  eoogrnaiitier ; 
qno  aatem  teaerior,  eo  hoinkieiDa> 
ipt  difna,  et  dlvino  e)ttt  Ingenio  ac- 
commodata.  Grmter, 

9ft  CatcMr]  Upofidmtp  pnetexta,  ex- 
easationea.  Lmb* 

97  O^cfvr  aan  att]  Id  ett,  boo  eat 
vacua.  Infra  act.  in*  tc.  2.  *  Noo 
oper»  ett  Seeledro.'  Et  V.  N.  Cati- 
na  v.S. 

98  Qaaataai  ett  ^rolatkmm'}  Pro- 
crattioatienom,  hfofioKdp. 

107  SeraMMi  aao]  <  Partidpare  ali- 
qoeoi  altcni  rei/  eat  eontcinm  et 
patrtieipeni  alicnjot  rei  facere.  £a* 
dem  tyntaxi  Lacret.  lib.  iii.  *  Ut 
deotea  qaeqae  tento  partlcipeotnr.' 
'  Scota '  dixit  pro  <  teptai/  nt  Virgil. 
'  veaato'  pro '  veoatai.'  Gfrotioe. 

Ill  Ad  turn  ajneot  plmieofp^  afaai] 
AUegoria  a  re  militari,  qua  tigoifiea- 
tor»  te  machioat  oouiet  et  artet  ad- 
hibiturnaty  qoibua  Sceledro  et  milKi 
pertnadeat,  tororet  germaoat  ioter 
ae  timillimat  ette.  Lip:  Militet  Ro* 
maoi  to  obtidioae  opera  focere,  anf 
nmrot  sabroere,  tolebaot  tecti  gene- 
ribas  qoibwdein  macbtoarnm,  qnaa 
*  vioeat '  et  *  plateot '  appellabaot : 
ifllaf  qirat  dao  boc  iaterertt*  qaod 
plntei  eraot  aimilea  appeadicibat 
itdificiarnmy  qac  in  onam  taotaai 


parteat  teetoaA  habeot,  at  et  pbitei 
in  qoibnttcribtaiat:  viaeaB  ioatraa* 
qoe  partem  defexitatem  teeti  habe« 
bant.  Utriatqne  oNiiiinMnti  deacrip« 
tlo  ett  apad  Vegetinm  iv.  15.  Gr^ 
aav. 

^  ScBHA  ni.  8  Inrikmmwi]  Dao  prae*- 
cipna  io  hittoria  crack  toot,  r^  6w* 
v^Smt,  mU  v^  H^xinf  ^njfypa,  et  tertieni 
Iboet.  Nam  tnppUcio  affideodi  pede 
in  sappadaoeom  petito,  < 
iceodebaot:  node' 
cem/  et '  ioailire/  et  *  crodialoa'  io 
Bacchidlbat.  Se^^ 

9  Iftoai  tata/laraat  et  detattoroi] 
Jocatnr ;  et  fortattia  allodit  ad  do. 
snltoret,  qol  daoboa  abaqoe  epfalp* 
pitt  ateotei  equia  ex  ono  deaificbant, 
et  in  alterom  mira  cekritate  taaiKe- 
baot.  Hioe  '  detnltorta  levitat ;'  et 
*  detaltoriot/  incoottaot,  ioatabiHt- 
qae  iogeoii  homo. 

11  5fftt]  Cootractio  pritea  ett,  pre 
adot.  Tute,  inqnit,  tibi  toll  tciat, 
mihi  oe  dixit,  pro  *  dixeria.'  J«  Got 

15  T$  ttfac  tffooai]  Jocnt  Plaoia 
familiarb,  ut  notavit  oUm  Palneriat^ 
Bed  ttieodom  diatinctienem  factam 
ex  tentu  PaltBttrtooit»  oon  at  ea  vi« 
detur  intelligere  altera  pertona.  Te 
istuc  faciaot  Dii  atqauat  ett,  qood 
mibi  oninari  ccepitti.  At  Sceledrot 
accipit,  quad  diceret:  '  Te  laiuc  te* 
qnam,  qnooiam  occcepittl,  eloqui:? 
aeqoua  ett  te  pergere  In  oarraade 
qood  iocepitti.  Utriqoe  tentai  ta« 
tiat  videtur  fore,  fotd  jaai  occajpittt; 
at  video  etiam  placere  Dittaldso. 
Gronoe. 

17  Caai  alffro]  Id  ett,  die.  V.N« 
Tracul.  i.  2. 

M  Teaiere  Aoad  ioiUu  /IJmimm)  AU 
lodit  ad  morem  patrom  qni  egooace- 
baot  receot  oatat  Kberoa,  tellore  ca- 
deotet  tolleodo  ac  satcipleDdo*  Qm 
tallebat  infaotem,  patrem  ^ot  te 
profitebatvr,  paemrn  edacabat  ae 
ootriebat ;  de  *  toUit  fobntom/  qui 
^aa  te  faeit  auetorem,  qoi  iodpit 
terare  ac  fovere,  qui  pre  vera  ag^ 


PLAUTI   MIL.  GLOR.   ACT.   II.  SG.  4. 


9D15 


MMcit.  Hinc  exUtil  ^nMeoi  at  pa- 
Urn  fiat  ac  dWulgetar:  oon  tamen 
*  tollere '  propria  eat  divnlgare  e%  pa- 
lan  facera.  Gmmv. 

3$  Tmtmmcerwribuse0friiiqne/rim* 
dem  capiiaUm  Mnc  ereas]  Cntribni  tula 
coropadety  et  capiti,  id  eat,  vlt»»  ex- 
treoiam  pcenamhoc  sermone,  li  palaiq 
fiety  paras:  Tateret  aBim  ^  fraadem' 
pro  poena  ponebaot. 

SI  ]tWii  uihil]  Sed  rei  potina. 

M  £adm  UU  imgidiaM  dabo]  Eadc« 
opara  ex  ocealto  loco  Philocomasiirai 
obtemboy  qnam  tempestive,  banc 
partem  vertnt,  te  in  «dea  no«trai 
racipiat  e  domo  ? icini. 

SS  Hvrtwn  ad  ilalnd,']  Quia  pasta 
joMMOta  redennt  domnm  ad  stabn- 
lam ;  festive  asnrpavit  de  maliera 
ab  aaiatore,  tam|uam  a  pabalo  do- 
mam  redennte.  Virgil.  '  Ite  domam 
pasti,  si  qnis  pador,  ite jnvenci.'  Pom* 
ser*  Jaatap]  tkdfuiius,  *  Janix  tenerss 
letatis  foemioa  bos  est,  qose  jam  daaiit 
vitttla  esse,  mares  eadero  state  di- 
enntar  jiivenci.'  Ita  aatem  nonioat 
PhUocomasiani.  Conmliif. 

59  Creda  ketOe  hoM  maUlhi  tfdea 
iatas,  4r*.]  Antiqnitus  morls  fuit,  at 
in  magnis  sceleribus  non  modo  aoif 
madverteretnr  in  bonsines  ipsos,  qui 
dcliqaerant,  sed  eoram  qaoqne  se^ 
des:  quod  probo  ex  Varrone,  Val. 
Max.  iri.3.  Cicerone,  Livio»  Qnint; 
111.  7.  alii^qiie.  Gruter, 

41  &se  vemUtiU}  Id  est,  Tandere  et 
proatftoere  capit.  Tamedaif.  V.  N; 
Sticb.  II.  1. 

42  JtUirwaiud]  Minaei  voce  me  in* 
damat?  Taubm, 

60  AfifiMi  e$t  Mw  netUttre  <a,  ttm 
viU  triiico]  Quasi  dicat:  SI  triticun 
carnm  asset,  non  esset  minim  te  lolio 
vilam  tolerare;  nunc  vera  cum  tarn 
vile  sit  triticam,  Ste*  Constat  antem 
loUan,  propter  vapores  acres  quoa  in 
cerebmro  tollit,  non  solnm  ebrietatb 
speciem  qiiandara  cteara,  sed  ocolos 
vitlare  et  obtnndere.  Ovid.  Fast.  i. 
'  Et  careaot  lolUs  ocniot  vitiantibna 


agrt*  XtinRv. 

61  LtueUiatm  e$]  <  Lnacitionem ' 
dici  pntat  Ulpian.  abi  homo  lamina 
adhibito  nihil  videt:  col  et  Nonias 
adstipolstur,  et  Varro.  Sed  Festns 
ait»  vitiom  esae  ocolomm,  cim  qais 
darina  vespertino  tempore,  qnam 
meridie  carnit.  Interim  banc  locam 
propins  inspicienti  patet,  per  <  lasci* 
tiosam '  non  intelligtliic  enm  qui  m- 
bil,  sad  qui  male  aat  pamm  videt. 
Seqoentia  ista,  ^  mdepol  to  qnideai 
e«cna,  nmi  loscitiosns,'  satis  oslen' 
doat  banc  bojns  vocabnli  esse  aigni- 
ficationem.  B&xkanu 

6S  Ladtf  me,  PaUtstria.  Pa.  Turn 
rnihi  saal  nmam  imqumaia]  Ita  sine 
interrogatione  &«v^arruwr  lego,  at 
jocos  ait  ex  ambigno.  Nam  Scale* 
droa  *  ludis  me '  sic  accipit,  at  *  n>e ' 
sit  ace  casns ;  Palaestrio,  ot  sit  sex* 
ti ;  nt  cam  dico,  *  Ludere  pile,  dis* 
CO.*  Dotou. 

64  Qaia  lada  luio]  Quia,  inqm't, 
cam  Ittdo  te,  (It,  sext.  casus)  proinda 
est,  ac  si  Into  Indam ;  tn  enim  borne 
Intalentas  es :  qai  aatem  latum  ma- 
nibns  tractant,  inqninantar.  Dnaa, 

69  Soiarium]  Sokaium,  locus  ubt 
solent  apricarU  Fiebat  aoiem  in  sidl- 
baa  ad  excipiendam  aaram  et  vapo* 
rem  sails.  Dictlor  et  *  batfocanMnttsi' 
Ikmeh, 

73  Ptde9  ego  jam]  Pnto  legendom, 
per  odes  ego  Jam  iUam  hoc  tUn  eietam 
im  atom.  Id  ooHiino  volant  pr»ce- 
dentia,  prssertim  ista :  *  Qaid  nunc 
si  ea  domi  est,  si  fadam  ot  earn  ex- 
Ive  bine  vidaas  domo,  DIgnas  es  ver* 
beribns  mollis  V  Hoc  enim  agebatofv 
nt  pdam  fiefc«t  domi  cam  esse,  domo 
exitoram.  Bexiwmm  Non  videtnr  ra»> 
ponendam  per  adee  pro  vdgato  pe" 
dee.  Didt  sa  non  ascensumm  esse 
in  tegolas  vd  in  sdariom  vel  impln* 
vhim,  at  cam  in  viam  sistat,  sed  pe» 
ditem  id  facturam,  id  est,  de  piano. 
Salmae. 

ScMMA  IV.  I  MUd  eeke  a  fna  sapsr* 
fit]  Scribeodom  censeo,  Mm 


2016 


NOTiS   VARIORUM   IN 


Ml  gUU  mflfae,  fmki  tolm  ^w  mperfU. 
S«Ue  pro  '  aoli '  iifxpiifmf.  Se  tuiCum 
abandare  nalitia  ait,  ut  soli  sibi  id 
saperfiat.  Quo  pro  *  qaod,'  ut  saspe, 
scriptnra  foit*  Sahmu, 

6  Credit  ego  istoc  exemplo^  Cnm 
Sceledrofl  in  ottio  ttaret,  mulierca- 
Uun  reditnram  esBpectant,  ne  qua 
elaberetar ;  ad  earn  Palaettrio,  Bene 
est,  ioqoit,  forma  et  statas  in  te,  qoi 
moz  erit;  cam  hems  alligatom.te 
patibolo  per  urbem  dncet:  Atqai 
Btetisse  enm  opiaor  manibas  ante  se 
projectis  et  leviter  didnctis,  babitu 
qno  solent  captaotes  et  apprebentn- 
ri.  Ia^  Extra  portom]  Scilicet,  Me- 
tiam;  qns  eadem  com  Esqnilina. 
Snpplicia  pleraqae  apud  Romanos 
sami  solita  extra  portas :  credo,  ne 
freqnenti  saogaine  et  casde  conlami- 
oari  oeali  civinm*  ant  delibari  vide- 
retar  lil>ertas.  Itaque  et  camifex 
domnm  habuit  extra  urlram.  Ltps. 
Fiiit  Athenis,  sed  et  in  aliis  nrbibus, 
janaa  ana,  qnam  x^^^'f^*^"'^  ^^P^  ^^ 
cabant,  qua  ad  supplicium  educeban- 
tor  capitis  damnati.  Hinc  hoc  loco 
proverbiom*  *  extra  portaro  ire.'  Se- 
oeci^  Controv*  lib.  i.  '  Extra  portam 
ifttam  virginem.'  Respondet  istis 
Grsecomm,  4$  fuucupUof  et  4$  uSptuca, 
Terent.  '  Malum  foras.'  Ca#iiN6. 

86  CUUraia]  Clatris  tallaU.  Cla- 
tri  sen  clatra  Tirgss  sunt  ligness  ant 
ferresB,  quibns  fenestrse  mnniuntor. 
Hinc  'clatrare'  etiam  apnd  Colo* 
mell.  IX.  1. 

27  ItUendere]  Donatus  ad  Terenf. 
£un.  III.  S.  '  Intendere  est  crimen  in 
adversarium  jacere.' 

9S  Sc  PaioMtrumU  fomatitm  nam' 
tur]  Ita  PaUtiirioniSf  non .  PaUBstri" 
mi;  ipsa  sententia  clamitante:  ut 
aignificet  Sceledrus,se  ita  maculam  et 
atupidum  non  esse,  ut  non  percipiat 
soroniom  quod  sibi  et  Palestrioni  a 
Philoc.  narrator,  Palsestrionis  ipsius 
commentum  esse,  eamque  de  com- 
pacto  verbisqne  adeo  conceptissimis 
bocagere.  Doicz. 


•  84  Ego  laia  visa]  Quid  opus  est 
idem  verbnm  sequent!  vena  repeti? 
N  nmqnid  foit,  Ego  Mavimf  nt  aped 
Livium  I.  xxi.  de  Uannibale  :  *Hoe 
▼Istt  Istus  tripartite  copies  Ibentm 
tradoxil.'  Gtmoo. 

41  Comprectre'}  ^Comprecari'  ni- 
hil alind  est,  quam  asola  salsa  ant 
tore  deTCnerari.  id  est,  depreeari 
somnia.  pacemqne  ac  veniam  a  pro* 
digiaH  Jove  Diisqoe  AvermnciSt  id 
est,  roalorum  depulsoribns  omni  sop* 
pliciorum  ac  piamentomm  genere  ox- 
ambire.  Quo  item  pertineBi  ea  qos^ 
babes  infra  act.  iii.  sc.  1.  de  preea^ 
trice,  conjectrioe,  bsrlola,  atqae  ani»- 
pica.  DoMi, 

45  Dmidetrto]  Scilicet  Philoeoma- 
sinm,&c.  Taadsi. 

SccNA  T.  1  Inde  ignem  m  arm] 
Philocomasiura,  ea  ipsa,  quam  Seele- 
dros  cnm  Pleuside  osoulaotem  Hdit, 
dome  Periplectomenis  exiens,  qoasi 
soror  sit  germane  Philocomasii,  noa 
Philocomasinm  :  qoasiqoe  peregre 
paulo  ante  venerit,  et  ex  adverse 
tempestate  servata  sit,  hie  Diaass 
EpbesisB  sacrificare  et  gratias  agere, 
et  vote  solvere  parat.  AUoquitnr  an- 
tem  ancillam.  Lmmb. 

2  Andricofumi^Uemi  Anko  N.  Sen- 
ver. 

%  Templisgaelarfrafeaiis]  Idem  qaod 

*  loca  Neptnnia.'  Sicntlegimusapod 
Ennlum,  'Cceli  templa,'  et  *  Aebera- 
sia  templa.;'  ita  et  « Neptani '  sea 
'  Neptunia  templa,'  pro  mari.  Varro 
lib.  vi.  in  principio :  *  Templom  tri- 
bes modis  dicitur,  ab  nature,  ab  an- 
spicio,  ab  similitudine.  Natora  in 
C(b1o  ;  ab  auspicio,  in  terra;  ab  siasi- 
litndine,  sub  terra.' 

16  Qasa  sye]  V.  N.  infra  act.  iii. 

8C3. 

10  N$  noMmet  perdidenmmi  m^iam] 
Sic  Ampbit.  i.  1.  *  Ubi  ego  perii  ?* 
&c. 

21  Nos  Nosirt  oa  oiteat]  Nostrssfa* 
miliae,  an  aliense :  ita  mox, '  Certe 
equidem  noster  turn.'  UmUf. 


PLAUTI  Hit..  GLOR.  AOT.  II.  SC.  5. 


9oir 


96  Oiifcen  fitMciil  H»e  ita  tnetar 
Graterus  coDtra  CU  MennUnn,  quern 
Tide*  ti  operas.  Vide  at  not*  aet.  iii* 
ac*  1.  extr.  Ttmbm, 

40  OiHMM  hoe  wUki  dommUwrn,  tf€J] 
Littera  interta,  emeodo  hottieum  hoe^ 
id  eat,  pereKrinam*  Nam  'hostit' 
•Dtiqaitatt  qoi  aanc  '  peregrinaa.' 
Callida  igitor  ilia  molier,  cmn  aerviia 
earn  vi  coDaretur  dootum  abttrahere» 
diMimnlaiia  ae  eaiii  eise:  Mi  bono, 
iiM|ttit,  vide  oe  erres :  eqaidem  bic 
Doo  babito:  ted  boo  Periplectome- 
Qia  boapitio  taotaaa  ntor,  nt  perefri^ 
Mu  AUienit  eat  vem  donuia.  Rea 
cUra  ex  fabotas  arfomento.  X^. 

41  Athenu  domnu  mc  kenul  Pro  Aof^ 
liwn  hoc  miki  imnieUmm  eti,  legen- 
dam  ex  acriptia  codd.  hoipUimm  hoc 
mUU  domimHwm  eH:  id  eat,  boc  domi- 
ciUom  mibi  bot pitinm  tat,  vel  doniu 
boapitalia.  In  boe  domidlio,  In  bit 
mdibua,  tanqaam  in  boapitio,  vel  apod 
iMapitem  diverior.    In   affqnentibwa 

I  mntandnm,  AikeniB  dommt  tOqmi 
Qnamvia  emaa  le  pro  libera 
«t  isgeoua  gerat»  pro  meretrice  1<>- 
q«itiir  qn»  berea  a«oa  vecabant  eoa, 
qnibtta  mereede  addteta  operam  da- 
bant,  alia  in  anoiiai  intcgmai,  alia 
In  menaem  ant  aliad  temporia  ipa* 
tiam.  Cnm  libri  constanterbanc  lee» 
tiooem  retineant,  non  tenere  toUiei- 
tanda*  Sahmm,  (htium  hoe  wdki]  Ex- 
plicaadnni,  in  adibot,  qnarum  eat 
ostinm  boc,  mibi  domiciiivm  eat: 
saw  koMfUiwH,  quod  acriptia  oodici- 
boa  triboit  6  vdwy  in  nentro  optim»' 
mm  apparmt.  Ceterum  ai  potea  fer* 
re  ^  beram  *  dici  amatorem,  facile 
patiore  aecna  poterat  acripaitte,  A« 
ikeuu  domnuae  gemu:  ot,  'Qui  ge- 
noa  i  nnde  domo  V  Ste  in  Baccbid. 
jv.  %•  pro  inieudi  teaat,  alter  codi* 
com  tateadtl  henu,  Oronov. 

4S  Legt  agUo]  «  Lege  agere/  est 
injure  id,  quod  in  lege  aliqua  intti- 
tntom  eat,  agere.  Vide  notes  Aul. 
III.  8. 10.  JVist  doM  firmaiam  fidem] 
Firmabatur  fidea  jarejurando*  spon- 


Delph.«!t  Vtw.CUu. 


s6ribo8,  fidejnasoribna,  Ac.  qaan^ 
qaam  bia  ainpUdter  pro  *  dare  fi- 
dem certam'  positum  videtnr.  Lam* 

58  Trmutimit  ttwu  pmriHem]  Ms. 
pr.  trmutimet  jmn  p.  qnod  Boaina  ex- 
ponit,  tranaveranm  tenet ;  cam  tigna 
dicantar  propria  transtinere  dnoa 
parietea  diajunctoa.  Sed  bia  non  aa* 
aentior,  quomodo  nt  ligoa  transtinere 
duoa  parietea  dicontur ;  aic  et  com- 
meatom  did  poaae  parietem  bona 
tranatlnere  :  itaqoe  amendo,  at  edl- 
tom.  Qoin  neque  jam  fortaasia  im* 
mntandam  vidaatnr,  ai  Iroaaltar^  pa* 
riMim  reaoWaa,  et  prapoaitionem  a 
verba  compoaito,  at  sape  aolet,  able* 
tarn  nomini  jnngas,  utcommeatna  te- 
nere trans  parietem  iotelligator.  Aei* 
dmU  Nibil  motanduan  ;  iViaisf  beat, 
nt  *  nimis  jurat ;'  sic  *  levat '  etiam 
absolute  ponitnr:  *  lerat  intagros  ac- 
cedere  fontea :'  sic  ehim  libri  apnd 
Lucretinm.  iVtrnts  beat,  nimis  noa 
beatoa  eo  facit,  qnod  commeatoa 
transtinct  jam  parietem.  8alma$m§* 
Quod  emumetUMa  transHnei]  Id  eat, 
qnod  paries  est  fencstratns  et  per- 
rins,  qnod  datus  liber  transitns  per 
parietem.  Trmuinurg  est  pertinere : 
qneroadmodum  '  trans  mare '  ire,  et 

*  per  mare '  ire.    Sic  '  pellegere '  et 

*  transl«gere '  idem  Asinar.  iv.  1.  2. 
et  5.  '  Trans  aliqnid  pertinere,'  con- 
tinnari,  et  uno  spirito,  nt  veteres  jn- 
rtaconanlti  loqnnntur,  perduci.  Sic 
posaem  dicere, '  pons  transtinet  trans 
flamen,'  boc  est,  ad  alteram  ripam 
eontinuua  eat.  Eodem  sensn  *con- 
tinere '  in  Sticho  in.  1.  '  Utroqne 
commeatna  continet,'  id  est,  contio 
nuatur,  continuna  est.  Sic  '  perti- 
nere' Latini  dicont,  pro  quo  semi- 
barbari  *  pertingere,'  eonsque  prodn- 
ci.  Casar  B.  0. 1. 1.  '  Belga  ab  ex- 
tremis Oallia  finibut  orinntur,  perti- 
nent ad  inferiorem  partem  flnrainis 
Rheni.'  Lib.  ii.  *  Neque  longins  qnam 
quern  ad  finero  porrecta  ac  loca  aper« 
ta  pertinebanty  cedentes  iiiKequi  au- 


PlauL 


6  M 


2018 


VOTM   VARIORUM  IN 


derent.'  Grouse. 

ScBNA  VI.  1  Obtermiiom  ^petwrn 
dare]  Diligenter  foret  nostras  obser- 
vare,  ne  Pbilocomas.  exeat.  Taubm» 

6  Huee  hotmMe$]  '  loveoiiintiir  e- 
tiam  noroiDatimoi  pla|«leiii  Hisee 
profereates  antiqui :  at  Ter.  in  £a- 
nncb.  (act.  ii.  sc.  2.)  '  Hisce  hoe 
nonnere  arbitrantnr  Saam  Thaidem 
esse."    ItaPriiciao. 

10  Traeiatam  H  tMdiJUatam]  Male 
tentant.  Sic  Oratins,  *  roatres  anst 
tractare  Deornnn.'  Pomponins  K2. 
V.  43.  D»  de  Origine  Jaris :  '  Ea  vel- 
ot  cootainelia  tractatns  Benrins. ' 
CUndiaoQS  in  aextnoi  Honorii  Con* 
snlatam  :  *  Tone  gig anteis  urbem 
tractare  Deornm  Aggressos  fariUr 
GrMoe. 

10  QuU  lahisctiuiiiitiit]  Id  est,  quia 
faomines  militares  ettis. 

SI  Lieeine]  Sell,  expnrgare  me. 

98  Niti  miki  iuppUeimm  virganam^ 
4v.]  Si  cnjus  servos  alter!  damnnm 
intalerat,  vcl  arbitrio  ejos,  qui  damno 
affectuB  erat,  servos  plectebatnr:  vel 
noxsB  dedebatnr:  vel  domioos  litis 
sstioNitioneni  sofferebat :  vel,  at  ex 
hoc  loco  apparet,  dedecore  affideba- 
tnr,  dec.  £t  sane  notanda  verbornm 
■lira  congeries  sen!  ratnm  se  sima- 
lanti  a  poeta  adficta :  qa»  nno  fere 
jpiritn  ab  ipso  contiouatnr.  Lamb. 

24  JmbrUei]  Serv.  Oeorg.  iv.  200. 
'  Imbrex  '  dicitor,  qnod  imbrem  ar« 
ceat.  Est  enim  iocurvom  genus  te- 
gnlamm.  Glossarias liber:  'Imbrex, 
MoAiiyvotT^. 

S4  Ua  9um  eoaetMsJ  Id  est,  in  an- 
gnstiaro  redactns. 

41  Placide  nosctla]  Donmodo  ne 
dictit  factisqoe  iojarius  sis  in  bospi- 
tani  nosiram,  placide  omnia  permgaa. 
GruL 

46  Ne  quid  it^uaemerii]  Ne  quid 
Pbilocomasinm  eorum,  qo*  ei  prae- 
cepta  ac  prsmonstrata  snnt,  tarba- 
verit  sen  corroperit.  *  Infnscare ' 
quid  sit,  si  scire  vis,  vide  notes  Cist. 
1. 1.  21. 


55  Inime  daman]  '  Intns  domui/ 
pro  In  domo.  Adverbia  eohn  saepe 
locum  prcpotitionum  occnpabant. 
Lacr.  'iotas  sedibas,"  pro,  in  sedl* 
has.  PopoM. 

71  ^ami]  Id  est,  bibl.  'Simpniam,' 
ait  Varro,  '  a  sanendo,'  id  est,  bi- 
bendo:  *ande  snroi  pote  pateos:' 
id  est,  onde  bibi  potest.  Cie.  'Si 
sumpserit  meracias.'  SetUiger, 

80  Namqme  hammem  eerwmm]  No- 
turn  et  illnd  Periclis,  *  At  enim 
praptorem,  Sophocle,  decet  non  ao* 
lam  menus,  sed  etiaro  ocnlos  alMti- 
nentes  habere/  apad  Cic.  Off.  1. 1. 

8S  Mittiivero]  Mm  canan  est,  in- 
qnit  Charts,  undo  dicuntar  'mottire;^ 
sicot  ypv  porcorum:  onde  *gnmnl- 
re.'  Seal.  Conject.  Mationt  canes, 
cam  incipiant  irritari :  ab  eo,  qaod 
M,  vel  Mv  videntnr  edere.  V.  N. 
MensBchm.  v.  1.  reo^ai. 

84  Da<o  exenumtwH  mej  Scilicet 
tortoribns,  quorum  erat  hoc  mnmss 
et  officiam,  etiam  abi  dominos  Ipse 
excruciare  dicebatur.  Qood  antem 
corrigunt,  egomet  dMCtm  me  tHi^  dldi- 
cerant  nimirum  usum  verbi  dwei,  com 
est  ad  sappliciam  duel,  et  id  jam  vo- 
luerunt  hie  omni  mode  ostendere. 
Sed  nihil  mntandam  est :  nam  jnxta 
eleganter  Plantus  alludit  ad  nox« 
deditos.  Nam  dedmn  in  utroque  co* 
dice  esse  plane  testator  Pareos,  etai 
Oruteri  editio  dieam,  aboperaram,nt 
opinor,  errore.  Graiior. 

80  Etiam  iUmd,  qnod  aetet ,  nesme- 
rif]  Ita  te  componas,  nt  etiam  ilia, 
quft  nosti,  ita  habeas  ot  si  ignorea. 
Donatus  ad  illad  Eon.  Terent.  iv.  4. 
'  ta  pol,  si  sapis.  Quod  scis,  nescis,' 
notat :  Hoc  dictaro,  at  ilia,  '  Con- 
cordia discors,'  Hor.  et  *  seqoitar* 
que  sequentem '  Virgil,  ita  Ueant. 
'  Tu  nescis  id,  quod  seas.' 

07  Me  habent  venaiem]  Me  incan* 
tum,  ignarum,  prodont  et  fallant. 
Eadem  loqnendi  forma  Belgse  dicnnt 
ffematuU  verkoopen,  qaod  Latine  red- 
das,  aliquem  veadere,  pro,  prodera. 


PLAUTI   BflL.  GLOR.   ACT.   III.  SG.  1. 


2019 


circmnvemre,  dam  fallere.  Boxhom. 
98  Nunquam  kerde  ex  igta  nana  ego 
h$die  eieam  petam]  Sigoificat  te  do- 
mom  heri  noo  Uornro,  obi  futorom 
sU,  nt  Unqoam  piscis  capiatnr;  et 
node  pericolom  yirgaram  libi  immi- 
nere  Tideat.  *  Naisa/  ait  Featos, 
'  est  pUcatorii  vasis  genot,  qoo  com 
intravit  pifcis,  exire  non  potest.' 
Taubm.  Bodem  verbo  tralate  osos 
•St  Cic.  ad  Attic,  xv.  20.  *  Hac  oas- 
sa  exire  constitui  oon  ad  fngam. 
aed  ad  tpem  mortia  melioris.'  Gro* 

100  ifw  Uniunt']  Agellios  xviii. 
13.  id  qiioqoe  babitom  io  oratione  fa- 
cieoda  elegantise  genos,  nt  pro  verbis 
habentibus  patiendi  fignram,  agentia 
ponerenl ;  ac  deinde  vice  versa  hiBc 
inter  se  motua  verterent.  Cicero> 
*  terra  movet/  patiendi  significatoy 
pro  roovetor. 

lOi  Nam  Jam  mme  eatis]  Th  Jam 
ioterposoit  Ornteros.  Non  habent 
nee  Camerarii,  nee  Lanibini,  nee 
Sambuci,  nee  Doam,  nee  priores 
Tanbmaoni  editiones.  £t  ez  Mss. 
edit  ipse,  Nam  nunc  satis,  Scriben- 
dom  ergo,  Jam  nunc  salisj  at  habent 
qnasdam  edd.  veteres.  Tb  jam  enim 
videtor  ooinino  requirere  oratio:  t^ 
nam  mioime  indigfet.  At  inqaiant, 
sic  roit  versus.  At  melius  est,  ut 
mat  ille,  qnam  stet  faltas  centonibus. 
Deiode  si  in  secanda-  regiooe  iambi 
dactylo  et  spondseo  usus  est  Piao- 
tns,  potuit  et  nti  pyrrhicbio.  Ant  rh 
iam  dissyllabon  posoit,  ut  et  alibi. 
Gronov, 

104  Ocdsamsitpe  sapere  plus  nuUto 
suem  cum  manducatur]  Festivus  se- 
nex  ludit  io  ambigoa  ootione  verb! 
sapere :  ez  eo,.  quod  sapidissima  om- 
nium qoadrapedum  sstimetur  vulgo 
suilla  caro. 

.  105  Cum  mandueaiwr]  Longe  aliter 
Ms.  alter,  Quod  in  adimitatur:  alter. 
Quod  in  adimatur :  correctnmque  post- 
ea.  Quod  ei  adimatur,  Inde  coojec- 
tone*    Sed  videtur  scribendum,  j^us 


muUo  suem,  Quoine  adimatur^  ne  id, 
quod  viditf  viderit,  Quippe  ni?  qui 
patiatur  sibi  eripi,  atqne  extorqueri, 
ut  id,  quod  vidit,  non  viderit.  Sic 
Tacitus,  ^plerisque  mortalium  non 
eximi.'  Hoc  est,  non  potest  adimi, 
vel  eripi  ista  opinio.  Gronov» 

106  IlUus  oculi,  SfcJ]  Sceledrus  nlbil 
videt,  nihil  audit,  nihil  opinatur ;  nisi 
quod  volomns  enm  viderc,  audire,6cc* 
Lambin, 

112  lUis  sortitofuam]  Scribendum 
poto,  Jbo  intra  ne,  dum  abtum,  ilUs  ob» 
stito  fuam*  Scriptum  erat  ostito,  pro 
obstito,  ex  quo  factum  sortito^  repe- 
tila  littera  ex  fine  prsecedentis  sylla* 
bse.  Sepe  ostare  pro  obstare  in  ve- 
teribus  libris  scriptum  reperi.  Ibo, 
inqnit,  intro,  ne  dom  absentia  mea 
illis  obstet  ad  ea  quae  volnnt  facienda. 
Ne  obstUo  tim^  pro  ne  obstem.  *  Ob- 
stitum '  pro  obstaeulo,  ut  '  manda* 
tnm '  a  mando, '  jussum'  a  jubeo,  et 
similia.  Nihil  potest  boni  seosus  ex 
vulgata  elici*  Salmas, 

ACTUS  m. 

ScBNA  I.  8  Concilio,  quod  habere] 
Hoc  Camervii  est.  Scripti  editique 
antiqni.  Concilium:  nee  mutandum  id 
erat,  sed  distingnendum.  Concilium 
quod  habere  volumus,  Cujus  hie  est 
sensns :  Ne,  quod  concilium  habere 
volumus,.ei  uspiam  insidifls  sint.  Id 
nimirum  prooomen  reticetur,  ut  een- 
ties  alibi.  Gronov, 

9  AuicateloeuSftfC,']  Catalogo  vnXgo 
editnm  est;  in  qua  voce  corrigenda 
coojecturarum  plaustra  sunt,  quarum 
tamen  nulla  veram  lectionem  est  as* 
secuta.  Nos  vero  sumus  assecuti. 
Si  minus,  cum  eura  out  caia  logon  to- 
qitendi  tectum  id  est.  Nam  kot^  \6yo9 
loqui  est,lepide  et  commode  loqui,  ut 
panlo  post  sequitnr:  Kor^X^or  enim 
loquitur,  qui  dicit  id  quod  opus  dicto 
est  tantom :  et  jcar^  \6yop  loquendi 
consilium  legit,  qui  cum  cura  et  ra- 
tione  id  providet,  ne  inimici  sermof 
nem  snum  snblegant,  et  coosiUum 


2020 


NOTiG   VARIORUM    IN 


snrripiant;  qui  dob  tenere  Boqmtnr 
aat  inconiulcrate*  A  pud  Artemido- 
rum  babes  scpe,  bpOih  re  ital  icord 
X^p,  recti  atpie  wdiiu.  Salniat. 

14  AmritUptagii]  Mnrita  plags' 
Bont  anres.  Virg.  iEn.  iv.  *  Retia  rara, 
plags.'  Oloasarinm :  *Ctr9wdpox9s,qui 
miarem  omni  loquenH  tiecomimdat^  v^v 
miavaiKtiyos,  Tat^nm, 

17  In  b^nii]  Possninas  taeri  wl* 
gatam  lectionein,  nt  ait  m  bomt  rebaa^ 
qose  lint  iis  otlbilet  qnibut  impera- 
oms:  nam  facile  ano  qnifqne  seirit 
comnodo.  DtfasM.  FacUe  e$t  impe^ 
ritm  in  hcm$]  Sic  Mas.  At  Acidaliva 
til  frMot.  Frastra.  Vide  ad  Seneca 
Nat.  Qutttt.  Kb.  IV.  fSronov. 

55  Ttdeewa]  Per  hypaltagen,  pro 
'te  digna;'  cam  dictum  oportnertt 
'  tibi  decora.'  Lamh, 

SO  Ex  opUmi  awiifiiia]  Id  est,  sam« 
ma  contentiose.  Merc.  i.  2. 

50  QmmI /axis  piM(e<]  Nam  qui  serio 
tmat,  earn  nallins  rel  podet.  Lamb. 

51  €/iii6raamaii(aim]*Aroantnmnmb 
bra'  differt '  ab  nmbra  snamet :'  fult 
enim,  si  comparetar  Fleusides  cam 
amatoribas  aliis,  viz  dici  posse  am* 
bram  eoram.  Taubm* 

54  VUammere]  V.  N.Pers.nr.S. 
Mss.  et  edd.  vUa  vtvere. 

56  Pernix  sMfiiy  ifc]  ManibM$  per» 
nix  proprie  dictum.  Est  enim  pernix 
a  pemitendoy  quod  maounm  magis 
qaam  pedum  est.  Pedes  mobiliSf  ut 
nnda  genur  %o^  iticis,  DismUd. 

55  AwausitaU]  Id  est,  '  ad  auras- 
aim  facta,*  Festus :  '  examinata,*  No- 
nius ;  qui  '  amussim '  esse  regulam 
fabroram  ait,  quam,  cnm  opus  pro* 
bant,  mbrica  illinnnt.  Varro  Qusest. 
Plautin.  '  Amnssis  est  ttquamen,  Is- 
Tameotum.'  Vetus  Gloss.  *  Examns- 
sim,  fpffvroi.'  ^aa  sibi  ingentia  tndoiM] 
Soa  propria  et  a  natura  insita:  ita 
*  ingenul  fontes,'  id  est,  naii¥i,Bon 
mano  facti,  apud  Lucre t.  IndoUe  in- 
crementom  significat  primigenia  no- 
Uone  :  nt  apud  Agell.  *  mendi  indo- 
les.'   Ofsre  enim,  crescere  significat, 


el  apem,  qnam  ex  ▼nUn  eolUginuis 
tirtatis  fataras  in  pnerb :  qaae  voca- 
tnr  xapaK^^  *  Graecis ;  at  ab  Eart- 
pide  dictum,  Us  Scirif  rijs  ^by^mUs 
XspsMrkp,  Gloss«  :  *  Indoles,  nu^ 
^'wU  ip  vemrdp^.*  ScnUf, 

4S  Ne  petoMfori*}  V.  N.  act.  ii.  8. 

49  /neomiiMdtlate]  IncomamditaUm 
dixit  tV  &ifS(ay :  ita '  commodns '  est 
qui  oppoaitur  rf  hiUt,  cnjusmodi  Im»- 
minis  graphica  in  hac  sceoa  est  de- 
scriptio.  Ii,  Ouaub., 

6S  PoH  Epkeri  snm  iMfas;  aon  ta 
ApmUsy  nan  in  Umbria]  Quod  Epbesi 
natnm  se  gloriator,  credo  ideo  es»e : 
quod  civitas  ea  elegantiis  fiscetiirqae 
inprimis  dedita,  contra  norem  Um- 
brorum  et  Apnlorum,  qui  rosiici,  iU 
lepidi,  snbidique  habebantar.  Omos. 
Plautos  scripsit,  *  non  anm  Animola,* 
not  certe  *  Aoimul»,'  id  est,  non  som 
natus  Animulae ;  aut  non  sum  ab 
Animula,  sIy«  Animnlas.  Qnomoilo 
apnd  hnnc  est  *  hospes  Zacyntbo,' 
pro  a  Zacyntho;  apad  Tereniiaa, 

*  anus  Corintbo,'  pro  a  Corioibo; 
apad  Lucillinai,  *  Sargus  JEg3rpto,' 
pro  ab  ^gypto.  Ad  indagandam 
cmendamque  ireraro  banc  lectiooem 
httc  me  vestigia  tnlerunt :  qnod  In 
membranis  nonnnUis,  nam  mun  ts 
imala  scriptuni  compereram ;  qaam 
lectionem  cum  Phjiargirii  ad  Georg. 
II.  Virg.  '  non  sum  animata '  cootea* 
denti ;  venit  in  meatem,  qaod  apod 
Festum  legere  memineram  :  *  Aai- 
mula,  urbs  parvamm  opnm  in  Apa* 
lia.'  Schopp. 

54  Pl.  O  lepidmn  §emeem]  Hane 
lectionem  et  Prise,  probat.  Non  dls- 
simile,  quod  apud  Pompon,  est,  tcaka 
pro  fosmina  sene.  Ups, 

00  Dtscidtam]  *  Discidiam'  apad 
Lucret.  et  Cic.  est  x^^^m^y  disfracfis. 

*  Dissidiuni '  animi  est ;  *  discidinm ' 
corporis,  a  *  diacindere,*  id  est,  diri- 
mere.  Gifan, 

01  Sermonem  s^rega]  Ftnem  la- 
qnendi  facio.  lamb, 

04  Cedo  ireis  mihi  ham,^  V.  N.  Epid. 


PLAUTI    MIL.   GLOR,   ACT.   III.  SC.  1. 


2021 


111.  3.30. 

71  UquidiutculiuqMe]  Aliqniinto  li- 
qtiidior>  serenior,  quam  veutns  Fa« 
voniiiK,  qui  est,  nt  et  Boreas,  a20^ 
ytphfis,  athra  sen  Mcremlatu  geniiw* 
Lamb. 

74  MtOacus]  V.  N.  Bacch.  i.  I. 
38. 

82  Dtmm  virtuU  ut  tranaeuniem] 
Vnlt :  tmntam  sibi  inpereMe  bono* 
rnm,  ut  noo  gravatim  prftterenntet 
excipere  potsit.  Porro,  at  conitet 
yersiis,  abjicieodnm  ett  iUod  hotpUio, 
glossa  vocis  aecipere.  Grater. 

84  Ego:  me  alt  vlo  Ubere]  UH 
aUquo^  et  alt  $eip»o,  perasque  dicunt 
Latioi.  Horat.  Epitt  1. 13.  '  Utere 
Pompeio  Orotpho:  et,  si  qaid  petet, 
ultro  Defer.'  Idem  Epist.  17.  '  re- 
gibns  ati.'  Plaut.  Capt.  iv.  4.  '  si- 
quidem  sese  ati  Tolet,'  id  ett,  si- 
qnidem  volet  esse  fragi  et  sibi  utilis. 
Lamb. 

88  Lepidum  est  oaat]  Placet  baec 
Lipsii  coDJectura  ex  veteri  scriptara, 
lepidui  aoaaa.  Ovid.  '  Utqne  roarem 
parias,  ooerosior  altera  sors  est.' 
8uetoo.  Id  Caligala : '  Filia  vero  aata, 
paiipertatem,  nee  jam  iioperatoria 
inodOy  sed  et  patria  cooqaerens  one- 
ra.'  At  in  oaere,  aiunt,  quit  qaaeso 
lepor  inest?  respondet  Plaatoa  in 
fabola  seqaenti :  *  Aa  boni  quid  as- 
quam  est,  quod  qaisqnam  nti  potsit 
sine  malo  omni  ?*  Procreare  liberos 
est  illud  quidem  onus,  sed  cui  oneri 
roulta  dulcedo  adsit.  Tracniento  ii. 
6.  '  Malieri  niniio  malefacere  melius 
est  onas  quam  bene.'  Earip.  Her.  Far. 
&  rt^Tos  fMt  (fflKop  &x^T.  Gronov» 

91  Deducta  est  usquam  gentium]  Ca- 
aina  ii.  8.  *  Sine  prias  deduci.'  Te- 
rent.  Hecyra  i.  2.  *  axorem  dedacit 
domnm.'  L.  13.  w,  8.  ad  I.  Jul.  de 
Adulter.  *  minor  duodeclm  annis  in 
domum  deducta.'  Et  passim.  Cur 
ergo  Lipsini  edueta  T  Gronov. 

97  Cal^adtf]  Sc.  Martiis.  Calendas 
omnes  Jnnoni  tributes,  at  et  Idns 
omnes  Jovi,  docet  Macrob.  Satnrn. 


I.  9.  Hinc  '  Jnoo  Calendaris '  dicta. 
Sed  Martiis  Calendis  Jonooi,  prss- 
cipue  matrons,  saerificabaot ;  nt  is 
annus  ab  ezordio  totns  eis  felix  esaet 
et  faustus,  et  in  partn  et  amore  con- 
jugal!; aiqne  ctiam  manera  aibi  ia- 
vicem  mitsitare  solebant.  Et  iMec 
fetta  '  Matronalia'  dicebantnr.  Jo- 
venal.  *  Cal.  Martias '  nomlnat  *  fm- 
roineas.'  '  Monera  foemineb  tractat 
secreta  Calendis.' 

98  Qusd  dem  qmrnquairibus'}  Diebms 
festis  Minervse.  QuinqusKtrus,  voratf^- 
vdta,  Sosip.  I.  Inst.  Orammat.  Idem 
eodem : '  Qainqnatras  plaraliter,  noa 
Qninqaatria  :  Don  enim  dkti  sunt 
qninqne  dies  atri,  sed  qaod  qainqaa- 
tms  antiqnl  dicebant,  a  qninqnando, 
id  est,  lustrando ;  quod  eo  die  anna 
ancilia  lastrari  sint  solita.' 

99  PracaiUtiiriei]  Rectnm  est  prtf- 
eantrici;  et  panio  post*  *  platricen :' 
sic  enim  et  versus  postulat.  SatmoM. 
Coi^triei]  Conjectrix,  qaae  interpre- 
tatnr  significationem  somniorum.  Et 
apparet  viros  conjectoribns,  moli- 
eres  conjeetricibus  usas  foisse  ;  ac 
sexibus  officia  artinm  distineta  fn- 
isse.  Tmmeb, 

101  Turn  piatrisem  etementer  nem 
potest  quin  mtmerem]  Omnino  ptclrt- 
eem  probo  cum  meo  Colero.  Nam 
die  infantis  lustrico  sive  nominal!, 
quo  nomen  illi  indebatnr,  (*Or«^ia» 
arfipta  Or.  nomlnant,)  Instrandi  par- 
tes proprie  piatricnm  maliercnlarum, 
quae  anus  recoctse.  fneront :  dice- 
banturqne  htoitdierpuu  vel  vtp^i^- 
rpioi.  Festus :  *  Piatrix  dlcebatur  sa- 
cerdos,  qiiK  expiare  erat  solita, 
quam  et  sagam  et  simpulatricem  vo- 
cant.'  ToMbm. 

102  Getoria]  Quod  Oraecis  AAow- 
rp6^s  dicer«tur,  qui  in  nlnis  suis 
assidne  gestitando  alnmnum  nntri- 
caret ;  bine  hoc  loco  outrix  '  geraria' 
vocatnr.  Vernm  fortaise  etiam  le« 
gendum  toraria,  et  torortat  in  Glosiis 
expoiiittir  ^€Parp6^s :  nam  librorom 
scripture   varia,    et  partim  liabent 


2022 


NOTiE   VARIORUM    IN 


ceraria,  partim  ieraria,  Salmai.  Sue- 
ceiuet  ceraria]  Sic  Msb.  node  eelaria, 
gerariay  celUaria  feceruat.  Vide  aa 
faerit,  tuceenset  genera:  turn  ObsU- 
trix  expoitulavit.  Gerara  vel  Gerctrm 
Bacchi  faronls.  Demotthenes  in 
Neaeram :  KcU  roM&ni  odea  cl^XOcr 
oT  M9U  *A0iiPait$Pf  roco&rvr  lWa»r, 
^4pxtTai,  &AX'  4  I'ov  fioffikims  ywif 
i^^picmrt  ria  T§paipas  rhs  ^niptro^as 
roTs  Upo7s,  £t  mox :  "Opms  Ttpeup&p 
'AyurrtCm  jcal  ttfd  leaBapit  xat  kyvii, 
&c.  aSrfi  hroUt  rh  Itph  ravra  jcal  i^- 
ttov  T&f  Ttpaipas,  Vide  Uarpocratio- 
neniy  Poltnceniy  Saidam.  Gronov. 

110  Generi  monumentum  et  sUn] 
Libtri  genus  toam  immortale  red- 
dunt.  Sic  Euripides  *  mares  familias 
columnas'  vocat,  Ipbig.  in  Tanr.  i. 
1.  67.    SrvXol  yhp  oXtcMV  *\ff\  vcuSff 

118  Abduana  ad  extd]  Sacrificio- 
rnin  exta  intelligit ;  quae  *  exta  los- 
tralia '  Maro  Tocat  ^n.  yiii.  qnomm 
partem  Diii  reddebant;  partem  in 
epulatione  comedebant.  Porro  ad- 
hibebantnr  bis  tantnm  carissimi.  TuP' 
neb,  Convifia  rem  sacram  oliro  co- 
mitabantur.  Ant  si  nollent  convi- 
Tinm  celebrare,  e  victims  partes  ad 
amicos  mittebant.  Cafaii6. 

122  NimUque  aperta  tu  nmltum]  Sa- 
nissimum  hunc  locnm,  emtnm  ex  pri- 
mariis  editionibns  a  Camerario,  fcsde 
contaminari  Oruterus  ait  reponendo, 
nimmnque  ad  te  et  iwi  myUum  tides  : 
quod  Don  negat  in  ambobus  mem- 
branaceis  apparere.  Serroonem  tanto 
▼iro  indignissimuro.  Quomodo  sanns« 
ubi  tantum  abeunt  scripti  ?  quaa  illae 
primarifls  editiones  optimis  codicnm 
et  paene  solis  tuto  sequendii  poti- 
ores  ?  perturbatns  his  terricnlis  Pa- 
rens prsesidium  deseruit,  nt  tanto 
facilios  in  aperlo  et  piano  caperetnr : 
faeit  nimioque  et  te  et  laa  muito  vides, 
Sed  non  est  recedendum  aftcriptnrie 
Teterit  elegantia.  Nimie  bona  ratione 
faciuiit  illiy  vel  tu,  vel  facitis  utrim- 
que.    Vel  si  libet  hoc  qnoque  contt- 


noare  cum  sequentibus;  nimisjutta 
de  causa,  vel  nimis  bono  modo  mim' 
nmque  mmUuM  videt  ad  te  et  turn,  hoc 
est,  in  rebus  ad  te  et  tua  pertinenti- 
bus  sapis  plus  qnam  opus  est.  Vide 
Observ.  iv.  10.  Gromov. 

124  SatU  eepiesem  mueriarmm]  Non 
mihi  videtur  quidpiam  raotaudom. 
Sath  eepissem  mueriarum  liberis^  id 
est,  per  liberos,  vel  tu  UberU :  quod 
etiam  potest  reponi.  Nam  m  facile 
intercidit  propter  similitudinem  olti- 
moB  sjllabae  priecedentis  vocaboli, 
mteriarwn*  Salmas. 

125  Cemerem  emori]  Supra  ceteras 
ioeptas  conjectnras  et  explicaliones 
allitom  est  noper :  Censerem  liberos 
meos,  si  baberem,  continuo  in  mortis 
aut  alio  aliqoo  diserimine  versari: 
qusB  tamen  fuerat  Tanbmanni  olUn. 
Sed  vel  ipse  postea  vel  Groterus, 
Censerem  nu  tnori,  hoc  est,  aeqne  male 
me  baberet,  ac  si  ipse  obirero,  andite 
aliquo  liberorum  infortnnio.  Sed  ne 
sic  quidem  veruro  attigit.  Censerem 
emorif  est,  censerem  me  identidem 
mori,  angorem  morti  similem  sentire, 
assidue  cogitans,  cecidissetoe  ebrios 
aut  de  equo  uspiara.  Ut  apod  Ovid. 
Fast.  Ti.  Lucretia :  '  Mens  abit^  et 
morior  quoties  pugoantis  Me  subiL' 
Petronio,  '  sque  lassus  ac  moriens 
Ascyltos.'  Talis  proponitur  Micio 
apud  Terentium  in  Adetphis  1.  1. 
'  Ego,  quia  non  redit  filius,  quae  co- 
gito  ?  Quibus  nunc  sollicitor  rebus  ? 
ne  aut  ille  atserit,  Aut  uspiaro  ceci- 
derit  aut  perfregerit  aliquid.'  Sic 
qnotidie   emorimor   parentes.    Gro- 

MOV. 

127  /fis^itof  puerof]  Insigoiti  di- 
cnntor,  qui  vitio  aliquo,  aut  morbo, 
sen  corporis  sen  animi  notabile^ ;  fere 
semper  in  malam  partem.  Curt.  lib. 
IX.  '  Oenitos  liberos  non  pareiiturn 
arbitrio  tolhint  aluntqne,  sed  eonim 
quibus  spectandi  habitum  inlkniiam 
cura  ntandata  est:  si  quos  insignes 
aut  aliqna  merobrorum  parte  inniiles 
notaverant,  necari  jubent.'  SucUCa- 


PLAUTI   MIL.  OLOR.   ACT.   III.  SO.  1. 


2023 


lig.  e.  26.  *  Insignet  debilitate  aliqaa 
corporis.-  Id.  Ang.  c  86.  '  Senio  tel 
aliqna  corporis  labe  insigoibus.'  Cic. 
de  Leg.  lib.  iii.  '  Deiode  cnm  esset 
cito  enectus,  tanquam  ex  xii.  Taba- 
Itf  insignia  ad  deforniitatem  pner.' 
Sic  *  insignem  diem '  Liv.  lib.  vi.  pro 
infelici  dixit.  Gronoo. 

128  Compemem]  '  Cooipernes '  to- 
cabant  Latini,  qui  genibos  jnnclis  et 
cviiMinft6ow  erant,  OraBcisyor^porcu. 
Festns :  '  Conipernes  nomioantur  ho- 
mines genibos  plus  jnsto  conjnnctis/ 
Nonius  male  iuterpreiatur,  <  qui  Ion* 
gii  sunt  pedibns.'  Gronot* 

I  SI  JE^mfmit  Deo$  paravisse]  JE' 
qanm  fuit,  Deos  fecisse,  ne  omnes 
nno  roodo  viverent:  sed  viri  boni, 
comes,  liberalf  s,  &c.  eisent  locnple- 
tesy  fortnnati,  ac  longaevi:  homines 
contra  improbi,  incommodi,  et  illi* 
berales,  See.  essent  egentes,  infortn- 
aati,  et  brevis  vita?.  JHctmius, 

136  Qui  lejride  ingeniatUM  euei,  ^c] 
Yalg.  ingenuaiui,  sed  scribendnm  in* 
geniatus,  Agell.  xii.  1.  '  Corpusque 
et  animnm  bene  ingeniatis  primordiis 
inchoatnm,  insitivo  degeneriqoe  ali- 
mento  lactis  aiieni  corrumpere.'  Ra- 
rnm  verbum  ingeniari,  ab  ingenio  de- 
dnctnm ;  nt  ab  « anxiiio/  *  aoxiliari.' 
J.  Guiielm. 

140  Eaiet  kii  oaaoxa  vtltor]  Quasi 
dicat :  Si  Dii  longam  vitam  viris  bo- 
nis dedissent,  brevem  improbis ;  fnto- 
rum  fuisse,  nt  esset  renim  ad  victnm 
necessariarom  proventns  vilior.  Ita 
interpretator  Victorios.  Quod  probo. 
Plane  antem  hnic  geminom  est  illod 
adagium  Belgarum,  Si  homines  in- 
solsi  et  insipidi  pane  non  vesceren* 
tor,  vilis  esset  annona.  Boxhom, 

148  Decern  eonHnuo9  immorabitur] 
Verbnm  pottremum  a  Camerario  est. 
Mss.  et  vett.  edd.  eoniinuoe  Ue  atiodo' 
rum  iUa$.  Saracenns,  iteraati  domum 
iitiui,  qnod  admisit  Parens:  postea 
illi  placnit  iiUasli,  Sed  de  hospitio 
agit,  cui  verba  ista  non  conveninnt. 
Academicns  qnoque,  '  Continuos  iti 


aatodornra  illai.'  Forte  verom  est, 
Ffraua  ubi  diet  decern  amiinwe  ugUae 
domum  iliiui,  Oronov. 

162  Meo  remigio  rem  gero]  Id  est, 
illis,  velint  nolint,  parendum  est,  com 
mei  sint.  Aliis  enim  remigibns  for- 
tasse  imperare,  quod  vellem»  invitis 
non  possem  :  none  tero  roeis  remigi- 
bus  et  servis  rem  gero,  qui  roihi  die* 
to  aodientes  esse  coguntnr.  Tumeb* 

164  Nunc  qvod  oecepi^  obeonatum'] 
Notabis  quod  poni  pro  quo;  et  sosti- 
nendo  versui  inteijectam  d:  nam  quod 
occepi  est,  qno  intendi,  quo  ire  volui. 
J.  GuHelm. 

165  CootModMM  obaona]  Id  est,  oe 
magno  sumpln.  Comer* 

167  ProUtario  eermone]  Idest,p]e- 
beio  et  vili.  Proletarii  erant,  qui 
nihil  reip.  exhibebant,  sed  tantnm 
prolem  sufiiciebant ;  iidemqne  tenu* 
issimi  in  plebe  Romana :  auidui  con- 
tra. Agellins  xvi.  10. 

165  Offtm  penitam]  '  Penem '  can- 
dam  vocabani:  nnde  et  offam  pent" 
iam  dicebant  'offam  porcinam  cum 
canda/  Feetue, 

167  DtmidtoH,  dum  uppehmf]  Hsec 
ila  distinguo:  Sed  procumbuut^  et  u 
percelluMtf  dimidiati  dum  appetuui.  Ut 
enim  apnd  Hor.  fastidienn,  et  *  Lan* 
gnidos  in  cubitom  sese  conviva  re- 
ponit;'  ita  contra  inhians  et  imnii- 
ncns  toto  corpore  in  cibnm  procum- 
bebat,  et  a  decoro  illo  habitu  rece- 
debat.  Athen.  Dimidiatum  aliquid  up- 
petere,  est  MrraaBu  els  ri  rdv  wapart' 
Btfiiwuv*  Lips» 

173  Qui  admutiletur  mUen  usque  ca- 
eariaiue]  Qua  sycophantia  miles  quan- 
tumvis  bene  capillatus  usque  ad  cu- 
tem  tondeatnr.  Significat,  se  falla- 
ciam  reperisse,  qua  miles  probe  deci« 
piatnr.  Tumeb, 

174  Hutc  amamti  ac  PAt/ocoatosto] 
Sic  motaverunt,  credo  ex  Camerari- 
anii:  tacent  enim.  In  membranis  ta« 
men  et  vetustissima  edilione  reperio 
ad  PkUocomiuium,  Qnod  mnlto  magis 
ad  gustum  meum :  nam  *  copiaad  ali- 


9024 


NOT£  VARIORUM   IN 


qnid '  est  copia  alievjM.  Sic  infra, 
'  Ut  tese  ad  enm  coDciliartiB.'  Et  in 
prologo  Captiv.  *  oparam  detU  ad 
nottnim  gregem.'  Grvnmf, 

183  Prtfdical/aniiam  ftuun]  Sil«nt 
hie  onin«>t.  Viz  dnbitem  tamco,  qoin 
acripserit  anctor,  Ita^tu  Alextmdri 
juneUtcn  prmdieti  fmnnm  raoM.  Oro- 
sov. 

184  Dtf  ifto  aiattt  catfOimi  wm  aMii* 
Ur%iT\  Verani  eite  interpretationem 
dictunt,  qoan  at  prodidarint  illi,  qui 
Don  tatif  probant :  qnam  mnlti  viri 
mot,  qai  da  ista  (quasi  omaet  mnli* 
eras  ipiios  ament)  cnpiuot  te  noo 
a^otiri.  At  li«c  explicalio  ax  ver- 
bis Plauti  extorqnari  non  potest.  Nee 
sufficit  galeatnm,^  qnod  prsmisarant 
de  Salmasio,  *  de  isto  mentiri/  esse, 
in  ista  re  mentiri.  Nam  '  ista  res ' 
erat  non  mnlieres  qnosvis  alios  amare» 
sed  aemorara  roilitem  se  ab  omni- 
bus matronis  et  meretricibus  adfao- 
tari,  ant  certe  nitro  aactari  militero 
omnes  foeminas.  8i  irotuisset  istnd, 
fariendtim  erat,  JEdepol  qwn  Ukoede 
tpm  ma/It  empiwU  mm  mgmiirier,  Nac 
placeiity  qnas  attnUrnnt  alii,  nempe 
moltos  esse,  qui  velint  iixores  soas 
esse  adnlteras  et  rocBcfaas  nliro  appe- 
tere,  scilicet,  ut  iUis  deprehensis  do- 
tern  loerentnr:  ant  nt  laotiosonle 
ipsi  viverent :  nee  tatisfacinnt  corri* 
gentes.  Videtnr  '  cnpio  te  non  men- 
tiri' forronla  fnista  suspicantis  men- 
daeium  hb  aadire,  atqna  adeo  teetins 
aliqnem  promendaceargurntis.  Non 
dabito,  inqoit,  quin  mnlti  nunc  dice- 
rent  tibi,  '  copio  te  non  mentiri,'  at* 
qne  adeo  mentiri  te  putarent.  (Quid 
ita?  quia  videlicet  tarn  c^rtnro  est 
esse  derisui  omnibus,  nt  viz  verisi- 
mile  sit  bominem  adeo  stulte  sibi 
blandiri  posse.  Vide  inpra  act.  ii. 
sc.  1.)  sed  a  me  tale  nihil  est  qnod 
exspectes  :  ego  ita  esse,  nt  dicia,  te* 
neo  pulcbre.  Grmuno. 

101  Nam  emr  nen  poUM,  qwd  nnlirn 
hmbei]  Quasi  dicat :  Recie  dizi, «  cni 
sapjat  pectus,'  non  'cor;'  quasi  om- 


nes mfillerei  sfnt  eieordas  et  aact- 
tea.  '  Cor '  pro  mente  et  aaplantia 
nsitatna :  bine  *  eordati '  et  '  ezcor- 
des '  el '  vecordes.' 

108  LdMlMS  at,  an  ^<v  nawlKa  tU 
hwta]  Omntna  lattfa  est  Lndoaa  ex- 
perta :  nam  a  partn  lavatioBibna  ani- 
tum  utebantur.  Ostandit  Saaia  Aapb. 
H.  2.  Pobner.  Siecmi]  Palssatrio  mlt 
arortna  *  siccnro  snccidnm:'  linaa, 
non  taman  sneeo  careos  et  exlwns- 
toa :  ideo  *  laccidua,'  ut  Tenat. 
'succi  plenum.'  Itaque  auoaai,  ai« 
niae  spntatrieea,  Ace.  Aliaa  *8k- 
cus '  pro  sobrio  legitor  apnd  Afraal- 
ua,  Planlnm,  Cic.  alios  :  aicat  eon- 
tra  *  roadidos '  et  '  madnlsa,*  pro  e- 
brio.  Ita  etiam  ^p6p  Orsce.  SetJig. 

190  Est  prtaoTM]  Not  eaendavi- 
aus  ex  Mss.  Gamer,  qni  habebant 
prtiBtM<a;  prtaia  emia,  Prmd  aatea 
pro '  prime/  nt '  peregri.'  *  peregre;' 
'fermi/  «  ferae;'  <  prafisctni'  at 
'  prvfisclna,'  et  siailia.  FHase  Lati- 
nis  pro  egregie:  nt  'prime  probe,' 
apnd  Netium  in  Aconttaomeno : '  A- 
contiaomenos  fabnla  eat  priae  pre- 
ba.'  Ita  fere  Orcci  wpdrtw  nsarpant ; 
nt  wpSroi^  sHof ,  ptadfmm  et  jinawie 
forma*  Salroas. 

SOS  Qwnqwt  Aame  arafaa  /neir, 
4'c.]  Lego,  Qwmque  hmme  ■wahm  Fa- 
9tm  nuB  dederii,  ea  pom  mUd.  €Moss. 
'  Favea,  muS/Srmi :  Faveus,  atuj;'  Je« 
venal.  Sat.  vi.  '  Et  faveaa,  cni  det 
aandata,  pnellam.'  ScaUg, 
kmme  analum'J  Camerarins,  hoc  4 
aaimo  ancUkt,  Ma.  et  edd.  vett.  Pm* 
meitf  ant  Fame§ea  amaUtt,  Scaliger 
Fovftp  muB^  Menraius  Famiea,  Nets* 
tras  ego  fero,  sed  vema  aoatelloM 
librarii  esae  existiao,  scribemlna* 
que,  Qvofifiia  km€  aaaina  alaa  mm 
aneiUa  dederii.  Qnod  si  in  Mas.  falC 
Aac,  tolerem,  ut  sit,  ob  hoc :  quia  aei* 
licet  depereat  militaa.  GrmMe, 

210  Ergo  aeeurato  el  propermto]  Maa. 
adcurai  et  proptras.  Lege.  £rge  ad* 
aires  tt  propertt,  epvf  est .-  vel  opu'tt: 
per  intellectna  eonjunclienia.   Mer- 


PLAUTI   MIL.  GLOR.  ACT.   III.  SC.  2k 


2029 


cat,  V.  4.  'Nihil  opa'st  rescbcat.* 
Gnmov. 

215  Per]  Inteijectio  eomprimcii* 
tit,  et  quaii  cam  v«rec«Ddia  silenti- 
um  fibi  aot  alteri  imponentis.  He* 
sychias,  n^,  M  rf  rh  rikos  IxtiF. 
«^Pax  Omcom  eit,  qaaodo  significat 
tantmnmodo/  ait  Prifc.  lib.  xv.  Di- 
philn«,  v^  ri  «^.  Satis  constat, 
'  Paz '  tnm  Qrecuni  esse,  tnm  etiam 
sileatil  esse,  non  admirationis  quod 
voliiDt  qoidam.  Doni  eniia  sibi  si* 
leDliooi  impooebant,  opposite  ad  os 
digito,  tanqnam  nlterins  seroioDem 
procudere  ver^reotar;  aat  cnm,  qass 
dicta  erant,  indicta  vellent ;  ant  cum 
ex  sermone  pressentes  dimittereoti 
torn  vj^  dicebanf.  SeaUg, 

216  Ut  nunc  etiam  kic  ogH]  Senten- 
tiam  comprehenderuot :  Hie,  Peri- 
plectomeDes  nondom  a|»solyit  partes 
snas,  aed  etianmnm  agit,  quad  ipsi 
raandatnn  est  de  invenienda  mnlie- 
re :  id  si  expedierit,  tone  tnsB  eruot 
partes,  oempe  at  abdncas  Philoco- 
masiniB.  Addunt  etiam  recte  ex  me- 
dia bittrioDam  disciplioa,  atqne  adeo 
ex  re  prassenti  sorotam  similitndi* 
neoB.  Sed  errant,  qanm  earn  senten- 
tiaro  qnaerendam  pntant  eraendatio* 
ne,  veluti,  Et  nunc  etiam  kic  agit;  vel 
^fce.  Iff  nunc  etiam  hie  agat.  SatiH  ea 
eolligltnr  ex  integra  veteri  scripture, 
modo  distingnas,  Ut  nune,  etiam  hui 
ugit,  et  rh  ut  nune  acripias  pro  eo  qnod 
dicere  solent,  ut  nune  eet^  Caplias  ad 
Ciceronem  :  *  Com  L.  Domitio,  nt 
nunc  est,  mihi  inimicissimo  bomine/ 
Cicero  ad  Att«  Tfi.  4. '  Sed,  ut  nune 
est»  a«  d.  III.  Nonas  jam  ad  urbem 
cogito.'  Greaer. 

SCBNA  II.  5  Te-  veeut  Paiaetrio] 
Gamer,  alter,  te  voea;  alter,  te  to» 
CO,  Qnod  hand  dubie  verum.  Ut 
a  pad  Livinm,  '  Hannibal  peto  pa- 
rem :'  apnd  Suetooinm,  *  Tantis  re* 
bus  gestis  C.  Caesar  condemnatus  es- 
sera.'  Gfonoe. 

7  Quid  eerbet]  Sic  C«Iins  'sopo- 
rem  sorbilem'  vocat,  in  quo  maxi* 


mua  stertor  effidtnr.  Heroifttfltt. 

8  Sed  quia  ammnnie]  Nihil  hie  mo- 
tanduro,  qnod  fecit  Acidalios.  Ora- 
tio  est  abrupta,  interrnmpente  earn 
PalsBStrione.  Plena  asset,  Sed  quia 
camimile  eat  quod  etertM  qmei  eorbeae : 
idcirco  dixi  sterteatem  Sceledrom 
sorbere.  Bajc&om. 

11  DemUit  nardiai,  tfc.']  Seriben* 
dam»  dimieit  aordiMt  amphoram  eetlo" 
riue:  ita  postnlante  versn.  Nwrdi* 
num  absolnte,  pro  nardino  vino,  aive 
nardo  condito :  nt  *  morrbinum '  pro 
murrlia  condito.  Saimas, 

19  Neque  Ule  hiccaUdum  exhibit]  Cm* 
lidam  bibisse  veteres  tarn  vinara 
qnam    aquam    eep/tofwdkn   indicaot. 

29  AlU  poecam  petitant']  Vinnm  aci* 
dnm  aquae  mixtum  pro  vili  ptebecala 
vBinire  solitum ;  quod  peacam  appal<« 
laverunt.  Et  sicot  '  esca '  pro  cibis, 
ita  *posca'  pro  potibns  est  antiqni* 
tns  nsnrpata  :  '  poscnlenta '  item  pro 
potulentis  legnntur.  Mercur.  Sen* 
tentia  est :  Alii  senroniro  ebrii  suntt 
alii  miscetli  poscaro  hi  bunt.  Ltps. 

89  Si  falea  dixie  hrie]  Pro  laris 
Mss.  vocio  vel  nocio,  unde  coeio  Lip* 
sins.  Fortasais  simplicissimnm  est, 
Si  f idea  dixit,  iMcrie,  excruciabere.  Id 
autem  nomen  «st  pneri,  quicum  con- 
servus  loqniior.  Gronov, 

80  DeUees]  Delicee  legend om  cum 
ntroque  Mss.  qood  idem  esse  cam 
'prodere,'  *  indicare,'  dnobus  locis 
monuit  Marcellns.  In  Olossario  Pa* 
pise :  '  Delieare,  deferre ;  pro  quo 
et  dilicare  dicebaut.'  Ita  enim  ibi 
pro  deUgare  est  legesdum.  BoX' 
Aom. 

32  Ut  It^t  ^KtprMNal]  CamerarianI,' 
ft  promptie.  Scribe,  ^t  promptet.  Et 
est  verbum  Plauii.  Bacchid.  iii.  2. 
*  lUnro  meum  malum  promptare  ma- 
lim  qaam  pecolinm.'  Pseud,  ii.  2. 
<  Siquidem  herole  etiam  supremi 
promptes  thrsanros  Jovts.'  Gron, 

36  Huil  iUecebroeel  capite  eietebae 
cadam]  Huic  ittecebraeo  capite  eiatebae 


2Q26 


MOTi£   VARIORUM  IN 


cadtm.  Ita  editioDet  qaat  yidi,  non 
iUicebroge*  Ex  responio  Lncriooii 
▼idetnr.  legt  debere,  Hinc  iUecebra, 
puMsantem  sUieboM  eadmn:  oam  re* 
f  poDdet  ille,  *  Non  bercle  tun  Utoc 
yalide  qoatiabant  cadi/  Qoo  enim 
hme  respontio  niti  ille  ^wuBomHum 
cadorum  mtm\n\M9U  Panlo  post  e- 
tiam  tequitur,  '  baccbabatiir  bama, 
qqastabant  cadi.'  Salmas.  Hui  iUece- 
brou]  Quia  Mm*  alter,  Hie  iUeeebro 
eafrittf  alter,  Hie  iiU:  eeUbro  capUe, 
admttto  Salnasii  iUeubra^  ut  in 
Trncol.  i.  2.  *Mala  es,  atqne  ea- 
dem,  qaie  soleii,  iniecebra.'  Sed  ma- 
gi9  placet  Hui  qaam  Hinc :  minime 
aatem  faciendnm  qttastantem:  cam 
sit  elegantiisimuni  capite  ritieba$f 
qnod  Horatio  '  invertebai :'  '  Inver* 
tout  AUifanii  vinaria  tota.'  Sticbo : 
'  Qnarovis  de  lubito  vel  cadas  verti 
potest.'  Sed,  inqnit.  Quo  responsio 
Locrionis  ?  At  ne  ibt  quidem  legen- 
dam  puutabant,  sed  casabant  (nam 
Mss.  alter  eestavUf  alter  cassaoal)  aiit 
qutumboHt,  est  id  ipsam,  qnod  priori 
versa  dixit,  capite  sistebantnr.  Nt* 
mirnm  inclinabantur,  evertebantnr. 
GroRoo. 

S7  Non  kereU  tam  ittoe  zalide  can* 
bani  cadi]  I$toc  accipiendum  5firrt- 
Mws:  ut  inielligamus,  eum  gestn  aut 
maon  ostendere,  se  cados  baud  mag- 
no  admodnro  negotio  loco  movisse 
ant  vertisse :  quia  sine  vi  in  Inbrico 
loco  et  levi  impoUu  casabant,  id  est, 
Dotabant  et  inclinabantnr.  QiMsaa- 
btnU  boc  loco  ferri  non  potest.  A 
cadendo,  caiare.  7«me6« 

4S  Bacckabaiur  hama]  Hspc  non 
alio  qnam  ad  vorsuram  iliani  antiqui- 
tns  factitatam,  referenda  sunt:  ut 
sit  sensns:  Hama, id  est,  nrceus,  sive 
bilibris  aquilis  ilia  (ita  enim  ex  sn- 
perioribus  interpretor)  propter  ca- 
dos astitnia  proxime,  baccbabatnr, 
id  est,  Baccharnm  rito  teroetum  in 
se  avariter  ingurgitantinm,  vino  ex 
cadis  mea  comitate  largiter  defuso, 
decies    8»pe   in    die  complebatur. 


Qu«  res  casantet  sen  casaboodoty  id 
est,  cemnom  in  morem  nntantes  ac 
pronos  prorsus  inclinatosqne  (proia- 
de  ac  si  ebrii  forent)  cados  efficle* 
bat.  Douz.  BaeckabatMr  hama]  V.  C 
avia.    Lege,  aula,  Scriver. 

48  Ne  dixeritiM ,  huic]  Alloqnitar 
spectatores,  serroo  aalem  est  impli- 
catos :  talis  enim  videtnr  ordo  ver- 
bornm  esse :  Obsecro  vestram  fideon, 
ne  dixeritis  hero  meo.  Potest  tameo 
et  bic  esse,  Obsecro  vos  per  vestrana 
fidem,  ne  dixeritis  bero  meo,  nt  sob- 
intelligainr  prsepositio  per,  qnod  mi- 
nns  probo.  Lamb. 

56  Sed  Peripleeiamenei,  ^c]  Hie 
Milphidippa,  et  Acroteleutinm,  a  Pe- 
riplectomene  snbornate  Palaestriooia 
mandatn,  procedunt :  qnas  prospi- 
ciens  Palaestrio  bsc  loqnitnr.  Sed 
Periplectomenes  nimis  lepida  forma 
ducit  ronlierem,  qnam  roolierem  ei 
mandavi  nt  duceret.  La«6. 

ScENA  III.  9  Qaita  ^o  mefnutro, 
tfc]  Imo  me  ipsa  destitoo  et  prodo, 
atqne  a  nieis  ipsios  cousiliis  aberro, 
dum  orationem  tnam,  qnse  roe  mora- 
tnr,  ausculto.  Lamb, 

12  Nam  ego  muUoe  tidi]  Nibil  bic 
mntandum.  Comparatio  est  dedncta 
ab  lis  qui  per  ignota  loca  iter  faci- 
unt :  sicut  illi,  si  soli  sint,  si  dncto- 
res  non  babeant,  ssepius  aberrant  a 
recta  via,  priusquam  repertam  ba* 
beant ;  ita  qnl  soli  coosilinm  capinnt, 
saepins  hssitaut,  aberrant  a  recta 
consilii  regiooe,  priusqnam  veram  in- 
veniant.  Boxhorn* 

18  Ergo  istue  metno^  quo  vemit  vobit] 
Puto  scribenduni,  Ergo  istue  mihi  la, 
quo  venit  robis  faciundum  utrumqtit. 
Dixemt  meretrix,  si  quid  mnlieri  fa- 
ciundum sit  male  atque  nialitiose, 
earn  sempiternam  memorism  babcre ; 
ut  contra  oblivioiite  sunt,  si  quid  illis 
faciendum  sit  bene  ac  fideliter.  Re- 
spondet  Periplectomenes,  ergo  ieime 
mihi  tUf  quo  vobis  utrumque  faciendum 
venit.  Id  est,  per  quod  vobis  utrum- 
que venit  faciendum :  utroque  enim 


PLAUTI  MIL.  OLOR.  ACT.  III.  SC.  3. 


a027 


opus'babemai,  at  io  hac  re  ti  qnid 
male  feceri lis,  nieroores  sitis  :  li  quid 
bene,  ut  mcmoriam  ejus  amittatis. 
Nam  id  proderit  mihi,  inqnit,  malitia 
male  qnod  facietit  ambae.  Saimas, 
EgoUtue  metuo,  quoj  Legendnm  est 
quod$  nt  vidit  Acidalius  :  oibil  pne* 
terea  mntandum.  DizeratmeretriXy 
ronlierem,  si  male  sit  faciendnra  et 
roatitioie,  id  meminisse  satis ;  si  bene 
quid  aut  fideliter,  id  facile  oblivisci. 
Hoc pof tremum  captat:  Ergo  istuc 
metuo,  propterea  sollicitosf  sum,  qnod 
venit  vobis  faciendum  ntnimque : 
nempe  et  male  malitioseque,  et  bene 
fideliterqne.  Nam  id  proderit  niihi, 
bene  fideliterqne  factum  erit,  militi 
male  quod  faeietiM  ambtt,  Ita  qnoqne 
recte  Acidalius,  cui  snbserviunt  Mss. 
qui  militia  noo  maUtia,  Oronov. 

21  Pejora  ubi  eonveniunt"]  In  edi- 
tionibns  et  scriptis  legitur,  pfjoribtu 
eonveniunt.  Omnioo  amplector  Aci- 
daiii  conjecturam,  nt  ▼erissimam,  le- 
gentis.  Mala  nulla  est  meretrix,  ne 
pave,  pejora  ibue  eonveniunt*  Mala, 
inquir,  nulla  est  meretrix,  cum  sint 
malis  pejores,  atqne  adeo  pessiroae. 
Ptjora  ibu$  eonveniunt:  ibuM  pro  lis 
ipXauKus,  et  tralaticium.  FormuIsB 
aunt  loquendi  Orscanics,  i<ni  n  ira* 
AoS  K&KKiov,  itrri  rt  B§pfu>v  0€pfuirtpop, 
Ita  negat  malas  simpliciter  meretri- 
ces  esse,  cum  sint  malis  pejores. 
Saimas,  Ptjora  ubi  eonveniunf^  Un- 
decunqoe  sit,  (sed  videtur  esse  a 
Pistorio,  qnam  tamen  ipse  non  in* 
tellexit,)  hsc  lectio  sola  yera  est. 
Nam  qnod  habent  script!,  pejoribus 
eanoeniunty  ant  quod  Acidalius  conji* 
cit,  pejora  Urns  eonveniunt,  patiuntur 
qnidero  sensum  aliqnem,  si  sola  et 
extra  viciniam  snam  consideres :  sed 
ai  totnm  contexture  orationis  inspi- 
cias,  illud  nnicnm,  quod  primnm  po- 
Buimns»  reqniritur.  Ne  formida,  in- 
qnit,  ne  pave,  dure  ne  inscientes  quid 
bonnm  faciamns,  meretrix  nuUa  mala 
eat,  hoc  eat,  male  atque  imprudenter 
rem  gerit,  ubi  eonveniunt  ptjora,  ubi 


male  faciendum  est.  Lftdit  nimirum 
in  ambignitate  rov  mala  est,  qnod  sig- 
nificat,  et  malefica  eat  et  ioscite  facit 
opus.  Gronov. 

26  Pa.  Heus  noster  esto,  tfc]  Ita 
recte  Acidal.  h»c  di!ttinguit,et  Acro- 
teleutio  nnllo  ait  modo  convenire; 
Palsstrioni  optime :  qni  senem  Ian- 
det,  ob  conciliatas  tam  lepidas  mulie- 
ret :  qno  facto,  roolierem  etiam  sa- 
Intet,  &c.  Gruter, 

41  Ubiprobusest  architectus']  Signi- 
ficatnr  per  navem  negotium  de  deci- 
piendo  milite :  per  earinam  commen- 
turn  et  fallacia,  totiui  denique  fabri* 
cae  ratio  etfnndamentnm :  p^r  falrros, 
Peripl.  et  meretrices:  per  architect, 
Palasstrio:  per  materiarium,  mites; 
Lamb, 

46  Materiarius]  Is  dicitnr,  qui  ma- 
teriam,  id  est,  ligna  ad  fabricandnm 
coroparat.  Et  enim  jretr'  i^oj^  Lati- 
nis  materia  pro  ligno  ad  sdifican- 
dnro.  Gloss.  BiSxa,  materia,  Poen.  iv. 
2.98.  Caes.  B.  Civ.  ii.  87.  Idem  lib. 
IV.  *  Quae  naves  gravitsime  adflicts 
erant,  earum  materia  atqne  aBre  ad 
reliquas  reficiendas  utebatnr.'  Tacit. 
Hist.  IT.  23.  '  PerfngsB  captivique 
docebant  strnere  materias  in  modom 
pontis.'  Lib.  v.  20.  <  Egressum  mi- 
ll tern  in  caedendis  materiis  operatom 
turbavere.'  Qnod  ono  verbo  Cssar 
dicit  '  materiare.'  B.  Gall.  lib.  Tii. 
'  Erat  eo  tempore  et  materiari  et  f ru- 
men tari,  et  mnnitiones  fieri  neeesae.' 
Gronov. 

49  CtRctmMiiMi]  Cincinnis,  id  est, 
capillis  crispis  et  calamistratis  comp- 
turn.  Sic  apnd  Cic. '  Cincinnatus  ga« 
neo,  et   cincinnatus  consul.'    Taub. 

62  Potine  ut  hominem  mihi  des?  ^c] 
Quasi  dicat :  Da  mihi  tantum  homi- 
nem :  qnod  ad  cetera  attinet,  otioius 
sis :  ego  cnrabo.  Lamb. 

66  AUa  cura]  Tu  aliam  rem,  sinas 
me  banc  curare.  Ita  loquebantnr,  si 
qnem  de  re  aliqua  aecurum  esse  ju- 
berent. 

61  Probe  Jam  oneratum]  Sic  Mos- 


2028 


NOTiE  VARIORUM   IN 


telUr.  II.  1.  *  sardnam  hnponam  le- 
ni/  id  est,  gravi  cura  ac  molestla 
afiirtaro.  JLa»6. 

65  Daine  abi  se  mulUr  opernm] 
Nnllo  tenso  eit.  daine  ab9  $e  mtUieri 
operamt  Qnis  ferat  ita  loqueDtem, 
ni  rogatuB  quidpiam  facere  promii- 
lis  additit,  ipse  respondeat,  Facltna 
gratis  f  Versos  snnt  septenarii  Hip- 
ponactei,  in  qnibasqnae  ultimam  pr«* 
cedit  syllaba  semper  est  prodncta. 
Ut  statim  in  principio  versnB  finit 
JdUphidippa:  secandos  /aUacios^iie  .* 
qnod  ubi  non  obserfat  Plautos^  ibi 
diias  breves  pro  ona  longa  sobjicits 
lit,  'meminisse  neqaeant,  Indificata 
lepide.'  Ita  hie,  maitcrl  •perom,  nisi 
quis  SurovXA^E/Stis  operam  inalit.  Pa* 
tamiis  aotero  Yocem  nnam,  quae  sen* 
stti  integrando  est,  etcidisse  ob  Itte- 
raram  similitudinem :  qnod  cnm  fac* 
turn  asset,  ex  seholio,  simul  qno  ver- 
sos fnlciretnr,  aliam  irreptisse.  Ilia 
est  rh  nudier:  nam  dixerat  Acrote- 
leotium :  <  detne  ab  se  molier  mo* 
lieri  operam  V  Nempe  cum  praemiom 
pollicitns  asset  senex,  viris,  significat 
ilia,  gratoitam  operam  dare  non  esse 
meretricium,  sed  fceminam  fnmintt, 
id  vero  decere.  Alteram  voeem  cen- 
seo  esse  mittam;  quae  per  se  nulli  rei 
est:  qoare  enira  mUtam  potins  qoam 
'  dabo,'  *  reddam,*  *  referam?*  et  pul- 
chre  tale  quid  intelligitdr.  Scribe 
igitnr,  Quid  tibi  ego  mumerisf  Ac. 
Detne  ab  ee  maUer  mvMeri  operam! 
Oronov. 

66  Confido  eM^fvLiwrum]  Terentins 
Andr.  *  Spero  confore.'  '  Confieri  ' 
Locr.  et  Virg.  Glossas  Papis  :  *  Con* 
fieri,  compleri,  perfici/  Boxkom. 

ACTUS  IV. 
ScENAi.  16  IngenMa^anfeitMcafae' 
ta]  Per  festncam  Miber'  quis  fieri 
potest,  '  ingenons '  non  potest,  nisi 
quis  ante  fuerit.  Est  autem  feetnca 
idem  qnod  *  vindicta,'  nimirum  vir- 
ga  prstoris  mannmittendis  a  lictore 
imponi  solita.  Daaza* 


17  NequeoM  evpidii  tm]  Sie  Cmine* 
rarins.  Mss.  alter,  reeponderet  we- 
queas  capUi  nti :  alter,  responmre  ne- 
gueatqne  oiptl  utu  Lege,  quts  cmpnmt 
iuL  Sic  Sjmmacbns  i.  8.  <  Jansdo- 
dnm  vestri  cnpinnt.'  jSnappoit.  Sie 
teen.  seq.  vs.  68. 

18  Et  nupta  et  vidua']  V.  N.  Sticbo 
i.l. 

21  Ad  tuam]  Ilia  ona  digna  est,  en- 
jos  forma  com  toa  comparetor.  Ad 
hie  comparationem  significat.  Sie 
Ter.  Eon.  <At  nihil  ad  nostram  haoc' 

25  Demaritar] '  Berooritor  te  '  die* 
tnm,  nt  *deperit  te,'  id  est,  perdila 
amat'  Sic  infra  iv.  a.  48.  •  Heras 
meam,  quae  te  demoritor.'  Grano*. 

26  Qua  ettpit]  Sine  interrogationia 
nota  hsc  legenda.  Explet  Palsstrie 
▼ennste  orationem  Pyrgopolimcis. 
Cnpio  hercle,  dixerat  ille,  si  ilia  cm* 
pit.  Addit  hie :  Cupis  iUam  ccrte 
qnae  te  copit.  Nihil  ergo  cam  Aci- 
dalio  mutandnm.  Boxkorm, 

89  Celax]  Vide  notas  Asinar.  ii. 
1.10. 

42  PUheehmet  epinturnieimm]  Qaia 
non  videt  hoc  loco  sptNlanitdam  no- 
men  esse  qnadrnpedis,  tnrpit  figure  ; 
nt  et  'pithecinm,*  Grsci  «-(#i}Mor  et 
iri$iKtoWf  de  homine  et  mnliere  defor* 
mi  ssBpe  osnrpant.  jS>tiilMnitdinB 
igitnr  hoc  Planti  verso  est,  rb  o^St' 
ytowf  quod  genos  simift  est  tnrpicnla 
facie,  et  liquet  in  Graeco  foisse,  wi0k' 
laop  Kol  a^iyyiWy  pt^Amam  et  sptafar- 
nidum.  Alibi  *  clurinnm  pecns'  de 
torpicnlaB  forms  pnelia  dixit,  id  est. 
simiam.  Quod  '  spinturnicem '  qoa 
sphinx  est,  de  ave  qnidam  vetemm 
interpretati  sunt,  ex  eo  factum  vide* 
tnr,  quod  Grseci  alatas  sphinges  ex 
fabnla  ping^bsnt;  qnas^gjptii  sine 
alls,  nt  erant  revera.  SaUnae* 

ScENA  II.-  5  Qui  de  veeperi  vimt 
svo]  Dnse  snnt  explicationes,  Dn* 
rantii,  qui  intelligit  grassatores  noc* 
turnos,  et  Lambini,  qui  sua  quadra 
viventes,  qoibns  domi  victus  est,  nee 


PLAUTI   MIL.  GLOR*  ACT.   IV.  SG.  2. 


2029 


opet  alieoM  ezipr ctant :  qoalei  ple- 
roraqne  Bant  cnriosi  de  rebus  alienis, 
cum  ventri  non  metnant,  %i  sua  in  re 
•nnt  omissiores.  Pejorem  adopt  a- 
rnnt:  nam  verior  baud  dubie  poste- 
rior* Sic  Radeate  i.  8.  *  si  ta  de  il- 
lamm  ccenatums  vesper!  es.'  Hao 
facit  in  TrucoU  i«  8.  *  Nimis  otiosum 
arfoitror  hominem  esse  te.  Di.  Qaia- 
namarbitrare?  As.  Quia  tuo  vesti* 
mento  et  cibo  alienis  rebus  cnraSk' 
Uieronymns  ad  Enstocbinm :  *  Inter  * 
bos  sfl^pe  snnt  jurgia,  qui  sno  viven* 
tes  cibo,  non  patiuntur  se  alicni  esse 
subjectos.'  Gm&v, 

7  Domo  si  ibii,  ^c]  Meadosns  to- 
cas  est.  Scribendum  pnto,  Domo  ti 
ikU  kaCf  dum  hue  traMnhk,  qum  k^int 
capieas  cmrj^vrU  tM^  Seatentia  est : 
Non  mibi  modo,  eed  eC  hers  nie« 
raetao,  si  domo  hae  via  eat,  dum  hue 
ad  militem  Pyrgopolinicem,  cnjosca^ 
piens  corporis  est,  volt  transire. 
j3odra#ra* 

10  Hmtd  cuierem  qiunitmi']  Lntnm 
et  iordes  ad  bone  locnm  adfert,  qni 
tantopere  alios  contemoit.  Legen- 
daro  scilicet,  HiynM  werm/o  wtM^  kind 
cmerts  gmttritat.  At  qaomodo  con- 
▼eoic  huic  orationi  sobjeeta  ratio  f 
^aic  tnim  hqmtwr  hmie  et  nuaimt  $or- 
dide.  An  quia  moKer  aliqna  loque* 
batnr  laute,  necessario  qnsnrebat  mi- 
litem et  servom  militis?  Dein  quas 
simiiitndo  inter  nos  et  cineres  ?  Ve« 
rissimnro  quod  a  Sibero  dat  Tanb- 
mannns,  quo  tanqnam  eluantur  et  ai- 
tidentur,  nt  solent  bodieqne  vasa  ex 
oricbalco  :  qatppe  Jam  sic  tersi  et 
splendidi.  Sed  obnnnciat  Omteras, 
se  ignorare  et  mnltos  cam  ipso  vasa 
ex  oricbalco  nitidari  cioere.  Captavit 
▼ocem  ariekatco  ;  quod  aceeperant  illi 
pro  SBre.  Hoc  igittir  aos  non  com- 
moveat :  viderous  enim  qnotidie.  Ar- 
Dobias  lib.  tii.  '  Lavatio  Denm  ma- 
trisest  bodie.  Sordescunt  eniro  Divi, 
et  ad  sordes  eltiendas  lavaatibns  a- 
qnis  opns  atque  adjnneta  babent  ci- 
iieris  frictione.'   Sed  et  capillos  mn« 


lieres  mtilabant  dnere  :  nnde  '  cini- 
flones  '  et  *  cinerarii.'  Val.  Max. 
II.  1.  Gronov* 

14  OcuUs  tuU  1  Py.  Video  id,  ^v.] 
Pnto  legendum,  Pt.  Video,  idque  ere* 
do  tiin :  Eeevm  hae  eloeutam.  Pa* 
JUom  aulem  aboentemf  Pt.  SubigU 
me  ut  aaiem,  t^c.  Decorum  in  libidi* 
noso  milite  servans  Plantu*,  facit 
eum  ad  conspectnm  ancillulie  statim 
adhinnire:  quem  reprebendens  quasi 
PalsKstrio,  Minime  gentium,  ioqnit^ 
tune  nt  bale  te  des  prinsquam  illam 
absentem  videris  ?  Upe, 

15  Cum  hate  loeuia]  Ita  altimae 
edd.  £x  vestigiis  Mss.  legendnra 
pnto,  Cam  hoc  heutam  iUmn  autuwum 
ahoentemf  ife.  Quasi  dicat :  Cum  ea 
qnsB  jam  dixit  et  de  me  prspdicavit 
ancilla,  heram  dixisse  autnmem,  licet 
absentem,  cnjns  velnt  intcrpres  est 
ancilla,  subigit  me  ancilla  ut  amem. 
Quod  et  de  ancilla  et  hera  accipi  po- 
terat.  Est  enim  ambigna  oratio« 
Plane  id  confirmat,  quod  sequitur 
Palestrionb  responsnm  :  herde 
banc,  id  est,  ancillam,  tn  non  amas- 
sis.  Boxhom.  Lectio  volgata  mibi 
proba  videtur,  qnss  etiam  bsbetur 
in  Mrs.  Camerarii.  Vaticani  codi« 
ces,  nt  ex  mnltis  mibi  constat,  longe 
sunt  deterioris  notss  qnam  illi  Pala« 
tint.  Optimas  aatem  sensus  ex  vnl- 
gata  elicitnr.  Visa  ancilla  ejus  quss 
fingebat  se  amare  militem,  earn  sibi 
adinbescere  is  dicit.  Quid,  inqnit 
Palaestrio,  an  prinnquam  illam  ocniis 
tnis  f  scilicet  videris.  Respondet 
miles,  *  Ideo  id,  quia  credo  tibi,  cnm 
bsec  locutns.'  Non  expeto,  inqnit, 
eam  videre,  quia  facile  credo  tibi  fa* 
lea  esse,  at  narrasti.  Cum  htte  lo- 
eutue,  pro,  cnm  Inec  de  ea  ae  de  ejos 
forma  locntns  es.  Addit  deinde, 
'  nia  autem  absens  adigit  me,  nt 
amem  hercle  banc  quidem.'  Cum 
ilia  absens  tam  amari  digna  sit,  nt 
illam  vis  videri,  subigit  me  ut  eam 
amem  quoque  qnas  ab  ilia  vcnit,  qaam 
iUa  ad  me  misit.    Haec  argutia  fuit 


2080 


MOTiE  VARIORUM  IN 


ttnlti  milttis,  qns  dod  apparet  Id  iii 
lectionibat,  quai  commenti  sunt  Yiri 
docti.  Salmas* 

26  Cedo  rignum,  ti  harrnnc  Baecha' 
mm  es]  Ritns  olMervandns :  et  eit 
allegoria  a  sacrts  Baccbi,  quae  erant 
recondititsima ;  neqoe  olli,  nisi  la- 
crit  ejasdem  inidato,  cognita.  Sic 
Apiil.  io  Apol.  c.  !•  '  Si  qui  forte  ad* 
est  eorundem  iolemDium  mihi  pirti- 
ceps,  tignam  dato/  Aroob.  'syni- 
bola  '  appellat ;  Clem.  AlexaDdrin. 
0vi>^^fwra ;  Apuleiof  etiam  '  memO' 
racnla.'  Tambm.  Ex  hoc  ritn  a  pad 
Min.  Felic  Cecil,  ait  de  Chriatia : 
<  Occultii  se  ootis  et  iosignibos  not* 
cunt.'  Gronov, 

27  Ev  procJwo]  Q.  d.  facillimo  Dog- 
otio  omnem  mihi  rem  apeniiiti. 

SO  iStc]  Acifcriicws.  Et  nota  oratio- 
nem  militi  glorioao  coovenientero. 
Tambm. 

84  Redeo  ad  te]  Ad  Milphidippam 
scilicet. 

46  Pukker]  Erat  cogoomeDtam 
Clodtonimy  quo  distingnebantur  a 
Marcellis  in  gcnte  Claudia,  qui  e- 
rant  plebeii,  non  patricii. 

52  Non  herele  humanum  esl  ergo: 
mam  volturio,  ifcJ]  Mihi  omnis  joci  ar- 
gntia  in  ambiguitate  sententise  vide* 
tnr  consistere.  Ambiguitas  vero  in 
Tocibns  iUis  duabus  est  et  volturio. 
Nam  cum  videatur  dicere,  Volturio 
plus  hnmauitatls  inesse,  quam  glori- 
oso  huic ;  aliud  longe  diversnm  salse 
signt6cat,  prironm  Ui  casn  rod  volhurio 
cornice  Indens,  qui  tametsi  pro  da- 
tivo  positns  existimari  ppssit,  tanien 
nominandi  casus  intelligendos;  ut  sit, 
voUuriOf  9oUwwtt$^  (Sic  <  lanio '  et 
'lanius;'  sic  Mongnrio'  et  *  Jonga- 
rius;'  aliaqne  multa.)  Deinde  eei 
baud  qnldem  pertractate  ant  simpli. 
citer,  venim  pro  edU  positum  acci- 
pere  debemus:  innaitque,  yultorium 
plus  human!,  Id  est,  humans  carnis 
(interim  dum  in  cadaveribus  depas- 
cendis  deditus  est)  rostro  vellicatim 
carpere,  quam  Pyrgppolinicem  posii* 


dere:  sententia  nimise  ▼eriaimiUtn- 
dinis  ergo,  qaam?is  nrbana  ^el  ridi- 
cula  potius.  Doaz. 

58  DeiuU  kuU]  Scil.  PaUaatriwi. 
Qui  porro]  Scil.  tibi  traderet. 

67  Hmcverri]  Porco  non  castrate; 
eoi  opponitnr '  majalis.' 

68  Non  hie  tuo  semtata  qnam^mm 
parcMiam,  ifcJ]  Porcolam  ani  seaiais 
hie  verres  admissarins  participant. 
Lncr.  lib.  ifi.  '  suo  cum  semine  se- 
minioqne/  Semimnm  hie  et  semen 
et  proles  esse  potest.  Twmelh 

'  74  Qatd  egot  ui  sublecto  o$]  Quam 
seite  ei  palpando  os  demoleeo?  V. 
N.  Cas.  V.  4. 

79  Qu$d  qua  te  uoW]  Ita  restitni 
•X  ambigua  scriptnra  Mss.  sec.  Qaatf 
ipee  vuU  eandem.  Alter,  Quodque  te 
voU  eadem.  Gmter.  . 

82  Hue  aba  te  averti]  Pro  illis  ob 
earn  eaueam  hue  abe  te  anorti^  ana  Ut- 
tera  adjecta  putem  legend um^  ob  earn 
eauiomhuncabeteaoorti,  Ideat^hnnc 
militem,  abs  te  avorti,  at  poasem  tibi 
hec  dicere  secreto.  Salmae. 

85  Meri  beUatores]  itfendii*  qaid  sit, 
ant  eo  nt  veteres  asi,  paucos  reperias» 
qui  iotelligant ;  nullum,  qui  explica- 
rit.  Potant  ynlgo  nihil  ease  alind 
quam '  solus  ;*  et  errant.  Menu  igi- 
tnr  a  liogusB  Latins  auctoribns  poni* 
tnr  pro  Tero,  prsestanti;  non  ficto, 
ant  simnlata:  pro  insigni,  vehementt. 
Ita  'mernm  lac'  in  Lucret.  est  re- 
cens,.bonum,  pnrnm  pulaoiqae.  Cic 
'  scelera  mera  loquuntor.*  Idem, 
*  moras  proscriptiones,  roeros  Sullaa 
attendere.'  litem,  '  meram  bilem, 
mera  monstra  nnnciare :  meros  prin- 
cipes  e  sohola  Isocratis  exiisse:'  qnera 
lochm  tentarnnt  scioli.  '  Meros  bel- 
latores'  dixit  Plautus.  Hoc  antem 
totnm  a  Qraecis  sumptura  est,  apod 
qnos  admirabtli  venustate  htcpeer^s  po- 
nitur:  &ic/wros  hfty^^  &«paToi^ifKv8os»  &c. 
G\fan» 

92  Viva"]  *l8i«m<r/i^s  hominis  ab  all- 
qua  re  abhorrentis.  Com  enim  mo- 
lestam  sibi  fuisse  alicnjus  gamilita? 


PLAUTI   MIL.  GLOR.  ACT.    IV.  SC.  4. 


2081 


tern  Tolebint  indicare,  dieebant  te 
adeo  Mue  enectoa.  Sic  Horat'ms 
metait,  ne  a  sno  illo  garrolo  eiiece« 
tvr.  Ita  HiMvTQv  sive  morhum  sibi  esse 
dieebant  rem  audita  noletiam.  So- 
phocles, dS/Aot  Odiwros  flip  rdJ?  iuco6§uf. 
Cicero  tspe  *  mortis  instar  putare/ 
See,  Coiaub. 

96  Ut  eor  ei  taUof]  Id  gerroannm 
eenseo :  nt  ailudat  ancilla  ad  idi  qood 
aerros  dlxerat,  'cordate;'  in  amore 
antem  ▼ebemeoti  cor  sabsilire  solet. 
Lips. 

101  Jube  maturate  Warn]  *  Maturate 
properare'  est  fettiaationis  modera- 
te, nt '  lente  festinare/  tardioris  ma- 
torattonii,  qood  commendabat  Aa- 
gnatnt  c.  S6.  Saeton.  Mercer, 

ScBKA  III.  8  Tempua  maximum]  Id 
•8t»  nitimnm,  post  qnod  nnlla  saper- 
est  alia  occatio  id  agendi,  de  qoo  agi- 
tar.  Tacitas  Agric.  '  Imponite  ex- 
peditionibas  magnum  diem :'  *  Mag- 
aara  diem,'  hoc  est,  nltinom,  sopre- 
raam.  Boxhom. 

18  Eequid  fortii  fri$a  eH]  Qnare 
pmker  inspiretur,  ratio  declarat.  Fnit 
•nini  Grsecum  «oX^x*i^>  ^^  est,/orlu: 
sic  omnium  doetissimns  poeta^n.Tii. 
666. '  Satus  Hercnle  pnlcro  Pnlcer  A- 
Tentlnns.'  Igitnr  Romani,  qui  omnia 
ponerent  In  fortitndine,  enm  demom 
bonnm  et  formosum  potarunt,  qui  es- 
set  fortif.  Itaque  fortis  quoqoe  pro 
polcro  positom  est  apud  Plantnm  hoc 
loco,  neque  sine  ratione :  ezemplo 
enim  Onrcornm  factum  est,  qui  xa- 
A^  »qne  et/onno<Hin  et  bonum  signi- 
ficarnnt:  at  bonus,  fortis  est;  mains 
antem  xan^f,  imbellis :  undo  *caculae/ 
qni  in  D«mero  militom  non  essent, 
ira^  rh  x^*<^^t  qnod  est  cedere: 
Xiffo  Tv9t(hi.  Sealiger.  Vide  etiam 
notes  Bacch.  ii.  2. 

S8  Per  graliam  bonam  abeat]  Sic 
JC.  dicunt,  matrimonium  dissolvi  de- 
lta gratia:  brya$f  x^h  ^^"^^  venia, 
amieabiU  seporoHeaf,  fitr*  tbkSyov  ai- 
rioM :  tine  querela,  Hvw  lUyu^s, 

S7  Dmutarel    Id  est>  alius  esse 


qnam  qnalero  eum  esse  dodam  dizi. 
TaMJbman. 

ScBNA  IV.  4  Quieaimwmnmdig' 
nus\  Tautnm  abest,  nt  architect!  no- 
men  merear,  tecum  comparatns;  nt 
dignus  non  sim,  qni  palum  figam  in 
parietem :  quod  tamen  quivis  potest, 
etiaro  architecturs  iroperitus. 

6  Dfranctaovt/]  Vide  notes  Capt 
ui.  4.  108. 

12  Se  at  abeaJtl  Sic  in  Prologo  Mer- 
catoris,  *  Quern  navi  abire  vetai. ' 
Frnstra  ergo  ille  coojector,  sed  ut 
abeat,  Gronoy. 

17  Poterit  hou$]  Lando  judicium 
Jani  Gull,  qui  bwariyfi^  coUocat 
post  hffui.  Nihil  hnjns  rei,  inquit, 
qnam  strnimus,  confici  poterit,  qi- 
hilque  hnjns  auferri,  si  miles  doles 
olfecerit:  qnare  nunc  cum  maxime 
dolis  utendnm  est  cante.  Acidal* 

SO  NiH  modo  mmm  kae]  Scil.  ad- 
das  velim.  JEdet  dieae  datatee  tmui] 
Ex  quo  factum,  ut,  soluto  jam  ma- 
trimonio,  ad  te  reversal  fuerint 

S8  ExpoHtum]  V.  N.  Asin.  t.  8. 

48  CtfMfieiii]  Caasui,  pilens  latas 
oras  ac  marglnes  habens,  ad  prohK 
bendum  solis  sstnre :  a  icaUt,  taceado, 
are.  Val.  Max.  T.  1.  '  Cansea,  qua 
▼elatnm  caput  sunm  more  Macedo- 
nnm  habebat,  texit.'  Suidas:  Kat^• 
iHa,  c25or  irikov  fiapfiapucov,  Et  note- 
tur  habitus  naneleri.  Culdtam]  To* 
menta  proprie  sunt  ex  ciliciis  pilis: 
bcrram  vnlgo  vocamos :  lis  igitnr  to- 
mentis  ant  ciliciis  pilis  implebant 
culcitas.  Tamen  olim,  nt  etiam  ho- 
die,  culcitae  inferciebantnr  acere,  et 
glumis  spicamm.  Et  qnicqnid  omen- 
to  inculcabant,  vocabant  *  cnlcitam :' 
nude  ei  nomen.  Itaque'  *  centunco- 
Inm,*  qnod  Diosc.  vUerifut  vocat,  Id 
est,  pa^rtKam,  cnlcitam  appellat  hie 
Plautus.  SeaHger,  Jnbet  nt  ocnil  ▼!• 
tiom  simulet:  nam  id  genus  homi- 
Bum  lanenm  panicnium  oculis  pras- 
tendebat:  qni  mos  etiaro  hodie  obti^ 
net;  dicebantnrqne  Manoculi.'  Fes- 
tns :  *  Lanocnlns,  qni  lana  tegit  ocn- 


203? 


NOTifi  VARIORUM   IN 


li  vitiam.'  Meur$^ 

44  Exaffilato2  Recte  te  babel,  cx- 
papUUUo  brachio:  qoain  scrip tiiram 
etiam  agnoicit  breviator  Festi  bU 
verbis:  * ExpupiliMto  braehio,  exerto, 
qiiod  com  fit,  papilla  nudatar.*  Quod 
in  quibusdain  veteribus  glossis  ac  li* 
bris  legitur,  tafaflUaUt  ex  meiido  e«t» 
at  enm  'trofapnm'  pro  '  tropaeum ' 
scribitiir.  Apiid  Placidum  in  Olos* 
ais  scribitur  tafnfilUdo  pro  expapU' 
UUo,  A  pud  ennHem  Festi  abbre«> 
viatorem  effafilotum  corrapte  pro 
eodem  kgitar, ,  qnod  a  *  filo '  de* 
doeit,  quod  omnes  '  exerto  bracbio 
anot  exfilati,  id  eat,  extra  Teatiiuen- 
torn  filo  contextum.'  Qaod  ineptam 
mibi  videtar.  Non  enim  effk/Uaium 
potest  dednci  a  filo,  nisi  legator  <»- 
^jfiUtium,  In  eadeia  significationa 
potitnm  apud  eondem  reperitor  '  ex* 
infuUtum/  'exinfulabat/  inqnit,  'ex- 
ertabat.  lofalas  enim  sace rdotain  fi* 
lamenta  yocabant.'  SaUniu* 

62  Picturm]  Fallacrae  in  mtlitem 
strnendae  descriptio.  Lamb. 

60  Cekbretq>udn9i]  C«/e6er  in  non- 
DuUis  veteribus  glossis  expouitur, 
'  prior,'  'prJiBus.'  Vultergo,  prinio 
loco  sibi  esse  iniperinm  PalaBsUio«- 
nis.  Sed  an  male  legeretnr,  celerei 
Quasi  dicat :  Nos  tibi  imperanti  ne- 
qnaquam  in  mora  fatnrisumas:  ce- 
leriter  toom  prccipientis  iotperiuia 
exseqiieninn  Cogitent  aruditi.  Bos> 
horn, 

ScBNAv.  4  Ut  lenta  materkafuU] 
Veruni  quidem  est,  Untum  Latine 
nonuunquam  dici,  quod  flexibile  et 
aequax  e^it.  Recte  Papiaa  in  Glos- 
sis :  *  Lentnm,  moUe,  tenue,  et  qnid^ 
quid  flexibile  est.'  Sed  nemo  facile 
verum  esse  credat,  qnod  tanen  est 
verissimom,  postremoA  Planii  inter- 
pretes  lenta  ea  significatione  bic  ac- 
cepisse.  Miseret  me  ajSA^/ot.  Qnan*- 
to  rectins  Lambinns?  Ut  longuro 
negotinm  fuit !  Nee  alind  voluisse 
Plautum,  versicalus  proximus  satis 
nstendit.  B^xkom,    Ut  foi<a  maUrkt 


/kU]  *•  Lenta  matwiet '  eat  qas  tatde 
expeditar.  Sic  Cicero:  'TencriaiU 
la  lentum  negotinm :'  qnod  recte  ad« 
hibuerant  interpretes*  Sed  adjeea* 
rant  alia  qnas  pamm  bnc  faclant* 
Graaav. 

10  Opprctsi<]  Perricity  nt  te  ae* 
cum  abdnceret. 

ScBMA  VI.  6  LuMim^  4r».]  SeaU 
temere  interpolatam  a  doctia  viriai 
cnm  sit  probissimnm.  Nam  'aaeo' 
at  *  saqnor '  antiqni  pro  *  dieata ' 
osnrpabant :  bine  *  sequester '  et '  in- 
aequo/  LIviot  Andronk.  *  Inseqae, 
Muaa,  vimm  varaotmn.'  Ovid.  Mat* 
XIII.  *  Refer,  o  aarisstma,  dixit :  Ne* 
ve  toi  canssam  tege,  snm  tibI  fida, 
doloris.  Nereis  bis  contra  reaeeata 
Cratside  natam  eat/  Dixit  *rese* 
qui,'  nt  Sabini  '  raloqni.'  MtrnrOu. 
Sio  etiam  Liviat  de  Cicerone :  *  VIr 
acer,  magnos,  memorabilia  fftit,  at 
in  ejos  landes  aequendas  Cicerone 
landatore  opns  fuerit.'  Et  OvkL 
Metam.  viii.  865.  <  lUa  Del  minea 
bene  cedere  aensit,  et  a  se  8e  qasri 
gaodens,  his  est  resecnta  gaaden* 
tern.'  Id  est,  respondit.  Hoc  a 
Oneco  fovtr^  iuh  fumaau  Dicttnr  an* 
tem  poetice  $<nroftmt,  pro  Mw^iuu,  et 
law  vel  l^irv,/ecto  oli^aem  aj^^at,  qnod 
faciunt  qui  prsBenat  seqnentibns ;  aie 
qui  alicni  verbis  praeeoat,  quasi  die* 
tantes  lirmy  diennfor.  Latini  vete* 
rea  Mnsequere '  dixernnt.  VideOell. 
Jiviii.  9.  Grsa^. 

10  Ptr  epiiMam^  mid  per  maacwai] 
Nescio  cor  viri  ernditi  regtm  hie  diei 
velint  aoT*  i^oyiiw  regem  Pcrsamaa. 
Regea.ant  regie  potestate,  omnca  per 
epistolam,  aut  per  fere  annoinm  adi* 
bantur.  Taeit.  Annal.  iv.  deTibe* 
rio :  '  Moris  quippe  torn  erat,  qnan- 
quam  pnpsentem,  scripto  adire.'  A* 
puleius  de  Dee  Socratis  t  '  Inter 
homines,  qui  fortnnae  monere  opu* 
lentia  elatus,  et  naqae  ad  regni  mute* 
bilem  snggeatum  et  peodnliun  trtbo* 
nal  evectus  eat*  raro  aditur,  et  hrnge 
remotia  arbitris  in  qnibotdam  digai- 


PLAUTI    MIL.  GLOR.   ACT.  IT.  SC.  8. 


soaa 


tctis  sua  ptnetralibiia  degit/  Sic 
et  nmjettati  et  necnritati  consoli  ere« 
^•batar.  BoaKb^m.  QmH  regem]  Re* 
g€M  bic  dieit  Plantos  kot'  iUxk^ 
regem  Persainnii  qaem  per  episto* 
lam  aat  per  ntintiani  adibant :  nt 
vnlgo  ootom.  In  hoe  autem  'EXAii* 
wifft :  oam  Orasei  Par4\4a  iatk&s  rhf 
n^ipoip  appellabaDt.  Sed  et  /A^yaa 
0unk^  dicebator.  Scio  lamen  rige$ 
dictot  ir?^mffl9vs  mmi  wtftd/to^as:  sed 
hie  aeUvm  locum  habebunt.  Bm* 
aoa. 

86  C0nseiaemmUtmii]  Hoeiptotam- 
naai  pne  te  fert  amorli  veheiBeo* 
tiam.  Eodenqne  roioio  fceminaB  he* 
rtdipeUi,  a  Simooe  Begleetas,  idinan- 
tnr  sibi  se  illatnras  necein,  at  refer! 
LaHaani  in  Somnio. 

19  Exipecid]  *  Ezpectare  diqnem ' 
est  ad  aliennm  arbitrlnni  ae  eoonpo*. 
nere,  ana  trmpora  ex  temporibna  al» 
teriaa  ditpoaere.  Sie  MoitelK  i.  S« 
SI.  infra  iv.  0.  0.  Poen.  i.  2.  14ih 
Nte  aecni  Tereot.  Eonnch.  i.  8. '  Me 
aomnioBk  me  expectet,  dc  me  cogitea.' 
GraiiMH 

S8  Pibaoat  LmMo]  Qmem  periNte 
amavit  Sappho  :  et  ob  cnjnt  ia  Sici« 
lia  turn  peregrinaatis  amorem,  ex 
Leneate  Epiri  prooiontorio  In  aMre 
pnaeipitera  aese  jacta?it.  Cnjos  epl- 
atel.  molliss.  legere  est  apnd  Orid. 
namero  zxi. 

M  £o  mtro]  Loqnitar  non  at  qoas 
hitroity  sed  qnas  gestit  introire.  Ita 
anpra  dixit  miles,  '  properando  ex* 
cmclort'  non  qnod  properaret  re* 
apse,  sed  qnod  vellet.  Non  ipsa 
Acrotelentiura  it,  sed  ire  ancillam 
jiibct,  ipsa  interim  ire  gestit.  Aci* 
daliom  ergo  vulgatam  lectionem  in* 
cusantem  mntaatemqne  non  aadio. 
Bpxham. 

41  Nam  odare  lumim  $ent.']  Ita  Mss. 
*  Ssgax  nasam,'  Carcol.  i.  S. 

60  iVepos  mtm  Vmerii]  Hsee  enim 
formosos  et  fortnnatos  atqne  adeo 
vennstos  facit  amatores.  Vide  infra 
act,  V. 


66  Limgnam  oadi  protidmrnl]  Ele- 
ganter.  Nam  in  amore,  com  ocall 
cnpide,  quod  amant,  iotnentnr  ;  noo 
•olom  mens,  sed  etiam  lingna  obma* 
tescit :  ita  fit,  nt  qoasi  prsecipi  et  prss-' 
cidi  Yerbaab  adspectn  irideantur.  JUpt. 

67  Omotu  ihaUumo]  Id  est,  mari- 
ne. Supra  seen.  iv.  dixit,  *  omatn 
nanclerlco.' 

ScENA  Til.  6  Miitojim]  Ita  resti- 
tuo  f  Mss.  Objicit  Acbilli,  quod  desi* 
dens  apod  naves  6r«corum,  civiura 
pernitiem  non  averteret.  Graf^. 

10  Qum  mtra  e$t  ttque  mora]  Mimn 
sane  postremis  Plant!  interpretibna 
ptaenisse  Palmerii  seAtentiara.  tra- 
dentis  bIc  medio  verso  mera  longa 
priore  poni,  itemqne  significare  qnod 
sfalfa.  Momm  ilhid  plane  et  stoli* 
dnm  est.  ilfara  vocabnlnm  identidem 
hie  repetitnm,  idem  significat.  Sen- 
tentia  ▼ennstissima  est.  Mulier,  dnm 
morator  semper,  ex  ipsa  mora  nata 
videtnr.  Si  qos  ronlieris  caossamora 
sit,  major  vutgo  creditor,  qnam  qnsK, 
licet  non  sit  minor,  viri,  ant  alterios 
alicnjns  rei  gratia  affertnr.  Boxkom. 

86  ATom  ti  abtHimii$im  amare]  Jo- 
ens  elegantissimos,  et  Plaatino  dig- 
nisslmtis  ingenio.  Nam  cum  Plensi- 
des  oenlnm  sibi  levom,  ne  agnosce- 
retar,  obligasset ;  interrogatns  a  mi- 
lite,  cnr  id  faceret,  nrbanissime  re- 
spondet,  se  id  maris  eaussa  facerc. 
Nam,  inqnit,  si  a  mare  abstinoissem, 
eo  aeqae  atqne  altero  uterer.  Lodic 
antem  miliiem  ambignitate  vocabnli: 
cum  enim  dicere  videatnr  doabns  to- 
cibns.  Si  a  mare  abstinirissem ;  non 
id  dicit ;  sed  si  omore  abstinnissem  : 
revere  enim  amor  ipsi  in  canssa  foe- 
rat,  nt  eo  ocnlo  minus  nteretor;  aut 
saltem  ita  fingeret.  Mare  sutem  sex- 
to caso  nsitatnm.  Ovidios :  *  Liby- 
co  de  mare  carpet  aquam.'  Idem 
Trist.  III.  8.  *  Exigonm  pleno  de  ma- 
re carpat  aqnse.'  Et  de  Ponto  it* 
6. '  Enxino  de  mare  vertet  iter.'  JIfa- 
ret. 

ScBMA  Till.  14  Neqaeo]  M<echa  hie 


D^.  et  Var.  Clot. 


Piaui. 


6  N 


2034 


MOTA  VARIORUM  IK 


•8f ,  ant  potios  adoltera,  Lambioi  io- 
ferpretatio.  LegttimiM  sensus  lalU 
est:  Cnm  ipse  diceret  miles*  oimis 
•aoi  flere;  ilia  hoc  ait:  Nod  potae 
Diinis  M  flere,  abt  iilam  talen  vimin 
videat  oiUno ;  et  cogitet  anplitu 
BOD  yideDdani.  AciM* 

20  Tene  mMlierem]  Cam  enim  Phi- 
locomasium  se  exanimatam  esse  si* 
malaret,  Palestrio  hortatar  militem 
ant  Plensid.  at  earn  retioeat ;  oe  ad 
terram  gravi  easu  allidatar.  Xomfr. 

28  Pa.  Mah  menm:  ne  inUrvenerii 
f«tfSo,  dam  renpiteU]  Noa  yideo,  qao* 
modo  rh  mtrmm  hie  locam  habere  pos« 
ait.  Itaqae  ejicieadam  censeo,  ot 
tpurinm ;  pnetertim  quia  Ornteroa 
affirmat  voeis  aieri  nnllum  ezstare 
vestigium  in  libris  Mss.  babent  illi, 
wuth  m  intinenerU  qtuuo  dum  rempU* 
eit:  qasB  baud  dobie  vera  est  lectio. 
Sententia  est:  Cam  Pbilocomasium 
taa  caassa  animi  deliquiom  passa  sit, 
ae  ioterveoias,  dom  malo,  dam  a  de* 
liqoio  resipiscit,  et  ad  se  redit;  ne 
tc  coDspecto  iteram  anino  linqaatar. 
Boxkonu  In  Mss.  neqae  menon  est, 
neqae  ipa,  qa»  in  valgatis.  Et.  fa- 
cile admitto  scriptaram  veterem;  sed 
tam  ffw/o  inUrwnirtf  qaam  wmIo  ren* 
jn$pere  displicel.  Fingit  servus,  qaam 
nescio  qaid  se  inalle  vellet  dicere,in* 
terrnmpi  orationem  suam,  dam  acce- 
dit  miles,  et  ipse  eam  properat  mo* 
nere,  ne  quia  conspectas  ejus  mulie- 
rem  exaoimarit  dolore  discidii,  rursns 
illi  se  offerat  miles,  priosqnam  ad  se 
redierit,*ne  prorsns  moriatur :  revera 
autem  sentit,  malle  abesse  militem, 
ne  mimos  patefiaL  Gtwmv* 

26  Spinaretj  <m  aon.  Py.  Awrem 
admotam  oportuif}  Mihi  proba  videtur 
lectio  Oroterianae  editionis,dacrfiii  od* 
molam  oportuiif  stve  ex  libris  ilia  sit, 
si?e  ex  conjectura.  Pbilocomasium 
siroulaverat  animi  deliqnium.  Ex  ea 
occasione  oscnlabatur  eam  Pleosides* 
iabralabris  ejus  jungens.  Non  pla* 
cere  hoc  sibi  ait  miles,  qui  jam  sa* 
•picabatnr  aliad  agi  qaam  quod  simo- 


labatnr.  Ut  excnsaret  fiictam  Pks« 
sides  ac  tegeret,  dicit  se  teotaaae  apl- 
raret  an  non.  Respondet  miles,  nam 
persona  ejus  bic  reponenda  estyaaroB 
adm$tam  opartuU*  Si  hoc  tewtare  «o- 
lebas,  oportait  anrem  admotam  ori 
ejus,  non  os  nee  labra.  Sslmas. 

84  iMXudoe]  Philocomasiam,  taii- 
qnam  ad  se  rediens,  et  laccm  diel, 
cnjos  osuram  Tidebatur  amtsisae^  re* 
▼isens,  hsec  loquitur:  quod  solemnc 
iis,  qui  ex  deliquio  animi  sibi  raatito- 
nntnr.  iMmb, 

80  Nm  §eeuHdMm/erre]  *  Secondam 
ferri '  dicuntur,  quK  a  serris  sectato- 
ribns  femntnr :  ipsiqne  poeri  a  pedi« 
bus,  *  secundum  ire,'  Amph.  ii.  1« 
Palmer. 

47  Uau  wuJu]  Lalet  insigoe  men- 
dam  :  nam  membrans  concorditer 
Jboram ;  tantum  agnoscitur.  Et  Tero 
b»c  vox  suspirioso  cum  fletn  eie* 
renda :  ant  aliud  quid  exoogitandofls. 
QruUr. 

60  Am$i  ommem  lihidinem]  Ridicnle 
voluntatem  aot  rationem  dixit  *  libi* 
dinem :'  nam  *  libido '  est  ratims 
expers  voluntas.  Lamb.  Latet  hie 
jocus  a  nemine  auimadversos.  Miles 
hortabatnr  Palestrionem,  postqnam 
cam  scorto  Pbilocomasio  abiret,  at 
bene  se  gereret,  prout  deceret  firngi 
servum :  iUe  neqniter  Indit,  tanqoam 
de  Venere  loqueretur,  respondetqoe, 
non  posse  se;  amisiiseenim  omnem 
libidinem*  Fait  autem  Rome  *  Ve- 
nus Frngi,'  cnjus  templnm  Frudnal 
sive  Froginal,  apud  Festum,dcc.  Ve- 
nus vero  Frugi  ea  est,  qnam  veteres 
honcstis  amoribus  prvsidere  crede* 
bant :  quam  Obpuflaif  Gr.  nominabant. 
JUeurs. 

68  Ne  me  desera$]  Ut  mibi  victnm 
et  cultom  prsebeas.  Latnb,  Ntn  e$t 
ffuvm]  Scilicet,  bene  meritos  dese- 
rere.  Lamb, 

67  Sdee:  tmo,4>c.]  Non  aliud  poto 
mntandum  in  hoc  versa,  nisi  quod, 
interrogatione  scribendum :  ScUt  una 
hodie  verumfactiifaxo  post  dUe$,magi$» 


PLAUTI   MIL.  OLOR.   ACT.  V. 


9085 


Qaem  bodie  Temn  ette  conperUtI, 
fazo  magU  posUa  iU  esse  factis  di- 
ee«.  Vervm,  id  est  verikM|iiiiiii  et  ve- 
raeen.  Atqoe  ita  accipiendam  etiam 
ID  praicedente  ▼ersn :  *  Scio,  et  per- 
spexi  laepe  veram,  cqid  antebac,  tom 
bodie  magls/  Ut  apod  Terentiam, 
'  ▼eram  sciai.'  SdlmoB*  ScU$:  imo 
k»di$]  Nibil  mmari  ¥61101.  Primam 
ScieM,  ioqnit,  scilicet  com  tempore^ 
qnani  tibi  fidelii  fnerim.  Postea  boc 
qaati  corrifens:  imo  kodU,  vel  boc 
ipso  die,  id  verum  factum  esse  pMi  di» 
€t$  MMfw.  Et  plane  coDtrarium  seotit 
aervns  ei,  qnod  nilet  patat.  Ezpe- 
rietor  enim  nibil  infideliat  illo  tibi 
servo  fnisse.  Gronoo. 

ScENA  iz.  12  In  9l9iu  itak  tenex] 
Facete  allodit  ad  mod  am,  quo  gladi* 
atorea  ae  componebant,  et  coUigebant 
in  arma,  intigni  eura  aai  defendendi, 
alterioa  petendi.  Qoam  ex  arte  po« 
aitaram  vocabant  *  statum.'  Sic  Pe- 
troD.  de  ana  :  '  statom  prmliantis 
oomponit :'  bine  illod, '  stare  in  sta- 
tn,'  '  stare  in  gradu/  Petron.  *Ego 
Intorto  circa  bracbiam  pallio,  com- 
potni  ad  prsKliandam  gradnm.'  Al- 
lasit  D.  Hieronymns  ad  Demetr. 
'  Qnasi  in  procincta  et  acie  stemns 
semper  ad  pngnam.  Vult  nos  loco 
movere  bostis,  et  de  gradu  decedere : 
sed  solidanda  sunt  vestigia.'  Loci* 
fer.  Caralit.  <  Vovimos  Cbristiani, 
nee  prosperis  nee  adrersis  de  gradn 
dimoveri.'  Lips. 

ACTUS  V, 

e  Ut  faeiam']  Ut  faciam  ei  pendere 
abdomen,  sen  candam  salacem,  (nam 
bane  forte,  qoae  stat  in  imo  ventre, 
per  abdomen  significat)  qaemadmo- 
dum  pendent  poero  in  collo  crepon* 
dia.  Victor, 

7  Ca.  Haadcitominimfro]  Pessime 
hoc  vnlgo  interpungitor.  Ait,  Non- 
dom  periisti :  nomero  boc  dicis :  prae- 
matore  periisse  te  dicis,  prssot  per- 
ibis.  AcidaL  Nrnnero"]  Numero,  pro 
*'  nimium  cito,'  cor  dictum  sit  anti- 


qnitQS,  patet  e  Macrob.  K  ii.  nbi  scri* 
bitar,  *  His  geometricis  rationibos 
applicator  natora  nnmerornra.  Et 
BloWb  ponctom  potator;  qnia  sicot 
ponctum  corpus  non  est,  sed  ex  ae 
facit  corpora;  ita  Motfha  numerus 
esse  non  dicitor,  sed  origo  nomero- 
rum,'  See.  Atque  bine  ^  Poneto '  ali- 
qoid  et '  Numero  fieri,'  dictum  est ; 
ac  pro  iisdem  plane  osurpatom :  in- 
didemqne  natum  fortasse  etiam  ver- 
bum  illod  vetns,  <  Ingeninm  babere  in 
nnmerato.'  Dotatu 

14  Ditpenditi]  In  Italia  perticisme- 
tabantur  antlquitus  agros:  Proper- 
tios  IT.  1.  <  Abstolerat  miseras  per- 
tica  tristis  opes.*  Barbari  vero  fn* 
nibos ;  ut  est  in  Saoris  Uteris,  et 
apud  Herodotom.  Postea  bone  fu* 
nem  etiam  Romania  <  arvipendium ' 
nominatnm  tnvenio.  In  vet.  Olos- 
sario  peroptimo  exponitnr  vxouwt 
yHifUTput6s.  Qnare  cum  in  Oallia 
dioeretor  'Arpenniom'  pro  jogero, 
non  poto  magis  Oallicam  vocem  eMMt^ 
quam  Latinam  Oallis  receptam,  quasi 
'  arvipeanium.'  Sic  Plauto '  dispen- 
nere,'  boc  loco,  pro  '  dispendere.* 
ScaUger. 

16  NondMm  mUuH  factmi]  Nondmn 
eviratus,  sen  castratos  es.  Ex  boc 
loco  intelligere  licet,  ennocbos,  spa- 
dones, et  similes,  qoi  virilitatem,  sive 
(ot  Pbaedros  b)qoitor)  corpoa  amise- 
ruQt,  esse  bominea  nibili.  Rigalt. 

17  ConeiUatrix]  Proprie. '  Conci- 
lio'  in  re  lenocinii  osorpant  etiam 
Petronios  et  Ovid.  'Non  me  nop- 
sisti  coneiliante  seni.'  Undo  et  *  con- 
ciliatrix,'  pro  <  addoctriee,'  id  est, 
lena  ten  stupri  sequestra,  comicis 
frequentata. 

21  Per  DiaumnJ  Editio  vetus,  per 
Venerem  ei  Mortem:  et  vero  Dmm 
beic  non  convenit.  Totus  enim  de- 
cor in  eo  est,  quod  putidus  iste  moe- 
cbos  post  verbera  et  verba  ignomioi- 
osa,  retineat  adbuc  arrogantem  earn 
prttsumptionem  pulcritudinis  ao  for- 
titndinis ;  eaque  propter  per  Deoa 


8086 


NOTJi;  VAaiOBUM  IN 


earom  f^rtMidcs  jorare  perf  it.  TmAm, 
hegtfJwFoNerieMimetMmiem,  Tn* 
cnl.  II.  6. 14.  P.  Scriv. 

»  Et  m  ndeikUus,  4v.]  Lndtt  Ui 
anbigao  significatu  verbi  mUitmimi 
et  iMi€§iakUi»*  Potest  eniai  mccipl 
pro  00,  qui  tetticolU  privataa  est ;  et 
qui  propter  fraodem  aliqnam  capita* 
looi,  qiiam  admisity  noqao  tettii  al- 
tari  OMO,  neqae  tottet  in  taa  re  ad- 
bibere*  neque  tostameatnai  facera 
polest.  Sic  mUtMUii  alibi  in  Plaato 
est  &rffX^ :  Dt  contra  rcXtief,  4b«tp* 

89  AUierkim  a  «o6tf]  Oratio  inter 


minas  imperfecta:  intellifeliiT  an- 
tem,  <  Nan  abibit.'  CaaMf. 

81  ila<a7«aai«BiiMtf]  Viane,  Peri^ 
plectomeo^y  nt  etiam  vapalet,  prins« 
qaam  earn  missna  facts  f  Et  est  ▼€• 
nusta  allnsia  in  *aiittia'  ct  'nrifis:' 
qnod  bic  positma,  pro  eo  qncm  Gr. 
dicunt  w^voM.  Cmmer,  De  verbo 
'  anittere  '  vide  etiam  notaa  Capt. 
It.  8.  88. 

41  Stehu  vH]  Esitna  commdi« 
In^s  ooanniAtos  est,  lastas  simnlac 
moMtns;  nt  Asinarim,  CasiMe,  ae 
PcfBte:  item  PlMHrntama  Tcrcntia* 


MERCAtOR. 


Asonmirreii  I.  6  Eampnialtas- 
or  iUm$]  Bi«s.  Pall,  wror  mbi.  Veto* 
les  add.  osm|wtel  uxor  §ibL  Acade* 
micnsy  Cmm  puUd  msmt  mbL  Lego, 
ad  $$  tbmdtmi  venierif  TnMi  atctna: 
^Mem  pmM  «sar  mhi :  nan  ad  ae  siaiii- 
iaas  recto  vidit  Camerarias  dictnm 
pro  m  adilawfsai :  nt  act.  i*  ae.  8.  vs. 
89.  '  Via*  tu  ta  mihi  ob  esse  aeqoan- 
tern?*  quod  est«  ease  obseqncoteas. 
Trncnienco  i.  8.  '  Ad  fores  anscnlta- 
to,  atqne  serta  has  asdis.'  Graaov. 

Arovmbiituii  II.  18  Prs«iia<  «i> 
ram]  *  Pratclare  aMquem '  lang e  pro- 
pellere  axpiioat  Festns:  ax  Or»oa 
▼iddicet  t^Xm^  qaod  sigaificat  longe. 
Tyrant.  Phorm.  'Ne  ta  iratns  aais 
smvidicis  dictis  protelet.'  TarpiU 
Lenmiis :  ^  Propter  peccalnm  paaail* 
lulnm  tndignissime  patria  prolelatun 
erne  s«vitia  patris.'  Sisenna  Hist. 
ut.  *  Romanos  inpettt  sue  ptotelant, 
prottlatos  persequnntar.'  Idem  lib. 
IV. '  Dnc  ooliortes  da  sobsidin  pf  oce> 
dont»  atqiie  eqaites  protelant.'  Dic- 
tum a  prohkf  qnod  Qloas.  eiplicat 
{••^TAs^wTfar,  vel  ^oftMpw,  quasi  {"t^ 
T^i  Afnr4p«V)ws  vel  A^v^:  et  sigaifi- 


cat ioramTal  fnnem  per  jaga  taatnm» 
qno  boves  reiigantnr  nd  ooara  tra^ 
benda :  ant  test  tignmn,  qnod  emnm 
cerricibas  impoaitar.  Sic  eiplicant 
Oloasaria :  sed  existimantpotina  do^ 
ti, '  protelam '  nihil  alind  ease,  qnam 
tenoram  in  dneendo  qnendam»  trac* 
tmnque  longnm  et  continnatum.  Grs- 


ACTUS  I. 

ScBNA  I.   1   Dnat  rtt  jnaaQ   Bf. 

Ant.  Mnretos  koc  reprefaendit,  qnod 
is  ipse  adolescens,  ci^ns  priasc  pat^ 
tes  in  fabnla  sunt,  fabalam  earn  esse 
confitetnr,  et  inm  Chvci  tnm  Latini 
poetv  Doiaen  elaquitnry  at  attentio- 
swm  a  spectatoribns  postalat:  item- 
qua,  quad  in  Ciatellaria  tarn  deasnm 
itp99KjSyiff9f  cum  jam  iatw  ae  makX' 
locatft  mnlieras  assent. 

4  Qui  mU  nodi  mtU  die]  Ut  nntrix 
MedesB,  apod  Enripidem ;  et  Elcctra, 
apod  Sapboclem.  Tale  est  iUad  in 
Tbeogneti  Comici  Pbasmate,  apad 
Athen.  yf  led  obpowf  Xa^&,  frmirm 
vtriHi/keere,iFe,  Victor. 

7  N0nt€miifitcire]  A«acri«6r  gastu 


PLAUTI   MBROAT.  AGT.   I.  SC.  I. 


2087 


•spriveodiini.  Ita  soU  verba  noQ 
poMODt  oieBtem  bojva  versm  ezpri* 
■Mre,  aisi  adjoventar  getto.   TcatAai. 

16  AtfiUi  ^dvrtemdMM]  M%$,  Alfm 
miwMiendmi^  nl  ca.  Lege»  Atfut  m(* 
voHendam  ad  amUmim,  AcidaU 

16  Ei  hoe  fNOTMiy  iftJ]  Ad  rem  ip» 
aam  atteodenti  et  tententiain,  qaam 
loeuf  postulat,  vettigiaqne  ipsa  ve* 
teria  icriptare»  ita  mihi  hi  versus 
deploratitMBii  constilneDdi  videntnr : 
Ei  hoc,  parwM  eUi  mortm  aatalomat  ta* 
a<ttt,  Promtre  fMreoaotei,  mmqm  taikar 
iZJMt.  Sic  teotoa  et  vertai  constant. 
Pro  tin  scriptnm  erat  elac:  undeMse 
postea  factum  a  librarits.  Pro  fV" 
€maiu$,  qaod  minus  obvium,  scrip* 
turn  est  ab  iisdem  perconiatuM^  Dein* 
de  cum  illud  verbun  pfmmre  non 
convenire  videretor  com  illo  pfrsaii* 
lalaf,  proeo  feceruBtperaie.  Stnten- 
tia  loci  nunc  plana  est :  Etsi,  inquit, 
pamm  morem  amalomm  institi  non 
solum  deelavando  qnomodo  in  eum 
amorem  indderim,  sed  etiam  dete* 
gendo  ac  proroendo  omnia,  quss  in* 
sBBt  in  amore,  vitia ;  id  facere  ta« 
Bien  perconabor,  et  index  illieo  bo* 
mm  oonitum  ero.  Legendom  esse 
|percoaaCiis,seqneBtia  indicant :  *  Istuc 
revert!  certum,  ut  conata  eloquar.' 
iSsInms.  Et  koe  parum  eHam]  Dixerat 
se  facturum  secns  atque  in  aliis  fiat 
eommdiis.  Hue  respicit  r^  Ei  koe, 
Pr«ter  illud  prius,  lioe  qooque  no* 
vom  faciam,  nee  ut  alii  amatores. 
8f  pro  etiam  placeat  eeee,  licet :  nam 
in  utroqtie  Mss.  «ss«,  ut  et  in  mem* 
branis  Academise  nostrsB :  quo  codice 
nunc  demum  incipio  nti.  Delude 
aeriptns  alter,  per  wu  pereefimhu  turn* 
qm  inde  emlie*  Forte,  Per  me  prMt- 
mialvf  sum  hide  ab  inUie.  Non  enim 
ipsam  primariam  personam  amores 
suos  narrantem  in  prima  fabula  indu- 
eere  solent  comici,  sed  alium  quern- 
eunque,  qui  prologum  faciat^  '  Pross* 
miari '  et  apud  Plinium  minorem  est 
Inde  ab  initio,  ut  alibi,  *  Inde  a  prin* 
cipio.'  Pseud,  iv.  2.  Gronot. 


91  Miagno  atpu  eoUdo  muUat  h^- 
tuM]  Sic  in  FabuUs  Milesiis  de  Asl* 
no  Aureo, '  Paveo  et  formido  solide/ 
boe  est,  vehementer,  admodnm.  Ten 
Andr.  iv.  1.  'gaudinm  solidum,'  id 
est,  magnum  et  integrum.  J.  Gail. 

9S  Rh]  Id  est,  census.  Deeeuu 
EUfoniim]  Et  hie.  et  aiibi  interdum* 
in  vitio  ponitur  eieganiia,  pro  nimia 
cura  sumtnque  in  cultu  et  vietu  su- 
perfioo.  Groiiov. 

85  /atomasa]  Capio  pro  visis  noc* 
tumis,  at  Orsecis  sunt  iwimvm ;  qui* 
bus  amantes  terreantur.  Passer. 

32  Attietguni^  Id  est,  attinent :  ut 
pertktent  Latini,  pro  quo  vnlgo  male 
pcrltagiiai.  Nee  swU  asal  kmel  Ve- 
teres  editi,  mee  smntmi  mdet  Turn  obm* 
far:  ut  et  Academicos.  Camerariani, 
alter,  nee  sunt  fidi  Urn  amator;  alter, 
nee  euni  utmdi  tarn  omator*  Scribe, 
nee  tani  nsat  dt-Cta,  emaior  fro/ert* 
Nee  novum  Planto  novum  versum  a 
secta  voce  incipere.  Grsaav. 

S8  Eodem,  ^aa  amareai,  ^v.]  Venes 
eodem  die  me  fecit  multiloquam,  quo 
amatorem.  Caaier. 

44  Lena  taipar<Miiicf]  Aptnm  lenoni 
epitheton.  '  Importunus'  enim  est, 
qui  alios  quiescere  non  sinit.  Isido* 
ms ;  *  Importunus,  inqoietns :  quia 
non  habet  portum,  id  est,  quictem/ 

47  Lenanaai  esprtaiers]  Post  hone 
versum  restitnendus  in  locum  suum, 
qui  vulgo  est  68.  itaiareai  aw/fot  ti- 
lexe  m  dispsMKam.  P.  Scriver. 

62  Oanies  ieneremt  mmtuiiainH  erode- 
rr]  Omnes  abstinerent,  caverent  et 
parcerent  credere  pecuniam  volenti 
mutuo  sumere.  Ita  enim  veterri* 
roa  qusrque  editio  habet  m«<atl<m<t. 
Recte :  nam  hojusmodi  verba  prieter 
earn  qua  omnibus  note,  frequentandi 
significationem,  etiam  cnpiditatem 
interdum  et  conatum  notant*  Certe 
*  vendltare'  est  venditlonis  causa 
ostentare.  vendere  eupere,  apud  Cic 
Ita  hie  nmtuUunHf  mutuari  gestien- 
ti;  ut  mntuetur,  omnia  mo1ienti% 
Tttrae6. 


2088 


SOTM  VARIORUM   IN 


5S  Ditpendimn]  *  Dispendiam,  qaod 
IB  dispendendo  lolet  mlnot  fieri.' 
Ita  Varro. 

.  56  Rationem  peuimam  €$m]  Nempe 
filii  sic  agentis.  Ut  apnd  TereDlinm, 
*•  Ncqaeo  satis  oiirarl  vestram  ratio- 
nem.' Male  vero  quidam,  ipriuM  •pH' 
mm:  quasi  intelligat  lenoDis  commoda. 
Sed  neque '  optima'  snbstantiye  acci* 
piendoro,  ut  '  bona,'  cum  opes  siful- 
ficautor,  quasi  '  optima '  sint  liicu* 
lentissirosB  opes.  H»c  ezplicatio 
pessima  est :  et  tamen  Lambino  sqI>- 
ducta,  apud  quem  legis  m  opHmo, 
lioc  est,  ea  bona,  qnse  ipse  perferens, 
Sic,  Queuto  melius  Taubmannus, 
Optima^  scil.  ratiooe,  pi€i  ipse  9piima 
rutione  uwenwd.  Sic  apnd  Piininm 
est  de  Metelto :  '  magnam  pecuniam 
bono  modo  invenlre.'  Gromov* 

68  Diffmutiitui  ae  deferi]  Caraerar. 
alter,  tie  dkkiret ;  alter,  diedere.  Acad, 
et  priscsB  edd.  €u  didere*  Lege,  iime- 
ns  01  d\jfimdUan  ae  didier,  id  est,  dis- 
sipari.  Vetus  poeta  apnd  Cicero- 
nem, '  dide  te  ac  disjice.'  Grvnoo, 

59  ConvieiuM  tot  tne  caiios  iom  it 
ptuure,  qmod,  Sfc,"]  Dicit  adolescens : 
Etiam  boo  sibi  a  patre  per  contume* 
liam  indigne  objectnm,  se  conyicinm, 
Id  est,opprobramentnm  etipsi  et  ge* 
neri  sno  vivere,  ae  sine  spe  bonsi 
frngis,  frnges  paternas  inntiliter  de- 
pascere:  cnjus,  nisi  pudere  mature 
occipiat,  indignum  esse  adolescen- 
tem,  qui  yitam  colat.  Doicsa. 

65  Immundo  ruitico  a  exercUum] 
Sic  malim  qoam  diviso  verbo,  in  Mtm- 
ds:  ut '  immnndnm  rnsticnm'  sordes 
agrestinm  vocet.  J.  GuL 

66  Poise  <iiJii  etsfre]  Lege,  po$$e  in* 
vi9ere»  Scriver. 

67  Ut  tpectmiiiet  pq^tan}  Nam 
Panathenaicis  magnis,  quorum  feriss 
quinquennales  erant,  (Panaihensea 
enim  parva  singulis  annis  celebra- 
bantnr)  peplus  sen  peplnm  Atbenis 
MinervsB  consecrabatur,  cni  intexta 
erat  Titaoomacbia  et  victoria  Palla* 
dis  de  Eacelado.    Peplum  Trojans 


mnlieres  fernnf,  nt  ea  veste  Miner- 
va stmulacmm  indnant,  et  Deam 
propitiam  habeant.  Magnis  cntm  in 
periculis  Deomm  fidem  et  opem  ia* 
plorantes,  eos  vestibus  etiam  oma- 
bant;  illo  coltu  favorem  Bumims 
emere  se  eredentes.  Streanonun 
quoque  dncum  Atbenis  gesta  Ib  pe^ 
plo  intexta,  temple  Minenras  impo* 
sita  fuere.  Et  Aristoteles  Ubnna 
suum,  quem  de  Heroum  TumsUs  can- 
fecerat, '  peplum '  ideo  vocavit.  Pe* 
pli  autem  oblatio  in  tempio  Mioerva 
et  Homerica  est,  H,  Z.  Latatlna, 
Statii  vetus  et  dectus  interpret: 
'  Peplum  est  vestis  Candida,  anreit 
clavis  pieta,  sine  manicis,  quod  slmn- 
lacris  fiebat.'  7Wa«6.  et  fiM%. 

70  Laieraoisae]  *  Laborare '  edam 
dicuntur,  qui  buccas  inflant :  Ha  PII- 
Bins  de  ranis  loquitur.  SatSg, 

75  Mitretat]  Pondus  ampbora»,  si- 
ve  dolii,  sive  metretsB  viui,  centum 
librarum  est.  Amphora  an  ten  Atti- 
ca Romanam  dimidio,  id  est,  uma 
superat.  Agrietla. 

76  Atqiu  tap—  wurca  vectahm  un* 
diqne]  Ingeniose  sic  Seal,  emendat : 
paullo  tamen  propius  ad  antiqaam 
scriptnrara  ego,  PvnMU,  ui^tnm 
in  Perm  veetedwm  nmdiqme:  et  conve- 
nit  aptissime  sententia.  Solebani 
enim  Attici  cives  in  Persiam  aut 
Asiam  ant  iBgyptum  rei  qusBrendm 
caossanavigare;  turn  illic  clrcvmve- 
hi  et  mercatursB  operam  dare :  donee 
onusti  opibus,  et  qnaastu  magna  fac- 
to, de  reditu  cogitarent.  J.  Gaf. 
Atq^  eaprn  mereee  veetmtum]  Hbc 
Sealigeri  conjecture  est,  qnnm  lege- 
retur,  atque  ea  temper  ets  veeimiwau 
A  quo  parum  abeunt  scripti.  Galiel- 
mus,  ea  u  in  Pereit,  Acidalins,  ea 
umet  sie,  Scio  ut  rh  veetaimM  pro 
vectasse  postit  defendi :  malim  ta- 
men, ParasMf  alq^e  itee  mereet  veeta* 
turn  trndique,  Ut '  ire  ultnm/  sic '  ire 
vectatum.'  Grenev. 

86  Cerenrum]  *  Cercurus,  navis 
Asiana  prssgrandis/  nt  docet  Nonius: 


PLAUTI   MBROAT.  ACT.   I.  SC.  2. 


3080 


a  Corcyra  vel  Cercyra  insala.  IV 
ifffKVp^p,  et  tV  vdpttwa  Grsci  navibns 
Domina  fecerunt,  &r&  rQr  KfpfdSpar  jcoi 
T^  v^v.  Canur. 

104  A/ttfifm]  Id  ast,  ^  coDtentien- 
tem  ad  ea  qaae  amicns  velit.'  NotUtu, 
Idem  est,  ac  si  dizisset,  pro  merU 
tis  ejns  me  obligatum  illi  agoosro: 
nam  imroiinibns  rebns  '  res  mooes ' 
coBtrarie  snot.  Festas  certnro  et 
bfliciosum    ioterpretator,   ^oZicwr. 

ScENA  II.  1  Ex  mtmmit,  8fc,']  Se  ipsom 
et  pedes  snos  ad  cursoram  bortans 
Acasthio  ita  loqoitnr :  *  Ex  summis 
«pibii8/  &c.  id  est,  snmmo  opere, 
Orammstici,  qui  opem  significare  tao- 
tum  anxUiiim,  opes,  divitias,  cen- 
•eot;  Sallastio  respondeant,  et  per- 
eaot.  Palmer, 

4  Enicai^  tuapirihui]  Id  est,  crebras 
ittas  atqoe  identidem  repetitas  an* 
lieli  pectoris  reciprocatlones  (vitlnm 
asthmaticis  pecaliare)  facito  eoices 
Btque  pervincas,  animi  iovlcti  pervi- 
tacia  ac  fimitodioe.  Dovzo.  Hie 
▼ersoa  trajicieodos  post  enm  qoi  ▼til* 
§0  est  16.  hoc  modo:  Ninut  nihili 
iibi  cnuiem  Simul  emieat  nupiritut: 
«ix  »^ff€ro  tmheUtum,  P.  Scriver.  Vix 
smffero  hercU  anheUiumi]  Idem  quod 
niox  dicit,  '  Pcrii !  animam  nequeo 
T ortere/  id  est,  recipere  anhelitum : 
Bempe  ot  sorsum  adscendat,  emicet- 
qoe  quasi  in  pectus,  ut  loqoitor  alibi. 

5  PUnimme]  Bene,  comnlate.  Ple- 
nissime  toto  corporis  iropetu.  BoX" 


14  lAem  oecupat  praeordia]  Vide 
iiotas  Casio,  ii.  6.  62. 

15  Nimi$  nihiU  iibieen  $iem]  His 
enim  largo  et  expedite  spirito  opus 
est.  Amma  spiritns  est,  quo  calamus 
ioflatnr.  Varro :  '  Phrygio  per  ossa 
corou  liqoida  canit  anima.'  ApnI. 
<  Noodum  quidem  tarn  ioflexe  animsB 
aono,  ncc  tam  plnriformi  modo,  oec 
iaro  moltiforatili  tibia.' 

16  Lamtojn]  Vide  notas  Asia.  iii. 


S.  41. 

20  FaribuM  faeert  aasukui]  Vide  no- 
tas Capt.  IV.  2.  52. 

2S  Ignavior]  Soil,  quam  domi  noi** 
traft ;  nbi  nrmo  familiarinm  pulsaoti 
neqne  respondent,  neqne  fores  ape* 
riont.  Lambin* 

25  Prtftcipittm  iatmicff  daio]  Mos 
deprecandi  scieYa  et  infelicia  solem- 
nis  veteribns.  Terent.  Heaut.  *  istod 
inimicis  nostris  siet.' 

26  PUtcide:  volo  ae^uuMeere]  Ita 
interpongas.  Neqne  enim  hoc  dicit 
servnlus,  velle  se  placide  quiescere : 
sed  jobet  hemm  placide  singula  ex- 
quirere:  sibi  enim  cnrsn  defatigato 
qniete  opus  rsse.  Placide,  id  est, 
lente,  con  mora,  paullatim :  cni  e 
regiooe  respoodet,  '  propere.'  Mil. 
^  Propere  boc,  non  placide  decet/ 
J.  Guilielm, 

27  Rupi  ramkee,  jamdudum  ipuU 
eanguinem]  Scio  quid  alii  hie  dicaot. 
Ego  vero  et  omnes  docti  negaot,  spn- 
tom  saogninis  scrotum  sequi  dirnp- 
torn.  Proinde  ramicee  hoc  loco  ex- 
plieo  veoas  pectoris  latas ;  quas  for- 
tasse  sic  oominat,  quod  populaH  ac 
mstico  ▼ocabnlo  quaeqoe  venae  am- 
plae,  ut  fforieet  nuncupatar,  etiam  ra- 
mt«ef  vocarentor.  Merewritl, 

28  Resimam  ex  melle']  Neque  vero 
*  resinam  ex  melle  JEgyptiam  devo- 
rare '  (qood  Cbarinus  Indens  Acan- 
tbioni  suadet)  ramicnm  est  reme* 
diom :  qoas  sola  chirnrgica  operatio- 
ne  corari,  magni  medicinas  anctores 
decent.  Nos  nostrum  agamus:  et 
quidem  '  resinam  ex  melle,'  valet, 
resinam  cum  melle ;  fierh  /i^Arrof ,  nt 
loquitur  Dioscorid.  Sic  Varr.  R.  R. 
lib.  III. '  Pullis  apponitor  naiturtiom 
ex  aqua  in  vas.'  Et  Hom.  Od.  xix. 
<rx^<r  ^rvp6v  (Bhwriw  ^  ffdaros:  An»e* 
res  iriticum  ex  aqya  comedunt.  Merco- 
rial. 

42  Palpo pereuiii]  Vide  notas  Am* 
phitr.  1.  8.  9. 

55  Qaam  vapiUem]  Leg.  tapuiee, 
Dlxerat  Cbarinus  :  ^  Dissolve  me : 


2040 


NOTiE   VARIORUM    IN 


DiiDit  din  iDinii  pendeo ;'  metaphora 
m  MTfit  ant  aliii*,  qui  in  qnnttione 
foDibns  torquentnr,  dacU:  cni  t«r^ 
¥n»  in  ead«ai  matapbora  pertUtant 
•nbjicit,  Imo  nondoni  tempnt  att  dit* 
solvere :  mnlta  enim  a  te  pendente 
adhnc  exqairere  toIo,  anteqnam  va- 
pnlet,  boe  ait,  si  f  erba  spectes,  an- 
taqnam  huic  crnciatni,  quo  pendens 
distineris,  etiam  Tlrgas  addaro.  Vnlt 
antem,  Anteqoam  malnro,  qnod  tibi 
dictnras  snni,  plena  cognosces.  Qui 
nntarnnt  in  Mpii/«M,  piitarnnt  servo 
Diinos  convenire,  ut  hero  bsec  dicat : 
com  tamen  tola  hac  scene  admodnni 
vemiliter  ipsi  insoltet.  Et  herns 
roox  ipsi  ex  jocolario  vernm  malnm 
interminatur,  hereUverovopuUJnif  4r«> 
Qnod  si  omnino  vapmUm  retinendnn 
est,  active  oportet  accipias,  qnod 
mox  adolescens  invertit,  et  passive 
nsorpat.  Posset  etiam  dici,  serviim 
per  jociini  alias  Planto  usitatom,  ser- 
aionis  forroam  nntare,  et  quod  de 
hero  dicere  inceperat,  in  sese  flagi- 
triba  desinere.  Pi$tw.  Qnam  viqm* 
Urn]  Joeus  est  elegans  ira^  wpo^So- 
jrioy.  Nihil  enim  tale  exspectabant 
spectatores ;  sed  ^tut  scire  vts,  eaim- 
turn.  At  ille,  inquit,  ^iMm  wtpuUm: 
quasi  prvsagiret  malum  nnntium  de 
maliere  visa  ab  sene,  se  expiaturnm 
plagis  ab  adoleseente  hero  acoeptis, 
tanqoam  esset  illlus  culpa,  qui  noa 
satis  cttstodisset.  Priu§quam  vajm^ 
km  est,  priusqaam  audias  ex  me, 
ob  qoas  vapulem.  Vide  Obs.  it.  IS. 
Qnmov. 

60  Epddem  credidi]  Ma  dignnm 
esse»  cni  sopplices.  Alii :  Me  iiu 
dignnm  videri  tibi»  cui  sopplices. 
Umb. 

71  Ocaiis]  Jocus  exambigoo.  V.  N« 
Mil.  III.  I. 

72  Dierectua]  Vide  notes  Capteiv. 
III.  4. 103. 

80  El  eoNtpoNeadls  sludaiaiiis]  Male 
bodie  sic  legitiir,  pro  iumuUma^  id  est, 
veils  carbasinis:  qusB  Orscis  di^/u^. 
Tfs.    Lucil. '  Indimns  ei  tomices  ca* 


nabinas.'  Dicebant  etiam  *  tomicolai' 
et '  tnmielas ;'  nt, '  tnnicia  spartea  * 
apnd  Apni.  Etiam  '  tomieem'  pro 
vibice  nsurpabant.  Gloss.  '  Tnmex* 
fffMti,  ml/undhit  vivot/  Sed  t«ne 
Latinnm  est ;  a  tnmeado  scilicet. 
SetdifiT. 

83  CmupUntu'aif  dmne  ta  aavi  v^ 
pit]  Id  est,  in  soperiore  navis  parte. 
Nam  qui  in  navis  soperiore  parte  est, 
is  et  super  et  in  navi  est.  Solebant 
antem  pnspositiooes  interdnm  geaii- 
nare ;  nt  *  in  cironm  '  pro,  circnn- 
qnaqoe ;  *  In  super,  *•  in  ante/  *  ad 
ex,'  '  ad  ultra,'  '  ab  ante,'  *  in  co- 
ram,' '  in  palam,'  *  ab  osqae,*  <  ex 
nsqne,'  *  in  usque.'  PapiDiaiMs, 
*  strictam  ratiooem  in  super  habere,' 
hoc  est,  ejus,  qnod  superabnndabat, 
loco  habere :  et  quia  id  qnod  abon* 
dat,  negligere  pUroraqne  solemof, 
idcirco  '  in  super  habere,'  pro  oegU- 
gere  positnm  est.  £t  hujnsmodi  ge- 
asinatas  prsepositiones,  separates  fo- 
isse,  non  conjnnctas,  probari  facile 
potest.  Cie.  '  in  ante  diem,'  et  *  ex 
ante  diem  Non.  Junii,  ad  ex  Cat. 
Mart.'  Ter.  Eunuch.  *  Ex  iEthiopi» 
est  nsqne  bac'  Rcnmrd. 

00  ^a^^ore]  Vide  notes  extreme 
Capteiv.  Per  lasciviam  nequiter  at- 
trectare. 

101  Raponde,  ^tueto,  Ac.  Qaiif] 
Desperabnndus  adolescens,  qussi 
supplex  fit  servo.  Gmlsr. 

Ill  EUctaref]  Incogitanter  sane 
Lamb,  substitnit  ehutaret^  Terbnm 
nihili,  nee  hie  Latinnm.  EkHaFei 
sincemm  et  probom  est;  quod  valet* 
rogando  et  appellando  blande  etire- 
ret,  erogitaret.  Idem,  qnod  alibi 
dixit,  *  exterebrare,  expalpare,  in  . 
qosBftiione  exsculperr.'  J.  Gal. 

ACTUS  II. 
ScENA  I.  1  ilftris  medts,  ^c]  Sci- 
endum antem,  non  Sabinos  solum,  ut 
habet  vetns  adagiuro,  sed  etiam 
poetas,  quod  voluut,  somniare:  ita 
lepidum  hoc  somniom  est  et  aiminai 


PLAUTI   MBROAT.  ACT.  II.  SC.  3. 


9041 


prsfenti  eventa.  J*  GmU  V*  N* 
Baccbid.  iv.  t.  23. 

4  E^  Mitf]  IiiTertniii  per  iiMrriB^aa^^ 
pro  mUgit  kwh  rov  mtt  9g€r€.  C«to» 
<  Jam  apod  ▼aiium  nottri  satia  age* 
bant.'  Dtmz. 

17  DoUm  oMbadederii]  Lodit  in 
verba  mmUdedtrt.  Soous  in  eo  est 
▼oeis  tmbo;  eni  oppooit  imian.  £t 
ait  mirari  te,  qaomodo  una  capra 
dotem  ambadederit.  Hoc  ita  nisi 
accipiaa,  nUiil  in  iis  verbis  salis  est ; 
qnanqaam  et  illod  siniul  ridicule  mi* 
rator,  qoomodo  capra  onica  totam 
domum  arrodere  circumqnaqne  po« 
taerit.  Actdal, 

ai  JLtqn€  oppido^  kercU]  Hone  ver* 
aom  prspono  alteri«  AH  mm  henk. 
Caussas  enim  sollicitudinis  dnas  po« 
nit  Demipho,  snaro  beoevolentiam  in 
capellaro,  et  qaod  earn  abstrUdere 
nusqnam  poiset.  J.  Gul, 

32  Posiquam  kk  id]  Ita  Mss.  Cam. 
non  ilUe*  Nam  quid  ad  porturo  neg* 
otii  traosfgeDdam  faerit  seoi,  exco* 
gitare  neqiieo.  Putabaro  enim  se* 
nem  non  alia  de  caassa  ad  portnm 
▼idisse,  qoam  ut  de  reditu  filli  quid 
cognosceret.  Sehopfiius. 

ScENA  II.  10  Xilesjadlcoiidas]  Lites 
jndicio  ditceptandas,  et  peragendas. 
Notandnm>  reo  tribui,qnod  proprinm 
est  judicit.  Pari  ratione  '  condemt 
nari  adversarium '  diritur  is,  qui  li-' 
tern  vincit,  ac  judicatum  ream  factt* 
Ss^ras. 

il  If  et  hoc  Nurmealo]  £t  ipx^Sitms 
in  Plant,  et  Terent.  semper  scribitar, 
quod  na«  ti.  Jubet  enim  puerum 
abire,  et,  que  imperarat,  recte  nun- 
ciare.  J,  Guil. 

26  VaUo]  Scil.  ab  animo :  hoe  estt 
bis  plus  sentio  ac  sapio  quam  olim» 
'  Jocundum  cum  astas  florida  ver  age- 
ret.'  Deasa. 

33  Anuf]  Censet  Emmanuel  Alva- 
ma  fenem  inteiligere  ternas  conjuga- 
tiones  ;  quarum  paradigmata  sint 
aaia,  doeeOy  Ugo»  Sed  mibi  dobiom 
non  est|  qoin  ternss  literss  Aj  M^  et 


Of  inteUigantar.  Nam  pneritia  Ro* 
mana,  cni  lingua  Latina  erat  vema- 
cula.  non  conjugationibus  discendis 
occnpabatnr;  sed  dnotaxat  legere 
scribereqne  discebat :  cojnsmodi  ve- 
temm  fuit  ypc^ifMrut^.  Ilind  etiam 
Emmanueli  ad  versa tur,  quod  temat 
qnidem  Uteres  nno  die  pner  in  lodo 
diseat ;  ternas  conjogationes  tam  bre- 
vi  spatio  discere  non  possit.    Vot- 

40  Hoe  turn  voiwuimi]  Pro  ad  hoe^ 
Laai6.  Sed  J.  Oul.  et  Acidal.  hoc^ 
aniiqna  ratione  scribendi  aiont  eu^ 
hMC.  Libri  tamen  vett.  alitor:  ne- 
qne  male  distiognnnt,ti«  a^/aiya  hoc: 
quasi  sit,  propter  hoc.  Tauhm, 

ax  Ahl  n$  JHiehstrini]  Proverbi- 
alls  depreeatio  foit  hsse  veteribns^ 
Grspci,  1^  yhorro, 

58  Hoc  ntme  miki  vioo  ed  opus] 
Lege,  hoc  mmc  wiihi  asa  cd  opu$. 
Seriverins. 

ScBMA  III.  4  Proprjaai]  Id  est; 
diuturnum,  stabile.  V.  N.  Trin. 
V.  2. 

18  Qmcwiadmodumcxiciiwutwu]  For- 
te, Uocm  adnMdum  e«tsf.  Scriv,  V; 
N.  Cnrcnl.  1. 1. 

20  Domo  doct,]  Domo  doctuc,  vel 
doNit  dtdictsstf  dicitur,  qui  ex  se  ipso 
quid  expertus  est,  nac  opus  babuit* 
nt  aliunde  diseeret.  Amph.  ii.  1. 
*  experior  domo.'  GruUr. 

21  Arorc  aiaveltm,  4re.]  Martlalia 
iz«  22.  *  Artemidoras  amat,  Callido* 
rus  arat.' 

26  iH asM  €ii  meut  pdcr,  nihU]  NoH 
enim  parasili  solum  *  muscm '  diet! 
sunt  olim,  sed  etiam  homines  eariosi^ 
qui  nihil  non  exqniruot  et  penetrants 
Itaque  ^gyptios  Orns  tradit  cam 
« Impudentiam '  signare  vellent,  mus<^ 
cam  piaxisse,  quod  nimirnm  vix  ab^ 
acta  nibilominus  continue  redeat. 
Lipcius, 

29  Spec  m  corde  ecria  ed]  Forte^ 
eretucd*  Scriver. 

33  RiciCf  pater]  Quui  dicat :  Non 
fescitto  pater*    '  Recte  *  edim  iMnr» 


2042 


NOTiE   VARIORUM   IK 


pabtnt  interdutn  vettret,  cum  negt- 
re  Teliciit :  negationit  tamen  partieu* 
lam  relifiooe  obstricti  ponere  ooUenf. 
Terent.  Hecjr.  *  Qoid  es  tarn  trittis  ? 
P«  Recte,  mater.'  Ad  qnera  locum  Do- 
nattts : '  Sic  loquimnr,  com  sine  iojaria 
iDterrogantit  aliqaid  reticemot.' 

t6  Ptted]  Id  est,  praterea.  Daux. 

S7  Minmtur  tui,  tfc.^  Ita  Mat.  Pa- 
lat.  Sed  J.  Oail.  distingoit :  tot  ma- 
gii,  Ch.  Opmor,  Ds.  Id,  Sctlicel» 
qoi  dia  io  mart  vectoa  erat,  magU 
terram  mirabator,  qnam  tolUiit  erat. 

88  Ab6ee$aerit]  Scil.  Kgritudo. 

57  Norn  edepol  mate]  Id  est,  non 
deformis :  nt  Catall.  Dma.  Vide  N. 
Milit.  III.  4. 

6i  JEdet  terni]  So/pscr  M^  £a- 
rip,    Vide  P.  Vict.  ii.  !• 

64  Qua^ue  kabeat]  Coqaam  signl- 
ficat,  et  qatt  paneni  faciat ;  non,  nt 
censet  Palmerios,  quae  avide  Tescatur 
niseris  bis  qaotidianis  aervilibas  es- 
CIS :  in  qnam  qaidem  aenteatiam  le- 
gebat  is,  QiMagac  cueai  quHid,  Est 
ergo  base  circumlocntio  coquae  :  et 
'  habere  coctam  ctbam/  Dibil  aliod 
qoam  cibam  coqnere.  Ita  idem  noater 
apad  Varn  L.  L.  yi.  '  Plaotos  Epeom 
fbmificnm,  coqaum :  ab  Epeo  illo»  qui 
dicitar  ad  Trojam  fecisse  eqaam  Tro- 
jaoum  Argivis,  et  apte  cibnm  corasse* 
Ideo  ait ;  Epeam  famlficom,  qui  le- 
gloni  nostrs  babel  eoctum  cibnm.'  Jo- 
cose cocom  ait  Yocari  a  Planio  '  Epe- 
om fnmificoro.'  Talia  aotem  formula 
loqnendi  et  ilia  est  Cic.  de  Rep.  lib. 
111.  *infestum  babere,'  pro  infesta- 
ie,  et  similes  alibi.  J.  Chd.  Vide  Ob- 
fftrf atiooes  nostras  io  Scripiores  £c- 
clesiasticos  cap.  17.  Groaov. 

74  Ifiip^raiiiiir]  Qaa  ratiooe  carbo- 
nes  impleant  fores  elogiis,  qnaestio 
est.  Ego  id  fieri  arbltror,  com  face 
eztincta  inscribebatur  famosnm  ali- 
qnod  ostio  carmen.  Jam  enim  din 
eat  quod  Lipslus  docoit»  amantes  cum 
non  recipereotnr  a  pnellis  intra  «• 
des,  deficientes  facnias  snb  anroram 
Ad  ostium  abjicere  solitos.    Sed  hoc 


foerit  patientioram,  Calidiorei  ae- 
censa  etiam  Inmina  ostio  lllidebaat* 
et  minitabantnr  exostionem  domna : 
nt  Persa  it.  4.  Inter  bos  medii  erant, 
qnibns  sofficiebat  jaUnas  amiearvm 
calciboa  impetere,  ant  ferro  incidere, 
ant  conscribiilare  extincto  titiooc. 
Atqae  ista  eo  libentins  fiebaat  a  pe- 
tulanti  juTcntnte :  quia  mala,  carbo- 
ne ;  bona,  creta  soli  la  erant  notari. 
Persios  Sat.  ▼.  *  Qoaeque  aequenda 
forenty  et  qnaa  vitanda  viciaaim.  Il- 
ia prina  creta,  mox  base  carbeae  no- 
taati,'  &c.  Nihil  tamen  Tocat,  qain 
et  carbone  nterentar;  obi  acUicet, 
jannsB  eo  eaaent  colore  nt  creta  in  iia 
minna  appareret :  node  Martial.  Ep. 
XII.  6S.  *Qui  carbone  rndi,  pnlri- 
qne  creta  Scribit  carmJna,'&c.  Gm- 
fcrat. 

84  DixU  u  redkibere]  Hoc  semel 
sic  utnrpatnm  reperisse  notat  se  Sci- 
pio  Oentllis  in  Origin! bus,  nt  ait  mr- 
ans  habere.  Sed  joriaconsnltis  pla- 
cnit  '  redhibere  *  did  earn  qui  red- 
dit ;  non  qui  recipit.  *  Redkiben  est 
facere  nt  rursus  babeat  venditor, 
quod  habnerit,  et  quia  reddendo  id 
fiebat,  idcirco  redkUnHo  est  appeUa- 
ta,  quMti  reddUio  ;'  inqnit  Ulpiaans* 
Nee  secus  Plantus  in  Mostellaria  iii. 
2.  'Si  male  emptae  Forent,  nobis  istas 
redhibere  hand  liceret.'  Itaqne  et 
hie  malim,  DixU  tUn  redkiberi,  hoe 
est,  pactos  est  sibi  resiitni.  Grmt, 

87  Efferridomo]  Malim,  o^errt  da- 
mo*  id  est»  qnam  ut  in  doroum  meam 
aliquid  flagitii,  occasione  iatlna  ma- 
Herts  inferatnr.  Pittor, 

88  Me  tibiiUam  poue  oyiM»r bumlm* 
ie  vendert]  Tibi  vendere  hie  idem  eat, 
quod  too  nomine,  tue  cnm  Incro  et 
commodo  alteri  vendere.  BoxAoni. 

90  Qui  tUom  Mondaatl  mtM]  Malim 
legere,  qui  oMciUam  wumdml  wdku 
Boxhom. 

96  TVcts  mtaat  occadcre]  Haec  ges- 
tn  adjuvanda  sunt.  Demipbo  enim, 
dom  hsBC  loquitur,  se  vertit,  et  simo- 
Ut  se  obsertare  nutus  ejoa  senis,  cui 


PLAUTI   MBRCAT.  ACT.   II.  SC.  4. 


2043 


•neUltm  emptarnm  tete  reecpertt 
Rttpoosl  CbariDi,  quod  lequitory 
^Qao  Yortiiti?'  tenteotia  es  getta 
hoedepemiet«  B^xhtm. 

101  CmnmodtM]  Lego,  hie  e&mmodiia 
jwtdl,  jmUr,  id  est,  majori  commodo 
DOBtro  licetor,  ntpote  qni  inajas  pre- 
tiam  offarat.  Et  foutrt  hie  pro  lice- 
ri  et  aoctionari  omnino  pooitnr :  ita 
Charinut,  '  At  illic  pollicitai  est 
prior/  lioe  est,  licitatos  out.  Sed  et 
AlciatM  in  Parerg.  'PollicitatioDein' 
volt  esse  illnd  prlmnni  pretiom,  qaod 
oltro  ofiert  emptor,  anteqnam  prvco- 
DOfli  veoaleai  proelamet :  qnod  ab  eo 
tempore  fieri  poatit  Ueitatio.  Nan- 
mas.  Nihil  mataodnm  eeoseo.  Ne- 
f|ae  tamen  *  eommodat  mines '  hie 
acceperim  pro  lotegris  totis,  jnsti 
pooderls,  noq  adalteriois ;  qnoBMMlo 
Nonlos  iaterpretator  ;  sed  pro  justo 
ac  sofficienti  prelio.  De  eo  eoim 
hie  agitur.  £«dbni.  Comm9dM»  pas* 
ai]  Et  ego  nihil  motaadnm  censeo. 
Neqoe  tamen  abjicienda  Nonii  inter- 
pretatio  pro  integris,  totis,  jnsti  pen- 
dens :  et  *  minsB  commodsB '  acci- 
piendn  sont  pro  jasto  et  sofficienti 
pretio,  nt  tolont.  Neqoe  enim  de  eo 
agitnr,  quod  addnnt:  nam  panllo 
post  Idemqoioqoaginta  minis  poscit : 
et  qaod  potissinram  est,  nusquam  Ita 
'commodm  mlna*/  'commodom  ta- 
lentnm,'  et  similia  accipinntnr.  Vi- 
de Scaligemm  de  Re  Nommaria  p* 
84.  Grraoo. 

119  HE.SidiUtUUm']  Itacogente 
sententia  distlngoendum.  Rejieit  pa- 
ter objectionem  filii.  Nihil  referre 
de  mancopio :  quoniam  licet  ipse 
oon  acceperit,  acelpere  tamen  ilium 
senem  :  nee  deterreri  ab  emptione, 
qnod  efictionis  periculom  non  pise- 
stetnr.  Aeidal. 

121  iUU  qiMam]  lUe  qnidam,  qni 
mihi  mandatit,  ut  si  hi  emerem*  Ita 
Lambions.  Sed  nngss  mersB  sunt. 
Qnin  hoc  toU  :  Cnr  nunc  demom 
dids,  illnm»  cum  quo  tibi  ancilla  com- 
nnnis  est,  nolle  earn  vendere ; 


antea  dixeris,  tiU  mandatnm  ab  alio 
nt  emeres  }  SI  ille  non  volt  Tendere, 
quid  fiet  illo,  qui  tIbi  mandavit  nt 
emereslP  Nihil  agis :  non  constas  tibi. 
Ita  mox  de  mandato  enm  captat  se- 
nex  :  *  Melius  est  te  qu8S  snnt  man- 
datsB  res,'  dec.  PtBtor. 

126  TefecUu  $edulo]  Sic  solebant 
dicere,  qni  a  se  colpam  a?ertebant. 
Cato  de  Re  Rust.  I.  ii.  *  Si  el  opus 
non  apparet,  dicit  villicos  sedolo  se 
fecisse ;  serros  non  valuisse,  tempes- 
tates  males  fuisse,'  &c.  Cicero  ad 
Att.  X.  6.  '  De  Qoincto  filio,  fit  m 
me  qnidem  sednio :  nosti  reliqoa.' 
Similiter  ▼illicus  apnd  Senecam  Ep. 
12.  '  Se  omnia  facere,  in  nulla  re 
cessare  coram  snam,  sed  illas  tetn* 
las  esse.*  Grontn* 

127  Ad p$rium  nebiUui]  Eas.  V.  N. 
Epid.  I.  2. 

ScBNA  lY.  1  Penikeum]  Pentheam 
Thebarnm  regem,  Agave  mater  sua, 
et  matertersB  Ino  et  Autonoe,  cete- 
rsque  mnlieres  Baccbi  cestro  perci- 
tSB  dbcerpseront,  et  quui  particnla* 
tim  excamlficarnnt.  De  quo  Horat. 
Od.  II.  19.  et  Sat.  ii.  t.  Ovid.  Me- 
tam  III.  Seneca  in  Theb.  Eurip.  in 
Bacchis,  alii. 

14  Te  mmc  ceamlo,  retpomde]  Anti- 
que et  proprie  otrnmqne  enim,  tarn 
coosnli  quam  respondere  JCtomm 
est.  Horat.  Sat.  ii.  B.  *  Ergo  consu- 
lere,  et  mox  respondere  licebit?' 
Sunt  relative.  Dotoo. 

18  Qui  poHiUf  puim  voles]  Id  est^ 
qui  vero  ant  qua  canssa  potius  eas, 
quam  voles  ^  Quasi  dicat :  An  vero 
non  juita  caussa  est,  quo  '  Dssdaleo 
ocyor  Icaro '  voles  potius,  quam  eas  ? 
Idem  de  seqnenti  hemistichio  dlcen- 
dom  :  *  Qui,  poiius,  quam  anro  ex- 
pendas  ?'  Scitum  est  Sallustii :  *Ani- 
mo  cnpienti  nihil  satis  festinatnr.' 
Dottza. 

26  AUquidfiet]  Videtnr  vox  despera* 
torum,  quique  insigne  aliqnod  scelus 
factnri  videotur  potius,  quam  nonex- 
sequi  quod  destinarant.  Gntlcr.  Pn- 


2044 


NOTiE  VARIORUM   IK 


tem  habitam  mali  omiDis  earn  foraa* 
lain,  tanqoam  respiciat  ad  earn  qan 
habct,  « Si  quid  de  me  fuat.'  ApaU 
'aliqnid    de   m   trittiiM   cogitare.' 


SO  MeUui  Mam]  Melios  tibi  cob* 
attlaeris  si  sanut  sit.  Lamb. 

ACTUS  III. 
ScBN A  1. 90  SubUwun]  Alind  mhUg* 
men  est,  alind  iMemen.  Nam  »tAt€g* 
men,  site  (ot  Augostinus  io  Orammati* 
ca  legit)  9¥btegimen,  est  interior  pan* 
nos,  quo  YesUt  snffnita  est  coromodi* 
tatis  aut  oroatas  ergo :  iubUmen  vero 
pars  ast  interior  panoi,  ▼elamentam, 
^  iMphrntoKii  qiite  stamioi  sut>est ;  nt 
Iromo,  4  l{«Ofv  hnwekii,  soperior  pars, 
qnsB  trameat  stamen :  dicitvrqne  nt 

*  tela/  a  teiendo '  temen  :'  hlnc,quod 
sobtesitnr, '  snbtemen'  dictum.  Var* 
ronis  itaqne  locus  1.  it.  de  L.  L.  sic 
•mendandus  :  *  Stamen  a  staodo, 
quod  eo  slat  omoe  in  tela  TelaoMB* 
tnm  '  (exterius  puta  cerium,  nt  ita 
dicam,  et  interins  panni,  ^  re  lt«6fir 
^imX^  ml  4  IrMtF):  *  Snbtemen, 
qnod  sobit  stamini:  Trama,  quod 
trameat.  Pbrygius,  id  genus  vesti- 
menti/  Aec.  Fr.  Jmmui, 

96  Otem  iibi  ancilUm]  Dignitatem 
ei  conciliat  ab  sstate ;  ponitqae  cer- 
tnm  pro  incerto,  more  poetarum  :  et 
bene  Camerarins  ad  istnd,  *  generis 
Oraii  est,'  notat;  propriom  fnisse 
pecns  illo  nomine  :  deque  eo  Plio.  in* 
itio  I.  Till.  c.  48.  et  Col.  tii.  4.  Esb 
enim  erant,  quss  ob  lanarum  prse- 
stantiam  domi  fere  alebsntur,  non 
foris.    Jem,  alicojus  *  ancillam '  dici 

*  ovem,'  nibil  Tetat ;  com  eo  nomine 
Teniat   Apnleio   ^gallina,'   Virgilio 

*  cerra,'  aliis  alia  animalia.  Interim 
allttdi  beic  ad  Demipbonem,  non  du* 
bito.  Gruitr. 

97  GeKerit  Orad  eif]  Ad  of  es  Ta* 
rentinas  allosuro,  qusB  tectse  et  pelli- 
tSB  pascebantnr,  ob  lauft  Tellerisque 
prsNtantiam.  Tmrneh, 

SO  Ne  tu  fruiira  its]  Vide  notas' 


Amphitr.ii.9.900. 

40  NetUer  iiuffi  < 
ref]  '  Limara  capot,'  eo^|«Bgcre  is- 
tcrpretatur  Nonius;  sed  coajmfafn 
ex  00  signifieat,  qnod  qui  anatores 
cum  amica  caput  jungnnt*  tanqnam 
ternnt  et  limant  sese  mutuo  frieaa* 
do,  dum  otculaotur.  Ummrt  Vatas 
Lex.  *  sociare'  ezpUcat  i  wwwnitmf, 
Twmtb.  XT.  6. 

ScBNA  II.  7  Stmguu  taltfsr]  Aut 
copiam  ejus  sagnificat,  aut  siaeeruB 
ilium  et  purum.  Fider.  Varr.  xxt. 
91. 

ScBNA  III.  6  VtTMx]  Homo  ad  Ve* 
nerem  ioepte,  nt  aries  caatratns  est 


19  Qusdut  aaMs]  PerronoM  6cit 
is,  qui,  quod  amat,  id  oaculatur,  te. 


IS  Jwm  plenui  mUdiif  awimufut  /■» 
lada]  Nonius  Ms.  si  non  Had.  Juoit, 
at  Jos.  Merceri,  prsefert,  J^fuailafss 
jrfsuus,  mdma  fcdOt,  P.  Vict.  it.  9* 
Fcetorem  quondam  aaiaMr,  qui  non 
Titio  aliquo  oris  provenit,  ted  io  cm- 
nibns  fere  est,  qui  nibil  gustaraut, 
Orssci  aigoificare  Tolentes,  intorvks 
l{Wir,  quasi  j^wmium  9krti  dicebant. 
Cvcilius:  *Qus»  mihi,  nU  domom 
adTeni,  adscedit ;  extempio  saTinm 
dat  Jejuna  anima.*  GnUer.  Jmm  pU- 
uus  tftalts]  Mss.  Pall.  Jam  «<ults 
pi€nu9  ammtfoHidm,  Alter,  Jmmtelss 
pUmu  miimmfotiida.  Ttetius  Acade* 
miss  nostrv,  Jam  atoHs  fUmm  oiais 
fmHdm.  Unde  sal  is  colligas  Terum 
ease,  quod  legitor  apod  Noaium,  J«w 
JtmUtUiB  fUnuM,  miimm  fmiUu*  Qnod 
Omteros  probat,  turn  ob  rotundita* 
tem  nuraerornm,  tnm  qnod  Torsn  so* 
qnenti  seneclntis  itemm  fiat  menilo. 
Addo  alind  argumeotum :  nempe 
qnod  mox  ait  Demipho :  '  Quid  ai  igik> 
tor,  unum  factum  hoc  si  censes,  co« 
quom  Aliquem  arripiamus  V  Nam  in 
omnibus  superioribus  nullum  est  ver- 
bum,  ex  quo  colligere  possit  Demi- 
pbo,  Lysimschom  oensere  sIto  unum 
sIto  booum  hoc  factum,  ot  aitardua 


PLAUTl   MBRCAT.  ACT*  111.  SC.  4. 


2045 


fim?igtein  Venerit  inttniatnr ;  niti  il« 
lad  amuB  jejanlutis.   Gr<mn>, 

14  Siiux  kinotwi]  Cojacint  Obt* 
XI.  !•.  exUUnitt  *  hircotnoi '  earn 
esseycvi  ot  male  oUat:  idqne  hiae 
etUm  probat.  Sed  docet  Laor.  Ra* 
miraa  HIap.  dno  vitia  diverta  notarl 
inhocsene:  qnod  itli  aoima  foetida 
ait,  et  qnod  graviter  oleant  axillft  : 
qoem  vide  coromeDt.  ad  Martial. 
Epigr.  L  Uff. 

17  Fmehm  Aac  si  cfiitra]  Nihil  mo- 
twidnm  Id  hoc  Tena  censeo.  Nam 
'  factam  hoc  ti  cenie« '  potitnm  vi* 
deiur,  pro  ti  faciandiim  hoe  censea. 
Si  teriptikai  ettot/icfiMi  Aac  m  Umum 
emueSf  Deno  negaret  Latino  dictmn. 
Sifliplieiter  dictnm  aeqae  rectum  ott, 
fmeiwm  Aac  at  ce»$e$f  toI  etiaa  potiut^ 
fmeto  hoc  ti  eituu^  id  ett,  hoc  eon* 
aca  oaae  facto,  id  ett,  faciendom. 
Sic  *  accepto  facere/  *BCceptoferre/ 
q«od  etiam  didtiir  acceptum  facere, 
et  acceptnm  ferro.  Reliqn»  conjee* 
tnm  doctonun  noo  placent.  Saimat, 
9S  PuUhr$  ui  titmui]  Vide  notai 
MoMTCh.  111.  9.  20, 

SCBICA  IV.  6  Si  •pprimU  paUrJ  Si 
occupat  id  facere,  qnod  dixiu  Vel 
aie:  Si  pater  me  oppriroit  alienando 
Paaicompaam»  perii.  LeaiA. 

la  QiMV  apictefruPy  4>«.]  Fortooaab 
aatiquia  censcbatur  apectatrix  atqne 
here  hominam.  |nde  iltod  Eonii 
apiid  Cic.  Off.  1.  I.  '  Voane  Tclit  aa 
ttc  regnare  bera  ?'  Atque  banc '  he- 
ram/  qnam  et  U^voumif  Graeci  to- 
caat,  tradit  Panaaa.  in  ^Arcadicia, 
apad  eas  geatea  maximo  honor!  foia- 
•e.  Ptolemvna  aniem  fortniis  pa* 
Irem  *heram'  appellavit;  Catnllos 
Deoa  omoca,  ^beroa/  Cam.  LXiv. 
'  Hottia  cmlettea  padficaaset  berot.' 
Ibidem :  *  Qnem  temere  invitia  aot« 
dpiatnr  bcris.'  Twnub*  Eadtm  €$ 
Aeawit^]  Forte,  aami6«i.  Scriver. 

15  Peetiu  wrdet}  Verba  aont  in* 
constantia  et  pcne  amentia  exapec- 
tatione  adoleacentia.  Itaqoe  cam 
fideret  tristem  adfcnire  Eutychom, 


^pectnt  ardet '  ait :  hoc  est,  ditcro- 
doranimi  maximo  angore.  Nam  in 
B«mn«o  dolore  banc  fbrranUm  naita* 
Um  docet  Cicero,  bit  poetm  verbis, 
*Nonc  demnm  mi  animns  ardet :' 
qnibns  e  contrario  respondere  cen« 
set  ilia  gestientis  lastitia, « Tanta  1»* 
titia  auctns  sum,  nt  mibi  non  con* 
stem.'  J.  GuL 

ao  ImpetrdfiUor]  V.  N.  extrema 
Mostellar. 

2S  Cam  nm  ^gres]  Nihil  rontan* 
dam.  Hoc  vuU:  Odiosa  est  oratie 
multa  f  erba  profondere,  ubi  ad  rem 
veaiendnm  est.  Seqnentia,  *Qaic- 
qoid  est,  ad  capita  rernm  perteni,' 
banc  mentem  esse,  satis  ostendont. 
BaxAom. 

24  Ad  capUa  rerum  pfroeat]  Die 
sammatim.  L&mb. 

to  Lofitert  p9rr0  otimm  wmUm  rem] 
Aalnl.  III.  6.  *  Et  illsB  malam  rem 
metoeat,  qaam  metuant  magia.'  Mos* 
tell.  III.  2.  *  Res  parata  est  mala  is 
vespernm  baic  senu'  Mensech.  iii. 
2.  *  An  tibi  malam  rem  vis  pro  male* 
dictiadaripostea^  Abeat  igitor  is 
malam  rem  correctio,  LogiMreporra; 
abemm  ta  mokm  ran.  Nam  et  alibi 
'mala  res'  dicitnr,  aon  tantum  in 
formula,  *  abi  in  malam  rem.'  Grea. 

tl  Jam  adiieU  aifue  abdueta  eraf] 
Non  tantum  damnati  in  jadido,  sed 
etiam  venales  addicnntnr  primnm  in 
emptiooe;  delude  abdncnntur.  V. 
N.  Pan.  III.  S. 

S2  Monies  tu  ^mdem  matt]  Videtur 
allusnm  ad  genus  torment! ;  cam 
ferventi  pice  instillata  corpora  bomi* 
num  orebantur.  Lucret.  *  Verbera, 
carnifices,  robor,  pix,  lamina,  teds/ 
Vid.  Plant.  Capteiv.  iii.  4.  Vel  al* 
lu»nm  est  ad  tedas  ardeates :  de  que 
cruciatn  Eusebins,  nt  ootatDalecb. 
ad  Plin.  xiv.  20.  V.  N.  Mostellar.  ii. 
1.  et  Brod.  Miscell.  ii.  10. 

49  Qma  tibi  ta  moaa  esl]  Quia  li- 
cet tibi  credere,  quod  libet.  Taubm. 

47  Loptdt  moada  max.]  Id  est,  ho* 
mini  stolidissimo.  7aa6m. 


S046 


NOTiC   VARIORUM   IK 


65  PaiiMm]  PUniat  xi.  45.  Pan- 
MMM  tit  qni  irXor^ovt  et  Utipet  est. 
Glotte  Papift:  *  PtmBwm,  apertnm* 
patefactnm,  •xtentaiDy'  a  paodo. 
BaxAom. 

66  Tkemmm  nucio  quim  matt] 
Noniot:  'Thetannis  etiam  peMimaB 
rel  copia  dici  posset.'  Sic  Enriptdes 
lone,  Biffwpop  kok&p  diiit.  TmAwu 

61  Ereifiam]  Eretria  Thessaliae 
wrbs.  V.  N.  Persa  II.  S.  Cludddem] 
Chalcls,  nrbt  Eaboeas  insole  prseci- 
poa. 

63  Skyonemi]  Sicyon,  8icyooi»  re- 
gionis  in  Peloponneso  nrbt.  Gnu 
duml  Cnidos,  siTe  Onidos,  Asite  op- 
pidom  in  Doride  regione  est.  Est  et 
insula  Rhodi.  ZocyiiMiim]  Insula  ma- 
rts lonii. 

78  Prwemumjubere,  ifc]  Stat  sen- 
tentia,  qootqaot  sont  prncones,  aw- 
4y^aBm  et  in  onam  cogi.  Ad  con* 
qoirendas  aotem  res  amissas  etiam 
praconibns  olim  ntebantnr.  Pre- 
tiom  aotem  indicii  Oraecis  tUptrpow 
dlcitor ;  imo  indicioro  ipsum  pro 
prtemio  qood  indieibus  datnr,  Petro- 
nios  dixit :  sicnti  Cic.  ad  Att. '  nun- 
tinm'  et  *e?aogeliaro*  dixit  prc- 
miam  nuntii  et  et angelii.  BriiaoH. 

ACTUS  IV. 

ScEN A  I.  2  FeH  efo  ingenium  me- 
urn]  Morem  gessi  ingenio  meo.  Lam- 
Mn. 

6  TmUvm  Meri$]  V.  N.  Mensecbm. 
y.2. 

11  Da  mm]  Id  est,  in  aram  im* 
pone. 

12  ApoUo]  npMTrar^ptof  Apollo,  vei 
^<c^  significatnr;  cnjns  statnam 
consecratam  ante  sedes  ponebant. 
Twmebua.  V.  tamen  N.  Bicch.  ii. 
1.  S. 

24  Tuam  Alcmminam  peUteem]  Ut 
Alcnmena  Amphitroonis  oxor,  cum 
qua  rem  habnit  Jiippitef,  Jnnonis 
fnit  pellex ;  sic  haec  Pasicompsa  pel- 
lex  est  Dorippse.  Arnobins  lib.  iv. 
'  An  uxore  eontentns  baud  una,  con- 


cubiais  pellicibns  atqne  amiddit  de- 
lecUtnr^'  Sed  <  pellex'  apod  aati- 
qoot  significavit  concobioam,  qnam 
Grcci  voAXdEMp  voeant,  at  JCtI  aa- 
notarant.  D.  De  Verbor.  Signif.  L 
144.  et  sic  Jostinns  dixit « Cyri  pel- 
licem;'  Carlius,  '  ragia  pelKceoi,' 
de  Alexandro.  P&pm, 

ScBif A  n.  6  Jf«rta<ar]  KtAiwii4*- 
V.  N.  Asin.  111.  1. 

ScEN A  III.  14  Jnbet  wdMtt  mau 
vir  uxorem  sutm]  Hone  ydlcendl  mo- 
dam  temere  nimis  *  inosltatnm '  ap- 
pellamnt :  qnnm  etiam  *  Plaotos  qni 
RomansB  lingute  lex  qoaedam  fait;' 
etiam  ^Terentins,  qni  Teteris  qotI- 
qne  Latii  lima  qnndmm  babitns  est/ 
ita  et  scripserint,  et  scripta  lotiaa 
nrbis  jndicio  approbarlot.  Cicero 
pro  Sylla  :  *  Sylla,  si  sibi  mtw  pador 
et  dignitas  non  prodetsef,  nollnm 
aaxilium  requisirit.'  SemUg. 

16  (frfraNt/Hii<  ntsftct]  Dependent 
haec  a  gestn.  Lysimachns  nxorem 
snam  comiter  salotaverat:  *Jubet 
saWere  snas  vir  nxorem  snam.'  Do- 
rippa  nxor  irata,  ac  iccirco  nota  et 
immota,  at  stipes,  comiter  snlntata 
marito  salntem  non  reddiderat.  Er- 
go maritus  addit,  '  Urban!  finnt 
rnstici.'  Qui  nrbe  relicfa  ms  sepe 
ennt,  ex  orbanis  6unt  rualici,  msti- 
cos  mores  pro  nrbanis  indonnt.  H»c 
vera  est  bnjos  loci  sententia.  Box- 
horn, 

20  Quh  iUa  nmHer]  BoctI  certa- 
tim  Ct^a  ilta  f  el  Quqja  ttto.  Et  meri- 
to.  Sed  non  docti  est  addere  eqja 
pro  a^aa,  Nunqoam  enim  dixemnt 
ciffut  pro  a(;0«:  sed  ctfa  est  cojos 
hominis  Tel  viri ;  ci^a«,  nnde  orionda, 
cojns  patriae.  Gronov. 

21  Do.  ReBciacam  Umen]  Non  pn- 
tern  aliqnidbic  motandnro,  ant  trans- 
ponendas  personas  esse.  Lystmacbos 
rogando  roganti  responderat,  qnasi 
nesciret,  cnja  esset  ea  mnlier,  qa« 
erat  intus :  Respondet  Dorippa,  Sa 
nibilominns  id  cognituram;  id  velle 
scire;  a  tciente  marito  se  tentari. 


PLAUTI  MBRCAT.  K^T.  IV.  8C.  4. 


8047 


Neqoe  obttat  qnod  foemiiia  per  Her- 
calem  jnret,  contra  morem.  Est  e- 
Dial  terno  perturbats,  a  qaa  recep* 
|»  loquendi  leges  oon  obterTantor. 

ta  Jam  mm  diarem']  Recte  bie  te 
iMbet  ▼ulgata  lectio.  Torbata  bo- 
minis  eet  oratio  ae  nescienib  quid 
▼elit  ditere.  Com  toties  diceret  U* 
2a,  et  nr^eret  azor,  nt  nonien  mnli- 
erts  Tellet  dicere,  com  in  manifesto 
teneretor  crimine,  allena  dicit,  et 
qose  nnllom  plane  significatom  ha* 
beant*  Cam  eoim  videatnr  Telle  boc 
dieere,  si  nihil  nsus  esset,  se  nomen 
illios  posse  edere.  Ita  enim  svpe 
nobis  nso  venit,  ut  aliad  agentibus 
saceiirrant,  qa»  in  memoriam  non 
veninnt  aedulo  ea  qaasrentibas.  Com 
igitar  hoc  Tellet  dicere,  n  nikU  uMui 
€$aHf  jam  duerem^  pro  eo  prseter  ex* 
peciatnro  dixit*  '  Jam  non  dicerem.' 
Qoia  sane  non  erat  mens  ejus  nee 
voluntas,  nt  nomen  ejus  molierb  nx* 
ori  snsB  indicaret.  Talia  mnlu  h^ 
impa  reperluntar  in  coroicis,  et  io 
Plaoto  prsecipue.  iSalflias. 

ftft  In  ecmiUium  iftom  advoeuti  tUn] 
Facete  scriptam  ex  consaetndine  aif* 
tiqaa.  Nam  qui  jadex  olim  captns 
▼el  datns  erat,  is  sibi,  qai  in  consilio 
essent,  amicoi  advocabat,  nt  Terios 
et  melins  de  re  cognosceret  et  judi* 
caret:  (Vide  Cic.  Verr.  iv.)  liqoe 
sabselliis  iisdem  considebanf,  ot  et 
in  tribonali,  qni  a  magistratibos  ad- 
vocabantur.  Cic.  de  Orat.  1. 1.  Est 
mntem  hie  sermo  irrisionis  amarss 
plenns.  Tamed. 

36  Sic  $ique$tro  mihi  tUOa  ettj  8e* 
qnester  dicitnr,  apnd  qnem  plores 
rem,  de  qua  controtersia  est,  depo* 
Dunt.  OrsBcis  S  fUaos  et  /uviyyvos^ 
id  est,  interventor.  Vocabolam  a  *  se* 
quendo '  factum  est :  qnod  fjos,  qni 
electus  sit,  ntraqne  pars  fidem  se- 
qnator.  Sed  quod  apud  ''Seques- 
trum '  depositum  erat,  '  seqoestro 
positom'  per  adverbiom  dicebant. 
Hinc  etiam  liquet,  homines  qooque 


apad  seqnestres  deponi  potuisse ;  sed 
et  jodicibnt  olim  dates  fuisse.  Quss 
aniem  res  mobilis  apud  seqaestrem 
non  posita  fuerit,  earn  in  aede  sive 
fano  custoditam  esse.  IStfrn^rd.  Sed 
eirrat  Cell.  xx.  11.  qaod  '  seqoestro '  - 
adTerbiute  facit,  est  enim  datifus  » 
'eeqnester.'  Cato  de  Ptolemvo  con- 
tra Thettimum  :  *  Per  Deos  immor* 
tales,  nelite  tos  seqoestro  ponere*' 
Vide  Vales,  ad  Aounian.  Marcell.  p. 
t7.  Grpneo. 

97  NumiTQ  jmrgiia$]  Nuwun  por- 
giUu  rectum  est.  Qui  nimis  dto  se 
purgare  conantor,  eo  ipso  se  Tiden- 
tur  accusare.  Numero  id  significare, 
neminem  qni  Plautum  mode  legerit, 
potest  latere.  Stlmoi. 

ScENA  IV.  4  iVam  qmamat]  Ve« 
re  et  scite  nimis  amantium  senten- 
tiat  exprimit  h«c  sententia.  Et  rara 
dicendi  Venus  est,  'habere  pro  cibo;' 
qua  usnt  est  et  alibi :  <  Qni  pro  cibo 
habeas  ie  verberari.'  Dtuza. 

6  Oniis<os]  Saturos,  probe  sabnr- 
ratos. 

16  FilMm  wmUnii]  Pro  forma  mu« 
lieris  hoc  loco  dixit  Plantus;  nam 
JUmm  idem  omnino  est  quod  '  linea- 
mentum,'  Orsecis  xa^merV*  viprypof^ 
cISoSf.  Lucret.  lib.  ii.  '  Debent  ni- 
mirum  non  omnibus  omnia  prorsus 
Esse  pari  file,  similiqoe  affecta  6gu- 
ra.'  Inde  *  file  pares,'  vel  *  filoparea ' 
quae  pari  (ilo,  similique  figure  sunt 
affectae.  iSobnos.  Vinm  ktrck  aveij 
Verum  kercle  amei  habent  libri.  Pro 
quo  recte  a  Oolielmio  repositum,  rt- 
rum  kercU  evel.  AmH  scriptam  full 
pro  a6el,  ut  istSB  dum  litteras  invicem 
ssBpe  permntantur.  Nam  et  ilfes- 
Cauda  et  Boscoiida,  pro  eodem  in 
Oloss.  veteribns  reperitnr.  Abet  au- 
tem  pro  amet.  Scitum,  inqnit,  filnm 
mulieris,  et  quss  virum  qnaerere  vi- 
detur  et  at  ere.  '  Qusb  rubet  ac  pal- 
let, qoas  tot  suspiria  ducit  Pectore, 
quid  credas  haoe  sibi  velle  ?  vi- 
rum.' De  jnveoibos  etum  nimis 
comptis,  et  in  moUebrem  noduoi  or* 


S048 


XOTiB   VARIORUM   IN 


■atit,  dkcbanty  htn  vtnmi  ^tummi. 
De  ictU  rouliere  ae  formosa  tanto 
magU  id  dixeris.  Saimtii.  Sed  qooni 
«Ml  alqoe  mmU  idem  hie  tigntficeiity 
koc  potiat  retinendoiDy  qnia  proxi* 
ma  accedat  ad  libros,  qnam  illud  re- 
pooeodam  t ideri  deceninDt.  Qaati 
illad  Don  accedat,  qnan  codex  alter 
umet,  alter  mmt  habeat.  Prnterea 
Oalielmint  et  Salmatint  tciebanty 
*  a?ere  ▼iram '  et '  amare  ▼iram '  nee 
liic  oec  alibi  idem  tignKicare.  Nan 
qua  dicitar  '  amare  Timm/  certum 
aliqaem  habet  propositam,  ia  qoo 
amor  ejai  fixnt  ait :  at  'avere  vimm/ 
eat,  qacrere,  TeDariy  captare  iacer- 
tam.  Grtaeewa. 

28  Ni  m€tuii  tu  iitane^  lU  vett. 
edd.  et  Mat.  Cam.  Ni  metwi  tu  u- 
tatu?  id  est,  iia  mrlasfy  pro  *  metnit* 
ne?'  Meurt. 

29  Vm*  me  Hq^irin]  Eraeodatar 
argate  a  Palmer,  expedirif  led  Don 
▼ere.  '  Experimnr  mercenariot, ' 
cam  coram  opera  ntimor.  Sopra, 
hac  fabnla,  *  opera  licet  Experiri:' 
et  boo  rogat  cocns,  velitne  operam 
•«am  experiri  in  percoqnendo  pran* 
dio  Lytimachnt :  cum  abnaeret  ille : 
At  ta,  inqiiit,  anercedem  cedo,  qam 
condacto  debetnr.  J.  Gail. 

24  /d  NOD  aft  ca^M  aMa]  Sic  ambo 
Mat.  et  noster  Logdonentit.  Recen* 
tioreii  H  id  deleverant.  Sed  scri- 
bendom,  af  nail  eat  cuipu  mea.  Sic 
Captiv.  111.  ft.  26.  Vide  ad  Lit ium 
XXIY.27.  Gfofiav. 

98  Dam  iUi  fommi]  Diecipoli  ob* 
soninm. 

46  Sctrta  ehiweUaier]  In  contpec- 
tnm  doci.  Locanns:  ^tenebrtt  ob« 
doxere  octUoe.'  Cic  *  Cicatrlcem 
reip.  jam  obdnctam  refricare.' 

66  CancimC]  Concita?it  mibi  boa- 
tea. 

62  £ed«ai]  Scil.  opera,  Tivemot 
laatiua.  Tambm, 

ScENA  V.  7  Almmnus]  Alummm 
in  Lat.  lingua  ianl  rod  rpofoG  pariter 
etTfM^Mwv  aumii  boc  ett,  active  et 


paatifc,  tarn  pro  eo  qni  alit,  qnam  qoi 
alitor;  contra  Vallam  et  sabaeqaaa 
ejnt,  clariss.  anctoribaa  Nonio,  Ca« 
pro,  Itidoroy  et  exemplia  docmt  Jae. 
Cmq.  ad  Herat.  Od.  iii.  18. 

9  Sum  fMem  Mlate]  Cato:  «Si 
qnid  bona  salate  ntat  venerit,  braig- 
ne  defendent.'  '  Bona  talnte/  potem 
▼erbnm  esae,qno  bonam  Taletadinena 
et  aalntem  oroinabantor,  contraria* 
qne  deprecabantor.  Ita  ergo  foerit 
^  bona  salnte/  tanqnam  *  salute  pro- 
pilia.'  Tmrwk. 

13  iHarum  este  apavraai]  Id  eat, 
ejoimodi  operai  edere.  Sic  etiam 
liY.  III.  86.*  Pater  iodigniute  reram 
cetaerat  in  agrot,  siiaramqne  remm 
erat,  amitta  pablica.'  Gnmot* 

ScBMA  Ti.  6  ExigUmr  mafriaMina] 
Facile  indacor,  antiqnitna  repadia- 
tnroa  conjoges  adjecisae  cansaam: 
ideoqne  aaaentior  Fnl.  Uraino  reti- 
nmtl  Pbil.  ii.  Cic.  *  Mimam  anas  res 
aibi  habere  Josait :  ex  xii.  Tabalis 
cansaam  addidit,  exegit.'  Et  boc 
reapicit  hie  Syra :  item  ipaloa  *  re* 
pndii '  etynaoo,  qnod  allegat  Feataa  : 
'  Repodinm,  Verres  ait  dietnm,  qnod 
6t  ob  ram  pndendam.'  Si  sic,  earn 
ipaam  rem  enanciasae,  fit  simile  vera. 
Gmter. 

ACTUS  V. 

SCBIf  A  f .  1  lAmtU  9Mp€fUM  VtfiTMM* 

que  Bake]  Limine  coli  et  aalntari  so- 
lita  ad  inatar  nnminnm,  vel  ostendaC 
aoloa  Dena,  Limentinua  dictna.  Ter- 
tnllianua  Bamom  qoendam  et  Forcn- 
liira,  et  Limentinnm  Deoa  conjnngit 
inScorpiaee.  Idem  lib.  de  Corona, 
Limenttnnm  a  limine  dictum  docet. 
BodcAora. 

12  Nan  est  eapida  netlaa].  FcH-te 
melius  legator,  turn  est  cupita  eitUme, 
Retineo  tamen  eupida.  Nam  voces 
biijnamodi  ntramqne  aignificationem 
ipxpXicBs  admittunt.  Sic '  gnaroa/  et 
qui  novit,  et  qni  notna  eat :  'timidna/ 
qui  timet,  et  qui  timetnr  :  *  formido- 
loans/  qui  metoit»  et  qui  metnendos 


PLAUTl   MBROAT.  ACT.   V.  SC.  2. 


3049 


est :  *  tDspieidias/  pro  tnspecto  ct 
pro  tnipiciente.  lu  et  *  infestot' 
taoi  paMivt  qoam  tctivt  notlone  po- 
nitnr.  <  Nescioi '  apod  Plaatiim  tam 
de  illo  qui  ignorat,  qoam  qai  ignora- 
Ur.  In  Rndente:  <  Qoas  in  locis 
netciia,  nescia  spe  snmut.'  Apnd 
Salliittiiiin,  *  capidine  ignara  viten* 
di,'  id  est,  igoota.  Talia  iaa  h^is 
reperinntiir  apnd  vetereii.  Salmai. 
Ms.  qnoqne  Acad.  eupUa,  Gronof . 

SCBNA  II.  1  SiteeieMx,  ^c]  Vide 
Dotas  flupra  act.  iii.  so.  4.  vs.  12. 

9  EeqnUnam  DeusJ  QnisnamDent 
est  qni  ita  laetut  sit,  Ita  gandfat,  at 
ego  gaadeo?  Pro/tM<,  Palatini  co- 
dices babent  JUL  Undo  sUt  bic  legi 
maliin.  Boxkom. 

10  Atjieio  tuperbiam]  Hoc  eo  dicit, 
qnod  eat  sine  comite,  servo,  eqoo,  et 
ceteris  ad  iter  necessariis.  Lamb. 

19  Ntc  color]  Notabam  ca/«r  bic 
positnm  nentro  genere,  pro «  calns :' 
ut  *  ador '  et  *  adns  ;'   '  decor'  et 

*  decns : '  nee  dnbitabam  qnin  ad 
banc  faciem  corrigendns  apnd  No- 
ninm  locus  in  '  Calor  :*  inepte  enim 
ibidem  legitur  cahrem;  cnm  addn- 
cat  exempla,  qnae  ntroroqne  recipi- 
ent genus.  Sed  et  Jnnins  Pbilargy- 
rus  ad  1.  ii.  Georg.  Virgil,  ys.  340. 
ita  eitat  hunc  versum :  *  Neque  fri- 
gos,  neqoe  calor  metoo,  nrqiie  Ten- 
torn,  neque  grandinem.'  *  Calor'  in- 
qoit,  pro  '  calorem :'  aliter  hyperme- 
tms  versos  erit.  Gruier. 

21  Nimconcedam]  *Coocedere'est 
qniescendi  caussa  ant  consistendi,  in 
locoai    qnempiam    secedere.     Rod. 

*  Paolisper  remitte  restem,  dum  con* 
cede  et  consolo.'  Taubm, 

24  Invoco  V08  lares  viaUs]  *  Lares 
Vlales '  Dii  sunt  qui  viss  praesnnt,  nt 
slnt  9to\  iwitioii  qnos  invocare  solent, 
qui  peregre  proficiscuntor,  et  ad  viam 
se  accingont :  quo  etiam  cognomento 
colebatnr  Mercnrias.  Twmeh,  Deos 
peculiares '  seroitales/  boc  loco, '  La- 
res Viales'  vocat  Plautns.     Est  et 

*  Bivia '  Doa  Arnobio.    Nam  in  am- 


biviis  et  tritiis  oHtt  carrl  et  cista 
condncebantar,  hioe  igltar  *  Semite* 
lee  DH.'  Sed  et  <  Dii  Vil'  erant. 
Seal.  Sed  vide  mihi  not.  Bace.  i|. 
1.  S. 

84  Vorwrim]  •  Versoria'  est  quo 
velum  vertitnr ;  qno  nomine  *  pedem ' 
vooabant.  Nam  'pedem  tenere'  in 
navl  dicebatnr,  qai  praterat  tenden- 
dis,  proferendis,  vertendisqne  veils. 
Servins  :  <  Per  sortem  difisi  ad  offi- 
cia  remigandi,  qois  prorata  asset,  qois 
pedem  teneret:'  id  est,  qnis  verso* 
riam  teneret.  Inde  *•  facere  pedem/* 
pro  navigare :  inde  et  proverblnm 
Oraecnm,  barfya^  lue^ls,  rip  xSia  8u^ 
fcffcs.  Saim,  *  Versoria '  propria  dicitnr 
funis  ille  nanticos,  qno  ad  captan* 
dum  a  latere  ventom  in  obllqoa  ve- 
lificatione  vertitur  velnn.  Intelligi- 
tnr  antem  vocabulum  *  mdentem/ 
qnod  fooem  nanticoro  significat,  et 
fceminini  generis  eue  patet  ex  Bn- 
den.  IV.  9.  1.  vide  eiiam  not.  Rod. 
IV.  B.  10.  Graiuv. 

85  Hie  Favonius  i«re»«'sl]  Gifan. 
ad  ilkid  Lucret.  lib.  i.  'Fluctifrago 
snspensa!  in  littore  vestes  Uvescunt : 
eaedem  dispansss  in  sole  serescunt.' 
Notat  tertseere^  id  est,  siccari,  ot  rec- 
to Nonias :  nam  '  serends '  veteribtia 
eriam  sonat  '  siccus.'  Hinc  Georg. 
I.  '  Undo  serenes  Ventns  agat  nnbes/ 
qnas  alibi  Vocat  *  arida  nubile,'  id  est, 
sicca.  Taubm* 

40  ReUgUnem  Uiic  alfjicit]  Rcjicit 
a  se  religionem,  qni  omnem  ad  alium 
transfert.  Sicnt  contra,  Olijieere  re* 
Ugionem,  iaiB^Jaai :  nimirom  ex  ob- 
servatione  ooMnis  Huril^aAttawUaf  incu* 
tore :  nt  hoc  loco  Plaoti.  Sic  Hora- 
tins  religionem  objicit  Galateae  pro* 
fectnne,  ab  omine ;  scil.  ab  exempio 
Enropae.  Suetonius  dixit,  *  Afferre 
cut  religionem.'  Seaiiger, 

56  NuUuM  vtot#]  Vkfiiy  pro  <  est.' 
Trin.  ii.  2.  '  lepidus  vivis.*  Tambm. 

61  PuUkre  mdificaias]  Videas  ab 
amatore  esse  seitam  bane  asdinm,  in 
qua  arnica  erat,  commendationem : 


Delpk,  et  Var.  Clus, 


PhuL 


6  O 


3050 


NOTA   VARIORUM    IN 


Dim  qoid  bit  obsecro  arbanint  ?  Al- 
lasum  enim  ad  ilUm  Yenditionit  for- 
mulam;  csjas  Offictoram  I.  Jii.  ita 
coromeminit  Cic.  *  Qnod  ti  qni  pro- 
•cribont  villam  bonam  beneqae  »di- 
ficatam;  Don  exittimaDtur  fefdlUte, 
etiamai  ilia  nee  bona  est,  nee  apdifi- 
cata  raiiooe/  Cato:  <  Patremfami- 
liv  ▼illani  riisticam  bene  ffdificatam 
habere  expedit:'  unde  in  prodivi 
poilhac  fiierit  iotelligere,  quid  tit, 
qnod  <  sdes  piilchre  »di6cataa  '  pr«- 
dicet  Cbarinut,  id  est, '  cnm  ratione,' 
at  qnidem  «xplicat  Cicero.  Douza* 

62  De  OMdUii]  Vide  M.  Bacc.  iii. 
». 

67  Deoi  oraio,  ifcJ]  Brix.  ed.  legit 
orubo:  quod  prsfero;  atque  in  hoc 
jocos  elegantior  fiierit,  et  irrisio  aper- 
tior.  Nam  cum  optare  jassisset  Cba- 
riniis,  ipsiiis  erat  oplatum  praestare* 
Is  antem  in  miseria  etiam  sua  face- 
tos,  non  se  prsatiturum  qnod  lodalia 
ezspectaba},  sed,  qnod  non  exspec- 
tabat  oratamm  Deos  ait  qui  prar- 
itent.  Aeidal, 

69  Sed  quin  omaftini,  ife."]  Sed  enr 
non  rejicio  cblamydem  ▼latoriam  et 
cetera  ad  iter  instrncta?  Taubm, 

64  Z<mam  suiiuli]  Verba  aibi  dari 
putat  ab  Eotjcbo  Charinos :  itaque 
dicit  se  zooam  somsiste,  qoasi  iter  in- 
ceptnm  perfeclnrns.  Condebant  an« 
tern  viatores  in  zona  pecudiam,  ut  et 
milites.  Lamb,  Veteres  usi  sont  ver- 
bo  iWdcu,  pro  eo  qnod  erat,  indmere, 
prssertim  arma :  qnoniam  j^Ami  in- 
primis  militi  debeatar :  sicut  de  bal- 
tbeo  dicere  videtur  Jnstinianos.  lode 
'  Minerva  Zostrta/  et  'Juno  Cinxia;' 
alio  tamen  fini.  Itaque  I.  x«  Iliad, 
non  potait  Uonerns  tacere  Nestorii 
baltbeum :  sed  enm  magoae  ipsi  cam 
esse  scripsit.  Inde  Plauti  jocus  hoc 
loco, '  Zonam  sastnii/  Scalig. 

85  Machara  e$i  m  moiia]  Orsct 
enim,  at  et  Romani,  non  gcrebant 
gladiam  in  urbe.  Lawdt, 

86  T0U9  ampullam]  Mos  erat  pedes 
oleo  ongere,anteqoam  calceotinda- 


erent:  itaqne  peregre  abeoBtet  am- 
pallam  aecum  portab^nt,  qox  oleua 
in  enoi  nsum  suppeditaret.  Poste- 
rios  ex  hoc  Plauti  loco  apparet,  prius 
ex  Uesyrhio :  cnjua  ea  verba,  ^^Xcf- 
^VTO  robs  v-tfSos  ol  hpx'^t  ^f^  ^ 
6woMiffaff6au  Hinc  Xiwapdl  vAu  apnd 
poetas.  Mewrs. 

02  Exsilium  partUi]  HInc  taodea 
blanditur  aliquid  Grntero,  qaod  re* 
cipit  ex  qnadam  veteti  ed.  Pareos, 
exiiliwm  imperat.  Sed  delodontar 
ambo,  et  scripta  lectio  mnlto  ele- 
gantior. Est  in  eo,  qnod  li  effeoe- 
rit,  ego  exsul  ero.  Sic  Livie  lib.  Tin. 
Qnintus  Fabios  Rnllianos  pater  ad 
L.  Papirinm  Cursorem:  <nec  «tas 
niea,  cui  to  orbitateni  paras.'  En- 
nius  Telamone,  apnd  Festom  in  Ob- 
sidioneui :  *  Scibas  natum  ingeooom 
Ajacem,  cui  ta  obsidionem  paras.' 
Grofioo. 

09  Vidf  ibi  kotpUem  ZoeyalAo] 
*  Hospes  Zacyntho/  hospes  est  Za- 
cynthiui,  vel  a  Zacyntho:  ZoKmOS- 
Ofy,A§irfi^€v,&c,  Sic  Terent.  *  oxor 
Lemno,  *  *  anus  Corintho/  '  vinoa 
Chio.'  Turneb. 

102  Zacyntho  ficot  fieri  n<m  moIos] 
Quam  sententiani  liabet  ?  Opinor 
did,  ut  fici,  quas  acerbae  immata- 
raeque  insuavitatem  babent ;  percoc- 
tae  tandem  ad  suavitatem  et  dolce- 
dinem  mitescunt:  sic  ejus  joventu- 
tem  acerbam  esse  etiamnom  et  in* 
domitam,  quae  aetata  emansuescet  et 
domabitur.  Sic  enim  obliqna  figure 
•ennonis  adolescens  peratringitar. 
Imo  simpUciter  hoc  vult :  Hospiten 
nihil  ad  me  respoodisse :  sed  qnse* 
renti  poma,  obtrusisse  pira.  Turneb, 
104  CalchoM  iite}  Id  est,  vetns  va- 

US. 

110  Medicari  amtcKs]  Si  non  aanns 
sum ;  cur  tn,  qui  te  amicum  pro6te- 
ris,  milii  non  roederi  properas  i  Pro- 
peraa  autem  pronuntiandum  acor^  ovy- 
icaa^i',  *  propras.'  Comer, 

111  Clementer  qtueoOf  cakes  deteriti] 
Mira  decori  observatio  est;  obi  Cha* 


PLAUTI   MERC  AT.  ACT.  V.  SC.  4. 


9051 


riBiis,  cni,  nt  amatori,  ret  omnet  pro 
spisBO  Tidebantur  procedere,  ad  ami- 
cam  in  vdet  festioe  nimis  introire 
gestiens,  sodali  illi  sno,  pooe  sub- 
seqaendo,  calces  fingitur  deterere. 
DouM. 

ScENii  III.  3  Uxor  Ma  m  fcrmtm- 
tojacei]  Infermentojacertf  h  rp  ilitsff 
tuTffihi,  dicebantar,  qni  aniroo  eMent 
aegro,  quiqne  iraciindia  tnrgerent. 
Nota  tralatio.  Fermentam  enini  et 
acorem  habet  et  tnmorein.  Lambin. 
Fermenium  hie  pro  ira  ponitar,  at 
€9$e  infermento  sit  0v/MMr9ai,  ^Xcy/icU- 
I'ffty  iwh  x<>^^'«  Joveoal.  '  iitud  Fer- 
mentiim  tibi  babe;'  id  est,  iodigoan- 
di  canssas.  Etiaiii  Hebrsi '  fermea- 
tare '  pro  ira  targere  et  fiidftaOou  ac- 
cipiunt.  Qnio  et  de  aliis  affectibns 
dicilur :  ut  Pradent.  *  Cum  fermenta- 
ti  torgescant  mores.'  Casaub. 

4  Expurgationem  habebo]  Id  est, 
apud  tuam  axorem  te  purgabo. 

ScBNA  ly.  1  Ad  pattern  ibo]  Haec 
Entycbtts  ad  Cbarinom  in  aedibas  Ly- 
siroacht  restitantem.  Lamb, 

9  Suapte  culpa']  Unica  tantom  lit- 
tera  mutata  ex  Teteri  scHptnra  lego, 
Suopte  eulpam  generi  eapiuntf  genus  ia- 
genuum  improbant.  Qui  sunt,  inqiiit, 
bono  genere  nati,  si  sint  ingenio  im- 
proboi  saopte  generi  cnlpam  capi- 
nnt,  hoc  est,  eortiro  cnlpa  io  genas 
proprinm  rednndat,  et  genus  inge- 
nuum  improbant.  Vitinm  ab  illornm 
ingenio  malo  adfricatnr  generi  bono, 
et  cnlpam  capinnt  non  tantitm  in  se, 
sed  etiam  in  ipsom  genns  quod  dede- 
corant.  Salmas,  Suapte  culpa]  Acci- 
pio  partem  a  Salmasio,  partem  a  Lip- 
sio,  Suopte  eulpam  generi  eaptunt^ge- 
9UM  ingenio  improbant:  nam  et  generis 
et  ingenii  mentlonem  tam  posteriore 
qnam  priore  Tersu  facere  deboit. 
Gronov, 

24  Aliud factum  eonvenit]  Quia^oii- 

venit  idem  talet,  quod  decet,eandem 

lili  constroctionem  attribnit.  Lamb, 

28  Fo6t«  htrcle  habete  cum  porcie, 

€um  fiteina]  Pordi  scriptom  est  pro 


portiSf  ut  c  et  I  in  libris  veteribus  sae* 
pe  permutantur  invicem.  Portie  an- 
tem  pro  eporlis,  ut  '  Casteria '  apnd 
eundem  Plaotum  pro  '  Schasteria.' 
ProTrrbium  est.  Habete  hoc  tobis 
cum  sportis,  com  fiscina.  Sportas  et 
fiscins  ex  vimine  texebantur,etcon- 
tinendis  obsoniis  et  variis  rebus  ser- 
▼iebant.  Nam  a  sporta,  '  sportnla  ' 
dicta  ^oKoptOTuems,  Fiscinas  etiam 
tunc  parabantur  ex  vimine  ad  ficna 
et  alia  hnjusmodi  continenda.  Ha* 
beatis,  iuqnit,  rem  ipsam  cum  iis  va- 
sis  quibus  continetur.  '  Cum  sportis^' 
'  com  fiscina, '  proverbialiter  baec 
usurpantnr.  Aliquando  Irgebaro,  cum 
porcis,  cum  fuscina.  Tlopkhs  est  rete 
piicatorium,  quod  Latine  ita  dixerit 
Plautus.  Fuscina  etiam  instrumen* 
turn  piscatorium,  tridens,  ad  figendos 
pisces.  Habete  igitnr  prsdam  ip- 
sam, et  quidqnid  piscatnm,  cum  por- 
cis et  cum  fuscina  ipsa.  St  nihil  mo* 
tandum  sit,  ego  buic  sententias  nunc 
magis  adhsresco.  Cum  hoc  senso, 
etiam  fiscina  retineri  plane  potest. 
Vas  enim  est  Timioenm  in  quo  et 
pisces  capti  reponuntur.  Porci  sive 
Topfcol,  sunt  retia,  sive  nassae  potius, 
KwpToL  Undeproverbiumf08oKr<«-ofv> 
itbs  tilpth  de  fortunatis  quibus  dormi* 
entibus  nassa  impletnr.  Habete,  in- 
quit,  vobis  totam  capturam  pisctnm, 
cum  ipsis  nassis  ac  fiscina.  Nisi  qnis 
dicat  revera  mulierem  illam  sportas 
et  fiscinam  secum  attnlisse,  cum  do- 
mum  senis  intra vit.  Salmas. 

S7  Ly.  Orautignoscatdeliclistuis] 
Ipsnmne  Demiphonem  Lysimaclius 
orare  jubet  ?  At  quem  i  filium  suum^ 
ae  an  ipsins  ?  Eqnidem  non  aderat 
Charinuf,  qui  orandiis  esset :  et  ora« 
torem  vero  sibi  parat  ille  Eutychom, 
non  ipsnm  orat.  Nam  liic  quid  ore- 
tur  ?  Ignoscere  Charinlerat,  in  quem 
deliqnerat  pater.  Non  eonvenit  igi- 
tnr vulgata  lectio:  quam  in  sensum 
aptissimum  refinges  levi  mutatione^ 
si  pro  tuis  scripseris  hsous,  f  nequitat 
sqoali  suo  Lysimachus^  et  filium  orat^ 


S052 


NOTi£  VARIORUM   IN 


orare  atqne  intereedere  apod  61iniii 
illios  pro  illo  telit.  Sahisaime  rem 
indignam  perttringeiis,coiD,qno  mo- 
do,  qaibas  delictis,  tjuam  Teniam  filti 
rogare  solent  a  patribut,  eodem  iis- 
dem  eandeni  patri  e  filio  nnoc  rogari 
cupit.  Acidal. 

88  Superbe  hnehere]  Mibi  ineqntta. 

ftl  Stutm  qmiaque  homo  rem  meminit] 
Notat  bominam  morei,  qui  id  alieno 
oegotio  dormitant,  io  sno  qtiisqoe  ? i- 
gilat.  Ttmbm. 

S9  Cmiii  €0  no$  hie  lege  ^gemui]  Id 
eaf/  pcenat  legibas  indictat  inflige- 
mnti  et  legem  in  eom  conseqaemor. 
In  eo  sign^catu  capltnr  apud  Tacit, 
lib.  XII.  Est  igitnr,  '  lege  agere/ 
qaod  Cic.  alibi  dicit,  *  facere  judica- 
torn*'  id  est,  ezseqni  implereqne  la- 
tam  sententiam.  PoUetus.  Sic  Li  v. 
XXVI.  15.  ^FulYioi  praeconi  impera- 
vit,  ne  lictorem  lege  agere  juberei.' 
cap.  16.  'Jniaa  Procos.  prseconem 
pronunciasse :  Lictor,  viro  forti  adde 
Tirgas,  et  in  enm  primom  lege  age.' 
Val.  Max.  in.  8. '  Literat  in  sinistra 
mann,  sicnt  erant  traditas,  retinuit, 
acjusso  Uctore  jnre  agere,  tnm  de- 
nnm  apernit.'  Gronov.  V.  et  N. 
Aol.  III.  B.  !••    /fisct<iuii  arMro^fiMtr] 


«8citom'  in  re  Venerea  nsnrpatwn 
antiqnitns,  docnemnt  alii*  tnm  Plan- 
tns  Tnieul.  sc.  nit.  '  Qaanqaara  bic 
borridos,  qoanqnam  bic  squalida'sts 
At  scitns  bcUnm  init.'  (V.  N.  ibid.) 
lati  cootrariiim  *  Inscitus '  boc  looo 
Plant!.  Sic  enim  bnne  Yersnm  a  ne- 
mine  baetennn,  qnod  sciaro,  intellec- 
tom  interpretor :  nee  hnnc  solnm, 
sed  et  alinro  Terent.  HecT.  l.'Naai 
si  facis  facturave  es,  bonas  qnod  par 
est  facere:  Inscitnm  offerre  iojuriam 
tibi  immereoti,  iniqonm  est.'  Volt 
senei :  iniquum  esse,  si  homo,  qui  ex 
rebns  amoenis  et  volnptariis  exarnit, 
injuriam  ioferat  meretrici :  com  boc 
sit  potins  calidae  jnventntis.   Gmter, 

60  Et  pernos qutdem]  Miilto  con- 
cinnios  et  non  'sine  joco  legeretnr 
hie  versos  post  ilium,  'Si  qois  pro- 
bib.'  &c.  H»c  enim,  '  £t  per  nos 
qnidem,'  &c.  qnasi  sanctio  est,  qoa 
p<Ena  in  eam  statuitor,  qni  id,  qnod 
de  Bumptu  adolescentibos  snbminis- 
trando  dicitnr,  violaverit,  ant  potios 
servaverit^  nempe  Egestas.  Pistons, 

62  Quod  iMmo  fiat  modo']  Modo  nil 
fiat  contra  leges  et  snpra  raodum.  V. 
N.  Mil.  III.  1.  Lamtnn. 


PSEUDOLUS. 


Prolog.  18  F€iflrergio]Estjocna 
inexspectatus ;  allndens  ad  rasnm 
capnt,  cui  capilli  deerant ;  nt  bic 
ventri  cni  cibos.  Tombm. 

20  €/6t  lepoSfJoei,  tre.^  Hie  ordo  et 
sententia,  sine  lepore  omnl  est  et 
Oratiis:  legeodom,  Qui  puerit  alia, 
is  mahuHf  ift,  aenso  et  aperto  et  ele- 
ganti.  Qoid  enim  probabilins,  qnam 
enm  hominem  malom,  et  rooerorem 
sibi  qoaerere,  qui  alia  consectatnr, 
^uam  leporem,  jocos,  Iqsos,  vinum. 


et  cetera,  quas  hie  commemoraotor* 
Douza, 

24  Exporgi  meUau  est  Umbos']  Ve- 
nom bic  Lamb,  commentnm,  versos*' 
qne  nniis  ant  etiam  alter  deesse  vide- 
tnr:  nt  sensns  fuerlt:  Abjicitejam 
males  cnras,  nt  ottosi  nobis  operadl 
bodie  detis.  Si  qui  antem  negotiori 
sunt,  eos  exsurgere  atqne  abire  me-* 
lins  est :  nam  longa  fabola  in  scenam 
agenda  venit.  Acidal.  Sane  Prologus 
hie  in  Mas.  Pall,  prster  oltimos  ver- 


PLAUTI   PSBUOOL.   AOT.  I.  8C.  1. 


2053 


sns  daoB»  desideratar :  qiiem  tameD 
•otiqoum  Gamer,  censet. 

ACTUS  I. 
ScBNA  I.  4  Met  te  rogandi]  Ni  A. 
Gelliuf  paUm  testaretiir  tic  se  le- 
fisse,  ex  ratione  maoifesta  scriberenif 
Meo  te  ntgandi  et  tuo.  Nam  qo»  af* 
fenint  ad  probandum  hoc  geons  ora- 
tionis,  quid  habent  timile?  *  Tunm 
Samii  Locumonit  acumea'  male  le- 
gitur  apad  Ausoninm,  et  scribendam 
est,  *  Anticipetqtie  too  Samii  Loea- 
monit  acnmen/  nt  monait  Donsa  lib. 
II.  Plaatin.  c  22.  Tamen  li  debe- 
bat  esae  Plaoto  simile,  *  acnmen  tui, 
Samii  Lneomooit/  erat  babendom. 
Eodem  tBodo,  inqniant,  dicitnr '  Noa« 
ter    ntriosque    labor.'     Credo,    nt, 

*  mcaa  et  taoa  dnornm  labor :'  Don 
'  nottri  otriusqoe  labor/  nt,  '  mei  ac 
tni  dttorum  labor.*  Nam  Hecnba 
Eoniana  com  ait,  *  Miserere  mei 
•nos ;'  qui  poterat  altter  loqoi  ?  Sic 
et  recte  dicerem,  '  Miserere  doorum 
mei  et  tni.'    Sed  non  ita  bene  sonat, 

*  labor  doomm  mei  et  tni;'  neqoe 
'  labor  mei  te  rogaodi;'  et  '  labor 
tni  respoodendi  mihi/  nt '  labor  dno- 
rnm mens  ac  tuns,'  *  labor  mens  te 
rogandi,'  '  labor  tuns  renpoadendi 
mihi.'  Similiter  apnd  JC.  '  mens 
mes  facientis  testamentnm,'  si  par 
fanic  Plantino  asset,  Ibret, '  mens  mei 
faciendi.'  Uniens  affertnr  locos  par 
Ciceronis  ad  Cnrionem  ep.  6.  *  Tni 
unins  studio.'  Sed  bic  qnidem,  qnln 
^  tuo  nnins  studio'  scripserit,  nt 
temper  alias,  nullum  mihi  dubium 
est.    Lepidnm  vero  est,  quod  istud, 

*  judicium  tunm  eruditissimi  firi,' 
▼olunt  esse  integrum, '  tunm  tui  ern- 
tlitissimi  viri  judicium  ;'  *  meom  lunius 
peccatum'  pro  '  meum  mei  nnins 
peccatnm.'  Qnis  nnqnam  credat 
•qnenqoam  ita  locutnm,  'tonm  judi- 
cium tni,  menm  peccatum  mei  V  Imo 
«i  Yemm  vis,  iotegrantur  ilia  hoc 
-Modo,  'tunm  judicium,'  quod  est  jn- 
diclon  eruditissimi  viri,  *  metmi  pec* 


catom,'  qood  est  '  miina  hominii/ 
'  Tunm  stndium  adolescentis,'  id  est 
tunm  stndium,  quod  erat  stndinm 
tnm  adolescentis :  *  tna  vestigia  prox* 
imi  prntoris ;'  tna  vestigia  quse  erant 
vestigia  proximi  prsetoris.  Alioqoi 
qnemadmodom  non  dicitnr,  *  uxor 
mei,'  *  ager  tni,'  ita  nee  '  labor  mei' 
et  *  tni.'  Sallustiannm  quoque  '  ma« 
jores  Vestrum '  agnoscit  Oellios :  sed 
omnes  script!  illic  '  majoras  noatri,' 
teste  Gmtero.  Quod  si  dixernot  ista 
hi  duo,  solo  hellenismo  excosaotur, 
quem  imitari  nolim.  Volnnt  etiam 
'  tis '  pro  *  tni '  ex  Oellio  Mss.  ambox 
'  et  te  respoodeodU'  Acad.  ilf«t  m- 
Urrogemdi  ei  Ud  resfmndendi  mikL 
Oronov. 

13  Suh  VeneriB  regnei]  Apnd  vete* 
res,  jovenes  virginesqne,  sub  VeDeris 
se  esse  imperio  arbitrabantnr :  et  si 
quid  mall  accidisset,  ejos  id  ipsam 
ire  imputabant.  Prs»terea  cum  amo- 
ris  snt  compotes  facta,  nupsissent, 
coronas  ei  suspendebant  :  javenaa 
qnoqoe  xonas  amasiarnm  snamm,  &c* 
Meure. 

22  Alia  aUam  scaadK]  Litterss  sell, 
non  erant  recta  linea  collocatap,  sed, 
nt  A  puella  scriptae,  alia  alii  qnasi 
incubabat. 

28  NinSibfftta]  Qnae  etiamsi  legere 
non  possit,  divioare  tamen  possit. 
V.  N.  Pojn.  I.  8. 

24  interprekari  aZtam]  Alter  codl- 
eum,  altttiR  po$$e  reor  neminem,  cut 
snbscribit  Academicus:  alter,  inier' 
ffretari  poMU  nemnem.  Intellexit  Ca- 
merarius  t^  reor  esse  Insiticinm ;  et 
reddidit  potesse*  Ego  idem  suspicor 
de  r^  oHum:  et  scripsisse  Plautnm 
puto,  Inierpretarier  posse  nemnewu 
Oronov. 

28  GalUna  seripsU]  Lndi  in  ambi- 
guo,  et  qnasi  ex  iosidiis  puellam  con* 
vitio  verberari  volunt  interpretes  ; 
ac  si  inter  male  nominata  nomina, 
meretricibus  indi  solita,  etiam  fnerit 
gaUina.  Non  memini  id  me  nnqnam 
legisse.    Certus  autem  snm  per  gal- 


3054 


NOTiE    VARIORUM    IN 


line  scriptnram  et  manos,  nihil  hie 
sjgnificari  aliod,  qiiam  inconditas; 
incompositas,  et  alias  alias  scandeo- 
tes  litteras,  qaibai  hae  tabulie  erant 
ezaratae.  Nos  Belgs,  detunipta  a 
gallis  oietaphora,  ejnsinodi  incon- 
cionas  litteras  hane-pooten,  quasi  ta 
dixeris,  *  gallorom  pedes/  appella- 
nos.  Boxhom. 

86  SoliiiHalU  herbd]  '  Herbam  soU 
stitialem '  de  ea  iutelligo,  qua  tem* 
pore  tolstitii,  nocte  presertim  fri- 
gidiuscula,  ut  solet,  et  roruleota 
sabnascitar,  et  postea  a  calore  solis 
diarni,  qai  tooc  oiaxiroe  sfl»?it,  mori. 
Car,  aut  certe  langnescit.  Becman, 
Proverbialiter  dicitor  de  re  fiigaci 
et  Don  diutuma.  Scalig.  Imitatns 
est  AusoDius  de  niorte  prestaotis 
cujosdani  adolescentis,  in  Parenta- 
libns  p.  163.  '  Ostentatus,  raptusqne 
iimul,  solstitialis  velot  berba  solet/ 
Oronov, 

40  Ceram  et  Umuk]  Vide  notas  Bac- 
chid.  IT.  4. 

45  Pro  Ugnea  ioluie]  Quia  tabellae  e 
ligno.  Unde  et  Ovid.  Amor.  1. 1. 12. 
eas  vocat,  *  inutile  lignnm.' 

49  MUUi  Macedonico]  Maeedonio, 
Soriver. 

63  Symbolum]  Vide  notas  Epid.  i. 
2.  22.  et  Bacrh.  ii.  3.  29.  Casaiib.  in 
Athen.  iii.  31. 

68  Ca.  Cra$  ea  quidem  sunti  Verba 
baec  Don  pars  epistolv,  sed  Calidori, 
qui  fatalem  quasi  diem  sibi  instare 
conqueritur.  Taubm, 

64  Amantium  eomparum]  Ex  vet. 
cod.  leg.  arta  amantum  eomparwn* 
Compares  sunt  <r^vyoi :  usurpatur  in 
amore  de  dnobus,  qui  inter  se  amanr. 
Horat.  Od.  ii.  6.  *  Nondum  rounia 
comparis  /Equare  valet.*  Lipsiue. 

66  PapiUarum  horriduiantm]  Id  est, 
<  prominentium,  exstantium.'  Nonius, 
Catullo  '  surgentes  papillas '  sonttu- 
jDexcentes  et  veluti  stropbio  obniten- 
tes ;  quas  hie  Plantus  '  horridnlas ' 
vocat :  alias  et  <  plenum '  significat ; 
nt  cum  Varro  *horreum '  ab  '  horri- 


do  '  dedueit.  Tmrneb. 

68  DiscuUtm]  Vide  notai  Miltt.  lu. 
1.60. 

73  Pumiceos]  Vide  DOtas  Aulnl.  ii. 
4.18. 

74  Lacrumam  extpwmt'}  Tralatio  ri- 
dicule et  servo  digna :  alioqui  potida 
et  inepta.  Lamb, 

77  Ne  partis]  Id  est  ne  peperceris, 
ne  parce  cjules,  snppeditabo  enim 
tibi  magnam  copiam  vocam  hamm 
flebilinm.  Lamb. 

82  Jugti]  Perennis :  propter  in- 
commode servitutis  scilicet.  'Tbe- 
saurum  '  vero  de  re  etiam  mala  did, 
Mereat.  notavimus.  Sic  Oppisnis, 
6?i0op  6\4$pov  thesawrum  taferifw,  pro 
mundo  et  copia  sive  8dM^  ;  at  ob« 
servat  Rittersh. 

94  Cuculel  Vide  notaa  Asinar.  ex- 
trema,  vs.  73. 

96  Libelks]  Libella  numalns  erat  ar- 
genteusydecima  denarii  pars.  Proin- 
de  « As,  libra,  libella  argentt'  Plan* 
to,  et  '  libella '  Ciceroni  et  *  assis/ 
pro  eoden  accipinntnr.  Hinc  Ilia: 
'  Ad  libellam  debere  :  samptum  red- 
dere  ad  assem/  Aliod  est  apud  Plin. 
'  Ad  libellam  et  normam  exigere.'  V. 
N.  Capt.  V.  1.  27. 

99  Quod  tu  isiis  laerwms,  ^.]  Qnod 
censes,  te  existimari  ab  ilia  probam 
amatorem,  ob  lacrymas,  fallens,  &c 

102  Aut  hae  meo]  Quia  semel  ces- 
sit  avi  pro  aui  restitutum,  hie  quoque 
applicandum  fnit,  sed,  ut  opinor,  avt 
mala.  Nee  tamen  placet,  nt  hoc  sMa. 
Nihil  melius  vulgato:  Bona  opera, 
aut,  si  bona  esse  non  potest,  vel  bo- 
ni  a  me  nihil  exspectas,  hae  mea» 
qualiscumque  esse  potest.  Groae- 
rtas. 

105  Ita  supereitium  salit]  Ominan* 
di  scientia  a  vote  mm  snpersiitione 
diligenter  cnlta  fuit :  qnam  KX^Sort- 
irriK^y  vocabaut.  Quod  Ansoniusait, 
ejus  tres  species  esse:  non  dubito, 
quin  h»  fuerint,  urapphs,  voX^i,  et 
tinnitus  auris,  De  slemutatione  mnl- 
ti  ;  ut  Propert.  *  Aridos   argatna 


PLAUTI  P8BUD0L.  ACT.   I.  SC.  2. 


9055 


st6rooit  omen  amor.'  Cojns  omina- 
tionia  solicitodinero  cam  depreca- 
bantur  Graeci,  dicebaot  ZcG  <rSo<rov  : 
in  Epigrammate :  Oiltik  X^ci,  ZcD  <rd- 
cov^  Zircof  m-pofni*  De  p>ilpitatione 
antem  Theocr.  "AXXertu  i<l>0aXfi6s 
/Mv  6  Zt^lor  4  ^*  Uhifff  Abrdy;  Plaut. 
SuperciHum  mthi  salit,  Unde  aalisa- 
Ito,  woKfibs  dicitar  a  veteri  Olossario. 
Scaliger. 

107  Mea  n  commovi  iaera]  Putem 
hoc  interpretandiim  de  leiitentia  Ser- 
▼iiy  scribentis  ad  illud  Virgilii  ^oeid. 
IV.  '  Qnalit  commotU  exclta  sacris 
Thy  as,  iibi  audi  to,'  &c.  '  Commotis 
aacrts'  ideo  dixit,  quia  in  sacrornm 
renovatiooe  commovebantor  simula- 
cra :  unde  Horatius  Od.  1. 18.  *  Noi^ 
ego  te,  candide  Bassaren,  Invitnm 
qnatiam  :'  quod  ad  *  trieterica/  tri- 
ennalia  Bacchi  prrtinet.  Ea  enim 
sacra  tertio  qnoqne  anno  innovaban- 
tur.  Sane  sciendum  6fyia  apud  GrsB- 
cos  dici  sacra  omnia,  sicut  apud  La- 
tinos '  ceremonite  '  dicnntor  :  sed 
jam  abusive  sacra  Liberi  *  Orgia ' 
▼ocant,  vcl  iirh  rrjs  Vx^f,  id  est, /aro- 
fv,  Tel  iinh  TtHf  6p»pf  id  est,  a  monti- 
tua,  Douza.  Vide  Observ.  i.  15. 
Gronov, 

108  TwrbeUaa]  Vide  notas  Bacch. 
IV.  9.  134. 

116  Nunc  jam  ne  ait]  Deest  hnic 
versui  pes.  Parens,  nunc  jam.  For- 
te, nunc  Jam  na  aiea  mUU.  Gronov. 

118  Tangam  patrem]  Vide  notas 
Epidic.  V.  2.  4. 

119  Varum  ai  potea,  pietatia  cauaaa"] 
Per  pietatem  liceat  tibi  non  patrem 
tantam,  sed  matrem  qnoque  tangere. 
Pietaiia  cauaaa,  sicut  '  mea  canssa/ 
per  me.  Sententia  Lamb,  absurda 
est :  bsc  nnice  vera.  Acidal. 

124  Pube  praaenti]  Pubea,  anctore 
Pesto, '  aw^K^oxiicus  ab  iis,  qui  pube- 
res  sunt,  omnem  popnlnm  significat.' 
Doctissimus  Ronianorom  Virgilius, 
inter  alia  conditae  antiquitatis  arcana 
et  hoc  posnit,  cnm  ait:  <  poppesqne 
toGPy  pubesqae  tnorum :'  ex  ea  enim 


consnetodine  dixit,  cnm  exprimeret 
Homericum,  7,hp  niir^  <rf  Kot  aois 
hdpouri,  Scalig, 

127  Oatium  crepuUI  Vide  notas 
Milit.  II.  1.76. 

128  Crura  maveUtm  modei]  Crnrm 
maliem  crepoisse*  id  est,  fracta  esse. 
De  crurifragio,  vide  Asin.  ii.  4.  68. 

ScENA  II.  1  Male  habiti,  et  male 
coHcUiati]  '  Male  habiti, '  id  est, 
daninose,  imo  (ot  Catulins  loquitnr) 
'  magno  cum  pretio  atque  malo '  alti 
educlique  mihi :  ne  quia  '  male  babi- 
tos'  forte  pro  strigosis  et  macilentls 
inscite  habeat.  Sic  noster  alibi : 
*  Bene  ego  et  podice  banc  domi  ha- 
bui  mea^.'  id  eiit,  alui  atqne  educavi. 
Idem  de  '  male  concitiatis '  dictum 
velim,  nempe  iwrl  rod  magno,  id  est, 
care  et  cum  dispendio  herili  compa- 
ratis  Recipiendum,  ut  contra, 'Bene 
ac  pulchre  conciliare,'  pro  vili  emere, 
dictitabant.  Console  Donatnm  ad 
illud  Terentii  Eun.  iv.  4. '  Fugitive 
prodi,  male  conciliate :!  nbi  omnem 
conventionem  '  conciltatlonem '  did 
testatnr:  credoqne  pervulgatnm  in 
improba,nequam  malseqne  frugi  man- 
cipia  lierile  conviciom  fuisse.  Douza. 

3  Quibua  nisi  ad  hoe  exemplum  ex- 
perior]  AciktikAs.  Videtur  enim  hoc 
dicens,  scutica  et  tergino  officii 
quemqne  sui  commonefecisse.  DoU" 
za. 

12  Ut  valide  taria  ami]  Vide  notas 
Epidic.  1. 1. 15. 

14  Alexandrina  beUuata]  Intellexit 
hoc  loco  Plantns  '  polymita ; '  qnas 
sic  Grscis  dicebantur  a  *  polymita- 
riis,'  qui  stragula  mollis  liciis  texe- 
bant,  et  inde  hoc  nomine  vocaban- 
tur.  Hnnc  texendi  modnm  et  artem 
Alexandria^  primnm  Inttitntam  fuis- 
se, testis  Plinius  :  '  plnrimis  vero  li- 
ciis texere,  quss  polymita  appellant, 
Alexandria  institoit.'  Inde  etiam 
'Alexandrina'  dicebantur,  quas  ad 
enm  modum  erant  texta  :  non  aca 
operabantnr  Alexandrini  illi  polymi- 
tarii^  sed  pectine:  nam  in  tela  et 


2066 


NOTiE   VARIORUM   IN 


Ceztoriit  intlmmeiilit  vtam  tiiani 
cxereebant,  ac  per  hoc  ver«  et  pro- 
prie  texebant.  Tantmn  tanen  eo* 
rnm  artiBoiuni  fait  et  Indostrta,  ot 
najore  ferine  Tarietate  eoram  opera 
/distingaerentor,  qoan  qa«  ac«  Ba- 
bylonia, ant  Pbrygia  picta  euent: 
nam  et  in  bit,  et  beUnanim,  et  homi- 
mnm,  et  at inm  aliarumqne  rerum  for- 
■iK  eaprimebantur,  band  secnt  at- 
qne  In  Babylonieii.  Salmoi, 

Cond^/tola  UpHiM]  ^CoocbylU- 
tne  color'  att  e  c«ru1eo  et  mbro, 
qnalU  MartiK  ▼iols*  Dicitnr  et 
'  pnrpnrent,'  *  ottrinatt'  '  Sarrannt  :* 
« Theittliens '  etiam  Lncretio;  'blat- 
.tent/  &c.  Et  *  tapetnm/  vel '  tape- 
teni '  Nottint  exponit  *  tegnen  nnite 
pictnm  da  TariU  coloribns.'    Cicero : 

*  ConebyliatU  Cn.  Pompeii  perlstro* 
matU  tervornni  in  celUs  lectos  stra- 
tot  f  ideret.'  Coawr. 

18  FtntftTf  hoe  darilta  ergp]  Qni 
htec  mntare  tggretii  tnnt,  Ignora- 
▼ere  qnam  neeessarinm  sit  in  comce- 
ditt  lectione  gettnt  identldem  tibi 
reprctentare.  Hoe  9tuerut&t  hie  po- 
nitnr.  Sententia  aotem  eat :  Vot,  si 
qnidem  f elitis  et  poMltli,  dnritia  ves- 
tra,  et  boe  terginnm  (Id  mann  otten- 
ditnr)  et  me  eo  f oa  exceptnrom,  vin- 
cite.  Boxhoru. 

SI  Tergmwn]  *  Terginnm '  pro  acn* 
tica  et  corio  dixeniot  antiqni.  Ln- 
eill.  *  Dnm  aaUo  tergo  et  tergino  li- 
cet.' Seoiiger, 

S5  CtaidieoH  prtefteio  frovineuB'i  Ut 
iigniiin  findaa,  et  In  tabulaa  ac  frag- 
menta  miniita  diasecea,  Candex  ten 
codex,  arboria  tmncoa.  Virg.  Oeorg. 
II.  <Qain  et  candicibns  aecti%'  drc. 
•at  et  interdnm  plvrinro  tabnlarnm 
contextoa.  Varto  apad  Non.  HInc 
Clandina,  qni  primna  Romania  per- 
.anaait  coaacendere  navemt  cognomi- 
aatiM  Cande*.  Seneca  de  BreYit. 
Vits. 

•  S9  Idem  extruiio]  E  tbecia  ex- 
-proraptam  diaponito.  LawUh  Imo, 
in  abaco  ordine  collocate.  TViaCiai* 


SI  Vorsa]  Vona^  a  verrendo,  mo* 
aapmn4wa,  Hnnc  vcranm  videtur  ia 
animo  babniue  Diomedea,  cam  acri* 
bit,  1. 1,  c.  4.  Vitro,  wteto^forio :  bo- 
rnro  ▼erbornro  non  facile  reperiaaa 
teropna  perfectnm :  et  tamen,  qaod 
eat  ofrroy  in  paaaiva  significatioiie 
MffNt  babet :  nt  apnd  Senec. '  Versa 
templa ;'  et  Plant.  '  Veraa,  aparaa/ 
Dowuu  PfeuUrga\  Sic  Maa.  Pall. 
Merobranae  Acad.  Lngd.  fremeno, 
Vernm  pnto  perteroa:  nt  Horatio^ 
'  Oanaape  piirpureo  menaam  porter' 
sit ;'  et  Columells, '  mnnda  apaogia 
▼aaa  pertergere.*  Apnd  Lucretinai 
quoque  aemel  atqne  iterom  fnHergH 
pro  perierget  babebatnr  in  cormp- 
tioribna  Hbria.  Tnm  t  et  f  mlsceri 
interdnm  a  librariia  notaf  Imna  etiaa 
In  LIfio,  ttbi  'senea'  pro  'genaa,' 
Gromov.  Coetwpu]  Qnaa  cocta  aant 
bnc  non  facinnt.  Infra  demnm  di- 
oit»coqaoa  aesa  adductnrum.  Qao- 
modo  igitnr  ant  qnare  bic  valt,  nt 
omnia  cocta  Infcnlat,  domnm  rever* 
ana  ^  C  et  d  facile  inter  ae  ia  libria 
antiqaia  commntantur.  Legendnm 
ergo  pnto,  doeiaque*  DoeU  bic  di- 
cuntor  acita,  etegantia,  expolita; 
qiiomodo  '  docta  faciea '  in  libria 
Amomm  Naaoni  appellatnr.  Box* 
hom. 

M  Aeeipert]  V,  N.  CisUll.  1. 1.  IS. 

U  Uese  eUo  eeUkroie]  CeUbrt  nan 
aolqm  freqneaa,  aed  etlam  Telox  ai|^ 
nificat.  Nfntaa. 

S7  Camtio  eefl  Id  eat,  caTeadnm 
tat.    Donatva  Andr.  lu  S. 

48  Qm  tajMi]  Salnti  et  libcrtati. 

40  PtmkUHo]  Pnebao.  Vida  Me- 
nacbm.  y.  8. 61. 

61  PaMieeeque]  Vide  nofaa  Cap- 
teif .  iv.  S.  116.  Porro  boc  loco  tcri- 
bendom  eat,  Eo  e«a  vralros  poMikt* 
ueque  adeo  mod^aeitiu  Vnlgata  lee- 
'tio  palam  incoucinna  eat.  Boxkwn* 
Cum  ego  nm  hie  eieeue]  Horatins  Od. 
IV.  5.  *  Dicimua  integro  Sicci  maan 
die:  dicimoa  uvidi,  Cam  aol  oceaoo 
aobest.'    Ita  *  abatemins '  aape  dicl- 


PLAUTI   PSBUDOL.  ACT.   I.  SC.  3. 


&0S7 


tur^  oon  qni  invimnt  priscb  iUit, 
&  fi^  IUT4xm¥  o&ov,  sed  6  ititptm^  qni 
pro  bora  diei  nihUdum  fini  bibit: 
4)aeiB  '  tobriuin '  f el  *  ticcam  *  did* 
inut*  ApaU  Apologia :  '  Nam  dici- 
tnr  ante  boram  die!  leeaDdam,  jejo- 
JI1U  adhac  et  abstenios,  testimoniuni 
ittod  vendidisse.'  "Kinros  iral  &oii«f. 
Jta  ntitur  ct  TertoILet  alii.  CauamJf. 

66  M^niiM  maximi  metrvi]  Acervi 
roaximi  initar  montluin.  V.  N.  Epid. 
J.  1.  et  Mil.  IV.  3. 

69  Rigem  Jfuemi]  Jasooem  Tbes- 
MUm  tyraoDum,  qui  state  Epaoii- 
•Dondtt  flomit,  malin  ialelligi,  qnain 
ilium  Argonautam.  Lamb. 

62  Lnantm  amulM  LontM]  V.  N. 
.Capt.  III.  1. 

.  64  TtrgwcUmt  oneri  ubtrt]  Tergori- 
bot  onere  aberi:  sic  *  parti'  pro 
*  parte/ &c.  Tttubm. 
.  65  Direami  Zetbui  et  Ampbioo, 
Jovit  ex  Aotiopa  filii,  Dircen,  qoam 
•Lyco8»  Antiopa  eornm  roatre  ejecta, 
uxorem  daxerat,  quaeqoe  Antiopam 
in  vincola  eoDJecerat,  caadn  botis 
lindomiti  alligarant,  Lycumqne  ioter- 
feceraot.  Ptaerai, 

68  PaH  eokre]  Cokre,  absolate  pro 
iocolcre  et  degere  aHqao  in  loco. 

69  Qm  amant  a  knnu]  V.  N.  Mi- 
lit.  II.  %    Poen.  V.  2. 

71  Ne  ilH  OMdeanf}  J.  Qnliel.  Aci- 
idal.  et  Popma,  aiiint  anastrophen 
.OMe,  pro  *  illine.'  Terenl.  Andr. 
.  Audivi  jam  omnia.'  Douxa,  *  Ah 
.ne  to  omnia?'  id  est,  tn  ne?    V.  N. 

Anlal.  Prolog,  raa^m. 

77  Dynamin']  In  Tarvisint,  Parif. 
.Basil,  et  Veneta  ed.est,  am^ores  oii- 
-tutamdomih^hent,  UinceBiendo,9iio- 
JU8  miuiwtMOlmiam  domi  habent ;  nam 

▼eteribos '  olivtta'sive '  oliveta,'  idem 
.erat  quod  'olivetum:'  ut  *  menda/ 

«  roeodnm,'  &c.    Ergo  errat  FestnSt 

qui  pntat  esse  illud  iempns,quo  olea 
.colligebatur:  quod  tamen  '  oli vitas' 
.dicebatqr,  Meun, 

,.    79  P^guiam]  NnllsB  anquaro  foe- 
.runt  pergulippublicae,  sed  taotiim 


appendices  srdifielomm,  qiMP  in  pnb- 
licom  speetabant.  Et  ob  id  artificea 
et  magistri,  qui  miniu  noti  erant»  in 
illis  primom  solebaot  opera  sua  pro* 
ponere  ant  docere,  ot  popnlo  inno- 
tescerent.  Juvenal. '  Sed  nee  stroe* 
tor  erit;  coi  cedere  debeat  omnia 
Pergiila.'  Et,  quod  Tnrnebas  pro- 
•dacit  ex  Plauto  de  leoone,  qni  in- 
termioatnr  malieribos,  se  eas  expoai- 
torum  in  pergula,  est  ipsins  lenonit 
pergula :  qui  vnit  eas  malicres  vena- 
lea  prosiare.  Propterea  eas  exponit 
in  eo  ttdium  loco,  qui  omnibus  in 
Gonapectn  esset:  quo  nomine  vetua 
Olossar.  exponit  *  Pergulam  vtptp^ 
P9Uf.*  Scalig.  Non  vernm  est,  qnod 
vir  doctissimus  scripsit,  paoperea 
grammatieos,  qnibus  in  aediboa  ha- 
bendas  sebolas  potestas  non  erat,  in 
pergula  docoisse.  Ptrguke  erant  ceU 
ise  publicap,  In  qnibus  omnium  artinm 
doctrinarumque  professores  pobliee 
docebant.  Cellae  quoqne  publicsB  me- 
retricbm,  ^  pergnle '  hoc  loco  dicon- 
tnr.  Satmoi^ 

82  Excitn  te]  Vide  notes  Casina 
III.  V.  19. 

8S  Tma  tuormm  ofera\  QnaHto  me- 
retricio  ex  oleariis  facto,  &c.  PaioMr. 

84  Pukmtnt^  utor  magis  untiiuMCtdd] 
Id  est,  lautios  cceno ;  cui  contrarium 
apnd  Perstum,  *  Oenare  sine  nncto.' 
Idem  Sat.  in.  loqnens  de  loxuriosis, 
quibus  intf  mperantia  morboi  et  am- 
biguam  valetodinem  affert,  '  Uncta 
cadnot  laxis  tna  pulmentaria  labris.* 

92  Phamicio  corio  Uvistt  perguUiml 
*  Pbosnicinm  corinro,'.rubrom  voca- 
tur.  Hie  tergum  6agris  crnenton 
signi6catur.  Tunub, 

ScBMA  III.  .3  Berne  eurauis]  Con- 
jiciunt,  Ne  cvmssu,  Tu  ne  carusits, 
sine  cwra  m^  Bene :  ne  curasaie.  Ba* 
Ne  enrneeit.  Omnia  frnstra.  Censeo 
formnlam  esse  liortaodi  aliquem,  ne 
qnid  ex  ordine  qnotidiano  intermit* 
tat  ob  prsseotem  metom :  sed  aga| 
solita,  quasi  nihil  %[t,  quod  interpe|<> 


2058 


NOTJB  TARIORUM   IN 


let.  Recte  rem  aliam  fere :  noli  ob 
hoc  aoimo  pertarbato  mlnas  cnrare 
ret  alias.  Eadem  breYiUte  Terbom 
idem  in  prologo  Pcennli :  <  Ne  et  hie 
varientor  Tirgis  et  lori«  donii,  Si  mi- 
nus carasstnty  cnm  veniant  heri  do- 
mum.'  Hinc  et  mox,  *  Potin'  aliam 
rem  ut  cures  ?'  Gnmov. 

6  At.  Pb.  BoI]  Bat  soaos  est  cor- 
nicinis  litunm  ex  ore  eximentis. 
Charit. 

8  Qnam  re  advona]  Futile  inter- 
pretamentam  Larobini  dicit  hie  Aci- 
daliut:  idem  eoim  per  idem  inter- 
pretator.  Ipse  corrlgit,  quam  rei  ad" 
vcr$a,  vel  re  acctpit  pro  r^  ret:  at  sit, 
qnam  obtemperes  aoimo  iis  agendis, 
qutt  abs  re  sunt  ve\  rei  adverse. 
Non  perceperunt  dignam  intelligi 
seotentiam.  Atumita  oonnonqnam  ve- 
trribus  ea  pars  ingenii  est,  quae  mi- 
nistrat,  non  qn«  regit:  non  ratio, 
sed  quae  suscipit  affectos  et  iis  agita- 
tnr.  Ut  in  Trinnmmo  ii.  2.  24. '  Qui 
homo  cum  animo  iode  ab  ineunte 
setate  depugnat  sno,'  &c.  Hoc  vult 
ergo:  Re  a<ftH»rsa,  in  rebus  parum 
secnndin,  pravortarU  quod  in  rem  ft/, 
polios  consulas,  putius  provideas  et 
cures  quomodo  illas  explices,  qtutm 
amscuUee  animo,  id  est,  perturbere, 
trepidet,  insantas.  Gronov, 

14  Quod  hoe  matuml  Ps.  Quid  hoe 
malum,  tarn?  pioctde.  Ba.  I puere, 
Scriver. 

15  Hodie  mate  heui]  Ita  lenonem 
appellat,  qnod  superiore  scene  dix- 
erat,  sibt  hodie  natalem  diem  esse. 
'  Nascuntor'  etiam  qui  honores  adi- 
ptscuntur :  et  *  nascontur/  qui  ab 
exilio  redncuntur.  Tumeb, 

16  Tametei  occupatue  moramur]  Lam* 
binus  malit  occupatum,  Sed  non  iie- 
cesse  est  scriptnram  veterem  rau- 
tare,  occupatu*s»  Sic  eoim  scriben- 
dum.  Licet  occnpatus  sis,  tamen 
necessario  te  moramur,  detineraus. 
Boxhorn, 

18  Mortuua  eet,  qui  /uit}  Vide  N. 
Capteiv.  iii.  3. 1. 


21  Te  rolo}  Ambignam :  vel,  Te 
▼olo  convenire:  vel,  Te  Jnppiter 
perdat,  volo.  Atqne  hoe  modo  Pieo- 
dolus  intelliglt,  idque  non  fefellit  le- 
nonem, qui  sic  respondit:  At  ego 
volo  voa  amboi  perdat  Juppiter. 

22  Colloqtdte]  V.N.  Asin.  in.  1. 
Lieetne  obteero  vioere]  Q.d.  vos  me 
enecatis  odio  vestro  et  roolestia. 
Lomotil.  V.  N.  aet.  iv.  sc  2.  et  N. 
Epid.  I.  2. 

25  DucUo']  Scil.  Pbceniciam,  V. 
N.  Kpid.  III.  2.  et  Trin.  it.  1. 

28  Rem  actam  agie]  Donatns  Andr. 
III.  1.  '  Hfec  res  secnndora  jus  ci- 
vile dicitur ;  in  qna  cavetnr,  ne  qnis 
rem  actam  apnd  judices  repetat.' 
Idem  ad  Eunuch,  i.  1.  '  Aetum  eet, 
somptum  a  jure  ;  ilieet,  a  jndicio ; 
periaii^  a  supplicio.' 

82  Ut  porriciam']  Porriciendi  ver* 
bum  ex  discipline  harnspicum  et  ex 
prsecf  pto  ponti6cum  solemne  sacri- 
ficantibus  fnisse,  Macrob.  iii.  2.  tra- 
dii.  Nsevios:  '  Simul  atrocia  porri- 
cerent  exta  ministratores.'  Tumeb, 

47  Ntmio  id]  Viro  bono  indigna 
sententia;  cui  famae  et  existimatio- 
nis  jactura  gravior,  quam  rei.  So« 
phocles:  T^  ac^pSor  ifih,  k^p  &v6.4«v8dy 
til.   V.  N.  Trin.  II.  2. 

55  ffon  lenonium  eei]  Scil.  recte 
monstrare. 

62  Heue  tUy  potitpuLml  Ineptissima 
ilia  sunt  Lambioi,  mensam  de  ciba- 
ria  mensa  accipientis ;  cum  isianifes- 
to  mensam  trapezitarum  intelligat. 
Et  verborum  qnidem,  quas  In  vnlga- 
tis  hodie  habentur,hunc  sensum  esse 
pnto:  ut  sit  jocus  in  astutos  trapezi- 
tas,  qui  cum  l>onis  cedere  et  mensam 
re liuqnere  decrrverunt,  prins  omnia 
quaB  ipfis  debentur,  exigunt  et  abs* 
condunt,  ne  ii,  qnibus  ipsi  debent,  ea 
occupent.  Quasi  dicat:  Postqnam  ii, 
qui  bonis  ceduot,  tarn  astuti  facti  snot, 
ut  non  prius  a  mensa  snrgant,  quam 
debita  sua  exegerint,  sane  cavent  om- 
nes  mutnart.  Ptsf .  A  weummrguMt  eu* 
turi,  poti}  Non  erat  cor  desperareat 


PLAUTI   PSEUDOL..  ACT.  I.  SC.  3. 


2059 


de  hoc  loco,  tanquam  miitilo,  ant  liir- 
cooet  ant  helluones  describi  piita- 
rent,  ant  nescio  quos  Satnrnipetas  et 
Saliiripetaa  confingerent.  De  trape- 
sit  is  agere  certum  est,  qni  cnm  bonis 
cedere  et  tneoBatn  reliiiquere  deere- 
veriint,  priiia  omnia,  qn«  ipsis  de- 
benttir,  exignnt  et  abscondunt,  ne 
illi,  qitibus  ipsi  debent,  ea  occnpent, 
ut  recte  Pittorint.  *Qni  snnm  re- 
petont,'  descriptioest  argentarioriim. 
Ciirciil.  III.  «Habent  hunc  roorem 
pleriqiie  argentarii,  Ut  alius  alinro 
poAcant,  reddaot  nemini/  Sed  car 
addit  taturi,poii?  non  alia  de  cansa, 
qoam  quia  appellarat '  mens  am :'  quas 
est  et  trapeziiica  et  ad  qnam  vesci- 
ronr,  saturique  et  poti  reddimnr.  Ut 
cum  in  Cnrcnlione  quia  dixerat  *  da- 
tores,'  addit  '  et  factores,'  etsi  ad 
sententiam  *  factores'  nihil  facerent. 
Ut  cnm  Menvchmnm  dixisset  enm 
convivas  *  recreare,'  addit  et  *  medi- 
cinam  faeere.'  Et  tamen  &Wifyopl^ 
possum  eadem  verba  ad  pra^sentem 
pertinere  materiam,  ut  sint  sibi  ere- 
dita  pecunia  saginati  et  ebril.  Post- 
qnam,  inquir,  argentarii  crebro  a  men- 
aa  surgere  et  bonis  cedere  ccspanint, 
ex  .eo  tempore  homines  ab  alienis, 
quorum  rem  et  stalum  non  probe  ha- 
bent  cognitum,  cautiores  sunt,  et  non 
facile  ruiquam  credunt.  Gronov, 

67  Erne  die  caca]  Id  est,  solutione 
in  diem  prolata.  Contra,  *  Oculata 
die  eniere,'  est  prsesenti  pecunia  e- 
mere.  Ita  Cato  dixit,  ^  die  vendere.' 
Sic  JCti  vocant  '  cceca  testtmonia/ 
qnse  scripto  perhibentnr  absentibns. 
Ita  Virgil,  in  JEtna :  '  Atque  oculis 
hssura  tuis.'  Hoc  est,  quod  Graeci 
poets  dicuntjBX^oKTa/Aapr^/Mo.  Plau- 
tns  vero  aliter  extulit,  *  Rem  tibi  auc- 
torem  dabo.'  Sic  infra:  '  Non  illic 
dnce  me  occnltas  scrutabere  cansas : 
Orcnrrent  ocnlis  ip^ae.'  Eodem  modo 
*  oculatam  diem'  dixit  Plautus.  Sea- 

60  Lex  me  perdit  quina  vieennaria] 
Ita  dapUci  HA  scribeodun :  oau  vt- 


cent  sunt  ol  tUoffi  rhp  itptOfjtSv:  vieenneM 
Tero  ehcoiraerus.  Lex  euim  Laetorim 
Yetabat  filiunifamiiias  minorem  vi- 
giuti  quinque  annis  stipniari,  id  est, 
4ir§ptnaff$u,  ut  ait  Priscianas,  lib.  tut. 
et  xviii.  sive  stipulanii  respnndere : 
aut  spondendo  obligari;  ut  JCti  lo« 
qnnntur.  Liprint.  Retnlit  eam  legem 
ampliorem  Claudius  Caesar  de  omni- 
bus filiis  familias,  etiam  supra  legiti- 
mam  aetatem,  ne  in  mortem  paren- 
tnm  filiis  familias  foenori  pecuuiaa 
darent.  Qua  lege  saevitiam  credito- 
rum  coercitam  ait  Tacit.  Annal.  xi. 
IS.  ubi  vid.  Lips.  A^perius  Vespasi- 
anus :  '  Ne  filiornm  familias  frenera- 
toribos  exigendi  crediti  jus  unqoaoi 
asset,  ne  post  patrum  quidem  mor- 
tem.* Suet.  Vespas.  c.  11.  Atque 
hoc  est,  quod  Jcti.  vocant  S.  C.  Ma« 
cedonianum,a  Macedooe  insigni  ado- 
lescentum  corrnptore,  de  quo  in  D. 
lib.  xiv.  tit.  6.  Gronow, 

80  Apud  novercam  querere"]  Lnsam 
pntant  viri  docti  in  hoc,  quod  Psen- 
dolus  illud  querere  iun-l  rov  quereria 
accipit,  quum  sit  imperantis.  Imo 
et  leno  et  Pseodolus  rh  querere  Ayr) 
ToD  fueren^  accipiunt;  neuter  ut  sit 
imperantis.  Sed  lusus  est  in  voca- 
bulo  *  noverca,'  qnod  per  transla- 
tionem  accipit  Ballio,  ceu  proprie 
dictum  servus. '  Apud  novercam  que- 
ri '  est  qneri  apud  aliquem  qui  non 
exaudiat,  irapoi/uu»3«i.  Si  roecum  que- 
ri  velis,  qnod  utile  tibi  sit,  fac  venias 
cum  argentata  querimonia:  nam  qnod 
nnnc  doles  sine  nummis,  doles  apnd 
novercam,  hoc  est,  eum  qui  tui  non 
misereatur.  Hoccaptat  Pseudolns: 
Ergo  tu  Callidori  noverca  es  ?  et  sie 
nupsisti  higus  patri.  Eam  enim  no- 
vercam dicimus,  qua  post  matrem 
patri  nostro  nupsit.  Gronov,  Jntm- 
911am  tu  kujua  nupaisii  patri]  Argutus, 
aed  ticentior  sane  jociis,  qui  in  verbo 
nubendi  consistit,  qnod  verbum  an- 
tiquitus  inter  ea  fnit,  quae  custos  il- 
1e  hortorum  libentius  quam  virgines 
Vestae  asorparent.  lodeFestOi'oap* 


2060 


NOTJE   VARIORUM   IN 


laverba/  obtcena;  et  Petronio,*nap* 
tias  facere/  rh  <rvrotivid{'ciy.  Inde 
▼irgini  Vcttali  crimen  incttti  inten- 
tatnm  apud  declamatores,  quod  ver- 
•um  tcriptiMet,  /  Felices  napte  : 
moriar,  nisi  nabere  dolce  esU'  Lip- 
shu.   Vide  notas  Cittellar.  1. 1. 46. 

9S  Immuh]  Ita  Yocat  popaa  boati- 
arnm  mactatoresy  qai  malleo  iptaa 
impeterenty  dnm  a  victimario  interim 
tenerentur.  Guikir* 

06  Agnim$  ma  €xti$  jilacari  wU] 
Vkiimam  de  magnit  dizere ;  certom 
yateribut  illisy  qui  pure  loqnebantor, 
ita  observatom  fnistt.  Qood  ▼erora 
ease,  manifesto  Plaotas  docet  in 
Pseud,  ex  ▼erbis  lenonis  :  *  Nolo 
▼ictiroas :  minimis  med  extis  placarl 
▼olo.'  Nam  *  minima  exta  *  oppo- 
suit  *  victimis.*  Sed  lusit  cornice  in 
voce  *  minimis/  respiciens  ad  mines 
irigintit  quibns  sibi  litari  volebat. 
Adolescens  vero  jocnm  non  percipi- 
ensy  jnbet  arcessi  agnos:  quia  esB 
snot  '  minimss  hostise/  et  quse  vere 
victimse  dici  non  possunt,  quiim  ait, 
*  Propera;  quid  stas  ?  arcesse  agnos:' 
itaqae  male  legitnr  bodie  •gniats  ex* 
lis:  quom  pleraeque  calaroo  exaratae 
membransB  babeant,  mtaious  exiU : 
abi  sane  vere  Plantlnus  latet  jocus* 


97  Extra  poriom  Hetiam  cumndumj 
^c.  UmiM  inde  arcesMam]  laielligit  car* 
ni6ce8,  quorum  extra  earn  portam  do- 
aos»  ad  soleronem  suppliciis  locum. 
Etiam  locos  certns  fuit  extra  nrbero, 
qnem  Sestet tinm  dixernnt,  quia  semi- 
lertio  ab  nrbe  milUari:  nbi  cruees, 
patibttia  defixa,  cadafera  abjecta, 
aliaque,  qnss  ad  supplicia  plebis. 
Xsps. 

98  Cum  HtithmabuU$J  Quid  fuit  in 
mentem  Scaligero,  qunm  ad  quartnm 
y arronis  notaret  duo  esse  genera  ve- 
hicnlorom,  sirpeat  el  tiotinnabnla,  et 
insultsret  scHolasticorvm  ae  gramma- 
ticorum  natlonl,  qalbus  b»3  essent 
ignoU  vocabula?  Quid  iHiSi  qui  to- 
ti^sboeexiUodescribunt?   ImoB«c 


*  strpea '  vehicnlnm  est,  sed  impoal* 
tur  ▼ebicolo,  nac  *  tinlinnabnlnm/ 
sed  si  qnando,  appenditor.  De  sir- 
pea  alibi.  Sed  dixerit  Luctlins:  *  Tin- 
tinnabnlnm  abest  bine,  sirpiculasqae 
oleroDum.'  Quid  hie,  qnamobrena 
eredam  ea  esse  vebicula^  Qoid  ia 
loco  Planti?  Palam  est  camifices  eC 
tortores  describi,  qui  solebant  cm- 
dere  itm^wa^povrras^  ut  ab  aliis  jam 
notaturo.  £t  tamen  etiam  nolaa  ad 
nsnm  sacrificiorum  com^iioiscnntar. 
Lusns  est  servuli,  qui  de  snpplieio^ 
quo  Tolt  mactari  lenonem,  loquitor 
quasi  de  saerifieio,  quo  is,  quern  Jo- 
▼em  sibi  fecerat  bems,  mactetnr.  Itx- 
qne  pro  camificibus  dicit  laoios,  quasi 
▼ictimarios,  s«d  com  tiotionab«lis, 
quibus  camifices  oroabantnoxios,pro 
bostiiSy '  greges  virgamro  nimearum/ 
vel  Yirgas  in  fascem  colligates.  Grvtu 
109  Sine  omamei^  cum  miathm 
omxt^iit]  Id  est,  oudam  Tendidi:  et 
inest  in  bis  verbis  facela  antithesis. 
Hoc  ex  Larobino  usqne  repetnnt.  At 
poterant  aliquid  doctius.  Nempe 
hune  serniooem  translatiim  a  veodi- 
tione  aedium,  ubi  proprium  ejus  do- 
micilium  est.  In  iis  *  ornamenta/  ia 
lis  <  opus  iotestinum :'  et  qunm  ven- 
debantur,  *  opus  iotestinum '  firbat 
emptoris,  '  orname nta  '  recipieban- 
tur.  Cicero  in  Topicis :  '  Fecique 
quod  liberales  venditores  solent,  ut 
cum  »des  fundumve  vendiderint.  rn* 
tis  csBSts  receptis,  concedaot  tanen 
aliquid  emptori,  quod  omandi  canss 
apte  et  loco  positum  esse  videator : 
sic  tibi  nos  ad  id,  quod  quasi  maoci- 
pio  dare  debuimus,  ornamenta  quse>- 
dam  volntmus  non  debita  accedere.' 
Scilicet  ornamenta  erant  in  mtis 
eaesis.  Varro  R.  R.  iji.  1.  'Qiium 
villam  baberet  opere  tectorio  ei  ii»> 
testino  et  pavimemis  nobilibns  spec- 
tandaro.'  Vitruvius  iv.  4.  '  Pluteis 
marmorets  sen  ex  intestino  opere 
factis.'  Sic  apparet,  nude  quamqne 
eteganter  petiverit  bunc 
PI  ant  us.  Greiiev. 


PLAUTl   PSBUDOL.  AGT.  I.  SC  5. 


2061 


117  QuoMtumierraiegU']  Sieomaef 
libri.  Coojectant,  QiMiihiiii  m  terra 
tkgU:  QuoMtum  ierra  regU :  QuantMm 
Urra  tegit :  Quanlwn  terra  gerit :  de* 
Biqve  explicant,  qnaDtam  est  Ache- 
rami  iDortuoram,  vel  qni  unqnam  fa* 
enint.  Putaroot  commodins  explicari 
posse,  qaaotnm  terra  tiietur,  tecios 
ac  salvos  babet.    Ut  Rad.  i.  8.  26. 

*  Nee  cibo  nee  loco  tecta  qno  aim 
•cio.'  Saliastius  in  Catil.  '  Neqae 
locas  neqne  amicus  quisqaaoi  teget, 
quem  arma  noo  texerint.'  Ut  vide- 
tar  et  in  verisimilibos  accepiise  Sci- 
oppins.  Gronov. 

118  JanuHn'  te  iliam  nuUQ  Tali  in* 
terrof  atione  otantnr  scriptores  vete- 
res,  etiam  com  responsionem  aientem 
tabjici  voldot.  Lamb, 

121  Ego  9cele9tut,i^.]  Seneca  Phi- 
lofopfa.  Epist.  cxy.  e  vett.  poetis: 

*  Sine  me  vocari  pessimnm ;  at  dives 
▼ocen  An  dives,  omnes  qaaprimus : 
nemo,  an  bonas.  Nod,  Qaare,  et 
Unde  :  Qnid  habeas,  tantam  rogant. 
Ubiqae  tanti  qilisque,  qiiantora  ha* 
bait,  fuit/  et  qns  seqnuotar. 

124  Ad  pratorewt,  9fc.]  Vide  notas 
Mil.  IV.  1.15. 

127  Bu$tirape^  Qui  lucri  canssa  ne- 
fanda  omnia  subire  non  verebantur, 
'  bustirapi '  audiebant.  J.  Ga/. 

131  Babai]  Baba,  ut  et  BombaXf 
hoc  loco  inteijectiones  sunt  horoinis 
cam  adroiratione  approbantis,  vel 
negligentis;  ant  etiam  la?te  alierins 
dicta  ferentis.  Lamb, 

135  In  per<NfKiii]  Proverbiam  a  fa- 
bala  Dsnaidnm.  Lacret.  lib.  iv.  '  Et 
non  omnia  pertnsam  congesta  qnaii 
in  vas  Commoda  perfluxere,  atqae  in- 
frata  interiere.'  Taubm.  Scite  Se- 
neca in  Apocolocynth.  *  Placuit  no- 
vam  poenam  excogitari  debere;  in- 
stituendum  illi  laborem  irritnm  sine 
fine  et  effectn.  Turn  £acas  jnbet 
illnm  alea  ladere,  pertaso  fritillo.' 
Loquitur  de  Claadio  Caesare.  Boxh, 

136  Nvnquid  aiiuni]  It  a  Scbopp.  e 
Blss««|aast  dicat:  Nam  preter  sope« 


rfera  ilia  cog  nominal  quae  mihi  fecis« 
tis,  insnper  aliud  mihi  facere  vultis  ? 
Taabtn, 

141  Officiam  me  meum]  <  Officinm 
lenonis '  est  perfidia :  at  Capt.  *  ser- 
vile officinm,'  fuga. 

146  Paata  foet  magx$\  Pins  negotii 
tibi  facessam. 

148  Exoisabo  ut  wmranam}  Vide 
notas  Amph.  1. 1. 16S. 

150  Admetnire]  Fossa  et  vallo  cin« 
gere.  Lamb.    V.  N.  Cist.  ii.  2. 6. 

ScBNA  IV.  6  Exardiri]  Ordiendi 
verbum  proprinm  artis  Minervae* 
Lips, 

7  Detexumlami  'Detexere,'deper« 
fecto  panno  aut  4ela :  quod  Tbeocri^ 
tus  elegantissime  dixit  acara^alrcu^  &^* 
ttrrcv :  alii  aoBaipM  yr6v,  Vetos  Gloss* 
'  Detexo,  Ka0mp&  hr6w,'  Titinnius 
Fullonibns :  '  Qusb  inter  annos  de- 
cern neqnisti  togam  nnam  detexere.' 
Sigui6cantin8  tamen  alii, '  deponere.' 
P.  Diaconns  ii.  5.  *  talera  se  eidem 
telam  orditoram,  qnalem  ipsa  dam 
viveret,  deponere  ac  detexere  non 
posset.'  Dixi,  significantios :  nam 
proprie  detexere  non  est  aliud  quam 
rhv  hrhp  b^cqfKhfm :  et  ita  saepe  apnd 
Plaut.  et  Ciceronem.  Qnare  non  om- 
nia '  detexta  tela,'  ntiqae  et '  depo- 
sita.'  CoMtuh, 

14  Tragviam  iit;tcere]  Vide  notas 
Epid.  ▼•  2.  25. 

\9  Ex  koc  eepulcro  vetere  friginii^ 
9fc,2  Potem  respecturo  ad  aperturam 
sepolcronim,  ad  eroendos  tliesaaros. 
Veteres  enim  partim  laxus,  partial 
secaritatis  caassa,  pecuniam  ibi  con- 
debant.  Freherue. 

ScENAv.  2  Dictator  fiat  tnmcAike* 
ntf]  Nominal  more  suo  magistratnm 
Roroanum  in  palliata  comoedia,  in* 
telligitque  filinm  saum  dacem  prtnei- 
pemque  ac  caput  esse  hominam  amore 
perditorum. 

14  Geeioret  Unguis]  Ut,  qua  qnis 
f>arte  peccaret,  eadem  et  plectere- 
tnr.  Sic  Seneca  Epist.  123.  *  Pessi- 
mum  genus  hominam  videbatnr,  ^ai 


9062 


VOTM  VARIORUM  IN 


▼erba  gestareot :  mntqiiidtin  qol  vi- 
tia  gettant.  Horom  serino  mnltum 
nocet :  nam  etiamsi  non  statim  offi- 
cit,  seniina  in  aninio  relinqtitt.' 

21  Vetut  nolo  faeiai]  Hornm  ten- 
teniiam  neqne  Lambinns,  neqne  Aci- 
dalins  sunt  aMCcati.  Dixerat  Call- 
pho  : '  Quid  ooYum  r*  &c.  qnibas  ver- 
bis ostendir,  neqne  Callidornm  Sinio- 
nis  filium  prirnnm  de  Atheniensibns 
adolescentnlis  banc  intaniani  insani- 
▼iase ;  sed  id  ab  aliit  etiatn  jam  longe 
factnm  ftiitte  :  at  reponit  Simo,  nolle 
le  ut  iftta  faciat  filins  snus,  cum  fa- 
erit  state  provectiore.  Hoic  inier- 
pretationi  firmande  onice  facit  Te- 
rentianus  Micto,  Adelpb.  i.  2.  *  Non 
est  Oagitium,  mibi  crede,  adolescen- 
tnlnm  Scortari,  See*  Et  tn  illnm  tuiiin, 
ai  eiiei  homo,  Sineret  nunc  facere, 
duni  per  setatem  licet,  Potius  quami 
ubi  te  ezpectatiim  vjecisiet  foras  AH- 
eniore  state  post  faceret  tamen.'  Pe« 
iilui, 

20  Populo  mriiim  potuU  diipertiri' 
er]  Certnro  est  alludi  ad  visceratio- 
nes,  in  qaibns  singulis,  qui  aderant, 
certa  pars  cibi  dabatur.  £t  hoc  vult : 
Tarn  magna  sunt  flagitia  tna,  nt  cni- 
libet  e  populo,  tanquam  in  publica 
▼iaceratione,  pars  aliqna  inde  dari 
possit.  Ad  magnitudinem  igitur  per- 
tinet;  non,  qnod  quilibet  e  popnlo 
anam  partem  ibi  inventums  sit.  Pis* 
UriuM, 

82  Hie  UU  est  padtgogus"]  Antiquo 
illo  svo  psdagogi  distincti  a  prs- 
ceptoribus.  Nam  isti  nihil  nisi  asse- 
c1«  eranf,  et  nt  puerornm  progrea- 
sns,  actiones,  mores  observarent  ant 
forroarent.  At  pranieptores  doce* 
bant,  et  artea  scieotiasqne  infnnde- 
bant.  Seneca  de  Ira  ii.  22.  '  Pr«- 
ceptores  psdagogiqne  pueris  placidi 
dentnr.'  Lipsius, 

4S  Statum]  Vide  not.  Amphitr.  i. 
1. 110. 

54  Fac  sis  ooctoof]  Vide  ^.  Casin. 
Prologo  Ts.  29. 

^  DelphistilnrespansvmdicUo]  Id 


est,  pro  certa  et  inefitabili  veritAte 
habeto,  non  secus  ac  si  ApoHtois  ere 
prolatnm  asset.  Eandem  sententlana 
sic  effert  Lucret.  lib.  t.  '  De  re  fao' 
dere  fata  Sanclins  et  mnlto  certa 
ratione  magis  qnam  Pytbia  qase  tri- 
pode  ez  Pbabl  laumqne  pro&tnr/ 
Cic  ad  Brat.  *  Hsc  ex  oracnlo  Apol- 
linis  Pjtbii  edita  tibi  puta,  nihil  po* 
test  esse  verins.'  Gronov. 

68  Meum  amare  ?  Sfc]  Latent  in  hia 
Yoces  Grspcsp  ;  lego  itaqne,  Meum 
lauunt  Ps.  poi  ya*  prifC  Uw  iffru  8i« 
lAberare  quam  veUt,  Ps.  Ka2  rovro  mU 
Tovro  vai  'y^.  Si.  Eequas  viginti  ndmms 
Per  sycoptumtiamj  atque  per  dedos  do^ 
los,  Paritas,  ul  auferas  a  nuf  Pa.  Abt 
te  ego  avferamf  Si.  Ita:  qmas  wn9 
gnato  des,  qui  amicam  Uberet*  Ps.  ^- 
T^pci*  Zu*  jcol  TovrOf  jco)  rovTOf  raH,  ml 
rovro,  wed,  Petitns,  de  quo  Tide  enaa 
disserentem  lib.  ii.  Miscell.  cap.  18. 
Negate  meum  esf]  Censeo  recte  vi- 
disse  Petitnm  in  his  qnoqne  Tcrbis 
aliqnid  Greci  latere.  Et  videtnr  ada- 
masse  Grvca  et  hie,  nt  bis  postea, 
quia  dixerat, '  Delpbis  tibi  responsnm 
dicito.'  Voluit  igitnr  Greci  Dei  ora- 
cula  imitari.  Turn  alter  codicnn, 
nagar  mea  est :  alter,  nt  et  codex  Aea- 
demis,  negar  mea  est,  Sed  quia  non 
videtur  auctor  tot  supra  iofraqne 
nexis  senariis  interjecisse  duos  boa 
Yersns  longiorea,  utrumqne  bre?io- 
rem  fecerim,  ejectis  qu«  inscitia  Ii* 
brariornra  interposnit :  nt  sit,  Meum 
amare.  Ps.vaipoL  Si,  lAberareqmam 
relit.  Ps.  Kai  rovro  mU,  itol  rovr^»  Si. 
EcqMos  viginti  minas.  Nam  et  poste- 
rior sic  exstat  in  V.  C.  Cetu  non  kmt- 
to  ne  gras  equas  viginti  mmas.  Ac. 
Cetu  tu  au  negar  sita  ecquos^  ^.  Gro- 
nov. 

78  Herum]  Herilem  6linm  apud 
bernm  miyorem,  pat  rem. 

85  /a  mundo]  V.  N.  Epid.  v.  1. 12. 

88  Huic  erant  diecula}  Omnia  sibi 
respondent :  *  illud '  a  filio ;  *  istnc  ' 
a  te.  '  Illud '  aderat  prssens,  hoc 
erat  in  diem,  nt  Ter.  loquitur.  AcidaL 


PLAUTI   PSEUDOL.  ACT.  II.  SC.  2. 


3063 


89  Nam  hinc  quidem  a  me]  Casau- 
bonas  ait  laborare  roetri  raoduliim : 
eoqne  tollendam  glossam,  legendnm- 
qne,  Nam  hine  qMidemjam  non  potest : 
ad  iliud  kinc  fuiste  adfcriptiini  a  me: 
quod  telli  necesne  esse,  si  netrnm 
aalvnm  felimus.  Sic  ille  in  epistolis. 
Qnod  eqiiidem  vehementer  miror. 
Qnid  enim  perfectint  versti,  at  est  in 
viilgata  ?  Cur  antem  noo  diceret,Aiac 
a  me:  ut  in  Rud.  iv.  4.  '  dnm  liic  hinc 
a  me  sentiat.'  Casin.  ii.  8.  *  Vocabit 
buc  earn  ad  le  in  nnptias.'  Epid.  i.  2. 
'  Eamus  intro  hue  ad  te.'  Et  siniilia 
passim.  Gronov, 

100  JEtatem]  V.  N.  Asin.  ii.2. 

104  Grapkicum^  V.  N.  Epid.  in. 
8.29. 

1 1 0  Priusquam  istam  pufnam  pugna- 
6«]  PrinsqoaQi  abs  te  argentnm  anfe- 
raro.  Lucilios :  *  Vicimus,  o  socii,  et 
nagnam  pognavimn*  pugnam.' 

126  Consutis  dotU]  Sic  Gr.  dicnnt, 
atfpfdMrtw  B6Kovs  :  inde  *  sutelas,'  pro 
fraudibus.  Vide  insuper  notas  Amph. 
1.1.  211. 

132  Stilts  Mlmeit  eoMcribito]  Recte 
stUis,  pro  virgia  dicit ;  nt  perpetue- 
tur  metaphora.  Virgil.  /En.  i.  <  Versa 
pnlvis  inscribitur  basta.'  Sidonius  lib. 
i«  *  Mnndns  iocandult,  glacies  Alpina 
deletur,  et  biulcis  arenliam  rimaram 
flexibna  terra  perscribitur.'  Meurt, 

148  Multum  flagitabere]  Multo. 
Scriverins. 

159  Coneenturio]  Id  est,  in  album 
refpro.  Cic.  ad  Att.  *  Brutus  centu* 
riat  Capue.'  V.  N.  Trin.  iv.  2. 160. 


ACTUS  II. 

ScBNA  I.  8  Nam  ea,  ^rc]  T^  Nam^ 
data  opera,  toties  iterat,  ad  expri- 
mendam  servi  non  nimis  accurate  lo- 
quentis  negligentiam.  Lamb, 

6  Malorum  meomoi]  Ridicule,  imo 
praeter  auditorum  exspectationem  : 
quum  in  eo  potins  esse  videretnr,  at 
diceretf   *  majornm  meorum.'    Nee 


minor  In  illiot  diet!  intolentia  fes- 
tivitas :  <  Eo  sum  genere  gnatus, 
magna  me  facinora  decet  efficere.' 
Non  sine  amphibolie  gratia,  qa« 
ambiguo  illo  r^  facinora  vocabulo  oe- 
cnttatnr.  Q.  Curtius  lib.  ix.  ex  per- 
sona Alexandri :  '  Ea  stirpe  sum  ge- 
nitus,  ut  multam  prius,  quam  longani 
vitam  debeam  optare.'  Douz. 

10  BaUionem  exbaUistabo]  Similis 
buic   plane  metaphora  est  Bacrhid. 

IV.  4. 

11  Admoenire]  Vide  notas  Cistell. 
If.  i.  6. 

12  Facile  ego  hanc  rem  mei$]  Facile 
ego  claream  (fel  vincam)  wuis  eluibus 
/actio.  Scrifer. 

14  Participes']  tviiftdxovs,  Koivmvo^. 
17  Clara  et  diu  dueanf]  Claritudine 
clueant.  Scrtver. 
ScEN A  II.  4  Certum  qui  mthi/aciat'} 

V.  N.  Menaechm.  ii.  1. 

13  Subballio']  Sic  ludens  se  Tocat, 
qui  Ballionis  servus  ▼alt  videri,  quasi 
minor  Ballio,  inferior,  vel  alter  Bal- 
lio.  Compositio  ideo  notanda,  quia 
in  ea  elfganler  ludunt  veteres.  Nam 
iia  Cicero  '  Submarium'  dixit,  qui 
est  alter  Marins  crudelitate  et  im- 
perii cupidine,  ad  Attic.  1. 10.  Ita 
*  Subneronem  '  vocat  Domitianum 
Tertull.  de  Pallio,  quia  hunc,  ut  ait 
Aosonius,  *  calvum  dixit  sua  Roma 
Neronem:'  qoem  alibi  Idem  Tertull. 
et  '  portionem  Neronis '  vocat.  Sic 
*8nppromus'  Mil.  in.  2.12.  Id  est, 
minor  promns.  Sic '  sublingio,'  qua- 
si minor  lignritor,  infra  in.  2.  103. 
Gronov, 

14  Procurator  pent]  Olosssp,  *  Atri- 
ensis,  Siotrcf^ios,  ^latrdpxnS''  '  Diaeta ' 
aliis  est  coenatio;  aliis  habitatio  in 
hortis.  Sidonius :  *  Ex  triclinio  in  d is- 
lam sive  coenatiuncnlam  fit  transitus.* 
Glossar.  « A((ura,  rh  iwtpfop,  cctnacU' 
lum,*  Servius  Mn.  i.  asserit,  Teteres 
In  atrio  solitos  epulari.  At  *  atrl* 
enses,*  principes  servl  tricliniares* 
Vide  notas  Asinar.  ii.  1.  16. 

20  Nam  miM  hie  incus  est]  Mss.  h^ec 


2064 


NOTJB   VARIORUM   IN 


inetu.  Quod  sine  mora  redpiendnm  : 
tic  enim  mhlebant  interdttin  loqni. 
Vide  ad  Senece  Consol.  ad  Marciam 
c.  10.  Et  bine  firmator,  quod  in  Am- 
pbitr*  II*  a.  82.  '  Siqnidem  b«c  jam 
nulier  facta  est  ex  viro.'  Quod  au* 
tern  hie  inl>jiciant  ex  Ooilelmio, 
Tacitnm  dixitse  *  inciidem  operit  et 
laboris,*  falluntnr  et  fallunt.  Nam 
•pud  Tacitnm  est,  *  vetns  operis  ac 
laboriH/  Annal.  i.  20.  Gronovku, 

S4  Dam  iu  tirenuas]  Pro  stremuu 
qnod  nibili  est,  legendum  siemmt: 
aed  altter  diitinguendua  locos,  et 
mntandsB  persons  hoc  modo;  TiH 
UbHiam  mrgenti  fUM^aaai  cr«d«JN.  Ps. 
Idum  tu  itemutti.  Id  eat,  rem  tibi 
solvam  aeqne  cito  qnam  tn  stemnas. 
Dam  tu  sternnis,  res  erit  tibi  soiiiia. 
Nam  et  legi  potest,  qnod  et  melius 
pnto,  dum  tu  iiemuis,  Salmat.  Lpge, 
nunquam  creduam,  ¥s.  Situ ereduat^ 
Ret  erit  ioluta,  Scriver.  Veniebat 
aliqnando  in  mentem,  da  dum  ttrenue: 
Re»  erU  seluta.  Gronof . 

86  FortiU€sfidem\  Pvne  assentior 
illts  qui  legunt  tuggilles.  Scriptum 
qnippe  videtur  fuisse  BocciUee^  pro 
snggilles.  Unde  postea  corruptnm 
forcilles.  Ex  cnjos  vocis  vestigiis 
commode  etiam  conjiciatnr, /oriojiff 
ftdem^  id  est,  inqnines,  contamines. 

*  Foriare'   el  *  foriolare/  idem,  et 

*  Intare*  et  '  Intulare,'  a  quo  et 
'  collutularit.'  Mentio  forioli  apud 
Nontum :  a  quo  verbum  *  foriolare.' 
Salnuu* 

41  Qatd  ett  tibi  nowten]  Ita  enim 
locntni  Mostell.  in.  1. 127.  Menscb. 
y«  6.  GO.  et  V.  0.  71.  V.  N.  Ampbit. 
1. 1.  240. 

48  Hoc  febrim  tibi  esse]  Hare  tibi 
febris  instar  esse. 

56  Cum  eo  aiebaf]  *At'wc6K9VOopy  nam 
particula  ut,  qnse  supra  posita  est, 
non  babet,  cum  quo  cobsreat.  Lam' 
Ota. 

59  Ne  quid  harpax  fecerit]  V.  N* 
Trin.  iv.  2.  Lege,  harpagtnetit,  vel 
harpag^ecerit,  Scriver. 


64  DioboUartm^  Verba  Donatl  ad 
Andr.  iv.  4.  '  Proprium  ett  aaibfia 
sntfarcinatas  esse :  ut  Persina,  pan- 
nucea  Baucis :  et  Plantns,  doliaren, 
clandam,  crassam.'  Et  is  haboit  onri- 
nino  meliores  Planti  codices  qnara 
nnoc  nobis  sunt.  Facit  illad  Aagos«^ 
ti  ad  Horatinm :  '  Vereri  mihi  Tide- 
ris,  ne  majores  libelli  tni  slot,  qoam 
ipse  es.  Sed  si  tibi  statnra  deest, 
ventris  abnnde  est.  Itaque  licebit  in 
sextariolo  scribas,  quo  circnitos  to- 
luminis  toi  sit  iyKm94ffTaT0Sf  sicnt  eat 
ventriculi  tui.'  Sio  Nicetas  in  Alexio 
Comneno  lib.  in.  'Ek  rov  rSiw  K«fCF9- 
y£r  rts  yi^ovs  rf  /SocriXc?  iwea^armrmL^ 
'Iwdtnmis  ToCpofMt  vpoaotXiot  S*  ^  aal 
VfOc^i  riiv  wXdaiv  rov  a^^fioros,  tW 
vaxpw  <l>  4mp6funf  c)IXifxe.  At  ratio 
obstat,  inquit  Orutems.  Quid  enim 
ineptins,  ait,  qnam  post  ^doliarem' 
appellare  *crastam?'  Quasi  Tero 
'  doliaris  *  prorsns  sit  idem  qnod 
'  crassus :'  aut  insotens  sit  Plauto  in 
epitbetis  congestis  verba  propinqae 
aut  etiam  ejusdem  omnino  sigoi6ca» 
tioois  ponere.  Quid  antem  ineptins 
quam  explicare  aniim  'diobolarem,* 
qus  duobus  obolis  sni  copiam  fadat? 
Unde  enim  qui  vel  duobus  obolis 
anus  copiam  peieret?  Nam  scorta 
ilia  diobolaria,  quorum  alibi  memiuit, 
ntcunque  sordida,  babebant  setatem 
bonam.  Deinde  non  significat  bar- 
pax  se  pergere  in  lupanar,  sed  in 
tabernam  diversoriam:  et  se  fadt 
frugi,  Groaoo. 

68  Ne  in  qumsHoue  els'}  Sic  Cas.  in. 

I.  '  Cave  inqnisitioni  mibi  sis,'    id 
e^t,  qusreodus  sis.    V.  N.  Cistell. 

II.  S. 

ScENA  111.  4  Uacce  eUuta  e$t} 
Vett.  edd.  Mst.  Pal.  cum  Aead.  fuse 
cm>ata  est.  Conjectnrae  doctomm  pro- 
babilitate  certant.  Scaliger,  ccctfa. 
Douza,  captata.  Posses  et  carola. 
Sed  ailatn  Lipsii  Scioppio,  (etsi  prios 
cogitasset  Jueeee  dola,)  Menrsio,  Gm- 
tero  probatum.  Seqaeoti  qnidem  ver- 
sa sine  dubio  Mas.  heec  uUatu:  ot 


PLAUTI   PSBUDOL.  ACT.   11.  SC  4. 


2065 


Camerarins,  Sambacctis,  Doota  edi- 
dfenmt,  Oroterns  edi  voloit.  Quod 
fecit  idem  cormu9pia  e$i,  vix  toleres : 
nam  eomueopim  dicinma*  non  coma* 
coptam:  nisi  diWaavoce;  ot  '  dives- 
qne  meo  bona  eopia  corna  est  :*  et 
*  corno  qaae  retioet  divite  copiam/ 
8ed  credibile  est  Mss.  in  quibat  eot" 
urn  eopia  est,  significare,  commeopiae'tt, 
Membr.  Acad.  Nam  hoe  aUda  eopiatt 
eomu.  Vix  patem  sectiooem  vocis 
ab- librario  esse:  adeo  snavis  est. 
Crell.  XIV.  6.  '  taaqnam  si  copia  cor- 
oum  nactes  essem.'  Et  fere  allubei- 
cit:  *  Nam  bae  allatam  copise'st  cor- 
nn,  obi  inest,  quicqaid  volo.'  Versus 
eat  integer  trochaicns:  sed  ultima 
vocalis  roOeonmnon  eliditnr:  quod 
qui  non  intelligerent,  videntur  voces 
transposnisse.  Hunc  sensnm  quaere* 
bat  Lambinus  andacius  recedendo  a 
veteri  scriptora,  Nam  koe  iliud  comv» 
copia  ut,  Mox  idem  codex  Acad. 
kie  amanii  arnica  heriUfiUo :  quod  eti- 
am  suavins  videtur.  Ubi  pariter, 
qmim  hiatum  non  ferrent,  nee  ulti* 
mam  in  arj^^iilttai  non  eltdi,  contra 
scriptos  et  vett.  edd.  interposuerunt 
€fC.  Oronov. 

11  Dtfcrtmta']  Seaeca  de  Benef. 
VII.  2.  *virum,  qnem  deferniamns :' 
nbi  drformare  est  ^orvw&aai,  deceribt* 
re :  quo  verbo  et  Cicero  eodem  senin 
niitnr.  Lips. 

12  Ctntwm  dociwn,  ^c]  Pleniaslma 
hujus  sententiK  explicatio  a  Plinio 
petffoda  lib.  v.  Epist  21.  '  Est  omni- 
no  iniqnom/  Stc.  {Vid.  Not.  Delph.] 

17  StvUi  kaud  scimmc,  4r«.]  Plane 
idem  dicit,  quod  tota  Sat.  x.  perse- 
quitur  Ju?enalis,  et  panels  sub  ini- 
tinro  perstringit :  *  Qnid  enim  rafione 
timemns  Aut  onpimns  ^  qnid  tam  dex- 
Iro  pede  coneipis,  nt  te  Conatus  non 
p^aniteat,  votique  peracti  ?  Evertere 
domes  totas  optantibns  ipsis  Dii  fa* 
clles/&c.  Boxkam. 

22  Atarickaico  coiUrd]  V.  N.  Epid, 
III.  8.  SO.  De  orichaleo  V.  N.  Cure. 
.1.2.46. 


ScBNA  IV.  18  Qumro  em  Mm]  O- 
peras  pretium  fecisse  putant,  qui  ob* 
servant  rh  fuaro  ad  sequentia,  aon 
ad  precedeniia  esse  referendum.  Sed 
ad  ntraqne  referendum  est,  et  era- 
tio  ob  versus  necesaitatem  trajec- 
ta,  ita  conatrnenda:  Te  te  te  ty* 
ranne,  qui  imperitas  Psendola,  te  ro« 
go,  quflero,  ter  trina,  Ste*  Ludit  an* 
tern  numero  teruario,  quia  dixerat 
pnecedenti  scena  ae  tres  deluturum, 
herum,  lenonem,  et  a  quo  accaperat 
^istolam.  Granov, 

19  Spemne  an  mMemJ  Vetarea  lU 
bros  consensn  habere,  Spemtu  an  mm'* 
trem  notavit  Lipsius  Ant.  iv.  8«  Idem 
expertns  in  Pali.  Grntems ;  et  in 
Academico  ego.  Itaqua  diutius  id 
excludere  nequivi.  Nam  quod  viro 
dat  mulieris  titulam,  non  magis  mi- 
ror  quam  qnnm  in  CnrcuUone  ad  pa« 
rasitnm  adolescens,  '  o  mea  oppor- 
tnnitas/  aut  ipse  parasitos  *  raeam 
nntricem  Herculem  :'  nee  incommo* 
de  ad  hunc  mnliebrcn  titulum  venit, 
quia  nominavit  ante  Spem  fccmiaini 
nominis  nqmen.  Denique  videtur 
alludere  ad  aedem  Spei  Romae  et  Ma* 
trie  Mattttae,  quas  f  icinaa  erant ;  ha^ 
intra  portam  Carmentalem,  ilia  extra 
eandem.  Li  v.  xxiv.  'In  templis  For* 
tunae  ac  Matria  Matntae  et  Spei  extra 
portam  late  vagatua  ignia.'  lib.  xxv. 
*  reficiendia  aedibua  Fortnnae  ac  Ma- 
tria Matntae  intra  portam  Carmenta- 
lem,  aed  et  Spei  extra  portam.'  Qro' 
nev, 

22  Euge/  jam}  Lego,  euge/  Jam 
Xo^pcu'  Xdfofw  veto*  Ludit  enim  in 
Cbarini  nomine,  qnem  f  alere  et  mia- 
anm  fieri  vult,  non  naui  nunc  illi,  cui 
aupra  jusaerat  ejusmodi  bominem  in- 
veniri.  Optime  omnium  haec  Aei- 
daliua.  Varum  acriptura  eorum,  ai 
duGtnm  Maa.  Caroer.  aequamury  haec 
nobia  videtur,  Euge  jam!  x^pa^j  Sy* 
ol^rcu  9w,  void.  Jusserat  Pseudolua 
aibi  adduci  a  Calidoro  hominem  et 
astotum  et  eallidum :  dnm  in  eo  era! 
Calidorna,aUam  decipiendl  lenonia  oo 


Delph,  H  Var.  Clan. 


Phut. 


6P 


2066 


NOTiC   VARIORUM    IN 


casionem  nactns,  <!4ftUgat  bit  verbis 
Calidori  moram :  Euge  jam !  et  ot- 
tendit  oihil  tibi  opas  esse,  nt  qnidem 
res  erat,  xh^^>  ^  ^'^'^^  >^»  wom,  gra- 
iiam^  Ml  nunc  re$  e$t,fneh.  Quae  ver- 
ba  suot  recutiantis  nti  opera  Cbarini, 
qnem  addoxerat  Calidoras.  Qiiod 
miror  non  antoiadvertisKe  viros  ern- 
diUtsimos,  com  van.  seq.  nbi  Cha- 
rinas  ipse  operam  aiiani  pollicetnry 
Psendolns  recuset  poene  iisdeni  ver- 
bis: Ch,  Quiniu,Sfc.  Petitns. 

23  Jam  graliam]  Camerarias  intel- 
ligit  habemus,  Dooza  F.  jam  gratia 
eU,  Sed  qnam  in  altero  codiciim  sit 
ton  gratiam,  dobiani  mibi  non  est» 
qiiin  sit  icribendnmy  Tarn  graiia  Mt, 
lit  volnit  Pareua.  Vide  ad  Stichum 
III.  2. 17.  Verin  autem  prscedente 
lego,  Xaph^  x4pip  wm,  id  est,  Cha* 
rino  graiiam /aM.  Gronov. 
-  25  Molestum  est  id  quidem]  Vosne, 
inqiiit  Cbarinns,  niihi  oneri  et  mo* 
lesiisB  esse  censeam?  Certe  id  tos 
su»picari,mibi  moieitam  est.  Pankin* 
•  43  Nam  unam  kiguM]  Pro  illis,  nam 
nnam  hnym  mHU  debet  paier,  pa  to  om- 
iiiuo  scribendum,  Nam  quinam  Hiqum 
mihi  debet  pater.  Id  est,  quinam  mi- 
nam,  pro,  qninqne  minis.  Sic  '  sere 
qnaterno '  apnd  Martialem,  pro  qaa- 
toor  assibns:  et  'centenns  remes' 
.Virgilio,  pro  centom  rerois  vel  remi- 
gibos.  Saknaeiut,  Nam  unam  h^jue] 
Ooomodo  quinam?  An  non  snperiat 
I.  6.  Pseudolns  ad  senem,  *  Dabin' 
mihi  argentom,  qaod  dem  lenoni?' 
Atqne  ille  promittit.  Id  argentom 
erat  vigintt  minae,  ut  constat  ex  an- 
perioribus.  Et  infra  act.  it.  sc.  7. 
senez :  *  At  me  vigintt  commodis 
maltavit  minis.'  Tnm  scena  8.  *  At 
ego  jam  inuUos  promam  viginti  mi- 
nas.'  Ergo  Palmerins,  nam  viginti  mi- 
na$ :  Gnlielroins  et  Grnterus  delent 
rh  unam :  tolerabilins-  et  hi  et  ille 
qnam  6  itdyv  quinam*  Forte,  nam  am* 
neki^us:  hoc  est,  totam  sumniam  vi- 
ginti minarnm,  qiiam  noverat  Chari- 
-nus,  apod  quern  Calidoms  dnicia  at- 
que  amara  erat  elocntus  omnia.  Gro" 


notius. 

48  Ch.  Usque  a  cunabuUs]  I  la  omn. 
edd.  veteres.  At  vero  ego  vehemen- 
ter  probem,  quod  repperi  in  acbedis 
vetnstiss.  Hircum  ab  o/ts.  Facetis- 
sime,  respondet  ex  anibigno,  in  verbo 
sapit:  ac  si  qucsierit  Pseud,  quid 
oleret ;  non,  quam  sapiens  eaiet ; 
ut  plnribus  etiam  expUcat  Laabi* 
nus.  Uircam  antem  notare  leimm 
ilium  odorem  subalarem,  vel  CatoUns 
docet :  et  Horat.  '  Gravis  birsotia 
cobat  hircns  in  alis.'  Epod.  12.  Tut' 
neb,  Ueque  a  cunabaiiM]  Frostra  spec- 
'  tator  ille  nnus  dissentit  a  Tamebo, 
quern  magno  totins  cavesB  conaeosn 
locum  hone  emendasse  fiitetnr.  Fros- 
tra sumit  operam  interpretando,  qnod 
PUmi  non  esse  scripti  ostcndant, 
quia  cnoarnm  alicobi  .meminit,  obi 
quid  turpiciUom  aign^cator.  Nee 
debnit  ambigue  respondere  Salmn- 
aius,  si  libri  vetnstissimi  babeant, 
qaomodo  in  his  te  reperiase  dicit 
Tomebus,  non  alind  qmerendom: 
sin  veins  et  vera  acriptura  sit,  ni- 
que  a  cnnabuHMp  ita  fore  intelligen- 
dum,  nt  interpretatur  Lipslos.  Qnid 
enim  anibignom  potest  ease,  nbi 
Pal.  alter  prorsus  Uiraam  ab  ^ti$; 
alter  Hircum  ab  o/tti.  Lambinns 
In  dnobos  reperit  Bireum  ab  aUii^ 
in  aliis  Iseum  ab  aitts.  Aceedit  mem- 
branaceus  Academise  nostrse,  in  quo 
nt  in  Pal.  2.  HtMvm  ab  aUie,  At 
nllo  se  in  Ms.  reperisse  Uequa  a 
cun^uiia,  ne  qnidem  qal  toetiir,  di- 
cere  aiunn,  Dpsius.  M anicatam  an- 
tem tunicam  minua  pati  pervenire  ad 
nasos  illam  pestem,  qnam  colobion, 
palam  est.  Et  tamen  adest  Peiitos 
cum  suo  *lai^  A^SaXtiff,  qaod  non 
intelligeret  ipse  Plaotns.  Granoo. 

bO  Quid  ii  opui  sit,  tfc.]  Potaomns 
ex  vestigiis  Thuani  et  Rigaitii  codd. 
si  modo  certa  sint,  banc  leclionem 
exsculpere:  Quod  si  opus  ut  duke  ptar> 
mat,  id  ex  se  eequid  dabit  f  Bsgas, 
Murrkinam,  passum  d^firutum^  fyc,  De 
murrhina  veterum  magna  a  veritaie 
aberratio  eat,  quom.eam  a  '  mnrrfaa' 


PLAUTI  PSBUDOL.   ACT.  III.  SC.  1. 


2067 


dictam  dednctamqne  censent.  Or»- 
cnm  est  6  fivf^lrris,  inde  Latinam  hvc 
mwrrhina:  ui  6  xdprj\s^  hvc  charia  :  6 
7avo-ir)ff ,  b«e  gmuapa*  MvpUnitf  fi»oif 
dicebant  Orsci  temperatam  nn- 
gaento,  vel  cni  8iiperfood«batur  nn- 
giientnm,  rhi¥  /lip^  KMKpofihop*  Idem 
et  fivpiniSf  at  aatem  a  Yoce  ^Kkov,  6 
fvXXtnfiy  sic  a  f*^pwt  ^  yMfA^ns  olposi 
4]iiin  et  /tvfpbnit  seribebant  gemiiim- 
tiooe  Bolemoi  caninv  litem.  Si/inm. 
Ms8.  Acad,  cam  doobos  Pall,  at  edi- 
tor. GrMiov. 

61  Pommjh]  Vioam  ex  avis  patsis 
et  sole  siccatis  coafectam.  'Uva 
passa  est  sieeata.  Passaoi  est,  quid- 
qaid  ex  a? a  passa  compressam  effliix- 
erit :  dicitar  antem  passom  a  pati- 
endoy  vel  pandendo.  Uva  enini  tem- 
pore suo  ad  solem  expanditar,  et 
^om  sicca  fnerit,  percutitor  atque 
decoqaitnr.  Inde  fit  passnm  vtouro, 
quod  defrutom,  id  est,  coctum  dicl- 
mus.'  Hec  totidem  verbis  in  op- 
tirao  Teteri  glossario,  quod  Mss.  ba- 
beo,  legantur,  et  hue  maxime  faciunt. 
BoxAomtvt.  De/rutum]  Vinnm  rons- 
to  ad  dimidias  decocto  factnm :  ff^- 
fM,  a  dtfervendo :  sed  vide  Colomell. 
XII.  20. 

66  Ecqmd  argulus  fsf]  Jocns  in 
verbo.  Nam  cum  Psead.  quspsiisset, 
Ecquid  '  argotus,'  ingeniosns  et  soN 
lers  est?  respondet  Charions,  ilium 
esse  '  argotnm/  id  est,  aecnsatnm 
maloraro  facinoram  s»pltsirae,  atqae 
adeo  «onvictam.  Solinns.  '  Peccato 
argutns.'  Linac.  Olossse  Papias: 
*  Argntus,  convictns.'  Boxkom* 

71  Omnes  onHnes]  Littera  «,  qaas 
prima  seqoentis  voenisp,  fini  pr»ce- 
dentis  facile,  ut  fit,  adba*rere  potait, 
banc  locum  cormpit.  Omnino  re- 
scribendum  poto,  Omnes  ordme  sub 
gignU,  Nihil  certius,  nt  nihil  ineptius 
vulgata  lectione.  Boxhom, 

73  Confideniia  fsl]  Nullos  dnbito: 
plenus  spei,  imo  certus  sum,  futn- 
rum  at  inimlcoi  meos  perdam  ac  ever- 
tam. 


74  Onerab6  meU  prtKipiii]  Qpid 
*  qusestionis  pondus '  ad  '  prscepta?' 
Si  opus  erat,  poterant  adjiceae  ex  Mi- 
lite  III.  8.  '  Ecqoid  hie  te  oneravit 
pr»ceptts  i*  Gronao. 

ACTUS  III. 

ScENA  I.  8  QtuaUumnuneeordecim'' 
Mpieiol  Videtur  legendam  eonsipio  : 
id  est,  quantnm  mente  utor  vel  valeo  : 
qaantiim  mentis  compos  et  sans  sum. 
Verbum  elegans  qnod  Catoni  et  Li- 
vio  Lipsins,  nos  ter  Senecae  restitni- 
mos ;  et  locis,  in  qaibns  valgo  etiam 
eompicere  habetor.  Idem  cod.  suo 
adseripserat  P.  Scriverins.  Grotwv. 

8  Ut  eurH"]  Lego,  ewrer.  Nam  in 
lenonia  familia  lautius  curantor,  qni 
amatorculos  facile  inveniunt :  ii  enim 
domino  qosestoosi.  J.  Guh 

16  Fntetw  ftilUmiiui]  Non  dnbiom 
est  qoin/rtfclas/tiUtfnuisita  sit  accipi- 
endnm,  nt  vulgo  expoonnt  Interpre- 
tes.  Qnod  locis  aUqaot  veterom  pos- 
sem  confirmare.  Etiam  liodieque  a- 
pnd  nos  *folloui  dari '  dicuntur  muli- 
eres  quae  sabiguntnr  et  perraolontur. 
Latin!  prerol  et  comprimi  mulieres 
dicunt,  quse  verba  propria  snnt  fullo- 
nicss  artis.  Satmm* 

19  JIfaiiKi]  Poto  omnino  scriben- 
dam,  guo  manms  gnmor  $iet.  Nus- 
quam  legi  ant  extare  credo  mannm 
pro  ea  parte  qna  viri  snnt.  Sed  sole- 
bant  nequitiae  artifices,  cnm  paero 
meritorio,  ant  muliere  meretrice  con- 
gressnri,  statim  in  manns  eoroni  dare 
quo  fieret  gravior.  Sic  interpretan- 
tur  versnm  ilium  veterem,  *  Malama- 
nn  retinens  gravida  concepit  in  alvo^' 
Item  illnd  Propertii,  cum  deprehen- 
disset  dormientem  Cjnthiam :  '  Et 
modo  snppositis  mala  dabam  mani- 
bns.'  Sunt  ilia  *  mala  braccica/  qnas 
vocanlnr  ab  anctore  Priapeorum. 
Pudet  hec  aperttus  interpretari.  Stl- 
mai,  Qtfot  manut  gravior  std]  Frus- 
tra  tnrpificant  et  correctionibus  et 
interpreiatiouibns  haec  verba.  Le- 
genduui,  qui  monas:  et  sic  uterque 


SO0B 


HOTM   VARIORUM   IN 


•eri^tits.  Nee  aUnd  intcUigit  qimm 
VBMflMM.  Sed  ec  diiUfigaendom,  ut 
MMC  mmle  emu  inffiit iMwr,  SiqmtpUam 
dH,  Ui  pro  iitcuniqne,  qaaniYU.  Tni- 
cal.  I.  2.  *  Nam  qai  mamif  attnlerU 
sterilea  ad  not,  gravidas  foras  expor- 
ter.' CatoUna  Cam.  xx.  <  Meifqoe 
pingais  agoua  ex  oviUbot  Oravem  do- 
mnm  remittit  «re  deiteram.'  Virgi- 
lint :  *  Noo  nnqnam  gravis  »re  do- 
nao)  mtbi  dextra  redibat/  Vide  Ob* 
serv.  III.  4,  Groaae. 

ScENA  II.  6  Oreus  r$ciper$  m9ktit'\ 
]>e  honiDe  soeleratisiimo  dieebant, 
vel  mortno,  vel  vivo,  qoasi  cui  nvo- 
quam  contingeret  beata  anortnorpai 
qnies;  vel  cai  ne  inferoas  qutdein 
pro  oieritis  satis  baberet  sapplicio- 
ram.  Val.  Max.  ix.  11.  *  Etiam  apod 
inferos,  si  tamen  illnc  reeeptas  eat, 
qum  meretor  sapplicia,  pendet.'  M. 
Senec.  Cootr.  in.  *  A  soperis  dejeeta, 
ab  ioferis  non  recepta,  in  cnjas  pca- 
nam  Ssxum  extmeDdom  est.'  Gro- 

U09. 

7  Moriuu  ttenam  <afiMl]  Orew  band 
dnbie  btc  accipitiir  pro  Dite  patre 
aot  Snmroano.  Porro,  mortni  non 
sunt  cilK»r«m  ant  edoliorom  indigen* 
tes.  Qnivis  appositi,  etiam  insnisi, 
lis  placentr  si  qnid  iis  placeat,  qoibns 
nihil  potest  displicere.  Facete  erfo 
hie  descriptnrus  coqnnm  insnlsnm, 
dieit  euni  inter  viventes  roortuis  ei- 
bom  coqnere,  ilsqve  soils,  enm  nihil 
qnantomvb  insolslssiainn  appositum 
his  possit  displicere,  enm  placere. 
Hmc  veoustissima  hi^ns  loci  senten* 
tia  est,  qoam  noo  videmnt  inlerpre* 
tes.  Bofftam. 

II  Ca^aais]  Si  coqninarise  artis  be- 
ne peritos  eras,  car  to  solas  otiosns 
non  condactnsadeoqneodam,  in  foro 
sedebas,  ceteris  omnibNS  coqais  con* 
dncti*.  Id  imperitis  taae  in  his  re* 
bus  est  argumentam.  Boxhiotn, 

18  Imtprtkiar  ce<i[im»\  Minns  proba- 
tus  snin  ;  minus  opera  mea  cives 
ntuntor.  Ita  eoim  vox  imfrtbior  hie 
accipieuda.    Non  enim  volt  se  ma* 


lam  et  insnlson  esse  coqaan,  acll 
eariasimnm  esae«  ideoqne  niaas  pro* 
bari.  BaxAara. 

l9Xttidf«ckast«tafaladsm]  V^- 
bam  dnedbnasare,  a  Lambia.  raper- 
torn,  ego  ae  coqninis  qaidemRaasaala 
4ignaro  eenaao.  LegeBda»,Xliidradk-> 
alia  meU  aitaert.    *  DracbaMS  case,' 

*  vaenire,'  aive  <«peram  drarbmis  lo- 
eare  ;'  elagaates  loqacndi  farmolsa. 
Cassias  ad  €ic.  '  Nam  jam  terms  ce- 
4radracbaifia  fhuaentain  apad  Caft- 
staro  est.'  J.  Ga/.  Drodbatf  ttsssaf] 
In  aUeroeod.estdfa€<Uitfseai.  Qaod 
paiam  argoit  rh  U  posierioria  vocis  a 
fiaepracedeatisesseabaorptans.   U* 

II,  iaquil,  drachmis  siagolis  coadaeii 
issent  com  condncente  domam :  ego 
at  snrgam  et  earn,  non  possns  ia- 
dnci.  nisi  nnmmo,  hoc  est*  doobaa 
drachmis,  ot  soperias  dictam.  Ne- 
qae  enim  aureoa  Roiaaons  iatelligi- 
tar,  nt  volaerunt.  Neqae  opas,  drae4- 
aai  issea< ;  qnia  foqaUnr  de  maltis. 
Et  est  qnale  in  xii*  Tabb.  'Libras 
farris  io  dies  dato,'  boc  est,  qooqne 
die  libram.  Graa. 

S5  uilraai  ofos]  Atrnm  olas  aocepe- 
rim  pro  iasipido,  ingrato.  *Atnim,' 

*  nigram,'  promalo  et  ingrato  passim 
poaitar. 

SO  Bitfam]  Oenas  olerts,  a  saporis 
stapore  appeUalom  ease  ex  Orceo 
pnlatar,  qaod  ab  his  fiKhi  dicatar 
a«i^ptdas.  Festns.  V.  N.  True.  i¥. 
4. 

87   lM9erfidX\  Vide  aot.  Rndeat. 

III.  a. 

29  Ex^Uleni']  Terent.  Pborm.  v.  8. 
'Hisoe  ego  illam  dicUs  ita  tibi  in- 
censam  dabo,  Ut  ne  restingaas,  la- 
cryaiis  si  extillaveris.'  Ubi  Donates : 
<Stillare/  est  gattas  emitiere  e  cor- 
pore;  '  exstiUare,'  ipsom  corposgat* 
tatim  finire. 

80  Cspaas  mXn  ragatat]  Tales  coqai 
ecenas  bujnsmodi  sibi  coqnant ;  non 
aliis,  ant  mihi. 

81  Sed  flngt^Ms]  Striges,  aves  noe- 
tnmse,  at  ait  Verrias.    Oraeci  av]pf>- 


PLAUTI  PSJEUDOU  ACT.  III.  SC.  2. 


iHm 


yat  appelliat :  imde  malefida  molie' 
rilnit  nomen  indham  est ;  qiiat  '  to* 
laticas '  etiam  vocant.  SeaKg,  Sif* 
oifioat  dmdtmentSf  qiut  alii  caqni 
adbibent,  dittorqaere  convitM  in- 
testina,  ut  ttriges  qnasdaaa.    Ttmb* 


48  Mtddem]  Macit,  cortex  aro- 
■Mticm,  niicis  myrbtics  amiciilain. 

55  £ii»  in  odorem]  Th  in  merilo 
dUplicet  ernditls*  Poto  coi^angeo- 
dam  eM«  cam  odoremy  et  mUartm 
scriptiMe  t^lantom.  Boxkom, 

56  l}mimimimibu$fMhtiyifc.y  De- 
mittif  inaBibof  carrit,'  qat  cnrrit  ca»- 
tentistime :  qaia  cam  rapida  ineltati 
cnrto  snmnt,  maam  Btrasq«emoveo* 
tes  demittiaiiis.  At  iUe  coea«  ^demUsia 
pedibns/  pro  *  demisaia  aianibiiB'  dix* 
crat:  nam  pedibna  daanitait  noo  potn- 
ftaet  sabvolara  hi  cceltun  odor,  ted 
ioferoB  petera :  dtm  <  demittare  pe- 
des,' sit,  eos  deorsmn  roittere :  iia 
eo  edore  inferi  ^ti  faiaseiit»  non 
saperU  Sic  labes  terrse  in  altnm  de* 
sideDils  et  depress9»  po^ta  *  denis- 
sis  pedlbos'  facias  didt  in  Atna: 
« Cenrtu  et  io  silvis  spaeiosa  cnlrfKa 
retro  Antraqiie  demissis  pedibis  fo- 
disse  latebras.'  Tttrmb, 

ft7  /I  facMielMf  caAtAun]  Imewmt 
seripsit  Plaotos*  Vide  Qloss.  Isido- 
ri.  Seriver. 

60  Pffnii^fiMl  Facio  at  et  ope- 
ris  et  aMrcedis  ratio  coostet  condoc- 
tori  meo,  par  pari  bostimentum  red- 
dens. Cato : « si  ei  opos  non  apparet, 
dictt  msticns  sedolo  se  fecisse,  ser- 
vos noo  volirisse;'  id  est,  sootieanr 
morbnm  canssatos,  quo  minas  opns 
facere  valnerint.  D^wztu 

75  Canfatattecl]  Coa^ataert,  decu- 
bare  est  s  a  qao  '  conqninlsco.'  Est 
enhn  €omqid»ueertt  cerBuimi  se  in- 
flfciere,  vel  incliuare,  at  fadant  ex- 
envratnri  ▼entrem.  Pomponius  At- 
tellanarias  :  *  In  terra  iit  cababat 
noda  :  ad  enm  ut  conqaexi,'  dec. 
Hoc  etiam  *  cernnare  '  dicebant : 
i|iianqaam  et  boc  i-inl  rov  ikCHQXii^na^ 


acdpiebant.  Scaliger,  Corrigi  vol« 
Plavtam  e  Nonio,  nbi  extat :  Si  con* 
fSMtscal  istiCf  cweU  stanU.  Cwere 
enim  idem  qaod  *  conqniniscere,'  boo 
ear,  indinari.  Itaqae  nt  'ocqninis- 
cere'  interdam  patbicis  attrilNitnm» 
ita  semper  '  cevere '  de  iis  dictum. 
JeYeoal,  *  ego  te  ceYentem  Sexte  ve- 
rebor  t*  Et :  '  Cempatat,  et  cevef •* 
Persins  x  *  An  Roorale  ceves.'  Mar- 
tial. *^Sed  pnlcre  Nae^ole  ceves.' 
Oloss», ' Cevena, tA^mv*  Hujas yo- 
fX%  icnoratto  comtpit  locnrn  Plant! : 
repertam  enim  earn  in  snis  libris  com 
non  intelligerent,  mutarant :  deiRf 
qnia  Yersns  nimlam  excrescebat,  qqi- 
daai  vocem  stanrf  njecere  in  seqnen- 
tem  Yersnm  r  alii  tsfw  e  Yersit  antta* 
leiunt.  Meretf* 

76  PrJoas  cfuMf  dmho]  Priri  yc- 
tnste,  qui  nobis  singali.  Ludlins, 
^Colticnhe  accednnt  priYSs  centoni- 
ba'  bonis.'  J.  Gmlielm. 

80  Ut  MtdHL  PeUtm  coNcmt]  De 
£sone  boc  traditnr,  non  de  Pelia : 
bnnc  enim  concoqnendo  necavit.  Jo- 
catns  igitnr  eat  et  losit  Plantos  seiens : 
Yd  est  boc  funufxoPM^  iLfidpnifut,  Ca* 
aierar.  Plaatas  bic  de  indostria  af- 
leclasse  rh  vp^or  fiunv,  qosB  plnri- 
mom  mendi,  si  pnesertim  de  re  yo- 
tostiori  sit,  secam  trahit.  Cum  enim 
haec  biftoria  a  Yolgo  depraYate  nar- 
raretar,  Plantas  Yalgi  errorem  sta- 
dia seqni  Yohiit,  ex  qnb  errore  plane 
proYorbinm  originem  traxerat,  *  tan- 
qaam  Peliam  reeoqnere  :'  quo  et  Ci- 
cero ita  ntitnr.  Frehenu. 

94  /pass  st6t /odam,  4rc.]  Cnm  sna- 
.  Yifatem  alicujus  dbi,  aut  aYiditatem 
eomm,  qnibns  appeal tnm  iri  debereti 
Orspd  ostendere  Yolebant,  ^§pfio\t' 
K&s  de  illls  dicebant,  KoB^vBttof  i«ucT^ 
Aavf.  Arlstoph.  in  Pjthagoreos  ntt- 
tiir:  imo  nos  quoqae  in  patrio  ser- 
mone.   Viet, 

09  Niaitam  ftaats]  Eat  proYerbialis 
locntio  in  garrnlos  nimia  et  oblocn- 
torea.  Caain.  ii.  8.  82.  Aain.  ii.  4» 
42.  Poenul.  prol.  ys.  38.    Tranalatio 


2070 


NOTJS   VARIORUM    IN 


a  vatis  aereis,  nolis,  tl  doliis,  qoK 
proprie  '  tinnire '  dicnntur,  onde  et 
*  tiotiDnabula.'  Hinc  et  NeroDis  dic- 
tnm  est  apnd  Suet.  *  Aliqiiid  lufferti 
tiDDire.'  Nempe  aliter  tinniant  vata 
pleDa,  aliter  vacna.  Gronov. 

101  Et  conmvaa  etdti]  Lego,  conoi- 
rot  etdo.  Ut  ita  asnrpariDt  Latini 
cedo^  qaemadmodum  hie  bacteDus  ce- 
peruot,  avimam  iDdacere  ood  pottnm 
nt  credan.  Certe  exempla  nulla  pro- 
fereut:  at,  nt  nos  correxinins»  vel  sex- 
centa  promt  possunt.  Curciil.  *  Auro 
contra  cedo  modrstum  amatorem/  J, 
Gul. 

lOS  Est  CMfui  iubUngUi]  Quasi  di« 
cat :  Discipniut  coci  ad  liogeodai  pa« 
tinat,  qnam  ad  obtooia  coqnenda  ap- 
tier.  '  Soblingio,  ois/  nomen  factum 
a  *  sublingendo :'  quoniodo  alibi '  to- 
ciUlio,'  et  '  tnrpio'  apud  Latinos. 
Tumeb.  Legenduro  pnto,  eoq%d  mb" 
lingio,  Coquum  sublignritorem  a  tnb- 
]ingendis,et  ligiiriendis  patinis.  'Co* 
qui  sublingio,'  nt  *  scelnt  viri.'  Sal* 
mat. 

ACTUS  IV. 

ScENA  I.  6  MaUti  turn  malo$]  Ita 
qnidem  codex  alter :  led  alter  cum 
malo,  nt  et  Academiae  nostrtB  liber. 
Qood  recte  probat  Acidalins,  et  con- 
firmat  loco  ex  Mostell.  ▼.  2.  '  Hercle 
mihi  tecum  cavendum  est.'  At  Dis- 
saldcus,  CUM  maivfn.  Ecce  et  qui 
distinguit,  Dedit  vtrba,  kenle,  miki,  ut 
opinor,  malm  earn  mah:  atuUe  cavt. 
At  illi  non  intellexeruni,  quid  esset 
'  cavere  cum  aliquo/  Senex  ait, 
'  tecum  mibi  cavendum  est,'  id  est, 
caute  et  prndenter  agendum.  Psen- 
dolus :  '  ego  malus  cum  male  stulte 
cavi,'  id  est,  parum  mihi  providi, 
pamm  callide  cauteqoe  egt.  Groxo* 
vima, 

25  Tantum  tibi  boni]  Pcen.  v.  2. 
<Diidenttibi  omn«s,  quaB  velis.'  Qna» 
proverbialiter  extulisse  veteres  con- 
stat. V.  N.Stich.  11.  2. 

29  Sobrie  aecuroisis]  *  Sobrie  fieri ' 


dicitnr,  qnidqnid  cnm  cora  et  dili- 
gent ia  exqnisita  ag^redimor.  Grm^ 
tirtit, 

tl  Meiitati  skuI]  M^yiaXiiipi^pin, 
passive.  Priscian.  lib.  Tin. 

%6  Pdptum]  '  Obtmdere  palpnaa ' 
est  arte  fucoqne  decipere.  Uinc 
*  palpari,'  adulari ;  et  *  palpones/ 
adulatores.  Tractora  ab  equsoni- 
bns. 

40  Comti/cx  nitf  occtpile]  Ambigot- 
tas  jocuro  parit :  nam  acc^«  perso- 
na»  secnndsB  et  tertias  est,  dnoiqiie 
hac  camificem  imprecatnr  sibi;  simol 
ilia  camificem  Ipson  appellat  Psea- 
dolnm.  AeidtU, 

44  Mah  merx  ett]  *  Menc  naia,' 
de  homine,  ant  re  oihili.  J.  GmL 

46  Nwa  prontui]  Fortasse  ieao  aK- 
quid  servis  iraperabat  dome  exteas : 
atque  ideo  Don  adversa  Ironte,  scd 
secundum  parietem  traasverMu  egre- 
diebatnr.  Lamb.  Apparet  Varren 
in  animo  hunc  locum  fnisse,  de  I*.  L. 
lib.  VI.  *  Ut  transversns  cedit»  qnasi 
cancer;  non  prorsns,  nt  homo.'  En 
igitnr  prtrtaa,  vp^« ;  et  fmuMrsvf, 
wKdjfs  I  nisi  Varro  etiara  '  prever* 
SOS '  acoepit,  nt  nomen.  CaaMr.  Imo 
'  prorsns  '  nihil  plane  a  *  provema  * 
diflTert :  Ita  '  quorsom '  est  *  quover- 
snro :'  *  horsnm/  *  hoc  versnm :'  *  ali- 
orsum,'  '  alioversnm.'  Idem  boc  est, 
quod  Casin.  ii.  8.  *  imitari  nepam  :' 
intelligit  uapiwmf  Xo^fidrtm,  nt  io  £- 
pigram.  Or»co.  Scalig, 

ScBNA  II.  8  CklamifdaimM]  Ita  sc 
7.  *  chlamjrdate,'  &c.  Cklmmjfi,  Tia- 
toria  vestis  est :  et  hlnc  '  ehlamyda* 
tos/  qui  peregre  advenirent,  ab  ha- 
bitu  fere  vocabant. 

28  Pifif9$$9r  parietMM]  TM^pip^. 
Cic.  in  Vatin.  '  Licet  impnoe  per  me 
parietes  In  adolescentia  perfodetis, 
vicinos  com  pilaris,  matrem  verbera- 
ris.'  lidem  et  '  eflTractores '  JCtis 
dicti :  item  '  vecticnlarii,*qnod  « vee- 
te,'  id  est  palo  ferreo,  oraros  fnrandi 
gratia  perfodiant :  atque  hi  '  vecti* 
culariam  facere  *  dicnntnr,  et  eornm 


PLA.UT1   PSBUDOiii.ACT.   IV.   SC.  6. 


2071 


^ita  <  ▼ectieularia.'  ■  Hine  et  Tbraso 
Ter.Dooacem  chid  '  vecti  Tenure  ju- 
bet  ad  spdium  expngDationem/  Por« 
rOy  veteres  lenoDibns  verticolorem 
habUnm  attribuere,  atque  eotdem 
raso  capite  et  calvon  io  Bcenam  in- 
dnxemnt.  Tmmeb. 

27  In  medio  luU  ef<]  Id  est,  oon 
petest  te  expedire.  Lamb, 

28  H<Bret  kac  re$]  V.  N.  Amph. 
II.  S. 

SI  Cognosce  signrnn]  Linoin  fait 
vinciilnni,  qao  epattola  obligabatnr : 
et  cni  tigDam  ipsom  impotitQiii  im- 
pretsnnque.  Neo  epistolam  aperire 
foit,  nisi  illo  aolato.  Inde  Minaaii 
incidere '  apnd  Cic.  et  passlwa  vol- 
gataque  pbrattt, '  solvere  epistolam.' 
Fere  aotein  aigoum  cum  eo  fractom : 
ideoqae  jnbebant  semper  ante  aper- 
tiooemsignaagnosci,6dei  canssa.  Ita 
et  Cle.  .in  Catil.  '  ostendi  tabellas 
Lentulo,  et  qaiasivi,<  cognosceretoe 
aignumr  Lipsiue, 

88  Mortem  exe^]  Id  est,  ferre, 
pati,  sobire.  Sic  *  sBnimnam  exse- 
qm'  Capt.  II.  1. 1.  Grsaoo. 

62  Coietar]  Festiis  :  *  Calateres 
dicebantnr  servi,  iath  rod  jcoXcZr,  quod 
est  vooare :  qnia  semper  vocari  pos- 
aent,  ob  necessitatem  servitntis.' 
•Calatores,  iKMoorai  Up4mp,  M\ot 
loi^utmat.'  <  Calator,  it\4rM/» :'  Olos- 
sse  Grsrcornm.  Ita  Isidorus:  *Ca^ 
lator,  minister  sacrorom.'  Et  erant 
libertini,  nt  patet  ex  Tacito.  ScoHg. 

ScBNA  III.  6  06eartaf  eomaa] '  Cor- 
mia  allcni  obvertere/  ponitnr  pro  im- 
petere  aliqiiem,  infestum  alicui  se 
ostendere,  translattone  a  comatis 
animalibns  diicta.  Groiiov. 

9  Comparem]  Compar^  cujnsvis  rei 
ant  mnneris  socius  :  nnde  et '  conjn- 
ges/  qui  divinsB  et  hamanae  domas 
aocii  sant,  '  compares '  vocat  Plinius 
1.  xviii.  L«mg, 

ScBNAiv.  8  Dentaimn]  Vel  mag« 
nit  dentibus;  vti  mordacem.  Lam' 
bin. 

7  Quid  in  inhu]  Lego,  'Quid  tu  in- 


tu8  qnaoo  deeedisH  tarn  diu  7  Mihi  cor 
retunnm'et  (pro  reUuum  est)  opjmg- 
nandopectore:  dnm  expecto  rectene  an 
perperam  oegotinm  peregeris,  de  ab- 
dacenda  firgioe  a  lenone,  ita  mihi 
palpitando  cor  pectas  tatndit,  at  jam 
ipsum  penltos  retnsam  sit.  DissM, 

11  Qum  hincmetimur]  Neqae  lec- 
tio folgata,  neqae  alioriim  emenda- 
tiones  mibi  probsB  videntur.  Non  e- 
nim  pntem  Latine  simpliciter  dici 
posse  'metimur/  at  *via'  sabintel- 
ligatnr.  De  novis  lectionibas,  quas 
alii  fiognot,  nihil  opas  est  dicere. 
Sant  enim  palam  improbae.  -Lego, 
Qmn  hin£m€t  imus  gradibus  mUUari" 
bus;  nalla  prope  maiatione.  Nihil 
obstare  video,  qoo  minus  hmcmet, 
quam  '  tanqnammet,'  qaod  in  Curcn- 
Hone  Plant!  legitnr,  et  ejnsroodi  alia, 
dioi  possit.  Porro  <  gradus  militares ' 
sunt,  qnibus  oliro  ex  militiae  discipli- 
na  iter  faeere  miles  solebat.  Boris 
qainque  sestivis  20.  miUia  passonm 
eroetiri  tenebator,  nt  Vegetius  docer. 
Boxhom.  Si  kinemet  dicitnr,  at  '  ip- 
semef,'  ant  *  semet/  non  dnbinm  est 
quia  sit  vera  lectio,  qnam  excogita> 
vitdoctisi.  Boxhomins,  Quin  kinemet 
imus.  Legebam  olim,  ViamkiHcme- 
timmr  grodibns  miUtaribus.  Si  legitnr, 
QittnAtaciiiettmMr,sabiotelligendum  e- 
rit, '  viam.'  Sedmas.  Qmn  hincmetimur] 
Cum  ita  suspenderet  sententiam 
suam  A  vdjnt,  non  ignorabat  solum  sa- 
nnm  esse,  qnod  babent.omnes  libri, 
Qmn  kine  metvmor,  nempe  *  viara,'  et 
taw  Latinum  esse,  '  Hinc  metimnr,' 
quam  non  Latinum,  *  Hincmet  imus.' 
Sed  dedit  contnltori,  ne  inepte  vide- 
retnr  interrogasse.  In  Curculion.  v. 
2. 20.  videbis  apud  Oruterum,  Cam. 
pariter  et  Lang,  habere,  *  tanquam 
me  et  genium  meum:'  non  'tan- 
qnammet.' T^  '  viam '  eodem  modb 
intelligi  vult  Rud.  i.  2.  <  Si  ad  saxum 
quo  capessit,  deorsam  cadat,  Erratio* 
nis  fecerit  compendium.'  Adde  quas 
diximus  adLiv.  xxxviii.  17.  Grown. 

ScENA  VI.  2  Signyim'\  Pbcenicium, 


2072 


NOTA  VARIORUM   IN 


nt  olim  UlyttM  «  arM  TrojuM  Pal* 
ladiuin.    Vide  notat  Baoch.  iv.  9* 

7  Ab$  U  indt  ett  tHpwkkm]  Lag«r 
mb  te  imduitiftUuhu^  id  —t,  iDtti|mla« 
tat.  Saivs 

82  If^aMa'at]  V.  N.  Mefeal.  v.  % 
Erg0  hmtd  irakui]  Erg;  Id  ett^  •!» 
•an  caattaoiy  quod  ntoliUlt  fatrlU 
Gni<#r. 

as  iVM  r«c«e  die«r#]  Est  mala  d'y 
cere,  aarj^  Air^nrra.  V.  N.  Baccb.  i¥« 

tl  Qat  taler  aie,  ^««]  Ad  tyaU>a« 
Inm  referatar. 

S8  4d  aiofaniiii  coUmttm}  Allodit 
ad  morem  Roai.  qoo,  qui  edncandi 
eraat  in  aliqaam  ealoniaai,  in  eaai 
Domeo  dabaot.  Sio  Aaiii.  ii.  2.  '  O 
caieoaram  ealaaa  I'  Et '  coIobIs' ii»* 
men  patiim  in  Nottro,  et  apad  JCtoa^ 
pre  qaaf  is  etiam  habitatiooa  at  can* 
ductiooe  ooloai  tea  domicilii  tiUBi* 
car.  Sc4  GeiUiL 

ScBNA  TBI.  6  Lailraaiar]  *Lu8trO| 
lo«tranii/ ett,  qai  in  Inttris  patrita 
et  avita  abtnmiu  Nasviat  i  *  Pettao 
morum  pettnroe,  audai,  ganao,  iat* 
tfo,  alao.'  £t  terlrani  *  Liittrari/ 
Locilina  :  '  Qaeai  sottiptam  facia  io 
loatria  circa  oppida  loatrana.'  £t  *  laa« 
traroentam  *  apud  JCtnai  ia'4\y§tat 
it^po^kauuriUi*  SeaUg*  C^mtdtmtqmd 
hmbtiU]  Non  eat  nacaaae  mutari  dia« 
tinotionem,  etraferri  id  pi^  ktibeiii 
ad  aaquena  aoaifn.  Sen i  ooaiedont 
quod  liabent  duia  peoaliun  saani  to* 
bnrcinantar.  ^laliaaa. 

29  Damno  miki]  tb  doanit  aappla* 
mentnm  eat  Camerarii.  Orotenu 
pre  eodaoi  facit  taaaal.  Neatram  in 
aeriptia  ullia  ant  editia  antiqnia  repe* 
rerunt.  Acad.popa/i  alrcaat  aiiiUtHi* 
probi  und  mmt.  Noa  diatinotionea 
modo  et  literam  mutamna  aoam:  itno 
»i  grave  est,  ne  literam  qnidems 
Boui  Hri  me  paMptrtmti  improbi  alimt^ 
Augent  rem  tneam :  maU  papaK  alr«aai 
attM,  improbi  ueui  $mU.  Potea  et  ea-* 
dem  interpunctione,  wutli  popuU  $tre- 
ntti.  Strenuli  inqiiit,  mihi  aont  mali^ 
id  eat,  inatilea  et  non  boni :  improbi 


bHu  srnit  osqU  Gfaaav. 

14  B«c  c«r«aO  '  Cnrasdi '  tcf^o, 
at  at '  prariMDdi*'  in  rabaa  wHm  ae 
▼ictoi  nacaaiariia  ntebantar.  Ap»L 
*pfolize  qaam  aarabat!'  M  aat» 
qnam  baoigne  et  apipara  eiaipiabact  t 
Cic.  *  ae  corare.'  Tar.  Adelpb.  *  C«« 
raaa  ta  mollitar  / 

19  Boaa  siMaaa]  Vide  N.  Bpid«  ii.S. 

44  A  carta  tq/orfaata]  Nas  prabo 
cracto  tV<»rla»ta  legi,  pro  carta.  )l«o 
aaim  feriaimUa  vidatar,  vooaoi  adeo 
Botam  matataai  fniaae  a  eatfincaal-* 
boa  in  cam  qam  diAcllioria  aaa#t  ua-* 
tallcctaa.  Cariaa  a  Cora.  lu  'af* 
■am  cnrionem '  aapra  dixit  pro  m»« 
cro>  qoia  prie  cork  amaaiantar  !»• 
mines.  lu  boa  loco  <carl«ai  iaior* 
tnniam '  dUit^  qoo  maei 
ait  iate,  qui  tarn  aollicila  qa 
vbi  eaaat  Ballia  leaa.  Mhaaa. 

45  DigUmm]  Martiaria  n.  8.  'Ri^ 
data  moltoa,  qai  te  SaJiiiUa  dam- 
dam  Dixerit,  at  digitaai  porrigita 
medinm/  Idem  tiu  79.  *Oaiaadi 
digiinm,  aed  impadtcum^  Alcoali.' 
Juvenalit  ]  *  com  fartnma  ipaa  mio»' 
ai  Mandaret  laqueomi  atediaoiqaa 
oateaderet  nagoem.' 

69  Dm]  Hmc  ioqnatia  valda  anti^ 
quia  familiaria:  'diea  moltam  pr««< 
teriit :  jam  diei  maltom  eat,'  Ortaci 
vaAA^  T^f  iUfkipme,  JWc,  ^xolS>>^  P^ 
diei :  nt  apod  paetam,  «  Libra  die 
aomniaqae  parea  x'  at  alia  loea,  'Im- 
titiamqne  dia.'  Saima$4 

62  Jasfa  cam  yairiwaawi]  JEqoe 
naaoio  ae  igaarlaaimi.  Vida  S*  Aa«* 
Inl.  i¥.  7. 

69  Qvid^  aiaiam}Jooaa.  Jfalam  ia- 
teijectiva  particala,  in  Indlgnaticaa 
aolemnia :  aed  et  daninom  at  cmda* 
tarn  notat :  dnraqoa  boo  dieere  vida* 
tor,  Quid  adeo  eommnne  Ineram  i»« 
tac  poatulaa?  totam  id  qaidem  eat 
tnum :  illod  interim  dicit,  Qald  eom- 
mnne tibi  poatulaa  mecnm?  Malnm  ? 
id  Tcro  totom  toam  ait :  nee  miU 
partem  inde  peto.  AcidmL 

78  AUero  ad  meridiem]  Uno  die  in* 


PLAUTI   PSBVDOU  ACT.  IV.  SC.  7* 


9073 


61  Htmmfmn]  Bmt  partMi  biaIo 
•ttflfut*  poti^  oMi  beat  iatcUt* 
gwit  docti  viri.  Nee  eain  •bteoMi« 
Utii  tigoificatio  io  co  est,  qaod  *  ro* 
D»  '  vocabalUB  mlladaf ,  ad  ean  to- 
«Mi  qov  iMMit*  BOHdiiari  odd  pttett, 
^m%  l«raiia«  rant }  ied  ad  tolan  ca-* 
saroM  latitatiooBai  ra^pieit  cmtm 
•«•  t  « tMM  etiaai  cabitara  nalitat  ta 
HI  eaoia  paarT  id  est,  tana  etiaai 
mataritalitaaaa^  baoaat^aa^Mvite: 
qaa  aeaaa  aaadr  Oneci  acelptaBl«  to- 
loa  eat  latM,  qm  Ofieoa  val  priaiari^ 
bas  labrii  aoadai  atti(anMiC  Sd^ 

m  Efimm  fmtn  aalMat  ca]  BCa* 
laiMa»,  AUMeit.  Ba.  filiana«  tiUlat 
«t  pacr?  acia'  fM  lagaarf  oa^aa  aoba 
paari  aMritaril  teiaat^ftad  patias* 
tar :  igoaralaqaa  vb  ilJiaa  aitttaa.  Ab 
aadem  aieata  ^oaaaaeiaai  paaraan' 
qaaqaa  aocat  Pladtaa  Atia^  iii.  1% 
lit.  et  Lactat.  *raoea  caBtuataa/ 
abaolnte,  tioe  prvterea  verba;  am- 
ampla  eadeaip  aeaaa  alio,  *  At  cao- 
aaeta  daan  eataloraai  blaada  propa* 

85  Cbaaeair&atac]  Cato  cap.  91« 
*  Ea  fittalaoi  farraaai  ladito,  qa»  ia 
oalaai^Uaai  coBTeniat  at  io  capann.' 
KM^eif,  a^ftaa.  Bt  iaaa  para  ilia  in 
aabia,  %mm  banaate  oaoiioari  nao  pa« 
teat|  ioda  dicta  est :  qoa  Plaalaa  al- 
ladere  vidatar.  Sm%. 

89  UtlUbonm  kme]  EUabamm  ia« 
laoift  earaadft  paratileai  aiaa,  aa- 
raatmadlci.  Rnd.  *  Bllabrawis  aaai* 
O.  at  9go  oarritos.'  Har.  Sat.  f  i.  t* 
'  Danda  eat  ellabari  oralto  para  aMxi* 
OM  avaria.'  lWaa6. 

M  Mm  ptewUti]  Ad  eaai  ran  di<* 
tnm  atiaoi  in  Pballicia, '  Patera  paa* 
silibnt  paealiatl.'  Petronios  ia  8a« 
lyrieo  Maaailieasi :  *  proUtoqae  pe« 
ealia  atupmm  ragara  ccepit.'  In  vu 
ta  Hatiogabali  legaatar  'baaiiaaa 
beiM  Tatati  et  Bia)arti  peenlii.'  *Va- 
ta '  qooqaa  ia  earn  partem  diceliaat. 
Uade  '  vaaati'   Lampridio,  qai  in 


PbaHMa 

Pi.  Psaala:  <  Faaia  qaad  BMailaata 
awMbi  bead  ^iraM  aalant.  Mi.  Qaid 
aat  i  St.  Refera  vata  aalva.'  Or«- 
camoi  iailutiai  aan  apadaMdicaa 
aa  para  t^  #a«8br  vaeatar.  Dicabaai 
at '  Raa.'  Araobiaa  lib.  ▼•  « Artifiaai 
caras  tnai  rabaa  adbibaitaa  parita* 
#!•/  id  eti,  fenltaiibat.  Ia  eadem : 
'  OcriaaUai  laiparaviMa  captiv»,  at 
iatalligeral  at  cafnMMcarety  qaid  aibi 
rea  ▼ellent.'  Loqaiiar  da  illis  vere- 
trii  qa«  ia  faea  a  Taaaqaile,  aat  Ta* 
aaqallia  ancilla  iavaata  ftieraat.  Idaai 
in  Tertiaoe  Orphai  canaiaaai :  '  OIh 
jaeitqna  ocnlia  fomatat  iag aialbnt 
rea.'  Etiaai  in  Oallia  ita  valga  Uh 
qaioMir,  baoa»ta  rem  fcedam  cireaaa- 
laqnaaiat.  SM%«r.  Franaa  tawma 
aai<iar<]  Ut  me  breviter  abaalvam, 
fmmmm  bia  aaa  malierefa,  aad  femara 
aifoificaat:  qood  cam  oaa  ialeliai* 
iasaot  aaaanlli,  aaalM«al  io  aaaltati 
perperam  rontamnt.  Qoam  qaidam 
carparia  partem  taauaa  aaatiaeat  fe- 
mina,  oeaia  dabiiau  Earn  Tidelioat 
iaaaitt  qoam  Oraccbo  Carnaliam  di* 
cit  pnHbaima  Martiaiia,  Epifv.  xi# 
\QS4  Etiam  Cmliaa  Coria  /aataa  bie 
de  ioteriara  coxa  iatarprataiar.  Caa- 
Ur. 

M  Umeii  caal,  yWcart  aafml]  Pro^ 
verbinm  eaaveoiaaa  in  aoi^  qoi  par 
laactTiaal  altro  tibi  malum  afcesaant* 
leojocalariam  iomalom  propria  ia- 
q  ate  iodine  incidoot.  Ortaea. 

09  NaKwf  aelofif  aaat]  Qui  bomo 
mibi  plaaa  eat  ita  ignotat,  at  id, 
qood  onllo  colore  praeditam  aat. 
Pbvdraa  Fab.  in.  64.  'Uode  illaaci- 
vit,  niger  ao  alboi  aascarer?'  ApoL 
in  Apolog.  *  Etiam  Ubanter  ta,  oaper 
usque  albua  aa  alar  etacs,  ignoravi :' 
quad  sommi  coatampios  indicium. 

107  Nafta  ai#dite<Mr  aiaie]  Nescio 
aa  ait  Latiaum  *  nugit  meditari :'  mi- 
bi line  exempio  est.  Niti  vclit  ita 
dictum  ^oogia  meditari,'  ot  carara 
aroicia,  curare  rebus  alienis,  qnod 
alibi  aoooto.    Certe  nihil  nos  vetat 


2074 


NOTiB   VARIORUM   IN 


\egere,nugaim€dU4tutwuU.  Aitnon 
esse  tatis  cooddeotem,  ut  probatn 
sycophantam  decet,  eomqne  mate 
meditatas  nngat  proferre.  Distald, 
Nugis  medUahar  mtdi]  Videtor  scri- 
bendam,  S9C9phmia  kie  nequam  e$t, 
nMgasp,  mediiatui  maU,  Non  bene  e- 
•  doctnt  SUM  partes.  Pers.  iv.  2.  *  Sa- 
tin' ettis  meditati.'  v.  4.  'Tragic! 
atqne  comici  Nnnqnam  aeqne  sunt 
meditati/  Ant,  si  inalis,  nvi^fiMrdt- 
tatuMmak,  Oronor. 

122  Si.  PerdidtBH,  poitqwm]  Hoc 
cnm  toto  seqnente  versn  Ballioni 
dandani.  ScrweriuM. 

126  Quod  pnmin  per  Jcaim]  Jos 
civile  stipulatioDes  introdnait,  et  ez 
stipalatu  actiones:  ideoqne  stipnla* 
tiones  omnes  fere  ipso  jure  sic  ex  in- 
terrogaiione  et  responsione  snbsis- 
tere  intelligebantnr,  nt  ad  obligatio- 
nem,  etiam  jocandi  animo  essent 
interpositsB,  ipso  jure  prodessent. 
xMse. 

ISO  Fi^ic<t  eommodit  mukUtfrit  mi' 
nii]  Ita  post  Lambinianam  legnnt 
seqnentes  omnes  editiones.  At  cer- 
tum  est,  commodia  non  a  libris  »ed 
Lambino  esse.  Neqiie  minns  cer- 
tnm  mibi  est,  earn  lectionem  nnlla 
ratione  defend!  posse.  Mins,  qai« 
bus  qnis  molctatiir»  non  commodse 
aant,  scd  incomrooda!.  Veterr.  lib. 
et  edd.  habent  modieU:  sed  nee  illiid 
bie  locam  babet :  non  enim  Simo  di- 
ccre  volt  modicis,  sed  immodicis  mi- 
nis esse  mulctatam.  £t  omnino  le- 
gendam  pnto  imModicU* '  Litera  pos« 
trema  vocis  prscedentis  viginti,  abs- 
tnlit  sequent!  eandem  litteram,  nem- 
pe  t,  quomodo  contracfe  scribitnr  tii 
vel  tm.  Sic  ex  immodieis  factnm  est 
Modtctf,  pro  qno  immodiei*  restitnen- 
dnm.  Dicit  antem  se  viginti  malc- 
tatam  minis,  niroiom  et  snpra  mo- 
dom  esse  mulctatnm.  Boxh,  Sed  vide 
Scaligernm  de  Re  Nnmraaria  p.  25. 

134  Centuriata  Kabuit,  ^c]  Signifi. 
cat  Psendol!  consilia  omnibus  art!* 
bns  faisse  instructissima  et  callidis* 


sima.  Allndit  ad  *  coraitia  oeatnria- 
ta,'  qnsB  erant  omnium  maxima.  Co- 
riata  enim  et  tribnta  erant  mioois. 
Lamb, 

ACTUS  V. 

ScBif  A  I.  1  iSicctiie  hoeJU]  Skeku 
forte  hie  secundns  caaos  est  rw  asc* 
cune.  Vrofit  script,  nt.  Siedme  kmc 
nt?  Estne  sobrii  et  sieciy  pedibos  ito 
vacillare  ?  Ebrii,  nbi  a  poculia  abati- 
nent,  et  solita  aggredinntnr,  et  per 
ebrietatem  impedimenta  aibi  ol^Bci 
sentinnt,  mirari  fere  soleat  seae  sic- 
cos  et  sobrios  non  esse*  Potest  tm- 
men  ferri  lectio  vnlgata.  BAx&ora. 
Vix  est  sicci  et  sobrii  bsee  scribere. 
Asin.  1. 1. '  Slcdne  boe  fit  i  foras  aae 
ex  aedibna  ejici.'  Bliraatnr  ebrii, 
non  se  son  esse  siocos  et  sobrioa,  sed 
se  pins  bibisse,  et  mi^rem  vim  viai 
sentire,  qoam  pntaraot.  Ut  iUe  in 
Ennucho:  'Atat!  data  berde  verba 
sunt:  vicit  vinnm  qnod  bib!.'  Gr»- 

II09. 

4  PergitvC  ptrgert]  Pergitisne  va- 
ciHare  ?  Sic  et  *  pergere  Indos,'  *  per- 
gere  iter,' '  calpam,' '  librnn,'  et  k«c 
talia :  pro  in  itinere,  io  libro  perfi- 
ciendo,  in  culpa  pergere,  eleganter 
et  usitatissiroe  dicitur.  Palm«r.  J&, 
satiendum  nihi  kodie  e$t]  Com  in  Ro- 
veriano  codice  disertim  legi  aedendmm^ 
testetur  Lipsius;  viaiis  mibi  sum  ve« 
ram  lectionem  ex  his  vestigiis  erois- 
se.  Pro  aedendum,  reponendom  ud 
ewtdum.  Sid  eundum  wtUii  Hadte  eil. 
Pergitisne  pergere,  o  pedes,  in  ca- 
deado  et  vacillando?  Atqni  hodie 
maxime  mibi  eundum  est,  vestro  mi- 
nisterio  opus'  babeo.  BaxAem.  Diffi- 
cile est  diccre  quam  orationem  tunc 
habnerit  iste  ebrius;  nulla  enim  tam 
stnlta  fingi  potest,  quin  ebrio  oonve- 
niat.  Haud  scio  quam  bonus  ille  co- 
dex Roverii  fnerit,  ex  quo  Lipsius 
prompsit  sedendum.  Si  alii  codices 
consentirent,  probarem  sane  conjee- 
tnram  clariss.  Boxbomi!  legentis,  std 
twndum  tit  mihu  Si  scrcicNdiiai  relise- 


PLAUTI    PSEUDOL.  ACT.  V.  SC.  1. 


2076 


fttnr  ex  Camerarii  exemplaribos,  noo 
■Ha  erit  sententia,  qnam  qaas  vulgo 
affertar;  ebriam  ittom  saevire  in  pe- 
des snos  volnisse,  quia  officium  snum 
facere  nollent.  SaeTioot  etian  qnl 
irerbit  atrocibiis  et  immoderatU  ia 
aliqnein  ntantur. ,  '  Ne  8»vi  magna 
sacerdos '  apod  VirgUiani.  Satis  bene 
convenit  base  oratio  ebrioso,  et  men- 
tis snae  impoti.  SalmoB,  Sedendum 
mihi]  San^  optimi  codices,  somen' 
dum.  Qaod  pnto  factum  ex  igno« 
tiore,  cevendum*  Habes  snpra,  'si 
conqniniscet  istic,  ceveto  simnl/ 
Et  Bolet  facile  ab  tarpicnlis  jocam 
petere.  Sic  in  Casina :  *  Facinndnm 
est  pnerile  officiom,  conqiiiniscam  ad 
cialulam.'  Praeterea  fert  Tolgaris 
consaetndo  sermonis,  ut  obsccenis 
ntantnr,  ubi  nihil  est  obscceni :  vt 
in  illo  Catolli,  *P»dicabo  ego  vos, 
et  irnimabo :'  hoc  est,  male  habebo. 
Et  <  bene  me  ac  din  snpinum/  Sec, 
Qnantnm  video,  oportet  me  hodie 
inclinari,  cernnari,  capite  sistere. 
Gnmov, 

7  Abeo  madutsa]  Festns :  *  Madnl* 
sa,  ebrins:  a  Oraeco  fwi^  dedoc- 
tnm :  vel  qnia  sit  roadidns  vino.'  Si 
hoc  recte  Festns,  quia  hsreblt,  qtiin 
recta  mea  correctio  i>it,  probe  hMheo 
maduiea!  Probe  habeoj  id  est,  pnlchre 
nsihi  est ;  vel  etiam,  Ab  eo  maduha, 
Lipsins. 
16  BiUngui]  Kaif9tiX9orf,  Seriver, 
16  Mamieuld]  Parvam  mannm  in* 
terpretantor.  At  ego  jnrare  aiftira, 
a  mala  mann  hie  esse  manieMla,  Si 
de  mann  ageretnr,  rectum  esset  ma^ 
nkula,  Ubi  menus  manicnla  oppri- 
mitnr  alia.  Ceternm  agitnr  de  mam« 
ma,  ac  proinde  omnino  legendnm 
est,  mammieuia,  Ubi  nuanma  mam' 
mieula  OpprimUur  alia,  Momiefda  di- 
minnti?nni  a  <  mamma/  nt  et  *  ma- 
milla.'  A  *  maroilla '  etiam  esse  pos- 
sit '  mamillnla,'  et  sic  hie  legi.  Ni- 
hil interim  certins,  quam  aut  '  mam- 
micala/  ant  *  mammillnia,'  quae  duo 
idem  significant,  hie  esse  reponen- 


dom.  Dulce  est,  inquit^  ibi  esse; 
nbi  Veneris  frequentantnr  complex- 
us ;  ubi  mamma  aKa  mammillola  sua- 
viter  premitnr.  BaaeAom.  Nihil  pn- 
to mutandum.  '  Nihil  notins  in  istia 
amantinm  neqnitiis,  quam  mammilla- 
rum  oppressiunculat  et  pertracta- 
tiones*  Apnd  Apollonlnm  de  Jasone 
et  Medea,  icoXd  /icptopr^f  artffi^a  irap- 
•cnic^f.  At  si  legitur,  mamma  mom- 
mtUaia  opprimikw  aUa,  base  esset  con- 
duplicatio  corporum,  de  qua  statim 
sequitur,  *  aut  si  lubet,  corpora  con* 
dnpUcant.'  Sdlmae, 

18  ilfaaii  Candida']  Hsec  Veterum 
Hbromm  scripture  est,  quam  Don 
debnerant  mutare  viri  docti.  Cod« 
structio  est  et  ordo :  Cantharum  dnl- 
cifemm  Candida  mano  propinare  a- 
micissimam  salntem.  Sententla  est : 
Diis  proximum  esse  arbitror,  ibi  esse, 
ubi  cantharns  dnlcifer  Candida  mann 
propinat  amicissimam  sahitem.  Non 
ergo  necesse  erat  hie  hsRrere.  Box* 
kom, 

89  ianiea]  V.  N.  Stich.  ▼.  7.  Pol- 
liolatim]  'Tunica  palliolata'  mixtnm 
est  genus  testis,  et  formam  qnodam- 
modo  referens  et  nsnm  prsstans 
dnarnm,  tnnicae  et  pallii.  Utraque 
testis  tarn  muliebris  quam  TirlMs. 
Qua»  non  male  pallas  manicatsp  di- 
cuntnr,  qnibus  matronce  domi  u  tun- 
tor  ;et  'mantelia  cubicularia'  va- 
cant. Caoanb, 

SI  Oceepi  denuo]  De  saltatione  ser- 
vum  agere  apparet,  quam  a  se  inttau- 
ratam  ait  flagitatione  sodalium,  et  lit 
amlcse  sue  bellus  amasins  videretur, 
£a  causa  non  dubium  mihi,  quin 
recte  cofrexerim,  Oecepi  denno  hoe 
modo  vohri,  VoWi,  luircSy^,  aptum 
tendenti  saltationi  verbnm.  J.  Gnl, 

82  Id  ftdl  nania  bido]  Inepti  sunt 
interpretes,  qui  Pseudolum  hoc  velle 
volunt:  is  casus  cantus  et  earmlnis 
vicem  fuit.  Imo  hoc  vnlt :  is  casus 
huie  hido  meo  finem  fecit.  Notum 
est,  naeniam  cani  solitam  lis  qui  fini- 
erant  vitam.    Inde  tracta  loqoendi 


2076 


NOTA   VARIOBUM   IN 


ratiooty  hie  Msnia  l»dl  6sm  dieilvr 
Imdi  fioic.  BoMkonu 

U  P«r]  V.N.Ilil.iii.l. 

16  Pmdua  #omin<iora<Mn]  AdoMH 
»itiim»  qsod  ex  p«cto  de^at.  8ed 
dictione  utitiir  nMigni6ea.  Tackm 
AttML  11. 'later  qu*  ab  regtt  Par^ 
thomm  Artabaoo  legili  veaere ;  aii- 
•arat  aMioitiam  ae  foedaa  meBMirBta- 
raa.'  Idtoi  lib.  iv. '  Antequam  arms 
iocipereia,  nliera  leg atot  aaiicitlaoi 
fcedaaque  maoioratarof.'  Cicero  lib* 
II.  in  Verrem :  *  Leg  atom  a  Verre 
veoisse,  qui  gratiaiOy  aflBiciUa»»  oog> 
patioAeaiqne  commenioraret '  Li- 
villi  lib.  xxviu  '  CarthaloDem  pna« 
fectvm  Paaici  pr»»idii,  eaoi  oo«»- 
OMBieratione  paierni  botpitil  poaitia 
armU  veateoten.'  Of  id*  Mat.  Tik 
<  Aadoiqiie  refert  et  jara  pareotaou' 
GrMMV. 

ScKNit  II.  I  Quid  to  Mm  cf»] 
Lage»9iie8ied«f  quidi  tern*  vid§o €§91 
qaonode  hie  homo  adttat  coroaatot2 
qaid  fit?  tene  ego  video?  tone  et, 
Ptendolei  qai  corona  omatas  ea? 
BavAera. 

a  CaaieorMia]  V.  N.  Anph.  iu.4. 
16.  Lib€re  herek]  Qnati  diceret,  Co- 
roaatat  tn,  qnaii  jam  maan  eniMoa : 
nam  manamisiot  coronatos  disertim 
affirmal  TertulL  cap.  It. 

4  Si  quti  ta  hoc  spt$]  SI  forte  all* 
quid  ex  peeoola  promisia  recipere 
potsim,  aat  tenrare.  TatAm, 

11  FruiHi]  Vhidemiai.  Bib&na] 
Scil.  hora;  qn«  brevifainMi  snot* 
Atqae  Ita  strenoior  OMem  potor. 
CaU  Bko4.  Lcct.  Antlq.  xu.  9. 

IS  Omutam  M(M#m]  Qnod  iufmfiix,* 
\MW  estet  oaoi  laipooere  et  onerare^ 
bine  eleganti  tralatione  do  bibnlia 
dicitor*  qui  jcelooem  onerant  et  viae 
•e  implent.  lode  *  celocem  onerare.* 
pro  inebrtare  fteae,  dixit  hoc  loco 
Comicut.  Hinc  iumfid\kovaa  n^olier, 
qiue  celoeem  libeoter  saburratybibn* 


la  aempe  et  avUibtba.  V.  N.  MiL 
!▼•  1. 40.  SaimmB, 

17  OiMftt  lum€  bmaMMmJ  Lambtni 
expoaitio  noo  oooveoit.  Jaaa  eniaa 
dederat  argentnm  xenex  iUo  verba, 
<Tene.'  Vult  Pseodolua  Balboni, 
qoem  oaoc  coospicatar,  ab  bora  il- 
kidi ;  et  maledlctia,  aat  alia  re  maU 
•aerari*  Mercatore  s  '  qnibat  eU 
dictaa  d}gnnt»  oa«reaHM  naqae  am-, 
bo.'  Ita  *  cooaeqoere  bac/  aciL  ad 
BalUonem,  ad  qaem  ibat.  JPifiarta. 

19  VmwkHti}  '  Vai  vktU '  (titabm 
Satyrai  Varrooianc)  io  proverb,  ve- 
aitae  exUtlmaUr,  eoaa.  Room  capta 
a  Scaoaibai  Oallis,  auram  ex  cea- 
ventioae  et  pacto  appeadarvtar,  at 
recodeivnt :  qood  iaiqais  poaderihaa 
exigl  a  barbaria  qaet eate  Ap.  Claa- 
dlo,  Baaaawt  rax  GaUoraan  ad  poa- 
dera  adjecit  glodiam*  et  dixit, « Vm 
victia !'  qoem  |>o»tra  persecatoa  Fur. 
CamUlat,  cam  iatidiia  cireoaaveotam 
concideret,  et  qoereretnr  coatrm  fce- 
dos  fieri,  eadem  voce  remoaeraaae 
dicitar.  Hoc  antem  vnlgo  Ballioai 
bic  tribnunt.  8ed  com  ait  farmala 
trlomphaatia,  Pacadolo  adacribea- 
dam,  qnibna  Ballioni  iaaaltct:  at  et 
aeqoeatia  verba,  *  Vorle  ergo  hooM* 
roB.  Uem  I '  Ut  BallioDem  aver- 
aam,  utpote  iodignabundom,  cireaai- 
rotet  iUodendi  caaiaa.  Et  bee  de- 
notat  '  Hem :'  hoc  enim  ipao  boau* 
nem  rotat.  PiiCarM. 

81  Ni  doUrts  tu,  ^.]  NialtePfaoe- 
nicio  IniervortiMem,  quod  promise* 
ram  Sirooni,  io  piatvinom  coaditos 
eaaem.  7aa6Bi. 

U  In  cnUimm^  tfcJ]  Voa  jam  vo- 
cabo,  otcrat  nobiacam  potetia.  8ie 
Marc  II.  S7.  'Craa  te,  CaBciliaae, 
non  vocavi. '  Qaati  dicat,  aon  ta 
crastinam,  ted  in  hodiemam  coenam 
te  vooavi.  Proverbii  aolem  geana 
eat,  at  iadicat  titnlas  Varrooiana 
SatyrsB :  '  Craa  credo,  bodie  nihil/ 


It 


This  book  should  be  returned  to 
the  Library  on  or  before  the  last  date 
stamped  below^ 

-  A  fine  of  five  cents  a  day  is  incurred 
by  retaining  it  beyond  the  specified 
time. 

Please  return  promptly. 


