Go ogle 



This is a digital copy of a book that was preserved for generations on Hbrary shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non- commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 



Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 

at http : / /books . google . com/ 



COMMENTARUIS 

DE COMPUTO ECCLESIASTICO 



APUD EOSDfiM BIBUOPOIiAf« t 



COLLECTIO 

)ECLARATIONUM CARDINALIUM 

S. CONClLll TRIDENTINI 

INtERPRETUM 

fiDlTIO RECENTIOR 
IV VOL. IN-4o. QUOR. ACCEPT. PRBTIUM FR. 50. 



Arras, — Tpognphie Roiuseau-Leroy, rue Sa\m-M«\\nce, 



COMMENTARIUS 

IN 

% 

PBOOEMIUM BBEVIARU)(ET MISSALIS 

DE COHPUTO EGGLESIASTICO 

USUI CLERICORUM ACCOMODATUS 



AUCTORE PRESBYTEUO. 



<> 



EDITIO SEGUNDA 

Attctior et eii\enda(ior. 



ATREBATI 

TYPIS ROUSSEAU -LEROY, BIBLIOPOL. 



PABISIIS 

APUD PUTOIS-CRETTE 
Vii Tvlgo dicta Boiaparte, 39. 



OENIPONTE 
APUD FELICIAN. RAUCH, 



BIBLIOPOL. 



IMPRIMATUR. 
Atrebati, die 15 Octobris. 



t P.-L., ep. Atrebat. 

Bolon. et Audoin. 



LOAN STACK 



ceSi 

RERUM QU^ IN GOMMENTARIO COWTmENXUR, 



A. 

Adjectiones lunares, T7. 
Admonitiones synod, de GompQto, 3. 
Ado Yiennensis, 64. 
Adventus, 106. 

^quinoctiorunksedes, 65, prae- 

cessio, 17, 52, 
Aquinoctialis circtdus (sequator), 9, 

U8; annas, 156. 
jEstas, 68. 
Ahyto, 2. 

Albis Dominic, itt, 106. 
Alexandrina ficdesia, 98. 
Alliaco, Petrus ()e, Sid. 
Alplionsi, de Lig. dies natai, 27. 
Amburbal6, 162. 

Anni etymon., 11 ; signifieat. 12 ; ^ 
visio, 13, 21, 156, 169; quantitas, 
12, 16^ initium, 157. 

Annus Julian., 17; Hebraeor. 19; Grsec. 
20; Turcar. 13, 20; anomal. 157. 

Antarcticus circtilu8,9; poltt«, 1^7. 

Antecessio Novilunlomm, 5i. 

Apparitionis mensis, 38. 

Appendix, 146. 

Aprilis, 41, 45. 

Aquarium horologium, ^80. 

Arcticus circulus, 9, 148; polus, 147 

Ascensio Domini, 106. 

Aslricus s. side'PBtis annu«, 15. 

AstronomlC8B hor», 32. 

Augustin. ep. Briton., 65, 

Augustus, 41, 46. 

Aureus numerus, 72, 74, 114. 

Atttamnus, 68. 

Axis sphsrae, 147. 

[ 



B. 

Babylonicae horae, 32. 
Balteus stellatus s. Kodiacm, 8. 
Baptisteria aqua divinitus immiSBa 

repleri solita, 63. 
Benedict. XIII, de CkMnfmto, 5. 
Bianchini, 59. 

Bibliotheca computtstica, 164. 
Bissextum Julian., 18. 
Borealis polus, 147. 
Bruma, 20. 

Burchard. de Computo, 3. 
C. 

Calend. vide Kalend. 

Galendas graecas, ad, 38. 

Gandelaria, 163. 

Ganiculares dies, 29. 

Ganones de Computo, i. 

Gardines anni s. sigiHi tropica, 16, 150. 

Garol. M. de Gomputo, 2. 

Gassini, 59. 

Gassiodor., 63. 

Gavalieri de die natai^, 50, 26. 
Centrum circuli, 147, 
Gbronographia, l. 
Cinerum dies, 106, 
Circumferentia circttli, 147. 
Circuli eoBlestes, 6, 147, 
Circularis motus siderum, 147. 
GlaviUS, 39, 59, 78. 
Clepsydra, 30. 
CoBli forma et motus, 147. 
Coluri, 10, 148. 
Gompulistica, 1. 

463 



VI 



INDEX. 



Concubium, 30.- 
Gongressus lunsB, 37. 
Gonticiniam, 30. 

Gopernic. diei initiam, 24 ; systema 

mundi, 155. 
Gorporis Ghristi festum, 106. 
Crepusculum, 30. 
Grucis (S.) dies aequinoctial., 23. 
Gusanus Nic, 53. 

Gyclus lunaris, 72; Solaris, 84, 88; 

Epactarum, 78. 
Gycli Pascbales, 104. 

D. 

December, 41, 46, 135. 

Diei etymon., 22 ; divisio, 22, 158, 
159; initium, 23, 159 ; partitio apud 
Roman., 27; Hebr., 28; Graec, 28 ; 
Turc, 29 ; dies exemptiles, 131. 

Diluculum, 30. 

Dodecatemoria, 149. 

Dominicus dies, 34, 159. 

Domus coBlestes, 149. 

Durandi Rational, divin. offlc, 4. 

E. 

Eckius Joban., 53. 
Ecliptica, 7, 148. 
Eginbard, 137. 

Embolimsei mensis et anni ,13; dies,23 . 

Enneadecaeteris, 73. 

Eosturmonatb, 137. 

Epactffi, 14, 77. 

Epactales numeri, 78. 

Europffl bor8&, 32. 

Exemptiles dies, 131. 

F. 

Face prima, 30. 

Februarius, 41, 45, 162. 

Feriatum tempos, 70. 

Ferise bebdomad., 34. 

Festa mobilia, 93, 105. 

FiUiol, 60. 

Firmamentum, 154. 

Francisci (S.) de Paul, dies natal., 27. 

G. 

Gallicinium, 30. 
Geobus, 147. 
Gradus circuli, 148. 



Grseci Gatbolici in Imp, Austr., 163 ; 

schismatici, ibid, 
Gratian. de Gompato, 3. 
Gregorian. Kalendar, 54. 
Gregorii (S.) dies aequinoctial., 23. 
Gregor, Furon., 64. 
Gualterus de Gomputo, 2. 
Guyetus de die natal. SS., 26 . 

H. 

Hartmond, 137. 

Hebdomad, etymon et signiflcatio, 

33; institutio, 33, 162. 
Hebraeor. annus, 19. 
Hegira Turc, 13. 
Herard. de Gomputo, 2. 
Hesycbius, 28. 
Hiems, 68. 

Hincmar. de Gomputo. 2. 
HoraB etymon, 29; divisio, 31. 
Horizon, 10, 148. 
Homung, 137. 
HorologetaB; 29. 

Horologium aquar., 31 ; solare, 31. 
I. 

Idus, 43. 
lUunes dies, 38. 
Index auctorum, 164, 
Indices literae martyrologii, 142. 
Indictio, 89 ; varia, 90. 
Intempesta nox, 30. 
Intercalares, vide Embolimaei. 
Italicae borae, 32. 
Ivo de Gomputo, 3. 

J. 

Januarius, 41, 45, 137. 
Januarii (S.) miracul., 65. 
Jejunium IV Tempor., 69. 

K. 

Kalendae, 42. ' 

Kalendar. etymon., 49;signiflcat.,50; 
Julian., 59; Gregorian., 53; Eccle- 
siastic, antiquum., 117; novum, 118. 

L. 

Lamberti (S.)dies aequinoctial.,23,159. 
Latiludo siderum, 151. 







Lilianae Epactae, 53, 78, 80. 

Lilerae Dominicales, 36, 81, 88, 132 ; 

Martyrologu, 139. 
Literae indices Martyrologii, 142. 
Longitudo siderum, 151. 
Lucise (S.)dies solstitialls, 23, 359. 
Luna, quota sit ? 81 ; Ex Martyrologio 

annuntianda, 139. 
Luna Paschalis, 102. 
Lunaris annus, 13 ; mensis, 37. 
Lunatio astronomica, 39. 

M. 

Ilajor bebdomada, 33. 
Majus, 41, 46. 
Mane, 30. 

Marcellini (S.) fontis miracula, 64. 
Marciliani font, mirac, 63. 
Marlins, 41, 45. 

Marlyrologium Rom., 139 ; ejus Ute- 

rSB, 139 ; USUS, 141. 

Matbiae (S.) dies anno bissextili, 56. 
Meltinas, fons mirac.^ 63. 
Menolpgium, 51. 
Mensis etymon., 36 ; divisio, 

primus s. novorum, 100, 136. 
Mensis Roman., 40 ; Graec, 38, 136; 

Reipublicae Gall., 46, 137 ; ^gypt., 

136 ; Karoli M., 137. 
Meridianus circulus, 10, 148. 
Meridiem (ad), 30. 
Metemptosis, 143. 

Metbodus addiscendi Gomput., 129. 
Metonis enneade caeteris, 73. 
MobiUa.festa, 93, 105. 
Motus siderum circularis, 147 ; ortum 
versus, 151 ; terrse, i65. 

N. 

Natalis dies SS., 26. 

Nicaenum decret. de Paschat., 36. 

Nisan. mensis Hebr., 13, 136. 

Nonae, 42. 

Noris^ 59. 

November, 41, 46. 

Numae Pomp, anni, 20; menses, 41. 

Numerus aureus^ vide Aureus. 

Nuptiarum tempus, 70. 

0. 

Obliquitas Eclipticae, 148. 
October, 41, 46. 



KX. VH 
Ostermonath, 137. 

P. 

Paraileli circuli, 9. 

Parasceve, 35. 

Parasiti borologetae, 28. 

Pascba ex decreto Nicaen. celebrand., 

97; Antiqui Kalendar. et novi, 109, 

130. 

Pascbales cycli, 104 ; epistolae, 98 ; 

tabula), 108; termini, 101. 
Pascbasin. Libybetan., 63. 
Periodicus mensis, 37; annus, 157. 
Periodus Julian., 92 ; Victorina, ibid, 
Petri Dam. (S.) dies natalis, 27. 
Pbases lunae, 39. 
Philippi Benitii (S.) dies nat., 27. 
Planetarius annus, 12. 
Pienilunium^ 39 ; pascbale, 103. 
Polares circuli, 9. 
Poll spbaBrae, 147 ; circuli, 148. 
Politicus annus, 15. 
Proegesis aequinoctiorum, 52. 
Proemptosis, 143. 
Ptolemaei systema mundi. 154. 

Q. 

Quadragesima, 106. 
Quinquagesuna ibid. 
Quintilis, 41, 46. 

R. 

Ratberius de Gomputb, S. 
Regino de Gomputo^ ibid. 
Rogationum dies, 106. 
Romoli ann., 20; menses, 40. 
Rossiac. Kalendar., 61. 
Rotunditas cobU, 147. 

S. 

Sabbat., 33. 
September, 41, 46. 
Septimana, 83. 
Septuagesima, 106. 
Sexagesima, ibid. 
SextiUs, 41, 46. 

Sidereus annus, 15, 156; dies, 158. 

Siderum motus, J 47, 151. 

Signa Zodiac, 7; tropica.,«M?€ Casdv- 



vni 



INDEX. 



Silentium noctis, 30. 

Solare horologium, ibid^ 

Solaris dies, 158; annus, 13, 15; 

mensis, 36. 
Solis locus in Zodiaeo, 150. 
Solstitium, 16. 
Solstitiales dies, 3d. 
Soaigenes maAheraat., li. 
Sipkisera, 147. 

Stylus vetuset novus Kalendaru,60. 
Synoclicua mensis, 37 ; ann«»> 157. 
Systemata mundi, 154. 

T. 

Tabulm PascMbes, 107 ; anlNiiia nm 
reformata, 109; antiq. reform. > 
110; nova, 112. 

Talismanni Ture., 39. 

Tempora anni (quatuor) , 66. 

Temporalis annus, 156. 

Tempua feriatujjQ;, 76^ 

Terminalia, 18. 

Terminus. Pascbalis,, 101. 

Tetracosieteris Liliana, 78. 

Tizri, mensis Hebr., 19» 135. 

Tridentin. Concil. de Gomputo, 5. 

Trinitatis Dominica, 106. 



Tropica signa, 16. 
Tropici cireuli, 10, 146. 
Tropicus annus, 15, 156. 
Tycho. Brabe,34; systemt 0ranc»,l5l^, 

V. 

Vacantes Dominica?, 160. 
Ver, 67. 

Yertens anmis, 15. 

Yespera diet dominie, initium, 35. 

Yia lactea, 9. 

Yia regia, vide EcBptica. 

Yictoriana periodus, 93. 

Yindebonen. Academiade.Compufto,4. 

Yigilise noctis, 30. 

Yisitationes lunse, 39. 

Yiti (S.) sotetltialis dies, 23, 159. 

W. 

Wallerus de Gomputo, 2. 

Z. 

ZodiaoQS, 0, 148, 149; ejus inventor, 

149. 



COMMENTARIUS 



IN 




PROCEMIUM BREVIARII ET MISSAEI 



PE COMPUTO ECOLESIASTICO. 



CANONES DE COMPUTO DISCENDO. 

. Compuium, quern Walterus Aurelianensis generatim ealeu- 
landi peritiam dixit, scriptores ecclesiastici cum Durando 
{Rational, lib. VI 11. c. /.) definiunt notitiam cursm Imce ac 
kalendarum^ sen scientiam certificandi tempus secundum solis 
et lunasprogressum. QuaB quidem methodus a Graecis ^nQjpifffxoc; 
Tc!)v TOW ^X(oo xal tyi^ ffeX-Jivif^ Jtwv dicitur. In computo autem 
praesertim declarantur tempus Paschatis, cyclus decemno- 
yennalis, epactae bissextus, quatuor tempora, kalendae, 
idus, et alia hujusmodi. A variis hisce temporibus agendi 
Pas(^hatis praesertim, computandis etiam eomputisliecB nomen 
<^omputus traxit, a describendis temporibus vero in dies par- 
tesque minores, in hebdomades, menses, annos et annorum 
periodos Chronographia vulgo appeilatur. 

Computus seu chronographia diflfert tam a chronologia 
quam abhistoria; in computo enim universum tempus turn 
futurum, tum praesens ac praeteritum describitur; ast nulla 
nisi praeteriti temporis uti historia sic chronologia esse po- 
test. 

Doctrina seu scientia temporum pressius accepta utramque 
(chronographiam ac chronologiam) continet, quamvis non 
semper ea distinctionis sensu usurpetur. 

Did yix potest, quanta cum sollicitudine curatum per 
veteres canones sit, ut presbyteri notum haberent compiitum 
ecclesiasticum ; etenim statuta ecclesiasticapene omnia ilium 



2 . COMMENTARIUS 

clericis summa cura edisccendiiiif praesbripserunt, nimirum 
ut eo pacto invenire facile possent epactas, literas domini- 
cales, festum Paschatis et alia festa mobilia per aDnum. 
Unde strictum imperiuiii CapitularisCftro/f De Compoto ut 
veraciter discant omnes. (Capit. lib. VI. c. 226. coll. lib. I. 
c. 68. et IVMdiU \. %h.—Patr6L Migne, L 97. p. 283.) 
Quod breviter et Herardus^ archiepiscopus TuronensiS, in 
suis Capitulis inculcat, cap. 125. praescribens, ut presbyteri 
computum discant. {Patr. Migm^ t, 121. p. 773,; 

Cum Carolo M. atque Herardo mire consentiunt quotquot 
per ea t^mpora ac deinceps ^cckskisticdB ^iaeipUnoB r^gula$ 
tr^ideitunt^ u% ^deb Zudovicns C^lUdim in notis ad, c. 22. 
Cap, WaUeH AureLvev^ idixerit, epi$CQpQS i^titijtianj compali 
ecolesiaslici presbyteris et deri<HS peae joon aunus aecessa-^ 
iiafii c6i2dttia^v<}i^flaL oratio^m d(NBiBicam et symbolam» 
Ex statutig[ base atjUilisse ^uffidat. 

^aihefius^ Epi$cQpm Yermimsis^ ia sa^fwdim i»d prenbi^^^ 
sta£»it , Ut^oom/m^ttm m»Grm« id est ^ootas^ -eciyDUr rentes, 
reguiares; termimim^ Pi^chUlem tf feligms, M pess^ibile^ 
sQ^^imt^ {Patrolog^ Mig^i iwn. 1S6, ^ 564^ ) 

JHegi^, abbas Pnmensis^ in capitulis /nfi«m/ton»>> cfip. 92,, 
per viaitetorem iugairi 3id)et» cdn^um mmorm^ id esf 
epactas, concurrent's^ r^guiares, terminos Pascialesietfisliiiuos 
sit^^U^t premier? (^Pair. Mignt, t.liS^. p. Idl.) 

{imcmarms^ arehi^^scopus Rhemens^riti C^itulii $pnodicis 
«n* 852^ €.x\ 9. YiAU Ut presby4;eri (fo co$nputo eti(imnec6Sr 
sario pknissime insfruantur. {Patn Migne^ t^ lafiu pa 776.) 

Walterus sive Gualterus, episcopus Aurelianensis, in Cf^i" 
Ud. tapk ^2», quod esi de Cmnputo discendo^ 4^ presbyteris 
exijgit , tf^ etUctUmiU pefitiam habeant et sues (derioos) «ii 
idipsum studiose eriiislimt. (Pair. Mtgne^ iiO^^. 7M^,) 

tqui Bliis Haito^ HeitOy HaAdo^ .nwupsitur);, 
soapns Basikenm 'Ml Capitulari Ecclesi^sii^ , -qtiod vkgl^V^ 
quatuor constat capitulis, declarat «ei2:»^^ gues ipsis «ieet^de* 



^ 4. 

DE COMPUTO ECCIESIASTICO. 3 

tibus necessaria sunt an discendnm^ id est: Saeratnentarium^. 
Lectionariutn^ Antiphonarium^ Baptisterium^ Computus, Cawon 
pcsnitentialis,.. Ex quibus omnibus si unum defuerit sacer^ 
dotis nomen vix in eo constabit, {Patrol, Migne, torn, 115. 
p. 11.) Qui canon etiam prostat apud Burehardum, episco- 
pum Wormatiensem, turn Decret. lib, II, c, 2; Quce presbyteri 
necessario discere et scire debeant? [Patrol, Migne^ torn, 140. 
p. 625.), turn Decret. lib. XIX. c. 8. ubi sic proponitur : 
Nunc ergo, o fratres^ qui voluerii sacerdotis nomen habere, 
in primis propter Deum cogitet^ ut discat ea quce necessaria 
sint, antequam manus episcopi caput ejus tangat, id est Psal' 
terium,,, Compvtum,,. I stud est simpliciorum, quia si unum 
defuerity etc, (/. c, p, 979.) Habetur item apud S, Ivonem, 
episcopum Carnotensem, Decret, part, VI, c, 22. {Patrol^ 
Migne^ torn, 161. p. 450.), et Panorm, lib. III. c. 24. (/. c. 
p, 1135.), ac tandem relatus est in Decret. Graiiani c. 5. 
dist. 38. his verbis : Quce sint sacerdotibus necessaria ad dis- 
cendum ? Qvos ipsis sacerdotibus necessaria sunt ad discendum^ 
id est liber sacramentorum, leclionarius, antiphonarius^ baptis* 
terium, COMPUTUS, canon pceniientialis, psalterium, homilice... 
Ex quibus omnibus si unum defuerit, sacerdotis nomen vix in 
eo constabit : quia valde periculosm sunt evangelicce mince, 
quibus dicitur : « Si caecus caeco ducatum praestet, ambo in 
foveam cadunt. » 

Episcopos porro nunquam non solerter providisse ut ca- 
nones servarentur utque nullus presbyterorum ignoraret 
computum, variae admonitiones synodales testantur, quas ex 
antiquissimis libris Pontificalibus collectas exhibet Migne, 
Patrolog. tom, 132, a pag, 458. ad pag, 462. Harum prima 
seu antiqua, a diacono post Evangelium legenda, sic habet : 
Computum, si non majorem, saltern minorem, id est epactas, 
concurrentes^ regulares, terminos Paschales et reliquos, si est 
possibile, sapiat {I, c, p. 458). Aliae duae, nova et novissima, 
quae ab ipso episcopo sedente in faldistorio le^\:s^sstoss^^ 



A GOMMENTARICS 

clericis illud Jipsufli injunxerunt hisce omnino verbis : Ut 
compntum minorem ad inveniendum literom dominicalem, 
tempus intervalli diei Paschce et majorum mohilium festorum 
non ignorarent {I. c.pp. 460. et 461.). 

Nec alienam ab ecclesiasticis sanctionibus legem vitae 
doctrinaeque secuta est schola ; cujus rei locupletissimos 
testes habemus celeberrimarum Universitatum statuta, peri- 
tissimorum juris interpretum commentarios, doctissimorum, 
qui per ea saecula floruerunt, virorum elogia. E singulis 
hisce testium ordinibus unum produxisse satis sit. 

Antiqua statuta Facultatis artium academiw Vindobonensis 
tit. XII., qui est deiix^ ad quce Baccalarii Facultatis artium 
tenentur, § ult. sic habent : Baccalarii nostras Facultatis dis- 
putenty legant gratis et propter Deum computos et alia maihe- 
maticalia, prcecipue tamen Ecclesice Catholicce deservientia. 
(Pet, Lambec, Bibliothec, Cms. lib. n. p, 212.) 

Guilielmus Durandus^ juris utriusque doctor celeberrimus 
et episcopus Mimatensis in Gallia Aquitanica, ob Speculum 
juris tribus voluminibus editum Speculator vulgo dictus (1) , 
in eximio suo Rationali divinorum officiorum, quod absolu- 
tum est an. 1286, ut ex lib. yiii. c. 9. apparet (2), doctrinam 
canonis Decreti Gratiani citati « Quce ipsis y> suam faciens, 
lib, VIII. c. i , Sacerdotes^ inquit, computum scire tenentur, 
alioquin vix cis nomen sacerdotis constabit. 

Demum adeo laudata ilia computi peritia in venerabili 
Beda, in Rabano Mauro aliisque palam facit, in ea magnam 
scientiae partem scriptoribus ecclesiasticis visam esse con- 
sistere. Sic et Joannes, abbas S. Arnulphi Metensis, in 
caeteris laudibus, quibus beatum Joannem^ abbatem Gorzien- 

(1) Cfr. Doujat Prcenot. canon, lib. v. cap, 5. 

(2) De antiquissima versione Ratiooalis Durandi in lioguam germa-^ 
nicam an. 1B84. {Die Auzlegunge und Sache der gotleichen Ample) videsis 
iambec. de Bibliothec. Ccesar, lib, ii. c, viii. p. 778. 



DE COMPUTO ECCLESIASTIGO. 5 

sem, cumulat, et illud reponit, quod regulds supputaiionum 
temporalium memorice vivaciter ut nemo superius commenda* 
verit. {Patrol. Migne, torn. i37. pag. 251.) 

Et haec quidem de jure antique. Ad jus novum quod spe- 
ctat, res quoque testatissima est, computi ecclesiastici, ka- 
lendarii, termini Paschalis atque ordinandorum festorum 
notitiam hodieque a clericis exigi. Juvenes in seminariis 
recepti^ — verba sunt concilii Tridentini sess. 23. c, 18. de 
Reformat,^ — cantus, computi ecclesiastici aliarumque bonarum 
artium disciplinam discent. 

De valore hujus Tridentinae sanctionis autem nihil esse 
per contrariam consuetudinem detractum, ex variis Sum- 
morum Pontificum constitutionibus, necnon ex continuis 
praestantissimorum jurisperitorum commentariis intelligi- 
mus. 

Pontifices quippe epistolis suis commonitoriis ad episcopos 
Tridentini decreti executionem urgere nunquam omiserunt. 
Sic Benedictus PP. XIIL Constitute Creditor nobis vii Idus 
maj. 1725. de studiis clericorum in seminariis agens, hunc 
in modum statuit : Postremo saluberrimm prcefati Concilii 
dlspositioni inhosrentes volumus, prcecipimus et sancimus^ ut in 
omnibus seminariis iam hactenus erectis^ quam imposterum 
erigendis alumni grammaiices, cantus Gregoriani ^ computi 
ecclesiastici aliarumque bonarum artium tantum disciplina eru» 
diantur. Cujus constitutionis diligentem observationem in- 
culcat Concilium Romanum ejusdem anni tit. 30. de 
MagistriSy eamque, accurate in omnibus sequendam^ in Ap- 
pendice exhibet sub n. 27. pag. 287. seqq. Habetur etiam 
apud Nicollis Praxis canonica tom, i. de Censibus^ n. 23. Conf. 
quoque Benedict. PP. XIV. Constitute 2. torn. i. Bullar. 
Benedict, XIV. 

Ex doctoribus tandem qui, rationem studiorum in cleri- 
cis instituendis declarantes, ex mente concilii Tridentini 
computum ecclesiasticum doceri in semm\:v\s» ^^sfc^s.^ 



6 GOMMENTARIUS 

pressis verbis tradunt, legi praeter alios possunt Barbosa ad 
cit. c. ; Ant. Possevin. Bibliothec. select, lib. iv. e, 12. § 6. 
coll. C. 16. § ult. ; Card. Brancati de Laurea^ Epitome cano- 
num, verb. Clericorum seminarian § Paeri autem ; Rodrig, 
Fermosini tract, l. Crim. in C. Quia nonnullis 4. de Magistris 
(V, 5), qucest. i. n. 19/ Zeroli Prax. Ep. part. i. verb. 
Seminarium ; Leop. Pilati Origin, s juris Pontificii lib., ill. 
tit. 9; Devoti Institut. lib. ii. tit. ii. § iii. 

Jure Optimo igitur praesules nostri in seminariorum sta- 
tutis praescribunt , ut clerici sacrae Theologiae auditores 
computo instituantur, in primis vero illis materiis summa 
cum cura erudiantur, quae ad usus ecclesiasticos atque ordi- 
nanda festa mobilia necessaria smit. 



DE ZODIACO CiETERISQUE DECEM CIRCULIS 
CQELUM AMBIENTIBUS. 

CAPUT PRiEAMBULUM. 

1. Circulus^ a circus diminutive dictus, generatim omnem 
rotundum ambitum seu figuram planam ex linea in orbem 
ductam significat, ut in illo Ciceron. de Nat. D. //. 1 8: Qmm" 
que ducB formw prcestantissimce sint : ex solidis globus, sic enim 
spheram interpretari placet ; ex planis autem circulus seu orbis. 
Astronomis autem circuli sunt zonae seuorbesin coelo, quos 
ipsi constituunt ad certos coelorum fines describendos et 
siderum motus explicandos. 

Circi seu circuli coslestes undecim numerantur, nimirum 
Zodiacus seu Signifer^ Lacteus, MquinoctialiSy duo Tropici^ 
duo Polar es^ duo Coluri^ Meridianus et Horizon. {Macrob. in 
Somnium Scipionis lib. I. c. 15.) 

2. Zodiacus^^^oiBiOLxoq, ^wtSio?. ^iwocpopo?, est circulus in coelo 
ex numero maximorum, vel potiuszona aut armillaquaedam, 



DE COMPUTO ECCXESIASTICO. 7 

quse duodecim ilia signa continet, quae sol et luna et alii 
planetae motu proprio percurrunt. 

Rationem vocabuli sodiaci declarans Macrobim 1. c. cap, 
21. ait : Quia signa grceco nomine CwSia nuncupantur^ circum 
ipsum zodiacum quasi signiferum vocaverunt. 

Alii a Cwov zodiacum deducunt, quod signa aliquo nomine 
animalis vocentur atque ita disponantur constellationes, ut 
animalis, a quo nomen habent, formam referre videantur. 
Animalium nomina hisce versibus comprehenduntur : 

Sunt Aries, TauruSf Gemini, Cancer, Leo, Virgo, 
Libraque, Scorpius^ Arcitenens, Caper, Amphora, Pisces. 
Rcec sunt signa polif quce semper sunt via cceli. 

Rationem vero, cur singula zodiaci signa ab istis anima- 
libus denominentur, ex eo ducunt quod sol per anni decur- 
sum illius animalis proprietates sortiri videatur, cujus si- 
gnum ingreditur, ut pluribus exponit Guilelm. Durand. 
national, divin. Offic. lib. VIII. c. 3. Alii zodiacum appel- 
lasse videntur dTro t?)? Cwy)?, a vita^ quod sol per banc coeli 
fasciam vectus lumen vivificum creaturis praebeat et sit ^o)o- 
<popo?, id est non tantum signifer, verum etiam vitce lator 
et dator. 

Zodiacum zonam aut armillam quamdam coelum ambientem 
diximus ; quamvis enim natura coelestium circulorum incor- 
pqralis sit linea, quae ita mente concipitur, ut sola longitu- 
dine censeatur, latum habere non possit, in zodiaco tamen 
latitudinem signorum capacitas exigebat. Quantum igitur 
spatii lata dimensio porrectis sideribus occupabat, duabus 
lineis limitatum est, et tertia ducta per medium eclipiica 
vocatur, quia quum cursum suum in eadem linea pariter 
sol et luna conficiunt, alterius eorum necesse est venire 
defectum : solis, si ei tunc luna succedat ; lunae, si tunc 
adversa sit soli. Quamvis igitur trium linearum ductus zo- 
diacum etclaudatet dividat, unum tamen circumauctor voca- 



8 COMMENTARITJS 

bulorum dici voluit antiquitas, teste Macrobio L c. cap. 15. 

Zodiacus igituf astronomis et mathematicis proprie est 
circulus major, obliquo meatu ambiens coelum, super pro- 
priis polis descriptus, ita ut et duobus locis aequinoctialem 
intersecet ad angulos obliques tangatque una parte tropicum 
Cancri, ex altera tropicum Gapricomi in uno puncto, habens 
item longitudinem sectam in duodecim partes sen sidera, 
quae vocantur sigm^ in animalium formam plerumque for- 
mata, et latitudinem tribus lineis parallelis comprehensam , 
quarum media ( ecliptica ) octonis graduum intervallis ab 
utraque extremitate distat. 

Concipiunt autem hunc circulum ex motu solis praecipue, 
quod is quotidie fere unum gradum in eoabsolvat et triginta 
diebus prope integrum signum percurrat. Sub eo tamen et 
alii planetae perpetuo moventur ; nsim cohibet vario labentia 
sidera cursu^ ut ait Manilius^ lib. I., ubi zodiacum, quern 
stellatum balteum vocat, prolixe describit. 

Ingressus solis in signa zodiaci hie esse censetur : Signum 
Arietis sol ingreditur 21. martii ; signum Tauri 21. aprilis; 
signum Geminorum 22. maii ; signum Cancri 2% junii ; si- 
gnum Leonis 23.julii; signum Virginis22. augusti; signum 
Librce 23. septembris ; signum Scorpii 24. octobris ; signum 
Sagittarii22. novembris; signum Capricorni 22. decembris; 
signum Aquarii 21 . januarii ; signum Piscium 19. februarii. 
Legatm* Ven, Beda de Temporum rations cap. 16. {Edit. Migne. 
Op. torn. l.pag.ibS. seqq.) (1). 

(1) Quo die cujuslibet mensis sol in signa Zodiaci ingrediatur, veteres 
cbronograpbi usitatis hisce versibus exprcsserunt : 

InclUa laut justit impenditur : hosreiis horret ; 
Grandia gem gerens felici gaudet homre. 

Duodecim harum dictionum prima inservit januario, secunda februario, 
tertia martio, etc. Jam vero, 8i numerus. quern prima litera in alpba- 
beto babet, ex 30 eubtrabalar, restat ipse dies quo sol signum zodiaci 
iogrediixfT. Sic quum prima litera tertise dictionis justis nonum locum 



DE COMPUTO ECCLESUSTICO. 9 

8. Circulug seu orbis lacieus^ via lactea^ est veluti fascia in 
coelo, in meridiem porrecta, candidior •seteris partibus, 
unde etnomen habet. {Ovid Metamorphos, i, 168; et Cic. 
Somnium Scipionis.) Macrobius, Ciceronis verba exponens, de 
causis candoris viae lacteae plura disserit in Somn, Scip. Lc. 
cap. 15. 

4. Quinque alii circuli, qui axem mundi habent pro 
centre omnique ex parte a se invicem aequaliter distant, 
paralleli \ocdiniur. {31acrob. I. c.) Horummedius et maximus 
est ceguinoctialis ; duo extremitatibus seu polis vicini aique 
ideo breves, quorum unus polaris septenirionalis seu arcti-- 
cus dicitur, alter australis seu antarcticus^ priori recta oppo- 
situs. Circulus arclicus nobis, quibus sphaera obliqua est et 
latitude septentrionalis, conspicuus est ; antarcticus non 
apparet. Inter hos et medium duo sunt tropici, majores 
polaribus, aequinoctiali minores. 

5. Mquinoctialem circulum ceqmtorem vocant astronomi, 
quod dies aequat noctibus. 

jEquinoctialis circulus in ccelo, inquit post Varr, {Ling, lat. 
VIII, \ S.)S.Isidorus {Etymol.lib,m, ii)^ideoappellaiur^quod 
sol, quum ad eum orbem pervenerit^ CBquinoctium facit. jEqui- 
noctium^ tdr^fxepCa (proprie cequidium [1]) enim tempus il- 
lud dicitur, quo dies et noctes horarum spatio aequales 
sunt. Duo sunt autem aequinoctia : vernum juxta kalenda- 
rium Julianum circa VIII. kalend. apriles, h. e. 25. mar- 
tii (2), quod in signo Arietis conficitur : autummle X. 

in alphabeto obtineat^ si subtrahantur 9 ex 80, remanent 21. Sol ergo 
in Arietem ingreditur 21 martii. 

(1) Si verbum ipsum redderemus» circulas lavjpieptvd^ t^oHub CBquidialis, 
quam eequinoctialis nominaretur, quo modo antiquo3 locutos tradit 
Festus his verbis : jEquidiale apud antiquos dictum est, quod nuncdicimus 
ceqiiinoctiale y quia nox diei potiuSf qmm dies nocti admimerari debet. 
GrcBci quoque in hoc consentiunt torifxepCav, id est cequidiale dicentes. Bed 
Latiui jam (gquinoctium dicnntf non cequidium. Grseci a die^ Latini a nocte 
nomen fecerunt. 

(2) Tempore Goncilii Nicaeni sequiDoctiam ci7CA^<iV. xsssctv^x 



10 GOMUENTABIUS 

kaJend. octobres, id est 22. septembris in signo Librae, 
ob id etiam nomine Librae designate, quod dies veluti bi- 
lance ponderatae noctibus aequentur. 

6. Tropici astronomis duo circuli sunt in sphaera, quorum 
alter zodiacum in signo Cancri tangit, alter in signo Capri- 
corni. Dicuntur autem tropici ^,'z^l^t^a,^verto^ quia nimirum 
sol, quum ea signa tetigit, revertitur et anni mutationem 
facit. Eos Plinius (ii, 70.) solstitialem et brumalem yocbX. 

7. Coluri duo circuli sunt in coelesti sphaera, transeuntes 
per polos mundi seque mutuo ibi rectis angulis secantes, quo- 
rum alter transit per puncta aequinoctialia Arietis et Librae, et 
dicitur colurus csguinoctiorum^ alter solstitialia tangit Cancri 
et Capricorni, et vocatur colurus sohiitiorum. Dicti sunt 
xdXoupoi quasi xoXoi t^iv oupav, h. e. cauda mutili, quia eorum 
pars in Antarcticum vergens nobis inconspicua est et 
quasi trunca. "EXsnomendedit^ utait Macrobius[Lc, capAh.)^ 
imperfecta conversio, 

8. Meridianus circulus est, quern sol, quum super homi- 
num verticem venerit, ipsum diem medium efficiendo de- 
signat {Macrob. 1. c). Meridies autem juxta S. Isidor. (/. c. 
cap. 42.), vocatur , velquod ibi sol facit medium diem, quasi 
MEDIDIES, vel quia tunc purius micat osther, merum enim PU- 
RUM dicitur. Prius etymon meridiei a medio die Varronis, 
Ciceronis et aliorum sententia comprobatur ; sed aliis phi- 
lologis non displicet, quod meridies a mero^ h. e. pleno et 
sincero die deducatur, quod illo tempore nulla accessio ad 
lucem amplius fiat. {Joachim. Camerar. Problem, etym.) 

9. Horizon^ 6p(Cojv, ab ^>po<;, terminus^ vox est graeca ad- 
jectiva, ei circulus vel linea subintelligitur. Horizontem Ey- 
ginus de Astron. definit circulum, qui terminal ea, qiue per- 
spici aut non videri possunt , Cic. [Divin ii, hh.)finientem, Mart, 
Capella finitorem appellat. Dupliciter autem intelligi potest 

atqae hinc est curkalendaria ecclesiastica illud diei 21. martii tauquam 
sedi propria affixeriot. Sed de hac quseslioDe postea^ n. 89. 



DE COMPUTO ECCLESIASTICO. 11 

vel circulus terram dividens in duas aequales partes quas 
cum hidor. (/. c. cap. 43. [1]) hemisphwria dicunt, et qua- 
rum una supra sit, infra altera ; vel earn partem tantum- 
modo circumscribens, quae aspectui nostro patet, quae 
multo minor dimidia est. Posteriori hac ratione accipitur 
a Macrobio 1. e. 

DE ANNO ET EJUS PARTIBUS. 

CAPUT I. 

Textus PROQSittii. Annus naenses habet duodecimo hebdoroadas duas et 
quinquaginta, et diem unum : dies vero trecentos sexaginta quinque 
et fere sex horas : tanto enim temporis intervallo sol zodiacum 

_ pcrlustrat. Quater autem sex horae singulis quaternis annis diem 
constituunt : hinc annus ille intercakris, Bissextus vel Bissextilis 
didtur* 

COMMEMTilLlUlJS* 

ANNUS. 

10. Etymologia. Anni quatuor notationes etymologi afTe- 
runt : unam deductam ab arn veteri, quod circum interpre- 
tantur (2) , et no, quod idem est quod ftuo^ sicque annus 
juxta Archidiacon. (in C Si propter de rescript,^ m6.) quasi 
circumiens atque assidue circumfluens appellatur ; alteram 
ducunt ab annulo^ eo quod instar annuli in seipsum redeat 
{Varrolih. v, 2. de Lingua latin.) ^ et ^ua hora incipit, resol- 
vatur ac finiatur [Bartol. aliique DD. in leg. 3. libellorum ff . 

(1) Op.s.Isidor, Edit. Migne, torn. i. pag. 174. 

(2) Am^ praepositio loquelaris, ni Fesius loquitur, h. e. inscparabilis, 
qusB per se posita nihil significat, Id composilione idem valet ac circum^ 
ex Graeco a»".cp^ contracto. Composita cum ea sunt ambire, amplecti, 
anquirere, etc. 



12 GOUMENTABIUS 

de accusat. et inscriptionibus XLVIIL 2.); aliis dictus videtur 
a graeco avaveuw^ renovo, quia semper ac continuo fluens 
renovatur ; juxta alios demum etymon habet a verbo avw, 
perficio^ litera n geminata. Etymologis itaque annus proprie 
est id quod perfecie redii in se^ vel quod in se per sua ve- 
stiqia volvitnr, ut ait Virgil. Georg. ii. 401. (1). Indeque est, 
quod et ab ^Egyptiis ante inventas literas annus hieroglyphice 
indicaretur picto dracone caudam suam mordente et a^Graecis 
diceretur eviauxo?, quasi in seipsum rediens, quae natura per- 
fecto circulo est. 

11. HoMONYMiA. Annus generatim acceptus sumitur uni- 
versim pro toto illo temporis spatio, quo astra quasque 
integrum suum sub zodiaco cursum conficiunt, docente 
Macrohio in Somnium Scipionis : Annus non est is solum, quern 
nunc communis omnium usus appellate sed singulorum seu lumi- 
num seu stellarum emenso omni coeli circuitu et certo loco in 
eumdem locum reditus annus suus ^st. {Lib. ii. c. II.) Itaque 
annum planetarium vocamus quamlibet cujusque planetae 
periodicam revolutionem, h. e. tempus illud quo quilibet 
planeta suumcoBlum decurrit. 

Pressius acceptum anni vocabulum significat solis convert 
sionem^ qua ab aliquo cardine ad eumdem, aut a zodiaci 
puncto ad idem revertitur, h. e. totum illud temporis inter- 
vallum , quo sol zodiacum perlustrat (2), quod spatium est 
12 mensium, seu 365 dierum, 5 horarum, 48 minutorum 
primariorum et 36 minutorum secundariorum (3). Spatium 
illud quod vocamus annum solarem, Romani annum magnum 
dicebant^ SLUCiore Censorino{deDienat. 119.) vel etiam annum 
longum, ut apud Ovid. Metamorph. i. 273. Tertio demum 

{{) Redit agricolis labor actus in orbem^ Atque in se sua per vestigia 
■ volvitur annus. 

(2) Doclrina temporum prorsus abstrahit ab aslronomia systematica ; 
hinc non loquimur nisi de apparentiis, quas ejEdem in omni systemate 
sunt. 

(3) Cfr. tamen qu» dc media anni longiludine dicuntur n. 17, 



DE COMPUTO ECCLESIASTIGO. 13 

sumitur annus pro tempore intra quod luna duodecies cir- 
culum suum per terrain absolvit. Huic spatio ami lunaris 
denominationem fecerunt. 

12. Annus lunaris (communis) , anno solari brevior est 11 
diebus et aliquot fragmentis, quum non exaequet nisi 354 
dies, 8 horas, 48 minuta primaria et 37 minuta secundaria 
circiter. Inde vero est, quod eum veteres annum parvum vel 
brevem dicerent, teste P/iw/o vii, 48. 

13. Divisio ANNi LUNARIS. Auuus luuaris in communem et 
embolirrKBum distinguitur. Annus lunaris communis duodecim 
lunae orbibus, quos lunaiiones seu menses lunares vocant, 
constat ; embolimwus vero, qui ab insei1;a ilia lunatione di- 
citur, quam supra communem annum habet quamque 
efA^oXifiLawv, I|jl€oXi[jlov, seu intercalarem ^ insertam, inierposi- 
tarn vocant, tredecimlunationes complectitur diesque subinde 
continet 383, horas 21, minuta primaria 34. 

14. Annus lunaris item dividitur in naturalem et civilem 
seu politicum^ h. e. usui societatis civilis accommodatum. 
Plerique omnes populi , qui annis lunaribus utuntur, 
annum suum per embolimaeos seu intercalares menses redu- 
cere ad spatium anni Solaris solent, exceptis Turcis, qui 
numerare pergunt annos lunares suae Hegirce duodecim men- 
sibus seu diebus 354 vel 355 constantes (1). Menses vero 
semper ab ipsis noviluniorum diebus exorsi sunt et content! 
lunari periodo neglexerunt solarem ; hinc factum est, ut 
spatio 33 annorum menses omnes per totum annum vaga- 
rentur, nec certi hibemi aut aestivi menses essent, quamvis 
initio annum suum in aequinoctio v^mali inchoassent. 

(1) Gensent Arabes annum perfici diebus 354, horis 8^ et minatis 
primariis 48 ; jam vero horas^ quse singulis annis cum minutis primariis 
residufie sunt, spatio 30 annorum in dies 11 contrahunt, et quolies horsB 
collectse duodenarium excedunt, toties unum diem inserunt, quem 
hyperbolicum vocant. De hegira Turcarum conf. Petav, de Doctr. temp, 
I. «. cc. 38. et 39./. 4. c. 10. et /. 7. c. 22. 



1& GOMMENTAAIUS 

15. Methodus inyeniendi annos erobolimaeos post exco- 
gitatum cyclum noyemdecennalem Metonis» de quo infra, 
cap. IV. haec est : 

Lunaris annus communis anno solari communi (Juliano), 
minor est diebus 11. li per annos coUecti quum ad 30 dies 
excreverint, solidus mensis intercalatur. Primus annus resi- 
duas dies relinquit 11, addit secundus alios lotidem itidem- 
que tertius. Gonfiunt ex iis dies 33, ex quibus excerpti 30 
mensem l|i6dXi|iLov anno teriio constituunt: reliquum est 
triduum, ex quo et ex trium insequentium annorum residuis 
diebus conflantur dies 36, undo mensis integer in annum 
sextum redundat. Restant dies 6, quibus accedunt trium 
annorum superflui dies fiuntque 39, itaque nonus annus 
embolimaeus est (1). Porro reliqui dies 9 ad solidum men- 
sem explendum duorum tantum annorum superfluos dies 
requirunt, ut anno undecimo^ interjecto mense, unus dies 
supersit. Tum anno xiv. alius mensis intercalatur, reliquique 
sunt dies 4, necnon anno xvn. rursus intercalatur, quando 
et dies relinquuntur 7 qui cum residuis diebus anni xvm. et 
XIX. mensem unum dierum 29 efficiunt. Colliguntur hac ra- 
tione anni embolimaei in cyclo decemnovennali septem m, 

VI, IX, XI, XIV, XVII, XIX. 

Dies isti residui epaclce^ licaxxai ^fxipai vulgo nominantur, 
quasi addititii dies^ quod ad aetatem lunae pronuntiandam 

(1) Veteres chronograph! aDDO octavo, quando dies nonnisi 28 super- 
flui sunt, embolismum praeclpitaruni, teste Pelavio^ de Doctn temp, lib. vi, 
c. 6 ; et hoc vel ex ipso ilio versu colligimus, quern statuerunt ad decla- 
randam annorum inlercalarium dispositionem : 

Cur flet hat laehrynuu ? odiotum qumre tyrannum* 

In isto versu, inquit Durand. lib. viii. c. 10, sunt septem dictiones septem 
annis embolismaiibus servientes, prima primo, secunda secundo et sic 
per ordincm^ ita quod quota est prima lilera alicujus istarum dictionum 
in alphabeto^ totas annus cycli epactalis erit annus embolismalis. Cur 
est prima dictio et servit primo anno embolismali, et c est prima litcra 
illius dictionis, qu(B est tertia in alphabeto ; er^o tertius annus cycli luna- 
ris est embolismalis ; et ita de aliis. 



DE COMPUtO EGCtESIASTICO. 15 

yd eiiam ad annimi kmarem aequandnm cam a. solari 
qtiDtaDBis adjici dd^eant. Sed de Epat^is tap. 'ih. 

Septem meneium int^rcalarium primi sex.tiicenani pl^ 
nique sunt, untis eavus diernm 99 ; hinc lit, ui in prioiMSi sex: 
embolismis annus embolifodsus dies colligait SM, in ultima; 
intercalationeatitein 383. AnnudliinarispoHticus communis 
enim constare censetur <£ebns solidis neglectis niim- 
HHn ac difisimuktis horis % eum caeteris minutis turn pri- 
manb turn secandariis, ^as anno lunar! naturdi^thra dies 
6H excurrere docaimus ex Petavio /i6. vn. tap. 4, 

16. Menses illi, qui prae^r ordinem anno Inn^i ^mboii-^ 
msec incuicantuf , varium in Kalendano situm obtiiBiierunt. 
Bos Alexiandrini proxime ante paschalem mei^m collocari 
jtisserimt, posi^ tero per varios atini sdaris menses ragari 
coeperunt, so^ duobus pristina in stalione p^severantMsias^ 
e^to nil* «C xlx. In 6regoriana methodo in iinem popu- 
kris anni eonjecti sunt, ita ut omnes in decembrem mt 
Hteuntem januarium incidant. De tpia re Petaic^ de Doetr» 
uLyu cap. 7. J 

47. Bivtsio ANNI SOLARIS muMplex instituitur. Prime qui-^ 
dein secundum YV6)(ri v ab astronomis consideratus astronomic^ 
didtUF: etnaturatis^t vertens; a pofitids vero secundum itpS^iv 
Gonaideratus poiiticus appeliatur et eiviUs^ et popularis seit 
mundanus. 

Annus Solaris naturalis alius sidereus seu astficus^ tropicus 
alius dicitur. 

< Astnimts cnnns est» quo sol emensus totam zodiaci longi-* 
tuiotUbm ad eamdem stellam fix^, a qua discesserat, re^ 
greditur. Hujus anni modus neque semp^ mquatis est sibi^. 
neque satis expIorataB magnitudinis ; Copernicus illi supra 
flies 865 horasque 6, minuta primaria 9, secundaria 39 at- 
tribuit. Synopsin opinionum aliorum Astronomorum de 
quantitate anni siderei seuastrici vide apud Bicciol. Almag^ 
noi;. itft. lu. c. 16. . . ^ 



16 



GOMMENTARIUS 



Tropicus annus refertur ad quatuor (1) anni Tpoira; seu car* 
nes definiturqqe annus, quo sol ab utroyis aequinoctio vel 
solstitio digressus eodem, integro circuitu zodiaci confecto 
redit. Eum nunc communiter a verno cardine (Tpoidj laptv^) 
et initio Arietis ordiuntur astronomi. 

Quoniam in computo de anno tropico potissimum agitor, 
haec insuper de eo annotasse juvabit. 

Spatium temporis, quod intercedit inter instans quo sol 
est in puncto intersectionis ecliptics et aequatoris, — * in-* 
choante yere, — usque ad instans quo, absoluto integro 
circuitu, ad idem punctum redit quodque annum tropicum 
dicimus, non est matbematice idem singulis annis, sed mo* 
dicissima quaedam habetur differentia, quae tamen negligi 
non potest, quin decursu saeculorum magna confusio indu- 
^atur in annum civilem, qui ex anno tropico pendet. 

Gaeterum, quum modicae illae variationes non sint con- 
stantes, oportuit quantitatem anni mediam determinai^. 
Quod ut adamussim fieret, opus erat observationibus exa« 
ctissimis ope exquisitorum instrumentorum instituUs et per 
longam annorum seriem continuatis. Sunt ex recentioribus 
astronomis, qui earn faciant dierum 365, . hor. 5, min. 
AS, secund. 51 ; juxta alios est d. 365, h. 5, h6\ 50'\ 
Auctores kalendarii Gregorian! eam asstimarunt d. 365, 
5, 49'. Differentia inter hunc valorem etprimum quum nou 
sit nisi 9'*, ea intra 9600 annos unum diem efficiet, qui 
proinde, — si prima longitudo vera sit, — ^post lapsum illius 
annorumperiodi posset subtrahi: computatis singulis 10,000 
annis quatuor seu potius septem annis saecularibus continuia 
- pro non bissextilibus, quod fieri d^ere infra dicemus n« 

(1) Quatuor sunt signa tropica zodiaci : ArieSt Cancer, Libra et Caprwor-^ 
tiiM,ila dicta, quod sol quum ad ea in zodiaco pervenerit, conversioliein (xpoin^v) 
cursus sui et anni mutaiionem facit ; nam quum est in signo Cancri, quo tem| ore 
dies loDgissimi sunt, solstitium aestifum facit paulatimquc revertitur, descendit- 
que usque ad Capricorrtumy nbi solstitium hiemale efficit diesque brevissimos. 
Similiter quum est in signo Arietis, noctes diebus equales reddit et ver inducit; 
quum vero Libram ingressus est, tunc quoque dies sequat noctibus et affert au- 
tumnum. Hsec Petav. Rationarii Temp* p. ii. e, 1, ex Sex/o Empirieo, 
Oppwno aliisgue scriptoribus grncis et latinis. 



DE GOMPUTO EGGLBSIASTIGO. 



17 



64. Ex dictis etiam patet, aimum astricum longiorcm esse 
anno tropico, cujus differentiae causam in prcecessione c^ui'- 
noctiomm astronomi ponunt. ^quinoctia autem prcecedere 
dicuntur, quia sol pervenit ad punctum aequinoctiale an- 
tequam integram revolutionem absolvent respectu ejusdem 
stellae, itaque fit ut puncta aequinoctialia soli quodammodo 
obviam veniant, ac juxta directionem oppositam sen moiu 
retrogrado moveantnr. Hinc duo base inter se conciliari 
videmus, nimirum cequinoctia prcecedere, puncta cequinoctialia 
vero retrogradu 

BE ANNO SOLARI CIVILI SBU POLITICO. 

18. Anrii naturalis dimensio quum in [integros diesneuti- 
quam cadat, sed in dierum minutissima scrupula desinat, 
quae hominum vulgus non assequitur, idcirco ejus usus socie- 
tati civili non est idoneus. Hinc factum, ut politici aliud genus 
anni usurparent, quod certo integrorum dierum numero de- 
terminatum facile percipi ac retineri ab hominibus posset. 
Hoc anni genus ciyi/^ sen po/«7»V?Mm dicimus. 

Anni eiviln diversae formae a Censorino traditag sunt ; ex 
omnibus porro ea praestantior ac probata maxime, quae ab 
auctore Julio Caesare Juliana appellatur. Hie enim impera- 
tor quum anni civilis rationem ob vitiatam saeculorum de- 
cursu intercalationem ac imprimis pontificum incuria, quo- 
rum erat earn statis temporibus praeconis voce promulgare, 
interruptam et depravatam, admodum impeditam reperis- 
set, ita ut neque messium feriae aestati neque vindemiarum 
autumno amplius competerent, Sosigenis mathematici arte 
et industria adjutus confusionis incommoda sustulit ac no- 

(f) Qnum iDtercalatio libidini pontificum relicta esset, bi autem a pu« 
blicanis corrumperentur, vel affectu erga magistralum, — ad ejus officium 
annuum prorogandum,— ferrentur, factum esf, ut sub specie observationis, 
ut ait Macrob. Sat» i. 14. emergeret major confusionis occasxo. 



18 GOMMENTARIOS 

Yarn plane anni designationem, intercalationem, mensium 
distributionem et lunationum investigationem introHuzit, 
quae res pertricosa satis pluribus capitibus declarata est a 
PeiaviOf de Doctrina temp. lib. rv. 

Annos itaqiie singulos communes diebus 865 circum- 
scripsit (1), quod sol eo temporis spatio circulum suum 
per zodiacum absolvere videtur. Quia vero anni naturalis 
justa magnitude 365 dies senis pene horis superat, idcirco 
ne earum neglectu quolibet quadriennio et tropae et reliquas 
feriae stabiles e suis sedibus uno die retro ferrentur, inter- 
calationis remedio usus constituit, ut tribus quibuslibet 
annis succedentibus excrescentium illarum horarum nulla 
ratio haberetur, sed quarto demum anno collectae quater. 
sex horae, diem naturalem constituentes, unius diei adje- 
ctione compensarentur, sicque civilium annorum cum nsttu- 
ralibus congruentia iterum obtineretur. Ei insertioni locum 
fecit post Tertninalia^ sen ante quinque dies ultimos mensis 
Februarii, utpote brevissimi, ubi proinde quarto quolibet 
anno fluente ob iniercalarem diem sexto kalendas martias 
bis numeratur, undeetB»sseic«/wnomen meruit (2). Anim- 
advertendum vero est, supplementum hoc intercalare, 
quod integrum diem conficit, ex mente kalendarii Juliani 
non uumerari pro die singulari, sed ita ad diem 2&. fe- 
bruarii alligari, ut eutn augeat eique spatium &8 horarum 
attribuat. Unde mensis intercalaris Romanorum, licet habeat 
yiginti novies 24 horas, non tamen e viginti novem, sed 
e viginti octo dielms cmstare dicitur 1. Cum Bissexium 08. § 2. 

(1) L. Cum hoeres 4. § 4. ff, de StaluliberU. 

(2) Miram Bissexti appellationeiu et magis miram ejus formationem 
habes ex notatione, quam post alios coDficit Durand* Rat, lib, viii. c, 3. 
«. 17. Dies bissextilis, inquit^ dicitur bissextilis quasi ex bisse momentorum 
collecta; quod deinde pluribus declarat. Notaodum autem S. Isidorum^ 
quern Durand. laudat, expressis verbis docerc, bissextum appeliari, quod 
bis sexto kal. mart, dicamusj atque ita addito bissexto alio die vi. kal, 
martias iferemus. 



DE COMPUTO ECCLKSUSTICO. lO 

S. de Verb Signif. (L, 16. }) quia, ut ibidem additur, idbi- 
dvum pro uno die habeiur. 

Qus animadversio quam sit ad vitam utilisdocebitur infra 
in declaratione kalendarii Gregoriani n. 61, 

In kalendario Ghristiano diei insert® locum assignant 
versus: 

Bissexium sextat Martis tenuere kalendaty 
Posteriore die eekbrantur festa Mathia. 

Quamvis optatum fmem consequi videretur Julius CUesar, 
ejus anni ratio tamen labis expers non fuit, sed immo evi- 
dentes quosdam errores induxit, quibus demum Gregarius 
PP. XIII . remedium attulit. De Gregoriam carrectione cap IL 

19. De reliquis anni formis longam quaestionem habet 
Petavius quatuor prioribus libris de Doctrina Temporum. Ex 
ea paucis base accipe. 

Hebrjei annum habuere duplicem, historieum scilicet et 
politicum. Historieum quidem in dies festos et profestos 
distributum, publicis congressibus accommodatum,quonu- 
merabant seriem annorum et historias notabant. Bum or- 
diebantur ab aequinoctio verno, mense Nisan, martio re- 
spondente ac interdum aliquam aprilis partem occupante $ 
politicum yero et oeconomicum post messem et vindemiam 
coUectam inchoabant mense Tizrt^ qui nostro septembri 
respondet et aliquando etiam octobrem attingit juxta legem 
lunationum. Inserviebat autem decimarum annuae solutionis 
privatis contractibus, anno item sabbatino septimo, quo 
terra feriabatur, anno deniquequinquagesimo, juMteo dicto, 
ex septem annorum hebdomadibus exurgente, quo, omissa 
prorsus cultura, prsecedentis anni proventibus et sponte 
natis fruebantur. 

Aliquot ante Christum sseculis saltem a Judaeis lunarem 
observatimi esse annum extra controversiam habetur ; ab 
initio autem atque ex Moysis institute \aK&v- 



20 COMMENTARIUS 

tatiim Petavius, lib. If, cap. 27. credit^ tametsi nihil ex 
Scripturis evinci posse videatur. 

Gr^gi annos lunares usurpantes, ne ob defectum 11 
dierum aequinoctia antlciparent et noviluniorum tempora 
per omnes anni partes (ut in anno ^gyptio, de quo Peiav 
lib. III. c. 2.), vagarentur, intercalationibus lunares annos 
solaribus adaequarunt, sedesque aequinoctioruin et solsti- 
tiorum iisdeinmensibus, licet non iisdem diebus, retinuerunt. 
[Petav, lib, L cc. h., 6. et 7.) 

A Mahometanis sive Arabibus annum lunarem ex 12 men- 
sibus vel diebus 354 composilumobservari, supra monuimus. 

Quae forma anni fuerit ante Urbem conditam apud anti- 
quissimos Italiae populos, sive ii Umbrii, sive Hetrusci, 
Sabini aut alii fuerint, divinare non est facile, quum ejus 
rei tractatio nuUis historicis monumentis tradita sit. 

20. Romulus annum ab aequinoctio verno incipiens ex 
SOS diebus (1) et mensibus 10, inter quos martius primus 
esset, composuit ? ut aprilis, Junius, sextilis, September, 
november et december 30 dierum essent, reliqui quatuor, 
martius, mains, qtiintilis et octob^, dierum 31. CaeteruBft 
quum Humerus iste neque soliscursuinequelunaerationibus 
eoBvefjiret, nonnunquam usu veniebat, ut frigus aestivis 
mensibus, e coatra calor hiemalibus prov^niret. Ergo tunc 
tantum dierum pati^bantur sine ullo raensis nomine absumi, 
quoad co&li habitus instanti mensi aptua rediret. {Ro^sin, 
m,lV. A7i4i(fhtUHi,) 

PiuiM initium anni ad Brumam (2) transtulit et a januari© 

(1) Quaravis cooimunis sit opinio, non plures quam et menses 10, et 
dies 904, Ramuir anno comperisse, Pctauh tamen prohabile videttiD, 
etiam JBlatc Romuii auno 3' dies attributos essie. (Oe Oocin'na i^mp 
lib, II. cap. 74.) 

(i) Periliores ctymologi brumam diclam decent com Vaf^r. Ling, 
loi, V,?. a brevimmis^ diifbus : weqape brumam ease per synqopcu a bmvis- 
simoy undo brevima^ breuma^ bruma ; quae eadem contraclionis ralia est 
infimus et imus. 



DE COMPUTO ECGLESIASTICO. 21 

inchoavit. Februarium item attexuit. Deinde Graecos inai* 
tatus annum 354 diebus, sive 12 men&ibus lunaribus cir- 
cumscripsit. Verum quia confusa remansil anniratio» neque 
mensium initia noviluniis respond^ent^ cura intercalandi 
pontificibus demandatafuit usque ad julianam castigationem, 
de qua dictum est. Cfr. Velavius, lib, IL 

Alias anni civilis formas ab aliis populis receptas variis 
in locis operis citati declarat Petuvim^ etJigt/p(ioru7najmuvn 
quidem explicat lib. iii. cap, 2; Chnldworum lib^ iii. cap. 
seqq. ; Persantm bb, ill. cc. 8. 9. 1 0. et lib. vii. 
cap, 15. 

21. Praeter expositam anni divisionem in naiuralem et 
ctvi/em, quam chronographi usurpant, et alia occurrit anni 
civilis distinctio, qua jurisconsulti utuntur. Earn vero rilentio 
praeterire non possumus, tametsi ad rem propositam minus 
pertinere videatur. 

Annus itaque in legibus vel mtiiraliter intelligitur, vel 
eivilileri vel ecclesia&iice. 

Annus natnralis jurisconsultis is est, qui a momento ad 
momentum computatur, ut in Anniculiis, \Z1.ff,de Verb, 
sigmf. (L, 16.). Naturaliter computandus est in nuptiis A' oy. 
79. et lOO* ; in pupillis et minoribus /. Indecoram. nit. C. 
quando tut. vel cur. esse desin. (v, 60.); in prsescriptionibus 
actionum temporariarum /. In omnibus. 6. ff. de Oblig. et 
act. (xtxv, 7.) 

tlivilUer vero intelligitur annus, quum a die ad diem com- 
putatio ita fit, ut qui ad extremum anni diem pervenerit, 
annum absolvisse videatur, ut in /. Anniculus. 134. ff. de 
Verb, signif. Atque hie annus civilis seu legalis exigitur in 
muneribus et honoribus, in manumissione , in usucapione 
/. 5. et 7. ff. de Usurpat. (xLi, 3.). Eadem rationesi cui his 
verbis libertas relicta sit : duodecimo anno liber esto, in prin- 
cipio anni duodecimi liber erit. 

Annus ecclesiasticus tandem in collatioae otd\swscL^<$3CS'^^CL- 



22 GOMMENTARIUS 

das moraliter computatur, utputa, ab una Quadragesima ad 
aliam, a Pentecoste ad Pentecosten, etc. (1). 

Sed haec satis de variis formis, quae sub anni genere sunt. 
Transeamus jam ad anni partiiionem^ quanimirum in partes 
suas quasi in membra discerpitur. Posteriori hoc modo 
autem anni divisio est in dies^ turn in hebdomadas et menses ; 
namque ex diebus collectis menses, ex mensibus anni con- 
stituuntur ; et quamvis divisio in hebdomadas mensibus non 
tribuatur, annum ipsum tamen in hebdomadas partimur. De 
singulis anni partibus ex ordine dicemus. 

DIES. 

22. Etymologia. Diem alii immediate deducunt a rfio, quod 
apertum etmanifestum significat, eo quod radiis solaribus seu 
sole super terram lucente, ut ait Isid. Eiymolog. lib. v. c. 50. 
cuncta sensibilia manifesta fieri videamus ; alii vero a Aio?, 
Jovis, eo quod Jupiter atictor lucis habeatur indeque Lucetitis 
et Diespiter^ quasi diei pater, dicatur. Alii denique dictum 
volunt diem a Wo, duo, quod contineat duo tempora, diem 
etnoctem, et qxxod vocetur dies a meliori parte sinecommemo^ 
ratione noctis juxta illud^: El factum est vespere et mane dies 
nnus; quam miram diei notatioriem conficit Durand. Rational, 
lib. viu, c. 6. n. 1. 

Dies generatim acceptus pro illo temporis spatio sumitur, 
quo sol terras illuminat quoque motu coeli ab ortu in occa- 
sum definitur ; is propterea motus diumus vocatm% 

23. Divisio. Diem astronomi dividunt in naturalem et 
artificialem. 

Naturalis est solis ab uno puncto ad idem punctum fixum 
conversio : velut a meridiano circulo ad eumdem reditus. 

(1) Ast in requisita ffitate ad ordines sacros Buscipiendos, item ad 
annum novitiatus complendnni non attenditur annus ecclesiasticus, sed 
JDaloraiis. 



DE COMPUTO ECCLESIASTICO. 23 

Motus iste non simplex, sed compositus est. Dies naturalis 
horas 24 complectitur. 

Artificialis dies est soils supra horizontem commoratio, 
cui nox ex adverse respondet. Etenim nociis vocabulum, a 
graeca voce vu5 dictum (1) , illud temporis spatium designat, 
quo sol infra horizontem moratur ac tenebris terra obtegitur. 
Dies ailificialis propter sphaerae obliquitatem pro temporum 
et locorum varietate inaequalis est. Alii tamen diem natU" 
ralem vocant, quem nos artificialem dicimus, et vicissim 
quem nos appellamus artificialem ipsi denominant naturalem. 
{Censorin, de Die natal, c, 10.) 

24. Judaei olim triplex genus dierum observabant ; ha- 
behant enim diem legalem^ a vespera ad vesperam duran- 
tem, eumque turn civilibus, tum sacris rebus destinatum (2) ; 
naturalem ab ortu soils usque ad ortum, et usualem a media 
nocte ad mediam noctem. 

25. Dies alii dicuntur intercalaresy l|j!.6dXi|j!.oi, liraxTai, qui 
12 mensibus supersunt ; alii canicular es^ a caniculae sidere 
tum praedominante; alii solstitiales^ dividentes ex aequo diem 
et noctem, uti et aequinoctiales juxta notos versiculos : 

I/imberitj Gregori nox est cequata diei : 
Vitus, Lucia sunt duo solslitia ; 

vel juxta alios hosce, qui in eamdem sententiam leguntur : 

Solstitium decimo Christum prcBit atque Joannem ; 
jEqna Crucis Festum tempora, Martis idus. 

26. jyies civilis is est, cujus initiumet finem quaeque gens 
suo arbitratu definit. Babylonii diem auspicabantur ab ortu 
soils ; Judaei, Athenienses, Itali, Sinenses multique alii po- 

(1) Sunt etiam qm noctem a vcrbo nocendi dxxcant, quodoculia noceat: 
(S. Isidor, Etymol, lib, v. c. 31) ; sive quod in ea fures nocendi occasionem 
naneiseaniur, ut ait Raban, lib, De cowputo, c. 1\. 

(2) Moyses nullum inter civilis et sacrse diei initiam et fioem discrimeD 
notat. Vesperam, quum diem describit, usque quoque priorem nominat. 
Sic Gen. i. primum diem creationis describens ait: Factumque est ves" 
pere et mane die^ primus. 



GOMMENTARIUS 

puli, qui menses lunares habent,iilUium dant diei ab occasu 
solis, ea forte ducti ratione, quod ortus lunae, quam obser- 
vant, tempore occasus solis fiat (1). lis ergo tempus solis 
occasum praevertens finis est horae ultimae diei praecedentis. 
Romani olim et Europaei hodie plerique omnes initium su- 
munt diei a media nocte, illumque in duas partes asquales 
ita dividunt, ut numerent horas duodenas usque ad meri- 
diem, et rursus a meridie ad mediam noctem alias duode- 
nas (2). Umbri denique olim atque nunc Arabes diem a 
meridie incipiunt. 

Ex his quatuor diei initiis tertium vel quartum astrono- 
mi sibi sumpserunt, quod ambo a meridiano circulo profi- 
ciscantur, qui quum fixus sit atque immutabilis certum 
diei principium designat ; quas autem ab occasu vel ortu re- 
petuntur identidem mutari necesse est. Tycho Brake velut 
januarii primum diem exorditur a meridie quas in kalen- 
das ipsas incurrit, CopernicusRomSinorum consuetudine a 
media nocte ad mediam noctem. 

Varium apud varios populos diei exordium veteres ut- 
cunque expresserunt hisce versibus : 

Grceci mane diem cepiebant solis ab ortu, 
Vespere Judcti : servantes sidera cceli 
Dum sol in medio fulget nitidissimus orbe ; 
Christicolce incipiunt medio sub tempore noctis. 

Quod postremo hoc versu universalis regulae instar pro- 
ponitur, Romanum morem nimirum a Christianis servari, 
id ut rite intelligatur cum aliqua distinctione accipi debet. 

(1) Memoratu digna est ratio, ob quam diem ab occasu solis ad occasum 
statutum fuisse tradit Jul. Ccesar de Bello gallico, lib. vi. c. 18. bis verbis : 
Gain se omnes ab Dite patre prognatos prcedicant : ob earn causam spatia 
omnis temporis non numero dierum sed noctium finiunt, et dies natales et 
mensium et annorum initia sic observant, ut noctem dies subscquatur. 

{i) L. More Romano. 8. ff. de Feriis. More Romano dies a media nocte 
incipit, et sequentis noctis media finitur: itaque quidquid in his viginti 
quatuor horis {id est duabus dimidiatis noctibus et luce media) actum est, 
perinde est quasi quavis hora lucis actum esset. 



DE COMPUTO ECCLESIASTICO. 



25 



Quod attinet ad prmceptum colendi dies fesfos, obscrvandi 
jejunia ecclesiasdca aliosque ritus de jure peragendos, qui- 
vis dies a media nocte initium mediaque nocte quae sequi- 
tur finem accipit, juxta leg. More Romano, cit, , quam etiam 
Innocentius PP. III;ab Aul. Gellio [lihU^cA. Noct. Attic.) 
illustratam recital in C. Consuluit nos. 24. de Offic. et potest, 
delegat. fl, 59.). Itaque non solum in celebratione jejuniorum 
ac festorum, sed etiam in aliis actibus viginti quatuor horae 
diei computantur a media nocte in aliam mediam noctem. 
Sic, V. g., in mensibus papalibiis computandis accidit, ut qui 
ultimo die januarii paulo ante horam noctis duodecimam 
decedit, adhuc in mense pnpali decessisse intelligatur. 

Ad dies dominicos quod spectat, statutum quidem sacris 
canonibus erat, ut eorumdem dierum veneratio inciperet 
pridie vespere et desideret vespere sequent! (1) , nisi aliud 
regionum consuetudo (2) haberet (C Quoniam in part, 2. 
de Feriis, 11^ 9.) ; ast verba a vespera ad vesperam^ inter- 
prete nunc consuetudine, intelligenda potius sunt de anti- 
quo Ecclesiae usu, quo fideles diebus dominicis et festis 
interesse horis canonicis solebant, prout testatur S. Au- 
gust, serm. 251. de Temp., ubi ait : Veniant ergo, cuicunque 
possibile sit ad vespertinam atque noctvrnam celebrationem^ 
et orent ibi in conventu ecclesioe pro peccatis suis. 

Quod deinde pertinet ad horas canonicas^ ecclesia hodie- 
que diem Hebraeorum assumit atque officia divina a (primis) 
vesperis ad (secundas) vesperas celebrat, diem ecclesia- 
sticum ita a vespera in vesperam computando. 

Tandem ad diem natalem alicujus Sancti quod pertinet, tri- . 

(1) Can, Quod dies, 5. dist, 75. Cui {diei dominico)a vespera sabbati ini^ 
tium constat ad^aribi. Can. Pronuntiandum. 1 de Consecrat, dist. 3. Sciant 
tempora feriandi per annum.,, omnem dominicam a vespera usque ad 
vesperam. Et C, Omnes dies, 1, de feriis: Dies Dominicos a vespera in 
vesperam cum omni veneraiione decernimus observuri, 

(2) De coDtraria bac coDSuetodiDe conferri possnut qum habet Gon- 
zalez in C. Quoniam cit. 



26 



COMMENTARI0S 



plicem ejus computandi methodum post P. CaroL Guyeium 
adducunt auctores : primam aprimisad secundas vesperas ; 
sic enim suadere videtur officiorum ratio, quae quum ad 
sancti cuj usque felicissimum ex hac vita transitum instar se 
habeat triumphi ad victoriam, ilium certe banc non praece* 
dere sed sequi, aut ad summum comitari asquum est. Pras- 
cederet autem, si totum offidum vel plenior illius pars 
absoluta fuerit ante horam qua sanctus ex hac vita lui- 
gravit, quod in simplici maxime festo contingit, cujus totum 
officium completur ad nonam. 

Alteram computandi methodum, quaB est a solis occasu ad 
solis occasum adhiberi volunt, quaudo illorum sanctorum 
dies natalis est determinandus, quos post horam comple- 
torii, inchoata jam nocte decedere contigerit, eo quod illo- 
rum transitum eo potissimum die celebrari deceat, quo is 
bominibus primum vulgatus ac cognitus fuit. 

Tertiam tandem plerique omnes sequuntur, qui diem 
more Romanorum incipiendum docent diemque ilium cuique 
natalem assignant, in cujus aliqua bora a media nocte ad 
mediam noctem contigit ipsum ex hac vita transire. 

Verum quum nostrum non sit, — verba sunt doctissinii 
Cavalieri varias has computandi metbodos referentis, — na- 
talem diem Sanctis praescribere, sed Sedis apostolicae, idcirco 
quamcunque ex dictis rationibus computandi baBC secuta 
fuerit, dies ilia, quae pro natali ab eadem Apostolica Sede - 
determinata fuerit, censeri debebit natalis dies, in eaque 
dicendus erit versus Meruit beaias et non in sequenti, nis^ 
adtramites decreti S. C. R. 13 junii 1682 (1), si ad se- 
' quentem transferatur diem, cui juxta aliam computandi 

(i) An quando cootingU IraDsferri festum alicujus sancti confessoris 
a die sui obitus in diem proxime sequenlem^ debeat tunc in primis 
vesperis dici in hymuis Meruit beatas et in matulino et secandis vesperis 
Meruit supremos 

R. In casu proposito turn in vesperis, turn in reliquo officio continaan- 
dam versum Meruit beatas. 



DE COMPCTO ECCLESIASTIGO. 27 

rationem consignari poterat natalis sancti qui transfertur. 
Sic, licet S. Franciscus de Paula obierit die seeunda aprilis 
hora circiter vigesima prima, et consequenter, juxta primam 
computandi rationem, natalis ejusdem tradi potuisset die 3. 
aprilis, adhuc quia juxta rationes alias consignatus fuit diei 
secundae, in hac dici debebit Meruit beaias, non autem si 
transferatur ad diem tertiam, nisi primas integras vel di- 
midias habeatvesperas. Similiter S.Philippus Benitius die 22. 
augusti ad vitam evolavit aetemam hora 24. ad pulsationem 
salutationis Angelicas, et juxta. secundam computandi rationem 
natalis ejusdem statutus fuit die 23. sequenti, et ideo in hoc 
dicitur Meruit beatas, qui versus et diceretur die 22. si juxta 
tertiam computandi rationem natalis ejusdem praedictae diei 
22. 'non impeditae consignatus extitisset. Hcec CavaL torn, II, 
dec. 334. n. 4. Eadem prorsus ratione 5. Petri Damiani 
diem natalem habemus die 23. februarii, tametsi Breviarium 
eum ad Christum migrasse referat die 22. ; item s. Alphonsi 
de Ligor. dies natalis statutus est 2. augusti, licet — teste 
Breviario — expiraverit Kalendis Ausgusti (1). 

27. Dies in legibus accipiendus est secundum subjectam 
materiam; nam quum aliquid est agendum, quod aliam 
rationem in luce et aliam in tenebris habet, antiqua et 
vulgaris diei appellatio retinenda est, qua dies in duodecim 
horas divisus sumitur ab ortuadoccasum solis (2), et contra 
nox in alias duodecim horas divisa accipitur ab occasu ad 
ortum solis, uti reipsa habitantes sub aequatore toto anno 
diem noctemque retinent aequalem. Atque hue referri ea 
possunt, quae habentur tum Gen. I : Deus divisit lucem a te- 
nebris appellavitque lucem diem et tenebras noctem; tum 
Joan. XI: Nonne duodecim sunt horce diei ? Si quis ambulaverit 
in die, non offendit, quia lucem hujus mundi videt. 

Et quamvis dies Romanus a . media nocte inciperet et 

(1) Bevue des Sciences eccl4siastiques, fuin 1868. /. vii, p, 572. 

(S) C. Consuluit nos, 94, de Offic, e( potest, deU^aii <^v\.. n^ossi* ^tq^^^^x 



28 



OOMMENTABIUS 



sequente nocte fmiretur, diei horas tainen ai> ortu soils 
dinumerabant, duodecimdiei totidemque nocti tribuentes. 
Atque itaiprimam, mextaniy septim^m horam, quotied in cor- 
pore juris occurrit accipere deberaus. (L. Placuit. i. ff. de 
MmumusionUms; L Via, 6. ff. de ServituUhus ; I, Titins. 26. 
If. de Liberia et posikumis; L A'on minorem. 20. Cod. de Trrms^ 
actionibus.) 

Si auteni senno sit de continue temporis successu, obser- 
vanda est Romana institutio legift More Romano 8. <fe Feriis 
(fly 12.). Sic in materia praescriptionum, ubitempusita noctu 
proceditac dieadcomplendamusucapionem juxta Jdeoque7 . 
ff, de Usurpationib. et usucapionib,: Qui hora sexta diei kalen* 
darum januariarum possidere cospif^ hora sexta nociis pridie 
kalendas januarias implet usumpionem. Quod st pariea di^i 
considerentur, eum nunc in varias horas distribuimus. 

Olim Hebrsei diem in boras non dispescebant, sed in 
quatuor partes, mane ^Hic/Qty meridiem, primvm et secund'um 
vesperum. Noctem etiam in tres partes dividebant vesper a, 
medium metis et vigilia matutina. Si quando apud Se- 
tuaginta horarum nomen occurrat, illud vel denotando certo 
cui dam tempori vel designandis anni tempestatibus ustfr- 
patum est. 

Hesychim tradit, veteres pedibus umbras dimensos diem 
divisisse ; unde et tempus coenae modo hac modo ilia pedum 
dimensione designabant. Decem pedum <rro7ou; multi me- 
minerunt : eratque ea hora corpori curando opportuna, 
{Pollux^ lib. VI, c, 8.) Parasiti tempus coenae exacte curabant 
observare et nuntiare, quia mensis inhiabant potentiorum (1) , 

(I) Hinc est, quod esuriens parasila in Boeotia Plauti illi imprccetur, 
qui primus horologium statuisset, Iiis verbis : 

m ilium Dii perdant, primut qui horOi repp ait , 
Quique adeo primus hie statuit solarium, 
Qui mihi eomminuti misero artieulatim diem ; 
Nam me puero uterus hie erat solariurjn, 
MuUo omnium istorum optumum el verissimum^.. 
Nunc eiiam quod est, non est, nisi nli Met, 



DE COMPiJtO BCCLE8IASTIC0. 29 

immo in aedibus magnatum uni servorum commissum, varia 
diei tempora nuntiare; eum wpoXoyriirV vocabant. 
• Turcae Talismannos habent hominum genus templorum 
ministerio dicatum. Hi mensuris utuntur ex aqua, quibus 
po&tquam adventare auroram cognoverunt, clamorem tollunt 
e celsa turri in euui usum constructa, quo homines ad ve- 
nerandum Deumhortantur etaccersunt. Idemfaciunt medio 
tempore inter exortum solis et meridiem, et item inter 
meridiem et occasum : postremo sole occidente voce utuntur 
acutissima earn non injucunda modulatione vibrantes, 
quae longius quam credi possit exauditur. Sic totus dies 
Turcis in quatuor spatia diyiditur majora aut contractiora, 
ut anni fert tempus: noctis omnetempusincertum est, teste 
Busbeq, in Kinerario. Post inveiitam diei in varias horas 
distinctionem diverssB diei noctisque partes hornrum voce 
significantur. De hac partitione autem dislinctius agendum. 

HORA. 

SO. Etymologia. Macrobius^ lib, L e, 21. Saturnalium 
docet, solem lingua ^Egyptia horim vocari, inde horce 
•nomenesse. Apvd eosdem, inquit, Apollo, qui est sol, Horus 
vocatur^ ex quo et horae 24, quibus dies noxque conficitur 
uomen acceperunt. Sed verius est, horam a voce graeca fipa 
deduci. 

40. Horarum nomen per trecentos anrios Romanis igno- 
ratum fuisse credibile est, Divisio enim diei artificialis in 
horas 12, et noctis in totidem Romae non censetur inducta 
nisi post reperta horologia solaria, quorum primum in foro 
illud fuit, quod M. Valerius ex SiciUa advectum ad rostra 
in columna posuit, uti videre est apud Livium H. lib, XV L 
c, 47. ad annum U. C. 491. 

Primis igitur temporibus Romani, quum horologia non 
haberent, noctem quadrifariam, h. e. xa •prlmam^ ^.e^u-uA.ativ^ 



30 GOXMSNTABItJS 

tertiam, quariam vi^liam dividebant, petito nomine a re 
militari (1) ; diem vero bifariam, ante ei post meridiem. 

Plura noctis et diei tempora aliis eliam discreta nomi-- 
nibus apud veteres leguntur. 

Sic olim Romanis, diem sumn civilem a media nocte 
auspicatis, hae ex ordine partes erant : 1. De media nocte seu 
medice nociis inclinatio; 2. Gallieinium; 3. Conticiniumy 
quum Galli conticescunt ; &. Ante lacem; 5. Diluculum; 
6. Mane, cujus vocis duas notationes Macrob. Sat. lib. I. e. 3. 
affert; 7. Ad meridiem ^ h. e., ad mediam diem^ seu die$ 
Claras; 8. Meridies; 9. De meridie h. e. tempus occiduum; 
10. Occasussolis; 11. Suprema tempesias ; 12. Vesperuy quod 
a Graecis tractum esse Macrobius docet /. c; 13. Crepuscvlum ; 
lA. Face prima ; 15. Concubium ; 16. Intempesla seu multa 
noxj quae sc. non babet idoneum tempus rebus gerendis ; 17. 
Ad mediam nociem seu silentium noctis; 18. demum Media nox. 
Ita Macrob. Sal. lib. I, c. 3. et Censorin. de die nat. in fin. 

hsXsolario (2) primum, postea aquario (3) horologio in 

(1) Unicuique ex qaatuor islis quadrantibus, in qaos noctem par- 
tiebaolur, tres horas tribaebaut ; Dimirum ii, qai hostmm metu ezeu- 
babant et vigilias agebant^ per tres horas vigilabant. Et finita quidem 
prima vigilia alii ezcubitores rarsus in secundam vigiliam seu in tree 
alias boras succedebant, et seconda finita vigilia alii similiter in tertiam 
et a tertia alii in quartam, dum illuccsceret. 

()) Horologium solars, quod appellant cxio6r)pixov, quasi venatorem 
(Ov)pa) seu indagatorem umbrcg (axta) et Yvc&fxova, a ytvcioaxco, h. e. 
stilum, ex cujus umbra horse diei cognoscuntur in sole, non primum ab 
Anaximene Milesio, Anazimandri discipulo, fuisse inventum, ut ex Plin. 
lib. 11, c. 76. receutiores falso tradunt^ ex eo patet, quod jam tempore 
Ezechiffi (a. Ch. 712 ; U. G. 42), in tali horologio decern lineis recessisse 
sol legatur. Hanc umbrarum rationem a Judaais ad ^yptios, ab his ad 
Grfficos deTeni8se,ex horologio Ezechise coUigunt C/aviW lib. i. Gnomon, 
p. 7 et Cornel, a Lap, in Is, cap, 88. Romsa vero nonnisi muUo post 
tempore primum ejusmodi generis horologium statutum fuisse in publico 
secundum Rostra, in columna, bello Punico primo ex Liv, I, c, intelU- 
gimua. ^anm autem non satis congrucrent ad horas linesB ejus, quia 
ad clima Sicilifls descriptas fuerant, post centum fere annos Q. Marcius 
aliud diligenlius ordinatum juxtaposuit. 

(3) Horologiun aquarium quod vulgo et xXeij/uSpav dicunt a xXeirrw 



D£ GOMPCTO EGGLE5IASTIG0. 31 

foro positisinventa est horarum distributio. Porroquumtum 
diem artificialem quam noctem seorsim in duodecim horas 
aequaliter dividerent, ipsae horae diurnae noctumaeve ita 
distribuebantur, ut longiores essent aestate diu, breviores 
noctu, contrariaque ratione perbreves hieme lucis horae, 
noctis longissimae. Plin. lib. VIL c. 60. 

M. In libris Novi Testamenti diei distributio in duodecim 
aequales horas more Graecorum et Romanorum apertissime 
intelligitur {Joan. 11, 9; Matth. 20, 3). Omnium primam ab 
ortu soils horam ducebant, quas sextoe horas matutinae apud 
nos respondet in aequinoctio ; iertiam horam numerabant, 
quam nos nonam matutinam in aequinoctio dicimus. Sexta 
semper in meridiem cadebat, et sic de aliis. Gonsuevisse 
etiam tunc Judaeos Romanorum more noctem in quatuor 
Vigilias distribuere, ex scriptm-is N. T. intelligimus [Matth. 
14, 26 ;i!farc. 6, 48 ; 13, 35). 

Judaei quatuor praesertim horas diei orationi destinatas 
habebant, scilicet primam , quae incipit ab ortu solis; 
iertiam, respondentem circiter nostrae horae nonae matutinae; 
sextam^ quae convenitcum meridie; et nomm, quae respondet 
horae tertiae pomeridianae. 

42. Divisio. Horae aliae diei sunt, aliae noctis A qua 
wtate. 5. ff. Qui iestamenta facere possint ; L Ideoque. 7. de 
usvrpat. et usucap. cit. lllae diurnm^ hadnocturnce vocantur : 
L Si diurmrum. 2. ff. deaquaquotidiana;l. Capite. 25. ff. ad 
legem JuUam, de Adulteriis. 

CS(op, quia paulatim et quasi fartim aqna detrabitur, est vas vitreum 
exiguum in faodo forameo habens guttatim aquam destillans, ex cujus 
dimiDiitione labentis temporis mensura cognoscilur. Quum eoim nubilo 
die inccrlse esseul horsQ, Scipio Nasica primus Roma aqua divisit horas 
aque noctium ac dierum idque horologium sub tecto dicaoiianno Urbish^h, 
Heec Plin. VII, 60. Apud veteyes oratoribus actaris causas forenses 
prsescribebatnr tempus dicendi datis clepsydris, quibus finitis vel decur- 
sis ultra loqui vetabantur. Atque eliam hodie nonnuUis in scholia usui 
oblinet, ut sludiosi ad clepsydrsm examinenUir. 



Hora& tarn diurnas, quain nocturnse aliae sunt mquales, alias 
inceqmks, Horas cequales eas dicimus, quaruni unaquaeque 
est vicesima quarta pars diei naturalis aequaliter divisi, 
i£quales etiain oequinociiales vocamus, quia totum aequi- 
noctialis aosbitum in 2ii partes dsquales dividunt, quo fit, 
ut horis singulis gradus 15 competaat. 

Haras in(9quaies illse dicuntur, quarum unaquaeque est 
pars duodecima turn diei artificialis aequaliter divisi, turn 
noctis similiter in 12 partes aequaliter divisae. Appellantur 
autem inceqmles et tempor arias, quod pro diyersis anni tem- 
poribus productiores contractioresve sint 

Jamveroinaequalibus hisce ac temporariis horis fere ubi- 
que obsoletis a plerisque omnibus populis totum illud diei 
spatium, quod a media nocte ad mediam noctem statui di-- 
xiraus in horas 24 aequales distribuitur. Singulas autem 
horas in sexaginta horaria scrupuU seu mi aula prima aequa- 
lia, baec in totidem (minuta) secunda^ rursus haec in lertia 
et reliqua ad eumdem modum sexagenaria divisione par- 
tiuntur. 

43. Horae aequales aliae dicuntur Babylmieos^ quarum pri- 
ma ab ortu solis inchoatur ; aliae lialicoR^ quae ab occasu. 
solis; alias astronomicm^ quae a meridie; aliae denique £wro- 
pwwy quae turn a meridie, tum a media nocte incipiunt, ita 
ut tarn in meridie quam in media nocte semper hora duo- 
decima completa habeatur. Fere omnes Europaei enim 
horologia sua ita dispensant, ut diei horas 24 in duas aequa- 
les partes dividant, h. e. in duodecim, quot sc. horologia 
sonitu significant et media nocte et meridie ; post quae 
tempera hora prima auditur : prima scilicet a meridie, et 
prima a media nocte ; et sic pergitur a secunda ad tertiam, 
dum ad duodecimam veniatur; secundum quam suppu- 
tandi rationem in aequinoctio sol hora sexta oritur et sexta 
etiam occidit. [Lalemant. de Anno.) 



D£ GOMPUTO EGGLESUSTIGO. 



33 



HEBBOMADAS. 

AA, Etymologu. Hebdomas sive hebdomada secundum 
Isidor. Etym. lib. y. c. 32. dictaestanumero septera (lirxa) 
dierum, quorum repetitione constituitur. Hebdomas genera- 
tim sumitur pro numero septenario, sicut ogdoas pro octo- 
nario, enneas pro nonario, quianon solum de diebus dicitur, 
sed etiam de annis et quibuscunque rebus, quae septenario 
numero comprehenduntur. 

In monumentis sacris modo tempus ex septem annis com- 
positum, ut Gen. 29, 28 ; Levitic. 25, 8 ; modo brevius 
temporis spatium ex septem diebus naturalibus constans 
designat. {Calmet, de Judmrum chronologia dissertatio com^ 
mentariis ad Genesim praefixa.) 

46. In veteri Lege praeter hebdomadas primarum festi- 
vitatum maxime celebrabantur illae, quarum meminit Dan. 
cap, 9, Cfr. Petavins, de Doctrin. temp, /ift.xii. 

In nova Lege una est hebdomada solemnis, quae major 
hebdomada appellatur, estque ea quae antecedit Pascha, 
olim poenosa vocata, quod sit rememorativa Dominicae pas- 
sionis : vere magna, in qua hiunanas redemptionis myste- 
rium persoluto illius pretio consumatur. {Durand. Rational, 
offic. divin. lib, yi.) 

46. Chronologi, aliis hebdomadum generibus neglectis, 
continuam septem dierum successionem simpliciterA^Mo- 
madam vocant. Hinc et Latini septimanam dicunt, quasi 
septem mane^ h. e. luce^ ; mane enim lux est. {Isidor. I. c.) 

Haec ipsum Deum institutorem habere videtur, quia die 
septimo a creatione mundi quievitatque Hebraei, a quibuSr . 
hebdomadarum usum profluxisse credibile est, pariter die. 
illo seu sabbato (1) quiescere jubebantur, 

(1) Sabbali uommQ noD solum dies septimus cujusque hebdomadia 
venit^ sed interdum eliam quivis dies soleoaaU l^^\k«>^« ^^^ai^ 



In pluribus Scripturarum locis sabbati vocabulum pro tota 
hebdomade accipitur, rej[i(pi, (}j^,autem a sabbato nomi- 
nantur, ut prima sabbati Maith. 20, 1, hoc est, primus dies 

is^ ep^it 4i«s ie3tsUftj;^.da5QruWi)4)rog^t^^ 
ti^flpsi (l^^j qg^ PKoptQi; Cbri9ti. Domiw ^^vijrectionem 4ift. 
?(eiawj^(^ Dias, 4ppi?iici33 proiA few ^.hftbclKJtrv 

madis est ; ei exordineita succediw^ fe^iftifltferi* nfc,etCf.,, 
uti xfi(^ eccte^ia^tipo sp«i^i l^i^ljKiojw^dis. /^nw (3) 
YQCi^t^ur^ J^gtppto t^ei^ nQQiiQQ^ sabMi e.t clf^ Vmmr- 

pjj^ l}el)dpiiaadi9 £tp^d Et^nicps appeUatjkiiQm h^bi^iMl. 
a diis, quorum nomina Rom^nji quibusit}^ aicl^prjibus $^^7, 
yeswftt.^ l^s:inxm eniw 4iw(i a ^te app^lftyQiwt qjtji prinfs^s 
e^t owww. sjudfifjTO ^Kieftc^p^t^CJW/ct«m»i, 
5^ctin(2t£m a kw^^ qud& aoli ^lendore proi^ma est^ eif; ^ epu 
m^j^at .l^wen, y t^imm a^ gtelJ^J|for^i$,, quq? voq^jf r vqcfttw ; 

«J>bali BOlemnitas maxima esse! et retiquas sum Tocis ambita invoWeret, 
«i y$i9i.Le»itie* t^i.t^Uj limnKtalBm hbabfdoma<jm,hoaino«lyie iQOcanKik 
latoi a digniore parle^ HigQ Fharis^j^ i^; ^ya^^ /^(WMi. 
bis in sabbato, f h. e. hebdomada. 
(I) C. Perrenit. i^. D. B: de Consecrat; C. Omnef. t. <h Ferit)^ 

(i) Card. Ursin. (Benedict. ziii.)» in sais iectiQjDibofl supra Exod,'(i\xiDr 
deeim ratioaefr €[1 mydterla assigiMii pre mHtatioBe aabbati ii> dieofe- 

(3) Feriw,^ diep cessatioi^nm. ab opere, aliquibna di/ctn yidentar a 
feriendis Tictimis, aHis ab epulis ftrendis, qiiod in iis f ebant epulationes 

pTQ^AMi^telB^ pf cii4iim^ fram. CtiriftmPi. as&f m csnaes 
dies YOcantuT: feria^^ ut se cpgitent omni die feriar^ debere, h^, ^ 
Titiis abstinere. Quoad ciericoa et dfAcia divina dies appeliantur ferise^ 
qiKUattonnBii qaam diniiMib'fRKaji^iGafiarftmiq dfibftatk UATastxam* 

(4) Primum hebdom^^ji^, d}pw4W aUnv vpca)r|g;it, ?()«^niCMR^.nft|^ 
folom quod peculiariter cuUul divino esset deputatus : sed ob id poiis- 
lim^um <^u9d maximii Dei operibus esapetTenerabilis ac faisset dies potni* 
nl^c® resurrectioxtis^ 



DE GOMtuva EoeiaEerASTiGo. 



S6 



Migne^ tom.S2, pag. 215.) Eadeitt pbideiartiwei^iidt astro* 
mixM m»t?i& behd(M|aftdia dies} & piutieta dSiOoiitiiny qtnem 

9mk. pouaa ui Ana kiiooiisp^cta facile \iAm pmiBi^ 





AalMlHHDOfVfll* 


dbfittitoorafli. 




i 


^ Dies SoKs. 


Dies Domihicus. 


Prima Sabbati. 


II 


(( I^Q«. 


Feiiai ii« 


^ Secuoda Sabbati. 


III 


« Martis. 


Feria iii. 


Tertia Sabbati. 


IV 


a Memirij. 






V 


« Jovis. 


Feria v. 


Quinta Sabbati. 


VI 


« Veneris. 


FerifeaTO, 


Sexta Sabbati. 


VII 


« Sabbati. 


Sabbatum. 


Sabbatum. 

' . .. .... ! ■'■ ■■ ■ 



propria erat, postea Romanis aaca^tma Gentjibus ignoratam 
MsaGf, Q^pr^b^t, q^ae. I^et Tert^lldam^ A^oh. lib,, i. 
^ iA;^ yi9» OBtrte <a hn^terc^tm ^^tm ddeartm^ 

2*" NuUi menses cum plenis hebdomadibus add3^qu||^^4> 
Qi(C9pta> f filp^ruf^ titera deppoipt^ali^k est 111.9^0 

(1) Jqdflei djep^ ^Ate sabbatam irapocoxeui^v, panucwe^ b. e. pnepara^ 
ttonem yocabadf , quia eo die partd^anttir ndaesaana, ne pirfficeptom 
ffUMifT^i^ab ' qpGOar dis IqbId salibati : fiolaretar. 



36 COMMENTARIUS 

, 3® Quamvis aimi dies septenarium numerum non effidant, 
annum nibilominus constare dicimus hebdomadibas 62, 
cum uno die superfluo in annis simplicibuB seu communibus, 
in bissextiMbus cum biduo. 

In kalendario dies signantur s^tem prioribui9 alpbar 
beti literis, quaB totidem diebus hebdomadis respondrat. Si 
primus januarii dies, qui primalitera A signatur, dies dooii- 
nicus sitfOmnes totius annidiesbac litera a£fecti,non exclijh 
so 31. decembris, dies dominici erunt : unde sequens annus 
initium sumet a feria u, tertius a feria m, etc. Porro litera 
eadem A, quas primiun diem januarii semper affidt, omni- 
bus illis feriis vicissim serviet, ac proin literae G, ex 
ordine dominicales erunt juxta technicum istumversiculum; 

Gaudet Franeus Squo, Daetu Cane^ Barbarus Arcu. 

.Sed de literis dominicalibus postea cap. yi. 

MENSIS. 

48. Etymoiogia. Mensis a Graeds vocatur fxijv, quod a 
(x^vT), htna^ descendit, quia est plus minus spatium illud, 
quo luna zodiacum percurrit. Ita Varro Ling. lai. y, 2. At 
juxta Ciceronem vocabulum etymon habet a verbo metiar ; 
dicit enim de Nat. Deor. II, 27 : Qui, quia metisa spatia 
eonficiuntf menses nominantur. 

Mensium duo sunt genera ; nam alii astronomiei seu 
naturalei sunt, alii civiles seu politici : naturalium species 
duae, quodpartim solis (^o/am), partim lunae {lunares) esse 
dicuntur. 

' 49. Secundum solem fit mensis, dum sol unumquodque in 
zodiaco orbe signum percurrit, estque naturalis s<dis tran- 
situs ab uno zodiaci signo ad aliud signum. Esse lib. YII^ 
e. \. de Doctr. Temp. Petavius post Censorin. c. 22. 

Quia verp sol proprio motu ab occidente in orientem se 
promovens singula zodiaci signa non aequali tempore pera- 



D£ COMPUTO EGGLESUSTIGO. 37 

grat, sed loQgius in Ariete^Gefflinis, c^terisque sigpis sep- 
teDtrionalibus moratur, quam in Sagittario, Capricorao et 
aliis signis australibus ; idcirco menses solares astronomici 
sequales sibi non sunt, sed aestivi longiores sunt byemalibus 
et omnium maximus est solstitiarius aestivus, qui compre- 
hendit dies 31, boras 11, minut. prim. 86 ; e contrario om- 
nium brevissimus est solstitiarius hybemus, quum sol illius 
signi portionem emetiatur intervallo dierum 29, hor. 8, 
minut. pr. 5A. 

. Praeter hunc mensem pertm et incequalemi spaXiB. habentem 
inaequalia, aliud genus fecerunt astronomi, mensem 
medium sive tegmbilem^ quando sol ssquali motu zodiaci 
signa peragrare fingitur. 

50. Mensis lumris astronomicus est temporis quoddam 
spatium, quo luna orbem unum conficit. Mensis lunaris non 
unius generis est ; alius enim periodkusy alius synodicus, 
alius apparitionis seu illummtionis dicitur. Mensis lunaris 
periodieusi quern etiam conversioms^ peragrationis^ ambtda-. 
tionis et circulum lunm appeUant, est hujus sideris conver- 
sio, qua al) aliquo zodiaci puncto circuitu suo peracto ad 
idem revertitur, quod fit spatio dierum 27, hor. 7, minut. 
prim. A3 et minut. secund. 7. Mensis lunaris synodicus^ qui 
kalendario inservit quique a conjunctione lunae cum sole 
congressus lunm vocatur, illud temporis intervallum est, 
quod luna inter accessum a sole et reditum ad ipsum insu- 
mit. Quoniam interim dum a sole digressa luna ad eundem 
reyertitur, sol proprio motu gradus aliquot emensus est» 
biduum fere ad solem assequendum requiritur, unde fit, 
ut diebus constet 29, horis 12, min. prim. AA, secund. 3, 
tert. 11 (1). Mensis synodicus ipse et in medium et in verum 
itidem subdividitur. 



(1) Gftr. Clav, Lib. ji, cap, 1. RecenUores astronomi mensilunari syno- 
dico tribuunt dies 29, hor. l«, 44', 85"*. Differeatv«^ ^t^, 
gjjlis luoatiombus est 10*", aioguUft a&Tk\&'-<*V% Vj«Xk\witi^^ ^aso.^v»»^^&s^'^ 



3S cotfMBirrMios 

- I^fidem mefids iaiunis ic^^fkaWMis Ate mtnilMiidhU' 
ttempas mwiaatiir a prinko conspectu Hcrvtt hsM in eodem 

M . Mm^es cUHl&s sen fuditm, pic^ Cmsafin. ^.40, ttunt 
Bumeri qiiidam dierum^ quoB unaqosfeqtie <Svit&d iMio insti- 
tuto^ ad n^tia sna turn sacra tmn pro&aa accommodatos 
obsenrat, tii Roma a kalendi^ In kalendas, Gmdk t tkoch 
meniis seu noviluniis in neomenias, non autem a kalmdiK 
in katendas^ ipu^ram usu carsbani (i)^ tametsi ludeiida- 
rom appellatio grs^ea sil^ 

fiatiDnem menaum, qms wAi popnii observarmt, multts 
declarat Petavius in suo opere de Ikiettifui tmp^lmm, Mm 
de soils Greeoi? et Ramams mensiliuB panca hmt botlMSse 
satis hafoemtiStf 

52. De MenHtus Grmorum* iSrad menfesm ^M»dib6t in 
U^es decades distriteunt c quarom priMam decade ^^^^ 

Yooabant : qmsi dica6 dJdcodiB ^nmi^ ^ni^nXis, deeiktUfn^nsi^ 
in»dU et devaeU mnsi$ disifmnu Miide pAm^ detadil pi4«> 
mum diem vouf^v)t»l(ti»t seoandtim ^^Ifdw Utk^^^ Idrtictm 

. el similiter aHdram decadam dies numeiV) stii orchis expti« 
filunt. Gfn FAi^ii. 6tt^ et PolL prim ^vfe(fft6(rt<ut^. 

Sunt qui dies iUm^ appeilaxit eos qiA sutit a ^ioefidmo 
iM^oad seeundam oovim. Id tiempuB idil eoiimi ut i&quil 
PlitliUd, alii inierlmiuni, alii j:i7i^tfi^ AnrMs i^^^^tO^i OlU 

•^evadei A% atque hlt&ii,6tH) knnos tulnib dlet^i effidet,)|tk{t)d^tiat)^!ltti 
iHijua periiodi •onoram jpbtrabi poi98t firma teaipBf nudoebtie fotvia 
kalendarii. Cfr. supra u. 17. Unde ex receotiori c^mpuio moveri a9a 
potest scrapulus coatra correctionem kalendarii tjregoriaal, de qua 
infra n. 59. 

(1) Q^c pb «au§am Augustus* ^uum aiiquo$ nunqum dtbitu sciutui^os 
signifieare tfuU ad kaiemias ^tacas sotuiurds attw SM. AUg^ 87b EooMui 



utetprimamlunamfx>ivoEi5^, h. e. corniculatam cfctalftataHii 

icav(yeXr,vov, plenitunium et oppositionent dicaiat; A^leiai-^ 
lunio rursum fit i^f^U^fx^^^ gibbosa ^ exin rursum Sij^otojao?, 
et taadem fit fxvjvo^Si^c, dum itertiDa t,d (rfvoSo^ ^ conjun- 
ettonmtp^ctediti 

Graecis (pwet? etiam dicuntur. 

mmsSsi lamm ot Gxmm acfiiibita. Ad 
f^tmfOa vei*o pod ^eekt^ prolixa luDatibnuili desori^^ 
p&m&i iqtdMki hib&t^Pmatiimt, has reguials^ qute €tiam xsmi 
smt itt M^dbf 66d«siastiC0) excei'psisse pro TOEamentsrii 

eyelo dig^flfiOtl^Aon sempei^ acouritus ille dieitim niiknenad 
hiij[)Utlttti)^^ (fA dyfi;ygU& c^estibus cKkx^Mii (/^t;; L V. 

If . LUaatiO ^iiA bfit ^t&hsii^, to quo tieminatar. itisu^e 
iMaflOk^ <Man^, io d^^^^embri oo^ptee in junuario 

i\) Ltina, ait Viirtw, iv^ 4. qaoniam cum sole BBi,n9va vocatur ; postera 
autem die, quo numeratur secunda^ prseteriens a sole visiiatiohem facil 

(2) £jua rei plures a Christ. Ciavh {Ncvi GaliUfiid, JfioL lib, i. c. 4.) 
afferuDtur rationes, e quibus poUssima ea est, quod regionum ac meri- 
diaDbVUxn "^^aHetas efficit, nt EcdSdi^ yeri's sld^tiilii ttidtiMi^ nejgle'^lis; 
tmdi^ sen poUus cyolos assum^re debeati Bibniai^ T.g^iluDa U. iucl^ 
dat in dkai tl. martii, fuxta compuium astronomicum ea laua pascbalis 
eril in parte orieiitali ; ia occideblaU auteid ho\i ML tiaBti&rutii si tfeibptl^ 
asli^ooik^cutii Teram atte&denduifl lisoi, fadnus eiivillB^ ifkri tn kaifladarki 
describitur, exordium sumere dcberel ab aliqua fractione diei; hor® 
yel miuuti, quod ab usu uniyersaliter recepto quam iddxihie ^bhd^ffek'd 
iiMad^n ^deli«*ifa. 



AO GOMMENTAIUVS 

desinunt^ ipsi jaouario, in quo clauduntar^ tribuuntur 
(/. c. c. 18.). 

IIL Lunationos plensB (h. e. 30 dierum) cavaeque (h^ 
e. 29 dierum ) alternis ita diiSponuntur in kalendaiio^ ut 
quae in primum et impares deinceps menses desinant, plense 
sint, qudsautem in paribus finiantur, cavae, paucisexceptia, 
/. c. Unde versus : 

Luna part's mensis nunquam irigBsima fief, 
Jmpar iriceno nunquam nisi fine carebit, 

IV. Lunationes omnes, quaB a februario coeptaB et in mar- 
tium desinentes tricenariae alioqoi suntvanno bissextili uno 
die auctiores fiunt (/. c. c. 9.).. • 

V. Initia mensium lunarium vaTia esse vel ex ipsa mensis 
liinaris divisione (num. 50.) adducta patet. Sic lunaris 
mensis epocha vel ab ipsa synodo seu cmtu luminarium, 
vel a (pdi9Ei ac secundo die, vel a cornicutata illius eifigie die* 
que tertio ducitur. Postremum hoc initimn maxinie Arabes 
adsciverunt : primum vero Judasi in vidgari recentiorique 
computo ; secundum olim, stante templo, eosdem observasse, 
libro IL docet Petavius. Ex his diversis initiis acddit, ut XV. 
luna mensis civilis alias in pleniluniiim ipsum medium in- 
currat, alias uno die saltern antevertat, alias uno item die 
vel altero etiam subsequatur. Sed nec illud omittendum est, 
quum syzygia lunaris media djebus constet 29, horis 12, 
minutis prim. AA; dimidiata vero diebus 1A, horis 18, 
minutis prim. 22, si noviluniorum calculus ab ipso dierum 
initio procederet,, plenilunium medium decimum quintum 
mensis lunaris diem occupaturum fuisse ; sed eumdem 
tamen inclinantem ac plus dimidia jam parte confectum. 
Verum, quum raro ab ipso diei civilis exordio neomeniarum 
initia coUigantur, fit, ut plenilunium medium in XVI. diem 
lunationis interdum incidat. llddc Petavius lib. V.c lA. Gfr. 
infra cap, VI/L 

63, De Mensibus Romanis. Romulus annum in decern 



DE GOMfinrO ECGIfSIASTIGO. H 

meSts^d divi^t, quwum primtis erat marHw^ secundus 
aprilis, tertius tnaiusy qviBriusjuniusr; reliqui sex a numero 
suQ nomen trahebant vocabanturque quinHliSy sextiUs^ sep-- 
tember^ October^ november, december. 

Numa Pompilius, quum Roinuli annum ex decern men- 
sibus compositmn nee solis nec lunas cursui congruere cer- 
neret, duos menses addidit januarium et f^brmrium 
constituitque, uthic duodecim mensium annus a januaiio 
deinceps exordium haberet/eo quod hie mensis fuerit Jano 
bicipiti sacer, sicqtie tanquam bicipitis dei mensis alter Janus 
biceps videretur, respideudo finem anni antecedentis et 
initium sequentid, [Isidor. Etymbl. lib, V. c. 33. n. 8. — 
Pa$roL Migne^ toni. S2, p. 219*) 

. Julius Caesar, qui ad solis cursum annum direxit atqua 
idcirco ex 365 diebus et sex horis constituit, dierum mh*- 
merum quibuddam m^n$ibu3 auxit, ut^ Vr gi. , September et 
fmetnber^ qui antea habebant 29, constarent ex triginta^, et 
sic derQUquis {&uef. in Vita Aug. et Macrob.SntumaL /, 14.), 
ita ut annum adbuc inc^ioando a mense martio, mensibus 
imparibuSi nempe rmrtio, maio, quintiU seu Julio, septembn, 
n^vembri, januario dies tribuerit 31 ; aliis ye^o sex paribus^ 
videlicet opr*^*, junio, sextiii sen augu$to, octobri, decembri^ 
/eftrwano dies solum 30 dederit. 

Ad Gomplendum januarium, ultimum mensem impa^em, 
4^em unum subtraxit februario, ultimo mensi pari, cui 
pVpinde relicti dies 29. Deinde Augustus imperator, aegre 
ferens mensem sibicogno^oemuno die minorem esse julioi 
unum adhuc diem subtraxit februario et augusto ad|Bcit) 
sicque februario, ut nuncin anno communis superfuere die9 
tantum 28, quasi inferis, quibus erat sacer, et diminutio et 

(1) Hinc Ovid. Lib. i. Fast, sic canit: 

Mifrtti erat jtrtmut mentU Y$neritqui teeundm, 

Hma gmerit princeptt iptku UU pater, 
M numa uec Janum nec ilvite jn«Kril Dwtkrm, 



kit mm^wMm 

filtmmrm ^wnis^ (ir0«ro*. AiMtrnf. A^. f^v. fit 
psro dres awnses imtiniii tdkriiui 81 essent^ iimirtt idem 
Aogustbd lietp^ iBepttmim «c Iwddklit HMSdbii, w m»B 
item surripuit novembri »d)eicit dtaembri. {Pkrehai^ /in^ 
piffhkfphK i0mi ill, p. ne^ S^j) Etistii^dim rattone 

qjMR pom didiftii^t 

Ap^iie iet deHos, >'iimti$, septem(^e, novimb&; 
Sed «i hmMla MiH^ Mipeiaddttttr himhv 

imm^ro dic^m i^eqnt tapit^ mn imtuMli^S i30lftgt*tfKfit« 

bh. Romani mensium dies iii tres ^dinel; difitribud^aBti 
bnatMena^y noitm et idu^, h ^ilbus nominibud dite!{>i^ iie- 

V«ir^ MaMi*, <^\(Ss ^\sm cdjustibi^ »$eb«te iteddunt ) Mmm 
auim vel in Qdot^ V^l in deptimiM t^ikm. 

Ifmmm f&Cidbtllmk itkAt ^e^^pmtnu Sunt 
mim'At ditm ^^nt vel a partietita im^ m quod dii nm 
d^flmmxt ^mi^^ ni 6^ MtkMt^ to qvMkl teste MadH^* Sfi^ 
ikirmL 1, 16. »ittddii»» iid<^eBid^^^ent«tfk Alii Wfitea 
putant nonas dictas esse a ^mm, ^(faoi^ a d^ qu&mo 
m^iiam indt^v^^d^c^e^d idu^ dietii Xdii vel XV. 
itidusilf^ ntfvm di^ tiiksommA (l>. Alii d#mque ft 
iioiftto dediit^t^ m^te MXmta obnemttoni^, ([da pm 
imm iwm^ mmmi d!^ j^idred^ ^ in ^gtis iram« 
oOdftaiebaiit & Ifrb^m M^ptori ftei^M ii. rege aa^ 

firorum !»eiiptui*i(j[^ ^d ^e&i^t^^ mense Mendu^. (fDf^ 

(1) Addit Macrob. /. c. ex Ratilio^ Roman OBinstiiaisse nundims ui Oiiio 
quidem diebus rualiti in ogris fooereniv MMta«{iUm<Ue, intermisso 
rure, ad mercataram legeequti eeoipiendn ftorimii vmtrent. Sundina: 
ergo sunt quasi mvm dm, ^«KMi ftfim videtur esse 

nonarum etjmon. 



DE coM^m mmsLsnco. 48 

Idusy h. e. nonus dies mensis ft ikmM mtatiratvisy 

tiqno irerbo iMarv, qi»d «dt di^^dden^ dMlmd •ereditur^ quia 
e^ea me^Afm meiisetii 'Qemmifift «M&qctei ifdiuli in dttas 

Mus ttbi mni apma, ' 
Qui dies mensem Veneris marina 

Pn'fwa rfiw mensis cujusquQ est dicta KALENDiE, 
ISesb Mixitis i«, Ottbhef, Mhts it Mars, 

J»d$ dies reliquos cmnes^dic ante kahndas, 
Quas retro nominans sumes a mense sequenti, 

6£u IMeft kttr ksaUfMsu^ fionad let idus atedii (ib.Uisi ipa«3 

augusti; dies tricesimus, tertio kalendas augusti; dies .ldfiM-r 
Bins nonus qmrto halmi^migMi dansUw^ H mt porro 
dkur usque ad 16i julii, qui Mm appellatur. Ab hoc iteff^ 
rdtrO mtmeraiur^ ita ut Hu ait (i^ diil^ sen) Mik 
fffifi i 13. t^ito iduspUii dto» , chmec 7. JuJii de^etuatmr^ 
qui Acmes Tocatur^ lio eadem prorsus iralime tis^ ad prirr 
nium di^kuen&i^, cui tef^cirwm liMien esl^ ^onf^niatarfti 
. v6i dilss Romanes ad nostri kaiendwii ratiMem r^t^cara 
velis, observanda haec sunt : 

Si de n(miSi aut idibus sermoHit, qm diesliona^ i4us 
in illo nueofiife dioa^v inquire* Huio nunxHax) uQQitateiu addfia 
atque a summa numerum, quo diea Bomanua effertor, aub*- 
duoes ; residuum dabit diem nostro kaleadario respen- 
dentem. V. g. fumto idm 4M^in)»ro(i "wiwl^ ^Mte \^ 



, OOMIIENTABinS 

diem dlci idus. Buic adde 1, summa erit lA ; a qua. sub- 
trahes 5, et novenarius residuus indicabit, esse nomm 
decembris kalendaiii nostril 

Quodsi halendw in yeterum Romanorum scriptis vel in 
kalendario Romano occurranti v. g« 13 kalendas julias^ 
meminisse oportet, quot dies babeat Junius (supra n. 53.) : 
numero dierum mensis, v. g. junii, adde duo et habebis SS* 
a quibus si 13 subduxeris, dabit residuum 19. diem junii 
kalendarii nostri. 

Gontrarium obtinet, si denominationes dierum in kalen- 
dario nostro receptas Romano more exprimere velis. Viden- 
dum nimirum, utrum diesdatus in nonas, idus ankalendas 
incidat; si vero in nonas aut idus cadat, numero nonarum 
aut iduum addes unitatem, a summa subtrahes diem dictum 
et residuum indicabit diem nonarum aut iduum. Si v. g. 
quaeratur, qua ratione 2. julii Romano more exprimatur, 
quum nonae bujus mensis incidant in 7. diem, dies 2. Julii 
in nonis coUocandus erit. Tum7 aagebis unitateetsummsBS 
demes dictum diem 2. Julii : quod supererit indicabit nonas 
julii, nempe 6 wmas julii. Eadem ratione de idibus disse* 
renduin. 

Si vero dies propositus ad kalendas pertineat, numerus 
dierum mensis per 2 augendus, a summa datus numerus 
subtrabendus, residuoque kalendarum nomen erit, addita 
denominatione a mense sequente. Sic 2A. ociobris expri- 
metur nono kalendas' novembres. Si enim numero dierum 
Blensis octobris duo adjunxeris, habebis 33 : demptis 2i, 
superfluus erit nummis nonarius. {Petav. I. c. lib. vii. 
cap, 2.) 

Ex dictis etiam patet, formas quarto kalendas, tertio 
nonas etc. ellipticas esse ; plena oratio enim foret quarto^ 
iertio die ante kalendas, nonas ^ etc. 

56. De nomenclatura mensium Romanorum haec decent, 
qui cdginetn^ rati(niem verborumexponuat. / 



DE COMPUTO EGCLESIASTICO. A5 

JanmriuSf olim undecimus, deinde primus anni mensis, 
a/d^ bicicipite,cm 9acer erat, nomenhabet S; Himmymus 
Ezeeh. 28. JanmHum tamen dictum putat, quod anni 
janm et limes. 

< F«6r«aritts dictus est a februis (1), quod turn februaretur 
populus^ h. e. expurgaretur. Nam Luperci primo die, qui 
februatus dicebatur, omnem Urbem veterem pelles caprinas 
in manibus gestantes circumcursabant idque piamen cense- 
batur. Praeterea duodecim diebus continuis pro defunctorum 
manibus /eftmi, h. e. sacrificia expiatoria fiebant (2). Puta- 
bant enim antiqui Romani, supertitiosis suis sacrificiis ani^ 
inas corpore jam exutas purgari purgatasque cum inferorum 
cBis sic placari posse, ne sibi, ut timebant, apparerent et 
nocumentum afferrent. Alii tamenFebruarium dictum putant 
a deo Februo^ id estPlutone vel Plutonispatre, cui eo mense 
sacrificabatur. (Maerob. SaturnaL i, 18. 5. Mdcr. Etymol. 
lib, V. e. 83.) 

Martins primus olim ipsius anni mensis Marti parenti 
dicatus a Romulo, ut est apud Ovid. Fast. I. c. : Martis erat 
primus mensis. 

Aprilis itsi dictus, quasi aperilis ^ quod terram aperiat ad 
producendas herbas et fruges {Varro. Ling. lot. v, 4. 
Maerob. Sat.% 12); vel quasi Aphrilis ab (2<pp<J?, spuma, quod 
Venus, cui sacer erat, ex spuma maris orta dicitur, ex quo et 
'AcppoSCxti appellatur. (OvW. I. c) Alii tandem a nomine 
deducunt, quod eo mense porcus sacrificabatur. 

[)) Februa dicebantur sacra expiatoria et omne id, quod olim Tim 
purgandi habere existimabatar. Yocabulum etymon babeta verbo ferteo 
seu ferveo ; unde ferbuum et trajectis Uteris /'e6rttMi7i ; nam lustratio fie- 
bat plurimum igne aut. QjQdis feryentib|is. 

(2) Hinc Ovid. Fast. 2 : 

• Ipss saeerdotem jaetantm 
Febrtta vidi, 

hi 0. Vidi aspergentem purgationes. (T(M<ia^ p. m. Defi»u(»ii, «. 8I4 



tumm hA^ a. mp^'ikta «^ « in q^ofvm gin^twn 

has firat dbos^^ iMfonbrn pisraiw x^mpiibUcais geiwtji^ 
bus consilio, minoribus vero armis; juxUk QOWiikUM 

cn^ I^od mttMr sMdtoiHiitt yA ^ Mm P9Q» » fopf^. 

BUbtr ^ JoMfdsv fnaift &(«»aRi< is. De^nw nmaepO' sfm* 

asrooopm*. Alii, a^ JMf«BwtQ«^ 9»iiw9^«(9nml^imt ^ 4^ 

BMBkfrbaa iUim iioi^Q^ qqi^ QM»PijlW 9t % Ta<;his« X9«^ 

Julius^ olim Quintilis, h. e. quintus mensis Xar^to^ ifff^ 

UacQQ Antpoio AOASidp, qi9odiAQ gifiii^.a. ^'lYfJdi^^^f^ 
esset, ut apud Maeroh. Sat. i, 12 legitur. 

dUk:t}]6, M Octayji Cii^^s h^o^^ Auiusti ao9M^<ad^u^ 

jikator m Hthm mgmm imf^JS^Um^ ui; ditioa^m 
popug Romaei POd^Q^fd^ finemque imf^ueir^ bellis^, ut 
est in ipso m^itmim^^ lmMx^^ 
Sat* 1, 12 refertur, 
Reliqui quatuor menses September {2)^ October^ November, 

TmHui a imibu$, juimum (U nmin$ qunHiu, 

(i) Respublica Gallicasa ex decreto S4. Dovemb. 1798. ioitium anni 
ad tS. septembris transferens daodeoim memes itk Tocavit : Vend^miaire, 
Brumaire, Frimaire ; Nivdse, Ventdse, Piuvidse ; Germinal, FlorM^ Prat- 
rial; Me9siioi^i Thi(nmidor^,Fnaaid$r^ EiJii^e miitatia (itti4m 



DE COMPllTO, E;c;aE$usTiGo. Ifl 
December^ simpliciter nomen habent a loco quern a Martio 

Auson. demmsi!m$iySt>(faanf^4P nhi terminatio 

esse videatur, sunt tamen, qui nomen etymologica ratione ^ 
resolvendum putent in voces septem, oeto, novem^ decern et 
mbef quQd^. Ut wm% ipsU Bb imkre^ YwarwtoK Sqjjtwy 
Im^ Oc^^.^ Hwevslm, Qeoamharr qpufipi^ I»s mmSans 
mtaitsf 'TMmnfBiBto^ip^^ etserendttm peme- 

cessariam prtsca aetas siM' promittebat :' a Decembri' vero 
desinunt menses ab iinbre, quoniam risfert agricolas hiemes 
opts^rft s^rwa^., It^. FoTQ^ Blinc Qamoiprus^ Variarm. $ive 

datur intelligi, quando ex numero itnbrkm futuronm efmpe" 
tender iiamim stmeperufst. El 8. hidor^ E^ymel. i. v. <?; 98; 
eit. : September y inqmiy nomen habet a numero et. iinbre, g^uia 
seftimus est a Vartio, et imbres habetp Sioet OcMbeTf.Noviemb^ 
qtgn^ JQecmlfi^r w numero et mbribv^ wej^nUno^Ai^ 

de Tmptmmrmtifmexj^vi^^^Q^^ {Batml^ Migm\ Um. 00. 
p«y . WT. ) , quem- vidte, si pflira- viiS' dfe* life cog[noscere; 

ftR«pii1Ml6a ottptu 6Bt a. 17M, sed mox> h. e. a. 1809, noniinai pilsthia 
suia T«d(Uta men^ibua ftierual^ nt adeo.c^Dii d£ ^aliloaiHu Itmovallllne 

qyx^m Comrnodus Antoninus fac^re te]itayejrat> ,nuQi7aq;ip09t Qt^itum. ejas 
in senata . acclamatum : menses, his nominibus nuncupandos, quibus nan- 
cdpabantur, qmini primnm itlad malum in rempabU6am iticubuit {XL 



GOMMENTARIUS 



DE ANNI CORRECTIONE EJUSQUE NECESSITATE, 
AC KALENDARIO GREGORIANO. 

CAPUT II. 

TisxTus Proosmii. Quod dictum est, annum continere trecentos et 
sexaginte quinque dies, et fere sex boras, intelligeodum est, sex 

. horas non esse tntegras, cum ad earum complementum aliqua mi* 
nuta deficiant. Ex quorum rainutorum neglcctu progressum est, ac 
si annus, ultra dies 365, contineret integras sex horas : et factum 
est, ut minuta, quae ultra debitam quantitatem annis singulis tri- 
buebantur, tractu temporis ita excreverint, ut invicem juncta con- 
stituerint dies decem,qui causam dederuntut iEquinoctiom vernum 
sedem suam mutaTerit. 

Cui malq occurrens Gregorius XIII. nm solum iEquinoetlum verniim 
restituit in pristinam sedem, a qua jam a Concilio Nicaeno, decern 
circiter diebus in anno correctionis 1582. praecedendo recesserat, 
quod a Concilio ad XII. Kal. aprilis fuerat constitutum, et XIV. 
lunam Paschatem suo in loco reposuit ; sed viam quoque tradidit, et 
rationem, qua caveretur ut in posterum et iEquiuoctium vernum, 
et XIV. luna Paschalis a propriis sedibus namquara reoiovereniur. 

Ut enim iEquinoctium vernum ad X]I. Kal. aprilis restitueretur, statuit, 
ut dicti decern dies in mense octobris ipsius anni 1582, eximereotur, 
ut post quartam diem octobris S. Francisco sacram, sequensdies non 
esset quinta, sed decima quinta octobris. Et ita error, qui in praeteritum 
tot annorum circulis irrepserat, in memento temporis fuit correctus. 

Ut autemin posterum idem error vitaretur, neaXH. Kal. aprilisiEqui* 
noctium vernum recederet,statuitidem Gregorius, Bissextum quarto 
quoque anno (uti mos est) continuari debere, pradterquam in cente- 
simis annis : qui quamvis Bissextiles antea semper fuerint, qualem 
etiam esse voluit annum 1600, anno correctionis proximum, post 
eum tamen, qui deinceps consequentur ccntesimi, non omnes Bis- 
sextiles cssent, sed in quadringentis quibusque annis primi quique 
tres centesimi sine Bissexto transigerentur : quartus vero quisque 
centesimus esset Bissextilis, ita ut anni 1700, 1800, 1900, Bis- 
sextiles non sint, anno vero 2000, more consueto, dies Bissextus 
intercaletur. Februario dies 29 continente : idemque ordo intermit- 
tendi intercalandique Bissextum diem in quadringentis quibusque 
perpetuo conservaretur. 



DE COMPUTO ECCLESIASTICO. 



GOMlIErVTil.MU8. 

KALENDARIUM. 

57. Etymologia, Notaiiones vocis etymologi ires con- 
ficiunt, primam atque alteram rejiciendas, tertiam pro- 
bandam. 

Sunt igitur, qui — litera vocali a mutata in o — Kalen- 
dario Colendarium substituentes, appellationis originem a 
cultu festorum, vocabuli notationem vero a colendo dedu- 
cant, quia, inquiunt, primus cujusque mensis dies Junoni 
sacer erat, ut docent Ovidius{Fas(. i, 55) et Macrobius {Sat. 
I, 15) ubi plura hae de re. Alii Kalendarium etymon habere 
volunt a xaWv, quod est bonmn omen per totum mensem ha- 
bendum ; tunc enim sibi mutuo encaenia transmittebant Ro- 
mani, quasi boni fati miguriOj uti habetur can. Non observetis 
16. c. XXVI, Q. VII. Durand. lib. viii, c, h. n. 15. 

Ast vero propius accedit, quod alii docent, Kalendarium 
nimirum a Kalendis dici, Kalendas autem a verbo xaXelv, a 
quo calo^ as factum est. 

Jam vero verbum calo, quod purum putumque ex graeco 
est (1), tres habet significationes vocandf\ nominandi et 
invocandi: totidemque notionibus a priscis Latinis usurpa- 
tum est. Utebantur enim voce calandi^ quum vocatanl po- 
pulum ad comitia, ut dies Nonarum cujusque mensis indice- 
rent. Primis reipublicae temporibus scilicet, antequam {"asti 
vulgarentur, solebat Pontifex populum calare^ h. e. convo- 
care in Capitolium, ibique peractosacrificiopronuntiare inter 
alia, quot numero dies a primoad Nonas superessent, quin- 

{{) £t hoc quidem in causa est, cur eliam per Vi greecam literam Kalo 
Kalcndce, Kalendarium^ scripta reperiantur* Sed quum pro ea Latini pas* 
sim C substituerint ia aliU verbis, doq est cur Calare, Calendce, Cale/i^ 
darium scribere non liceat. 



50 



COkHMEllTARIUS 



quene an septem? Et quintams quidem juxta Macrobium {Saf. 
I, 15) quinquies profiuntiato verbo cah^ septimanas autem 
repetito septies praedicabat, et ideo plurali numero Kalendce a 
pluribus vocationibus appetiatae sunt ; juxta Varronem [Ling, 
lat. V, 4) vero hac altera formula in calandis diebus utebatiir 
Pontifex : Quinque dies te calo Juno novella j Septem dies te 
caloJuno ndvelta^ id est : hoc mense per quinqiie vel septem 
dies invoco te Juno novella. Quia enim primi cujusque mensis 
dies jflnoni sacri erant, juxta ittud Ovidii : Fais^t. i. 66. 

Vindicat Ausonias Satumia Juno KaUndast 

ideo in iis diebuS ptonuntiandis Junoliem invocabat An- 
tistes, aitque itidem verbum cdlo adhibebat. Varr. 1. c. (1). 
Bine factum, ut primo diei mensis Kalendatum appellatio 
tributa sit. 

Conscriptis postea Fastis fet Kalendario constituto^de^^i- 
tum est a populi calaiione^ mansit tamen KalendaHi vOca- 
bulum. 

58. Kaleniariurh generatim sumitur pro libro, \ti qu6 
anni, mensium, hebdomadum, dieriim ac lunariuin muta-^ 
tionum ratio persfciribitur, atque omnium illoruln, quae 
diebus ac mensibus adjimctisi sunt, wdinatio exbibetur (2) . 

(i) Ad hunc paganoram ritnm atqae ad vetitas Kaleodariim observa- 
tiooea rcferuntur can. Non licet, 13. S^^izif ca^endas iA. Non observelis 
ft. c. XXVI q. VIL 

'it) iaimiafium Ubrtitii )f<0oebrifi peeameB crediUfc, aea codicem, m 
quem noiniua debilorum rcferuDtur, in Jure siguificat : /. Ejus^ qui 
4Li. ff. de Hebus crediiis, (X//, 1.), /. Uni ex fiaredibus. ff, de Peeulio 
1.) 6i aliis locts. DHfitm itUfn fMas, bit Seneca (Epist. 80.) ^ttt in 
omfiibus provinciis arul^ quiaimaynus ilii Calendarii liber volvitur. Hoc 
aotcm noincn ex eo descendit, quod in Kalendas veteres foeuf^rari sole- 
rent^ ideoque Kalendarum nomine ejusmodi librorum paginig prceposilo, 
qu8B deinde uoinina fecissent, adscribere solebant. Hinc locutiones : ca- 
lehdArium exercere, Kalendarii actio^ Kuleadario desiinatte pecuninB^ Ex 
KalendaHo -nomina, ei aliaB higusmodi, qusB pasrim io Corpore juris oo* 
Cttrrviit j eas lnmeB net vacatnec ad prffisenlid conuneatarii insU(utum 
opod est boc loco dislincUus explicare. 



DE GOMPUTO £GGL£SUSTICO. H 

In Kaleodm^io ec^^miko obgervari iosmp^ Q^or^ 

iofrtrem^ fndtptionem csteraqiie oi^a, ,qua$ afl Jie^piHW 

nologii appellatio libris iis raaxime tribuit^r, iqyi SwQtpK 
mn ccElitum vites, mensium Qrdine servatjO, complectwtpv 
Graeci autem seriem banc dierup festonyoi Kalen4^i}km^ «iv^ 
KaXotvSoXoYiw non dwcerie^ qwo^ ^tpud eas profwa vqx esaet, 
nec earn Latinorum more ad sacra traduxissent : quemadmo- 
dum declarat «uon iii. Nicephori confessoris : Ap^alyj^ii^ 
PauU'i ^ ea^ qum dicuvtlur Brontologia el Selemdnomia aui 
Kalandologiaj suficiperenon apoytel: prof am^m. sunt; pif^r^f^u 



KAIJE;MDAAn CpRR^aTIO £XU3QU£ NEGESSIT^IS. 

69, Chrigtiajii, Romajioruin ditioui subject!, leges annj 
Juliani usurparunt atquQ, ut ipsonMn r^ligioni et ^iermii 
festorum celebration! serviret, pluribus invejotionibua Jk)cu- 
pletarunt, de guibus cfr. Peta/v, op. de Vpctrm* Te^pc^um. 

Etsi autem Juliana cum jntercalandi tum lunationes irjr- 
veniendi methodus initio optatum fmem consequi videbar- 
tur : quia tamen utraque labis expers non /uit, duo evidential 
vitia progressu temporis invexit^ ut supra monuimus u> 18, 

Horum primum est anticipatio ceguinocfii vermUs 
proinde reliquorum etiam solis graduum. Quum enimdies 
' KuL^oXifxaTo? quolibet quadriennio insertus 11 ferme minuta 
primaria temporis plus ingerat, quam rei veritas-deposeai, 
idcirco spatio 184 annorum aequtnoctia et solstitia in diem 



(1) HardoKin, torn . TV, pag. lOW* 



52 GOMMENTARICS 

mensis antecedentem proximum rejicit : sic ut aequinoctium 
vernum, quod Julii Caesaris aevo 24. circiter martii tenuit, 
circa annum correctionis Kalendarii 1582. in 11. raarlii 
remeavit. Unde rebus hujus mundi durantibus consequere- 
tur, vernos tandem dies in Februarium et ultra retrola- 
psuros. Hanc aequinoctiorum anticipationem, quam etiam 
solarem irpor^-^aiv vocant (1) , pluribus describit Pelavius {de 
Docirina Temp. lib. Y. cap. 2). 

Alterum Juliani Kalendarii vitium fuit Noviluniorutn et 
Pleniluniorum aniecessio et ah aurei numeri sede divulsio. 
Quumenim J. Caesar supposuisset, lunationes omnes sin- 
gulis 19 annis exactis in pristiiia loca, h. e. eosdem men- 
sium dies atque horas reverti, calculus vero doceat, Ennea- 
decaeteridem lunarem, 235 Luns orbes continentem, se- 
squihora fere .mlnorem esse cyclo novemdecennali Metonico 
a J. Caesare assumpto : tanta fuit tempore Gregorii PP. 
XIIL Pfoviluniorum aniecessio^ ut ea citius quatuor diebus 
contingerent, quam aureus numerus iUa in Kalendario de- 
monstraret; singulis 304 annis enim Novilunia omnia 
aurei numeri sedemlior. 23, minut pr. 21, id est, unum fer- 
me diem antevertere debebant,ut propositisaccoUatis inter 
se tabulis palam facit Petavius (/. c. cap. 1 ) . 

60. His incommodis jamdudum quaerebatur remedium. 
Petrus de Alliaco^ Gardinalis Gameracensis, obtulit Joanni 
XXIII. et Synodo Romanae an. 1412. libellum de Emendatione 
Kalendarii : formavit quidem Pontifex decretum, illud tamen 
noluit executioni mandari, usquequo sedato schismate Deus 
Ecclesiae suae unionem dedisset. Schismaticis igitur Ponti- 

(1) Hfiec aquinoctiorum pracessiOy qaam Kalcndarium Julianum iDvexit, 
confandi non debet cum naturali ilia seqaiDOctiorum autlcipalione^ quae 
cz eo provenit, quod puncta in quibus sose inlersecaut aeqaator et ec- 
cliplica non slot fixa. Sol quippead paucla intcrseclionis jam perveuit, 
anlcquam ad eamdem stellam, a qua discesserat, regrediatur, sicque 
csquinoctia pracedere dicuntur. Causa hujus prsecessiouis, generatim lo- 
qucndo, ex gravitation e universali ropetenda est. 



DE GOMPCTO EGGLESIASTIGO. 53 

ficibus sede motis idem Cardinalis eumdem libellum ad- 
jecta formula decreti Pontificii exhibuit concilio Constant 
-tiensi an. 1A17. Quum autem nec hoc loco res perfecta fuis- 
set, Nicolaus Cusanus in concilio Basileensi idemargumentum 
erudito opusculo tractavit, quod cum aliis ejus libellis ma- 
thematicis insertum est operum volumini II. et inscribitur : 
Reparatio Calendarii. 

Rursus constitutum erat L^^oni PP. X. negotio huic finem 
imponere in concilio Laieranensi V. ; scripsit igitur ad Ma- 
ximilianum Imperatorem, ut ejus jussu praestantes mathe- 
matici vel Romam venirent, vel per literas mentem suam 
aperirent in decima concilii sessione Kalendis decembribus 
1514. habenda. Joannes Eckius, doctor Ingolstadiensis, 
libellum inscriptum : De vera Paschm celebratione Joannis 
Eckii theologi Diorlhosis ad Leonem X. Pont. Max. ad Ponti- 
ficem misit, sed gloriam confecti hujus negotii Deus reser- 
vavit Gregorio PP. XIII. qui, ut res, quce omnium communis 
est, communi etiam omnium consilio perficeretur, an. 1577. 
compendium novce rationis restiiuendi Kalendarii (1) juxta 
Cyclum Epaclarum ab Aloysio Lilio ordinatum, misit ad 
Princlpes Christianos et celeberrimas quasque Academias 
adhortans mathematicos, ut re diligentercousiderata, aut ea 
quds a Lilio proponebantur, probarent, aut si quid istis 
rectius nossent, candide impertiri vellent, promittens insu- 
per, quae ratio majori doctorum virorum parti aptior con- 
venientiorque visa fuisset, earn quasi totius Christiani orbis 
consensum se esse probaturum ac secuturum. Auditis igitur 
ponderatisque doctorum hominum sententiis, negotium hoc 
feliciter absolutum et Kalendarium novum per orbem Chri- 
stianum promulgatum fuit adjecta Bulla Inter gravissimas^ 
VI. kal. martii 1582. (2) in qua operis sui rationem sic 

(1) Ex Bulla Inter gravissimas, g. 6. Exslat CompeDdiuni istud apud 
Clav. Ill Pr ocemio Explic. Kal, pp. 3. segq. Edit. Mogunt, an. 16U. 

(2) BuUar. Magn. Edit. Luxembarg. torn. W, ^. 



6A COMMENTARIUS 

declarat Potltifex : fnter gravissimas Pastoralis officii nostri 
curas ea postrema non est^ ut qua a sacro Tridentino concilio 
Hedi Apostolkce reservata sunt, itta ad finem optatum Deo 
adjutore perdueantur. 

Sane ejusdem toncilii Patresquutn ad reliquam cogitationm 
BNvidirii quoque curam adjung^ent, tempore (amen exclusi^ 
rem ioiamex ipsiiis concilii decreto ad aucioritatem et judicium 
Somani Pontificis reiulerunt. 

Duo autem Bremario prcecipve continentur^ quorum mum 
preces laudesque divinas^ festis profesfisque diebus persolven- 
dasy complectitur ; allerum pertinet ad annvos Paschw festo^ 
rumque ex eo pendentium recursus Sotis et Lunce motu me^ 
Uendos, 

Atque illud quidem fel, record, Pitts V. prasdecessor nosier 
absotvendum curavit atque edidit. 

Hoe verOy quod nimirum exigit legitimam Calendarii refor- 
mationem^ jamdiu a Romanis Ponti/lcibus proedecessoribus nos- 
tris et scepius tentatum est, verum absolvi et ad exitum perduci 
ad hoc usque tempus non potuit^ quod rationes emendandi Ca-- 
lendarii^ quoe a coelestium motuum periiis proponebantur, prop- 
ter magnas et fere inextricabiles difficultateny quas hujusmodi 
emendaiio semper habuit^ neqne perennes erant, neque antiquos 
EeclesiasHcos ritus incotumes [quod in primis hoc in re curan-- 
dam etai) servabMt. 

Narrat deinde Pontifex, quomodo ipse in hac cogitatione 
curaque versatus peritissimos viros emendationi Kalendarii 
praepostierit, eorum industria adhibita confusionetn omnem 
sustulerit, menses diesque praecurrentes retraxerit ac laban- 
tem festortim normara juxta oBcumenicae synodi Nicsenae 
normam restituerit certts datis reguKs in astemum duraturis. 

Hinc Kalendarium, quod antea a Julio Caesare JutianUtn 
dicebatur, passim nunc appellatur Gregorianum^ quod cor- 
rectione Gregoriana errores Juliani Kalendarii emendati 
fuerint. 



DE COMPUTO ECCLESIASTICO. 

61. Etprimum qui^em (^t^m de emiims^Pi^m mq^m^U^ 
verni ita correxit Gregorius 3 diotp s^mo cc^rectioDi^ 1 582. 
decern dies detrajut statuitque, post quartun;i diem Oc- 
tobris mox sequens dies pon esset quintus, sed pro d^cimq 
quinto eo anno hafeeretur sicque aequinoctium suae pristioa^ 
sedi (21. martii) restituit (1). Dicti dies autepfi de mens^ 
Octobri detracti sunt, quia in ipsis pauci dies festi occurrunt. 
Hac ralione igitur tempestates omnes et solemnitates a^ 
d«3tinatas sedes in Kalendario Gregoriano revocatae sunt. 

In Galliis vero mense Novembri anni novi emendatio pro- 
mulgata est, exemptisque decern diebus ^ancitum, qt, qui 
decimus dies decembris er^t» vicesimus numeraretur et it£^ 
decimo quinto decembris Ndtc^lis Domini eo anno celebratus 
est. 

Ad praecavendam autem eamdem irporiYviatv ^quinoctionim 
Btatutum est, ut quadringentis quibusque annis omitterentuf 
dies tres intercalares, ita ut« guum annus 1600. fuerit bjsr 
sextilis, tires centenarii autem qui seqiiuntur (1700., 1800., 
1900) ; qui secundum leges Ka^Iendarii Juliani bissextiles 
^se deberent, pro communibus habendi sint,nec intercalari 
die augendi (2). Unde versus in hanq septeptiam Q9^t 
scripti : 

Bissexiilis adest annus quicunque quaternus, 
Centenits toilet, quadringentesimus addet. 

Ipsam formanx insertionis diei intercalaris quod attinet, 
nihil emendandum censuit Gregorius XIII. Quod Julius 
C^ar igitur statuerat quodque Ecclesia ad novam emenda- 
tionem vsque servaverat, ut nempe intercalatio 24. mensis 
Februarii ita fieret, ut dies addititius cum 24. confunderetur 

(il) Bulla Inter grauU^nufs. |. 7. 



56 GOMMENTARIUS 

ac pro uno eodemque die haberetur (1), id hodieque ex 
constitutione citata servandum est. 

Ex declarata 48 horarum in unum diem civilem bissex- 
tum cohjunctione confusioneque Jurisconsulti plura confi- 
ciunt, ex quibus nonnuUa nos esse hie memoraturos poUiciti 
sumus n. 18. 

Fieri itaque I. ex systemate Kalendarii Romani potest, ut 
duo aBtate differant, et tamen eodem momento majorennes 
fiant. Titius v. g. natus sit 24. Februarii mane, Caius vero 
25. Feb. vespere anni bissextilis : uterque inchoante 24. Fe- 
bruarii anni 25. majorennis erit, licet aetate vix non duobus 
integris diebus naturalibus differant. Nihil quippe interest 
— ^verba sunt leg. 98. /f. de V. S. cit. — sive priore sive paste* 
riore die nntus est. 

II. Quamvis id hiduum pro uno die civili halfeatur, in favo- 
rabilibus tamen aliqua ratione computatio fit temporis inter- 
calaris (2). Exemplum. Titius nascitur 25. Februarii anni 
communis 1855 : quaeritur, quando fiat majorennis ? 

R. Quum 25. annus aetatis incidai in an. bissextilem 1880. 
in quo dies 24. et 25. naturales unum diem civilem efficiunt, 
majorennis erit 24. Februarii inchoante in favorabilibus, in 
odiosis vero 25. Feb. finiente. 

(I) De die inlercalari in aoDo bissoxtili dignum est quod legatur cap. 
Qutjpsivii. \h» de Verb. Signif, (F, 40.), cujus summa Lsec est : Quum fes- 
tum S. Matbiae debeat celebrarii4. Feb. qusBsivit Carnotcnsis Episcopus 
ab Alexandre PP. III., quum anno bUsexlo eo die intercalalio fiat, quo 
die essct jejunandum ? Respondil Ponlifex, die 13. jejunandum esse, non 
Ik. sive VI. Kal. Mart., quia iile dies feslivus est nec propter bissextum 
mulatur, duo enim qunsi pro uno reputantur, De ipso eliam festo cele- 
brando Aiexandrum consuluit Episcopus, quonam videlicet die celebrari' 
duni esset {part, decis.), sexto? an bisscxto? an utroque, quia hi duo 
pro uno computantur et in utroque sistitur iu una eademque litera Ka- 
lendarii? Respondit Papa, sublato onini computationis crroro, posse 
celebrari alterutro ex bis duobus dicbus juxta piam Ecciesis consuetu- 
dinem. 

(3) Jurisconsulti el favorem a jure induUam censent, cui vel jus com<* 
muue, vel beneficium legis particalaris adsistit. 



DE COMPUTO ECCLESIASTICO. 57 

Dixi autem aliqua rafione (emporis bissextilis ratio hahetur; 
quando nimirum sermo est de uno dumtaxat anno seu die 
bissextili. Si enim agatur de multis annis explicite vel im- 
plicite continuis, v. g. de spatiol6, 20, 30, AO, etc., anno- 
nim in se multos annos bissextiles comprehendentium , in- 
terjecti dies intercalares non computantur seu pro momento 
temporis ohservantur. Leg. 98. ff. V, S. Ita contra Franc. 
Pellizarhm in Manuali regularivm tract. 8. c. 2. w. 1 70. P. 
Georg. Gobat op. mor. tract. 8. nn. 546. seqq.^ ubi nostram 
banc thesim pluribus argumentis vide confirmatam ac con- 
trarias Pellizarii rationes disjectas. 

Hujus regulae quotidianus usus est in computandis annis 
requisitis ad professionem religiosam, ad usucapionem, ad 
ordines sacros, ad episcopatum, ad Jubilaeum, h. e. quin- 
quagesimum annum sacerdotii, monachatus, matrimonii 
cum eadem uxore, servitii cum eodem hero. Certe nemo ex 
jubilariis in Xiomputando anno suo quinquagesimo cogitavit 
unquam de numerandis duodecim diebus intercalaribus, qui 
in lapsu quinquaginta annorum intercurrerunt. 

III. Ad Kalendaria civilia quod attinet, notandum hoc 
est : Quum ejusmodi Kalendaria, quae nunc recepta commu- 
niter sunt in societate civili , rejecto more Romano nume- 
rum 28. dierum non retineant, sed post 28. dies naturales 
ulterius numerando adjiciant vicesimum nonum, affirmari 
non sine veri specie potest, in nostris Kaleridariis civilibus 
diem intercalarem jwricZecww h. e. diem, cui favor juris ap- 
plicetur, ut supra, non esse 24. Februarii, sed vero 29. , licet 
Kalendaria ipsa adhuc 24 Feb. intercalarem dicant. Etenim 
ex mente legislatoris dies intercalaris is est, quo differentia 
inter annum communem et bissextum exhibetur ac supple- 
menti instar mensi Februario inseritur. Atqui in Kalendariis 
nostris civilibus differentia ilia non in alium , quam in ulti- 
mum mensis diem rejicitur ; ergo quae quoad usum juridi- 
cum de die 24. et 25. nat. in Kalendano TJ^omaxiQ SakX*^ %\iSiX^ 



58 GOMMEIITARIUS 

ea applicari 28. et 29. feb. in nostris Kalendariis eiyitibus 
debeot Pamiur exemplim. In excuaatione a iauneirU>u3 
etiam aetas de jure civili inspicitur, Quum ergo aetati favoif 
hie sit Indultus leg. maniffisti juris uli. Cod. Qui mlaie {vei 
professione) se exeusant (x. 49 di$^i intercalari3 ultim 
computationezD fieri debere manifestum eat. Licet igitiu: 
natus sit 2% Febraarii anni 1812, nihilominus 28. Feb^ 
an 1882* pro septuagenario habebitur, Haec de forma inser- 
licmis diei intercalaris. 

6^ Alteram JuUani Kalendarii vitium de mhi^$ssiom 
Noviluniorum et Pleniluniorum Gregorius XIII. cq^tigavit 
aanciendo^ ut amoio mmeroaureo de KalendaHo m ejus locum 
substitmreturofclusEpaciantm (1) abAio^sioLil$o^nscript¥s^ 
qui ad eeriam aurei mmeri formam dirtetus efimt^ ut Jiovirr 
lania vera lorn semper reiineant (2). Sed de Epactis pos^ 
eap. V. w», 74, segq.; error praeteriti tempori9 aut^m eawB-* 
datus est diebus 3 de anuo lunari re^ectia, 

Quoniam nimirum numeri aurei in Kalendario Gregoriaiiid;^ 
novilunia aliquot diebus serius indicabwt. quam eyenirent» 
gravis sub Gregorio PP. XIII. exorta est ocwitroYer^a, quot 
dies (num tres, an quatuor ?) pro ilia vice resecandi ex anuQ 
lunari essent? P. Chri&topk. Clavius^ qui omnibuai eongro** 
gationibus de Kalendarii reformatione babitiis interfuerat, 
existimabat , nonnisi tres dies resecandos esse, ejusque sen'- 
tentia praevaluit. Controversiadeinde sub Clemente PP. XL 
denuo invalescente totoque negotio ad novJm exam^ revo- 
cato (3), decretum iterum fuit, nihil esse immutandum. 

(1) Licet vetcres quidam chronologi antiquas Epactas Julianas dixe- 
Tiiit Qa£qu« cum respoctivis numerU aareis per ojnnes aoni menses $uis 
diebus in Kaleodano tribnermtf ab ipeo J^aUndario Julii GiBsaris taipep 
aberant, de qua re vide Clav. Lib, J I. cap, Novi Kalendarii Apologia, 

t*) BuUa eii, §. 10. 

{3) CoBgregatiom eupar b«ec oegotia ^oastiUiUB pr^ficiebfttRr CftrdA- 
nalis Norinus; secrelATiuca Qgehe^i .Bianchini. Comma Qicabaptur cousilia 
cum Cassini, celeberrimo Astfoaomo ia Oalliis, et cum Maraldi, qui 



DE COMPUTO EGCLESIASTICO. 50 

P. Claviom ea ratione niti vidimus n. 52. i. not. , qnod 
opus non esset, ut medii motus per cyclos indicati originem 
computi sm ab aliqno puncto astroBomico ducerent; iiiHao 
quod nec expediret, ne scilicet ad diversitalem meridianorom 
esset attendendum et ex hac ipsa meridianorum discrepantia 
aliquamio evenisset, vti luna aequinoetialis in certis mundi 
partibus incideret in sabbatum, in aliis in docninicum diem, 
et, quod conscqiiens est , Pascha in nownaHis locis integr^ 
hebdomada, qidn et integra lunatione discreparet. Unde me- 
lius visum fuit, ut medii motus cyclorum cum veris motibud 
astrornm non adamussim responderent, sed eos potius non- 
nihil subsequerentur ; et si quando plus minus recede- 
rent — quod in Kalendario perpetuo evitari nequit — ^tamen 
pei-petuo illuc revocarentur. Patris Clavii consilium proba- 
tum postea vel ab ipsa AcademiaRegia Parisiensi fuit. Quum 
enim Fiiiol anno 17S1. exhibuisset librum inscriptum t 
Nouvelle distributim politique du temps ^ ubi dies Paschatis 
per calculum ex tabulis astronomicis dednctura determina- 
batur,laudavitquidem Academiadiligentiam et eruditionem 
auctoris, censuit tamen, subtilitates astronomicas in hoc 
negotio esse nec necessarias nec possibiles, quum astronomi 
nondum exacte convenerint circa veros motus astrorum. 
Gfr. Histoirede V Academie RoyaleSid an. 1731. 

68. Kalendarium sic ordinatum magna gratalatione » 
pJerisque omnibus Europae regibus et principibus receptum 

tunc Ron)8B versabatnr. Ca^^mtceusebat^ Kalendarium Gregorianum nulla 
indiger« re/ormatioDe, scd eolumcnoilo mentem Gregorn exacte esse 
implendam et XIV. lunatn Pasclialem suo in loco, a quo 4 >et co aoa« 
plius dies eo tempore dislabat, reponendam: per emendationem autem 
sub Grejjorio Xlll. factam taulum per 3 dieo lunam Paschalem relroces- 
sisse ad tempus, quo fuoral aetale concilii NicaBol. €f. ejusdem auctoris 
commentarii : De la Correction Gr^gorienne des mois lunaires eccl^siasti- 
ques [Diar, Academ. Reg, Paris, ad an 1701.) et : Des Equations des mois 
lunaires et des ann^es solaires {Dinr, cit. ad an, 1704.) Ast Gongregatlo 
omnibus astronomornm rationibus exaote perpensis iisqii^ ulIq^'c 
comparatis statuit, formam K-alendaru QTQ^on^iiViioii mxi\.^\i^«xG^. 



60 GOMMENTARIUS 

ac in usum deductum fuit, exceptis nonnullis hsBreiicis ac 
schismaticis, qui magis odio Pontificis et religionis, cujus 
ipse caput est, quam quod factum culparent, emendationem 
illani non receperunt. Hinc autem diversus temporis com- 
putus diVersaque Paschatis aliorumque festonim celebratio 
orta ; hinc etiam in actis ab anno 1582. (post 15. Octob.) 
usque ad 1. Martii an. 1700. duo styli, not?ws et veius^ obser- 
vati : itadum Catholici v. g. numerarent 80. Augusti an. 1600, 
Protestantes signabant 20. Aug. styli veteris^qasR varietas sic 
exprimi solebat Augusti vel 20. Aug. styli veteris^ vel per 
literas initiales tantum 20. Ang. sL v. , vel simpliciter 20. 
Aug. s. t\ 

Negotio de toUenda Kalendarii varietate pluries jam in 
comitiisproposito, tandem an. 1699. status protestantici per 
conclusum d. 23. Septemb. (1) Catholicis ita accesserunt, 
ut omissis 11. diebusidem dierum numerus in utroque Ka- 
lendario Gregoriano (Catholicorum) et Juliano (Protestan- 
tium) anno 1700. concurreret, sola respectu Paschatis re- 
manente differentia; Protestantibus enim adhuc fixum man- 
serat, rejectis Epactorum cyclis plenilunium paschale ad 
astronomicas observationes determinandum esse (2) . 

Kalendario Gregoriano ita ex parte a Protestantibus re- 
cepto, iidem 30. Januarii 1723. statuerunt, ut si ipsorum 
ac Judaeorum Pascha in unjim diem incideret, Pascha cum 
Catholicis celebrarent, ne scilicet decretis concilii Nicaeni 
adversarentur. Quod conclusum an. 1744. quo termini 
paschalis difTerentia iterum occurrit, repetierunt. 

Quae omnia quum interim tantum ac pro occurrentibus 
casibus fuissent constituta, tandem anno 1775. Rex Borus- 

(1) CoDClodum exhibet Schmausius Corp, Juris Publici acad, ed, 1745. 
ft. 110. 

(2) Quum obserTatioDGS astronomicse in divcrsis regionibus ob diTer- 
808 ctrcuios meridianos non sint conformes, juxta Conclusum ^ Jan. 
1700. Specula Mathematica Uranoburgica aliis proviucus legem pr^crU 
bere debebat. Schauroth, torn. /. p. 



DE COMPUTO ECCLESIASTICO. 61 

sise voluit, ut in suo regno ac ditionibus Protestantes anno 
1778. non 12. Aprilis (cum Judaeis), sed vero 19. Aprilis 
(cum Catholids) Pascha haberent ; aliis principibus simi- 
liter auctor fuit, ut idem in suis territoriis fieri juberent. 
Quare Protestantes consilio ea de re inter se habito, demum 
anno 1776. concluserunt, se Pascha juxta Kalendarium 
Gregorianumcum Catholicis semper essecelebraturos, sicque 
Concordia circa Kalendarium etiam in Germania fuit resti- 
tuta. 

Schismaticos Graecos quod attinet, iidem promoveri huc- 
usque non potueruiit ad recipiendam correctionem Grego- 
rianam, ne scilicet revereri Pontificis auctoritatem videren- 
tur (1) . Quae jam sit saeculo nostro utriusque Kalendarii 
differentia, omnibus totius anni diebus descriptis atque in- 
ter se coUatis sub finem commentarii docebimus. 

De Kalend. Ecc. cfr. quae habet Xav. Zech: De Cakndario 
Ecdesiastico post Christoph. Clavium : Romani Calendarii 
explicat.^ PauL Gulden, adversus Sethum Calvisium^ Dionys. 
Pelav. : de Doctnna Temporum lib v.; Sacrabosco : de Computo 
Ecdesiastico^ Edmund. Purchot. Institut. Philosoph. torn. ill. 
sect. II. c. 9., Mangold. Philosoph. (om.iih DisseriatY, sect. 
4., Jos. Falck : Christianum Pascha^ Franc. Schuch : Dis- 
quisitio Aslronomica de Correctione Ca endarii. Ingolstad. an. 
1699. 

Rationibus Kalendarii Gregoriani ita declaratis id unum 
restat, ut celebrem illara disputationem breviter attingamus, 
qua computistae catholici restitutam temporum rationem mi- 

(1) Bossiaci per earn, quae Schismatlcorum propria est, crudelitatem, 
Catholicos Imperii Rossiaci adegerant, ut relicta correctione Gregoriana . 
yitiosum KalcDdarium Julianum denuo seqaerentur. Itaque per vim par- 
tim obtrusus iteriim partim repetitis legibus prsescriptus vetus stylus est 
arcbidioBcesi Mohilomensi cseterisque sex dicecesibus suffragaueis Vilrtensi^ 
Samogitiensi seu Felsensif Luceorio-Zylomiriensi^ Camenecensi^ Minscensi 
et Tiraspqliensi. Tantum schismaticos cprum cepit odium, que profecla 
a Sede Apostolica sunt! 



62 GOHMENTABIUS 

racttlorum <:alcuto a ,Dee O. M . cooikmaiam asseruot, <3j)]dr- 
temntibuslic^bderetlci&calumDiamque inauditoe supetBttiHonis 
iaferentUDus. Catli<dicorma ajrgumentum situm 'm 60 est, 
gii0d Deas soiracula, quae perpetuo adhuc in Eoclesia vigeiU^ 
transtulit in dies ansi Gregoriani saltu dierum 12 facto 
Sicque Kalendarii castigationem suffragio suo obaignavit; 
sectariomm injuria contra in eo consistit, quod ecclesiasticos 
scriptores dicunt^SQperstitioni]>usx)cou^08 etsimpUcioruJoa 
mentes per insolentissima, ab ipsis conficta, portenta super- 
stitione imbuere obligareque conatos. Injuriam adversaido- 
rum primuEQ Tefellemus, aa^gumentum catholicorum deinde 
adducto insigniori aliquo exemplo clarius exposituri. 

Ita(|iie njrmiemam miramlorum novitalem quod spectat, 
tantuoi abestfiat in tenenda hac probandi methodo inauditts 
superstitionibus obnoxii scripserint computistae ecclesiasticit 
ut potius luculentam probabilemque Patrum viam secuti 
Ai^guxnenta sua ad certissimas traditionis ecclesiaaticae nor- 
paam expressisse dicendi sunt. Ecclesiastic! scriptores enim 
inde ab imitio exortarum de compute controyei*siarum sibi 
persuasum habebant, leges chronographicas ab Ecclesia 
catholica de Paschatis atque inde caeterorum feslorummobi- 
lium Bupputatione latas, ita in Dei Omnipotentis tutelam esse 
Gollatas, ut eas perfectissima miraculorum sanctione eviden- 
ter confiraiasse censendus sit. Christianae traditionis me- 
(tbodum ex iis anctoribus coUigere imprimis placet, qui 
Jmias baptismales in Paschate aqua divinitus tmpleios tes- 

Quum anno Ch. 417. errore supputationis factum esset, 
ut Pascha non suo legitime die celebraretur in Ecclesia, 
divino sane miraculo compertum esse errorem, Paschasinus 
Episcopxt^Liiyhetwms narrat in-^istola an. 444. ad S. Leonem 
Pi^pam data, quaein editione Migne [PatroL torn. 54. j?. 606.) 
est 3. . inter epistolas S. Leonis. iVon ergo — verba sunt 
Taschasini — nos dies una longius posita terreat, ne eim hane 



DE COMPUTO ECCXESIASTICO. 



63 



viiamiui^ mmr ramus errorem, sicut evenit tempore.., Zosimi^ 
Tunc ^im.., error gravissimus est ortus in tantum^ ut myjsterio 
certOj quod dono Sancii Spirilus minhtraiur^ hose Veritas pro^ 
baretvr,,, Cnjus mysterii rrtiraculum tale est, Qussdam viUssi- 
ma jpossessio, MelUnas uppeUatur^ in monlibus arduis ac silvis 
densi&simis constUula^ illicque perparva aique vili opere con- 
strmia est ecclcsia. In eiijus baptisterio node s crosancta pas" 
chaii^ baptizandi Jvora.^ mm nullus canalis^ nulla sii fistula^ 
nec aqna omnino ^ioina^ fons ex se repletur paucisque qui fue* 
rinty consecratis^ cum deductorium nullum habeatf ut aqua 
venerat ex sese discedit. Tune ergo^ sicut supra diximus^ cum 
apud Occidentales error ortus fuisset^ consuetis iectionibus. 
nocte sancta decursis, cum presbyter secundum morem bapti- 
jsandi ix>ram reqmreret^ usque ad bicem aqm non veniente, non 
conseemti qui bnptizandi fuerant, recesserunt^.^ Evidenti ergo 
miraculo claruit Occidentalium partiim fuisse errorem. 

Huic plane simile descriptum exstat apud Magn^ AureL 
Cassiodorum miraculum. Dum Marciliani fontis virtutes col- 
laudatf, divinum signum hisce exequitur verbis Variar. 
Ivb^ YOi. ^pisiola 3S : Longa sunt illius fontis memoranda de^ 
seribere. Veniamus ad illud singulare munus sanctum que 9nira'* 
cuhm. \Nam cum die sacral as noctis precem baptismatis coeperit 
sacerdos effundere et de ore sancto sermonum pontes emanare^ 
mox in attum unda prosiliens aquas suas mnper meatus solitos 
diriffit^ sed in altitudinem cumulumque transmittii. Erigitnr 
brutum elementum sponte sua et quadam devoiione solemni 
proB^arat se miracutis^ utsanctificatioMajestatispossitostendi. 
Nam quum fons ipse quinque gradus tegat eosque tantum sui 
tranguillitate po^ideat, aiiis duobuscernitur crescere qnos nun-' 
quam prceter illud iempus cognosdtur occwpare. Magnum siu- 
pendumqae miraculum fluenta labentia sic ad humanos sermones 
vel stare^ vel crescere^ ut eis credas audiendi studium minime 
defuisse. {Migne^ Putrol. tom. 69.pag. 765.) 

Similia narrat de fontibus miraculose repleri aoUtva tssccs^ 



64 COMMENTARIUS 

pore paschali .S. Gregorius Turonensis Histor. Franc, turn 
lib. VI. c. 43. {Migne^ Patrol torn. 71 . pag, 409.), turn /eft. x. 
c. 23. c. p. 554.); itemDe G/oria Confessorum c. 69. (/. c. 
p. 878.) ac denique Miraculorum lib, i. Z)tf G/oria martyrum^ 
c. 24. addens ca/?. sequenti, Theodegisilum regem, fraudem 
subesse ratum, diligenter custodes adhibuisse, nihilominus 
fontem baptismalem semper impletum sicque miraculi veri- 
tatem vel ex ipsius regis pervestigatione confirmatam fuisse 
{Migjie, I. c, p. 726.). Adde, quae de fontibus Hispaniae, qui 
in sabbato sancto Paschas ad baptizandum dioinitus sponte 
pleri Solent^ anno 573. non in Hispanorum^ sed in Francorum 
Puscha (1) repletis refert Sigebertus Gemblacensis in Chronic, 
ad an. 573. {Mlgne^ Patrol, torn. 160. page 107.) 

Sed nec caruerunt caeterae orbis partes hisce adeo insignia 
bus editis divina virtute miraculis. Sic illustre portentum de 
fonte 5. Marcellini apud civitatem Ebredunensem in Galliis 
memorat S, AdoViennensis in Martyrologio ad diem 20. April. 
{Migne^ Patrol, torn. 123. pag. 249.) aliaqueduo inOriente, 
in provincia Lyciae, singulis annis baptismi occasione fieri 
solita alfert auctor Prati spiritualise cc. 204. et 205. additque : 
Si quis autem hose ita esse non credit, usque ad Lyciam^ non 
grande iter est^ pergat, el ret Veritas fidem illi faciei. [Migne, 
torn, 7h. p. 237.) 

Aliud miraculi genus, nempe coelestem caeci illumina- 
tionem, coram doctoribus et episcopis Britonum precibus 
S. Augustini factum ad rectam Paschatis celebrationem 
comprobandam babes apud Ven. Bedam : Histof. Ecc. gentis 
Anglorum lib. n. c, 2. {Migne Patrol, torn. 95. pag. 82.) 

Quod ergo calumniandaeKalendariiinstaurationinonraro 
praetenderunt haeretici, catholicos, dum ostenta ac prodigia 

(1) Ex his merito cum Baron, ad an. cit. inferos, omnem de frauds 
suspicioDPm abolitam esse ; si enioi liumaDa arte ea in baptisleriis coo* 
tigissent, ntique eadem ad Hispanorum sententiam comprobandam ac 
comodala fuissent. 



D£ GOMPUTO ECGLESIASTIGO. 65 

a Deo facta agnoscunt ad rectam EcclesisB temporum sup-^ 
putationem confirmandaui, novis insolentibusque super sti- 
tionibus obnoxios degere, tribuendum id esse iaiprobae 
sectarioruiu cupiditati injurise faciendse manifestum est. 

Ad coelestia signa Gregorianuin temporum ordinem obsi- 
gnantia quod pertinet, scriptores ecclesiastici novae corre- 
ctionis divinitus confirmatae prae caeteris testem adhibent 
nobilem ilium cruorem, qui Neapoli quotannis coram vene- 
rando S. Januarii capite liquescens ebuUit die 19. mensis 
Septembris, sed illo qui in Kalendario Gregoriano est 19. 
anticipato nimirum per 10. sen potius per 12. dies mira- 
culp : perinde ac si sanguis in Romanae ildei testimonium 
semel profusus, iterum ac saepius — ut dXiRiccioL Almag. 
nov, prcef. art. i. — pro Romani Pontificis auctoritate fun- 
datur. 

DE QUATIIOR TEMPORIBUS ET TEMPORE FERIATO. 

CAPUT III. 
QUATUOR TEMPORA. 

TEXTus PROCEMir. Quatuor Tempora celebrantur quarta et sexta 
feria ac sabbato post tertiam dominicam Adventus, post primam 
dominicam Quadragesimas, post dDminicam Pentecostes, post festum 
Exaltatlonis sanclae Crucis. 

COBIMEIVXAMCJS. 

64. Tempora anni qaatuor sunt, inquit S. Isidor. EtymoL 
/.V. c. 85 : Fer, mlas^ autumnus et hiems. Haec et curricula 
dicuntur, quia non stant sed currunt. {Migne, t, 82, p. 220.) 

Totus dim annus in cestatem tantum et hiemem divideba- 
tur, quod innuit etiam Ulpianus I. Prcetor. ff. de Itinere 
aciuque private {XLIII, 19.). Postea vero anno in quatuor 
partes diviso, ita distinctaB singula© sunt, ut sole ingrediecitA. 



GO GOMIUNTARIUS 

Arietem incipiat ««r; in Gancro vero atias^ in Libra uutuiti^ 
nus^ ia Gapricorno hiem principium aumait juxia versus t 

Sunt Arie^f Taurus, Gemini tibisidera Verit; 
JRsMem Ctmcer, Leo tfux cum Virgtne complent , 
SooTfuus Autumnum^ dmpUci nam LuM SagiitB, 
Hinc HUmem Pisces, Capricomus, Aquarius addunt, 

Ecclesiastici scriptores principia quatuor temporum anni 
his verslbus declarant : 

Feetum Ciemeniis Biemis mput est orientis, 

Cedit Hiems retro cathedrato Simone Petro; 
Ver fugat Vrbanus, turn Mstalem Symphorianus ; 
id U6i pMi t^tsms Autumni ttmpo*^ preeitsit. 

66. Quatuor mni tempora secundum S. Jsidor. {/. c.) ei 
Ven, Bedam {de Temporum rationecap. 35. Patrol. Migne^ tom^ 
90. pag. 457.),dictasuntacoininuiuoDis/em/><?ram^n^a,quod 
iavicenai sq hutnore^ sicdtate^ calore el frigore temperent. 
Gausa efficiens illius temperanienti est motus solis et aliorum 
corporum coelestium ac stellar urn etiam erraticarum, juxta 
illud Gen. 1 ; Dixit auUwt Deu^: fiant kiminariain firmamento 
coeli^ et dividant diem ac noctem et sint in signa et tempora et 
dies et annos^ h. e. signa temporum, dierum, annorum. 

Singula «nni tempora in tres partes dividuntur; vernnm 
V. g. in ver nomm sive primum^ adultum et prceceps. Nam 
quuni vernum tempus sit trimestre, primus mensis primo 
sive novo veri assignatur, secundus adulto tribuitur, tertius 
prsecipiti sive cadenti. Sic et asstas in suis tribus mensibus 
nova, adulta et prceceps ; item autumnus novtLs, adultus et 
prcBoeps^ et simfliter hiems nova, adulta et prosceps sive ex* 
trmm dicitiir. Ita docet Servius ad illud Virgilii Georg. I : 
Vere m9B gelidm «ams eum montibm humor Uquitur^ et 
Gear§% u : Non alios prima, 

6d. F^r dictum putat Varr0 [Ling^ lat. v^ 2.) a vireo, quod 
post biemem virere incipiunt virgulta atque iu florem cuncta 



D£ COMPUTO ECCLESljlSTIGO. 



67 



eruiApunt; aliam etymologiam tamen ex gr^ ittmiit ad- 
dendo : Nisi quod iones dicunt 

jEstatem Servius JEn. u. ad vers. Propiu^m cetim In- 
cend, volv, , et Varro 1. c. dictam volunt ab mtu^ id est calore, 
quod destas quasi mia e^ exustai calida, arida sit. 

Pro autumno quidam auctumnum substituunt cum Festo 
docentes, vocem derivandam esse a supino auctum verbi 
augeo^ quod eo tempore maxime augeahtur hominum opes 
coactis agrorum fructibus. Autumno enim vindemiae et 
majoris partis frugum coUectio fiL Atque hac ratione intel- 
ligenda sunt quae habet 5. Istdorus L c. : Autumnus^ ait, a 
temjpestate^ h. e. tempestivitate vacatur, quando omnia matu- 
rescunt, 

Hiems^ olim et hiemps, varie deducitur. Varro {Ling, 
lat.l. c.) hiemem ab imbre dictum existimat, quod turn multi 
imbres. Alii ab hio : alii a x^^\^^<i9 ^ pluo, unde 
et per y Scribunt. Hiems autem anni tempus humidum fri- 
gidumque dicitur. 

De quatuor anni temporibus dignus est qui legatur D* 
Ambrosius lib. de Noe et Arca^ c, 23. Tempora sunt^ inquit 
S, Doctor, ywflp aut corrumpunt aut resermnt^ prout ipsa sui 
kabuerini qualitatem, Ideoque annus ex conirariis ducitur: vere^ 
autumno^ osstate^ hieme, sicut harmonia cmtilenw permixtis 
gravtbus et acutis videtur consistere, {Migne^ torn. 14, p. 400.) 

Ex diversis igitur temporibus rerum omnium generatio, 

ortus, frugum maturitas et humani corporis firmitas pro- 

yenit, de qua re Boet, (lib iv. de Consolat. Philos. metro 6.; 

Migne Patr. torn. 63, p. 822) : 

litdem causis vere iepenti 
Spiirat ft9rifer afMuS oioreS : 
JEsias Cererem fervida siccat : 
Remeat pomis gravis Atdumnus : 
Hyemem defluus irrigat imber. 
Hose temperies a/t/, ac proferi 
Quidquid viiam spiral in i)rbe, 
Eadem rapiens condit ei aufert 
Obitu fhifrgeni oHd iHpf«m6» 



68 ' G0UM£NTAB1US 

Gonferantur Ven, Beda de Rations Compitti cap. 9. {Edit. 
Migne^ op torn, \ . pag, 588.), et Raban. Maurus lih,dt Com^ 
puto cap. 34. op. torn. 1 . pag. 687. {Edit. Migae cit.) 

JEJUNIUM QUATUOR TEMPORUM. 

67. Jejunium quatuor temporuin respondet quatuor 
anni partibus, quibus insignes mutationes fieri consueve- 
runt. Olim tribus tantum jejunabatur, ut patet ex can, 
Jejunium 1 . Disf. 76. Prioribus Ecclesiae saeculis tamen addi- 
tum luisse quartum jejunium docent praeter can. Jejunium. 
cit. turn plures alii canones ejusdem distinctionis 76. , turn 
interpretes juris canonici. in tit. 46. lihri m, Decret. de 
Observa time jejuniorum . • 

Ecclesia autem jejunium quatuor temporum triplici de » 
causa maxime ceiebrat ; 1° quia etiam Hebraei quatuor in 
anno jejuniahabebant, quamvis non eisdem onmino tempo- 
ribus, ut testatur S. Hieronymus can. Jejunium 7. cit. dist.; 
2® ut in quatuor temporum partibus jejunia trina pro men- 
sium numero Deo offerentes omnes totius anni actiones et 
eventus nostros a Deo pendere profiteamur, sicut indicat S. 
Leo canone Hujus 6. cit. dist. ; 3^ ut, quia illis tempori- 
bus ordinantur clerici, Deus illis majores conferat gratias, 
quibus obtentis melius Ecclesiae valeant inservire : cujus 
jejunii exemplum sumptum est ab Apostolus Act. 13, 3. 
Haec Schmalzgrueber in tit. 46, x., n. 32. Praeter adductas 
rationes plures aliae afTeruntur a Beletho^ Rat. cap. 134.; 
apud Migne, Pat. torn. 202. p. 138. 

68. Tempus jejunii quatuor temporum his versibus de- 
monstrant : 

VuU Crux, LuciOf cineret, charismata data 
Ut det vofa pia quarta sequent feria. 

h. e. : celebrandum jejunium quatuor temporum feria 



DE COMPUTO EGCLESIASTICO. 69 

VI. post festnm Exaltationis SahetcB Cruets (1), feria iv. 
post fest. S. Lucice^ fer iv. primw hebdomadis Qmdragesimce 
et fer. iv. posi Pentecosten. 

Fiunt autem haec jejunia in feria quarta, quia hac feria 
Judas de traditione Domini eogitavit^ ut habet can. Jejunia 
16. dist. S. d'e Consecrat,, et sexta feria, quia in ea crueifi- 
xus est Salvator {can. Jejunia. cit.); et sabbato,^t/w constat^ 
verba sunt Innocentii PP. I. ep. I. ad Decentium. c^ A. 
relat. in eanone Sabbatho 13. disi. 'i. cit.^ Apostolos biduo 
isto {fer, vi. et Sabbato) in mcerore fuisse et propter metum 
JudoBorum se occuluisse. 

DE TEMPORE FERIATO. 

NliPTI^ QUANDO CELEBRARI NONPOSSINT JUXTA 
DECRETUM CONCILH TRIDENTINI. 

S 

Textus procemii. a doininica prima Adventus usque in diem Epipha- 
piaB, et a feria quarta Cinerum usque in Octavam Paschatis inclusive 
sancta Synodus solemnitates nuptiarum prohibet; in alii^ vero tem- 
poribus nuptias solemniter celebrari pcrmiitit. 

69. Jam a primis Ecclesiae sseculis nuptiarum solemni- 
. tates certis anni temporibus interdictas fuisse canowica statuta 
declarant. Ex concilio videlicet Herdensi^ relate a Gratiano 
in can, Non oportet 10. c. 33. 9. 4., at que ex cap. Capellanus 
h. de Feriis^ edocemur, interdictas solemnes nuptias fuisse 
1® toto illo tempore, quod intercedit inter primam domini- 

(I) Si igitur festum ExaUationis sanetse Grucis incidat in feriam iv. 
(quod iis annis contingere videmus, qui Jiteram b habent domiDicalem), 
ipsa bsBc feria poni non potest pro feria iv. quatuor temporum, qiiia 
prooemiuui quatuor teoapora celebrari jabcV Ut\«^\n . post l^^Vxsssk'^ ^^xk^jsva- 



70 OOIIIIEHTAHIIJS 

cam Adve^tos et Epiphuuim ; 2* a domiaiea SqrtuagCBims 
usque ad Octavam Paschie; a ficrian. Rogationum usque 
ad Octavam PeDtecastes ; IC' prssterea duabus vel tribos 
hebdomadis ante festum Natmtatis S. Joannis Baptiste, de 
qiio postremo tempore feriato Clemens PP. in. dubiom 
solvit in cit. cap. Cupetlanu<^ deFeriis. (n. 9.) 

Jure Trideotino tempn3 feriatum angustioribus terminis 
condusum est ; eo enim nuptiarum solemnitates solum pro- 
hibentur ab Adventu usque ad Epiphaniam et a die Cinerum 
nsque ad Octavam Pascb« inclusive. Permittmitur ergo 
temporibus Rogationum, Ascensionis et Penteoostes et 
etiam Septuagesimae, immo et benedictiones nuptiales dari 
posse sabbato apte domiipieam Adveotus docent Sanchez 
{de Matrim. lib. vii. disput. 7.), et Diana {p. 3. tract. 4, re- 
sol, 202-). 

70. Interdictnmhocecclesiasticum, quo solannes nuptiae 
tempore feriato prohibentur, gravi nititur ratione. 

lis diebus enim, quibus fideles jejunio, divinis olTiciis, 
vigiliis, statlonibus atque Eucharistia^ oommunioni vacar^ 
debent, commeaaatiooibus et aliia l»titi» signis in nuptiis 
intervenientibua operam dare non licet. Optimo consilio igi- 
tur prohibita hisce temporibus est nuptiarum solemnitas, 
quae nunquam non magnae distractionis res esse cognoscitur. 

Solutionem aliarum quaestionum, quae ad tempus feria- 
tum referuntor, petes ex interpretibus juris canonid tum 
in f. Capellanus 4. de ferMs cH., tumiptitulum t6. Hbm. 
Deerei. de Matrtmonio contraeta contra Interdiotum Eeclesies^ 
turn deoiquein Cant. Tridentin. sess. 2A. de Bef. matr. e. \0. 
De ultimo hoc capite legendi imprimis sunt congesti a Bar^ 
bosa in illud C.j Cavar. de Mairinumto ii. p. e. 8 ; Samches^ 
de Matrtmonio lib. vn. 1. c. 



DE GOMFUTO EGGLBSIASTIGO. 



71 



DE CYCLO DECENNOVENNALI AUREI NUMERL 

CAPUT IT. 

Ttrm vMtRmu Cyt)m deeeonovennalte Aurei Nomeri est malolM 
oomen 19 annoriini ab 2. usqoe ad 19 : qua revolutione peraota, 
iterum ad uDitatem reditur. Verbi gratia: Anno 1571« numerua 
cycli decennovennalis, quidicitur Aureus, est 1; anno sequent! 1578. 
est 2, et ita deinceps in sequentibus annis, uno sennper amplius 
usque ad 19 qui Aureus numerus cadet in annum 1595., post quein 
iienim ad UDllatenfi redeundum est, ita vti anno 1396. Aureus nu- 
mem sti rursus 1 , €t anno 4597. sit 2. ete. 

Igitnr ut Aureus ouoierus quolibet anno proposito inveniatur, oompcK 
sita est sequens Tabella Aureorum numerornm^ «ujus usus inoipit 
ab anno correctionis 1582. inclusive, duratque in perpetuum. Ex 
ea enim Aureus numerus cujuslibet anni post annum 1582. repe- 
rietur hoc modo : 

6. 7. a. 9. 40. 14. 42. 43. 44. 
15. 16. 47. 18. 49. 4. 2. 3. 4. 5. 

Anno 458i. tribuatur primus numerus tabellae, qui est 6 ; secundufi 
autem, qui est 7, sequenti anno 4583 , et ita deinceps in infinitum, 
donee ad annum, cujus Aureum numerum quaeris, perveniatur, 
redeundo ad principium tabellse, qnotiescamqne earn percnrreris. 
Nam numerus^ in quern annus propositus cadit, dabit Aurenm nu- 
merum quaesituni. 

COMinBlVTARTCJS. 

CYCLUS LUNAIUS. 

71. Cfjeti lumris appellatione spatium novemdecim anno- 
rum venit, quod inveneruat astronomi ad conoiliwdam sko- 
laris luoarisque cursus congruentiam. 

Vetermn astronomonxm nimiruia in conciliando solis lu- 
naeque cursu perdiu laboravit industria mdaN«^v«i^\3^.- 



72 



GOMMENTARIUS 



tutae sunt annorum periodi, quibus peractis ad idem caput 
quam accuratissune redirent. Quum autem post multas ad 
id excogitatas annorum revolutiones usu ipso vidissent, no- 
vemdecim annis vertentibus horum siderumcursum itacon- 
gruere, ut fere ad idem loci temporisque punctum, in quod 
cum Sole coovenerat, novemdecim annis elapsis, luna rever- 
tatur, Metone^ illustri Atheniensi astronomo, auctore orbem 
seu cyclum 19 annorum statuerunt, eumque ewgaSexacTTipiSat, 
annum maynum Metonis^ postea vero annum Romanumdixe^ 
runt. 

72. Utriusque enneadecaeteridis, Solaris et lunaris, con- 
gruentia haec est : annus Solis Julianus dies continet366, 
horas 6. Unde novemdecim annorum orbis dies coHigit 
6939, horas 18. Lunaris cyclus autem in totum (1) explet 
dies 6939, horas 16, minut. prim. 32, secund. 27. Desunt 
igitur lunari cycio ad Julianum exhauriendum hora 1, min. 
27, secund. 32. Sedambarum enneadecaeteridum discrimen 
propter exiguitatem, qua dissimulatum ac neglectum, qua 
deinde penitus ignoratum fuit, teste Petavio lib. vii. cap. 4. 
de Doctrina Temporum. Igitur simpliciterstatutum, absolute 
19 annorum intervallo, Lunam semper redire ad eumdem 
anni Solaris diem. Paschalis methodi conditores hunc cyclum 
in Kalendariis suis hac ratione descripserunt. Initio a quo- 
cunque anno facto observarunt, quosnam in januarii, fe- 

(l) MoDses lonares ci^iles alterDis 29 et 30 diebus evoluti ciTilem lu- 
narem confidant annum dierum 8a4. li per 19 ducli dies coUigant 6720. 
His accedont bissextiles dies ut minimum 4, interdum vero 5; nam 
Juliana enneadecaeieris quadriennia quataor et tres insuper annos 
continet ; quare cyclus lunaris 19 annorum cilra embolismos diebus 
constat 6730, si bissextiles annos .Tuliauos tantummodo 4 comprebendat, 
aut uno amplius, si 5 bissextiles babeat. Desunt igitur lunari cycIo 19 
annorum ad exbauriendum Julianum (compositum, ut diximus, ex diebus 
6939 et boris 18) dies $>altem 209. Ex bis menses fiunt 7, quorum primi 
sex triceoarii plenique sunt ; unus cavus dierum 29 (supra n. 15.}. 
Ann! lunares communes 19 menses bab.ent 228, quibus adjunct! 7 sum- 
mam 285 mensiam seu 6939 dierum componunt. Petav, de Doctr. temp . 
lib. VII. c. 4. 



DE COMPUTO ECCLESIA8TIC0. 73 

bruarii, martii ac cdeterorum mensium dies Neomenia qua- 
draret. Quibns diebus contingeret, ad eos unitatem adscrip* 
serunt, utputa 23. januarii, 24. februarii, 23. martii, et ita 
in reliquis. Anno sequente Neomenias animadverterunt in 
i% januarii, 10. februarii, 12. martii transitum fecisse ; ad 
eos dies num. 2. adnotarunt. Idem et annis sequentibus 
fecerunt (1). Unde totis 19 annis numeri 19 varus per om- 
nes menses diebus adjuncti sunt, quibus evolutis Luna 
idem ad principium rediit, ac deinceps in eosdem dies Neo- 
menias concurrerunt : propterea 19 numeri ex illorum opi- 
nione pefpetuo etconstanter iunares Neomenias indicabant. 
Haec Petav. 1. c* post Durand, Ration, lib. viii. c. 11. 

73. Hunc numerum 19 ut ingeniose excogitatum in anno 
Juliano aureis Uteris notarunt, unde aurei numeri et cycli 
novemdecennalis et Paschatis nonieo meruit, quoniam verum 
Paschatis ceiebrandi diem indicare videbatur. 

Quemadmodum Solaris, ita et lunaris cycli principium ex 
humane arbitrio, non ex sideris naturalis revolutione pen- 
det. Convenit autem inter chronographos, ut primus annus 
hujus enneadecaeteridis lunaris in anno illo defigeretur, 
qui proxime christianam aecam antecessit. Quare si annis 
Christi unitatem addideris et summam per 19 diviseris, si 
quid residuum fuerit, id numerum aureum, h. e. currentem 
lunaB cyclum dabit; si nihil fuerit residuum, annus cycli lu- 
naris erit 19. juxta distichon : 

Unum addes annis Domini summamque novenis 
Et denis tribues : Numerus tibi ut aureus adsit. 

Quod jam pridem ita docuerat Durand. lib, viii. cap. 9 : 

Annis adde (jlovo; Domini partire per unde- 
Viginti : Luna cyctus et inde patet. 

(1 ) Numeros aureo3 per omnes anni menses distributos exbibet tabuU 
(yiam descriptioni Kalendarii Ecclesiaslicl sv\Vi\>aLU%v(xraA v^\t^« 



7 A GOMMeinuiK;^ 

Qwm numeri aurei incipftant ab uoitate* atque ^rdine 
oaturali progrediantur usque ad 19 ac d^iode ad unitatem 
redeatur, mantfestum eat, numeroaureouniaa airni inyento 
inveniri facile posae numerum aureumanni proxime aequen-* 
tis. Sicut reperitur numerus aureus correapoudensaere vul-- 
garis, ita reperiri quoque potest numerus aureus aunorum 
ante Cbristum, ascendendo ad anuumjlSO. a. Ch;, quo 
Meton enneadecaeter idem publicavil. Nimirum ab anno pro^ 
posito demitur 1. Quod reliquum est per 19 dividitur ac 
residuum — quoto neglecto — numei*um aureum indicabit. 
Itaque invmes numerum aureum dlcti anni A39. fuisse 1» 
h. e. primum annum primi cycli. 



DE EPACTIS ET NOVILUNIIS. 

CAPUT V. 

TEXTua PRO(B»Ti. Bpftda nihil aliod est, quam numerus dierum, quibaa 
aBous Solaris commuois dierum 365 aanum coromunem litnareia 
dierum 354 superat : ita ut Epacta primi anni sit 1 1 , eum hoc numero 
annus solans communis lunarem annum communem excedat^ alque 
adeo sequenti anno Novilunia contingant II diebus prlus quam anno 
primo. Ex quo fit^ Epactam secundi anni esse S2, cum eo anno 
pursum annus solans iunarero annum superet II diebus, qui additi 
ad II dies primi anni efficiunt 22, ac proinde, finito hocanna^ 
Novilunia contingere 22 diebus prius, quam primo anna : Epactana 
autem tertii anni esse 3, quia si fursusll dies ad 22 adjiciantur, effi- 
cietur numerus ZZ, a quo si rejiciantur 30 dies» qui unam Innatio- 
nem embolismalem constituunt, relinqnentur 3 atque ita deinceps. 
Progrediuntur enim Epactae omnes per continuum augmentum 11 
dierum, at\|eetis tamen 30 qnaado rejici possirat. Solum qaando 
perventum erit ad ultimam Epactam Aureonumero 19 respondentem, 
quae est 29^ adduntur 12 ut abjectis 30, ex eompasitonum. 41, 
habeatur rursus Epacta 11, ut in principto. Quod ideo fit, ut ultima, 
lunatio embolismica, currente Aureo numero 19 sit tantum 29 die- 
rum. Sienim 30 dies eontiaeret) ut aUs sex lunationes embolisoaicaa, 
non redireat Novilunia post 19 annos solares ad eosdem dies, sed 



DE COMFUTO WJDiWUSTICO. 



75 



versus calcem mensium prolaberentMr, contingerentque uno die tar- 
dius quam ante 19 annos. De qua re plura invenies in libro novaB 
rationis restituendi Kalendarii Remani. Sunt autem novemdecim 
Epac(aet» quot ^ Aurei oucoeri respoodetonique ipsisAureia numeris 
ante Kalendarii correctiooem eo mode, quo in liac tabella dispo$it» 
sunt : 



Tabelk Epaolarum respondentium Aureis nnnieris ante Kalendarii 
correctionem. 



hm. Num. 


1* 3. 


3. 4. St. ^ 


7. 


8. 


9. 




li. xxij. 


iy, xiv. XXV. ifj. 


5KVij, 


xxvii|, 


ix. 


10. 11. 


12. 13. 


14: 15. 16. 


n. 


18. 


19. 


XX. i. 


xij, xxiij. 


iv. XV. xxvj. 


vij. 


xviij. 


xxix. 



Quia vero cyc)u$ decennovennalis Aurei nunMrt imperfectiis est, tvtm 
, Ne>vilunia post 19 vonos sotares non proeise ad endem ioea rcdcant^ 
ut. dictum €s^ ioipertectus eliam erit hie cyclus 19 Epactarum. 
Quaoiobreni ita eniendatus est, ut in posterum loco Aurei nuraeri et 
dlctarum 19 Epactarum, utamur 30 numeris Epactallbus ab 1 us- 
que ad 30 ordlne progredientihus, qnamvis ultima Epaota, sive quae 
erdine est trigesima, notata numero non sit, sed signo hoc *; propte- 
reaquod nulla Epicta esse possit 30. Variis autem temporibus ex his 
30 Epactia respondent decern et novem Aureis nqmeris variso decern 
et novem Epact^^ prout Solaris anni ac lunaris »quatio exposei( : 
quag quidem decern et novem Epactas progrediualur^ ut Qlim» per 
eumdem numerum 11, adduntorque semper 12 illi Epactae^ quae 
respondet Aureo pumero 19 uihabeatur sequens Epacta respondens 
Aureo numero 1^ ob ralionem pauIo ante dictam. Id quod aequens ta* 
bella per$picuum faciei^ qiw3 continet Aureos numeros et Epactas inter 
se respondentes abanno eorreet. 1582 ^post detraettonem iO drerum^ 
usque ad annum 17QQ. exclusive. Quamvis autem vulgares Epactae 
mutentur in Martio, reipsa tamen in principio anni mutandae sunt, 
una cum Aureo numere, in cujus locum hae noslrae Epactae sac- 
oedunt. 



76 GOMMENTARIUS 

COMMBIVXAMCTS. 

EPAGTjE. 

74. Epactm^ 2ic«xTa\ab I-k^^v*, invehendo^ indueendo^ adji- 
ciendo, dictae sunt apud astronomos et computistas undecim ^ 
intercalares dies, quibus solans annus comniunis dierum 
366 superat annum lunarem coromunem dierum 35A. 

Epactas fsidorus {Etymolog. lib. vi. c. 17. n. 29.) cumPapia 
aliisque Latinis deiinit adjecliones annuas lunares, quae per 
' undenariufn numerum usque ad tricenarium in se revolvun- 
tur ; quas ideo ^gyptii, ut ipse ait, adjiciunt, ut lunaris 
emensio rationi Solis aequetur, unde et adjecliones vocantur. 

75. Epactarum nomine igitur excessus anni Solaris supra 
lunarem intelligitur. Undecim esse hos dies supra diximus, 
ex quibus per plures annos superadditis conficiuntur 
menses intercalares continentes dies 30, eo modo, quem 
supra in declaratione anni lunaris descripsimus n. 15. 
Quum itaque epacta prima sit 11, secunda 22, tertia 3, 
quarta lA , quinta 25 , et sic deinceps per novemdecim 
annos cycli lunaris, quos numerus Aureus designat, patet, no- 
vemdecim epactas in tqto cyclo lunari ante Kalendarii correc- 
tionem hoc ordine decurrere ac numeris aureis respondere. 



Aor. Nam, 


Ep«cl». 


Aur. Num. 


Epacto. 


1 


11 


11 


1 


2 


22 


12 


12 


3 


3 


13 


23 


4 


14 


14 


1 4 


& 


25 


15 


15 


6 


6 


16 


2(5 


7 1 


17 


17 


7 


8 


28 


18 


18 






19 


29 


10 


20 





DE COMPUTO ECCLESIASTICO. 77 

Quum autem propter cursum lunae non exacte compu- 
tatum (n. 72.) noviluDia et plenilunia post 19 annorum 
spatium non accurate redeant ad suam priorem se- 
dem (1), ideo inventus recens est ab Aloysio lAlio^ Romano 
medico et astronomo, cyclus triginta epactarum ( Tetrac<h 
sieterida vocant), qui in locum aurei numeri Kalendario 
appositus ad certam Aurei numeri normam directus est, 
methodo Liliana tamen per P. Clavium paulo immutata, 
quod pluribus continenter capitibus declarat Petavius de 
Doctrim Temp, lib. v. , ubi Tetracosieterida Lilianam uni- 
versamqueKalendarii correctionem per Gregorium PP. XIII. 
factam aScaligeri, Galvisii aliorumque haereticorum calum- 
niis strenue • vindicat. Inventi igitur sunt triginta nvmeri 
epactalesy qui retrogrado ordine singulis anni diebus in Ka- 
lendario, in latere extrinseco, juxta literas feriales apponi 
solent. Numerus quidem tricesimus non exprimitur, sed 
ejus loco asteriscus *, ut consideranti patet. 

Quod Epactarum artificium ut rite intelligas, paucis haec 
accipe : 

Si novilunia post singulos cyclos lunares in idem tempo- 
ris punctum inciderent, noveradecim Epactae sufficerent: 
tot videlicet, quot sunt anni cycli, quae in Kalendario po- 
sita juxta dies in quos incidunt novilunia, constanter per 
decursum saeculorum eadem novilunia signarent; seupotius 
Epactis omnino opus non esset, sed numeris aureis imme* 
diate indicari possent. Verum ex dictis n. 72. manifestum 
est, rem non ita se habere, sed vero novilunia sosculorum 
serie omnes totius anni dies percurrere. 

Hlnc in Kalendario Gregoriano singulis anni diebus suae 
adscriptae sunt Epactae, licet non omnes singulis mculis novi- 
lunia si^new^Quaenam vero hoc vel altero saeculo Epactarum 

(I) Post 19 aonos enim novilunia eodem quidem die, sed hor. I et 
mio< 38 circiler priu£> redeunt. Cfr. n. It, 



78 GOMMKNTABiaS 

aeries assuvienda aiU uMticant litiffaB Mices^ cpiarum u6tim 
m Appendite docebimuft. 

Quooiam novas epacUe, qu» ordine retrogrado juxta ain-^ 
gutos moi dits poauntiir, aunt numero 30« m&mts lmiar«s 
tamen hob semper condiant 30 diebus, aed altdrnia 
yicibus 30 et 29 (i) , oportuU alt^rius meoaibuSy nempe 
fd)riiario» aprilit jiioio etc* dwa$ ipactas xxt ei x^t ni 
vmm diem conjioere, prout videf« eat in ipsN> Kafendaria et 
multia declarat Petav* lib. v. d4 Dottrina Temp. 

Quando Humerus aureus msgor est quam 11, et anoi 
e^acta eurrit xxr, tunc iu Kaiendario mmerus arabicut 25 
$iovitunia de^ifnaU Hoc vero ideo fit, ne ndvilunia intra 
eumdem cyclum 19 aniiorum ad eumdem dieia r^ 
ideant. 

Numerus 19 positus juxta 31 . decembris et epaetam xx^ 
nou inservit nisi pro anno cujus epaeta etnumerus aureus 
est XIX. Tunc eniiu duo noviluniababenturmense decembri^ 
neniipe ^ et 31« 

Quum primo anno cycli lunaris novilunium in diem 1« 
januarii intidat ac proinde initio anni solaria nttllaa aint 
epaoiaei bic epactctf um defectus etiam per sigaum * sive 
asterisGuin exprimitur, licet alias in praasenU materia pro 
XXX sumatur. 

76. Epactas respondwtea numeris aureis ab idibus octo>^ 
bris anni correctionis 1582. usque ad aonum 1700. ipsum 
pnmmlum Breviarii deacribit; qtisenam vero currente hoc 
saeculo xix. aui^eis numeris tribuaQ4ur« ex subjecto diagram* 
mate disces. 



(1) Cfr. &. Cf. III. 



DE COMPUTO ECCtBftlASTICO. 79 





MDMKRI AURBI ET EPACTiB 


SJ&GULO 


XIX • 




1 Ann. ere vulgaris. 


Num. 




1801. 1820. 1880. 


loOO. 


lo77. 


loyo. 


16 


15 


1802. 


lo21. 1840. 


looy. 


lo/o. 


lo9/. 


17 


1 26 


loOo. 


1822. 1841. 


A DAA 


lo/V. 


lovo. 


18 


1 7 


1804. 


1829. 1842. 


loOl. 


looU. 


lo9v. 


1 19 


1 


1806. 


1824. 1843. 


looz. 


lool. 




1 1 




1806. 


1826. 184&. 


looo. 


18o2. 








1807. 


1826. 1846. 


1864. 


1883. 




1 ^ 


1 22 1 


1808. 


1827. 1846. 


1866. 


1884. 




4 




1809. 


1828. 1847. 


1866." 


1886. 




1 ^ 


14 1 


1810. 


1829. 1848. 


1867. 


1886. 




1 * 


[ 25 


1811. 


1880. 1849. 


1868, 


1887. 




7 


1 ® 


1812. 


1881. 1860. 


1869. 


1888. 




1 ^ 


1 


1818. 


1882. 1861. 


1870. 


1889. 




1 ^ 


1 28 


181A. 


1838. 1852. 


1871. 


1890. 




1 10 


1 ® 


1815. 


1884. 1858. 


1872. 


1891. 




1 11- 


1 20 


1816. 1885, 1854. 1878. 1892. 




1 12 


1 * 


1817. 


1886. 1866. 


1874. 


1893. 




1 13 


|~12~ 


1818. 


1887. 1866. 


1876. 


1894. 




1 14 




1819. 


1888. 1867. 


1876. 


1895. 




1 15 





Haec de correctione epactarum seu potius de propagaiione 
numeri aurei in 30 epactas dicta sufficiant (1). 



(1) Licet cyclus epactarum triginta numeros conlineat, non utimur 
timoD onHiibat ttigiata eodaoi tempord ; sed ttniciai deeem et fioirem 
adhibemus. quot xumirum sunt aurei oumeri^ per quot hujuamodi tri- 
ginta Diimeri epactales aequantur progrediunturque. Itaque inde ab anno 
mo. kicftasive usque ad flnem aiani iee9.« utfmur epacti» 11, 2t, 3, it, 
ete. ; ab anno 1900. autem ueque 4d an. 9490. in epactarum ejrclo pro* 
gredientes adhibebunt epactas quae ordine sequuntur, nimirum 10^ 
2, 18, etc. etc. Ab anno 3t00. usque ad an. tiOO. epact» erunt 
to, 1, 38, etcfleterffi, quae per conttnuam additionem numeri* 11 ad 
prsBcedentem epactam eadem semper ratione progrediuntur. Cfr» Hu- 
brica martyroL Rom. et usus Hterarum Indicum in ca^vl^ 



80 COMMENTARIUS 

77. Quod ad usum epactaruiu pertinet, absque his^ inquit 
S. Isidorus (/. c, n. 31.), non invenies lunam quota sii 
in quolihei anno et mense et die* Id quemadmodum sit 
intelligendum, operae pretium est breviter exponere. Pro 
dignoscendis igitur ex epacta lunae diebus, addendi ipsi 
sunt tot dies, quotas fuerit mensium numerus, non a janua- 
rio, sed a martio inclusive numeratus. (5. hid. 1. c). 

Per banc additionem obtinetur epacta^ seu aetas lunas 
pro primo die illius mensis, in quo lunae dies quasritur. 
Si deinde coUectae huic summae etiam numerus dieruiL 
mensis adjiciatur, totalis summa aetatem lunas pro tali die 
indicabit, dummodo dicta summa tricenarium numerum 
non superet; tunc enim luna non erit nisi tot dierum 
quot dies abjectis 30 ex ilia summa supersunt. Si v. g. in-* 
venire velis aetatem lunaB pro primo die augusti hujus anni 
1863. , sumes epactam 11, quae juxta diagramma propositum 
anno currenti competit. Epactas 11 addes numerum men- 
sium a martio inclusive numeratum, h. e. 6: in coUecta 
summa 17 habebis diem lunae pro primo die mensis augusti. 
Si deinde dignoscere velis aetatem lunae pro festo Assump- 
tionis B. M. V. seu pro 16. ejusdem mensis augusti, summae 
17 ex priori additione jam obtentae addes simul numerum 
dierum seu 15, et detractis 30 ex summa 32, quae ex ultima 
additione exurgit, supererunt 2, qui diem lunae pro 15. au- 
gusti indicabunt. Haec regula tamen lunae aetatem non nisi 
praeter propter indicat et quidem semper diem completum. 
Vide quae habet Petav, lib vi. c. 26. de Doctrina iempor. 

Sed et alius est numerorum epactalium usus quoad Pas- 
chatis atque inde reliquorum etiam mobilium festorum cele • 
brationem ; per introductum novum epactarum numerum 
enim lunationes iis locis affixae detinentur, ut satisfieri 
priscae Ecclesiae canonibus possit; qua dere postea. 



DE GOMPUTO ECGLESIASTIGO. 



81 



DE CYCLO SOLARI ET UTERIS DOMINIC ALIBUS. 

CAPUT VI, 



TKXTU3 PROGBMii. Tabella LUerarum Dominicalium ab Idibus Odobrii 
anni correetionis 15821. {detradis prim 10 diebu$) mqtie ad annum 
1700. inclusive . 



c 


b 


A 
g 


f 


e 1 d 


SI' 


g 


f 


e 

d 


c 


b 


A 


g 
f 


e j d 


c 




d 

c 


b 


A 


« 1 e 


d 



Usus hujus tabellas hie est. Anno correetionis 1582, post Idus octo- 
bris (detractis prius 10 diebus) Iribuatur litera c primae cellulao et 
sequent! anno 1583. litera b secundaa/ et anno 1584. dentur literae 
a g teniae cellute, et sic deinceps aliis annis ordine alias cellulae tri- 
buantur, donee ad annum propositum perventum sit, redeundo ad 
principlum tabellaa^ quotiescumque earn percurreris. Nam cellula in 
quam annus propositus cadit, dummodo minor sitquam annus 1 700. , 
dabit Literam Dominicalem propositi anni : quae si unica occurrerit 
annus erit communis : si vero duplex, Bissextilis ; et tunc' superior 
litera Dominicam diem ostendet in Kalendario uque ad festum 
sancti Hathiae Apostoli ; inferior autem ab hoc festo usque ad finem 
anni. Exempli gratia : Sit invenienda Litera Dominicalisanno 1587. 
Numera ab auno 1582., quern tribue primae literae c, usque ad an- 
num 1587.^ ti[;ibuendo singulis cellulis singulos annus (computando 
geminas literas quascunque, superiorem et inferiorem, pro una eel- 
lula) cadetque annus 1587. in literam d, quae sextum locum in tabella 
occupat. Est ergo toto eo anno Litera Dominicalis d, annusque com- 
munis est, quum litera simplex occurrat. Rursus sit investiganda 
Litera Dominicalis anno 1616.; numera ab anno 1582.^ ut dictum 
est^ usque ad annum 1616., redeundo ad principium tabellae/ 
postquam eam percurreris, perveniesque ad duas hasce literas c b; 
septimo loco positas. Est ergo annus ille Bissextilis, quum duplex 
litera occurrat, superiorque litera c Doroinicam diem indicabit a 

. principio anni illius iisque ad festum saoeti Malhiae, inferioir autem 
6 in reliqua parte anni. 



GOmCEllTAHIUS 



LITERiB DOMINIGALES. 

78. Si anni dies numerum septenarium efficerent atque 
annus dividi in hebdomadas 52 ita posset, ut unus dies 
(in annis communibus) vel biduom (in bissextilibus) non 
superaret, dies Dominicus necessario eadem semper litera 
designaretur (sup. n. A7.) ; nunc vero superfluus ille dies lite- 
farum dierumque ordinem in sequentis anni capite pertur- 
bat. Ita fit, ut, si primus dies januarii, quern litera A nota- 
tum yidemus, in diem Dominicum incidat, etiam ultimus 
anni dies, cui eadem haec litera A affixa est, dies Dominicus 
sit, ac proinde sequenti anno, qui initium a feria u sumit, 
litera A non jam diem Dominicum, ut anno proxime elapso, 
sed vero ieriam lu designet et littera g futura sit litera 
dominicalis per totum hunc annum secundum, litera f per 
tertium et sic porro, ita ut ordine retrogrado post septem 
annos dies Dominicus regrederetur ad primam literam A, 
nisi cyclus iste per annos bissextiles, singulis quadrienniis 
recurrentes, interrumperetur ac literarum ordo per inser- 
tum diem denuo perturbaretur. 

Annus bissextus enim quimi hd)domadas 52 biduum 
excurrat, binis Uteris ordinem feriarum, h. e. dierum heb- 
domacUs promovet. Si enim a die Dominico incepit, finietur 
feria ii., et primus dies anni sequentis cadet in feriam ai., 
qui quum literam A semper afiixam retineat, efficiet, ut li- 
tera Dominicalis anni proxime elapsi jam migret in feriam 
lu. et Dominicalis litera hoc altero annp sit f. 

79. Ex eadem ratione anno bisseztp du» sunt literae 
dominicales, prior qiiidem a Kalendis januara ad diem 35. 
februarii, Divo Mathias sacrum, altera ab eodem festo ad 



DE COMPUTO ECCLESIASTICO. 83 

anni finem ; litera enim quas ab initio anni usque ad festum 
S. Mathiae in diem DomioiAum incidebat, deinceps a 26. 
februarii in feriam ii. cadit et dies Dominicus jam praece- 
denti litera notatur. ^ 

Propiter banc interri^ptionem igitiir dies Dominicus .uon 
singulis septenniis redit ad literam A, sed potius rerluirun- 
tur septem quadriennia seu octo et viginti anni, post quos 
dies Dominicus iterum iacidit in primum diem januarii et 
dominicalis litera erit A, et haec annorum 28 revolutio 
cydtis Solaris vocatur. 

80, Literas dominicales, quibus primi died mensium 
notantur, hisce versiculisperdocemur : 

Alia domai Dominm, graiisque beabit egenos. 
QraHa Christieola feret Qur^a (jlona fiM 

Horum versiOim duodecim verba duodecim mensibus ex 
ordine respondent, nempe Alia januario, Domat februario^ 
Dominus martio, et sic de reliquis, et litera initialis primi 
vocabuli seu A est litera kalendarum januarii, d litera 
kalendarum februarii, et ita porro. Unde primp diei mensis 
januarii competit litera dominicalis A; prime diei februarii 
litera dominicalis d; prime diei martii item d : primo 
diei aprilis litera dominicalis ^, et sic de aliis juxta 
ordinem suum« Gognito autem primo die alicujus mensis^ 
quotus iiimirum in hebdomade ille sit, patet, qusenam 
litera dominicalis ilU anno respondeat. Mains v. g. hoc 
anno 1864. a die dominico incipit, unde literam 6 tan«- 
quam literam dominicalem hujus anni videmus notatam in 
Kalendariis. Item primus dies mensds augusU, qui designatur 
litera e, hoc anno incidit in feriam ; secundus dies nota*- 
tus litera d^ in feriam m; tertius, not. lit.^, in feriam iv, 
etc. ; hinc dies Septimus, seu dies dominicus litera b note* 
tur neeesse eat. Hao ratione ergo etiam sme tabella inve- 
niri literaB donoinicales possunt. 



GOMMENTARIUS 



GYGLUS SOLARIS. 

J 11. , 

81. Cyclus solisy quern annorum 28 systema esse diximus, 
non dicitur Solaris^ quod motum solis aliquem spedalem 
designet, sed quod ejus ope literarum dominicalium ordi- 
iiem cognoscamus ; dies dominicus enim, quern litera do- 
minicalis notat, olim dies Solis appellabatur. Eum chro- 
Dographi, quiliteras ad designandos liebdomadis diesadhi- 
beri solitas respiciunt, definire solent literarum dominica- 
lium revolutionem per quadriennia Juliana septem. 

82. Gyclum solarem communiter ab anno bissextili ordi- 
nuntur primoque anno literas g f assignant. Ita fit, ut toto 
cyclo solis liters hoc ordine decurrant. 





CYCtUS 


SOLARIS^ 




Anoi. 


Uler«. 


Anni, 


Liters. 


1. 


gf 


16. 


C 


2. 


e 


16. 1 


b 


3. 


d 


17. 


I A g 


4. 


c 


18. 


f 


8. 


b A 


19. 


e 


6- 


g 


20. 


d 


7. 


f 


21. 


1 c b 


8. 


e 


22. 


A 


9. 


d c 


23. 


g 


10. 


1 b 


24. 


f 


11. 


A 


25. 


e d 


12. 


g 


26. 




13. 


fe 


27. 


1 b , 


14. 


d 


28. 


1 A 



DE GOMPUTO EGGLESIASTIGO. 86 

Ad invehiendam quotus in annum quemcunque datum 
cydi Solaris annus incidat, sciendum est, annum primum 
serae communis incurrisse in decimum annum cycli solsiris 
ac proinde primo anno Christi cyclum solis 10. respondere. 
Si ergo annis Christi addas 9, et coUectam summam divi- 
das per 2^, invenies numerum cycli Solaris, quo annus 
propositus notatur : scilicet, si quid residuum fuerit, id deno- 
tabit, quotus in eo cyclo solari sit annus iste; si nihil 
fuerit superfluum, annus iile erit vicesimus octavus cycli ; 
quam regulam vel hoc distycho tradunt : . 

Junge annis Domini ter temos^ perque viginti 
Octo seca summam : Cyclus solans habetur, 

Vel hoc alio in eamdem sententiam conscripto proponunt : 

Annis adde novem Domini, partire per Octo 
Viginti y cyclus sic ttbi notus erit, 

Exemplo sit hie annus 1863. Addo 9 et coUectam sum- 
mam 1872 divide per 28. Erunt- in quotiente cycli integri 66 
et residui erunt 24. Huic igitur anno cyclus Solaris est 24, 
cui ante correctionem Kalendarii Juliani e regione semper 
respondebat in tabulis litera dominicalis f. Jamvero tradita 
regula inveniendi cyclum solis singulis annis respondentem 
usum suum etiamnum obtinet, quia per correctionem Ka- 
lendarii nihil immutatum est circa cyclum solarem, sed 
tantummodo circa literas dominicales cyclo in laterculis e 
regione respondentes. Id vero quomodo factum sit, accipe. 
Usque ad 4. octobrisanni correctionis 1582,, unicum erat 
Kalendarium, nempe Julianum, nam usus Kalendarii Grego- 
riani non incepit nisi sequenti die. Eo anno litera domini- 
calis erat g ac proinde 80 septembris dies dominicus. Quarta 
octobris incidebat in feriam v. ; sequens dies erat feria vi. 
in utroque Kalendario, quia dies hebdomadae nunquam 
fuerunt interrupti, sed non erat idem di<^^m'e«v«^^\\xN.'^^ 



86 GQHMENTARIUS 

JuUatK) «ral 64 octobrisi in Gfegoriaoo ob 10 cfi^ ex- 
emptOs. Bidao post feriam n. erat diei^ dominicus in utro* 
qftie K$leiidariO| sed in Jullano incidit in 7. ootobM juxta 
qwM diem invenitur litera quae proinde dominicalis 
r^njiansit^ ut erat ; in Gregoriaao autem incidit in 17., cui 
adscripta est litera quae proinde dominicalis evasit in 
Kalend; r^ormato, prout ipse Gregorius. PP. XIII. statnit 
itk dU Bulla Correctionis^ de qua diximus n. 60. Jam.vero 
ista differentia 10 ^ierum seu literarum perpetuo constand 
non permansit. Quum enim Gregorius voluisset, ut anni 
1700, 1800. et 1900. , bissextiles non essent,iisdem duaelite- 
rae dominicales non fuerunt imputatae, ut centesimis annis 
antea (etiamanno 1600. non excepto) semper factum fuerat. 
Hinc annum 1700. notatum videmus litera c, non autem 
Uteris c 6, et.^num 1800, litera non autem lite- 
lised. 

Patet ergo, differentiam, quae anno correctionis erat 10 
dierum seu literarum, an. ,1700. evasisse 11 dierum, a. 
ISOOi jam factam esse 12 : ab anno 1900. usque ad an. 
2100. futtiram 13, aban. 2200. autem 14, et sic porro. 

Ex his autem satisfieri facile potest quassito, qmmodo 
nimirum eos litera dofnMcali Kalendarii Juliani erui possit 
litera dominicalis Kalendarii Gregoriani. 
, Animadvertendum ergo ante omnia est, non esse utrius- 
que Kalendarii eamdem literam dominicalem, nisi per acci^ 
dens^ h.e. , quando differentia inter dies mensis erit exacte di- 
vfsibiHs per 7. Quamvis enim easdem literas iisdem diebus 
mensium in utroque Kalendario sint adscriptae, non tamen 
est eodem die naturali in utroque Kalendario idem dies 
mensis ; unde fieri nequit, ut in utroque eademi litera domi-* 
mcalis habeatur, nisi quando differentia inter dies mensis. 
erit di'^sibilis per 7, quia post 7 quosque dies eadem litera 
recurrit. 

Animadvert^dum deinde est, septem illas literas, quae 



DE COMTOTO ECCLE8USTIC0. 87 j 

onmibtis tofiusanhi cBtebrts ordme directb tribmmtttr, wdine 
retrogrado fieri dominicales. 

Quibus positis, Hteram dominicalem Kalendarii^ Grego- 
riani ex data litera dominicali Kalendarii Juliani isrues hoc 
mode : Y. g. an. 1863. Cyclus solans est 24., cui litera f 
tanquaxn dominicalis respondet. Quum Kal. Julianum 12 
diebus a correcto Gregoriano difFerat, a litera / exclusive 
computa 12 literas ordine directo, et incides in literam 
quae reipsa est litera dominicalis anni 1863. in Kalendario 
Gregoriano. Ratione inversa literam dominicalem Kalenda- 
rii Juliani invenies ex data litera dominicali novi Kalen- 
darii. 

Unde ab anno 1700. usque ad 1800. exclusive addes 11 
dies vel literas; ab an. 1800. usque ad 1900. excl. 12., et 
sic porro. Quando autem differentia erit 14, 21, 28 sive 
quivis alius numerus exacte per 7 divisibilis, litera domini- 
calis per accidens eadem erit in utroque Kalendario. 

Tabellamliterarum dominicalium ab Idibus Octobris anni 
correctionis 1582. usque ad annuuml700. qui primus est ex 
centesimis, qui annumeratus non est bissextilibus, reperies 
in ipso prooemio breviarii, quod interpretamur. 

83. Quum juxta correctionem Gregorii PP. XIII. annus 
1800. bissextilis non fuerit, saeculo xix. ordinem literarum 
dominicalium in cyclo solari iterum turbari necesse est. 
Quamvis nimirum annus 1800. notetur cyclo solis 17., 
eidem tamen^ quum bissextilis non sit, ex Uteris e quas 
toto saeculo xvm. cyclo solis 17. in tabellis responderunt, 
prior tantum litera e tribuitur; sequenti anno vero litera 
d (1). Unde saeculis xviii. etxix. literae dominicales annis 
cycli solis hoc ordine respondent : 

(1) Eadem de causa anno 1900., qui jaxta Gregorianam correctionem 
Bissextilis non est^ una tantum litera g tribaitar, anno 1901. autem / et 
anno 1904 . demum e 6. 



88 



GOMMENTARICS 



GYGLUS SOUS ET UTERJE DOMINIGALES. 


S^CULO XYIli. 


AACULO XIX. 


All. ChnstaV |CJ.|LB. 


All. ChniU. |C.».|Lt. 


1700. 1 1 1 c 


1800. h 17 1 e 


170t. 1729. 1757. 1785. | % \ b 


1801. 1829. 1857M885. 1 18 | d 


1704. 1730. 1758. 1786. | 5 | A 


180:e. 1830. 1858. 1886. | 19 | c 


1703. 173t. 1759. 1787. | i | g 


1805. 1851. 1859. 1887. | 20 | b 


1704. m«. 1760. 1788. | 5 | f e 


1804. 1832. 1860. 1888. | 21 | Ag 


1705. 1755. 1761. 1789. | 6 | d 


1805. 1833 1861. 1889. | 22 | f 


170«. 1734. 176«. mo. \ 7 | c 


1806. 1834. 1862. 1890. | 23 | e 


1707. 1735. 1163. 1791. 1 8 | b 


1807. 1835. 1863. 1891. | 24 | d 


1708. 1736. 1764. 1792. | 9 | A g 


1808. 1836. 1864. 1892. | 25 | c b 


1709. 1737. 1765. 1793. I 10 | f 


1809. 1837. 1865. 189S. | 26 | A 


1710. 1758. 1786. 1794. | 11 | e 


1810. 1838. 1866. 1894 | 27 | g~ 


17M. 1739. 1767. 1795. | 12 | d 


1811. 1839. 1867. 1895. | 28 | f 


1712. 1740. 1768. 1796. | 13 j c b 


1812. 1840. 1868. 1896. | 1 | ed 


1713. 1741. 1769 1797 ( 14 | A 


1813. 1841. 1869. 1897. | 2 | c 


1714. 1742. 1770. 1798. | 15 | g 


1814. 1842. 1870 1898. | 3 | b 


1715. 1743. 1771. 1799. | 16 | f 


1815. 1843. 1871. 1899. | 4 | A 


1716. 1744. 1772. | 17 | e d 


1816. 1844. 1872. | 5'| g f 


1717. 1745. 1775. I 18 | c 


1817. 1845. 1875. | 6 | e 


1718. 1746 1774. 1 19 | b 


1818. 1846. 1874. | 7 | d 


1719. 1747. 1775. | 20 | A 


1819. 1847. 1875. | 8 | c 


1740. 1748. 1776. | ^21 | g f 


1820. 1848. 1876. | 9 } b A 


1721. 1749. 1777, I 22 I e 


1821. 1849. 1877. | 10 | g 


1722. 1750. 1778. | 23 | d 


1822. 1850. 1878. I H | f 


1723. 1751. 1779. I 24 | c 


1823. 1851. 1879. | 12 | e 


1724. 1752. 1780. | 25 | b A 


1824. 1852. 1880. | 15 | d c 


1725. 1753. 1781. 1 26 | g 


1825. 1855. 1881. | 14 | b 


1726. 1754. 1782. I 27 | f 


1826. 1854. 1882. I 15 | A 


1727. 1755. 1783. I 28 | e 


1827. 1855. 1883. | 16 | g 


1728. 1756. 1784. | 1 | dc 


1828. 1856. 1884. | 17 ffi 



DE COMPUTO EGGLESUSTIGO. 



89 



. DE iNDIGTIONE. 

CAPUT YU. 

Tbxtus PRoasMii.lDdictio estrevolutio 15. annorum ab 1. usque ad 15. 
qua revolutione peracta, iterum reditur ad unitatem, initiumque 
sumit quilibet annus hujns cycli a januario in Bullis Pontificiis. Et 
quoniam Indictionem frequens usus est in diplomatibus et scripturis 
publicis, facile annum Indictionis currentem quolibet anno proposito 
inveniemus ex sequent! tabella, cujus usus perpetuus est; initium 
tamen sumit ab anno correctionis 1582. 

Tabella Indictionum ab anno correctionis 1882. 

10. 11. 12: 13, U. 15. 1. 2. 3. 4. 8. 6. 7. 8. 9. 

Nam si anno 1882. tribuas primum numerum, qui est 10^ et sequent! 

anno 1583 secundum numerum, qui est 11^ et sic deinceps usque 
. ,ad annum propositum, redeundo ad principium tabellae^ quotiescun- 

que earn percurreris, cadet annus propositus in Indictionem^ quae 

quseritur. 

coifiiEiirrykiuus. 

INDIGTIO. 

84. Indictionis nomine tributi genus venit, quod extra 
ordinem ac de novo solvendum imponitur agris seu posses- 
sionibus. Onus illud fructuum fuisse ostendit Paullus in /. 
Qucero 28. ff. de Usu et umfructu (xxxin, 2.), in qua 
fundo, cujqs ususfructus per legatum datus erat, tempora^ 
rias indictiones indictas fuisse proponit. 

- Indictio etiam significat spatium 15 annorum in orbem 
circumactorum,h« e. quindecim annorumin se revolutorum 
iterationem, cujusmodi partitione tempora numerari com- 
putarique Gonstantinus instituisse dicitur. 

85. De nominis ratione non parva est dif&cultas, etsi . ab 
indictionibus seu functionibus tributariis manasse constans 
fere sit opinio. Sed cur 15 annorum spatio indictiones finiri 
placuerit, quove tempore id primumwawx^m ^3fs»xs^ 



90 



GOMMJSNTARIOS 



muItdB multorum conjecturaB sint, nulla satis probabilis 
alfertur, inquit Petavtus de Doctrina Temp. I, xi. (?. 40. Quod 
enim omnium, quae ad banc dien^ excogitata sunt proba- 
bile maxime judicatur, ex eo, quod Gonstantinus militaria 
stipendia ad 16 annos redegerit, quias 16 antea taxata 
fuerant, inde totidem annos in periodum esse conjectos, 
id propterea minus est finnum, quod auctorem ilium fuisse 
contrahendi stipendii militaris et ad 16 annos revocandi, 
neque veteribus uUismonumentis probatur, neque magnum 
ex unius anni deductione compendium ad milites rediturum 
fuisse videtur. Ita Petav,, I. e. 

Indictionum computationem a mense septembri inchoatam 
constat ejusque rei locuples testis est S. Ambronus, cujus 
lib. de Noe et Area c. 17, verba sunt haec : Etsi a septembri 
mense annus videatur incipere^ sicut indictionum prwsentium 
usus ostendit. Idem: Indictio^ inquit Epist. 23. classis i., 
mense septembri incipit. {Edit. Migne, torn. 3. p. 1032.) 

86. Triplicem indictionis usum observare est apud scri- 
ptores: alia enim a Kal. septembris proficiscitur eaque 
Constantinopolitana dicitur ; altera ab vm. Kal. octobris, 
qnse Constaniifiiana et Cwsarea ; tertia denique, quae PorUi- 
ficia seu Romana a Kal. januarii consurgit. Indictione Con-- 
stantinopolitana imperatores Constantinopolitani et historian 
Byzanlinae scriptores utebantur eamque etiamnum minores 
quaedam civitates adhibent. Et haec quidem indictio est, 
quae memoratur in Actis Concilii oscumen. vm. Constanti- 
nopolitani, quando, V. g.,prma actio celebrata dicitur Indi- 
ctione tertia^^ die 6. mensis octobris, feriaiv (1). Quumenim 
aliunde notum sit, annum ^rae vulgaris currentem fuisse 
869. , Indictio Romana erat 2. Ast Constantinopolitwa, quae 
a l. septemb. incipiebat, revera tertia erat : inter utramque 
enim debebat esse difierentia unitatis mense octobris. 



(1) Apud Hardi torn. v. pag. 76*. 



DE GOMPtrra eoo&esustigo. 91 

Indictionis, quse ab vin. Kal. octobris proficiscitur, on- 
ginem Constatitino M; adscf iburit cirohogr&phi : unde et 
Consiantiniana dicitur, quam ab hoc die coeptam ideo vo- 
lui^t, quod turn imperare coeperit anno Christi 307. Atque 
bujus usum Gallis et Britannis familiarem fuisse constat. 
In Gerjoiania perinde eadem semper obtintdt indictio, unde 
et Ccesaream appellant. 

Indictio Romana sen Pontificia quando coeperit, non 
omnino constat. Nam ex Epistolis S. Gregprii M., Joan- 
nis VIII. et S. Gregorii yii. (lib i. epp. 19., 20...) Pon- 
tificia diplomata ac epistolas indictionibus more Grae- 
corum a Kal. septembribus inchoatis subnotari observare 
est, quodet alia acta vetera apud Baronium a. 1154. ad- 
struunt; ex quibus coUigunt chronographi, indictionum ex- 
ordia varie pro scriptorum aut notariorum arbitrio tabulis 
initio esse adscripta. 

87. Si per istam 16 annorum periodum retrogrediamui 
ad primum aBrae christianae annum, congruit ille cum qmrto 
anno Indictionis Pontificios. Unde banc habemus rationem in- 
dictionis inveniendae: cuivisannorumChristinumeroaddan- 
tur 3, diyidaturque summa per 15 ; si praeter quolientem 
nihil est reliqui, axmus indictionis est 15. ; si reliquus sit 
numerus^ is annum indictionis indicabit. Sic anno 1864. 
addantur 3, erunt 1867 ; summa coUecta dividatur per 15^ 
prodibunt ultra quotientem 124 adhuc 7, quas proinde 
designant annum currentem 1864. esse septimum cycli in- 
dictionis. Unde versus : 

Si tribus adfunctis Domini divisei^is annos 
Ter tibi per quinos : Indictio ceria patebit, 

Leguntur praeterea hi in eamdem sententtam versus : 

Si per quindenos Domini diviseris annos 
His tribus adjunctis, Indictio certa patebit : 
Si nihil excedit, quindena Indictio curr\t« 



92 



GOMMENTARIUS 



OIAGRAMMA INDIGTIONIS SJEG. XIX. 



Ann! sscnli XIX. 


loAetio. 


1800. 


1815. 


1830. 1845. 


1860. 


1875. 


1890. 


8. 


1801. 


1816. 


1831. 1846. 


1861. 


1876. 


1891. 


4. 


1802. 


1817. 


1832. 1847. 


1862. 


1877. 


1892. 


5. 


1803. 1818. 1833. 184.8. 1863. 


1878. 


1893. 


6. 


1804. 


1819. 


1834. 1849. 


1864. 


1879. 


1894. 


7. 


1805. 1820. 1835. 1850. 1865. 1880. 1895. 


8. 


1806. 


1821. 


1836. 1851. 


1866. 


1881. 


1896. 


9. 


1807. 


1822. 


1837. 1852. 


1867. 


1882.. 


1897. 


10. 


, 1808. 


1823. 


1838. 1853. 


1868. 


1883. 


1898. 1 


11. 


1809. 


1824. 


1839. 1854. 


1869. 


1884. 


1899. 1 


12. 


1810. 


1825. 


1840. 1855. 


1870. 


1885. 


1900. 


13. 


1811. 


1826. 


1841. 1856. 


1871. 


1886. 


1901. 


14. 


, 1812. 


1827. 


1842. 1857. 


1872. 


1887. 


1902. 


15. 


1813. 


1828. 


1843. 1858. 


1873. 


1888. 


1903. 1 


4. 


1814. 


1829. 


1844. 1859. 


1874. 


1889. 


1904. 


2. 



Praeter tres illas annonim revolutiones, quas Prooemium 
Breviarii exhibet, plures alias excogitarunt computistae. Ex 
iis duas tantum memorasse sufficiat, nimlrum periodos Vi' 
ctoriamm et Julianam. 

Periodus Victoriana, a Victorio Aquitano inventa anno 457. , 
est 532 annorum, oriturque ex numero annorum cycli lu- 
naris et Solaris inter se multiplicatis, namque 28 x 19 = 582. 
Petav. lib. ii. cap. 67. de Doct. Temp. 

Si periodus Victoriana multiplicetur per 15 siveper nu- 
merum annorum cycli indictionis, summa ex hac multipli- 
catione (28 x 19 x 15) effecta est 7980, quae ipsa est 
periodus Juliana. Periodum Julianam ejusque fructum et 
methodum accurate describit Petavius lib. vii. cc. 7. 8. 9., 
de Doct. Temp. 



DE COMPUTO ECCXESIASTICO. 93 

DE FESTIS MOBILIBUS. 
(Haput viu. 

TEXTua PROOBtfii. Quoniam ex Decreto sacri Concilii Nicseni Paschat 
ex quo reliqoa festa mdbilia pendent^ celebrari debet die doroinico, 
qui proxime saccedit xiv. lunae primi mensls (is vero apud Hebraeos 
vocatur primus niensis, cujas xiv. luna vel eadit id diem verni 
iEquinoctii, quod die 21. mensis martii contingit, ye\ propius 
ipsum sequitur) , efficKur, ut si epacta cujusvis anni inveDiatur et 
ab ea in Kalendario notata ioter diem octavum martii inclusive et 
quintum aprilis inclusive (hujus enim epacts xiv. luna cadit vel in 
diem iEquinoctii verni, id est, in diem 21. martii, vel eum propius 
sequitur) numerentur inclusive deorsum versus dies quatuordecim, 
proximus dies dominicus, diem hunc xiv. sequens (ne cum Judsis 
conveniamus, si forte dies xiv. lunas caderet in diem dominicum) 
sit dies Paschae. 

ExEMPLUM. Anno 1605. epacta est 10. etlitera domtnicalis b.Etquo- 
niam invenimus epactam 10. inter diem 8. martii et 5. aprilis 
inclusive positam esse e regione diei 21 . martii, a quo inclusive si 
deorsum versus numerentur 14 dies, invenierous xrv. lunam die 3. 
aprilis, quas est dominica, quum e regione sit litera dominicalis b. 
Ne igitur cum Judaeis conveniamus, qui Pascha celebrant die xiv. 
lunae, sumenda est litera dominicalis b., quae sequitur xiv. lunam; 
nempe ea, quae e regione diei 10. aprilis collocator, atque eo anno 
Pascha celebrandum erit die 10. aprilis. Item anno 1604. epacta est 
29. et duplex litera dominicalis d c, quum annus ille sit bissextilis. 
Si igitur ab epacta 29, quad e regione diei 1. aprilis ponitur, inter 
diem 8. martii et 5. aprilis inclusive, numerentur dies 14, cadetxiv. 
luna in diem 14. aprilis. Et quia tunc currit posterior litera domi- 
nicalis, nempe c, quae post diem 14. aprilis, id est, post xiv. lunam 
collocaU est e regione 18. aprilis, celebrabitur eo anno Pascha 18. 
aprilis. 

Caeterum ut facilius omnia festa mobilia inveniantur, compositae sunt 
dua3 sequeotes tabular Paschales, una antiqua^ et nova altera. Ex 
antiqua ita festa mobilia reperientur. In latere siaUico 



9k GOlfMENTABIUS 

piatur epacta currens» et in fiisei Etacftnim dominicalium sumatur 
litera dominicalis currens^ inira tameo epactabd eurreoleia; ita ut si 
litera domiDicalis currens reperiatur e regione epacto ctirrail»» 
assumenda sit eadem litena demiiMealis proxime inferior. Nam e re- 
gione hujuft litersB dominicalia omnia festa mobilia continentur. 

ExBHPLDM. Anno 1606. epacta est 21. et litera dominiealis A. Si igi- 
tur in tabula antiqua sumatur litera dominiealis A qu» priino infra 
epactam 21. occurrlt^ reperietur e regione hujus liters domipica 
Septuagesimae die 22. januarii, dies Qnerum 8. febmarii, Pascha 26. 
martii, Ascensio Domini 4. maii, Pentecostes ii. maii^ et fesium 
Corporis Cbristi 25. maii. Dominicidautem inter Pentecosten et Ad- 
ventum eo anno erant28, et Adventus celebrabitur die 3. decembns. 
Etsic de caeteris. Item anno 160S. epacta est 10. et litera doniini- 
qalis b^ qu£ in tabula reperietur e regione epactae 10. Quare snmenda 
est alia Kt^ra b, quae proxime infra epactam iavenitur, e regione 
cujus invenies Septuagesimam die 6. februarii, diem Ginerum 23. 
februarii, Pascba 10* aprilis, etc. 

Notandum autem est, quod^ quemadmodum in anno communi cadente 
litera dominicali e regione epactae in tabula antiqua, sumltur eailem 
litera proxima infra epactam^ ut diximus ; ita quoque in anno bis- 
sextili, si alterutra duarum literarum dominicalium tunc currentium 
e regione epactee reperiatur, assumends sunt alias dm similes 
literae proxime inferiores, ut festa mobilia invseniantur. 

Ex tabula vero paschali nova ita eadem festa mobilia repirientur. In 
cellula liters dominiealis currentis quaeratur epacta currens. Nam e 
directo omnia festa mobilia deprehendentur. Ut anno 1609. in cel- 
lula literal dominiealis d^ tunc currentis, e regione epactae 24, quas 

- eodem anno currit, habetur Septuagesima 15. februarii^ dies Cine- 
rum 4. martii, Pascha 19. aprilis, etc. 

Sed sive antiqua, sive nova tabula Paschali utamur, invenienda sunt 
omnia festa mobilia in annis bissextilibus per literam doniinicalem 
posteriorem, quae nimirum currit post festum sancti Hathiae apostoli, 

. no scilicet ambigamus, utra duarum literarum pro hoc aut illo festo 
indagando accipienda sit : ita tamen, ut Septuagesimae et diei Cine- 
rum invents in jaouario aut febmario addatur nnus dies. Quod ideo 
fit^ quia ante diem sanctiMathi99 currit prior litera dominiealis, quae 
in kaleiidario posteriorem semper dequitar; pojit festum aatem aancti 



DE COMPtTO ECCLESIASTICO. 



MddiidB in febfttario, ticet posterior litera currat, additur tamentnnc 
dreg intercalaris, ita ut dies 24. febraarii dicatur SS. et 25. dicatur 
26., etc. Quod si dies Cinerum cadit ib martium, nihil addendum 
est, quia tunc at litera posterior carrit et dies mensis propr iis nu- 
oieris respondet, quum dies intercalaris februario sit additus. Imo 
nisi per posleriorem literam investigarentur, non invenirelur rede 
Septuagesima in anno bissextili currente epacta 24 vel 25 et litera 
dominicali d c, ut in seccmdo ac terlio exempio perspicuum fiet pro 
annis 4088. et 3784. Exempli gratia : anno 2096 bissextili, epacta 
erit 5 et literae dominicales A g. Si igitur per postefiorem literam, 
quae est g festa mobilia investigentur^ reperietur Septuagesima die 
il. februarii et dies Cinerum 28. februarii. Si autem addatur uiius 
dies, cadet Septuagesima in diem 12. februarii, quai estdominica^ et 
dies Cinerum in 29. februarii, quae est feria quarta. Pascba autem et 
reliqua festa in eos dies cadentvqui in tabula expressi sunt, lim, 
anno 4088: bissextili epacta erit 24 et iiterse dominicales d c. Si 
igitur per literam c> quae posterior est^ inquirantur festa mobilia, 
invenietur Septuagesima die 21. februarii, et si addatur unus dies, 
cadet in di^m 22. februarii, quae est dominica. Dies autem Cinerum 
cadet in diem tO. martii : quare nihil additur, etc. Rursus anno 
378i. bissextili, epacta erit 23 et literae dominicales d c. Ergo 
iterum per posteriorem c reperietur Septuagesima die 21. februarii, 
hoc est, addito 1 die 22. Quod si per priorem literam d in utroquo 
horuffl dttorum annoram agendum esset, nihil efficeretur, quum infra 
epaclas 24 et 25 litera d indicet Septuagesimam di£ 15. februarii, 
quod falsum esset, quum eo anno posterior litem c Pascha offerat die 
25. aprilis, ac proiode Septuagesima die 22. februarii celebranda sit^ 
ut liquido constat, si, a die Paschse, dominicae retfo numerentur 
usque ad Septuagesimam. 

In priori porro tabula Paschali antiqua reformata epactis ad sinistram 
praeposuimus aureos numeros eodem ordine, quo ante emendationem 
kalendarii coUbcari solebant, ut ex iis festa mobilia invenirentur. 
Hoc autem idcirco a nobis factum est, ut Pascha caeteraque festa 

* mobilia, a ConcilioNicaano usque ad adirum 1582. quih1)et indagare 
possit. Eodem autem prorsus artifici^ ex aureis numeris iia'distri<^ 
biitis lesta mobtlra erauhtur, quo ex epactis. Sit enim explonmdum) 
exempli causa, quando festa haec celebrata (\3Am\ ^tvt^^ 



96 



COMMENT ABIUS 



Quoniam eo anno aureus numerus fuit 7 el litera doninicaiU-d, si 
aureus numerus 7 io sinistro latere accipiatur et prima litera d infra 
eum occurrens^ reperietur e regione hujus liters d Septuagesima 
die 1 • februariifdies Cinerum 18. februarii, PaschadieS. aprilis, etc. 
Adventus Domini eelebratur semper die dominico qui propinquior est 
festo sancti Andres apostoli, nempe a die 27. novembris inclusive 
usque ad diem 3. decembris inclusive : ita ut litera dominicaiis cur- 
rens, quae reperitur inKalendarioa die 27. novembris usque ad diem 
i5. decembris indicet Dominicam Adventus. Ut, verbi gratia, si litera 
dominicaiis est dominica Adventus cadet in diem 2. decembris, 
quia ibi est litera g in Kalendario etc. 

coiiiiEiinrii.iu[(js. 

D£GR£TUM GONGILII NIGJENI. 

88. Quamvis decretum de Paschate celebrando inter 20. 
canones Nicaenos non reperiatur, constat tamen ex indubiis 
antiquitatis inonumentis, definitum a concilio juxta eccle- 
siasticam traditionem fuisse, ut Pascha Resurrectionis Graeci 
ac Latini eadem die celebrarent, deinde ut ad Judaeorumdif- 
ferentiam ea dies esset dominica XIV. lunas martii mensis 
proximo sequens; tertio ut circuli decemnovennalis usus 
admitteretur. 

s: Athanasius in Epistola ad Afros episcopos data anno 
circiter 369. docet, PascbaB solemnitatem in causa fuisse, 
cur Nicaena synodus celebrata sit. Ea enim^ inquit, ob Aria- 
nam hceresim et ob paschce solemnitatem convocata fuit; quia 
Syri^ Cilices et qui in Mesopotamia degunt^ a nobis dissentie^ 
bant, et eodem quo Judcei tempore Pascha celebrabant. Sed 
gratia Domini quod cum de fide, turn de sancta ilia solemnitate 
omnium una mens fuerit. Et hose quidem Nicasnoe Synodi causa. 
^ (Edit. Migne torn. 2. pag. 1031.) De causis Goncilii disse- 
rens Eusebius libro mox citando cum Athanasio plane CQn«- 
sonat. 



DE GOMPtrrO £GGLESIASTIGO. 07 

Eamdem concordem Synodi sententiam de fide et de Paseha 
Nicsese latam ac singulorum episcoporum subscriptionibus 
firmatam tradit£t(5tf&tt^ mVitaCtmtantinilib. m. cap. li., 
libi ait : Adeo tU non modo unius fidei consonantia apud omnes 
obtineret, verum etiam mum idemqve tempus in salutaris festi 
celebratione ab omnibus firmaretur. Porro ea qum in eommmi 
placuerant, scriptis mandata et singuloruni subscriptione ro6o- 
rata sunt. (Edit. Migne. Patrol. Grwc. torn. 20. h. e. Op. 
Eusebii torn. 2. pag. 1070.) 

Quod idem decretum cum omnibus Ecclesiis commnnicat 
Goustantinus in epistola, quae eas de rebus NicaUB gestis cer- 
iiores facit, et quam refert Eusebius lib. cit. cc. 17 — 20. 
Sic enim Goustantinus scribit : Ubi quum de sanctissimo Pas- 
eha die qucesitum fuisset, communi omnium sententia decretum 
est, earn festivitatem uno eodemque die ab omnibus ubique ce^ 
hbrari oportere... Visa est omnibus res esse prorsus indignd, 
ut in sanctissim(B hujus solemnitatis celebratione eonsuetudinem 
Judasorum sequeremur... Qua rejecta possumus rectiori brdine, 
quern a primo passionis die ad hose usque tempora servavimus^ 
ad futura etiam sacula hujus observantice ritum propagare. 
Pfihil ergonobis commune sit cuminimicissima Judosorum turba. 
Aliam enim viam a Salvatore accepimus.*... Atqueut sum-- 
matim ac breviter dicam, placuit communi omnium judieio^ ut 
sanctissimas Paschas festivitas uno eodemque die C0lebrareiu9'. 
Neque enim decet in tanta sanctitaie aliquam esse dissonantiam 
prmtatque earn sequi sententiam^ in qua nulla est alieni erroris 
soelerisquesocietas atque communio. {Edit. cit. pag. 1075. seqq,) 
. S. Ambrosius epistolam ad episcopos per iEmiliam con* 
stitutos sic orditur : Non mediocris esse sapientim diem, celebri* 
talis definire Paschatis et scriptura divina nos instruit et tra^ 
ditio majorum : qui convenientes ad synodum Nicamam inter 
ilia fidei (1) ut vera, ita admiranda decreta etiam super cele^ 



(1) Per se qaidem ad fidem non pettiu^t* tiVtiim 1^«a^^ ^^^^^Vost 



9$ n^oMwmrmm 

« 

brUats^^ m^oraUn^ aof^^gaiU p^riUssinUs calmlan4u 4e^m 
et 4wiMrum cofl^gere raiicmm $t quasi ^uemdam ^q^s^ 
Utnerecirc^m^ ec^quo exemplum m mms reliquos gignereti^n 
Bunc cireulum Enoead^caterida nuncuparunt^ (jBdit. lUign^ 
torn. 3. episL 23. clasm h pag. 1026.) 

S. Cyrillic Alexandrinus iu Prologo Paschali anno iST, 
edito ita tradit % 2 : Quum his igiiur atque kufusmqdi dii^en- 
sionibps per univer$um mundum Paschalis regula perturbar^^ 
tur^ sanctorum totius orbis synodi xonsensione decretum est^ 
ut, quQuiamjOfifUd Al^ocandriam Wis essef r^perta Ecclesia, 
gu0 hyjus sfiimtios perfectione clarerety quota kalendarum vel 
i^mm et quota turn Pascha rite debeat celebrari^ per singulos 
annos Romance Ex^lesice intimaret (1); unde Apostolica aucto* 
ritate universalis Ecclesia per totum orbem de/initum Paschae 
diem sin$ ulla disceptatione cognoscerei. Quod quum per multa 
sfBcula paritercustodissentf etc. (Ed. Migne torn. iS).Epist. 87^ 
me Prologus^ p. 384.) 

Idem conflrmat 5. Leo M^^ {li in epistola ad ifam'a^um. 
Angustum data 15. juo. a. b^i^ : Paschale festum, inquit, 
quamvis in primo semper mense celebraridum sit, ita tamen est 
lunaris cursus conditione mutabile^ ut plerumque sacraiissimof 
diei ambigua pccurrat elsQtio^ et ex hoc fiat plerumque ^ quod 
non licet i ut non simul omnis Ecclesia quod nonnisi mum es$0 
oporietf observet. Studuerunt itaqu0 mncii Patres e^casionem 



ipsa Inna li. an domlnica )Bet|tieDti. Potuisset Ecclesia, si ita TteDi 

fiiia^et, saacire vel ];>ermiUere, ut jPascha celebraretur eo die; ast 
ratione connexionis ad fidem pertidere potest ac revera pcrlinet, si v. g. 
Pascba celebrelur Ittna 14, quia putaitir ex prsBcepio diviAO ita cel€» 
branduin esse, veLle^em Moaaicam etiamimm obligare. Atque iia coa« 
ciliari facile possunt diversie Palrum seDteutise, si duplex seusus, quo 
aliquid ad fidem spedar'e didtur, oponune dislinguatttr, 
.(1) De kofT(x^x\xfLi<i aiv^ Paschalibua hmQ Uteris^ qu^s ^nteUius etiam 
commemorat in Bistor, Eccles. lib, vii. c. 15. conferantur Prolegomena 
prafixa edilioui grajco-latinsB Homiliarum Paschalium S, Cyrilli Alexatt' 
iirini apud Mignff^ torn* 10. pay. 391. 



DE GOMPWP ^MMHASTIGO. 

imm *wr>> mfprre, omnm fmne mm Al^m^fm w 

pmii^it^ sQiemniMis s^di Apo^f^imi indi^mt'u^j mimwisr 
ii§ m »di (mgimt^imfi S^^eleM^^ imlimm gm^al^ gp^mm^t 
[EdUf Migne, torn. 1. Episi, 

Cfteteritdos gravius ac ,Sj^piu5 WQ^U qJW» Jimy&m ^ff*! 
g^^9, qui in fCpi^tplft prima, ft, ^25. scr^fta, J*tW»i8 
liiSQia eyeji il©, ex w mediae |>«rs^ft<^^ j(jomijlw* 

quod is €a? ven^raatda symdi Tip^mm em^UtuiUm e^se 09^' 
tur^ .{Edit. Uigne, pag^ '19.) 

PD^a. muHase^^nfe^qw diffio^^te^ moft^m^t mcif,^m 

Paschae inter Latinos et Alexandrinos, quas post PjW^fi 

rec^SOS^t Zq.m»ger /wis Eccl. pufj^ pi Pm- UP- iB^ fSi^?f?t W 
4»m!iiCf Wpr, fij Aliquot ffmp^}^^ U\mm» 
AklJ^ax^d^mmqm JP/^^ft^94is§if^ijMn jUug^^ ,dg 

89. 4d ^g^f nemum q^od 3pc|pjtiit^ .ffliijja cfijftlja;?|tip 
I>4§jch^tj§ mmm^ ej ,eo pendj?iat^ pi:ou^ ^^qHeijti jmffi^9 
^^at)mm P^trw Nici^i iUud fiimpi j^liii^ip^:^? 

ft) » f?M? Wf^i^n^^Bt Epistplcp Pq^h(ilfif^ q^^ jn Sp^i^q^lfp A^ekr 
tensi I. relato jn can. cfe Observattone Paschoe. 26. distinct, 8. de CoH" 
seerat, jua^t^ <onsuetudinem ad Ofjtnes dipigi dicimtor. To4etaiium •€«Bol- 

Q| <|aotaDDis Paschatis ,die9, quern tamen PoDtife;i Romao^s prsesoripse- 
tbX\lnn(>cent. PP, k ad Aurelium Carthaginen» ep. a MetropaHiiand 
««|^l349PMnM<B^»p«pis^Qpi8 Qt^ ifli p^m^Hfo ptrij^f^-' 

tes J Vi^ ai\xi\l PaXrea ji. c, yicissim popolis, siDguli in suis 

ecclesiis, die Nataiis Domini post evangelicark lectionem nni^UntiOx. 



f60 ' GOMMBKtARltTS 

tLC-lSco iflSgere sategenint. ifiqiiinoctio ergo duodedmnm 
kalendas apriles seu martii 21. assignaverunt. Quod optima 
ratione, inquit Lalamantins. de ^Inno, eos fecisse judicabis, 
si perpenderis quarto quoque anno minuta hh. plus quam 
oportetin anno juliano intercalari, quum scilicet dies integer 
seu horse 2A. plenas anno Bissextili inseruntur. Et quam- 
quam hh. minuta quarto quoque annosuperabundantiaparvi 
momenti esse videantur, tanti tamen sunt, ut centesimo 
tricesimo primo quoque anno iEquinoctium in antece- 
dentia i^jiciant unius diei intervallo. Quum ergo Nicaena 
syhodus animadvertisset, Julii Caesaris tempore iEquino- 
ctium vernum in diem 25. martii iricidisse,ab illo vero tem- 
pore ad sua usque annos trecentos et ampliuseffluxisse, atque 
adeo dequinoctium yemum per tres fere dies retrocessisse 
in antecedentia, et a 25. martii in 22. ejusdem retrolapsum: 
ilia et preeterito jam tempori et parti etiam aliquot« futuri 
prospicere studens^ vero aequinoctio diem martii 21. asso- ' 
gnavit. 

Quod etiam S. Ambrosius confam^X in epistolajam citata, 
ubi postquam n. 10. docuit, majores nostras in tractaiucon^ 
ttlii iViccpwe propterea statuisse ut circulus decemnovennalis 
a primo mense seu a mense novorum indperet atque in eum 
desinerety quia in eodem primum Pascha olim a Judaeis ce« 
lebratum est, haec subdit : Incipit autetn (primus) mensis non 
secundum vulgarem usum\ sed secundum consuetudinem peri- 
iorum ab JEquinoctiOf qui dies est duodecimo kalendas aprilis 
et finitur undecimo kalendas maii. 

Notandum vero, aequinoctium — licet diei 21. martii 
affixum — sibi tamen duos exposcere dies. Supponamus 
enim sequinoctium juxta datum meridianum anno bissextili 
incidere 21. martii ipso tempore meridiei ; anno sequent! 
eveniet 6 circiter horis serins, h. e, 21. martii circa solis 
occasum, quia in sequinoctio sol occidit 6 horis post medium 
diem; anno secundo post bissextilem sequinoctium eveniet 



DE GOMPUTO £GGLBSIASTIGO. 101 

media nocte sequeati; tertio anno incidet in 22, xnarl;^ 
circasextam horam matutinam : ac demum qusurto apno^ ^ive 
anno bissextili, redibit ad 21. martii tempore meridianp : 
itaque in perpetuo Ghristianorum Kalendario a^quinoctium 
diei 21. martii intelligitur alSixum. 

TBBMmns PASGHAUS. 

90. Tria sunt prcBcipue^inqait S. Epiphanius adv. hmr. lib. 
III. heer. 70. n. 11., quibus Paschatis celebritas alligatur 
qusoque proinde velut essentialiter ad illam pertinent. HdBc 
tria autem lib. 11. hasr. &0. n. 3, aperte ac distincte docet 
esse ^uartom decimam lunam (teaaape^xai^exd^TV] TYjg (7eXi{v7)<;), 
(Bquinoctium (MfAiipta) et diem Dominicum (xupiaxi^) , singulo- 
rum rationem insuper ita declaran3 : Ecclesia catholica qum 
ad id mysterium celebrandum necessaria sunt undique contra^ 
hens et in unum conferens veritatem retinet. Nam non solum 
quartam decimam diem observat... ; sed pmter hanc lunos 
XIV. diem etiam cursum solis adhibet^ ne duplex in eum* 
dum annum Paseha ita cammittatur, ut altera anno ne unum 
quidem habeatur. Quocircd XIV. illam diem sic tenemus, ut 
dsqjjjnoCt^xxm prwtergrediamur ; ac demum insanctam Domi- 
nicam religiosissimi tempoHs finem conjicimus. {Edit. Migne 
op. torn. 1 • pag. 887. ) 

Quao eadem, aliis licet verbis, Ambrosius tradit in Epis^ 
tola ad episcopos MmilicB jam citata. In ea enim tanquam 
notum concessumque assumens, Resurrectionis celebritatem 
die Dominica celebrari debere (n. 9.), caetera^ gum ad Pascha 
rite celebrandum necessaria sunt^ explicat his verbis ; Duo sunt 
observanda in solemnitate Paschce^ quarta decima luna et pri* 
mus mensiSy qui dicitur novorum^ quique juxta ejusdem S. 
Doctoris verba superius adducta ^e^ndi^m consuetudinem pe^ 
ritorum ab jEquinoctio seu XIL kal. aprilis incipit. 

Tria igitur requiruntur ad rectam PaacUa.U«» cA\^Wv\a^^\sv ^ 



GOMliENTARl^ft 

tioMiAM die, til deiAi^tte pteliiod j^t iEqifioo^t^ vm^ 
hm 4iV* pnm mmi^, qai mJto^ttid diaitur. 

OL Ati^ut tfi^ hiBCcerg^clfadld l^osdunt ex Kolendaito 
Gregoriaoo. Ergo dies Pasclilitis atqiae inde reliqua ^tlafii 
mobilia festa ex Kalendario deprehenduntur. 

Et ad jEquinoctiurU tetHnm quod Mp66tat, illud Gregorius 
PP. XIII. in eamdem, quam Nicaenae synodi tempore tene- 
h^t, sedem revocavit, ^ dm 21< martii ita affixit, ut ak eo 
ton amplius sit retrolap^ttr)]m Versus initium tnensisi 

bieM doMHicnm deinde 6i Ittefft habeEHtts, quam eo snno 
DcttHinicatleia e^e dydus Solaris commonstrat. 

Lufue quartcB decimce noiitiwoi deniqueex c^act^ carrente 
d^dud manifestttm est. Quum enim bovtis eyclas Epacta^ 
ttxtn ab Aloysio Lilio colisiiripttis ad oertAtti aurei ntiE&eri 
Ibtoam directus sit (sup. n. 62, )i epacta, ex diagrammate 
saperius n. 76. proposito inVenta, indicabit in Kalendario 
Hingulos anni dies, qulbus novilunia alque inde plenilcuiia 
contingent. Exeinplo irft annus 1863, Ex cdnone epact»- 
fiitb. n. 76. invenlmus liumei-um epactalem esse 44. Ubi-^ 
6unque igittir Bpa6talis hio nuinerus 14 in Kalendario oo** 
CUtrit, ibi lunationum hlijus anni d^ignatur initium^ ninii^ 
i*util20; janiiarii ; 4d< febi*uarii ; 20» martii ; 18i aprilis } 18. 
maii etc. Is vero primus mensis seu merisi^ novorum vocatur 
cujus ima XtVi t>H tddU ih dim vemi t»qUinoctii, ml propfus 
ipium st^uitttf, ut Mhet Ptammium nostrum, quique proinde 
i^etnp^l* initiumsumet inter diem 8< martii et 5( aprilis utriii^ 
qU^ inclusive. Ab illt) igittir die primus mensis lunaris hoc 
anno indpi^t, Ctii ihtrd spfttium dictorum dierum (8. mart, 
et 6. dpril.) niimertts epactalis 11 adscriptus est< Earn 
aiitetn adstriptum itivenimus diei 20. mensis martii^ Ab hoc 
ergo, tttpote a primo mensis prlmi lunaris, numera died 
quatuordecim, ^icilicet usqu^ ad diem 2 aprilid^ et ipso hoc 
2. die api'llis hy)€d>is lunam xiy primi mensis lunaris leu 



DE COMI^trb £GGLESIAST1C0. 101 

imam Pilticfuilein et Paschd Ht^rmnrk. Se(}uted domiiiioav 
qmm libera do^itiicalld di iqfaintam kprilis e^se ^6t> dies 
Paschalis erit. Si vero dies ipse xivlunaB in diem Domini*** 
etim cadit, proximns dies Dominic^s erit Paschalis, ne item 
JMa^s €ont)en{amus ut ait Pr6cBmt»m dtai. 

Terminum Paschalem hisoe versibus quoque invtolri 
posse tradit Durand. Rat, lib VIII. c. 12. 

Post Nonas Martis ubi fit ly^na nova require ^ 
Tertia lux Domini proxima Pascha tenet. 

In cottroversiis computisticis de Pascliate qu^eri et illud 
90let> an Paseha cetebrari possit inplenilunw, ^ Dorri 
minicumincUbU? 

92. Huic quassito ut breviter sa^sfac^amuSi noteoms^ 
oportet, confundendam.non e$se lunam xit. cum plepilumo 
sive oppositione. Quatnvis enim scriptom sint, qui juxta 
vulgarem usum loquendi duo haec non ^atis distinxerint, sed 
latiori quodam sensuproiisdemhabuerint, ut v* g. Anatolius^ 
qui apud Euseh. HUt. Eccles. lib. vii. c« ita loquitur: 
Qelebranda pascbaU festivitafe (Judasorum) necessario id re^ 
quiritur^ ut non modo sol s$d et luna segmentum wquinoctiale 
percurrat. Ham qmm duo :^int ^egmfinta cequinoctialia^ alteram 
vernumy alterum autumnale^ eaque eao di(nmetro sibi vicissim 
qpposita : quuinqMe quarta decima dies meinsis ad vesperum pas^ 
chali festo assignata sit^ lufiaquidem ex adverso soli consii^tet^ 
quemadmodum videre est in pleniluniis {Edit. Migne torn. 2. 
pag. 730.) ; quamvis, inquam, aliqui scriptores lunam xiy. 
ab oppositione non distinxerint, ea tamen confuadi noQ 
posse manisfestum est, ex iis quae supra (n, 52.) de forma 
mensis lunaris ex Petavio scripsimus. 
. Et re quidem vera plenilunium sive oppositio sumitur vel 
astronomice, vel juxta cydos in Kalendariisreceptos ; sed in 
utroque casu luna xiy. distinguitur a plenilunio. j 

Et ad plenilunium astronomicum quod ^s](£Qe«x 





lOi gommentArtijs 

lunatio media sit 20 dierum, 12 horarum et hh minut. 
maDifestum est, pleniluniam niinquam in lunam xit., Bed 
m XY. incidere. 

Ad computom cycloram quod pertinet, lunationes plene 
cavaeque altemis dispositas in iis sunt^ h. e. alternatim sunt 
30 et 29 dierom. Unde iterum pleniluniam non in xiy, sed 
in xy« incidit. 

Quibus ita prasstitutis dicimus, Pascha celebrari in pie* 
mlunio posse, si in diem Dominicum incidat. Etenim sacris 
canonibus tantum cautum est^ ne Pascha celebretur luna xiy. 
Atqui plenilunium non est luna xiv. ; ergo celebrari potest, 
immo et debet in plenilunio si in diem Dominicum inddat# 

03. Vsum cyelorum Paschalium quod spectat, animad- 
vertas, vulgo censere eruditos, Hippolytum episcopum 
primum omnium in Ecclesia fuisse, qui cyclos adhibuerit pro 
computando Paschate. Hippolytus, inquit 5. Hieronymus de 
vifii iilustribm c. 61., cujusdam Ecelesiw episcopus, nomen 
quippe scire nan potuu ratianem Pascha tempornmqne cananes 
seripsit usque ad primum annum Alexandri imperatoriSj et se^ 
decim annorum circulumj quern Greed ixxaiStxag-nipCSa vocant^ 
reperit^ et Eusebio, qui super eodem Pascha canonem^ decern 
et novem annorum circulum^ id 'evveaSexae-njpfSa, composuit, 
occasionem d^dit. {Patrolog. latin. Edit. Migne^ torn. 23. 
p. 671. op. S. Hieron. torn. 2., ubi etiam vid. commentar. 
in difficiliores hujus loci sententias.) 

Praecipuus error canonis Hippolyti in eo est, quod neo- 
meniae post 16 annos ad eosdem dies recurrere putentur. 
Gasteros ejusdem defectus vide declaratos a Petav. lib. u. 
cap. 61. de Doctr. Temp. 

. S. Cyrillus Alexandrinus in Prologo Paschali meminit cy- 
cli 84 annorum, quern tamen mendis non carere recte cen- 
set. Ipse vero cyclum Theophili breviavit et ad 95 annos 
redegit. {Migne^ Patrol. Grcec. tom.17.pag. 386). Novushic 
cyclus Alexandrinus illustratur a Petav. ^ L c, c. 11. 



DE GOIIPUTO ECaBSUSTIGO. I OS 

5. Dumysius Alexandrinus quoque canonem paschalem 
texuit, dequo Euseb, lib. TU c. 20. Hist. Ecel. faaBC scribit s 
Prmter supradictas epistolas idem Dionysius Paschales illas 
qms habermts epistolas tune temporis canscripsit: encomia in 
iliis et panegyricos sermmes de Paschali festo contexens. Harum 
unam Flavio ntmeupavit ; alteram Domitio et Didymo. In qua 
probans, festum Paschce diem nonnisi post asquinoctium i>emum 
celebrari oportere, octo annorum canonem publicavit^ xavova 
IxTieeraidxToeTTipteoi;. {Migney Palrol. GrcBC, tom.20.pag, 682.) 

Anatolium etiam de Paschate scripsisse, ex S. Hieronymo 
habemus. Anatolius Alexandrinus^ inquit^ Laodicem Syria 
episcopus, sub Probo et Caro imperatoribm floruit. Mirce doc-^ 
trincB vir fuit in arithmetical geometrica, astronomia, gram^ 
matica, rhetorica, dialectica. Cujus ingenii magnitudinem de 
volumine^ quod super Pascha composuit et decern libris de ari^ 
thmeticcB institutionibus intelligere possumus, [De Viris illust. 
c. 73.) Adhibitum yero ab Anatolio fuisse cyclum decern- 
novennalem exEuseb. E. E. lib, y. notat Petav. L vi. cap. 1. 

REUQUA FESTA MOBIUA. 

Oi. De ratioae f estoruin mobilium per annum prseter 
rand. Rational, lib. yi. Beleth. Rational, c. 56 seqq. aliosque 
turn veterestum recentioresrerum liturgicarumtractatores, 
legi possunt plures epistolas Alcuini et Caroli Magni de festis ^ 
mobilibus scriptse : utputa Alcuini epistola 80. ad impera- 
torem deRatione Septuagesimo^ Sexagesimeeet Quinquag'esimw, 
quam UigncQyAnSa^i Op. Alcuini torn, 1. pag. 259.; itemCa- 
ro/ei!fa^mresponsoriaadAlcuinum(ep»5^. 81. l.c.pag. 263), 
ac demum epistola sequenti numero .{I. c. pag. 266.) posita, 
per quam Alcuinus ad praecidentem epistolam Caroli res - 
pondet; coUatis etiam iis, quae anonymus quidam de eadem 
(juaestione scribit in epistola de Septuagesimo, Sexagesimo 
et Quinquagesimo, quae habetur in editione Sligu^ O^* 
AXcuim torn. 2, pag. 1320, 



106 (xmttnTknw^ 

fit a(Mucti» ftlKsqiie «jtii generis opusculis pro commen- 
tarti toostrt instittito haec totmadvertis!(e sufflciiit, ut f©st* 
mobilia ad saa quaequft tempora singulis annis referantnr. 
Anteomniahabenda est ratiaPaschatis, e» quo^ ut Proo&minm 
ait, reliqua fe^tn tnobilla pendent (1) . Ante Pascha numeratur 
per sex hebdomades tempus quadragesimale cujus dies 
Dominici vocantur Palmarum, Judica, Lmtare, Oculi^ Remi" 
nUcere^" Invoeavit {Durand. RaL L c. c. 38. seqq* et Beleth. 
Rat. c. 77.); ascendendo adhuc per hebdomadem penre-^ 
flimus ad bominicam Quinqmgesima et feriatn iv. ejus heb- 
domadis diem Cinerum {Durand, I. c, 27. c. seq.). Hebdoma- 
dam Quinquagesimae praecedit Dominica Sexagesimce (wZ. 
e. 26.), banc vero Dominica SeptuagesimtB- {id, c. 25,). Dies 
octava Paschae nomen sortitur Dominicce inAlbis {id. c. 97.), 
post quam numerantur quinque hebdomades, in quarum 
ultima occurrunt dies Rogatimum {id. r. 102.) et feria v. 
festttm A.iCi0Mioni9 Domini {id, c.lOi.). Seitam hebdomadam 
excipit Dominica Pen(ecosk/s.{id. c. 107.), octavo post die 
festum55. Trinitatis {id. c. 114.) et feria v. proximo se- 
quenti festum CorpOfU Chriiti (2) * A Dominica Pentecostes 
numeris distinguuntur Dominicae usque ad Adventum Domini 
{id* e. lis, ^Bqq.); Adventm autem-u-ye^ba sunt Prooemii — 
eelf^ratur semper die DominicOr qui propinquior est festo sttncH 
Andrem Aposioli^ nempe a die 27. novembris inclusive usque, 
ad diem S« decembris inclusive, ita ut litera dominicalis ctir- 
rens^ qu€e reperitura die 27* novembris usque ad diem 3« de- 
cembris, indicet Dominicam (primam) Adventus^ quod hoc 
anno 1864. ad diem 27. novembris conting^t. De celebratione 
quaiuor temporum^ quae plemmque ad festa mobilia refertur, 
disseruinius supra cap. m. 6S4 

(1) Pascha Christianorum omnium solentnium caput ac fxv)Tp(J7roXt< 
quctdinn festorum Bemptt est habitumf teste Petaoid de Doctrin^Jemp, lib, 
vii. c. 6. 

(2) De boc festo habetcr Clement, si Dominum, un, de reliquiU et ve* 
nerat, sanctorum. 



DE GOM^m«^ fiCKltBSlASTIGO. 107 

MHa in AhnU hii^J^iilidui, inveni&hda sunt, idt Pfofismium, 
literMi d6Mhif$iiUm posteriorem : Ua taffusn Hi Septuagi^ 
ihMb et diei Cinmifn inVenia in januaria^t fsbruario adda^ 
iiO' fi^ di^9. QUOd si di^i Mdai in mttium^ nihU addendum 
est 4 

attt^ $5 febrnfttii occitrmm (fortd Si^ptuttgO^ifiia et dies cx^ 
iMtniA) in RalMdariO ifivenisititur per Uteram dominical^ 
pdorem (sup. 79.)^ in U^ulid Paschalibas tamM qixmn 
Ttikdh dutit pet literal posterioremi et ita qaidem, ut Sep^ 
tUagesioQffif et diei Giaerum inventse in jaotiario aut februa^ 
flotiddatur tmus dies. Sic mnvA IMi* i qui fiiinc excorrit, 
bli^settilis e«t babetqoe lit^ras domidicales c b» Si Septaa^ 
gesiiDam et diem Gtierum iovesiiges in Ralendariot prior 
litem doaiiflicalis c designabit Doinioicam 8eptuagesim«i 
Sit januarii^ et feria iv. occtirrens 10. februarii prod«t diem 
€ifierum i dies Paschatis aatem cadet io 27. martii, cui tri* 
bota edt litera bi Si eadem festa contra iavestigare ?dia in 
tabuUd pascbalibus Procsmio adjectis^ qu^renda Omnia erunt 
per literam dominicalem posteriorem b. In iis autem repe» 
m§ e regions liters b diem 2S« januarii pro Dominica 
SeptuAgeftm«eet9i februarii pro feria iy« Ginerom^ Addeo^ 
dtts ergo utrinque dies^ et computandas dies 2 A. januarii pro 
DM^flicaSeptuagesimae et dies 1 0.februariipro die Cinoram^ 

D£ TABULIS PASGSALIBUS BREYURIO PRJEFIXIS. 

96^ Duabus tabulis paschalibus Breviarii pri^mUtendam 
dtudmus tabulam antiquam Paschatis ^ h. e. t^ulam Ulam^ 
qu9d perpettta erat pro suppatatione Paschatis Juxta anti^ 
quum Kalendarium tam antft illias reform^ition^m^ tarn 
etiatn nunc apud illos populos^ qui novum hactefius non re^ 
e^porudt : iia clarius intelligetur utrlusque Kalendarii relatio 
et error antiqui. 



108 GOMMENTARIUS 

Constat autem tribus coltinuiis verticalibus, ia (piaruin 
prima.auxA numeri aurei^ in seaunda literoB dominicaleSy in ter- 
tia dies omnes, quibus Pascha — positis ponendis — cele- 
brari potest qui dies sunt numero 35, nempe a 22. martiji 
usque ad 25. aprilis inclusive. Vacuus relictus est locus 21, 
martii quia Pascha nunquam incidere in eum diem potest* 

Prima columna, quascontinet numeros aureos, eos tamen 
non exhibet iisdem diebus adscriptos, quibus in Kalenda*- 
rio tribuuntur ; affixi enim illis diebus sunt, quibus ciun 
respectivis numeris aureis incidunt lunoB quartos decimw. 
Sic numerus aureus 5 positus juxta 22. martii ostendit, lu- 
nam xiv. incidere in 22. martii dum Dum. aur. est 5, 
Quoniam vero in antique Kalendario numeri aurei tributi 
non sunt singulis diebus, manifestum est plures dies luna 
xiY. carere debere. In tabula proposita loci illi vacui adim- 
pleti sunt eodem numero aureo repetito. Antiques tabulae 
erroneae correctionem exhibet altera tabula Paschalis antiqua 
reformata Breviarii. Addita in ea est columna cycli epacta- 
rum Gregorianarum, ut adeo v. g. aureus numerus 5. non 
sunplius indicet lun. xiy. nisi concurrat cum epacta 22, quas 
eidem e regione collocatur. 

Gyclus epactarum reformatae hujus tabular ita dispositus 
est, ut epactas quoque indicent lunas xiv^^', unde Domini*- 
ca sequenti,indicataperrespectiyasliterasdominicales, ce* 
lebrabitur Pascha. Hinc eruitur, in secunda tabula inveniri 
posse diem Paschatis ex solis epactis sive numeris aureis , 
ex numeris aureis vero sine epactis non posse. Epactae 
qmppe eisdem numeris aureis non semper respondent. 
Gompositionem tertias tabulas h. e. tabulce paschalis novm 
reformats disces ex ipso ejus usu incipiendo a prime die, in 
quern cadere Pascha potest. Quid ergo requiritur, ut Pascha 
incidat in 22. martii? Ultra literam dominicalem d cur- 
rat necesse est epacta 23. Nimirum epacta base 23 juxta 
8, martii posita indicat noviluaium incidere in 8. martii \ 



DE COMPUTO ECCIESIASTICO. 169 

huic si 13 dies addideris, luna xiv. erit 21. martii. Est au- 
temhaBC kna paschalis; ergo currente lit. dominicali d Pas- 
cha celebrabitur 22. martii (1). 

Jam ut Pascha veniat Integra hebdomada serius sive 29« 
martii, patet, eamdem literam dominicalem d iterum re- 
quiri, quoad lunam xiv. autem perinde futurum, utrum ea 
incidatin dominicam antecedentem, h. e. in diem 22. martii, 
velin feriam ii., lu., etc. usque ad sabbatum inclusive. Hoc 
•autem fit cum quacumque ex septem illis epactis (22, 21, 
20, etc.), quas juxta diem 29. martii positas vides. Atque ita 
porro ratiocinare circa reliquos dies, qui omnes eamdem li- 
teram dominicalem habent et integra hebdomada a se in- 
vicem distant. 

Caetera, quae ad usum tabularum Paschalium necessaria 
sunt, satis declarata vide in ipso Prooemio Breviarii. 



TABULA ANTIQUA PASCHALIS. 


Ron. Aor. 


Lit. Dob. 


PA8CHA. 


Voni. Anr. 


Lit. Horn. 


PASCHA. 


^6 








g 


8 Aprilis 


5 


d 


22 Martii 


9 


A 


9 


5 


e 


23 




b 


iO . 


'IS 


f 


24 


6 


c 


w 


^3 




25 


6 


d 


12 


2 


A 


26 




e 


43 


iO 


b 


27 


3 


f 


44 


10 


c 


28 


3 


g 


45 


18 


d 


29 


M 


A 


16 


7 


e 


30 


11 


b 


47 


7 


f 


3i 


49 


c 


i8 i 


^5 


g 


A Aprilis 


8 


d 


49 


4 


A 


2 




e 


20 


4 


b 


3 




f 


*24 


42 


. c 


4 






22 


1 


d 


5 




1 


23 


i 


e 


6 




b 


24 i 


9 


f 


7 




c 


25 



(1) Rarissimus iste casus, quo dusB requisifae coDditiones epactse 23. et 
literee dominicalis d concurrunt, evenit anno 1818^; inde vero usque ad 
annum 2285. non amplius redibit. 



iA9 wMwamw 







CTCLUS 
EPACT. 


















JaD. 


- 

Feb. 


Marl. 








d 


18 


4 


<22 


5 




XX li 


A 




5 


23 






XXI 


f 


20 


6 


24 






XX 


o 
6 


21 


7 


25 


2 




XIX 




22 


8 


26 






XV Ml 


b 


23 


9 


27 


^0 




XVII 


I* 


24 


10 


28 






XVI 


d 


25 


11 


29 






XV 




26 


19 


30 


7 




XlV 


f 


27 


13 


31 






Xtll 


ff 

D 


28 


14 


1 Apr. 


15 




xu 




29 


15 


2 ^ 






Xi 


b 


30 


16 


3 






Y 


c 


31 


•17 


4 


12 




IX 


d 


-1 Febr. 


18 


5 






VIII 


e 


2 


19 


6 








f 


d 


20 


7 








it 


4 


21 


8 






V 


a 


5 


22 


9 








b 


6 


23 


10 


6 




m 


,c 


7 


24 


11 






u 


d 


8 


25 


12 


14 




1 


e 


9 


26 


13 


3 






f 


10 


27 


14 






XXIX 


g 


11 


28 


15- 






XXVIII 


a 


12 


1 Marl. 


16 






XXVII 


b 


13 


2 


17 


t9 




XXVI 


c 


14 


3 


18 


8 


XXV 


XXV 


d 


15 


4 


19 








e 


16 


5 


20 








f 


^7 


6 


21 










18 


7 


22 








a 


19 


8 


23 








b 


20 


9 


24 








c 


21 


10 


25 



DE COMPinPQ iQCUWASTIGO. li^ 



ANTIQUA REFOHMATA. 







CORP. 


DOU. 


1 


▲SCEXSIO. 


PSSTECOST. 


CBRISTI.. 


Put. PfBtefi. 


OOK* I \ 




April. 


Ilaji. 


Maji. 








30 


iO 


24 


28 


29.,Nov, 


1. Maj. 


il- 


22 


28 


30. 




2 


12 


23 


28 


4 . D^cemb. 


5 


13 


5^4 


28 


2. 




4 


^4 


25 


28 


3. 




5 


15 


26 


27 


27. Nov. 


6 


^6 


• 27 


27 


28. 




i 7 


17 


28 


27 


29. 




8 


18 


29 


27 


30. 




9 


19 


30 


27 


4 . Dectmb. 


iO 


20 


31 


27 


2. 






2^ 


1. Jn. 


:27 


3. 




i2 


22 


2 


26 


27. Not. 


^5 


23 


3 


25 . 


.28. 




H 


24 


4 


26 


29. 






25 


5 


26 


30. 






20 


6 


26 


4 . Dec. 






27 


7 


26 


2. 






28 


8 


26 


3. 




^9 


29 


9 


25 


27. Nov, 




30 


•iO 


25 


28. 




21 


31 


44 


25 


29. 




22 


i. JUD. 


42 


25 


30. 




25 


2 


13 


2S 


4. Dec. 


n 


8 


14 


25 


2. 




25 . 


4 


45 


25 


8. 




26 


5 


40 


24 


27. Nov. 


27 


6 


if 


24 


28. 




28 . 
29 


7 


18 


24 






8 


49 


24 


30. 




30 


9 


20 




1. Decemb. 


31 


>I0 


24 


24 


2. 




i . Jan. 

2 


^4 


22 


24 


2. 




J2 
'IS 


23 


2i 


27. Nov. 


3 


24 


23 


28. 





112 



COMMENTARICS 

TABILA PASCHALIS • 





r.TfLlIB SPACTASUH. 


Septoigei. 


DIm. sin. 


D 


23. 

22.24.20. 49.48.47. 16. 
45. U. 43. 42. 44. 10.9. 
8. 7, 6. 5. 4. 3. 2. 

4. 1^. 29. 28. 27. 26. XXV. 25. 24. 


18.^ Jan. 
25' Jan. 

1. Feb. 

8. Feb. 
45. Feb. 


4. Feb. 
44. Feb. 
48. Feb. 
25. Feb. 

4. Mart. 


E 


23, 22. 

21.' 20.' 49. 18. 17. 16. 15. 
44. 43. 12. 11. 40. 9. 8. 

7.6.5.4.3.2.4. 

)f . 29. 28. 27. 26. XXY; 25. 24. 


19. Jan. 
26. Jan. 

2. Feb. 

9. Feb. 
46. Feb. 


5. Feb. 
42. Feb. 
19. Eeb. 
26. Feb. 

5. Marl. 


F 


23. 24 . 22. 

2o! 19! 18*. 47. 16. 45. 14. 
13. 12. 44. >!0. 9. 8. 7. 
6. 5. 4. 3o1. 

29. 28. 27. 26. XXV. 25. 2) . 


20. Jan. 
27. Jan. 
3. Feb. 
40. Feb. 
47. Feb. 


6. Feb. 
13. Feb. 
20. Feb. 
27. Feb. 

6. Marl. 


G 


23. 22. 21. 20. 
49. 18. 17. 46. 15. 44. 45. 
12. 14. 40. 9. 8. 7. 6. 
5.4.4.3,2.4. 1^-. 29. 
■ 28. 27. 26. XXV. 25. 24. 


24. Jan 
28. Jan. 
4. Feb. 
14. Feb. 
48. Feb. 


7. Feb. 
44. Feb. 
24. Feb. 
28. Feb. 

7. Mart. 


A 


23.22.21.20.19. 
48. 17. ^6.15. 14. 43. 42. 
44. 40.9. 8. 7. 6. 5. 
4.3.2.4. 1^-. 29. 28. 
27. 26. XXV. 25. 24. 


22. Jan. 
29. Jan. 
5. Feb 
12. Feb. 
19. Feb. 


8. Feb. 
45. Eeb. 
22. Feb. 

1. Mart. 

8. Marl. 


B 


23. 24.20. 19. 18. 
17. 16. 15. 14. 13.42.41. 
40. 9. 8. 7; 6. 5. 4. 
3.2-4. 29. 28. 27. 
26. XXV. 25. 24. 


23. Jan. 
30. Jan. 
6. Feb. 
43. Feb. 
20. Feb. 


9. Feb. 
46. Feb. 
23. Feb. 

2. Mart. 

9. Marl. 


C 


23. 22. il.20. 19. 18.47. 
16. 45. 44. 13.12.41.10. 

9. 8. 7. 6. 5. 4. 3. 

2.4. )f. 29. 28. 27. 26. XXV. 
25. 24. 


24. Jan. 
31. Jan. 
7. Feb 
14. Feb. 
21. Feb. 


10. Feb. 
17. Feb. 
24. Feb. 
3. Marl. 
10. Marl. 



DE GOMPUTO EGGL£«AST1C0. 



113 



NOVA REFORMATA. 





ASCBNSIO. 


PEMTl^GOST. 


Ccrp. Ckriili. 


DOM. 
rosi reniNon. 


Don ! Um\ 


221. Marl. 
29. Mart. 
5. Afw. 
42. Apr. 


30. Apr. 
7. Maj. 
U. Maj. 
24. Maj. 
zS. Maj. 


-10. Maj. 
17. Maj. 
24. Maj. 
31. Maj. 

*T Inn 


2\, Maj. 
28. Maj. 
4. Jun. 
41. Jun. 
10. jun. 


28 
27 
26 

25 


29. Nov. 
29, 
29. 
29. 

90 


25. Marl. 
30. Marl. 
6. Apr. 
15. Apr. 
20. Apr. 


-1. Maj. 

8. Maj. 
15. Maj. 
*i2.Maj. 
Maj. 


41. Maj. 
IS/Maj. 
25. Maj. 

4.*Juu. 

0. jun. 


22 Maj. 
29. Maj. 
5. Jun. 
42. JuD. 
1 «f. Jun. 


28 
27 
26 

25 


-30. Nov. 
'30. 
30. 
30. 

OU. 


24. Marl. 
31. Marl. 
7. Apr. 
-14. Apr. 
ill Apr, 


2. M9j. 

9. Ma). 
-16. Maj. 
23. Maj. 

OA lift . 

oU. . Haj . 


12. Maj. 

9. Maj. 
26. Maj. 

2. Jun. 


23. Maj. 
30. Maj. 
6. Jun. 
43. Jun. 
zu. Ji|n. 


28 
27 
26 
25 


4. Dec. 


2S. Marl, 
i. Apr. 
^ 8. Apr. 
Apr. 
iJ. Apr. 


3. Maj. 
-10. Maj. 
17. Ma;. 
24. Maj. 
31. fllaj. 


43. Maj. 
20. Ma). 
27. Maj. 
3. Jun. 

JH\ Inn 


24. Maj. 
34. Maj. 
7. Jun. 
44. Jun. 

91 Jim 


28 
27 

. 26 
25 
21 


2. Dec. 
2. 
2. 
2. 

2. ^ 


26. Marl. 

2; Apr. 

9. Apr. 
i6. Apr. 
* 23. Apr. 


4. Maj. 
-14. Maj. 
18. Mai. 
25. Maj. 
• 4. Jun, 


44. Maj. 
21. Maj. 
28. Maj. 
4. Jun. 
14 . Jun. 


25. Moj. 

1. Jun. 

8. Jun. 
15. Jun. 
22. Jun. 


28 
27 
26 
95 
. 24 


3. Dec. 

3. 

5. 

3. 

3.. 


27. Marl. 
3. Apr. 
-10. Apr. 
47. Apr. 
24. Apr. 


■ 5. Maj. 
12. Maj. 
^9. Maj. 
= 26. Maj. 
2. Jun. 


15. Maj. 
22. Maj. 
29. 'Maj. 

5. .Jun. 
4 2. Jun. 


26. Maj. 

2. Jun. 

9. Jun. 
16. Jun. 
23. Jun. 


27 
26 
2& 

^ ^4 • i 
23 


27. Nov. 

27.. 

27. 

27. . 


28. Marl. 
4. Apr. 
-11. Apr. 
-18. Apr. 
25. Af.r. 


6. Maj. 
13. Maj. 
20. Maj. 
27. Maj. 

3. Jun. 


16. Maj. 
23. Maj. 
30. Maj. 
6. Jun. 
43. Jun. 


27. Maj. 
3. Jun. 
40. Jun. 
47. Jun. 
24. Jun. 


27 • 

26 

25 

24 

25 


28..SOV. 

28. 

28. 

28." 

28. 



8 



NUM. AUR. KALENDARIl ANTIQUI 















11 




W 


1 ^ 


il 


1 1 




DiesM 
Norn. 


8 J 


1 


1 1 

£ as 






t. 


1. 3 




i 11 




2. 


2. 11 


4. 


11 


2. 


2. 


3. il 


3. 19 


3. 11 


$. 


5. 19 


3. S 


4 


4. 8 


4.. 


4. 19 


4. 8 


4. 16 




5. 


B. 19 


5. 8 


5. 


5. 5 


6. 8 


6. 16 


6. 8 


6. 16 


6. 16 


6. 


7. 


7. 5 


7. 


7. 5 


7. 5 


7. 13 


8. 16 


8. 


8. 16 


%. 


e. 


8« 2 


9. 5 


9. 13 


9. 5 


9. 13 


9. 13 


9. 


10. 


10, 2 


10. 


10. 2 


40. 2 


M. 10 


il. 15, 


11. 




11. 


11. 


11. 


14. 2 


18. 10 


12. 2 


12. 10 


12. 10 


18« 18 


13. 


IS. 


15. 


13. 


18. 


13. 7 


14. 10 


14. 18 


14. 10 


14. 18 


14. 18 


14i 


15. 


15. 7 


15. 


15. 7 


18 7 


15. 18 


16. 18 


16. 


16. is 


16. 


16. 


16. 4 


11. 7 


17. 15 


IT. 7 


17. 15 


17. 15 


1^. 


18. 


18. 4 


18. 


18. 4 


i% 4 


18. 1^2 


19. 15 


19. 


19. 15 


19. 


19. 


19. 1 


20. 4 


20. 12 


20. 4 


20. 12 


20. 12 


20. 


21. 


21. 1 


^1. 


21. 1 


21. 1 


21. 


22. 12 


22. 


22. 12 


22. 


22. 


22. 


23. 1 


23. 9 


23. 1 


23. 9 


23. 9 


23. 17 


24. 


24. 


24. 


24. 


24. ' 


24. 6 


25. 9 


2». 17 


28. 9 


25. 17 


28. 17 


25. ; 


26. 


26. 6, 
21 


9«. 


26. 6 


26. 6 


26. 14 i 


27. 17 


27. 17 


27. 


27. 


27. 3 


9». « 


28. 14 


28. 6 


28. 14 


28. 14 


28, 


29. 




29. 


29. 3 


20. 3 


29. H 


30. 14 




M. 14 


30. 


30. 


30. 


31. 3 




31. 3 




31. 11 





DB COMmo ECCUESIASTICO. 115 



NUM. AUR. KALENDARII ANTIQUI. 



JUL. 


ADO. 


SEPT. 


OCTOB. 


NOTHB. 


DBCniB. 




.S 


%» 


•i 


ti 


4 






.iS c 


s < 


*« 

S 


s 


s 


a 

■U 


s < 


'35 

s 


3 




Dies Ml 
Nam 


DiesM 


a * 

9 


Num. 


Dies M< 
Num. 


DiesM 


S 


DiesM 
Nam. 


1. 19 


1, 


8 


1. 16 


1. 16 


1. 




1. 13 


2. 8 


2. 


16 


2. 


8 


2. 5 


2. 


13 


2. 2 


3. 


3. 


5 


3. 




3. 13 


3. 


2 


3. 


4. 16 


4. 




4. 


13 


4. 2 


4. 




. 4. 10 


5. 5 


5. 


13 


5. 


2 


5. 


8. 


10 


5. 


6. 


6. 


z 


6. 




6. 10 


6. 




6. 18 


7. 13 


7. 




7. 


10 


7. 


7. 


18 


7. 7 


8. 2 


8. 


M A 

10 


8. 




8. 18 


8. 


7 


8. 


9. 


9. 




9. 


18 


9. 7 


9. 




9. 18 


10. 10 


10. 


J o 


10. 


7 


10. • 


10. 


15 


10. 4 


H. 


11. 


7 


11. 




11. 15 


H. 


4 


11. 


12. 18 


12. 




12. 


15 


12. 4 


12. 




12. 12 


13. 7 


13. 


i5 


13. 


4 


13. 


13. 


12 


13. 1 


' 14. 


14. 


4 


14. 




14. 12 


14. 


1 


14. 


15. IS 


15. 




15. 


12 


15. 1 


15. 




15. 9 


16. 4 


16. 


12 


16. 


1 


16. 


16. 


9 


16. 


17. 


17. 


1 


17. 




17. 9 


17. 




17. 17 


18. 12 


18. 




18. 


9 


18. 


18. 17 


18. 6 


19. 1 


19. 


9 


19. 




19. 17 


19. 


6 


19. 


20. 


20. 




20. 17 


20. 6 


20. 




20. 14 


21. 9 


21. 


17 


21. 


6 


21. 


21. 14 


21. 3 


22. 


22. 


6 


22. 




22. 14 


22. 


3 


22. 


23. 17 


23. 




23. 


14 


23. 3 


23. 




23. 11 


24. 6 


24. 


14 


24. 


3 


24. 


24. 11 


24. 19 


25. 


25. 


3 


25. 




25. 11 


25. 19 


25. 


26. 14 


26. 




26. 


11 


26. 19 


26. 




26. 8 


27. 3 


27. 


11 


27. 19 


27. 


27. 


8 


27. 


28. 


28. 


19 


28. 




28. 8 


28. 




28. 16 


29. 11 


29. 




29. 


8 


29. 


29. 16 


29. 5 


30. 19 


30. 


8 


30. 




30. 16 


30. 


5 


30. 


31. 


31. 








31. 5 






31. 13 



RALENDARIUM ECCLESIASTIC UM 



QUO EGGLESIA A GONGILIO NlGiBNO USQUE AD GREGORUlVAM 
ANN[ GORREGTIONEM USA EST. 



Explicata ob oculos numerorum aureorum serie in Kalendario Ju- 
liano, jam ipse per se describere antiquum Kalendarium poterit com- 
puti studiosus. Primum ejus mensem in exemplum exhibuisse satis 
habemus. Sic itaque digestus in antiquo Kalendario ecclesiastico erat 

mensis 



JANUARIUS. 



AUR. 

NUM. 


Lit. Dob 




Dios meDiis. 


AUR. 

NUM. 


1 

Lit. Don 

1 




Dies mcuis. 


Ill 


A 


Ka). 


1 


VII 


c 


xvj 


17 




b 


iv 






d 


XT 


18 


XI 




"j 


5 


XV 


e 


xiv 


19 




d 


Prid. 


I 


IV 


f 


xiij 


20 


XIX 


e 


Non. 


5 




g 


xij 


21 


Vill 


f 


vtij 


6 


XII 


A 


xj 


22 




g 


^ij 


7 


I 




X 


23 


XVI 


A 


▼j 


8 




c 


ix 


24 


V 


b 


V 


9 


I 


d 


Tiij 


23 


/ 


c 


iv 


10 




e 


26 


XIIi| 


d 


iij 


11 


XVII 


f 




27 . 


u 


e 


Prid. 


12 


VI 


g 


▼ 


28 




f 


Idib. 


13 




A 


i? 


29 


X 


g 


xix 


14 


XIV 


b 


»j 


30 




A . 


xviij 


15 


III 


c 


Prid 


31 


XVllJ 


b 


x?ij 


16 . 











il9 



comasixTAUos 



MNDARIUS. 



CTCLUS 


1 




fi4l 




BPAGT. 


Litton 








xxix 

xxTiij 

XXTlj 
XXYi 

XXf 

xxiij 
xxii 
xxj 

XX 

xix 
x?iij 

m 

XT 

xiiii 

X 

ix 
viq 

vij 
▼j 

V 

iij 
ij 
i 


4 

b 

c 

d 
e 

f 

g 
A 
b 

d 

e 
f 

g 
A 

]» 
c 
d 

e 

f 

g 
A 
b 

c 
d 
e 
f 

g 
A 

h 
c 


iiij 
iij 

Prid. 
Non. 

▼iij 

Ti 

Y 

iiij 
iij 

Prid. 
Idib 

xix 

xYiij 

wij 
xvj 

XT 

xiiij 

xiq 

xij 

X 

ix 
viij 

Tij 
T 

iiij 
iij 


i 
t 

3 

i 

8 

6 

V 1 

8 

9^ 
10 
11 

12 

15 

14 

15 i 

46 
17 
18 

19 

2^ 
21 

22 
23 

2i 
23 
26 
27 
28 
29 
30 
31 


GIRCVMCISIQ DQMINI. duplex, 

Octava S. St^phaiii. duplex, cm ttfmmpi, 

Oct. S. Joannis ApostoU . duplex cum comm. 

Oct. sanctor. Innoceniium. 
Octaya SS. Innoceniium. duplex. 
Vigilia Epiphanise. semid. cum comm. 8. Te- 

Jesphori PwpSB JM^rtjris. 
fiM?HANtA DOrfrW. duplex. 
IN OetATft 8pipl)im>0. 
De Octaya. 
!)e OcttTft. 
; Pa Oetftya. 
De Octaya. et comm. IS. Vfgini Papft tft inar- 

tyris. 
De Octaya. 

Octaya Epiphanise. duplex. 
^cr«)ilHf9 jy^Bt Epipbaniam. Festum SS. No- 
mints JfESu. duplex. 
Hilarii Episcopi et Gonf. dup. cam Comm. 

8. Fetl'<jts .Pwrt'^. ^ Mui^Rf. 
Pa«t4 pfrimi Eren^itse. duplex, cupi eomn^ 

a. Mauri Abbatijs. 
Marcem Paps el Miartyris. seniiid. 
Antonii Abbatis. duplex . 
Qathedm S. Petri Romift^ d$plQ(. et eomnr. 

S. Pifiscas Virginfis et Mart. 
S. Can|ti, Regis ^t Mar^yris, semid. ad }ibi|. 

durn Comihun. 9S. Marit, llatQise, Audifacf^ 

et Abiuch. inart. 
Falitiani et Sdbastiani Mart, dupleii. 
Agnetis Yirgiuis et Mart, dupjex. 
Vincent|i et Anasti(sii Mart. s0mid. 
Raymui^di de Peiafort Confess, semid. cufli 

Comi|i. S. ^Emerentianss Virginia et Mart. 
Viiiioih|i Eptsfcopi et Mart. dap. 
Oonver^o S. Pauli Apoatoli. duplex. 
Polycarpi Episcopi et marl. dup. 
Jeaiinis Ghrysiostomi Episc. Gonf. el Ecolesi^ 

Doct, dup. Agnetis leeundo. 
Francis^i Safosii Episc. el Goif. tuples. 
Martinas Yirgiuis et, Marty ris. semid. 
P^6tfl Nulasc) Guiifessoi'Is. 'duplet. 



DE COMPOTO fOGU^HASTICO. 



FEBIWAAtllS. 



GTGLUS 


1 




IliM 


1 


■PACT. 


1 

•js 




ItMis 




xxix 

xxYiij 

xxvij 

XXT. XliT 

xxiii 
xxy 

XX 

xix 

xviij 

XTij 
XTj 
XT 

XiT 

xiij 
xii 
xj 

X 

ix 

viij 

▼ij 

T 

It 
iij 
ij 
j 


d 
e 
f 

i 

b 
c 
d 
e 
f 

g 
A 

b 

d 
e 
f 

g 
A 
b 
c 
d 
e 

f" 

g 
A 

b 
c 


Kal. 
iT 

iij 

Pud. 
Non: 

Tiij 
Tij 

T 

iT 

iij 

Prid. 
Idib. 

XT 

WT 

xiij 
xij 
xj 

X 

ix 

Tiij 

^ij 

▼j 

T 

iT 
iij 

Prid. 


i 
2 

3 
4 

5 
6 
7 
8 
9 

!? 

n 

15 
14 

16 
17 
18 
19 
20 
21 
22 
25 

114 
25 
26 
27 
28 


Ignatii Episc. et B|a|t. dup, 
Parificatio B. M. y. dup. 2. cl. 
Blasii Episcopi et Mjurtyris. 
Andra^ (;:pr$iui Ett. et Conf. ^upi^- 
Agatbn et Bpart. dup. 
Dorothea ,Virg. et fijiart. 
Romualdi Abbatis. c^p. 
^oaoQis ^ Mat^a C9nf. dup . 
ApolloAiiB Virg. et Mar|. 
ScbQlQ[^iC«^ yi!)giqi9. di^. 

VRlentini PrA&b at Mart. 
Faustii^ ^ ^f^^^^ Mwi. 

Sim^nis Episc. e\ ^art. 

Cathedra S. Petri A^iiiochiae. dupl^ix maju^. 
P^tri OfiipiiMli Epia^,, Goi^ et Doct. dup. 

Comm. Vig. 
l|&tjbis8,^]^8t^U. du9, 2. cl. 



In anno bissextili Februarins est dieram 29, etFoatum S. Hathue celebratur 
25 Februarii, et bis dicitur Sexto Kalendas, id est die 24 et die et littera 
Dominicans, quae assumpta fuit in m^ps^ 4an(\ario, 9>utatur '\n praecedeni^ni : 
ut, si in Januario Littera Dominicalis merit A, muti^Uir in j^secetfeutem, qua 
est g, etc.^ et Littera f bis serTit 24 et 25. " ' 



120 



COMMENTARIUS 



MABTIUS. 



GTCLUS 


1 




Dies 


i 


EPAGT. 


Littera 










A 
U 




1 




xxix 


e 


vi 


9 




xxviij 


f 
1 


V 


« 




r^flflimiri Unnf sPTViiff Onmm !^ f.iiriS Dnnn af 
V^noiiiiiii \^uui« ocuiiu. V4Uiuui« <j» IjUvU c nuoc 61 


XXYIJ 


g 


It 


i. 






Mnrt ' 




A 


*U 


5 




ZO. XXV 


b 


r riQ . 


o 




XXIV 


c 




7 
i 


Thnmw Hp A/riiinn (^nnf at Ilnr> /Inn f*t\m 

lIlUUIoc UC Ai^UlIlU viUUIi Ol LfUC* UUP* LiOUl* 










Oi3> scrjJclUtJc cl rcilCrllallS IMari* 


xxiij 


d 


viij 


8 


Joannis de Deo Conf. dup. 


XXIJ 


e 


vij 


Q 


rrttULioUoc viuijoc* uup* 


xxj 


f 


'j 


10 


Quadraginta Mart . se(Did . 


XX 


g 


V 


11 




xix 


A 


iv. 


12 


Gregorii Pap3e> Cont. et Doct. duplex.^ 










* Feria vj. post Domi; Passionis. Fesluni Septem 










Dolorum B. M. dup. maj. 


xviij 


b 


iij 


13 




c 


Prid. 


14 




xvj 


d 


Idib. 


15 




XV 


e 


xvij 


16 




x'x 


f 


XVJ 


17 


Patritii Episc. et Conf. dup. 


xiij 


g 


XV 


18 




xij 


A 


xiv 


li9 


Joseph Gonfessoris. dup. 2. cl. 


xj 


b 


xiij 


20 




X 


c 


xij 


21 


Benedicti Abbatis. dtip. 








iEQUlNOGTIUM VERNALE, 


ix 


d 


xj 


22 




viij 


c 


X 


23 




vij 


f 


ix 


U 




vj 


g 


viij 


25 


Aanunt. B. M. V. dup. 2. cl 


V 


A 


vij 


26 


iv 


h 


^j 


27 






c 


V 


28 




»j 


d 


iv 


29 




j 


e 


ii] 


30 






f 


Prid. 


31 





DE COMPUTO BCCLESrASTICO. 



GTCLUS 


1 




Dies 


■r. ! 

i 


BPAGT. 


[Litlera 




lensis 




. 


g 




4 




... 


A 


'. IV 


9 

2 


FrATiri^f*! Ha Panlft rinnf Ann * 

M. IfUll/lOUZ UC a Bum UVUI« UU|I( 




b' 


iij 






^5. xxtJ 


c 


I>nl/I 

rria# 


J* 


Isidori Ep., Gonf. el Doct. dap. 


*XV. XXiA 


d 


Non, 


M 

a 


vinccnui rerr. LiODi. uupicX* 


XXllJ 


e 


VIIJ 


a 





xxij 


f 


vij 


• 1 , 




xxj 


g 




o 

o 






A 


Y 






xf 


b 


iv 


111 




... 

XVIIJ 


c 




11 


ijcUIJlS rapoC| viUlli* oi VUul* ..Ou|}lcX» 

^ T^ATVl III T\AGt OoC/^h IS'agIiITYI f I* A/^ I tl 11 

UQUit puai raacii. rcsiuiii ntirucinu 
o* joscpu. uup. S. Ci« 


xvij 


d 


Prid . 


49 






e 


Id lb. 


Id 


l]6nn6negilcii Mart. seiBiuuplex. 


XV 


f 


xviij 


14 


nTiVkiiT^frii \7olAi*iQni A#'\foviYvii IMov»4«ffir»ifvvi 

iijjuruij vaicriaiu c\ iriaxiiui inariyruui, ' 


Xiv 


g 


xvij 


15 




xiij 


A 


xvj 1 


16 




xij 


b 


XV 


17 


Aniceti Papse et Marfyris. ' ^ ' >" 




c 


xiv 


18 


X 


d 


xiij. 


19 




ix 


e 


xij 

XJ 


20 




viij 


f 


21 


Anselmi Episc.^^ Conf. et Doct. duplex. 


vij 


g 


X 


2i> 


Soleris et Caji*Pont. et Mlrf, ifemiduplex. '^'^ 




A 


ix 


25 


Georgii Mart, semiduplex. 


V 


b 


viij 
xij 


2i 


Fidelis a Sigiii. Mart. duplei« 


iv 


c 


25 


Marci Evangelists, dup. 2. ck > | ' 


iij. , 


d 




26 


Cleti et Marcellini Pont, et Mart, semiduplex. 


ij 


e 


Y 


27 




i 


f 


iv 


28 


Vitalis Mart. 


g 


"J 


29 


Petri Marl, duplex . * 


xxix 


A 


Prid. 


30 


Gatharinse Sea. Yirg. duplex. 



: ■.■/ ■ 



m 



I 



Mm 



b 
c 
d 

e 
f 

g 
A 

b 
e 
d 

e 
f 

cr 

A 

b 
c 
d 
e 
f 

A 

b 
e 
d 
e 

f 

g 

A 

b 
c 
d 



Ral. 

T 

u 

Prid. 
Non. 

YIJ 
V 

T 

if 

Prid, 
Idib. 
xvij 

XYj 
XlT 

Xiji 
X 

to 

YiiJ 

vij 



i? 

Prid. 



i 
5 

4 

5 
6 
7 
8 
9 
10 

H 
12 

13 
li 
IS 
i6 
17 
18 
19 

20 
21 
22 
23 
24 
25 

26 

27 

28 
29 
SO 
SI 



Philippi et Jacob! A|>. d. t, «1. 
AliUDWAi G|u C. ei Doct. dup. 
iDYentio S. Crucis. dup. 2. Com. S« Ale- 

xaodri, ^.JMart. ac Jui^nalw Epi9c.«| Qonf. 
BfooMSQ Vi4u«^ dup^ 
Pii y. Papa et Coot duplex. 
Joaonis ante Port. iat. d. vn, 
Stanislai Ep. et Mart, duplex. 
Apparitio S. Michaalis Archaogeti. d. m. 
Gregorii Naz. Ep. G. et D. dnp< 
AntoDiv Ep. et G. dap. Com. SS. Gordiani et 

Epimachi MM. 

Nerei, Achilld, DoaitiltoB Viif . atque Ptamtii 

Bonifacii Martyris. 

Ubaldi^piMt Conf. aemid. 

Paschalis Baylon Gonf. dup, 

YeDantii Martyris. dup. 

Petri Coel. Pape et Conf . dtip. Gom. S. Pudea- 

tj»m Yirg. 
Bwimfdifti Smnsis Conf. seQ. 



Gregorii Yli. PapfB eiC. dap. Coip. S. Urbani 
Papvetll* 

PWppi N^ii Conf* dup. Com. 3- Eleutberii 

P«p» At Mact. 
Marie Magdalene de Paz. Yirg. sem. Com. 

S. Joannis P. et M. 



Felicia Pape et Martyris. 
Petronille Yirginis. 

* Fer. yj. post Oct. Corp. Gbristi. Festam 
SS. Cordis Je^u. d. m. 



DB QOJUnJ'lO EG0UE9TASTIGO. 



128 



GTGLU8 
EPAGT. 



ATI] 
25. xxfj 

>XT. XXiT 

ttlii 

XXij 

xxj 

XX 

xix 

xviij 

xvij 

xy| 

XI 

XiT 

Xiij 

m 

X 

ix 
viij 

vij 



Ral. 
i? 

«i 

FWd. 
Non. 
▼iij 

^ii 

▼ 

IT 

Prid, 

Idib. 
xTiij 
Utij 

XVJ 
XT 

xiv 
xHj 



! 

2 
3 
i 

5 
6 

8 
9 
10 
11 
12 

13 
ii 
15 
16 
17 
19 
19 

20 



Maxtefliqf, Fetri, atqua Emmi Martyrum . 
Frandscl Garace. Conf, dupl. 
Norb0rtl Spisc, et Conf. dupl. 



Primt et Tefidiini Marty ram. 

MargaritiB Regine Scot. sem. 

Barnahs ApostoU. dup. maj. 

Joannis a S. Fscundo Conf. dup. Com. SS. Bar 

silidis, etc. 
Antonii de Padua Conf. dup. 
Basilii Magni Epise., Conf. et Doct. dup. 
Vlti, Honest! «tque Grescentis Martjram. 



Mairei «lt WsrtrQlliani Mart. 

JpRanft de ntlconeriia Yirg. duplex. Comm. 

SS. Geryaalf el Protasii Msrt|frttm. 
StlTerii Papas et Maitjris. 



soLSTrriuM jmiyxm. 



f 

if 

"i 

t 

xxix 

xjtnjj 
xxvij 



d 




21 


e 


X 


2i 


f 


is 


25 


g 


viij 
▼ij . 


2i 


i 


n 


1) • 




u 


c 


T 


27 


d 




28 1 






19 , 


f 


Prid. 


30 



Akyaii €U»i»agiB Conf. dap. 
Paulini Cpine. et Coaf. 
Vigilia. 

NatiTitaa &. Joannis Baptists, dup. 1 classis* 
Gttlielou Abb. <lup.<}om. Od. 
Joaimis'61 Pawtt Man. dupl. Comm. Oct. 
De Oct, MaHivit. $. Joannis. 
Uo»ia Vaj^ 9t <2oif. semid. Comm. Oct. et 
Vigtlifli« 

Pelipiet Pa«liApost.^up. 1. el. 
Com. S« Pauli ApostoU. dup. ^um Commem, 
6« .Peln el Oct, Joaunia. 



124 



GOMMiiNTABIUS 



TYCLUS 


J 
t« 




Di6s 


. ^ > . 


EPACT. 


s 

IS 




loiiis 












* Dom. j. Pretioiissimi Sanguinis D. N. J. G. 










dup. 2. cl. 


xxvj 


a 
o 


Kal. 


1 


Oct.'S. Joan. Bapt. d. Com. 0. Ap. 


25. XXV 


A 


vl 


2 


Yisitatio B. M.Vl d. 2. cl. Com. SS. Proces«i 






et Martiniani MM. 


xxiv 


b 


V 


3 


De Octava. 


xxiij 
xxij 
xxjj 


c 


iv t 
ii 


4 


De Octava. 


d 


5 


De Octava. 




Prid. 




Ocl. Apost. Petri et Pauli. dup. 


XX 


f 


Non. 


7 




xix 


g 


vlij 


8 


Elisabeth Reg. Port.- Yid. sem. 


xyiij 
xvii 


A 

b 


vii 
vi 


9 

10 


YII. Fratrum et SS. Rufinn ac Secundse Mart. 






sem. , ^ 


xvj 


c 


V 


il 


Pii Papa et Mart. 


XV 


d 


iv 


12 


Joannis Gualb. Abb. dup. Com. 3S. Naboris 
et Felicis Mart. 


xiv 


e 


iij 


13 


Anacleti Papse et Maft. sem. . 


vii 

xi 

*J 


f 


Prid. 


14 


Bonavent. Ep.| G. ejt;Doct. dup. 


a 

B 


IdiJc. 


15 


Henrici Imperat. Conf. sem. / 


A 


xvii 
xvj 


16 


B. V. M. de Monte Carm. d. m. 


X 


b 


17 


Alexii Conf. semid. 


ix 


c 


XV 


18 


Camilli de Lellis C. dup. Com. S. Symphorosas 
cum 7 filiis M. 


Tiii 


d 


xiv 


19 


Yincentii a Paulo Conf. dup. 


vir 


Q 


xiii 


20 


Hieronymi i£miliani C. dup. Com. S. Marga- 






ritffi Yirg. el M. 


▼j 


f 


xlj. 


21 


Praxedis Yirginis . 


V 


8 


xj 


22 


Mari8e Magdalense. dup. 


iY 


A 


X 


25 


Apollinaris £p. et Mart. dup. Com. S. Liborii 
Ep. et Goaf. 


i'j 


b 


ix 


2i 


Yig. et Com. S. Christina Y. et M. 




c 


viij 


25 


Jacobi Apost. dup. 2. cl. Com. S. Cbristopbori 








Mart. 


i 


d 


vij 


26 


Annas Matris B. M. dup. mi^. 




e 


▼j 


27 


Pantaleonis Mart. 


xxix 


f 


V 


28 


Nazarit, Celsi et Yictoris M. Bc Innocentii F. et 
G. semid. 


XXviij 


g 


iv 


29 


Marthffi Yirg. semid. Com. SS. Felicis, Sim* 
plicii,etc.f M. 


xxvij 


A- 


iij 


30 


Abdon et Senneu Mart. 


25. xxvj 


b 


Prid. 


31 


Ignatii Conf. dup. 



DE COMPUTO ECCLESfASTICO. 



125 



AUGUSTUS. 



GTCLD8 


a 




DIm 




BPACT. 


m 




. 

leisii 






XXY.XXi? 


C 


Kal. 


i 


Petri ad ViQcnia. diip. maj. Com. SS. Machab. 
Mart. 


xxiij 


d 


iv 


2 


Alph. Marise de Lig. £. et G. d. Com. S. Ste- 


xxij 








phani P. et M. 


e 


iij 


3 


Inveniio S. Steph. Prot. sem. 


xxj 


f 


Prid. 


i 


DomiDici Confessoi^s. dup. . ■ 


XX 


g 


Non. 


5 


Dedic. S. Mariae ad Niv. d. maj.* * 
Transfiguratio Dni. dup. maj.^ Com. SS. Xysti, 


xix 


A 


viij 


6 


. xyiij 








etc.. Mart. 


b 


vij 


7 


Cajetani Thienaei Gonf. dup. Com. S. Donati 


xvij 








Ep. etMart. 


c 




8 


Cyriaci, Largi et Smaragdi Mart, semid. 


xvj 


d 


V 


9 


Vigilia; Com. S. Roniani Mart. 


XY 


e 


iv 


10 


Laurentii Martyris. dup. 2. cl. 


xiv 


f 


"i 


11 


De 0. Com. SS. Tib. et Susan. M. 


xiij 


g 


Prid. 


12 


Claras Virg. dup. Com. Oct. 


A 


Idib. 


13 


De 0. Com. SS. Hip. et Cass. M. - 
De O. Com. Vig. et S. Eusebii C. 


»i 


b 


xix 


U 


X 


c 


xviij 


15 


Assumptio B. M. V. djip. 1. cl. » 

* Dom. infra Oct. Ass. Festum S. Joachim 










- ix 




xvij 


16 


Conf. dup. maj. 


d 


Hyacinlhi C. dup. Com. Oct. 


Viij 


e 


xvj 


17 


Oct. S. Laur., d. Com. Oct. Ass. 




f 


XV 


18 


De Oct. Com. S. Agapiti Mart. 


▼J 


g 


xiv 


19 


De Oclava. ' 




A 


xiij 
•xij 


20 


Bernard! Ab. et D. d. Com. Oct. 


iv 


b 


21 


Joannae Franc, dup. Com. Oct. 


iij 


c 


xj 


22 


Oct. Assumpt. B. M. dup. Com. SS. Timo- 










thei, etc. Mart. 
Philippi Ben. C. d. Com. Vig. ' 


ij 

J 
♦ 


d 


X 


25 


e 
f 


ix 


24 


Barthol. Ap. d. 2. cl. Romae 25. 




viij 


25 


Lud. Reg. Fr. C. sem. Rom. 26. 


xxix 


g 


vij 


26 


Zephyrini Pap© et Martyris. 


xxviij 


A 




27 


Josephi Caiasanctii Conf. dup. 


xxvij 


b 


V 


28 


Augustioi Episc, Conf. et Doct. dup. Com. 


xxvj 




iv 


29 


S. Hermetis Mart. 


c 


Decollatio S. Joannis Baptist®, d. maj. Com. 


45. XXV 








S. Sabinae Marl. , 
Rosae Virg. Limanae. dup. Com. S. Felicis etc. 


d 


"j 


.30 


xxi? 








Mart. 


e 


Prid. 


31 


Raymundi Nonnati Conf. dup,' 



120 



GOMM£OTARI€S 



GTGLU8 
BPAGT* 



xxij 

XX 

xix 

xviij 

XYij 



XV 

xiv 
xiij 
xij 
xj 

X 

ix 



Yiij 
Yij 
T 

i? 



s 




Dm 


1 




leuii 








4 




4 

■» 






8 


g 
V 
B 




S 




Prid. 


i 


C 




5 


J 
u 


viij 1 


6 


e. 


▼>i 


1 


f ' 


vj 


« • 


a 


y 


9 


i 


iv 


10 


b 


ia 


11 ' 




Prid. 


12 


d 


Idib. 


1^ 


e 1 


xvi^ 


U 


f 


X¥U ! 


Itl 


8 


xxi 


16 


A 




17 


b 


xiv 


Id 


c 


xiij ; 


19 


d 


20 


e 




\i 


f 


X 





JE(^ Mi. cm, tS FVat. Mart. 
Stephani Regis C0nf. sc|inid. 



LanrfoUi Ep.Xodf. sem. 



Nativitw fi. H. V. dup. 2. «i« Com. $. Adriani 
Marl. 

* D^m. infca^ct. Festtim SS. Nottiikiis B. M. 

dap. maj^ 
Da Oot. S. Oorg^nii M: 
Micolai da T«U G. 4. Com. Oct. 
iUe Oct. Gom* SS. i^oU^ etc«t M. 
J>e Ootava, 
X>a Octawa Lambartl. 

i^xtfUatio S« Orucis. diip. ida|. Gom^ Oct' 
Oct. NatiY. B« ftlariie» duplex^ Gomm. S. llico« 

laedis^Mart. 
^ Dom. re&tam Sepftem Dolornm B. M. Y. 

dup. maj, 

Cornetii et Cyiriiaii P. et aeiki. Com. S/Ea- 

phemias, eus* 
Impr. Stigfii. S. tiilnclsci. ihi]^. 
Josephi a Cupertitio Coiif. dap. 
j4iDuarii «t soc. Mart. dvp. 
Eustaciiii^ Sociorum M. dup. Com. Vigiliis. 
Mattb»i Ap. et Evang. d. 2. ct. 
TbomaB a Villa Nova £p. et d. dup. Gomm. 

SS, JIauFitii et sfidofum Man. 



iEQuiNocT m Axmmt^im* 



i 


g 


Ix 






A 




n 


xxlx . 


b 




25 


txvllj' 


« 




2«l 


xxvij 


d 


V 


2 7 


25. xxvj 


6 


it 


28 


XXV. xxiv 


f 


iil 


29 


xxiij 


g 


Prid. 


50 



tM P&pA a llart. sem. Com. i. UmbcIsb tirg. 
et Mart. 

ta. de tttfc^da. dnpl. maj. 

t^ypfkni et JTostitisB Mslrt. 
Gosm» etD^nuani Mart. aim. 
Weflcestai ^ucis et Mart. sem. 
Dedic. S. Hicb. Arcb. d. 2. cl. 
Hieronymi Presb. et D. dup. 



DB GOlfiTOYO BOOLfiSliALSTIGO. 



«27 













CYCXti 


■ 

I 

1 




Dies 








l«a9Li 












- ' 

* UoMinka J, Fesibm SS. Roaafil B. V, 














K 




1 


Remigii et Gonf. sem. ad fib. vel simplex 








de prfBC0pM« In Gallla, dup. 




b 






idlneloMiDit Guatodnn. dupl« 


XX 


c 


V 


5 




xix 


d 


iv 


A 


Frandtci Conf* duplex. 


xviij 
xvy 


e 


iii 


5 


Placidi ct SooiOrum Malrt. 


f 


Prid. 


6 


BruDonia Gonfassoris. duplex. 


xn 


g 1 


Son, 


7 


Hanei Pape etConfilss. Gom. SS. Sergii, etc.. 








Maityram% 


<v 


A 


Vi4 


B 


firigitttt Vidutt. du|lex. 


xiv 


b 


9 


DionyaM, il<astici et Eleutberii Hart, semidup. 


xiij 
xij 


c 




10 


Francisci fiOBgiffi HhH, semid. 


d 


V 


It 






e 


iv 


12 




X 


f 


iii 


15 


Eduardi Rdj^s Gonf. semidup. 


ix 


g 


Pridk 


14 ; 


Caliiati Paps Maru duplex. 


viij 


A 


Idib. 


15 


T«resin Virgiuis. dnplex. 




b 


xvy 


16 


Hedwigis Yhhue. setuiduplex. 


vj 


c 


xvj 


41 


V 


d 


XV 


18 


Luc» Evangelists^ ditp. 2. el* 


IT 






iO 

1 V 


P^tri. iIa -AleMiltar* l\nnf Ann 




f 


liH 


80 


Joannis Cantti Conf» duplex* 






lij 


21 


flikrioiiit Aib« CoAl* SS. Umls atBoc. Virg» 






et Mftfi. 


I 


A 


xj 


22 




b 


X 


25 




xxix 


c 


ix 


2i i 




tXvMj 


d 




25 


Gkrysaittii M Batis Mart: 


xxvij 


6 




26 


Evaristi Fi|Me et Martyris. 


XX|i{ 


f i 




27 


VigiUa. 


XXV 


g 


V 


28 


Simonia ei.foda Xp. dip. 2. cL 


25. xxiv 


A 


iv 


29 ! 


xxiij 


b 




36 




xxU 


c 


Prid. 


31 


Vigilia. 



128 



OOMMENTABltrS 



NOYEMHER. 



GTCLUS 


Littera Dem.^ 




Dies 
leniis 


* 


, xxj 


d 


Kal. 


: 1 


Fesluin omnium Sanct. d. 1. cl. 


XX 


e 


iv 




Com. 00. fidelium Defunct, dop. et de Oct. 










00. SS. • 


xix 


f 


"j 


3 


De Oetava. i 


xviij 


g 


Prid. . 




Caroli Ep. Conf. dop. Gomoi. Oct. et S. Vi- 








talis, etc., Mart. « * 


XYij 


A 


Non. 


5 


De Oetava^ 


\vj 


b 


viij 


a 
D 


De Octsva. 


XV 


c 


viij 


7 


De Oetava. 


, , xiv 


d 


vj 


8 


Oct; Omnium Sanctorum..d. Com. SS. Quatuor 








Coronatorum Mart. 


xiij 

. . . ii. 


e 


V 


9 


Dedic. Basilictt Salvat. dup> Comm. S. Theo- 








dori Mart. 


xij 


f 


iv . 


.10 


AndceaB Avellini Conf. semid. Com.* S. Try- 








phonis, etc., Mart. 


xj 


6 


iU 


U 


Martini Episc. et Conf. dup. Com. S. Mennn 








Mart. 


X 


A 


Prid. 


12 


Martini Papse et Mart semid. 


ix 


b 


Idib.. 


13 


Didaci Conf. semid. 


viij 


c 


xviij 


14 




vij 


d 


xvij 


15 


Gertrudis Virg. duplex. / 


vj 


e 


XVJ 


16 




V 


f 


XV 


1.7- 


Gregorii Thaumaturgi Episci et Conf. semid. 


iv 




xiv 


18 


Dedicatio Basilicarum SS. Petri et Pauli. dup. 


. iij t 


g 


xiij 


\^ 


Elisabeth Viduse. dup. Com^ S. Pontiani Papse 




A 






et Hart. 


'j 


b 


xij 


20 


Felicis de Valois Conf. dup. ' 


j 


c 


xj 


21 


PrsBsentatio B. M. V. dup. maj. 




(1 


X 


22 


Caecilise Virg. et Mart. dup. - 


xxix 


e 


ix ; 


23 


Glementift Papae et Mart, dijp; Comm. S. Feli- 










< cilatis Mart. / 


xxYiij 


f 


viij * 


24 


Joannis a Cruce Conf. dup. ;jGom. S. Chryso- 








*goui Mart. 


xxvij 


g 


vij 


25 


Catharinse Virg, et Mart. dup-. 


25. xxvj 


A 




26 


Petri Alexand, Ep. et Mart. \ 


XYV. xxiv 


b 


V 


27 


« i <^ . i : ' 


XX iij 


c 


iv 


28 




xxij 


d 


"j 


29 


Vigil. Com. S. Saturnini Mart. 


xxj 


e 


Prid. 


50 


Andrese Apostoli. dup. 2. cl. 



DE COMPUTO EGGLESUSTIGO. 



129 



DECEMBER. 



m 

i 




Dm 


f 


Kal. 


1 


g 






A 




3 


b 


Prid. 


i 


c 


Non, 


5 


d 


viij 


6 


e 




1 


f 


yj 


8 


g 


V 


9 


A 


iv 


10 


b 


iij 


11 


c 


Prid. 


12 


d 


Idib. 


13 


e 


xix 


14 


f 


xviij 


15 


g 


xvij 


16 


A 


ivj 


47 


b 


XV 


18 


c 


xi? 


19 


d 


xiij 


20 


e 


xij 


21 



Bibiane Yirg. et Mart, semid. 

Francisci Xaverii Conf. dup. 

Petri Chrysol. £p. G. et D. dup. Com. S. Bac- 

bane V. et M . 
Sabbe Abb. Com. 
Nicolai Ep. et Conf. duplex. 
Ambrosii Ep. Conf. et Eccl. Doct. dup. 
1mm. CoDccp. B. M. Y. d. 2. cl. 
De OctaYa. 

De Oct. Com. S. Melchiadis. 
Damasi Pap. et G. sem. Com. Oct. 
De Octava. 

Lucise Yirg. M. dup. Com. Oct. 
De Octava. 

Oct. Imm. Conceptionia. dnp. 
Eusebii Ep. et Mart, semid. 



Vigilia, 

ThomsB Apostoli. duplex %, cl. 



dOLSTITlUM HIEMALE. 



f 


xj 


22 


g 


X 


23 


A 


ix 


24 


b 


viij 


25 


c 


vij 


26 


d ^ 


vj 


27 


e 


T 


28 


f 


iv 


29 


g 


»j 


30 


A 


Prid. 


51 



Yigilia. 

NatiYitas D. N. J. G. d. 1. cl. 

Slephani Protomarlyris. dup. 2. cl. Com. Oct. 

JoauDis Apost. et EYang. dup. 2. c!. cum Com. 

OctaYarum. 
SS. lunocentium. dup. 9. cl. Com. Oct. 
Thomse Gantuar. Ep. et Mart, semid. Comm. 

Octavarum. 

De Dom. infra Oct. Mat. Yel de Oct. cum Com. 
Oct. 

SilYCstri Papffi et Conf. dup. Comm. Oct. 



Hsec Epacta 19. nigra nunquam est in usu,nisi quando eodem anno concurrit 
cum Aureo numeroxix. 



130 COMMENTARItJS 

Perspicua baec sunt ac Kalendaru Julian! castigandi necessitatem 
liaud dubie in aprico ponunt. Quo vero evidentius adhuc appareat, 
quantum apriseis EcelesidB sanotionibus in celebrando Paschate decursu 
temporis sint aberraturi^ qui antiquum stylum retinent^ differentiam 
Paschatum utriusque Kalendarii per aliquot annorum periodos futuris 
ssBculis in adjecta tabula exbibebimus. 



> A. !>]!». 




A. DNI. 


D. 


A. mi. 


D. 


A. DNI. 


D. 


1864 


55 


2864 


7 


5864 


42 


4864 


42 


1865 





2865 


7 


3865 


42 


4865 


14 


1866 


1 


2866 


35 


3866 


14 


4866 


12 


1867 


7 


2867 


7 


3867 


42 


'4867 


42 


1868 





"2868 


42 


3868 


35 


4868 


14 


1869 


35 


2869 


7 


3869 


14 


4869 


42 


1870 


7 


2870 


7 


3870 


42 


4870 


42 


1871 





2871 


35 


5871 


7 


4871 


42 


1872 


28 


. 2872 


7 


5872 


7 


'4872 


42 


1873 


7 


2873 


7 


3873 




4875 


14 


1874 


7 


2874 


42 


5874 


■ 7 


4874 


42 


1875 


28 


2875 


7 


3875 


5^ 


4875 


42 


1876 





2876 


35 


3876 


42 


4876 


14 


1877 


7 


2877 


7 


3877 


7 


4877 


49 


1878 


7 


2878 


7 


3878 


55 


4878 


42 


1879 





2879 


35 


3879 


14 


4879 


14 


1880 


35 


2880 


7 


3880 


14 


4880 


42 


1881 


7 


2881 


7 


5881 


35 


4881 


44 


1882 





2882 


35 


3882 


7 


4882 


^2 


1883 


35 ; 


'2885 


7 


3885 


42 


4883 


49 


1884 


7 


2884 


7 


3884 


42 


4884 


14 


1885 





2885 


35 


3885 


7 


4885 


'42 


1886 





2886 


7 


5886 


42 


4886 


42 


1887 


7 


2887 


35 


3887 


42 


4887 


14 


1888 


35 


2888 


7 


3888 


7 


4888 


42 


1889 





2889 


7 


3889 


'42 


4889 


42 


1890 . 


. 7. 


2890 


55 


3890 


14 


4890 


42 



Materiam tabula haec praebet problematum computisticorum, in qui- 
bus expediendisiitiliter seexercere solent candidati. Postuletur ergo a 
Gomputi studioso, ut cujusque anni in tabula descripti quaerat nnme- 
rum aureum, tndiclionem, epactam, likram Dominicalem et Pascha : 



DE COMPUTO EGGLESIASTICO. 131 

ex utf itts^e Kalendarii regnlis caneta sappntando. -^ies antoin qnibtu 
Paschata duorum Kdlendariorum inter se differunt, colliguntur, si ad 
diem Pasehae veteris styli addanlur dies ISatp6<r{fxou< sen €xempiile8 
ex anno Juliano, et ex nuniero ita conflato dies Paschatis novi styli de- 
Qiatur, V. g., quoniam usque ad annum 1900 exclusive auferendi sea 
potius ablati jam sunt 12. dies exemptiles, si hi adjiciantur ad 19 
aprilis, quo Pascha veteris styli anno 1864 celebratur, confiunt dies 
31 aprilis h. e. dies 62 martii, tk quibus si detrahatur dies 27 martii, 
quo Pascha Kaleqdarii Gregoriani eodem anno celebratur, residua erit 
differentia dierum 35. Item quia usque ad annum 4877 Humerus die* 
rum l^atps(7{(i(ov erit 34, si eos ad Pascha vetus illius anni, h. e. ad 
19 aprilis addes, summam colliges dierum 53 aprilis ; a quibus si sub- 
duxeris Paseha novi Kalendarii ejusdem anni 4877^ id est dies 4 apri- 
lis, reKqua fiet differentia utriusque Kalendarii dierum 49. Russi igitur 
.anno 4877 septem hebdomadis ab Ecclesia catholica in celefarando 
" Paschate disjunct! erunt, quum id habituri non sint nisi die^ qui in 
Kalendario reformato est 23 maji. 

Ut vero adolescentes minus adhuc in Compute versati problemala ex 
pnecedentibus proponenda facili'Us solvate duas hie subjungimus tabu- 
las iemporarias, quarum altera dies exemptiles exhibet usque ad annum 
5,000 inclusive, altera liters^ Dominicales ad Kalendarii Gregoriani 
emendationem determinatas commonstrat« 



AJSNI , 
CE>TESIHI. 


D. Exenp. 


AN^I 
CENTESIHI. 


D.^xeiDp,. 


ANNI , 
CENTESIHI. 


D.lxeopi 


1800 


12 


2900 


20 


4000 




i900 


13 


3000 


21 


4100 


29 


2000 




3100 


22 


4200 


30 ! 


2100 


14 


3200 




4300 


31 


2200 


15 


3300 


23 ' 


4400 




2300 


16 


3400 


24 


4500 


52 


2400 




3S00 


25 


4600 


33 


2500 


17 


3600 




4700 


34: 


2600 


18 


3700 


26 


4800 




2700 


19 


3800 


27 


4900 


35 


2800 




3900 


28 


5000 


36 



1S2 



GOMMEirrARIDS 











1700 


2100 


1800 


2200 


1900 2300 


2000 


2400 




ANHI 




2500 


2900 


mo 


3000 


27003100 


2800 


3200 










3300 


3700 


3400 


3800 


350013900 


3600 


4000 


CENTESIHI. 


4(00 


4500 


4200 


4600 


4300 4700 


4400 


4800 










4900 


9300 


5000 


5400 


5100 5500 


5200 


5600 




ANKI 




LITERiG DOHINIGALE 


.8. 


HfTERMEOII. 


c 


E 


u 


B. 


A 


i 


29 


57 


86 


B 


D 


F 


G 


2 


30 


58 


86 


A 


C 


E 


F 


3 


• 1 4 

OI 


59 


87 


( 


& 


. B 


D 


E 


4 


32 


60 


88 


F. E 


A. 


G 


C. B 


D. 


c 


5 


33 


61 


89 


D 


F 


A 


B 


6 


34 


62 


90 


( 




E 


G 


A 


7 


35 


63 


91 


B 


D 


F 


G 


8 


36 


64 


92 


A. 


G 


C. 


B 


E. D 


F. 


E 


9 


37 


65 


93 


F 


A 


C 


D 


10 


38 


66 


94 


E 


G 


B 


C 


11 


39 


67 


95 


D 


] 


F 


A 


B 


a 


40 


68 


96 


C. B 


E 


D 


G. F 


A. 


G 


13 


41 


69 


97 




A 


( 


G 


E 


F 


14 


42 


70 


98 




& 


B 


D 


E 


15 


43 


71 


99 




F 


A 


C 


D 


16 


44 


72 




E. D 


G. 


F 


B. A 


C. 


B 


n 


45 


73 






C 


1 




G 


A 


18 


46 


74 




B 


D 


F 


G 


19 


47 


75 






A 


C 


E 


F 


20 


48 


76 




G. F 


B. A 


D. C 


E. D 


21 


49 


77 






E 


G 


B 


C 


22 


60 


78 






D 


] 


P 


A 


B 


23 


51 


79 






C 


E 


G 


A 


24 


52 


80 




B. A 


D. 


C 


F. E 


G. 


F 


25 


53 


81 






G 


B 


D 


E 


26 


54 


82 






F 


A 


C 


D 


An 


55 


83 




E 


( 




B 


C 


i 28 


66 


84 




D. C 


F. 


E 


A. G 







Hujus tabute usum candidatus facile discet, si ad duoanimadvertaty 
nimirum : V supra in ea cfbllocatos atque in unum congestos esse onn 
nes annos centesimos ab anno 1 700 usqud ad annum 5600^ qui eamdem 
UteramDominmlm babent; 2^ a latere sinistro — in columnis verti- 



DE GOMPUTO EGGLESIASTIGO. 133 

ealibus — ordine dispositos esse annos intermedios juxla numenim 
annorum cycli Solaris. 

Ut igitur invenias literam Dominicalem anni dati> v. g. anni 1864., 
quaere inter annos centesiroos annum 1800 atque in eadem columna 
ad perpendiculum descende usque ad lineam »quam seu horizontalem 
anni intermedii 64. inveniesque duas literas Doroinicales G. B. quarum 
prior inser?iet usque ad 24. februarii^ altera autem reliquo anni tem- 
pore. 



ISA COMMENTARIUS 



SYMBOtE 

MENSIUM YARURUM NATIONUM. 



Anno ecclesiastico in menses 12. Kalendarii ita distributo, reW^ 
quum est, ut hoc loco rudem aliquam nQensium symbolen proponamus, 
qui a variis populis fuerunt observati, quique in bonis auctoribus saepe 
adducuntur. Rudem illam dicimus, quia ut annorum diversa initia 
apud diversos sunt, ita niensis mensi exacte non respondet. In hexa- 
sticha hac tabula autem primo loco describemus menses Latinorum ac 
deinde ordine atque e regione ita ponemns menses Hebraeorum, Grae- 
corum aliarumque nationum , ut^ qui e regione ponuntur, praeter 
propter eodem tempore evenure intelligantur. Conferri rtaque concilia- 
rique hac ferme ratione possunt 



DE GOMPDTO EGGLESIASTIGO. 



3 



. S ^ 



1 i I i I 



■^P h-' OP 



o 
•a 



4» 



■§ -i I i 

3 a S ^ 

^ « C b 

Cb n • eb< . 2; 



a 



O ©I -T» CO 

•e^- 



O 



— - 2 ** 



?2. C8 

60 o 

a IS 



1 

a 
c 

9 



^ a: J o 
T-* o5 CO 



. 2 — 13 

1 I i 1 i if 

fill 1 1 -r 



CO 

IS 



i 



® .fc « I § 

« « « C 

^ ^ cu 



I ."i- 1 - I I ^ 

«Q Q< a) Q JS ^ 

a* Ex] g '^l 



n 
S3 



-3 



'3 -3 -3 



-3 

3- 



I .r 



f -3 Q- ^1 

3- ?. w «»» 



(2 a ^ <g iS j3 s ^1 a I 

00 O ^* (H ^ CO 20 <o 



o 



CM 



on W 20 « l> C0 d5 



g 

n 

u 



n 

JR 



p 

s 



S I I ^ S .2 i 

^ S ^ S 1^ ^ 




1S6 GOMMENTABI0S 

(1) Hebraei veteres, quod ex Bibliis constat, menses numero sui 
ordinis exprimebant, primum, tertium^ oetavum, duodeeimum. Post 
reditam ex Babilone, imitaiione Chaldaeorum, videntur nomina certa 
singula retinuisse, ita quidem ut primus ab aequinoctio verno esset 
Niian sive Ahih, a quo omnia legis festa aequalibus numerarentur in- 
terstitiis. Confer quae de ratione temporis apud Hebrsos babet KM 
Archxolog. hMic» p. iv^ c. § 74. 

(2) Series hsBc mensium Gnecorum desumpta est ex Theod. Gaz. 
0k Yi, de Memhus. Notandum vero, Kalendariorum sacromm initium 
apud Gradcos idem esse omnium a mense septembri, mehsibus sin- 
gulis nomina latina ('lavoudeptoc, ^e^pouapto^^ ZeTrTlfiiSptoc ) 

ferentibus. Nolim autem, inquit Moreelli Kal. Conit. ad i, sept, in 
latinis hisce mensium nominibus suspensus hasreas. Nihil quidem apud 
Grascos, sive in Europa, sive in Asia, tarn yarium olim, quam mensium 
appellatio fuit : ut, cujusque mensis plus quam duodena nomina, alia 
nempe apud aliam gentem fuisse reperiamus ; sed Graecis omnibus in 
populi Romani potestatem redactis, quum et latinae coloniae multas in 
nrbes deductae essent, factum est, ut Grdecia universa paulatim ro- 
manos indneret mores : itaque, fori in primis causa et ob acta publica 
appellationes quoque mensium, quas deinde in Mv)voXoyCoi< seu Kalen- 
dariis sacris usurpatas videmus^ maturae receptas. Sic, qui martyrium 
S. Ignatii iux^ai scripserunt, Romanam consuetudinem secuti sub 
finem narrationis, eijanuariumeidecembrem memorant. 

(3) jEgypiiorum ac Persarum annus olim sicut et Reipublicm gallu 
canx recentiori aetate constitit diebus naturalibus 360. quot sunt gradus 
in circulo, ut singulos menses tricenum dlerum haberent; appSndicem 
autem dierum 5, quas Graeci iTraYOfjiEva^, Galli jours compUmentaires 
dixere, tanquam extra rotundum mensium circulum^ computabant 
quidem antequam novum exordirentur annum ; sed tamen extra menses 
omnes. Absolute itaque Mesori primus dierum intercalarium dicebatur 
icp(&Tvi l7raY0(jL^v(ov, secundus Seuxlpir) litoifoii.hm, at sic porro. Simi- 
liter finite Fructidor kalendarii Reipublicae gallicanaB inserebantur dies 
adjectitii 5., ut adeo, si spectes mensium dies, essent' dies 360; at si 
appendicem ante anni novi initium adnumeres, essent dies 365. in 
anno communi, 366 in anno embolimaBO. 

(4) Garolus M. Eginhardo teste in Ttta Caroli M. § 29. mensibus 
juxia patriam Germanorum linguam nomina imposuit^ uti videre est 



DE GOMt^trrO EGGLESIASTIGO. 



Ii7 



apud Migne Patrol, kt, U 07, pag, 52. De prisca anni citilis forma 
apud Germanos reeepta deque ejus parlitioile in tm vel quatnor tern- 
pora et in menses doeiissimam disputaiionem in academia Kilio- 
nensi die 6. octobris annni i862, habuit D, Carol, WHnhold. Ja^ 
nuarium^Wi in Germania ab aquis nivibusque eo tempore conglaciatis 
ac dnratit Hdrtmdnd appellant MiiUendorffio teste in Luxemburger 
Haui-Kalendery opere peregregio, in quo cl. auctor — omni genere 
literarum insigniter excultus ut est — KaXavooXoY{av profanam ac 
Tttlgarem, si quis alius, a saeculi rebus ad sacrum argumentum tarn 
scite quam pie accommedavit, ut adeo in eo legendo et delectationis et 
utilitatls et aedificationis uberrimum fructum capiant Christiani Kalen- 
darii amatores. 

(8) Al. Sporkel vel Spirkel, ut habet Mullendorffius /. c. De ra- 
tione verborum Homung eiSfnrkel cfr. Weinhold I, c. 

(6) Eosturmonath, inquit Beda, dejemporum ratione c. 45, qui 
nunc Paschalis mensis interpretatur^ quondam a Dea illorum (Germa- 
norum), qux Eostre vocabatur et cui in illo festa cekbrabant, nomen 
habuit, a eujus nomine nunc Paschale tempus cognominant eonsueto 
antiqux observationis vocabulo gaudia novx 8olemnitati9 vocante. 
(Migne, Patrol, lat,, torn. 90, pag. 357.) 

(7) Winnimonath h. e. Weidemonat. cfr. Weinhold I. c. 

(8) Menses kalendarii ReipublicsB gallicanae mensibus romanis hac 
ratione respondent : 

YendSmiaire: 22 sept. — 21 oclob. ; 
Brumaire: 22 oct. — 20 novemb. ; 
Frimaire : 21 nov. — 20 decemb. ; 
Nivdse : 21 decemb. — 19 januar. ; 
Yentdse : 20 jan. — 18 februar. ; 
Pluvidse : 19 feb. — 19 mart. ; 
Germinal : 20 mart. — 18 april. ; 
Flordal : 19 apr. — 18 maj. ; 
Prairial : 19 maj. — 17 jun. ; 
Memdor: 18 jun. — 17 jul. ; 
Thermxdor: 18 jul. — 16 august. ; 
Frwsiidor: 17 aug. — 15 septem. ; 
Sequuntur dies adjectitii 5, de quibus jam diximus in not. 3. 



i38 



GOMMENTARIUS 



METHODUS ADDISCENDl COMPUTUM SINE 
PRiECEPTORE. 

Praemonemus, methodum hanc iis non proponi^ qui liberalium disr 
ciplinarum cognitione perfusi ad Computum ediscendum accedunt; bi 
enim absque ullo canonum isagogicorum adjumento feliccm operam in 
hujus lectione commentarii posituri sunt. Si qui vero subtili ilia inge- 
nuarum artium scientia destituti nostro libello duce ad Computum com- 
parare.se voluerint, ioitium legeodi faciant ab ipsis Kalendarii eccle- 
siastici tabulis^ quae ex Breviario ac missali Rom. explicatae ob ooulo^ 
sunt. Ex his invenieut anni quaesiti dies, hebdomadas, menses, epaetas, 
literas dominicales, solstitia, novilunia, casteraque omnia, quae ad Com- 
putum pertinent. 

Qui hujus scientiaB cupidus pentastichas Kalendarii tabulaspercurrit, 
primo aspeclu animadvertlt^ singulos menses quinque columnis ad 
perpendiculum directis ita constare, ut in .prima exib^antur epactas 
gregorianae, siogulis diebus affixae, in altera vero ponantur literse Do- 
minicales, in tertiaac quarta deinde describantur dies mensis : eorucqi- 
dem denominationibus ronianis cum iis collatis, quae recepta^ in nunc 
Kalen.dariis sunt ; in quinta tandem differentia assignetur, quae inter 
dies utriusque Kalendarii per annum intercedit. 

Kalendarii ecclesiastici. artificio ita inspecto singnlas ejus partes at- 
tingat : studii sui initio a tertia ac quarta columnis sumpto. Ex com- 
mentario igitur ex ordine repetat, quae de die (ejusque divisione in 
horas]^ hebdomade^ mensibus atque anno tam lunari quam solari 
diximus. Solis annuos investiget cardines, h. e. aequinoctiorum solsti- 
tiorumque momenta. Discat inde literas secundae columnae atque ex 
his ortum cyclum solarem. Hisce praecultus tiro cyclum lunarem cum 
aureo numero perdiscai diligenterque in iis subactus demum ad primam 
columnam accedat epactarum gregorianarum methodum cum novilu- 
niorum cognitione hausturus. Postquam hac in omni Computi materia 
diu se ac multum exercuit, gregorianam Kalendarii editionem et ex 
Kalendario castigato rectam Pascbatum formam accurate cognoscat. 



DB COM*UTO ECCLESIASTICO. 



DE MARTYHOLOGIO ROMANO. 

CAPUT- ADDITITIUM. 

Quoniam sacri canones de Computo discendo id maxime spectant, ut 
clerici lis omnibus instituantur, que ad usus ecclesiasticos scitu neces- 
saria sunt^ non abs re esse censemus, commentario huic nostro in 
Proomium Breviarii appendicis instar caput de Martyrologio romatio 
adjicere^ quo literarum et numerorum in eo occurrentium usus in dis- 
tribuendis annuntiandisque festis breyissime declaretur. 

In Martyrologio romano igitup singuU diesc netis Kalendarii romani 
exprimuntur, ut puts kalendis janmrii, pridie nonas juliij idibus au- 
gtusti; etc. Notis romanis additur vox luna, cui lector diem annuntians 
'eix 31. numeris in capite cujusque diei positis ilium adjungit, qui diem 
mensis junaris designat v. g. luna prima, luna decima, hina mce" 
nma, etc. Ut autem sciatur^ quota luna iit pronuntianda, singulis 
diebus totius anni — verba sunt rubricae computisticae Martyrologio 
fraefixs — supra sanctorum historias dispositae ordinatim sunt li-* 
ferae 30, quot nimirum sunt epactae^ ex quibus cyclus epactarum com- 
^ositus est (n. 75). Earum literarum autem ha3c est significatio : li- 
tera a denotat epactam 1.^ b epactam 11.^ c epactam IR., et sic dein- 
^ps alias literae alias epactas significant, ut in subjecta tabella perspi<« 
cuum est^ in qua singulis epactarum numeris singular quoque literae 
respondent. 



a 


I. 


m 


XII. 


D 


XXIII. 


b 


II. 


B 


XIII. 


£ 


XXIV. 


c 


III. 


P 


XIV. 


Fr(1)XXV. 


d 


IV. 


q 


XV. 


F 


25. 


e 


V. 


r 


XVI. 


G 


XXVI. 


f 


VI. 


8 


XVII. 


H 


XXVII. 


S 


VII. 


t 


XVIII. 


M 


xxvm. 


h 


vin. 


U 


XIX. 


N 


XXIX. 


i 


IX. 


A 


XX. 


P 




k 


X. 


B 


XXI. 






1 


XI. 


C 


xxu. 







(1) Distinguenda est lil«ra P cui apposHain est sigauDOi fL« «h^VVm. 



l&O GOMMENTABIUS 

Substituuntur autem hujusmodi triginta liters in locum 30. nume- 
rorum epactarum^ secundum antiquam Ecclesis consuetudinem, quad 
loco tiureorum numerorum literas ponebat, oe forte in luna pronun- 
tianda fiat error et confusio inter numeros cycli epactarum et numeros 
designantes, quot dies habeat luna. Ceterum ad inveniendos dies lu- 
nares non utimur nisi decern et novem epactis, quot nimirum sunt nu- 
meriaurei; et currente saeculo quidem eum ordinem epactarum tene- 
mus, quern juita n. 76. symbole base eum respondentibus Uteris 
Martyrologii exhibet. 



UT£R£ MARTYROLOGII AUREIS NUMERIS ET EPAOTIS 
RESPONDENTES SJEGULO XIX. 



Aur. Num . 


Epact. 


Lit. Marl. 


Aur. Num. 


Epact. 


Lit. tfart. 




f, 


P 


11 


XX 


A 


2 




1 


12 


I 


a 


3 


XXII 


G 


^3 


XII 


m 


4 


in 


c 


U 


XXIII 


D 


5 


XIV 


& 


^5 


IV 


d 


6 


XXV 


^6 


XV 


a 


7 


VI 


f 


17 


XXVI 


8 


XVII 


s 


48 


VII 


g 


9 


XXVIII 


M 


19 


XVIII 


t 


^0 


IX 


i 









Ad annuntiandum igitur quota sit luna^ sumatur primum numerus 
aureus anni currentisyel etiam epacta currens, deinde quaeratur litera/ 
quae in tertio ordine prositad tabellas iili numero aureo vel epactae re- 
spondet; et eademhaec litera yocabitur litera Martyrologii per totum 
ilium annum, quia per numerum, qui in ipso Martyrologio singulis anni 
diebus sub ea reperietur^ ostendet quota luna sit pronuntianda singulis 
diebus totius anni. Exemplo sit bic annus 1863, quo juxta sup. expo- 
sita n. 76. currit aureus numerus 2. et epacta XI. Hinc numero 
aureo 2. vel epact»Xl. respondentem vides in siiprascripto diagram- 
mate literam {. Undo singulis diebus annuntiabitur in Martyrologio 
luna adjecto illo numero, qui in serie numerorum et literarum canoni 

lit F : ilia in Martyrologio rubro colore scribitur reapondetque epacto 
XXV ; hiBC yero nigra est atqae epactae SB. conyemt. 



DE GOMPUTO EGGLESIASTIGO. l&i 

sanctorum praefixa respondet liters Haec de Uteris epactalibus Mar*- 
tyrologii (1). 

Reliquae vero liters, quae in margine exteriore Martyrologii recta 
descendunt, sunt liters Dominicales^ quibus hebdomads, dies domi- 
nies atque hebdomadum feris designantur. Quuro igitur hoc anno 1863 
habeatur litera Dominicalis d, hsc ipsa litera in margine Martyrologii 
occurrens denotabit diem Dominicum per totum hunc annum. Hinc li- 
ters dominicali adjungi insuper in Martyrologio solet numerus epa- 
ctalis, sicut in ipso Kalendario e regione liters Dominicalis posita est. 
Quoniam igitur numerus epactalis XI. liters Martyrologii / respondet, 
ubicunque in Martyrologio liters Dominicali adjuncta est epacta XI. 
semper in serie literarum et numerorum in capite singulorum dierum 
prsfixa litera / subjectum habebit numerum 1» quod signum est, ilium 
esse primum diem mensis lunaris. Sic lunam primam hoc anno invenies 
sub litera / (ipsius epacts significativa) 20. januarii^ 18. fehruariij 
20. martii, iS, aprilis.,,. 12. odobris, H. novmbrisei 10. cfecem^ 
bris. In margine denique interiore Martyrologii dies mensium vulga- 
ribus ntimerorum notis sunt expressi. 

Ex his autem sequitur, Martyrologium romanum pro Kalendario ser- 
vire posse : namque prster festa immobilia, qus ibi singulis diebus 
recensentur^ etiam festum paschale et alia festa mobilia,item noviluniay 
plenilunia^ aliaque ex Kalendario peti solita' deprehenduntur Uteris Do- 
minicalibus^ numeris epactarum et Uteris Martyrologii ibidem appositis. 

(1) Independenter a proposita tabula literarum MartyrologU inveniri 
potest litera Mart. anDi sequentis, data litera anni currentis, practico 
hoc modo : sit iDvenieoda litera Martyrologii pro anno 1864, data litera 
aoDi 1868, quae est /. Hsec litera ultimo decembris iudicat lunam 22. 
Altero die, h. e. 1. januarii anni sequentis, erit luna 23. Vide, quaenam 
litera habeatur supra 23. et invenies G, quse litera Martyrol. erit anni 
4864. Quod si ultimo decembris sit luna 29. ac proinde dubium ezoriatur, 
an 1. januarii futura sit luna 30. vel 1. sequentis lunationis, videndum 
est, utrum luna currens sit 29. an 30 dierum, de quo of. supra n. 52. la. 



142 



GOMMENTARIUS 



TABELLA TEMPORARIA IiT£RARl3M MARTYROLOGH ,RESPON0EN- 
TlUxM AUREIS NUMERIS ET EPACTIS AB ANNO 1862. INCLU- 
SIVE USQUE AD ANNUM 1899. INCLUSIVE. 



'Annis Dooiini. 


Aur. 
Kam. 


Ipacts. 


Lit. 
Mart. 


Annis Domini. 


A or. 
Num. 


Epactffl. 


Lit. 
Mart. 


4m. 1884. 


4 




P 


1872. 4891. 


44 


XX 


A 


4863. 1882. 


2 




I 


1873. 1892. 


42 


1 


a 


4864. 4883. 


3 


XXII 


C 


1874. 1893. 


43 


XI 


m 


1865. 4884. 


4 


in 


c 


4875. 1894. 


14 


XXIII 


D 


486r>. 4SS5. 


5 


XIV 


P 


4876. 4895. 


15 


IV 


d 


4867. 1886. 


6 


XXV 


F 


1877. 4896. 


46 


XV 


q 


186S. 4887. 


7 


VI 


f 


4878. 4897. 


47 


XXVI 


G 


4869. 4888. 


8 


XVII 


s 


^879. 4898. 


18 


VII 


g 


1870. 4889. 


9 


XXVIIl 


M 


1880. 1899. 


49 


XVIII 


1 


1871. 4890. 


40 


IX 


i 











Serie literarum epactallum Martyrologii ita declarata id unum restat, 
ut breviter explicetur, quanam ratione sequentibus saeculis aliae epactae 
in illarum locum succedant^ quas nunc adhibendas esse vidimus. Id 
autem ex duabus tabulis rubricae compuUsticaB Martyrologio praefixae 
eruitur, quarum prior, niroirum tabula xquationis Cycli epactarum 
perpetui^ exhibet literas indices in hunc modum. 

TABULA EXHIBENS UTERAS INDICES AB A. 1700 USQUE AD 
A. 5600. 



Lit. 






Lit. 


Dommi. 1 




indie. 


« a 

-^a 




indic: 




G 


4700 


Melem ptosis 


P 


3700 


Metemptosis. 


G 


1800 


Mel. Proemptosis 


n 


3800 


Metemptosis. 


B 


4900 


Melemptosis 


n 


3900 


Met. et Proempt. 


B 


2000 


Bissextiiis. 


n 


40(10 


Bissextiiis. 


B 


2400 


Met. el Proemptosis 


m 


4100 


Metemplosis. 


A 


220(1 


Metemplosis 


1 


4200 


Metemplosis. 


11 


2J00 


Metemptosis. 


1 
1 


4H00 


Mel. et Proempt. 


A 


2400 


Bissext. et Proemp. 


4400 


Bissextiiis. 


u 


2500 


Metemptosis. 


k 


4500 


Metemptosis. 


t 


2«00 


Metemptosis. 


k 


4600 


Met. et Proemptosis. 


t 


2700 


Mel el Proemptosis. 


i 


4700 


Metemptosis. 


• t 


2800 


Bissextiiis. 




4S00 


Bissextiiis. 


s 


2900 


Metemptosis. 


i 


4900 


Met.et Proemptosis. 


s 


3000 


Met.et Proemptosis. 


h 


5000 


Metemptosis. 


r 


3t00 


Metemptosis. 


g 


5100 


Metemptosis. 


p 


3200 


Bissextiiis. 


h 


5200 


Bissext. et Proempt. 


r 


33i0 


Met.et Proemptosis. 


f 


5300 


\letem ptosis. 


q 


3'i00 


Metemplosis. 


f 


5400 


Metemptosis. 


p 


3500 


Metemplosis. 


5500 


Met et Proemptosis. 


q 


36(i0 


Bissexi. el Proempt. 


f 


5600 


Bissextiiis. 

- 



DE GOMPUTO ECCLESIASTi 

Constat ha3C tabula tribus colamnis, qiiarunr! 
indices, quae diversis saeculis congruunt et sigr 
quae pro diversitate temporum novilunia indicar 
tabula mox subjicienda explicabitur. In seci 
descripti sunt annl sadculares ab anno 1700 usi 

In tertia tandem notantur hae voces metempt 
emptosis'proemptosis, bissextilis y qmrum sem 

( MfiTEfXTtTWai?, a fJl€Ti, pOtt^ Ct TCtTrTCD, Cttdo) j 

cap, n. de Doctrina temp, proprie fieri dicitu 
epocham moratur^ ut quum major est anni quai 
qi^ppea puncto illofixo, a quo annus Julianus 
nit, aliquantisper recedit sicque (xeTaTrTWdi? fi 
civili (nn. 59. et 61.). Definitur autem meteno 
Zafis, suppressio unius diei in anno, evenitque 
singulis quadringentis annis (n. 61.)/ 

Annis 1700. et 1800. adscribitur metempk 
sextiiis fuit juxta Kalendarium Julianum; juxt 
vero communis est. Hinc differentia inter utru 
est duodecim dierum. Pariter a 1900. metemf 
evadet 13. dierum; sed an. 2000. bissextilis 

Proemplom (TrpoeixTtTwcK;) sive xquatio I 
patio novilunii uno die. Fit fere singulis 300 
qu(k] cyclus lunaris novilunia non exacte refer 
ml 72 et 75. 

J/efmp/osis et proempiosis significat sequa 
lunarem. 

Datis ita Uteris indicibus ex tabula epactaru 
inteniunfur variae epactarum series, qu^ sei 
adhibendae. Haec autem est. 



S S 3 3 



= S < ^ ;^ ^ 

-Si. 



s 3 -*« 



;5 ^ R 



H H H 

'< < 



RSI 



i 



s S H 
- B 



M >4 H >^ 
H H H »;^|| 



M H H a H H 

^ = 5 ^ ^ ;S 



s w 

M N X 



^5 as 



s 2 


^ ;^ g 1 


H M H 

5 5^ 


XII 

xvm 

XVII 
XVI 



W H H M M ^ 



5 2 



^ S 

^ S = 



^ ^ ^ ;^ S 



M H H M M M M 

^ 5 M M 

M H « 5 5 

H M M ^ S 



I 



~ M H M »< M M 

^ ^ S S 3 

H M H M X »4 

M ►< M H M ►< 

= 5 < :i 



4^ *^B^ jS«2wH 

il353S3SRgBBRBRCRS*-«H5^a 



fig*' 



J g M H M H H 



lai 



H H H M 
55 



H M H H 

( H g H H 

c 



S3 



I 



X H M H M M 



fM H g H 

; a B :5 < 



M M H M 

^ ;^ ;^ H 



RgRRRgRBSB 



H « a a 5 



RRS* 

^ ^ M 

2 a H 



B 



M H H M H H 



t:5 -« a a 



H H M 

S a 5 



HMHHHMHHMH 



M H M H »OH 
H H B H 

*^ B 2 



- H H M H 

r ^ ^ a 

l» ^ B B 



BRRR 



« a 



H H H 
H H H 

:5 ^ ^ 



RRR*'^^ 
^ ^ s 



M ^ H <^ 

q H M M ^ 

Paa H 



M H M M H M 

5<;5 gg S 



WIT 
p ? s 3 



SSaBRH*"'«55-«ag2HHHggHHHH 
aut< ^ ^ ^ ^BB^ Ba:5^:2^^ 

'^-'^MM^^aas-'JgrSiBHHHH h^h m h h h 



00 



O 



to 



a: 
a 
s 

so 
a 



C71 



00 



to 



i 



DE GOMPUTO EGGLESIASTIGO. 1A5 

In hac tabula trigiota literx indices, quae reperiuntur in prima co- 
lumna verticali, varias epactarum series indicant, quae iisdem horizon- 
taliter respondent. Itaque dum currit litera index C, v. g. saecul. XVIII. 
et XIX., series epactarum est XXII. III. XiV. XXV. » etc., velinci- 
piendo ab anno prime cycio lunaris sive a penultima columnadextima 
XI. XXII. III., etcaetersB, quae in eadem columna horizontali tabulae 
coliocatae sunt. o 

Dum litera index est B (h. e. ab anno 1900. usque ad annum 2200. 
exclusiv.), series epactarum erit XXI. II. XIII. XXIV. , etc. ,vel a 1 . anno 
cycli computatae XXIX. X. XXI. II. et caeterae, quae in eadem columna 
horizontali litera) B respondent. 

Dum litera A epactas indicat (h. e. ab an. 2200. usque ad an. 2300. 
et iterum ab. a. 2400. usque ad a. 2500.), respectivis aureis numeris 
convenient epactae XXVIII. IX. XX. I., et caeterae, quas tabula in 
eadem columna exhibet ; atque ita porro. Conferatur tabula expansa 
epactarum illustrata a Petavio, lib. vu., cap. 42., de Bactrim tern- 
porum. 



APPENDIX 



AD COMMENTARIUM DE COMPUTO ECCLESIASTICO. 



Qqpm^ni optimarum literarum studiosi, in quos erudiendos 
.on)ne& nostras (^m et cogitsiiones conferimus^ Computo ecclesiasiiioo 
addiscendo operam navare non solent, nisi postquam praeambulis do- 
ctrinis philosophicis ac theologicis adeo exculti sunt; ut Chronographi» 
dogmata cognitione comprehendere facile possint : idcirco in Commen- 
tario hoc nosfro» ad cujus rationem Computum tradimus, ex variis illis 
scientiis adjutricibus eas tantum regulas strictim recolendas esse cen- 
snimus, quas prffi caeteris utilitati atque oblectamento esse juventuti 
Computo studiosae usu cognovimus : allata, si forte in casu aliquo par- 
ticulari non sufficerent, in academiis viva voce latins explicaturi. Astque 
apud selectissimos auditores certa habuimus, ea multis in seminariis 
clericorum Chronographiae cupidonim saepe desiderari, ex eorum de- 
fectu vero adolescentibus, quominus nobilissimam banc scientiam rite 
percipiant, non raro impedimentum intelleximus inferri. Quod maxime 
iis in locis obtinere audivimos^ ubi Kalendarium Gregorianum nondum 
est usu receptum ; ibi enim multis in clericorum t;ollegiis rerum philo- 
sophicarum studium silere ac generatim bonas artes miserandum in 
modum neglectas jacere scribunt. Hos igitur aliosque omnes auxilia- 
ribus literis leviter tantum imbutos respicientes in id consilii devenimus, 
ut paucas bas notas Conimentario typis jam excuse Appendicis instar 
adjiceremus, quo illorum candidatorum etiam, quibus roanca tantum 
atque inchoata est severiorum literarum, cognitio usibus sufficere 
possit. 



COMMENTARIUS DE COMPUTO ECCXE5IASTIC0. 147 



AD CAPUT PREAMBULUM. 

m ROTUNOITATE GOELI MOTUQUE GIRGUURI GOBLORUll 
AG SIDERUM. 

Spbaericum esse eoeluro motusque ipsius ac siderum nobis manifestos 
ad sepsum circulares esse, coroputistae ecclesiastic! eo facilius ex astro- 
QOfflorum doctrioa assumunt, quod coeli rotunditatem conversiohemque 
siderum circularem consonam omnino sacrisLiteris videre sibi videan- 
tur. Sic Eccl* 1 Sol perhibetur revmus insuos circulos; et divina Sa- 
pientia, quae £cc/t. 24, gyrum coeli iola ctrcuivisse (gr. IxuxXcoora) 
legitur, Prov. 8. gyro vallasse abyssos dicitur. Hinc Computi candidate 
notitia circuli ac sphaerae ex matbesi relegenda. 

Sphxra, Ifalpa, globus^ vocatur corpus solidum, rotundum, unica 
superficie contentum, ad quam ab uno intra figuram puncto omnes 
Uneae rectae sunt aequales. 

Am8 spbaerae^ ab agendo, est linea imaginaria per centrum spbaerae 
transiens atque utrinque in superficie terminata, circa quam (lineam 
immobilem) sphaera ipsa circumvolvi potest^ 

Poli sphaerae, a icoXio)^ t;6r/o,sunt duo puncta axem terminantia in 
superficie sphaerae. Latine vertices dicuntur. 

Ex duobus polis mundi alter dicitur borealU a Borea inde flante^ el 
arcticus ab apxTo^^ Ursa, astro prope ilium sito^ et septentrionalis a 
septem lucidioribus stellis ursae majoris, quae dicuntur triones seu boves 
(a terenda terra), ex eo quod astrum ursae simile sit plaustro, lento ao 
boYino gradu circa polum circumducto ; alter autem vocatur australii 
ab Austro, vento siccanle (atoi)), et antarcticuB^h. e.arctico oppositus, 
et meridionalis. 

Ambitus spbaerae, ir£p{[xeTpo<;^ dicitur superficies convexa ipsius 
sphaerae ; in circulo ambitus idem est quod circumierentia. 

Circulus definitur figura plana^ sub uuica linea ita comprebensa, ut 
ad banc omnes rectae iineae ab uno intra figuram puncto ductal aequales 
sint inter se. 

In circulo praeter alia considerantur cireumferentia , icspicp^peiot, 
seu CMTva linea circulum comprehendens ; centrtm^ xevxpov, seu 
{^ncium, medium circuli^ et diameter, a $ia|AeTp^u>, dimetior^ h. e« 



ihS GOMMENTABIUS 

linea, quae sic ab uno puncto circamferentiae ad alteram tendttar^ ot 
per centram eat. 

Quod circulus quilibet dividator in 360, partes aeqnales, qnas gradta 
appellant^ gradus vero in sexagena minuta sen scropnla prin]a> el mi- 
nutum qoodlibet in alias sexagenas partes aeqaales, qoassectmAi scm- 
pnla dicunt, fieri id propter opportonitatem sexagenarii numeri ere- 
dendum est. Inter numeros enim dnabas fignris constantes nnllus est^ 
qui tot partes aliqnotas habet, qnot sexagenarins^ b. e. qui possitditidi 
in tot sui partes, Ipsum replicatione metientes absque fractione re- 
sidua. 

fjirculi in sphxra esse dicnntur, quarum drcufflferentiae in super- 
ficie ipsius sphaerae sunt. 

Poli drculi cujusvis in spbaera sunt puncta in superficie spbaerae, a 
quibus omnes rectae Dneas ad circnmferentiam circuli sui ductae sunt 
aequales inter se. 

Circuli sphaeraB distinguuntur in tnaxifnos et nan maximos sen mi- 
narei, in parallehs et non paraUelog seu inelinatos. Haximi transeunt 
per centrum sphaerae, minores non item. 

Circulis maximis accensentur ecliptica cum zodtaeo, xquatoTj eoluri^ 
mertdianus, horizon; circulis non maximis annumerantur tropid, ar- 
dicui, antarctieus. 

Sunt ex astronofflis qui 20. circuios spbaerae numerent; e quibus 
iamen impraesentiarum usui non sunt nisi il. illi, quos in Common- 
tario adduximus.Ne ergo circulorum mulUtudine ac confusioneabster- 
reantur tirones, ab iis declarandis etiam bic supersedemus. De mutua 
relatione adductorum tamen paucis baec accipiant. Ecliptica, quae et 
via r^^faappellatur, Aristoteli^ Gemino aliisque circulus obliquus, Xo^o< 
xuxXo^, dicitur ab obliquitate, quam babet respectu asquatoris et me- 
ridianorum ; aequatorem enim in punctis aequinoctialibus bifariam secat 
oblique, b. e. ad angulos non rectos. Angulus autem, quem ecliptica. 
cum aequatore facit, arcum colori solstitiorum subtendit et quidem 
tantum^ quanta est in solstitiis solis declinatio ab aequatore, quae tunc 
est maxima. Hie angulus ipsa est ohliquitasecltpticxy C(<>)$(a>^ou XdCaxng. 
Jam vero ejusdem quantitatis cum angulo obliquitatis eclipticae 
sunt tum maxima solis declinatio, tum tropicorum distantia ab aequa- 
tore, turn distantia polorum eclipticae a polls sequatoris, quae quidem ex 
probabiliori sententia sunt graduum 23. et tnin. 30. Ecliptica deinde 



D£ GOAIPUTO EGGLESISATIGO. 1&9 

polls suis eoramqae motu diorno circa pplos mundi clrculos.^rctici^ el 
' adtarcticum desoribit ac deoique jpbliquitate susf tropicorum situip ao 
distantiam ab adquatore determinat Zodiaci inventorem apud GraBcos 
Anaximandrum Milesiumt in duodecim signa partitorem CleostnUum 
fuisse tradit Plinius, lib. c. 8. At Plutarch. Pladt. I. ii. c. \i. in* 
ventionem obliquitatis ecliptic^ Pythagorx, Theon, demum (Enopidi 
adscribit. 

DE ZODIACO VISIBILI ET RATION AM. 

Qui adhuc in tirociniis haerent astronoipiaa^ diligenter attendant ad 
distinctionem> quae inter duodecim signa coelestia signiferi et dodeca- 
temoria, atque inde inter Zodmum mibilem et ra/iotia/em inter- 
cedit. 

Duodecim ilia Zodiaci segmenta aequalia ab astronomis excogitata, 
quae Graeci ScoSexatYifjiopia, Latini domus mkstes appellant, aequale 
coelispatium comprehendunt et ex se invisibilia sunt; coelestes ima- 
gines vero sea animalia stellifera^ a quibus denooainatae sunt domus coe- 
lestes^ inasqualia coeli spatia cdpiunt et visibiles per se esse conspi- 
48iuntur. Causa autem appellandi dodecatemoria nominibus animalium 
stellatorum et principium primi signi principium Arietis fuit^ quia duo- 
dena ilia Zodfaci segmenta tunc, quum astronomi in iGgypto et in 
Graecia divisionem banc instituerunt aut perfecerunt, illas coeli plagas 
occupabant, in quibus erant astra ilia seu constellationes duodecim ani- 
malium. 

Zodiaeo invisibili (imaginario, rationali) duodecim sunt partes 
aeqnales et tricenos in gradus distributae ; Zodiaci visibilis contra 
partes sunt duodecim ilia lucentia astra, quae rationali seu invisibili 
nomen tribuisse dlximus. Quoniam yero stellae fixae duodecim constel- 
lationibus Zodiaci visibilis contentae a prime tempore partitionis ejus in 
duodecim segmenta aequalia progress® jam sunt ortum versus gradus 
circiter 28., Zodiacus visibilis integris pene signis differ t a signis Zo- 
diaci rationalise ut adeo nunc astrum Arietis v. g, sit sub signo Tauri 
Zodiaci invisibilis, Taurus sub Geminis, et sic de aliis. In defmiendis 
anni formis commuaiter de Zodiaeo rationali seu invisibili Uvcs^mVa;^ 
astronomi. 



150 



00MMENTAR1U8 



Quum eompiitisUo non rare intersfi^ locum soils in meridie 4ki 
dytkstlbet dati invenire, in Gommentario p. 6> mi. i, deseribendos 
censidmus dies, quibus prxter propter sol in signa Zodiaei ingreditar ; 
prmter propter dicimus, quia soils ingressus io signa 8»calor«>m de- 
cursu, immo eodem saaculo, iisdem diebus non contingit. Sic igitur 
tiron^s invenient locum soils in Zodiaco, h. e. in quo signo et in 
quote signi gradu sol quolibet die mensis sit? 

Initio quidem ex versibus p. 8. citatis Inclxta laus, etc, , discent 
diem^ quo sol in slgoufn proprii mensis intrat, si attendant, quota sit 
in aiphabeto prima litera ejus vocis, quae proposito mensi respondet. Si 
enim juxta dicta 1. c.tot unitates, quotum in aiphabeto ea litera locum 
occupat, ex 30. subtrahas^ reliquus fiet numerus illios diei, quo sol 
signum illius mensis ingreditur. In qmt9 uutem signi gradu sol quo^ 
tidie versetur^ invenient, si easdemnnitaies^quas prima litera cujusque 
mensis offert^ adjiciant ad numerum propositi diei ejusdem mensis ; ea 
tamen lege, ut si numerus collectus minor fuerit, quam 30., inventus 
gradus referatur ad signum anteeedentis mensis ; quod tunc sol nondum 
ad proprium signum propositi mensis pervenerit. Quod si vero idem 
numerus major fuerit, quam 30., in eo gradu signi proprii mensis 
sciant solem commorari, qui relinquitur, si 30. abjiciantur e% mmero 
conflato. Si denique summa exurgens fuerit 30., dicant, solem tenene 
vet gradum 30. signi antecedents mensis vel principium proprii 
mensis. Ita v. g. qumtur locus solis die S9. septembris. Mensi sep- 
tembris respondet vox gerem estque ejus prima litera g. septima in 
aiphabeto. Adde7. ad ^.et habebis 36.; afajectis,30. restant 6. Ergo 
sol eo die est in sexto gradu Librae. Ita Clav. Compute ecc. cap. i2. 

Zodiad lalitudinem quod spectat, sunt qui earn securitatis gratia 
ad gradus 30. extendant, ut sit pars 18. totius circuli. 

Ex duodecim Zodiaei signis quatuor dicunt tropica, quia sol — verba 
sunt Sexti Emptrid apud Pelav. Ratiomrii temporum Lie. 1. — 
in lis posHus immutat et aeris conversiones fadt, quod declaravimus 
supra pag. 16 in nota. Hinc quatuor anni cardines fieri dicuntur aut 
in communi sectione tequatoris cum ecliptica, nempe aaquinoctia, aut 
in contactu ecliptica cum tropicis, nempe solstitia : hoc est in ipso 
Aiietis, Librae^ Cancri et Capricorni Zodiaei rationalis. '£v xptoj, io- 
quit SextuSj lapivi?i Y^vexai xporo^ 'Ev dtYoxeptp X'^ifitfipiVT], iv xaxp(v<p 



DE GOMPirrO EGGLESIASTIGO. 



151^ 



M UTITUDUIB AC LONaiTCfllNB SIDBRini. 

Aluid elemeotum astronomiflB ante Compittum stodiose perdiscendum^ 
est de ktitudine ac longiiuditie geographka alicujus loei deque ejus 
diSereAtia a latitudine ac loi^iiudine attronomiw Mmm. 

LiUUudo ge^grapUea est distaDtia ab equatore loet in superfide 
globi terrestris sitiet in ejusdem meridiano circulo mensnrata. DieHur 
hdUudo^ quia pars orbis (err» ab uno ad alteram polutn mundi an^ 
gustier esse creditur, quam qu» ab occs»u ortum versus. 

Langitudo geographka est areas eequatoris terrestris infe^epttii 
inter meridianum loei et primum alteram meridianonim, qui a geo^ 
graphis assumptua receptusque fuerit pro initio meridianomm omniuffly 
Vocatur langitudo, quia pars orbis terras secundum aoquatorem ejusque 
parallelos ab occasu versus ortum msyor est, quam Iqusea polo ad 
polum mundi nota est. 

Latitudo siden^m appellatur distantia ab eeltptiea versus alteram 
ipsius polum. Tanta vero sideris latitude esse ednsetur, quantus est 
arcus circuli latitudinis (ducti per polos eclipticso et centrum sideris 
atque adeo iilam secantis ad angulos rectus) inter eclipticam el sideris 
centrum interceptus. 

Longitudo nderis nstimatur ab occasu ortum versus dicitulnqtie 
areas eclipticad ab initio Arietis computatus versus orientem usque ad 
circulum latitudinis transeuntem per centrum ipsius sideris. 

Quod si motus solis per viam regxam eclipticse dicatur compositus 
sen mixtus ex fleiu in latum verm polos et ex progressu in hnyam 
versus orientenij ejus obllquitatem asseri manifestum est respectu* 
iGquatoris mundi ejusque polos, prout ex fusiori declaratione proprii 
motus siderum ortum versus patebit, quam tironibus dandam esse 
censemus. 

DE MOTU PROPRIO SIDERUM ORTUM YERSUS. 

Qu» igitur de motu propria siderum orientem versus ex astronomia 
supponimus, ea diligenter addiscat Computi candidatus io scientia afr- 
tronomica adbuc elementarius^ eumque motum accm*a4e distinguat a 
motu diurno, que omnia sidera errantia et inerraotk 



152 



GOMMENTARIUS 



spatio ab oriente versus occidentenf rapiuntur, donee ad orientem 
refoWantur. Itaqae eelipticse el Zodiaci in sphieram iiitrodncendi causa 
fnit motus proprius siderum ab occidente orientem versus, quern obser- 
varunt astronomi fieri in eircalo hoc obliquo. Hie motus manife- 
stissime apparet in luna; namsiluna videatur una nocte in meridiano^ 
hora prima post occasum soiis, elapsis inde horis 24. nondmn perve- 
Diet nocte seqaenti ad meridianum, sed requirentur minuta horarum 
drciter 50.^ eo quod motu proprio progressa sit orienteni versus; et 
quum perveniet ad meridianum, erit hora prope secunda post soIis 
occasum ; tertia vero nocte erit hora secunda cnm minutis49.cireiter^ 
et sic deinceps, donee in meridiano non appareat nise in fine noctis. 
Quod de meridiano dicitur, eUam de horizoote valet. Nam si hodie 
occidente sole — luna plena oriatur in horizonte, ms occidente 
sole — non orietur, sed una fere hora post solis occasum, et ita 
deinceps serius ac serins. Praeterea si hac note luna conjuogi visa esl 
cum aliqua Stella fixa, nocte sequente eadem hora apparebit distans ab 
ilia Stella orientem versus gradus circiter 43., et ita continue elonga- 
bitur ab ea. Bine inferunt astronomi, lunam motu propria — vero aut 
apparenti — orientem versus tendere. 

Ex altera vero parte apparet luna ita progredi orientem versus, uft 
mode accedat ad aequatorem, mode recedat; mode ad Austrum, mode 
ad Boream ; et per semicirculum sui motus sit citra, per alte'rum autem 
ultra aequatorem. Ex utroque igitur motu in longitudinem versus 
orientem et in.latitudinem versus polos nascilur via obliqua ad equa- 
iorem, et inde Zodiacus. 

Quod de luna dictum est, ex quotidiano experiroento patet etiam 
in sole, saltern post aliquot dies. Nam ab eadem Stella fixa, cni consfH- 
ciebatur conjungi, recedit orientem versus quotidie uno fere gradu et 
post tres menses gradibus circiter 90., ut adeo oriens sol appareat in 
horizonte, quando ilia Stella fulget in meridiano, post sex menses 
autem distabit ab ilia gr. circiter 180. et ipso oriente stella ilia occidet 
in parte horizontis fere opposita. Quod item argumento est, solem 
quotidie — vere aut appareoter — ortum versus processisse. Et quia 
hoc motu modo declinat ad Boream, modo ad Austrum, idee motus hie 
mixtus ex motu in longum et in latum videlur fieri per circulum obli- 
quum eelipticae. In aliis quoque sideribus idem motus apparet^ sed non 
fit tam cito manifestus in planetis saperioribuset multo minus in stellis 



DE GOMPirrO EGGLESIASTICO. 153 

fixis^quum illae non conficere eredantur unnm gradam orientem versos 
nisi annis 70. aul W. clrcitcr; ^ ^ 

Quomodo>autem reapse fieri possit, ut duobas codtrariis motibus 
idem' sidas mi^veatar continue, uno quidem diurno et communi ab 
oriente in occidentem, in sBquatore aut ejus parallelis, quern motum 
raptus dieunt, allero autem proprio eoque menstruo vel annuo ye\ 
etiam hyperannuo ab occidente in orientem, astronomi ex proprii 
systematis prineipiis exaete declarant. Juvari solet phantasia tironum 
motu bvmicdd, quae in Zodiaco spbaeraB artificialis lente reptaret versus 
drientem uno aut pluribus Zodiaci gradibus, interim dum in manibus 
totum Zodiacum cum aequatore revoWeres versus occidentem. Ita 
Ricdol Almageit nov, Ub. i, e. iA. 

Ex motu solis diurno ab ortu ad occasum dies, ex motu proprio 
atque oblique orientem versus annos oriri declaratum est capite proximo 
• sequenti Gommentarii. 

Utrumque motum expressit Sapiens EedA, 5-6, his verbis : Oritur 
sol et ocddit et ad locum suum revertitur, ibique renascens gyrat per 
meridiem et flectitur ad aquilonem. 

Quanam porro ratione per obliquum hunc solis motum Dei omnipo- 
tentis providentia fiat, ot tempestalum calor ac frigus tolerabiliora 
sint et vicissitudine sua vita animantium sensusque recreentur et in* 
staurentur^latepersequitur jCep/em inEpitom, astronomix lib. in. Si 
ecliptica, inquit, non inliharetur ad aequatorem, sed sol perpetuo per 
aequatorem curreret, nulla tempestatum varietas nec annuorum qua - 
drantum vicissitude existeret. Contra si inclinaretur ad aequatorem 
angulo recto et sol per meridianum aliquem fixum semper incederet, 
confunderentur omnium quae ifUnC sunt zonarum proprietates ; omnia 
enim climata participarent de torridaB^ temperatae ac frigidae conditio- 
nibus ; sed in zonis, quae nunc frigidae sunt ac temperatas, h. e. in 
maxima orbis parte^ nimium frigus ob totalem solis recessum et nimius 
sestus ob accessum ad verticem fieret. Nunc autem ita vicissitude barum 
qualitatum distributa est, ut varietas natnne viventium atque animan- 
tiam heterogeneis partibus atque humoribus congrua servetur et into- 
lerabilis diuturnitas fi^igoris et caloris sublata sit et extreroae regiones 
— torrida et frigida — intermediis temperatis junctae sint, non autem 
immediate. 



OOMMENTARIUS 



DE VARHS MUNDI SMTBMATIS. 

^ ' * ' ' ' . . . ■ ■ 

QaanqMim oemputUtica a diversis, quie excogitata suot, sy^tematier 
pmciodit, ia gratiam eorum tamen, qui mathematicis in studiis et 
astronoooia pneseriim rudes sunt, praedpua mundi systemata brevi 
coDspeettt hie ponenda esse censuimus. 

Syitema mundi igiittr hoc loco appellatur coorduiatio ei. compositia 
magaarum lAUfidi partmoi, h, e. elementoram, stellarum tarn erratic 
carom (plaoetarum), quam fixarum coelorumque omnium quoad ordineoi 
et situm tarn inter se quam respeeta centri universi. 

Tria sunt magis vulgata systemata^ ad quad caetera — in paucis 
tantum ab illis diversa — reduci facile possunt : nimirum Ptokmxi, 
Capemid et Tychonis Brake. 

System Ptoletnakufn, 

Hoc systema omnium, de quo constet, antiquissimum, a Pythagora 
primitus inventum> a Ptolemm tamen nomen habet^ quia post in- 
gestam a!i Aristarcho et Philolao opinionem de motu terrse circa solem 
denuo a Ptolemseo^ Ulustri astronomo, fuit introductum ac novis natio« 
nibus fulcitum. 

In hoc itaque systemate Ptolemseus terram in centre mundi consUr 
tuit quiescentem ac omni motu destitutam. Circa globum terrae ele- 
menta coilocantur eo ordine, quern characteres planetarum indicant et 
nominum horum series, nempe Lunae, Mercurii, Veneris, Solis, 
Martis, Jovis^ Saturni et octavae sphaeras quae et Qxarum et dipXavi^^ 
h. e, minime errans et a multis Firmamenium dlcitur. 

Talis mundi universi ac imprimis ccelestium sphasrarum consti- 
tutio recepta fuit a Pythagora^ Arehimede, Chaldxis, Cicerone^ 
Plinioy aliisque quam plurimis usque ad Clavium, Ad Ptolemaicum 
hoc syUetna mmot» ae quiescerUia terrx reduci facile possunt alia 
quaedam systemata, ab aliis paulo alitor ordinata quoad collocationem, 
situm yel ordinem planetarum. Ejusmodi sunt systemata Platonicum 
el yEgyptiacum, quae fusius explicata vide apud Ricciol, Almngest. 
nop. turn lib. m, c. 6.9 tum lib. ix. sect. 3. 



DE GOMPUTO EGGLESIASTIGO. 



166 



Systma Copemieanum. 

Alterum systema tppellatar a C&pemieo, qui illud peifcfcit atque 
arpmentis pluribus et ingemosis hypothesibus stabilivit ; alioqciin dl^^ 
citur Pythagorieum et natam in schola Samta ant etiam Italica quoad 
motum terne armuum ; ilium quippe olini jam asseruerant Phiiolaus t% 
Amtarchus Samius. Revixit porro sub Nicolao Ctmm, sed imperfects 
tantum, donee Copernicus illud perfecit ae pluribus argumentis, iit 
diximus, fulcitit. 

Copernicus itaque in centro universi solem ponit immobilem, saltern 
quoad motum translationis. Circa solem proxime Mercurius trimestri 
fere spatio periodicam suam conversionem absolvit : deinde Yenus octi- 
mestri pene gyro ; exinde vero Tellas cum tota elementari sphaera in 
orbe annuo annuam dierum 365 1 /2 revolutionem ab occasn ortum 
yersus peragit siroulque motum diurnum circa suam axim ab occasn 
in orientem spatio 24. horarum : luna quoque ambit terram et ele- 
menta menstruo circuitu. Deinde iterum Mars circa solem tanquam 
universi centrum biennii spatio, Jupiter intra 12., Saturnus tandem 
intra 30. annuos circulos suos peragunt. Fixarum autem sphaera ul- 
tima prorsus immobilis est et vasto adeo intervallo a Saturni sphaera 
distans, et terrae orbis annuus sit puncti instar ad illam comparatus. 

Diurno terrse motu circa propriam axem ab occasu ortum versus 
juxta Copernicum efficitur^ ut omnia sidera moveri videantur ab 
orientem in occidentem : modo baud prorsus dissimlli, quo navis a 
littore recedens aut ad littus accedens efiBcit^, ut littus recedere aut 
appropinquare appareat. 

Annuo circa solem circuitu vero fit, ut sol in centro mnndi immotus 
existens apparenter signa Zodiaci opposita percurrere videatur, quum 
revera tamen terra sit, quae ab occasu in ortum juxta ordinem signo- 
rum feratur. Atque hac ratione fieri videmus, ut pha&nomena coelestia 
sen observationes siderum, quibus computisticam niti diximus Com- 
ment pag, 12. n. 2, in systemateCopernicano non differant a phaeno- 
menis aliorum systematum. 

Computus pfoinde jure optimo ab oinni astronomia sjstaimitiea 
praescindit. 



156 



GOMMENTARIUS 



Systema Tychonicum, 

Terlium hoc systema — a Tyehone ipso ioventutn — turn de Pto- 
lemaico, turn de Copernicano participat. Quoad partium mundi dige- 
stionem plurimum cum Copernicano convenit, nisi quod terram cum 
elementis in centro universi immotam constituat, et circa earn primo 
lunam^ deinde solem demum fixarum stellarum sphseram gyrari facial, 
atque adeo terras centrum etiam centrum cursus lunaris, Solaris et 
sphaerae fixarum constituat. Reliquorum vero planetarum^ ut Mercurii. 
Veneris, Martls, Jovis et Saturni centra in ipso sole collocantur. Ut 
igitur Tycho apparentera coeli molum, qui horis 24, fieri videtur, 
explicet, PtolemaBum seqifitur statultque terram in mundi centro fixe 
heerentem atque immotam et circa illam totam coelorum machinam ab 
<>rtu in occasum cireumvolvi. Ut vero planetarum phaenomena explicet, 
cum Copernico convenit, statuens soli tanquam centro proximo Mer- 
curium et Venerem remotius Martem^ Jovem et Saturnium circumdaci. 
Atque base sunt praecipua mundi systemata^ quae quoad summa ca- 
pita saltem nosse decet candidatum Computi, licet expers sit majoris 
peritiae astronomias. 

AD CAPUT I. 

Ad, fi. 17. Qui astronomorum doctrinas cognitas non habent, haec 
de ami Solaris divisione accipiant, ne iis obturbentur, quas n. 17 
auditoribus nostris in hoc literarum genere jam exercitatis breviter ex- 
hibuimus. 

Annus naturalis igitur a nonnuUis in sidereum et tmporalem 
dividitur ; temporalis in tropicum et aequinoctidlem, in medium et 
verum. 

Annus temporalis, generatimsumptus^ est solisinlegra conversio ab 
nno puncto eclipticas ad idem punctum ; quod si sit punctum solstitii 
in trppico alterutro facti, annus proprie vocatur tropicus et Ciceroni 
deSommo Scip, ac Censorino c. l.vertens. Si autem sit alterutrum ex 
punctis aequinoctialibuSy ab aliquibus^ annus <Bquinoctiali$^ a plerisque 
vero etiam iropicti« appellatur. 



DE GOMPUTO EGGLESIASTIGO. 



167 



Annus sidereus est revolutio integra solis ab una ad eamdem stel- 
lam fixam. Longior est anno temporali, quia dum sol semel Zodiacum 
totum absoltit^ stellae fixae interim tardo motu proreptant ortum versus 
50. secund. circiter. quae sol motu suo medio non percurrit, nisi ho- 
rariis minutis fere 21. ,atque adeo confecto motu annuo Zodiaci nondum 
eamdem stellam fixam assecutus est nec nisi post 21. minnta assequi- 
tur. Sunt, qui hunc annum vocent iynodicum, sicut et temporalem 
periodieum^ quo modomensis, quo luna Zodiacum percurrit^ periodicut 
dicitur, quo vero soli iterum conjungitur synodieus appellatur, prout 
diximus in Commentario n. 50. 

Annus tnedius seu xqualis aut regulatis (ixo(; b^Lokw) ille dicitur, 
qui aut est aut assumitur tanquam ejusdem perpetuo quantitatis et 
Ihensurae, seu medius inter longissimum et brevissimum. 

Annus verus^ h. e., annus, qui vere in c(bIo fit et observatur in 
terra ideoque etiam apparens nominalur^ irregularis est atque a Graecis 
dv(&fAaXov dicitur. Ita astronomi. 

Quod si vero timeatur, ne Computi candidatus multiplici hac astro- 
nomica anni divisione initio impediatur pot'ius quam juvetnr, tunc 
6missa diversitate, quaB generatim esse dicitur inter annum tempera* 
lem et siderum, solum distinguat inter tropieum (aequinoctialem)^ et 
sidereum, atque accuratam anni tropici teneat notitiam^ quia ex eo 
forma anni civilis pendet. 

Ad,n.20.De Vario anni initio apud Chrhtianos pauca baee adde : Ec- 
clesia catholica in foro et publicis negotiis annum cum Romanis inchoat 
ab initio Januarii ; in divinis officiis autem ab adventu Christi Domini. 

In subscriptione Brevium Pontificiorum anni initium ducitur a die 
Nativitatis Cbristi, in Buliis vero sub plumbo a die Incarnationis Verbi 
Divini^ seu die Annuntiationis B. M. V. Sicigitur annum 1864., quern 
nos Uteris nostris adscribimus a kalendis januarii, Dataria et Cancel- 
iaria Romana Buliis Pontificiis non adscribit ante 25. martii,hoc tamen 
servato discrimine/ ut nos' kalendis januarii inchoatum annum 1864 a 
die Circumcisionis Christi numere'mus ; Curia Romana autem notet 
hunc ipsum annum 25. martii jam completum a prima Incarnatione 
Verbi, de qua re videatnr Zech : de Cal, Eccl. §. 418. De annis ro- ' 
manis memoratu dignus exstat casus apud Gohat., tract, viii. ii.559. 
Op. moral. 

Ad. n. 21. Si quis dogmatum juris minus perita& d\%\kk<^\l^^^ 



1 58 COiMMENTARIDS 

atunero meoioratad usum caplicatum videre veliu is adaat fbynon. ad 
c. Ad fwstram 8. (U Regtd. (iii^ ubi lata quaestio habetor de 
anno mpitiatus ad professionem religiosam requiaito^ utrvm nimirum 
annui ille ex joris praescripto naturaliter sU oecifAendus, an ctviliter 
ffut eeeUsiastke? aliis verbis: Utrutn profemo emxua peradQ anna 
probationU eodem die suseepti habitus, sed ante horas quinque cireiUr 
mt valida necne^ 

Adrn. 22. Qui Copemicannm m$tema\n ipsis definilionibus expres- 
9um volant, diem de&oire soleDl tempusy qua terra integram revoke 
tionem super axem suam ahsolvit. Ast qaoniam Computus ab omni 
s^stemate prsscindit ac solis peritorum observatiouibus niiitur^ a defi- 
nitionediei commoniter recepta non recedendum esse censemus, quum 
observationes — siquidem rite instituantur — • eaedem in omni syste- 
mate sint juxta notata pag. 12 not. % 

Quanquam diem Aderalem (h. e. temporis, quo Stella fixa ab eodem 
ad eumdem meridianum revolvitur) astronomi minorem esse probant 
die solari, ejusmodi distinctionem tamen idcirco omisimus in Commen- 
tario^ quia astronomi, nedum vulgus^ motus siderum secundum diem 
solarem ejusque partes metiuntur. Eam diversitatem vero hie tirones 
animadvertant, oriri ex motu solis in ecliptica ortnm versus. Si sol 
enlni hodie v. g. cum aliqua stella 6xa ad meridianum appellat, era- 
stina die non eodem temporis memento cum eadem Stella redibit, sed 
paulo serins, quia ipse interim ulterius per eclipticam est progressus. 
Quooiam vero sol non eadem semper celeritate in ecliptica movetur, 
sed mode lentius, modo citius, post iteratas observationes sumendus 
erat terminus aliquius medius, qui jiam esse censetur 2* 56" circiter. 
Hinc diem iolarem medium 3' 56" ultra diem sideralem excurrere 
decent astronomi. 

Quam dierum naturalium inxqualitatem vel ex memorato hoc inae- 
quali cursu solis in Zodiaco vel ex aliis etiam causis detexit astrono* 
mica subtilitas, eam profundiori indagine indigere, quam ut in Com- 
pute latius examinari possit, manifestum est. Diversitatem dierum ar- 
titicialium autem vel ex sola obliquitate cursus solis per eclipticam 
oriri usu sphaeras artificialis discere licet. 

Diem artificialem non secus ac naturalem per accidens videri posse 
longiorem aut breviorem ob iter versus occasum aut ortum notabimus 
ad n. 40. 



DE COMFDTO ECCtESiASTICO. #69 

93. Die» fna^aiis afud plerosqae GrecM distinguitur cemp^ 
sitione nominaoi vui et ^fA^pa dicittifque vel substantive vux^ifiAftpov 
vel adjectfve vux^^ifjieptyoc. Diem simplicem muUi dietum volunt artifi^ 
ctalem eo quod Tel serviat artificibas, vel talkm dierum divendtas 
nonnisi arlifieio summo Dei Omnipotentis facta sit eti artificialis spluere 
.DHiltipIici usu addiseatur. 

N. 25. Vfilgare illud disUehen : LamherHy Gregm, elo., sscttliest . 
xiY. dreiCer j quo asquinoctia et solstitia observata sunt contiagere 
prater propter memoratis diebos, nimiruffl a^uinoetia diebus 12. 
martiiei 13. septembris, quorum prior est Si Gregmo, alter S. Lam- 
Wto sacer, solstitia autem diebus 15. Jumi, qui S. Ftfo, et 13> de^ 
cembris, qui S, Ludx noscitur dedicatus. Haec ante Gregorianam Ka* 
lendarii reformationem. 

N. 26; Initos diesdomnieoi ah oamn solis, qui evidentif argumento 
eanmico confirooari Yoluerit, iegat epi&tolam S. LeonU M. ad Di-oM* 
rum AleoDandrtnum retatam in CC. Quod a Patrilm, 4. et Quod die 
dominico. 5. dist. W., in qua agens pontifex de deiectudiei et borae 
tonferendaB benedictionis sacerdotalia et leviticae pro ilia otw. 4. ejus 
noeiiSf qum in prima saVmtiy h. e. in die dominico, luceseit, exordia 
deligi praeciplt. Inquirens deinde ad quern diem nodis sabbatum earn- 
pientii initia perAneant^ concludir, ad diena Resurrectionis seu ad 
diem dominicum pertinere (1) atque id evincit adducto sabbati'saneti 
eiemplo^ cujus nootis initia ex solemnitate officii ecolesiasiici et bap«- 
lismi eollatione certum est^ad diem domlnioum p^linere. Idem quoque 
excanoneiSi {m C€mment,p\25 not. /. eitat.) coiligi, attanttus 
Leonis verba consideranti dubiumnon est. In eo enim expresse asse- 
rit Papa, satagendum esse Dioscoro, ut his qui consecrandi sunt ntm- 
quam benedictio nisi in die Resurecttonis Dominicx tribuaiur, eui a 
vesper a sahbati iniiium constat adscribi. 

Satis ergo ex hac Leonis epislola perspicuum est, noctem iilam/qu^ 
celebrandis ordinationibus eligebatur^ non ut partem sabbati antece- 
dentis, sed ut partem instantis die! dominiciconsideratam esse atque ab 
occasttsolisadhuncpertinuisse. Id autem non solum de dominieisvalere, 
qui sabbatum ordinationis subsequuntur quique vacare in antiquis Sa- 

(1) Eidem propterea NocftV Dominicoe appellationem in sacris canoni- 
bns tributam legimus, ut apud S: Anselm, Lucens, coll. can., lib. vii, 
c. 39. (Migne, Patrol, latin, torn. 449. pag. 513.) 



150 



G0IIM£NTAR1U8 



Qaam eomputiste non raro intersit^ locum solit in meridie 
eigtlsilibet dati Uivenire, in Gommentario p. mt. i, describendos 
censuimas fies, quibus pneter propter sol in signa Zodiaei ingredifur ; 
prxter propter dicimus, quia soiis ingressus in signa 8»culorcHH de- 
curso, immo eodem saacalo, iisdem diebus non contiogit. Sic igitur 
Urones invenient locum solis in Zodiaco, h. e. in quo signo et in 
quoto signi gradu sol quolibet die mensis sit? 

Initio quidem ex versibus p. 8. citatis Inelita laus^ etc, , discent 
diem^ quo sol in sjgnufn proprii mensis intrat, si attendant, quota sit 
in alphabeto prima litera ejus vocis, qusproposito mensi respondet. Si 
enim juxta dicta i. c . tot unitates, quotum in alphabeto ea litera locum 
occupat, ex 30. subtrahas^ reiiquus fiet numerus illius did, quo sol 
signum illius mensis ingreditur. In quote uutemsigni gradu sol quo*- 
tidie versetur^ invenient, si easdem unitates^ quas prima litera cujusque 
mensis ofTert^ adjiciant ad numerum propositi diei ejusdem mensis ; ea 
tameo lege, ut si numerus collectus minor fuerit, quam 30., inventus 
gradus referatur ad signum antecedentis mensis ; quod tunc sol nondum 
ad proprium signum propositi mensis pervenerit. Quod si vero idem 
numerus major fuerit, quam 30., in eo gradu signi proprii mensis 
sciant soiem commorari, qui relinquitur, si 30. abjiciantur <ex numero 
conflato. Si denique summa exurgens fuerit 30., dicant, solem tenero 
vel gradum 30. signi antecedentis mensis vet principium proprii 
mensis. Ita v. g. qu»ratur locus solis die 29. septembris. Hensi sep- 
tembris respondet vox gerem estque ejus prima litera g. septima in 
alphabeto. Adde7. ad ^9.et habebis 36.; atq6ctis,30. restant 6. Ergo 
sol eo die est in sexto gradu Librae. Ita Clav. Comput, ece. cap, i2. 

Zodiad latitudinem quod spectat, sunt qui earn seeuritatis gratia 
ad gradus 90. extendant, ut sit pars 18. totius circuU. 

Ex duodecim Zodiaei signis quatuor dicunt tropica, quia sol — verba 
sunt Sexti Empirid apud Peiav. Ratiomrii temporum Lie. 1. — 
iff its poiHus immutat et aerie conversiones fadt, quod dedaravimus 
supra pag. 16 in nota, Hinc quatuor anni cardines fieri dicuntur aut 
in communi sectione aequatoris cum ecliptica, nempe a^quinoctia, aut 
in contactu ecliplica cum tropicis, nempe solstitia : hoc est in ipso 
Arietis, Ubm, Cancri et Capricorni Zodiaei rationalis. 'Ev xpt({j, in- 
quit SeoituSy laptv^ flytxoA Tpomi 'Ev dtyoxeptp Xii\[tApwy\, |y xaxp(v(p 

8i 8eptv^ x«Wv JuYV ?^*^^"^P'^^- 



DE GOMPUTO EGGIESIASTIGO. 



151^ 



DB lATITUDUlB AG LONCUTUDINB SimSBUM . 

Almd elemoDtum astronomis ante Computum staidiose perdiscendom' 
est de UUitudine ac hngiiudine geographka alicujus loei deque ejus 
differentia a latttudine ac hngitudine astronomiea sidenm. 

LaUtudo ge^graphiea est distantia ab equatore loci in superficie 
globi terrestris sitiet in ejusdetn meridiaoo circulo mensurata. Dieitor 
Uaitudo, quia pars orbis terras ab uno ad alterum polum mundi an^ 
gustier esse creditur, quam qu» ab occaeu ortum versus. 

Longitudo geographiea est areus aequatoris terrestris intefcepta» 
inter meridianum loci et primum alterum meridknorum, qui a geo^ 
grapbis assumptua receptusque fuerit pro initio meridianonim omniumy 
Vocatur longUudOy quia pars orbis terr» secundum aoq^atorem ejusque 
parallelos ab occasu versus ortum maj(Nr est, quam ^quaea polo ad 
polum mundi nota est. 

Latitudo siderum appellatur distantia ab eoliptiea versus alt^am 
ipsius polum. Tanta vero sideris latitudo esse ednsetur, quantus est 
arcus circuli latltudinis (ducti per polos eclipiice et centrum sideris 
atque adeo illam secantis ad angulos rectus) inter ecliptieam el sideris 
centrum interceptus. 

Longitudo sideris ffistimatur ab occasu ortum versus dicituinqtie 
arcus eclipticad ab initio Arietis computatus versus orientem usque ad 
circulum latitudinis transeuntem per centrum ipsius sideris. 

Quod si motus soils per viam regiam eclipticsB dicatur compositus 
seu mlxtus ex flexu in latum versus polos et ex progressu in hn^um 
versus orientem, ejus obllquitatem asseri manifestum est respectu* 
iEquatoris mundi ejusque polos, prout ex fusion declaratione proprii 
motus siderum ortum versus patebit, quam tironibus dandam esse 
censemus. 

DE MOTU PROPRIO SIDERUM ORTUM VERSUS. 

Quae igitur de motu proprio siderum orientem versus ex aslronomia 
supponimus, ea diligenter addiscat Computi candidatus in seientia as^ 
tronomica adhuc elementarius, eumque motum accurate disUnguat a 
motu diurno, quo omnia sidera errantia et inerrantia 24. borarim 



152 



GOMMENTARIUS 



spatio ab oriente versus occidentenf rapiuntur, donee ad orientem 
refolvanUir. Itaque eelipticse et Zodiaci in sphieram iiitrodncendi causa 
fnU motus proprius siderum ab occidente orientem versus, quern obser- 
varunt astronomi fieri in drcnio hoc oblique. Hie motns manife- 
stissime apparet in luna; namsiiuna videatur una nocto in meridiano^ 
bora prima post occasnm soiis, elapsis inde horis 24. nondum perve* 
niet nocte seqaenti ad meridianum, sed reqnirentur minuta horanim 
drciter 50.^ eo quod motu proprio progressa sit orienten versus; et 
quum perveniet ad meridianum, erit bora prope secunda post soIis 
occasum ; tertia vero nocte erit bora secunda cnm minutis49. cireiter^ 
et sic deinceps, donee in meridiano non appareat nise in fine noctis. 
Quod de meridiano dicitur, etiam de borizoote valet. Nam si bodie 
occidente sole — luna plena oriatur in borizonte, eras ^ occidente 
sole — non orietur, sed una fere bora post solis occasum, et ita 
deinceps serins ac serins. Praeterea si bac note luna conjuogt visa est 
cnm aliqua Stella fixa, nocte sequente eadem bora apparebit distans ab 
iila Stella orientem versus gradus circiter 43., et ita continue elonga- 
bitur ab ea. Bine inferunt astronomi, lunam tnotu proprio — vero aut 
apparent! — orientem versus tendere. 

Ex altera vero parte apparet luna ita progredi orientem versus, uft 
modo accedat ad aequatorem, modo recedat; modo ad Austrum, mode 
ad Boream ; et per semicirculum sui motus sit citra, per alt^m autem 
ultra sequatorem. Ex utroque igitur motu in longitudinem versus 
orientem et in.latitudinem versus polos nascilur via obliqua ad equa- 
iorem, et inde Zodiacus. 

Quod de luna dictum est, ex quotidiano experiroento patet etiam 
in sole, saltem post aliquot dies. Nam ab eadem stella fixa, cni consfH- 
ciebatur conjungi, recedit orientem versus quotidie uno fere gradu et 
post tres menses gradibus circiter 90., ut adeo oriens sol appareat in 
borizonte, quando ilia stella fulget in meridiano, post sex menses 
autem distablt ab ilia gr. circiter 180. et ipso oriente stella ilia occidet 
in parte borizontis fere opposita. Quod item argumento est, solem 
quotidie — vere aut apparenter — ortum versus processisse. Et quia 
hoc motu modo declinat ad Boream, modo ad Austrum, ideo motus bic 
mixtuB ex motu in hngum et in latum videlur fieri per circulum obli- 
quum eclipticsB. In aliis quoque sideribus idem motus apparet^ sed non 
fit tam cito manifestus in planetis saperioribuset multo minus in stellis 



DE COMPUTO ECCLESIASTICO. 163 

fixis^quum illae non conficere eredantur nnnm gradom orientem versus 
nisi annis 70. aun2. cfrciter; . : . 

Quomodo>autem reapse fieri possit, ut duobus codtrariis motibus 
idem- sidas moveatar continue, uno quidem diurno et communi ab 
oriente in occidentem, in sBquatore aut ejus paralleiis, quern motum 
raptus dieunt, allero autem proprio eoque menstnio vel annuo yel 
etiam hyperannuo ab occidente in orientem, astronomi ex proprii 
systematis prineipiis exaete declarant. Juvari solet phantasia tironum 
motu fornDicse, quae in Zodiaco spbaeraB artificialis lente reptaret versus 
orientem uno aut pluribus Zodiaci gradibus, interim dum in manibus 
totum Zodiacum cum aequatore revolveres versus occidentem. Ita 
Riceiol Almagest nov, lib, i, c. iA. 

Ex motu solis diurno ab ortu ad occasum dies, ex motu proprio 
atque oblique orientem versus annus oriri declaratum est capite proximo 
« sequent! Gommentarii. 

Utrumque motum expressit Sapiens EedA, 5-6, his verbis : Oritur 
sol et omdit et ad locum suum revertitur, ibique renascens gyrat per 
meridiem et fiectitur ad aquilonem. 

Quanam porro ratione per obliquum hunc solis motum Dei omnipo- 
tentis providentia fiat, ut tempestalum calor ac frigus tolerabiliora 
sint et vicissitudine sua vita animantium sensusque recreentur et in* 
staurentur, late persequitur Keplerus in Epitom. astronomise lib. in. Si 
ecliptica, inquit, non inliharetur ad aequatorem, sed sol perpetuo per 
aequatorem curreret, nulla tempestatum varietas nec annuorum qua - 
drantum vicissitude existeret. Contra si inclinaretur ad aequatorem 
angulo recto et sol per merldianum aliquem fixum semper incederet, 
confunderentur omnium quae ifUnC sunt zonarum proprietates ; omnia 
enim climata participarent de torridae^ temperatae ac frigidae conditio- 
nibus ; sed in zonis, quae nunc frigidae sunt ac temperatas, h. e. in 
maxima orbis parte^ nimium frigus ob totalem solis recessum et nimius 
sestus ob accessum ad verticem fieret. N unc autem ita vicissitude barum 
qualitatum distributa est, ut varietas naturas viventium atque animan- 
tiam heterogeneis partibus atque humoribus congrua servetur et into- 
lerabilis diuturnitas frigoris et caloris sublata sit et extreroae regiones 
— torrida et frigida — intermediis temperatis junctae sint, non autem 
immediate. 



OOMMENTARIUS 



DE YARHS MUNDI SYftTBlfATlS. 

Qittiiq«im oempatistica a diversis, qtt» excogitata suot, sy^temati^ 
pmciodit, ia gratiam eorum tamen, qui mathematicis in studiis et 
astronoBoia pr»seftim rudes sunt, praedpua mundi systemata brevi in 
coDspecto hie ponenda esse censuimus. 

Sytima muiuA igitur hoc loco appellatur eoordinatio et. compositia 
magaarum lAundi partium, h, e. elementorumy stellarum tarn errati- 
carom (planetarum), quam fixaruni coelorumque omnium quoad ordinem 
et situm tam inter se quam respeetu centri universi. 

Tria sunt magis vulgata systemata, ad quad caetera — in paucis 
tantum ab illis diversa — reduci facile possunt : nimirum Ptokmxi, 
Copernid et Tychonis Brake, 

System Ptoletnokum, 

Hoc systema omnium, de quo constet) antiquissimum, a Pythagora 
primitus inventum, a Ptolemmo tamen nomen habet^ quia post in- 
gestam a!i Aristarcho et Philolao opinionem de motu terrse circa solem 
deouo a Ptolemseo, Ulustri astronomo, fuit introductum ac novis natio* 
nibus fulcitum. 

In hoc itaque systemate Ptolemseus terram in centre mundi constir 
tuit quiescentem ac omni motu destitutam. Circa globum terr^ ele- 
menta coUocantur eo ordlne, quem characteres planetarum indicant et 
nominum horum series, nempe Lunae, Mercurii, Veneris, Solis, 
Martis, Jovis^ Saturni et octavaB sphaerae quad et fixarum et d7tXavi^( 
h. e, minime errans et a multis Firmamenlum dicitur. 

Talis mundi universi ac imprimis ccelestium sphaerarum consti- 
tutio recepta fuit a Pythagora^ ArehmedSf ChaldxtSf Cicerone^ 
Plinioy aliisque quam plurimis usque ad Clavium* Ad Ptolemaicum 
hoc systema immotx ac quiescentis terrx reduci facile possunt alia 
quaedam systemata, ab aliis paulo alitor ordinata quoad collocationem, 
situm vel ordinem planetarum. Ejusmodi sunt systemata Platonicum 
ei yEgyptiacum, quae fusius explicata vide apud RiccioL Almagest, 
nov. tum lib. m, c. 6.9 tum lib. ix. sect. 3. 



DE GOMPUTO EGGLESIASTIGO. 



166 



Systma Copemieanum. 

Alterum systema tppellatur a C&pemied, qui illud peifecit atqne 
argumefltis ploribus et ingeniosis hypothesibus stabiliTit ; alioqciin di^ 
cityr Pythagorieum et natum in schoia Samia ant etiam Italica quoad 
motum terras armuum ; ilium quippe olini jam asseruerant Philolms t% 
Amtarcktu Samim. Revixit porro sub Nicolao Cmano^ sed iraperfecte 
tantum, donee Copernicus illud perfecit ae pluribus argumentls, ut 
diximus, fulcitit. 

Copernicus itaque in centro universi solem ponit immobilem, saltern 
quoad motum translationis. Circa solem proxime Mercurius trimestri 
fere spatio periodicam suam conversionem absoWit : deinde Yenus octi- 
mestri pene gyro ; exinde yero Tellas cum tota elementari sphaera in 
orbe annuo annuam dierum 365 1/2 revolutionem ab occasn ortum 
yersus peragit siroulque motum diurnum circa suam axim ab occasa 
in orientem spatio 24. horarum : luna quoque ambit terram et ele- 
menta menstruo circuitu. Deinde iterum Mars circa solem tanquam 
universi centrum biennii spatio, Jupiter intra 12., Saturnus tandem 
intra 30. annuos circulos suos peragunt. Fixarum autem sphaera ul- 
tima prorsus immobilis est et vasto adeo intervallo a Saturni sphaera 
distans, et terraB orbis annuus sit puncti instar ad illam comparatus. 

Diurno terne motu circa propriam axem ab occasu ortum versus 
juxta Copernicuro efficitur^ ut omnia sidera mover! videantur ab 
orientem in occidentem : modo baud prorsus dissimili, quo navis a 
littore recedens aut ad littus accedens efBcit^, ut litius recedere aut 
appropinquare appareat. 

Annuo circa solem circuitu vero fit, ut sol in centro mnndi immotus 
existens apparenter signa Zodiaci opposita percurrere videatur, quum 
revera tamen terra sit, quae ab occasu in ortum juxta ordinem signo- 
rum feratur. Atqne hac ratione fieri videmus, ut pha&nomena coelestia 
sen observaUones siderum, quibus computisticam niti diximus Com- 
ment, pag. 12. n. 2, in systemateCopernicano non differant a phaeno- 
menis aliorum systematum. 

Computus proinde jure optimo ab otnni sstronomia sjstematiea 
praescindit. 



156 



GOMMENTARIUS 



Systema Tychonicum. 

Tertium hoc systema — a Tychone ipso ioyentum — turn de Pto- 
lemaico, turn de Copernicano participat. Quoad partium mundi dige- 
stionem plurimum cum Copernicano eonvenit, nisi quod terram cum 
eiementis in centre universi immotam constituat, et circa earn primo 
lunam^ deinde solem demum fixarum stellarum sphaeram gyrari faciat, 
atque adeo terr» centrum etiam centrum cursus lunaris, Solaris et 
gphaerae fixarum constituat. Reliquorum vero planetarum^ ut Mercurii. 
Veneris, Martis, Jovis et Saturni centra in ipso sole coUocantur. Ut 
igitur Tycho apparentem coeli motum, qui horis 24 « fieri videtur^ 
explicet, Ptolemaeum seqditur statuitque terram in mundi centre fixe 
heerentem atque immotam et circa illam totam coelorum machinam ab 
ortu in occasum circumvolvi. Ut vero planetarum phaenomena explicet, 
cum Copernico eonvenit, statuens soli tanquam centro proximo Mer- 
curium et Venerem remotius Martem^ Jovem et Saturnium circumdaci. 
Atque haec sunt praecipua mundi systemata^ quae quoad summa ca- 
pita saltem nosse decet candidatum Computi, licet expers sit majoris 
peritiae astronomia^. 

AD CAPUT I. 

Ad. n. 17. Qui astronomorum doctrinas cognitas non habent, haec 
de ami tolaris divisions accipiant» ne iis obturbentur, quae n. 17 
auditoribus nostris in hoc literarum genere jam exercilatis breviter ex- 
hibuimus. 

Annus naturalis igitur a nonnuUis in sidereum et tmporalem 
dividitur ; temporalis in tropicum et aequinoctidlem, in medium et 
verum. 

Annus temporalis, generatim sumptus^ est solisinlegra conversio ab 
uno puncto eclipticae ad idem punctum ; quod si sit punctum solstitii 
in trppico alterutro facti, annus proprie vocatur tropicus et Ciceroni 
deSommo Sdp, ac Censorino c. l.vertens. Si autem sit alterutrum ex 
punctis 8equinoctialibus> ab aliquibus^ annus (squinoctialis^ a plerisque 
vero etiam iropictM appellatur. 



DE GOMPUTO EGGLESIASTIGO. 



157 



Annus sidereus est revolutio iotegra solis ab una ad eamdem stel- 
lam fixam. Longior est aono temporalis quia dum sol semel Zodiacum 
totum absolvit^ stellae fixae interim tardo motu proreptant ortum versus 
50. secund. circiter. quae sol motu suo medio non percurrit, nisi ho- 
rariis minutis fere 2l.,atque adeo confecto motu annuo Zodiaci nondum 
eamdem stel lam fixam assecutus est nec nisi post 21. minuta asseqtii- 
tur. Sunt, qui hunc annum vocent synodicum, sicut et temporalem 
periodicum^ quo modomensis, quo luna Zodiacum percurrit^ periodicus 
dicitur, quo vero soli iterum conjungitur synodicus appellatur, prout 
diximus in Commentario n. 50. 

Annus medius seu sequalis aut regularis (ixot; 6(AaXbv) ille dicitur, 
qui s(ut est aut assumitur tanquam ejusdem perpetuo quantitatis et 
fhensurae, seu medius inter longissimum et brevissimuro. 

Annus verus, h. e., annus, qui vere in corIo fit et observatur in 
terra ideoque etiam apparens nominatur^ irregularis est atque a Gf aecis 
(2v(&fjLaXov dicitur. Ita astronomi. 

Quod si vero timeatur, ne Computi candidatus multiplici hac astro- 
nomica anni divisione initio impediatur potius quam juvetur, tunc 
dmissa diversitate, quae generatim esse dicitur inter annum tempora- 
lem et siderum, solum distinguat inter tropicum (aequinoctialem)^ et 
sidereum, atque accuratam anni tropici teneat notitiam^ quia ex eo 
forma anni civilis pendet. 

Ad.n.iO.De Vario anni initio apud Chr'istianos pauca haec adde : Eci* 
clesia catholica in foro et publicis negotiis annum cum Romanis inchoat 
ab initio Januarii ; in divinis officiis autem ab adventu Christi Domini. 

In subscriptione Brevium Pontificiorum anni initium ducitur a die 
Nativitatis Cbristi, in Bullis vero sub plumbo a die Incarnationis Yerbi 
Divini^ seu die Annuntiationis B. M. Y. Sicigitur annum 1864., quern 
nos literis nostris adscribimus a kalendis januarii, Dataria et Cancel- 
laria Romana Bullis Pontificiis non adscribit ante 25. martii,hoc tamen 
servato discrimine/ ut nos* kalendis januarii inchoatum annum 1864 a 
die Circumcisionis Christi numeremus ; Curia Romana autem notet 
hunc ipsum annum 25. martii jam completum a prima Incamatione 
Yerbi, de qua re videatnr Zech : de Cal, EccU §. 418. De annis ro- ' 
manis memoratudignus exstat casus apud Gobat., tract, viii. ii.559. 
Op. moral. 

Ad. n. 21. Si quis dogmatum juris minus peritus distinctionislioc 



158 



GOMMENTARIUS 



aamero memoratse usum explicatum yidere velit> is adeat Fdgnm, ad 
c. Ad nostram 8. de lUgul. (iii, ubi lata qu^stio habetar de 
anno novitiaius ad professionem religiosam requiaiu>> utnm oimirum 
qnnui Hie ex juris prsscripto naturaliter sU aecipienduSj an emitter 
out eedesiastice? aliis verbis: Uirum profemo emiua peracto anna 
probation^ eodem die suscepH habitus, sed ante horas quinque circUer 
mt valida neene^ 

iCd, ft.22. Qui Copemicanwn sysiema 'm ipsis definiUonibu$ expres- 
9um YoluDt, diem definire sddni tempus^. qua terra iniegram remlu^ 
tionem super axem suam ahsolvit. Ast quoniam Computus ab omai 
systemate praescindit ac solis peritorum observaUooibus nilitur, a defi- 
uitionediei commoniter recepta non recedeudum esse censemus, quum 
observationes — siquidem rite iustituantur — esdem in omoi syste- 
mate siotjuxta natatapa^. 12 not. 2, 

Quanquam diem tideralem (h. e. temporis, quo Stella fixa ab eodem 
ad eumdem meridianum revolvitur) astronomi minorem esse probant 
die solaria ejusmodi distinclionem tamen idcirco omisimus Id Commeo- 
tario^ quia astronomi, nedum vulgusj motus siderum secundum diem 
solarem ejusque partes metiuntur. Eam diversitatem vero bic tirones 
animadvertant, oririex motu solis in ecliptica ortum versus. Si sol 
enim hodie v. g. cum aliqua Stella fixa ad meridianum appellat, cra- 
stina die non eodem temporis momento cum eadem stella redibit, sed 
paulo serius, quia ipse interim ulterius per eclipticam est progressus. 
Quoniam vero sol non eadem semper celeritate in ecliptica movetur, 
sed modo Ientius» modo citius, post iteratas observationes sumendus 
erat terminus aliquius medius, qui jam esse censetur 2* 56^' circiter. 
Rino diem solarem medium 3' 56^' ultra diem sideralem excurrere 
decent astronomi. 

Quam dierum naturalium inxqualitatem vel ex memorato hoc inae- 
quali cursu solis in Zodiaco vel ex aliis etiam causis detexit astrono- 
mica subtilitas, eam profundiori indagine indigere, quam ut in Com- 
pute latius examinari possit, manifestum est. Diversitatem dierum ar- 
tificialium autem vel ex sola obliquitate cursus solis per eclipticam 
oriri usu sphaBrae artificialis discere licet. 

Diem artificialem non secus ac naturalem per accidens videri posse 
longiorem aut breviorem ob iter versus occasum aut ortum notabimus 
adn. 40. 



DE COMfUTO ECCtESIASTICO. ♦69 

i^. 93. Die$ mh»rali8 afud plerosque 6r»eofl distinguitur cemp^ 
sitione nomiDnai wi^ et f^iUpoL diciturque vel substemlive vux^^^p^v 
vel adjedlre vux$v)fuptvog. Diem simpUcem muUi dictum Tolunt or (i/i- 
eia/m eo quod yel serviat artificibos, vel taikm dierum divendtas 
nonnisi artifieio summo Dei Ommpotentis facta sit et artificialis sphflene 
midtiplici usu addiscatur. 

25. Vnlgare iliud distichon : Lamhertif Grtqmri^ elo., ssBCOli est . 
xiy. cireiter, quo sequinoctia et solstitia observata sunt contiagero 
prater prefer meinoratis diebns, nimirun! a^uinoetia diebus 12. 
martii et 13. septembris, quorura prior est Sk Gregorio, alter S. Lam^ 
Wto sacer^ solstitia autem diebus 15. junii, qui'£l. Vtfo, et 13> de^ 
cembris, qui S. Ludx noscitur dedicatus. Haec ante Gregorianam Ka* 
iendarii reformationem. 

jY. 26; Imtoi diesdamnim abomiusolisy qui evidenti argumento 
eanonic0 confiromri roluerit, legat epistolam S. Leonis M, ad Dmo^ 
nm AUmndrinum relatam in GC. Quod « Patribus, 4. et Quod die 
dominico. 5. digi, 7S.^ in qua agens pontifex de delccUi cKdi et hor» 
eonferendas benedictionis sacerdotalia et levities pro ilia can. 4. ejus 
metis, qdm in prima saVtatif h. e. in die dominico, lucesdt, exordia 
deligi praecipit. Inquirens deinde ad quern diem noctis sabbatum sad*' 
pienHs initia pertkneant, miolnAit, ad diem Resurrectionis sen ad 
diem dorainicum perttnere (I) atque id evincit adducto sabbatic sanoti 
exemplo^ cujus noolis initia ex solemnitate officii ecolesiastici et bap*- 
tismi clAlatione certttm est ad diem dominicum p^linere. Idem quoque 
rox canons, 5^ {in Comment. p\ 25 no^ /. mtat,) colKgi, attenttus 
Lecnis verba consideranti dubium non est. In eo enim expresse asse- 
rit Papa, satagendum esse Dioscoro, ul his qui consecrandi sunt nun- 
quam benedictio nisi in die Resurectionis Dominicx tribuaiur, eui a 
vesper a sabbati iniiium constat adscribi. 

Satis ergo ex bac Leonis epistola perspicuum est, noctem illam/quse 
celebrandis ordinationibus eligebatur^ non ut partem sabbati antece- 
dentis, sed ut partem instantis diei dominiciconsideratam esse atque ab 
occasui solis adhunc pertinuisse. Id autem non solum de domlnicis valere, 
qui sabbatum ordinationis subsequuntur quique vaciire in antiquis Sa- 

(1) Eid«m propterea Noctis Dominica appellatlonem in sacris canoni- 
lifiis tributam legimne, ut apud Anselm, Lucens, coll. can., lib. vii, 
c. 89. (Migne, Patrol, latin, torn. 149. pag. 513.) 



160 



GOMMENTARIVS 



oramentariis (1) tradnntttr/sed de dominicia generatim omnibus, ex 
eo infertuT; quod diem Resurrectionis h. e. dominicum simpliciter 
memoransy de die loquatitr, qua illustriora myateria ex diviua ordiua- 
tione coDtigerunI ; earn vero Dominicam absolute Toeitaonus. 

Ad. n. 40. Ex annotatis supra ad n. 22* de differentia .inter (emptif 
verum et tempus medium tria haec ad horologiorum usum transferes : 

io Horologiis mechanids (elepsydra, horologio arenario, hor. hy- 
drargirico, seu mercuriali ; hor. borizon) tempus did medium indiear 
mus ; hcrologio solari contra tempus diei verum metimur^ tametsi io 
hoc quoque adeo incerti sint umbrae ad lineas horarias appulsus, ut 
iidem discerni vix possint absque formidine erroris unius aut plurium 
etiam minutorum. 

2® Quas de variis causis inaequalitatis dierum naturalium ab astro-^ 
nomis disputari /. c. significavimus^ ea in aprico ponunt, illos egregie 
falli> qui meebanieo suo horologio varias diei boras accurate indicari ac 
proinde ipsum horologium bene procedere jactant, eo quod sempercum 
sole congruat. £( re sane vera, quum duo dumtaxat dies sint, quibu^ 
tempus verum cum tempore medio coincidat^ hotologium mecbanicum 
quod semper cum sole concordaret, perquam irreguiare esset dicen- 
dum. 

3"* Iter facientes occasum versus ek tempus borologiis mechanicis 
consuetis 24. borarum metientes, possunt tandem in numero et deno^ 
minatione dierum ejusdem Kalendarii uno die deficere ; et contra qui 
ortum versus tendunt, unum diem amplius, quam alioquin oporterel 
numerare. Primum contigit soeiis Ferdinandi Mazellan. qui Hispalis 

(1) Vide Sacramentarium Gregorianum, (Migne, Patrol,, t. Liy. p. 62. 
not. c, et p. i94. not, 6.) « 

Quod, plerique omnes liturgicarum rerum interpretes cum Durand, 
Rat. lib. Yi. c. 39. 1. aiunt, ob earn rationem dies dominicos subsequen- 
tes sabbata ordinatiooibus deputata vacantes appellatos esse, vel quod 
cum traductis ordioationibus in diem sabbati pro die dominico totum 
quoque officium misssB translatum fuerit in sabbatum, veL quod propter 
officium noctumum ordinationis usque in mane protensum proprio 
missse officio fuerint ii dies expertes, id verum esse non existimant 
Ballerina in Annot. ad eit, ep, S, Leonis. Idcirco potius dictos esse 
vacare putant, quod solum officium laboriosius cantus antipbonarum, 
responsoriorum, etc.^ omissum fuerit, ea forte de causa, ut ministris 
magno labore et prolixiori cantu ordinationum laxatis parcereLur. 
Ob eamdem rationem tempore Adventus et Quadragesimfie statione etiam 
ac prooessione vacabant % 



DB GOMPUTO EGGLESIASTIGO* 



soWentesaDDo iS19. die 10. au^sti occidentali natigatione iotum 
orbem circumlustrarunt, et anno 1522. reveni sunt HispaNm die 1. 
septembris, ut numerabant Hispalenses; at illi putabant esse diem 6. 
sept, teste Anton. Pigafetta in opere Navigazione fatta dagli Spagnoli 
attomo al mando. Causa hujus erroris est in eo,qood natigantes occa- 
sum versus, solem velut fugientem sequunlnr ideoque illis dies produ- 
titur quotidie, adeo at tandem colleetis illis diei appendicibus una dies 
Integra in^eniatur distributa ac veluti dispersa in rehquos omn^ dies 
praeeedentes, quod itiectel. Almag. nov. lib. I; e.28. inhunc modum 
explicat. Fac, inquit, initaih navigattonem aut iter ab insula S. Thomas 
in mari Guineas, quae est in aequatore, die i. januarii in ipso meridie 
et navigari in linea aequatoris occidentem versns horis 24. conficiendo 
gradus v. g. 15. — Ergo postelapsas in horologio horisono boras 24. 
in boroiogio soiari restabit adhuc una bora ante meridiem^ quia meri- 
dianus ille ad quern pervenerunt^ una bora est oceidentalior insula S. 
Thornqg. Imperitus itaquo' nauclerus corrigendum pulabit horologium 
auum borisonum et putabit illud accekrasse bora una^ cum tamen de- 
beret in itinerario navigationis dicere : Seeunda die pervenimne ad 
hfcum takm hora 24. post meridiem factum in insula S. Thomrn, sed 
in illo loco hora 23. tantum* Sic igitur pergendo absolveretur totus 
asquator et rediretur ad insulam. S. Thomae absolute die 24, respectu 
meridiani in quo baec msula est, et tamen naucleri solem secuti codh 
putarent diem tantummodo 23. 

Gontrarium accideret — • ob contrariam cauaam — si ortum versus 
navigarent, tunc enim dies 25. numerarent. Cfr. Jos, Bknean* in 
SphsRra lib. vii. 

Gonnexum cum praecedentibus est, quod astronoini animadvertiint, 
posse nimirum alios aliis esse adeo vel occidentaliores^ vel orienta- 
liores; ut uni unum diem minus vel plus, quam alter! in eodem Kalen« 
Bario numerent. Fac enim locum esse occidentaliorem Roma gradibus 
i95. aequatoris se\i horis 13^ cujus modi est fere Isabelky una et 
sexdecim insulis Salomonis (in mari Pacifico^ versus terras antarctlcas 
et Novam Zelandiam) detectis ab Alvaro Mendoza a. 1567., et Romas 
celebrari Pascba die 22. martii, ita ut sabbatum sanctum finiator in 
bccasu 21. et mane sequens incipiat bora 12* Itallca diei 22. martii ; 
tunc enim in Isabella erit bora 23. Italica^ sed diei 21. martii ; itaque 
adhuc sabbatum et jejunii tempus. Dum ergo Romani ametasi^<;stm&<. 



462 



post in«(}i9f9 nwtemim martii, in Isabella est J^ora 5. post mvir 
diem di«i SI. martii. Exhoc ciiaoi patet, quam \m Glmu$ o\m do- 
eaerit.lunam P^balem pop jui^ta Computum astronomicum, sed vero 
juxU medios siderum mQtus ex cjclis esse determinandam. 

Ad, 41. 47. I. Anni partitiopepi ip hebdomadas RopiaDis quoqne 
usitatam fuisse ex Teri. ^4 Nation, (non ApoL] lib, i. c. 13. ostendir 
mus. Quod si quis aliis oon absimilibus testimoniis confirmari voluerit, 
adeat Joan. Xiphilinum^ Dionis Cassii breviatorem, qui in Pompejo 
fiU, non ita pridem eiPsteUii sepiem, qtt^ Grssais PIANETAE, I^ti^ 
nU EfiRANTES dicuntur, dies dispositos emf^ et$. AttgvMmmyqfxi 
tUviw PSf 93 a Psalmus ipsi David quarta Soi^batorum p explicans 
iost^tur, dies faebdomadae a p(igams et a muUis ChriHianis app^Uari a 
s^tem illis pl^petis, de quibus Xiphi). c, ; Quarta ergo tabbatorum, 
ipquit, quarta feria, qui Mercurti dies dicttur (Migne Patrol, tQtn. 37 
p. 1192. )« TertuUian. item de Idololatria c. 10. ait, nullum esse lu- 
dimagistrum, qilj npphabeat in ludo suo sive schola tabulam s^pl^fi 
idolorumy h. e.septem planeta^n^i, undo nomina dierum bebdomadis; 
in ea tabula quippe fuil praescriptum quid quoque die discipulis tradi 
oport^ret. jSuc etjapi r^ferupt nptissimam illfim responsionem magmtri 
in Sat. Juvenal, vv. 159-161^ ubi miseram conditionem docentis de<- 
m'Mif quod adol^acentes (quibus nibil salit seu palpitat in sinistra 
parte pectoris, hoc est^ qgibps nihil cordis et ipgenii est) sexto quAquo 
die hebdomadae ipsi caput obtundant opportunis suis declamatiopibus 
de Hanpibal^ : 

. /. . . Culpa dqcentes 
Scilicet arguitur, quod Iceva in parte mamilloe 
N^l si^Ht Ari^adiQ jupeni, cvjw mihi sexta 
Quoque die miserum dirus caput Hannibal implet, 

S^xta die nempe totips hebdomadis summa colligebatur : sep- 
tima die quies et qtiupi^ ut idem Tertullianus habet /t6. i. ad. Natuh 
nes e. 19, ct^ (Migne torn. 1, pag. 674.) 

Ad n. h^pag. 4S. V< Februar. Erat antiquitus Romx consuetudo 
ut circa hoc tempus in principio februarii Urbem lustrarent, earn am- 
bifjfido cum suis processionibus gestantes singuli candelas ardentes et 
vocdbatur iUud AHBVRBALE^ Atqueita ab hujusmodi consuetudine 
Uludf quod (iebat ab ethnicis in usus indiscretos (nrdter initium fe^ 



DE GOUPUTO EGGLESIASTICO. 163 

^ hruarii, a Christianis modo fit in festoB. Marix ad laudem et vene- 
rationem ipsius, non utiqiie in Imtrationem terrestris imperii^ zed in 
regni cmlesHs memoriamy quando juxta parabolam virginum pruden^ 
dentum, omnes ek<Uiy lucentUmimom ohviam 
sponso ac regi iuo venientes mox isum eo ad nupHas supernx dtntatii 
intrdbunt. Inde etiam descendil nmen CANDELARIM, quo hoe 

torn, 90. p. 351.) loann^Bckihus m pmsi^^io suo Rationali dtW- 
norum o/ficiorum e. 6i.(Migne torn. 262. p. 86.) 

AD CAPUT 11. 

Ad. n. 63 pag. 61. Quod si plerique omnes Graeei catholici, qui 
(urn in imperio Austriaco (sub undecim Praelatis ritud orientalis (1), 
turn in longinquis partibus orientls cum schismaticis (i) permixti vi- 
Yunt, antiquam Kalendarii formam nondum reiiquerunt, id 6X eo fac- 
tum es^e putandum est^ quod catholic! — spiritu charitatis insignes -7 
diligenter ab omnibus immutationibus declinare studuerint, qus schis- 
matieos a reditu ad Ecclesiam Homdnam abalienare potuissent : pro 
salute frafrum errantium sc. nihil non audentes eisdera vel (psam re- 
ctam Kalendarii atqueinde Paschatis caeterorum festorum rationem gra- 
tificati sunt. 

(1) Tres in imperio Austriaco suDt Provinciae .catholics ritus orientalis : 
Leopoliensis Huihe/norum et Grcecorwn^ Leopoiiensii Atm^noturti et Poga^ 
ra^enm QntBeomm^ Metropolitffi Leopoli$tui riiU9 Rulkeni Mii|eoti sufft 
duo Episcopi rilus Ruth, : Stanislav. et Prsemislien, nequou treia Episcfipi 
ritus Grceci : Eperiessien., Muncacsien. et Crisien. Archiepiscopus j^oga- 
raciensis sedes suffraganeas habet Magno-Varadini, Lugosini et in 
Stamos^mtisf** .'ifomiies pitas gmci. krthwfmcopiis 1^0]^itui[i Arme-- 
norum yero suCfraganeum non habet. 

(%) Schismatic! item sub undecim Episcopis in imperio Austriaco vi- 
▼ont. Eorum sedea^ tiint Atad, Btuics (S. kn^.]y CMowifz, C^Mudit 
pm^^wmitZy irermANAMllToaaBa&batt.)^ NoiiMa (BacfkaK^i^^ 
vqryWerscheiz^iZara. . 



INDEX PILEGIPUORDM AUGTORUH 

•V • 

QUI GOMPUTUM EGGLESUSTIGUM IIXTTSTRARimT AD AtPHABETI 
UTERAS DIGESTUS. 



Pleniorishujus, quern ad usus auditorum nostrorum accomodavimus, 
indicis causae nobis fuere tres : prima, ut, quemadmodum incredibili 
a duobus fere saeculis contentione docti viri oplimarum quarumque fa* 
cultatum Ubliotheeas notitiasque auctorum ^ii levandum studiosorum 
laborem concinnarunt, ita nos etiamhoc sacrarum disciplinarum cullo- 
ribus praesidium compararemus ; secundat ut injilorum qui ad Computi 
idlisciplinam penitus acdiligenter cognoscendam curas studiaque adjun- 
gunt, conunodum atque utiiitatem librosauctoresque ad id consulendos 
pro institutiratione accurate designaremus; tertia^ ut, quod in aliarum 
disciplinarum academicis disputationibus imperiose poscere solemus a 
studiosisyfie scAgnotumauctoreminemorent,\\lui etiam in exerqitatio- 
ipibus chronographicis jure quodam nostro postulare possemus, qua 
sane mettiodo nihil efficacius esse comperimus ad uberem utilitatis 
frttctum ex scholasticis disputationibus capiendnm. 

G« lUUUS Gi£SAR anno 0. c. 710. Roma) in curia tribus et ti* 
ginti Yulneribus confossus periit. Domi militiasque immortalem nominis 
gloriam est consecutus. KalendariiRomani castigandicuram suscipiens^ 
licet Flam seriba et Sotigene astronomo plurimum usus, ipsemet tamen 
tanti operis non ignarus pnesul ac moderator exUtit, dese apud Luea- 
nvm 10 J 187, sic non magnificentius quam verius prasdicans: 

. • . , Media inter prcelia temper 
Stelk^um coelique plagis superisque vadiwi 
Nfc meus Eudoxi vincetur Fastibus amus. 



DS GOHPUTO EGGU^SnCO. ifik 

GREGORIUS PP. XUl (Hugo Buoneofnpagni)y p9^ixi^ B^ 
obiit a. 1585. aetatis 83.Vir orbi llterarip rebus prseclare gestU no6^\ 
aimus omnes virtutea Summo PonUfice digDas feUeiaaimo nexu copulabat 
perennique elogio ejusdem pietas, doctrina, prudentia celebrabitur. 
Academia Bononiensis ciyi sup hocce mnemosynon poauit : ^ 

6REG0RI0 XUI. PONT. MAX. \ 

Atmuarum Revolutionum fceliciss. Restauratijri, 
Tempora qui seros Phabi referentia gyros, 
TotOy sancte senex, or be venire faeis : 
Scilicet ut redeat nunquam revocabilis annue, 
Atque suam teneant festa sacrata diem ; 
N€B tu Ccelicolis gratum atque perutile nobis 
Immortaie tibieonficis aucior opus, 

A. 

ABBO^ qui aliia ALBO nuncupatur^ natione Gallus, patria i4ur«lM- 
nensU^ Fhriaeemis monasterii abbas, vir in omni genere literarum 
exercitatus, Tita (juoque et coaversatione insignis, anno 1004. martyr ^ 
occubuit, dum in Vastonia verbum Dei praedicaret. Scripsit Cpmtnenh , 
tarium in Cyelum Vktoriif cujus prologum post Martenium edidit . 
Migne, Pat, lat. torn. 139, pag. 570. 

ALCAZAR (martinus de) , Hieronymittnu$ ex Laurentina regit 
dome, in lucem edidit Kdendarium Romanumperpetuum, Mattiti ex 
typographia Regia a. 1618.. in 4. 

ALCUINUS (flaggus), gente AngluSy Yen. Bedae auditor. Garoli 
M. preceptor, floruit saeculo VIII. Virum non magis digaitate quam 
scriptis clarum satis norunt eruditi omnes. Computi studiosus praetor . 
alia legat, quae babet Alcuious in epistolis de Ratione Septuageiimse^ 
Sexageiimm et Quinquagesimx, in edit. Migne^ ^pm.lOO. ,pii(jr.259 seqq. 

ALDERANUS. Vide desiderius. 

ALDHELHUS, S., Anglus, ex monacho Baldunenri sive Malm^^, 
huriensi abbas et primus deinde apud Saxones occidentales Episcopus 
a. 705. ScftirebttffieiMts, decessit a. 709. Vide Aeta mn^orum ad d. 
25. Maji^ et Migne Patrol, lat. torn. 89. pag. 63 . Fir, Faricio 
teste in Vita S. Aldhelmi atque itfigne t. c. pag^'lV^^ui^^^AC^^ 



iM^ GOMMEIfTARlUS 

t6$Hmus el Kriptumrtm torn tiheratiumquam ecclesiasticarum erudi- 
^one miranim opus scripsit (fe Piasdiate contra Britannos suae statis' 
Qnaftodeeimanos. Confer etiam Pagium ad an. 699. n. 2. 
; ALLTACO (PETRttd tE), nadone Gaffus, cardinalis et episcopus Ca~ 
meracensisy AcadeniiaeParisiensis cancellarius et in CoIIegio Navarrensi 
prseceptor Joannis Gersonis, natus a. 1350. obiit a. 1425. Praeter 
theologicos et ecclestasticos tractatus scripsit quaestiones in Sphxram 
Sacrobosehi et de Beformatione KaUndani. Mul(« de AUiacensi habet 
Bellarminus de Scriptoribui eec. m iilO., plura longe Joannes 
Launojus Eist. regit Namrrm Parisiensis Cottegii; sed plenissime 
omnium de iilo agit Lud. Ellias Du Pin in editione openini Joannis 
Gersonis lib. ii. 

AMBROSIUS^ S.^ ex Liguriae et iEmiliaa praeside Episcopus Medio- 
UinensiSf magnus Ecclesiae doctor^ floruit sasc. IV. scripsitque quam 
plurima summa gravitate eteloquentia singular!. Ex iis ad rem nostram 
prae caeteris ferimei Epistola ad Episcopos per^miliam consiitutos de 
festo Pasehali anni 387, quae ex&tat apud Migne Patrol, lat, torn. IS, 
Cofifer ((uae ex ea addnximus in Comment, n. SS. 

ANATOLIUS, domo Alexandrinus, Episcopus Laodicenm circa a. 
270. qui Eusebio teste Hi$tor. Ecc. lib:vn, c. 32 (apud Migne Patrol. 
Grwe^ torn. 20. pag. 723), tnm in liberalibu$ disdplinis, turn in phi- 
Usophtaprineipem inter doctissimos sui temporis virds locum sine con- 
troversia tenuit, scripsit volumen de Paschate sive Canones Paschales, 
Prasclarum hujusee operis fragmentum exhibet Eusehius I. c. pag. 728 
sub hoc litulo : *Ex tSv 7C£p\ tou U^aya 'AvatoXtou xavovcov.Opus vero 
integrum cum Victorii canone Paschali edidit Bucherius Antverpiss^ a. 
1634., p«sr. 439. 

ANDREAS, Damaseo oriundus, prime monachus Hierosolymitanns^ 
deinde ex diaceno Constantinopolitano archiepiscopus CRETENSIS, 
floruit circa annum 635. Vir sacris et profanis Uteris egregie excultus ' 
Compittum Paschalem in studiosorum gratiam eMoravit^ quem post 
Petavium edidit Migne in Appendice ad Eusebii Chronicon Patrol, 
grm. iom, tO., pag. 1329., coll. torn. 97., pag. [303. 

•ANIANUS COUSSERE, Ftander natione, ex monacho S. Wtnod 
abbas S. Petri Oudenburgensis^fiom\i medio saeculo XV. Vir tuit anti- 
quitatom chistianarum perrtia insignis ac praeter alia de Compute eccle^ 
simlm Iraetatum scripsisse fertur. 



DE GOMMJtO CGGLBStASTIGO. £67 

ANtANUS, MagtBter, astrOttonms d poefa ssbc. XY., versibus Leo-* 
ninis seu 6fxotoTsXsuToi< scripsit poema eruditadi et jucunddln^ qaod 
inscribitur Compnlus mnualis metrtceeompilatus adignorantiam tm- 
ports etpellendam. In prooemio notissima ilia exstat fiententia : Quatuor 
iunt neeessarta in domo DA, m grammatica : ad verba Dei exponenda ; 
musica : ad Idttdes Dei decantandas ;ju$ eanonieum : adjnra ^clesiastiea 
defendenda et discernendd; Computug : ad fesia mbilia et tmmobilia 
invenienda. 

ANONTMUS I. auctor, qui de sacro Paschalts feitd volumina ali- 
quot scripsit. Ex iis tertiura octo libris coftstans eit Theoddrd cufdam 
dedicatund pertegit Photiug testaturque mnlta sane c^qneprseclard s^sa 
in 60 eontinen. Totius operis argumentum tide Bibliothecu PhcHi cod. 
lie apud Migne Patrol, grxc, torn. lOJ*, pag. 3»l . 

ANONYMDS H. auclof s»c. XI F. Trflctatum de Computo eeele-^ 
siaitvc^ ScHpsit: prsB aliis memoratu dignum opus, cfoetf iivdioam ao- 
ctonim exhibet, qui Computum ecclesiasticum ad tf^uei tefifpom 
suis scriptis iliustrarunt. Ejus specimen babes apud Pezium Dissert. 
Isagog, in torn. 2., Thes, anecdot,, pag. xxv. 

ANONYMUS III. auctor, qui Computum novum et ecclesiasticum 
in iucem edidit YenetHs a. i5i9« Regnte carmioisr fegibus addicts 
hoc la oper^ exhibentur; illis ?ero aoetor commeDtarium prosa 
oratione adjecit. Cfr. Zaccaria in Bibliotheca Rituali^ t. 2, lib. *2j 
c. 3. 

ANONYMUS IV. auetor sseculi pn»ime evoluti, qui fasciculunft 
dissertationum aliaque phi!^ ad Computom Pasebalem pertinentia 
edidit Amstelxdami apud Joan. Boom, anfia 1^56^ Collectioni 
sose hune titulura posuil : Dissertationes de eycUs PaschalibuSf qui 
Enneaddcaeteriie AlexfMdrifta nituiUuTy Dionysii, Bedm, ikzvenna- 
(ensi, hidftti, Felted Cyfilli, Theophili, Aniani, Panodari, Metrodori, 
AnatoUi, Eusebii, Synodi Nicxnx, Athanasii * ut et de Emeudecae^ 
teridis Alexandiinse natura, initio et rattone Embdismi : de Computo 
Imari [AlexandrinOy necnon de Computo solartf m genere^ et Pauli 
Alexandrini atque Alexandrinorum in specie. Singulapom parti am 
dispositionem vide m Aetis Eruditorum Upskn. ad annum 1737^ 
mensenovemh.^pag.VHi. , 

ARGYRUS (teAACus), Itatione Grsecus, insliiato ttonaciius, clarliit 
circa an. 1373. ^cripaitqcr^ partrto s^mone C<^^p«^(rin (iuflc<iAm vU\j(x^^ 



168 COMMENTARim 

a Petavio sua Tentione donatas in VrawAogio iterum prodfil i|i PiUrol. 
gmca, Migne, torn. 19» pp. i279 et 1315. 

ARNULPHD3 apud Avmipnm in AudaoMnri S. Andrex mona- 
sterio scriptis clarus eirca an. 1026. scripsit de Argumento ioUtiliali^ 
de CompuiationeGracorufn et Lattnorum deque §10$ qusestionibm eum 
Cmputo utmnque conjunetU. Zaccaria in Biblioth. Rituah 

ATTAVANTI (Iacobus), ord. Servorum B. M. V., cui Clemens 
PP. VIII ilium pnefecit. Vir ecclesiasticorum rituum ac juris canonici 
peritia null! secundus praeter alios libellos scripsit de CorreetUme anni 
tempore Greymi XIIL Obiit anno 1607. 

AYELAR (Andreas de), fenid Lusitanus, scripsit Chrtmogra^ 
phia dos Tempos, OMpone 1590. 

AVILA (RoDERiGUS Alphonsus de), Hispanus, patria Gram" 
tenm, floruit saeculo XVII. ediditque hispanice La Eoiplicadan del 
ComptUo eecleiiastico, Granatm 1630» in-4. Cfr. NieoL Anton* Bu- 
blioth. nov. Hispan. 

B- 

BA6ATTA (Raphael), Italm nattone^ cum I. B. Peretto edidit 
anno 1590 Calendarium perpetwm. Confer de eo Mazzuchellium de 
emptor. Ital. 

BALBIS (loANNES DE), patria lanuemis, ord. Prsdicatorum, 
floruit circa a. 1280. Antefuam ordinem intraret, ita ipse de se ait in 
sao Le&ico colhoiieon, composuit opus Paechalef uhi sdlieet de fadii 
reperitur Pascha. Vide Ondin. torn. 3. ad an* 1280. 

BARADELLE (Iacobus), natione Gallus, vir in mathematicis dis- 
ciplinis non mediocriter eruditU8,anno quinquagejsimo saeculi superioris 
edidit. Computum practicum inscriptum Calendrier d eompoi, cujus 
constructionem vide ei^positam ac laudatam in Actis Trivultianis ai 
an. 1750, mense mgustu peg. 1915. 

BASTIDE (LuDOVicos). Gallm, floruit sjbc. XVII et XVllI. Vir 
fuit multiplici literarum genere egregie instructUs ejusque nomen in 
darissimis Galliae oratorifaus sacris sui temporis prdefulget. Evulgayit 
Tahulam perpetuam literarum Dominicalium^ de qua confer PP. 
Trivultianos in Actis ad an. 1704, mense februar.^ p. 293. 

BEDA (YenerabUis), Angk-Saxo, monaichus et presbyter, Yarro 



DE GOMPUTO BGGtESIASTIGO. 



16^ 



81UB etatis merito dictus, omDifaria literarun peritia insgais^ flcfruit 
saeculo VIII. scripsitque quam plurima ad grammaticam, ad mafhesim, 
ad Computmn, ad historiam, ad theologiani etad poeticen pertinentia. 
Ejus opera exhibet Migne Patrol. laL, U 90-95. 

BENETUS al. BENEDICTUS (I) (Ctprianus), nationo Hi- 
9fam$, Aragonensisj ord. PraBdicatorum , doctor Parisiensis. Vir 
sanctitatis ae doctrins splendore insignis claruit eirca a. 15ll.8cri- 
psitque pneter alia Tractatum de non muiando Pasckate. 

BESSARION, Trapezmlku^ natione Grxeus, patriarcha Constan- 
imopoiitanus et S. R. E. Cardinalis anno i439. ab Edgenio PP. IT 
creatus fuit. Nemo suorum aequalium illo pietate spectabilior, nemo 
admirabilior doctrina, nemo denique generosis moribus omatior extilit. 
DecessU a. 1472. annorum 77. Cfr. Mimum. de Scriptor. Bed. 
PraBter alia opera eruditis satis nota libellum scripsit ad Paulum 
PP. 11, de Err&re Paichatii, quern ex Bibliotiieca Yeneta erutum 
primus in lucem edidit doctissimusZaneiH,ejusdem Bibliothecae custos. 
Yeneiiii a. 1741 . Hujus libelli argumentum brevi in conspectu posuere 
lApAenses in Adxs Eruditorum ad an. 1745^ mense sepL, p. 486. 

BETTAZZI (Iacobus), lialus, domo Pratenm^ plebanus S. Hip- 
polyti in Piazzanese^ dioecesis Pistoriensis, vir in doctrina temporum 
versatus, edidit Epitomen operis Patchalis. FhrenHx a. 1733. Auctor 
obiit a. 1755. De ejus cum Melito a Perpiniaao controversia circa ne« 
cessitatem emendandi correctionem Gregorianam consule Zaccaria 
Btbltotkee. Ritual., torn. 2. Bettazio Gregorianam Kalendarii formam 
impugnanti plauserunt Protestantes Lipsiensium Actorum editores ad 
annum 1734, p. 419. 

BIANCHINI (Franoiscus), patria Veronensis, obiit a. 1729. 
setatis 67. Vir literis egregie excuitus multa tulgavit, ex quibus hip 
memoranda : — 1^. DeKalendario et Cycle Cmsarii ae de Pasehdi ca* 
none S. Hippolyti, Romx 1 703. — Solutio problemaHs Paeehalig. 
Romx eodem anno. — 3^. Table Paichale, quam vide apud 7Wt;tt{- 
tianoi ad an. 1704, mense februar,^ pag, 30i . 

BLONDELLUS (Frangisgus)^ natione Gallus, obiit anno 1686« 
annorum 68. Vir ingenio valena et judicio ac disciplinarum mathema- 
ticarum, architectonics prassertim scientissimns plura scripsit, e quibus 

(l) Benedietus Valentm® gentis lingua Benei eUeni soiet teste Nicolao 
Antonio, Bihlioth. Hitpan. vet, torn. ii. p. 863. Edit, Mairiii <v. Vlt^« 



170 



COMMEin'ARIUS 



ad Gobpntom pertiiY!^ Hutdire du Cakndrter remain. Pam, 1683^ 
ttt*4, opns peregregium, in quo elementa Chronograpbi» cseteraque 
omnia y qua ad Kalendariographiam referuntur^ perspieue declarata 
vides. 

fiONJOUR (GniLiELMirs), Gallu$, paftria Tolosanta, vits institnto 
rBligiosus ordinis Eremitarum 8. Angustini, vir tnultiplici doctrintr 
prsestans, a Cardinali Norisio^ Cong^egation^s de Kalendarii reforma- 
Hone praefecio. Romam aceitos ibidem a. ilOi . eiiAii Calendarium 
romanum enm gemino epdietarum dtispositn. fol. Anno sequenti jussu 
Cardlnalis Archiispiscopi MontisMisci et Cornet! eviulgavtt tractatam de' 
GmfutB eccUsmtico ad u9um temmaf^ MdntisfaUsei, Auctor non' 
nritous religione qudm seientia venerandos obiit a. 17t4.a&tatis suae 44. 
Gonferri de eo possunt Ada entditorum Lipsien. ad an. 4706, meme 
majo,p.^. 

BORDONDS (FRATfctscus), nations Italm, docfrinas copia cta- 
ptsaimtis^ edidit opus ciii tituins r Scdeiiastiea ratketnatio fe^ioma' 
ihMMmd Chfifii morte ad Mi mUenarinm p& Cyclos ectilesiaslidos'. 
Bononke 1657. 

BORGONWO (HoRATitd), S. 1., domo Brisnmis, ^om^ in 
acadenria Gregoriana S. I. mathes^i tradenda? destinaius, per multos 
annos illam spartam egfegie ornaTit editis etiam operibus^ ex quibus 
prsB aliis bic memoratu digna sunt.— i*'. ConifrucHo Calendarii Gre^ 
goriani propugnata Rmm a. 1729, tn-4. Udiversam operis sui do- 
etrinam iO, thesibos scholasticis eomplexus emendatattt Kalendarii 
formam curarit eodeov anno publico propugnandam per Petrum 
Gregorium Boncompagnty pronepotera fratris raagtti RefbrrtiatorisGre- 
gdril PP. XIIL, de qtfd actu litefario cowsuli possunt Gdmmeniarii 
Trivuttiamadm, 1732, menseoetoh. p. 1717. — a*. De Cohxrentiai 
cateuli ag^momid eum sequationibm Gfegorianis. Doctissimi libetii 
argumentum sex propositionibus exhibuit, quas item in* forma exerci- 
talionis scbblasticaB cafravit a. t734. piiblice propugnatrdas a Uarchkone 
Nicolao Giugni.Seminam Romam conviefore atqne Academism Redm- 
vomm prindpe. Cfr. PP. Trivultianos ad an, 1736, meme april.^ 
art. 38, pag. 63T. 

BRIOCO (RoMANtfS A S.), Callus, ord. Capaccin. edidit Defen- 
mnem Kalendarii Gregmani adverm kmretms el echismitUieos, Pa- 
risih, a. J647. 



DE GOMPITTO EGGLESIASTIGO. 171 

MIDXELLIS (Henricus de), Belga^ monachus Baffligemensis^ 
in BrabanUa, vir in divinis Scripturis peritus et computista egf egius, 
de Ratione CompuU teste Henrico Gandavensij de Scriptorihus eccl., 
c. 58. 

BUCSaEftlUS (JEGfom), S. I., Belga, dome Atrebas, obiit 
a. 1665. aetatis 89. Fliilosophide ac theologte in eo peritia copiosa et 
incredittfieer ampla. Plura scripsit ad chronograpbtam pertinentia, ex 
quibus hie prae ceteris merooratn drgnus Commentarm in Vtetorii 
Aqmtani mn(n^m Pasehaim. Cft. Vidoriui, 

BDSiGDS (lOANNKS), S. I., gente Belga, patria Novvmagenm, 
tarn amoenioribus quam severioribns discrplrnis insigniter exoultus/ 
edidit KsputaHonem apologeticam pro Calendario Gregorimo. Mo^ 
gnntim, i58S, in-4. Alia ejus opera vide apnd Sotvellum in BihUO' 
tkeca 5. /. Obiit Basaeus anno 16f 1., aetafis 64. 

BUSBI^G (Auger. Gislen.) natione Fhrndrictts, natns a. 1933, variis 
obHrs legationibns, praesertim Tureica^ edeberrrmti9, muhipKci Ustb* 
riae ac scientiae naturaRs dotrina oraatus nitrfta vulgavit, ex quibns 
praeter alia ki rem nostram convertimns Comment pag. 29, tpoB htbi^' 
de partitione die! apud Tnrcas recepta. 

C . ' 

CALVIStUS (Sbthus)^ Germanu$, orinodns a Or^izkben in 
Tkuringiay obiit anno Gbristi 1617, em 6I.CeIebri9 ftiit astronorans; 
mnsieus, poeta. Qnae contra Kalendarram Gregoriannm scripsit, pra» 
cseterisconftitavit Paul. Gttldin in sua Refutatione, de qua vide supra » 

CAMERAGENCIS. Vide ALLIACO. 

GARAMIKL DE LOfiKOWlTZ (Ioannes), Laurentio CQtaflauele;^ 
nobiti Luxembnrgensij et Gaiharina ex LobkovvHzia — dara in Boh^ 
mia — domo Matriti inHispanianatnsa. 1606, efx AbbateGistel'ciensi 
ftctus Episcopos suffraganeus prrmum Eleetoi'is Moguntini tom Arelrn^ 
piseopl Pragensis in Bohemia, ad episcopatm Campmiemem rtpi 
Neapolitan! evectus a. 1657,exinde ad Vigevaitensem in Insubria traii»-' 
latus a 1673, ibidem piissime decessit a. 1682 « Pertenlosi vir ingenii 
et per omnes scieniias exercitattssimus innum^ris prope libris editiistBn- 
cyelopa^m visus efst absolvisse. Ejus I«idi69 breviter complextid est 
Nieot. Anton An BibUothec. Hispan^. fiov,ubietwl^^\m\^Wfic<^^ 



172 



GOMMENTARIUS 



ComptUum Eeekm$ticum tradit lib. II . Curm mathemat. euinque vwriis 
proposUis problematis kaleodariographicis illustrat Joco-ser, eentur. Ill, 

CASSiNI (loANNES DoMiNiGUS), getiie Italus, patria e Perinaldoj^ 
in comitatu Nimm, natus a. 1625. obiit a. 1718. Plures ex doctis?. 
amis ejus lueubrationibus exstant in DiariU. Regix Partsienns seien- 
tiarum Academism. Cassinio elogium posuit Fontenelle in elogiis socio- 
rum Academis Regiae. Conferri etiam de possunt Acta Eruditorum 
lApsien, ad an. 1116. mensemrtiQf pag. 103. 

CASSIODORUS (Magnus Aurelius); Scylliaci in Calabria natus 
circa a. 470, scriptor ingenio et eruditione clarus, a Gothorum regibus 
Italiam obtiaentibus variis honoribus et muneribus decoratus fuit; qui* 
bus tandem abdicatis in monasterium ase in finibus Calabriae conditum 
secedens aetate proveetus diem obiit post annum 562 . Inter alia scripsit 
ComptUum Paschalem ten de Paschaie, quem vide apud MignCf Pa-^ 
trol. ht. torn. 69, pag. 1249. 

CASTRONIUS (Benedigtus Maria), Panormitanus, ord. Pnedi- 
cat., natus a. 1667, illustris professor matheseos, praeter alia in lueem 
edidit. Horographiam universalem. Panormi 1728, in^foL In hoc 
opere Jani portam seu temporum januam exbibet^ quae nihil aliud est^ 
quam Kalendarium quoddam perpetuum, januae formamprae se ferens, 
cujus ope majores ac mobiles Ecclesiae solemnitates ac luminarium sy- 
zigiae pro quovis anno facile definiri possunt. 

CEOLFRIDUS^ gentg Anglus, patria Bemicius, Weremuth^nsis et 
GersYicensis monasteriorum abbas, Ven. Bedae praeceptor^ claruit circa 
a. 680., scripsitqueinsignem £pi«to/am ad Naitonem Pictomm regm, 
qui missis nuntiis ilium rogaverat, ut dissereret de Paschate et /to- 
mana clerieorum Tonsura. Eam Ven. Beda integram inseruit Historix 
ee^lenasHex lib. v., c. 21., ut videre est apud Migne, Pat. lat. 
tarn. 95m P^ 271. Exstat etiam in eadem coUectione torn. 89, p. 349. 

CHALES (Claudius Francisgus de), natione Gallus^ ex illustri 
MUletiorum in Sabaudia genere, natus Camberii a. 1621., magna no- 
mhnis celebritate philosophiam ac theologiam docuit scripsitque praBter 
alia Cunum mathematieum tribus tomh, quorum ui. continet Astro- 
nomiam el Kalendarium. Lugdun. a. 1674. 

CHILPERICUS, Vide HELPERICUS. 

CLAViUS (Christophorus), S. I., patria Bambergensis, mathema-* 
ticorum princeps ac sui temporis JEtfcIi({^< vulgo dictus, uqus ex omnibus 



DE GOMt>^ttO EGGLESIASTIGO. 



178 



a Summis Pontificibtis electus est, qui Kdendarium r^fonnatum expli-* 
caret, quod luculeniissime fecit : reformationem etiam contra Mceitli- 
nnm et los. Scaligerum egregie tutatus. Fuit in eo non minor animi 
demissio moromque religiosissimorum sinceritas, quam ampla rerum 
mathematicafum emditio. iCtate meritisque gravis Romae vita defunctus 
est die 6. febr. a. 4612. aetat. 75. 

CLEMENS (Alexandrinus), praeter alia insigna volumina, plena, 
ut ait S. Hieronymus de Vtris illust. (Migne Patr. lat. t. p, 6b3), 
eruditionii et eloquenHm, tarn de^divinis Seripturis quam de sBRcularis 
lUeraturx insirumenio, scripsit opusculum de PoscAato^inquo testatus 
est, se a suis familiaribus coactum^ ut quas traditiones ab antiquioribus 
presbyteris acceperat, eas scripto posteris mandaret^ uti habetur apud 
Euseh, Hist. eec. lih.y, c. 13. Vide Migne Patr. grxe. t. 20, p. 550. 
Claruit circa a. 190. 

CLUVER (loANNEs), oriundus a Grempa^ in Hokatia, obiit a. 1633. 
aetatis 50. Vir magnaet apud heterodoxos famae multa scripsit^ ex quibus 
ad rem nostram pertinet : Computus eccksiasticus, recusus Haniburgi 
a. 1639. 

CONCORDIO (BARTHOLOMiEUS A S.), Pisanus, ord. Praed., vir in 
utroque jure peritissimus, praeter Summam casuum conscientise ab eo 
Ptsanellam vulgo dictam conscripsit Tabulam ad inveniendum Pascha. 
Grandis natu obiit a. 1347. 
: COUSSERE.VideANIANUS. 

CREMONA (BARTHOLOMiEts), Mazarensis, ord. Carroeb't.^ nat. a. 
1546., Mongitore teste Bibl. sic. torn. 1, p. 96, scripsit Computum 
eeclesiasttcumy de indictione, de aureo numero^ de littera Dominicali^ 
de anno bissextili^ de feslis mobiltbus, de inveniendo Paschate, hine ad 
milk annos. 

CRETENSIS. Vide ANDREAS. 

CUMMIANUS (S.)^ abbas et episcopus e Scotia in Italiam Bobium 
kccessit, ubiannos omnino21. sub S. Columbani regula transegit. 
Claruit circa a. 660. scripsitque Epislolam de controversia Paschali 
ad Sigienum abbatem Huensem, de qua confer quae habet Migne Pat. 
ht. tom. S7. pag.9ed. 

CUSANUS (NicoLAUs)^ oriundus a CusOt quaB est villa ad ripam 
MosellaB, in dioecesi Trevirensi^ illustris Cardinalis, Pontificis in Ger- 
mania legatus, Episcopus Brixinensis, subtilissimi ingenii \ihilQ^<v^^^, 



GOUMBNTARIjEJ^ 



ibeolpgus et matbeoiaticos multapumque Uaguarupi periliis» inter alifi 
quampturiaui scripsit Reparationm CeUendarii. Obiit Tuderti in Um* 
bria a, i464>. aonorum 63, 

^ CYPRIANUS (Th. C J, Carihai^mm Episcopus atllfarty^ claroit 
ojedip siecufo UK b ejus Oxpoieiisem operum editiooefn anni i70(X 
primus loannes Fellus De Pascha computumintxAxij tracUtum vetuatuoip 
et si non S. Cypriani, ejus saltern aevo supparem. Exstal in Patrol, 
lot. lorn i, p. 937. edUion. Migne. 

CYRILLU§ (S.]> Patriarcha Ale^andrtnust^fvmtes alia ad nUiooeiQ 
Paschatis spectantia scripsit Prologumpro cycto 95 a»»prtfi»« (jyaem 
cum aona Cbristi vulgari 437. incboavit. Exstat apud Migne PotroU 
gr. torn. 77 (op. t. 10.) pag. 384. 

D. 

DAVID (LuDOYicus Antonius), Helvetus^ qui teste Zacearia in 
Bibl. Hit, eo insaniae devenit, ut non solum Gregorianam Kaleodarii 
Romani correctionem nova emendatione indigere contenderet— quod 
aliis quoque visum fuit sed etiam omnes^ quibus post Nicaenum 
Concilium aflSicta est Christiana Respublica, calamitates, terraemotus, 
pestilentias, etc., ob ineptam solemnitatum tanctifiealionem'dDeo 
missas fuisse doceret. Vulgavit opusculum sub hoc titulo : Ad Inelytam 
RempuhUcam literariam, monitum SS, D, dementi XI. P. 0. M. 
ejusdem Reipublkx prindpi ac patrtmo dicatum. Francofiirti ad 
jMcenum a. 1716. 

DE LALANDE (Ioseph. Hieron.), natus in Foro Sebunanorum, 
pppido £r^sta? regionis Francia?, a. 1732., obiit anno 1807. Vir 
astronomiae peritia clarus plura scripsit e quibus hie memoramus 
librum YllL Astronomiae^ qui est de Kalendario. 

DESIDERIUS ALDERANUS, Italm monachus e Congreg. Casin., 
in mathematicis, praesertim astronomicis^ egregie doctus, claruit saBC. 
XVII et XVIII. Edidit Tavole de* dcli solari^ e lettere Dominicali per 
saper dUtinguere luUi li tempi passati, presenti e futuri, con altre 
cose spettanti d Calendario Romano^ prima e doppo la riforma Gre^ 
goriana delV anno, poste in metodq facile e breve. In Roma per Latca 
Antonio Chracas pressosan Marco al Corso, 1703. 

DESING (Anselmus), Germanus, Ensdorffianus cmohiidii e Con- 



DE GOMPUTO £CGIJZSIASTIGO. 



176 



gregatione Bavarica, claruit saeculo proxime evoluto. Ejus e^ilnstruetio 
krevissima de arithmetical in quantum hxc ad communissimam anni 

sufputationem necmaria est. A^it.,. Co,leiidarium^in. quo de 

natum unnh kngitudine^ emmdatiime tarn Juliana, quam Grego-f 
mna> d^ lilera DominicaH, de indiciiane^ ie die Pa$chali, tabula 
Paschali agitur. H»c p^tdo sermone scripta eistaoi in doctissimi 
au<itoris libro de Auxilii$ histQricis in Solbaei a 1733. 

DirsOUART (los, Anton*), oatione Galius^ patria Ambianensie, na^ 
ti^ a, aDAP.1740, edm ccepit Diarium ecclesiasticum {journal 
eccle$iastique), ubi multa de Computo ecolesi^siiqOt ui puta, torn. SO., 
Observatiom svr k Calendrier remain; torn, 06. ^Observations sur Ie 
calcul ecclimsiique; ton 62., Lettre sur le Comput eedenasttque. 
. DIONYSIUS (Alsxandri^us), multa in Deciana et Vakriana per- 
secutione pro Cbristi nomine passus tandem a. 255. decessU. Scripsit 
E^ebio teste His(. eccle. Ub. YII, e. 20, {Migne. Pat. gr. torn, 20, 
page 680.], Epistolas 'KopxaaTucQ^ (RuGnus Pasehaks vertit). probaos 
^tim, festum Paschse^ diem nonnisi i^ost xquinoatium vemum cele^ 
brari oportere; in iis item canonem Paschaiem tradidit. Confer etiam 
Migne Patr, gr. torn i B, page 1 342, 

DIONYSIUS EXiGUUS, natioQe Scytha, professione monacbus et 
abbas Romanus, Ca$siQdori tamiliaris ejusque in Dialectiea addiscenda 
condiscipulus. Claruit circa a. 540. Vide quse de ipso babel Cassiodor. 
de Insti^^t^one divinamm Literamm apud. Migw Pat. lat, t. 70> 
p. 137. Composuit Cyclum Paschalem annorum 95., qui ab anno 532. 
initium ducit(l).In hoc eyclo annos a Cbristi Incarnatione numeravit^ 
Eum cum Epistola Paschali ejusdem Dionysii, praa missa bistoria Cjcli 
Dionysiani, post alios edidit Migne in Patrol, lat. torn. 67. 

DULCIATUS (Antonius), patria FlorentinuSy ord. Erenutarum S/ 
Augustini Longobardicae Congregationis, prior monast. S. Gaili, opua 
edidit duQbustomiscomprehensuro, cui titulum posuit: Z)e Festis mo* 
btlibus et Astronomia clericali, torn. 1. Regii a. 4514; torn 2. 4^/^ 
rentix a. 4514. Scripsit prseterea, teste 6andtf{|;Ao^ traetatum deCor 
lendarii correctione. 

DURANDCS (GuiLiELMus), il/tmalcfwisEpiscopus, claruit saec. XIII. 
De eo recole quae diximus in canonibus commentario prsefixis. Com- 
putum habet Hat. div. offie. lib. VIIL ^ = 

(1) Gfr. Hist, cyeii Dimys. § xv. {Migne, i. 67. p. 475. a.] 



176 



COMMEffTARlUS 



E. 

ECBERTUSi Suevigena, monachus Lindisfamenm in Anglia, flo«» 
ruit initio sseuli vni. A loan. Bako de Script. Magnm Brilanmx el 
a Joan Pitsxo d$ IUu$trtbus Anglix script, composuisse dicitur librum 
de Paschali observatione ad monachos Huenses scriptum. 

ECKIUS (lOANNEs), artium, decretorum et theologiae doctor, pro-* 
fessor Ingolstadiensis celeberrimus^ Mederero teste Anruil. Acad. In^ 
gohtad. a. 1543. ante alios omnes docendo, disputando, scribendo 
effulsit, HmreHomastix valgo dictus. Laudum et vit» Eckii compen- 
dium complexus est Mederer 1. c. Exstat ejus llbellus de Vera Pas- 
eh» celebratxone ad Leonem X. P. M. Ingolstadii 1515. 

ELBODUS, VenetemB Episcopus, claruit saec. vii. /• Balxm et 
i. Pitimm ei pradter alia librum tribuunt de Celebratione Paschatis, 

ERICUS, patria Antissiodorenm, professione monachus, vir, ut ait 
Trithem de Vtr • ilL c. 289, in divinis Seripturis doctus et in disciplu 
fiis sasetUarium literarum erudilissimuB, praeter alia opera librum 
scripsit^ cui titulus: de Expotitione computi. Claruit circa an. 980., 
Cfr. Mabillon. Act. SS. Ben. apud Migne P. L. torn. 90 p. 26, in fin. 

EUSEBIDS, illustris Cmareae Palaestinae Episcopus, cognomento 
Pamphili, ob amicitiam Pamphili martyris, teste S. Hieronymo in 
EzechieL Vir fuit longe clarissimus et in omni historiarum genere 
eiercttatissimus. Exstant ejus opera in Patrol, grsec. Migne tt. 19-24. 
De deperdito Eusebii libro de Festo Paschali^ quern Constantino di-* 
cavity videri potest ipse Eusebius : Vit Constant, lib. iv, xg, 34. apud 
Migne I. c. torn. 20, p. 1182. 

EVERBR(ECK (Cornelius Van), S. L, natione F/an(2rtm, natus 
anno ssbcuU proximo eyoluti 84. piissime obiit Romae a. 1863. Magno 
yir ingenio et omnigenae erudilionis laude cumulate'; religiosi candoris 
ac leporis gratia omnibus charus. Scripsit Elemenia Chronographix, 
in quibus se omnium literarum cum chronographiao studio cognalarum 
peritia insignem ostendit. 

F. 

PALCK (Iosephus Falrius)^ S. I.^ natione Belvetus, patria fri- 
bwgensis, natus a. 1680. Uteras didicit Lugduni, Parisiis ac denique 



DE GOMPUTO EGGLESIASTIGO* 



177 



Rom®. In patriiim translatus decuU Frijiiirgi BrisgiHr; philosopbiam, 
Ingolstadii mathesim. A palsstra academica ad munuB prtteepViriii 
Principis as^mptus a. 1715, in ex^solenda philosophia tamen pert 
rexit usque ad diem obitus, ({ui erat 19. april 1737. Praeter alia 
scripsit de, Diff^entia inter Pascha C^tholicorum et ProteiUmiiMk 
ann. 1724. 

; FANTONI (mihippm), mmhw GmalduUn calbuMndi 
scientia vensatus, ante Kaleadatii correctioneiR scrip^t : De Batume 
redue(sndiann% adk^Himm famam et numertm, et alOs M^un^im 
rem pertinentibus. Florentim a^ l^GOt in 8. « i, - . 

FEO {loAimEs)^Lu8itanu8 natione^ religiosus Od. & Frpdsdi 
palri^ serqione seripsit Kakndario perpetm. Oli^ipone 1 588. v . i 

FIGUEIROA FAXARDO (Leander de), item Lusitanm, Kalendart 
rium Gregorianum eiplicavit edito libro : Arte do CmptUo £cc/e«a- 
stico segundo a nova reformagad de Gregorio XHL ConmhricBd a, 1604 
ini, . 

FILLIOL, in Ca//m saeculo sujieriore astronomiss laude cl^rq8,.^de 
quo diximus in Com. n. 62. In controversia de Kalendariireformatume 
suadenti, ut luna Paschalis juxta calqilum astronomicum computaretur, 
AcademiaParisienslspraeter alia ex mente Claviirespondit^ ex eosequi^ 
Pa8ch(i celebrari eod^m die per totum orbem non posse^ ^uad.omnfno 
inconveniens esset : adjecta deind^ hac de Gregprianp Kalendario ^en- 
tentia : § Tout comidere,H se trouve que I'^glise a agi avee bequcoup 
de prudence de s'en tenir au Calendrier Gr^gorien, $aufa y (aire dan$ 
la suite du temps quelque reforme,,sionle juge nScessaire)) ,{Hist, df 
tAcademie Royale, ad an.n^i). 

FLOERCHEN (angelds), GemantM, ^tUe^tei^M, ji^titoto 
ihonachus Q. S. B., floruit medio saecuio proxime evoluto, Kalendai» 
rium Gregorianum defectibus naevisque laborare ratus operi suo Ch/o^ 
nologia universdlissima subjunxit Trdctatum de Paschate et Con^puto 
ecctesiasltco cum Computo novo el tabtilis PasckalibM. HtldesiiB^^a^ 
1742. Cfr. Acta Bruditorum Lips, ad an. 1743, mcniie $ept^ 

FLORENTIA (Ramantinus de), ordinis Preedicatorum, computisla 
egregips ssaculi XIV., Kalendariom emendavit edito Opere Paschdli 
«. 1363. 

FOROSEMPRONIENSISIS. Vide t>AOLt]S. 
FRANCO^ scholasticus £eodiensi8 Eede^, \v^>ass^^^ 



J78 



OttHinifTABIirS 



546^ mdivmiSeripium^fm* 
§nifi90)4»tm> 0t in mmUarim liUfmmm HitifBm mm di l immm f 
phUomplmi^ Oifimmm eomfulUta mrignk, darail 4060 8Gri« 
ffk^ de Catmnmo 0eefeMMio» Kbi L, et At Qmirattira dradi Ub^ 

143, p. 1373. 

FVfiBERTUSi «t Seriplaris divinn ePoditiUBtmu^ 61 in multfrium 
lileirMuir di8cipliBa,*^ieDteDtia TiMemi c. omniuni son 

iMipm ioelbrutn AMttsflhBii^, 9^Mm poUwie^ CarAoUnri prmts^tm, 
doctor multorum clarorum^ ing^MiraiBv Me CailceMariin tm ^^»e 
Efmopak CdntoMiiir akaniiQ 1007., dufuneluaa. i097. E^sM inter 
ejus ffyMMW 0^ CuKnkhm Hfierimtim{i} f^m ie ComptU^ tm 

Titttlus libelli ita habet : de Signu et meMtbus et diebtis et hori$ : com- 
j^nKurn Cmputtj Mfi vidbre e^t apud Migne P. lat. torn, iM,p. 347. 

G. 

6ASS1fiM)0S (t^BTRUs), oriundus ab oppido Chantenierj dioecesis 
toinienris^ io d'altiii, vh* multiplier philosophiae, astronomiaapraesertim, 
pet\\h ornaius saec. XVIL, obiit Parisiis a. 4656. aetat. 65. Efx ope- 
fibus^ quae de Astronamia yulg{ks\i, linc faciunt Calendarium vetus 
Roinanorutn cum ortu (^asuque steUarutn, necnon Catendarium Ho^ 
inantim compendiose expositum. 

GAtiftlCUS (LtJGAs), patiria GeopHonenm, in regno Sfeapolitano, 
protdil6tiii1us apostolicuSy dein Episcopus Civitatensis, vir apprime 
digitus, jussu summorum pontificum Juliilt, LeonisX, Clementis YIl^ 
Piluli ltf concihnavit Kalendarium ecclenastictm. novum ex sacri$ 
lUefis protatisque veterum Patrum iynodis, in quo agitur de vera 
PoBchatik et Festorummobilium celebratione. Prodiii VenetiUa.i^i^ 

si attendamas, jam inde a Yen. Bedse {Hist, Ecc, lib. JV. c. Migne 
lat. torn. 95. p. 174.) temporibas disciplmas arithmeticas generatim. dictas 
fuisse ecclesiasticast qnod' sb. tf^llBsibftticts tMibtfs ciflU6tik 



. GAZA CTH8PiH»a(»), boiqQgipaqamaU<>i»,'»^ TitsMm 
meefMtf pa^ia^ ia.IU^ v^bU, quaAdo AffiUj^has, Turcailttm^ 
rator, victricijbus amvis Grsciami d^f aataiverMi Seiip 
patfio sermone librum df^M^a^^ aUifis^ lti §fi^€m^iv ^Mnmupi^ 
cum ilio cognatiu^um disciplkiarom Bon inaciu^ 
Mensibus librum post Petavitm iterum edidit Jlftjrne Pa^ro/. grsee. 
torn. i9,pag. 1167. i; 
GERLANDUS al. GARLANDUS, Lotharingm natione, in scientta 

eceleif^fkoy qui 35. capitulis copatat. PIitfa^Me :«o: .vide Bpui^Bfiri^ 

P^XXV/... ' I . r . .A .^.\v: 

GESSAIN (NOnatione Gallm, mathematati .peritiA daiqiit jnedi^ 

ao wiis fTMemtisJi^li^im^ 

pHuelpour minaUre k jPaqtiay ks Fetes miile$ tt kur mmUtii 
qvee ks Feie» fixes de cheque Mnee. Jffiris l743. , .opua>^ Benlentik 
PP. Trivultianorum — magnopei^ cqianiendaadiim a^[ue ;ad vitam 
paputib. Cfc- Act. Jriv, au. rcild mente^^ypM 15^ i ; - 

GIU)A {Np^m)^ Hibernkus geote, iaslUuto yUm moDadms^flia'^ 
ruit drca a^ 830, ETEstat ejusdem liber de Computo eeehnoBtieo ad 
Rai^amm M(iuruffi, ,FuldeMem adhuc mQflacfcu%rde qiio oonfer loey 
Usserium Armachan. in Syllogo peUrum^pis^ktirHm H 
Dyiilini 1632r De Gi^tfa etim 

km - ■:■-) 

6CWG0BA TORREBLANCA (fiAR(»Ad db^ gente Mmme^ 
flOfuiiseec XYIi. acrijp^itque TVatado de M^tematieas del Gomf^&f 
refwmmonM.Tti^ 

. iA GRANOLLAGHS : (Bsrnaadd» ixe)) artium et medioiiM^ doeior 
^a^'cifiontffMw, claruitaffic; XV. Soripsithispanioe Simiarid (fo Mr^ 
nomia y ComputOy qui liber etiam in versions italica exstaii • 
.GUJLipMUSa).WILH£LHlJSv abbas abam t068i BtiMvgUtkis 
m diCBOesiSpirenti^ defiiMUisi ai ioai de (pspBtOtmM^. P, £/ 
Ivmi. l^^p. 89a. Idter eseterahabenliuf'fjas^ij^ 
, GULDIN^Paulus)^ S. hf patria Safiolo«*iffaUefti»>^ lisarefieQs ffapeA^ 



180 r^^ 

adducius PmiliiKnbeii asstunpBit. Rehimmathematicarum scientissimus 
natbesim Qnm ac Vienna publiee magna com approbatione docuit ac 
preter alia seripsit Refutatianm elencki Calendarii Gregoriani a 
Seiko Calviiw eoMcriptu In ea yero a calumniis defenditur Calendarium 
Gr^riannm ejusqae explicator Chriitophoriu Claviusj rejectis etiam 
paeudo-kalendariis acaiholicorum. Obiit Grfficii a. 1643. 

H. 

HAHBERGEFi (6e6R6. Alb.) .Flranco, obiit lenaea. i716. aetati854. 
Vir non mediocri maAematum sci^ntia spectandus defensionem Kalen- 
darii reformatt pbtestantiom acrtpii^ de Ban CampuH 

ecdetiasUei. lenx 1 708. Confer Acta ErMtomm lApnen. ad ann. 
4708. nmsejtm. p. 373. 

HELPBRlCUS aj. CHILPERICUS, Sanctt-Galli numocttt et deeanm 
elaruitsaie^ X. OuHno teste de Seripl. eee. tarn, p. 480., anno 975., 
Iractatom scripsit de Cotnputo eederiastieo ad Atpmm qui exstat apud 
Bem, Pez. The/i. anecdot. torn, n^part. u, pp. 182-222. Creditor 
Tixisae Hilpcqrieus usque ad an. 1000 et ultra. 

HERBESTUS (Bbnedigtus), S. 1., tiatione Roxolanut patria No- 
vmUtstrenm, Um poiilioribus quam se^erioribus Kteris insigniter ex- 
cttltus, praeter alia scripsit ante emendationem Kalendarii Gregoriani : 
de Computo eeclesiaHieo lib. ii. De eo confer Sotvellum in Bibl, S. /. 

HERICUS al. HERICUS. Vide ERICUS. 
. HESR(^TA (Migbael)^ Jfarofiita^ archipresbyter et abbas S. 
Georgii in Monte Libano 1637. Rom» lingua syriaca edidit Kalen^ 
4mwn juida antiquum Orienialium Computum^ quo j^unia ^ festa 
molnlia mgulis annu atque in perpetuum fadllime reperiuntur. Ka- 
lendarium istud AthanoiOu Kircher nuncupat Syriaeai in Compuium 
ecde$Uutieum Inetitutiones easque mirificelaudat : magnum inde Orien- 
tali Ecclesiad emolumentum adcessurum affirmans. Mirmus de Script, 
ecc. me. xvn, tap^ 213. 

QlPPOiYTDS (PoETUEMSis), S. Irenati disdpulus et Orig^ni coae- 
tus, martyr sanctissimus. Convenit inter omnes, fuisse eum Episco^ 
pum, sed cnjusnam urbis^ adhuc incertum est. Neque id notum fuit 
Eu%dAo (Cfr. H\»t. Eee. lib. yi, e. 20. apud Migne P. gr. t. 00, 
p. Sli), flegue Hieronymo (Cfr. de Vkis illustribu^ c. 61, apud 



DE GOMPUTQ «0G]yB^ASTIGO. 



18t 



IfigneP. lot. t* 23, p. 671). Hie£6np(iokeste;:scr^mit rotsmm Ptfi^ 
ehx temparumque eatmes el sexiecim annorum dreulum, qum Grmd 
'Exxai$exa8TV)p(^a vocant, reperU. ^gidius Bucherius latine Pascba- 
lem hunc canonem reddidit jilque erudito commentario explicavit. Vidb 
Migne P. gr, tm. iOt p. 

HORREBOWIUS (Petrus), natione Danus, vir eximia maihema-^ 
turn cognitione instructus Universitatem Havniensem doctrinae fama 
illustravit saBculo proxime evoluto. Tres methodos Paschales receptas, 
(Julianamj Gregarianam et ProtestatUitm) naevislaborarecoatendens,^ 
malo communi remedium allaturas librum edidit, qui inacribitur : Con- 
silium de nova methado PoKhali ad perfectum itatum perdiicenda ac 
detnceps omnibus Chrislianis commendanda. Havni» 1738. in 4. Au* 
ctorem pleniore ore laudant Ltpiienses in Acli$ Ernditorum mpplement. 
torn VI, an. 1749, p. 135. 

I. 

INNOCENTIUS PP.I.,S., epistolam scfif^iideRiUionePaidudl 
anm 414., qu» est 14. inter epistolas bujus Pontificis apudifi^ne; 
Pat. lot. low. 80, p, 517. 

IRENiGUS, S., LugduneMts Episcopus, S. Polycarpi quonddm au-. 
ditor, vir indivinis Scripturis studiosus etvalde eruditus, mnlta egregie 
scripsit. Quae supersunt complexus est Migne Pair. gr. torn 7. Plares 
mota inter Victorem Papam et Asianos Episeopos super Pascbate cele* 
brando quaQstione scripsit epistolas quarumftMoUt/^iTtfl. £c0. Jib. V^ 
c. 24 (I. e. Urn 20, p. 500.) meminit. 

ISAACDS.VideARGYRDS. 

ISIDORUS, S., Hispalenm Episcopus, magnus Hispaniarum 
rfoclor justo elogio ornatus, floruit saec VII. In ^ilidilis^mis b(yus 
auctoris operibus (quae exstant in Pair. lot. edit. Migne U. 81-85.) 
multa reperiuntur ad Computum ecclesiasticum pertinentia. 

: lOANNES CAMPANUSy natione Lowhardmy pbilosophus et astro* 
oomus Tnihemix judicio Script, ecc. c. 324, omnium oigiimxv^ %>»xi. 



MMIiEmARIUS 



impm ceUmrrmm me. XI, ioripsitqu^ librum (f^ Cdtnputiy 
tiecMoilk^^ 9c Giiim^imrkm. Okiit drea i. 4040. 

IQAKNfiS CQNSTi^TlENSlS, caMor et eomputista insignis, 
(diurttitisiiica a« il20> soripsi^^ 'liiMrom cui titul(M( : Computus eecle- 
siasticus', in eo de mart magno et spatioso compohrumyUi ipse ait in 
PrsBfatiooe^ aa ^« necenmoramnt sustentationi regiminique sdneta^ 
Bei Beeksix compendiose decerpta in unum eonscripsit et scribendo 
]^btmore vulgatwrique e^rmone^ dcut introdueendis pueris fieri solety 
eltam nmina rerum et verhi iifXarpretdfido , vel etymologias enuck" 
audOy euneUs pateferit. Vide Mtgne Pat. ht. torn. 163.^ p. 140. 

IOANN£S, gente Hupdnu;^, primum monasterii cujusdam abbas, 
Amde Eu]esm Cmarduguetmk prsestil factus circa an. 615., obiit 
anno 6^7. Soripsit Iibr4im de investigando Paschafe^ 5. Ildephonso 
teste de Viris illmtr. c. 6, annotando inquirendm Ptusehalis iohmnitatig^ 
tarn mbtik atque utile argumentum, ut lectori et hrevitas contracta et 
veritatis placeat patefacta. Migne Pkt. lat, torn, 96, pag. 201. 

lOANNES PHILOPONUS a studiorum assiduitate dlctus, genera 
Akxandrinm, ^mmticm ^ artlis doclissimusi Trkheitarum sectae 
anteisignaQUS, disputationeiifi de PuHhate scripsU. Vixit drca a. 601. 
DePhilopono confer inter alios Oudin. de Script, eee, ad ah. 580. tofk.- 
/•,p.l466- 

lULiUS Q. HiLAatANtlS, 8»culo!V. desinente claruit. Anno 391. 
reooghovit et emendavit, quod superiore anno scrlpserat; c^usculum 
de Pasehali dreulOy site Exporitum de die Paschse et fmnsis. Exstat 
WPdM.kt.$dit.Migiwii>mA3:p.im^^^ 

RALWITZ. Vide CALVISIIIS. 
( KA^ViNA (PjSTRUs Maria), natione ItaUtSy paMa Favelntinus, om^ 
nigenae antiquatatis rerumque mathematicarum p^itia insignis, florijit 
saec. XVil. vulgayitque multa quovis pretio digna. Ex his Cycli Pas^ 
chalis Gregoriani assertto adversm Anonymum quemdam, Faventise 
1666. in 8, 

KLAUSINGIUS (Hermannus), natione 6rermanus, vir mathematum 
peritia cum paueis qonferendus, inter defensores Kalendarii reformat! 
proiestaatium anhi 1699. exoeliuit. Exstat ejus Tmctatu^ de^ oj^ma 



DE GOMranO CHeUDDASTlCO. 



m 



^ii^piiHHtewiamUiou. Itala 1733. ^ 4w 

L. 

LALANOE. Vid6 DE LALANDB. 

MLLEMANT <IOAimE^, piiriailiviM(orfiiMiiiw,profesmiw 
ciis, matiiematiris tinim AppnuK exeoltus, clarajt sec. XVL smv 
psitque imMam deCtlMme mmk Ammm fmdfiimmqin fentim 

LAMBERTUS, artis cbmpitatoriiB Magiater see. opus ito r«-» 
lione lempofQin SGripait ad Engiheakun oteMfTtAyUtnm^ ^^aod tub 
titnfe: Ratio et hrerii $xpMitio4e Camputo haberi ma^ in Bikliodma 
Z^lenai monei Pez. Ties* anecdot. Pm» S. 2XmK. Utg^fm jM^,* 
XXV. 

LARCHER (Natalis)^ jntbematMin laude floruit in OaUik mik 
amnio XVlil seripaitque dpua <fe Gtmputo Mcle9ia$luio tex^mmm 
partibus constans, cui^itriam vAgKtm posuit Alnumek H Cdmdn&r 
joumalier, ferpitml et untveml* Parii 1746. Cfr. AcU^ TrivultiaUy 
ad an. dt. p. 2675. 

LEBKUF flOANNKs), natim patri# Antimi^rfBmt f^iuji a. 
d687.,deiiaB«tU5 t.i7jg0, Vir F<llm aon^ntia BkfirapK um^§. j4 
prodigmm uacpie iu omniganafcioolia v^ti^simua pIuribiiMitis libii; 
4c eoDwaentariia eelehria inter camera 4e argumontp noatro vuIgiaivM ; 
Xtfttre atr i*fi Cahnirw aaaMoattfua i^n, 1726 (apud Ik^ktz) ; 
Obsarvatmsmrlei {fffloiaons..., mr fembobme, k mtie h lune^ 
tunnmue de la file de Pfiqm, k9 cucks, Tabl^ PmMe$, vert de$ 
emdeuB ealanirien. (Merms 4e FtMrn^ fivr, 17%^) 

LEGCESTRIDS(RoBEETU8), ilnjiii*, ord.Mwnw 
ses saecalo XiV. philoaophias et theologis laude clarus, acripait de Ra-^ 
tione temporum. Confer Wadding $crtptor ord. Min. 

LESSINIA (iGcipiusA)^ ortus LessiniaB, oppidoin finibusHannoniae 
elFlandri©, ord. Praedicat, floruit ©tate S. Thom» Aqulnatis ih con- 
ventu S. lacobi Parisiis scripsitque deComptUo natunii et eederiastieb 
de quo plura vide apud Quelif Scriptor. ord. Pm^icat. torn. I. pag. 
372. 

LEVERA (Frangisgus), Romanm, astronomus et mathematics!^ 



m 



CfOMHENTABIUff 



6»cuU XVU)« prttter diio opera Astronomica edita Rom» annis 1663, 
et 1664. — Gregorianam Kalendarii emendationem castigandara ratud 
— evulgavit Dissertationem de die, quo festum Pasehx cekbrandtm e$t 
hoc anno 4666. Leveram confutavU^ P. Petit, ut suo loco dicemus. 

LILIUS(ALOYSius),Antonii frater, patria Yeronensis, inter tarn mul- 
tos, qui formam cycli lunae perpetai et iedis »quihd6tioram stabilis 
etcogitaninty paloiam tolit apud Gregoriam PP. XIIL, a Clavid aliis- 
que mattematicis jnsto elogio 8ui ssBculi Sosi^enen appellatus* Libri/ 
quern de Re^ttUioneanm et Kalendarii eeekstastici scripsit, eompen- 
dium RomsB excusum fuit a. 1578 atque a Summo Pontifice postea ad 
ehristianos priocipes et peritos mathematieos transmissum. 

LINGHAM al. LYNHAM (Radulphus db), natione Anglus, illustrid 
asBCuIo XIII. mathematicus, circa annum 1257 auctorfuit Calendarii 
eedesiastuii cfioA partim proda, partial carmine scripsit. Prodiit intei^ 
opera Yen. Bedcs sub nomine Ephemeridum cum tractatu Embolismo^ 
rttm aequenle : apud Migne Patrol lot. torn. 90. pag, 727. In fine libri 
plures ex lis yersibus posuit, quos commentario inseruimus* Postremo 
loco anpi dies extremis bisce faexametris exhibentur : 

* L, X» V. tria CCC, sex horas continet anniis 

HcBC bissextikm dant quarto quolibet anno, . ' . > 

* LOUbERIUS (Simon de la), Gallus natione, domo Tolosas, cele- 
berfimus regis Galliarum ad regem Siamensem ablegatus anbis 1667 
et 1688, obiita. 1729. annorura 84. Vir fuit nobilis iogenii ac plura 
Iscrlpsit, e quibus ad rem nostram pertinent, qua^tom. //. Cmfnimta^ 
riorum de itinere 5tamefMt habet de Elegantiis systeinatis Kalendarii 
Hregoriani deque admirabili ejusdem. prsBStantia ob conformitatem 
£pactarum Lilianarum cum motibus lunisolaribus. Louberii opus brevi 
in conspectu descriptum vide apud Lipsienm in Actis Erudit. ad an* 
1*692. mense octob, pp.491 seqq. ' 

M. 

MACROBIUS (AuRELius) vixit Honorii et Theodosii Jun. teniporibus, 
b. e. exeunte saeculo ChristilV. scripsitque commentaria in Ciceronem 
de Somno Sdpionis et Satumalium sou conviviorum lihros 7 ; in quibus 
plura sunt, quaa in Compulo declarantur. Incerta res est de religione 
Macrobii aliis eum cbrislianis, aliis contra ethnicis adnumerantibus. ' 



DE GOII»lIT& fifiCfiESIASTIGO. 196 

MAHQUPEAU (loAN. MATTHiKus), S. I:, »atioBe 6aJ{ti«/?ir prae- 
sUns ingenio et doGtrina, anno 1 728., in Diorio TrivuMano dissertaiio*. 
nem />. Camnii de ^quationibus m^lum lunmum oppugnavit, edito 
hoc ad vindicandumJ|l«lendiarium.Gr6gormnttm commentario ; ilnai^ie 
astronmtque de I'hypathese lunaire du Calendrier Gregorten. Confer 
dicta monumenta Trivultiana ad an. cit. mense August, art, 78. pag. 
1435, et septembr. art. 87, pag. 1639. 

MANFREDUS/ auctor anni incerti, Computum scripsit^ qui habetur 
torn 1. operum Yen. {Mignd, t. 90. p. 831). Confer etiani 
torn. 94, pag. 642. 

MANFREDUS (Eustachius), Bononienm, natus a. 1674, obiit 
1739. Vir fuit in omnigena scienlia versatissimus, atque in mathe- 
maticis et astronomicis prdesertim vix habuit suo aevo in Italia parem. 
In causa reformationis Kalendarii Gregoriani edidit EpistoUm ad Do^^ 
mxnieum Quartaironum^ qua Anonymi M&ertiones XVI. pro reformat- 
tione Kalendarii ab illo impugnatx vindicantur, Venetiis 1705, in^ 
fol. Ad rem nostram etiam facit ejus operum torn, lY edit. Bonon., 
1744, qui est Chronologia ac Kakndario romano. Cfr. Acta Eru-- 
ditomm Lipsien, ad an, 1748, mense oetob., pag. 591. 

MANGOLD (Ioseph), S. I., Rhelingemis, SuevuSy nat. a. 1716. 
obiit 1787. Clari vir nominis in universitate Ingolstadiensi, primum 
philosophiae, deinde theologiae professor preeter alia in lucem edidit /n- 
ftitutiones philosophise tribus temis comprehensas, in quarum ultimo 
canones Kalendarii tradit. Mangoldo, ut viro omnibus rebus praecet- 
lenti, Pius PP. YI,, Augustam transiens a. 1782. ma^nos honores ha- 
buit ac vjnerabilis Patris nomen publice tribuit. ; 

MAPHiEUS (Thomas), Neapolitans, Gregorianum Kalendarium. 
emendandum contendens, soripsit de Cyelorum soli-lunarium incon- 
^antia et emendatione. Venetiis 1706 in 4. Operis conspectum habe$ 
in Actis Eruditorum Lip^. ad an. 1808. mense jamiarii pag. 32. 

MARALDI (Iagob. phiup.), Italus, Cassinii ex sorore nepos, astro-* 
nomus laudatissimus, natus. a. 1666. obiit a. 1729. Pro avunculo 
scripsit in Diario Trivultiano a. 1730.: mense jontiar. art. 4. p. 72. 
etm. februar. artic,. i2pag, 240. : RSflexions de M. Miraldi sur la 
dissertation du R. P. Mahoudeau. Laudes Maraldii complexus est 
Fontenelle in elogiis academicorum . 
MARIANUS, Scotus gente, monachus Fuldensis, vir, ut ait Tri^ 



thmim de JSa^t.^. «. 340. , in^ivkik SeripUms emdUuset smeu- 
larmmiUeramuinm ignatm, hislariographus et computista imignis^ 
obiit 1086. Ad rem nostram ioter ejus opera eistat Tradatug de 
HimmaliCcmpuio emenitUume Dionysiani GyeH. 

MARTINUS, BR ACARENS16 Episcopus, geote Pannanius, juvenis 
adhiicad yisUanda loea sancta Hierosolymam petiit. Inde sohens Gal" 
l(mam Hispanix appulit, ubi plurioiis e Suevdrumi^ente ad fidem 
caiholiean converda varia condidit monasteriaet ipse Domiettsia se 
fundato praefiiit usque ad an. circiter SGO., quo in Ecclesiae Bracaren- 
sis episcopatum evectus est. Scripsit libruin de Paeehate, Gonferri de 
60 potest Nic, Antou.Bibl, HUp. vet. torn. I. pag. 284. 

MARTJUS. Vide TilEOPHiLUS. 

HATTHiEUS, cdculandi perltia conspieuus s»cuio XIII., Com- 
puium ecdeiiuticum scripsit, de quoplura videapud Pezium in Dis* 
seriaL itagog, in torn. 2 Theiaur, anedot . pag, XXVI. 

HADGERAYE (P. de la), S. 1., Gallus natione, vir in astrenomia 
apprioae exereitatus, Gregorianam Kalendarii formam egregie vindS-* 
eavitedita ejw in Aetis THvuManis, mense oetob. 1727. pag. 1784. 
defensione : la BeauU du Calenirier gregorien dimonirie par le P. 
Maugeraye, Gonferri etiam de P. Maugeraye possunt^quaehabent PP. 
TrivulHani ad an, 1736. nrnse april. pag. €40. 

MAURUS. Vide RABAIWS. 

MAXIMUS, S., CmstantiiMpolHanus, strenuus caftolieae fidei pu<< 
gil adversus Monothelitamm haeresini a. 662 obiit exiiio aliisque 
aerumnis vexatus. Inter alia scripsit opusrfc Computo ecclesiasiico duo" 
hus libris constans, quod post Petav. in Dranologio graece et latine ite* 
rum^didit Migne Pat. nr. torn. 4«. pag. 1217. 

MELITO^ Arianus^ Sardentium episcopus, snmma laude viguit ssec. 
H.'Scripsitque plurima opera, quaspercenset Euseh. Bittw. Eec. I. IV 
0. 96 {Migne P. gr. t. QO pag. 391). Ex lis hue spectant (fe Pas* 
chiUe libri If. quos CMuposuit occasione controversiae de die Paschalis 
eeiebranda. 

• MELITO (apcrpiniano)^ natione Gallns, yitae institute religiosiis 
ord. Capuccinorum, in doctrinatemporum egregie versalus, pro defen- 
sione Kalendarii Gregorian! adversus Bettaziufn edidit medio saeculo pro- 
ximo evoluto: Apologiampro Calendarto sen CompuU) Pa$cali, cujus* 
modi hedie e9t. Addidit deinde Ad R. lacobum Bettazzi epistolam amm« 
adpersoham. 



DE GOMPUTO EGGLESIASTIGO. 



187 



' MfiTR0D6^Rl]S, incertaeastatis scriptor, Pho^o teste Bihl cod. 115, 
Calculum confecit de sacro Paschx festo ex novemdecennalibus cyclis 
VfjginU octo invicem muliiplicatis (Migne P. gr. t. i03, p. 391). 
Sunt qili conjiciant, Metrodorum saeculo III. exeunte vtxisse. 

MILLIET. Vide CHALES. 
' MOLETItIS (losEPHUs), oriandus Messana in Siciliaa. 1531.^ ma- 
thematum professor Patavii creatus, multa scripsitpro Kalendarii refor- 
matione. AmpKssimis a Gregorio PP. XIII, et a Venetis decoratus 
praemiis obiit 1588. 

MONTER (Benedigtus), presbyter oppidl Sancti Culgat de Vals 
prlncipatus Catalonis^^ edidit hispanico sermone : Computo ecclesia- 
stico, Bardnone 1612 in 8. 

MONTI (Urbanus), patria Mediolanensis, calculandi arte peritus, 
inter ea quae scripsit^ exstat opusculum sub hoc titulo : Belle cause^ 
modo e necesHta della correctione del Calendario fatta da Gregorio XIII* 
Cfr. Zaccaria in Bibl. Bit. torn, 3. 

MOfeETCS (Theodorus), S.r.,natione Belga, ipdiimAntverpiensis, 
vir ut ait Sotvel in Bibl. S, L in omnl genere smentiarum bene versatus^ 
obiit Wrastilaviae a. 1667. adt. 65. Ex plurimis ejus operibus ad rem 
nostram pertinet liber de Luna Pe^chaU et solis motu. Wratislavis^ 
1666. in 4. 

MULLER (loAifNfis), Regiomontanns, notior eegnomine de Monte 
Regio, Germaniae deeosetilfa^nttSYOcatus. Romam a. 1473. aSixtoPP. 
IV. qui absentem jam designarat Episeopum/{a(2s&onensem, ad Kalen- 
darii correctionem evocatus est. Hinc Rbrum scripsit de Instauratione 
Kalendarii Ecclesise. Sei rebus infectis obiit a. 1476., annorum 41, 
sepultusque in Pantheo ne . 

MURIS(l) (Ioannesde), fiateo teste CenL XI de Script. Britan., 
Anglus, instituto monachuSi bonarum artium magister, a. 1330 scripsit 
de Regulis Calendarii, quas Middelburgensis dePasL Domini lib. IV 
cxpeiidit. Anno 1454 confecit tractatum de Tempore celebratioms pu^ 
sehalis ad Innocentium VI . 

• If. 

. NENNIDS-VWeGIIUDA. 
NIGEPHORUS GREGORAS, HeracUenm historicus^ editi^ op^|- 

11) 4/. DE THEftWlS. - 



188 



GOMMENTARiyS 



busclarus, floruit s»c. XIV. scripsitque, teste Du Frme in Ghtsar.y 
de Cycle paschali ac Computo ecckstastico. 

^IGRELLUS, bonorifico Magtstri titulo appellatus , auctor incertiB 
z&Uiis.scfif&ii ArtemComputi, de qua vide Pezium Disseri. itagog. in 
torn, i The$. aneedot. pag. xxyi. 

NORIS^ seu NORISIUS (Henrigus)^ Aalus^patria Yeronenm, or A. 
Eremitarum S. Auguslini, S. R. E. Cardinalis, orbi erudite doctissi- 
mis^ quae ingenii sui reliquit monumentis satis notus, Romae concessit 
naturae a. 1704.aetatis 73. Ejus vitam eleganter scripsit Fr. Bianchi^ 
qui olim secretarium egerat Congregationis de Kalendarii emenda^ 
tione sub Norisio praefecto. De rebiis ad Computum spectantibus pas- 
sim disseruit,praesertim in suis Commentariis ad Hippolytum Portuen- 
sem episcopum et in dissertationibus de Paschali Latimrum cyclo an- 
norum 84., et de Cyclo Paschali Ravennate annonm 95. Cfr. Acta 
eruditomm Lipsien. ad an. 4692. mense april, pag. 187. 

NOVATIANUS, presbyter Romanus, auctor scbismatis adversus 
Cornelium papam, S. Hieronymo teste de Vim illustr, c. 70^ librum 
scripsit de Pascha. (Uigne, P. I. t. 23. p. 681 .) 

0. 

OZANAMUS (Iacobus), natione GoMms, eprincipatu Dambensi, pin- 
ribus editis libris de rebus mathematicis clarus, obiit a. 1717., aetatis 
77. Ad rem nostram facit torn. ii. operis : Rdcriationsmathematiques et 
physiques f ubi problmata ad Kalendariographiam spectantia explican- 
tur. . 

P. 

PADOVANO (loANNEs), Italus, philosophiaelaudeclarus s»c. XYl. 
Zacearia Bibl. Rit. indicat ab eo scriptum de Anno innovanda opus- 
culum in quo anni usualis turbatio fastorumque inordinatio ex tern- 
porum decursu procreata enucleatur : unde et qusedam eliciuntur do- 
cumenta juxta luminarium cursum, quse ad Resurrectionis Paseha 
reliquaque festa^ tummobilia, tumstabilia,eruntadmodum necessaria. 
TiPTonaj 1575. 

PANDDLPH08, Capuanus, ac presbyter monachus in Casino subPe- 



M COWOTO BCCLEStASTICO. 489 

siderio abbate, divitia sseeulariqueliteraiura erudiiui^ ut habet Petrus 
Diaeon. de Viris ill. Casinen. c. 26., plura scripsit ad Computum 
pertinentia, qu» idem Peirus recenset L e. Floruit medio saec. XI. 

PASCHASINUS^ Lylibetanus inSktiiaEpiscopus, in Ghakedonenn 
eoncilii Summi Pontifids iegatus, ad S. LeoDem epistolam scripsit de 
Pasehatis obiervatione quae exstat inter epistolas S. Leonis apud Mgne 
p. I. torn. 54. p. 676. Vixit s»c. VI. 

PADLUSM1DDELBUR6ENSIS, oriundus Middelburgo in ^^e/andia, 
Episcopus Farosemfroniensis in Italia, floruit saec. XV. exeunte et 
initio XVL soripsitque ad LeonemPP. X. de Emendatione Kalendarii 
libros 14. et ad Maximilianum' I. imp. de Anno et die Nativitatis ae 
Passionis Chrtsti libros 18., de quibus videri potest Petav, Doctrina 
temparutn prolegom. e, 4. Obiit a. 1523. 

PENON (Frangisgus), Gallus, Aurelianensis, ord. Praedicatorom 
obiit a. 1699. aBtatis 76. Quetif seriptor. ord. Prxdkat. indicat ab eo 
scriptum opu8 de Doetrim Temporum. (Tom. ii, p. 749). 

PETAVIUS (DiONYSlus)^ Aurelianensisj S. I.^ theologus vere illus- 
tris, eximius sacr8B.Scripturaeinterpres,linguarum peritissimus ac tem- 
poruffl sagatissimiis scrutator, yir ad prodigium usque omni literarum 
genera iBxcuItissimu8, egregia plane ingenii sui monumenta posteritati 
reliquit. Excessit. Parisiis 11. decemb. a. 1652.^ annorum 69. Ex 
laudatissimis ejus libris hue spectant opus de Doctrina temporum, 
quod 2. torn, in fol. prodiit ; 2^ Uranologium, siye systema yariorum 
auctorum^ qui de spbaera ac sideribus graece commentati sunt ; 3* Ra- 
tionarium temporum. 

PETIT (Petrds), Gallus, peritia rdrum tnathematicartim clarus 
saecuio XVII. Gregorianum Kalendarium adversus Leverx dissertation 
nem propugnavit, edito commentario in Diario Parisiensi des Savants : 
de die quo Pascha a. 1666 celebrandum erat. Cfr. Diar dt. ad an. 
4666. p. 334 et p. 388. 

PETRUS CRACOVIENSIS, auetor est Computi Ecclesiastici edit! 
Colonise per Lud. Reuchen, de quo vide Zaccaria in Bibl. Rit. 

PHILIPPI (Henrigus), S. I., patria Arduennas ex S. Huberloin 
ducatu Luxemburgensi, obiit a. 1636*9 aetatis 62. Vir fuithumana- 
ram atque divinarum |literarum cognitione insigniter ornatus soripsit- 
que plures tractatus de rebus chronograpfaicis. Vide Aleqamb. 
Sotvel in Btbliothee. S. 1. 



PHILIPPUS. Vide TBEOPIIILU&, CseMrimm$ Episo^^ ^ 
PHILOPONUS. Vide lOANNES. 

PHXOLOMINEUS (Ai^e^ander), Senen$ityPatfanm arehiepii&e9-^ 
pus« in quo mcredibilis in mniUm hndandarut^ artium g&klete, dacsirinx 
4!0fifl^ etin^dm (raeiefiiii^ptfrspMtftttulaiadalur, obiitav 1518. Ante 
Kalendarii reformationem edidifc liieUom d» NomtctkmMm^Cnhn^ 
darii pro legitimo Poichalis celibraiifmu te^orH r^tituendi fofini^ 
. PIGHtUS (A«.^irfus), celeberrimiis docloK* LevanMsk, t\Mi stec. 
XYI. Dum Lotanii adolesceris. a. 1520ift theologieapa^esira vers^-* 
tur^scripftt ad Leonem PP. X; de Raiione PoKhaligeelehratwnkdieqm 
restitutiom Kukndariu Obiit a. 1543. Confer Mireom SerifHor. 

PILATDS (Leopoldus), S. R. baro^ canoniQus TVuieiitw^ et 
laurinen,y. vir editis Originibw iur%$ Ponlt/fctt aliisque op^srSitid arbi 
literario satis notua, ad Ad^lj^mr Im^en$m Epimpum liMl^^ 
scripsit de Conaligndii annkjuUuno 6r(ro|N6o^ quam una oum anncH 
tationibus Hamberg^ri vide in Aeti9 Eruditorum lJpaien, o^^ aii. 1735 
mense februar. pag. 80. 

PITATUS (PfiTEUs), Italug, VerormM, celebratissimus maih^a- 
turn professor ssac. X VI. ^ in causa reformaiionis Kalendarii Juliani 
suam operam cum aliorum inatbematicorum opera jungens inter alia 
edidit : l'^ Veros Paschales atque noviluntorumcanones, Veni^tti$ 1537 
in 4.; ^1^ Compendium super annua solarU et lunaris ami qutrntUaf^ 
termino.Pasckatis^. Romani Calendarii M^ta^iratioiM. Verona^.l^&Q 
in 4. i 

PITTONIUS (loAiiNES Baptista), juris liturgici .ac Gom- 

puti scientissimus, a. 1740. edidit Calendarium Romanum d^cmnak 
cum notis. 

POLYCRATESy Ephesiorm Episoopos, a synodo sua e^stdai& 
dedit ad Victorem papam super controversia de Pascbate. Elpis fragmen'* 
turn servavitEiMeb. Eecl. lib. V. c. 34. (Migne, P. gr. t6m. 20 
p. 494.) 

PORTO (Emmanuel) sub anagrammatico, nomi«e Ermanit Poltto 
edidit Perpetuo Galendario^ e fadl m^todo per saper quahivoglia ann6\ 
Paureo numero, il sielo sohff, Vindiiion^ Rmana, VEpaUa, il fmri 
della luna,laPasquaytutte le feste mobili^ Avvento et qmttro Tempora^^ 
il tutto conformeallostilvecehio e nuovo, etc. Patam a. 1644. in 4* . 



DE GOMPUTa «2Ci.BSlASTIG0, 



101 



P0SSEYINU8(Ai«T0MiU6), S. U Mantmmm,di(ktf^ PP. XIIK 
^avissimis legatiooibus adUbituSy plurima volumiiHi ducniMravit qua 
ipdus doetrinsB magpnitudinem et iaexbaulstum legendi slndhini cum 
acerrimo coDjunctunQ judicio luouleoter osleDdunL Obiit a. 461 1>.^ asiatia 
78. Ex ejus operibus boc faoiuAl,. quae (fe Errariius advir^tinmS^th 
lendario emendfUo scripaU adversua Dimdm Chytrmum (KocblnfeR^^ 
lulheranorum antesignamuDi^ Cft; A^tceiton iM>D9fr«^ 

PROTERIUS^ an(K> d^epo^to asyiHtdo C^mteedaneasiDioscoroi 
in Efiseofxim Akxandrinumel&oivAt scFipsil a. 453. epistohraad Leo^ 
nem papam. Gfr. Migne, PaU laP. torn, b4 pag. liOO. 

PURCHOTIUS (Edmumdus), Gdlus, patria ^^ofi^, I. U. Iiceil>* 
tiatus^ Parisiensis Academie rector>. Jna^^lonespMIotopMcai perspn 
cua methodo disposhas vuigavit S. Uam* V^etm a. i7<33. Eeguhia 
Computi tradit tm. 3. 

PUTEANUS (Erycus), naticflie ff^^, Orinndus a Fartbol, edeberri- 
rnus' doctor ac pfefeaeor LoyanknsdB 8«e» XYIL, eesait d vktr a. 1^46., 
setatis 72. Yvr fait apud LovaaieBaes antiquilatis IHerarunoqud cunof 
hujus studio cogData](u» peritia vaMe ifiaignis^ scripsitqae ejtis torn* 
mentariis nonnalla' exstaot ia Gi^o^vii thnauro aniiquU^ Rm^ 

Q. 

QUARTAIRONIUS (DoMiNicus)y//aZti^, mola quaestione de emcn-^ 
dati<me KalendsHrii Gregoriani^ adripsit Re^iMianeti ad tumnuUM 
if$9eriiones (Dominici CaasiDii) pr(k nfomatiom Katendmi Grego^ 
rianu Romx em- lyp<^aphia Gmer» ApoBtoUm 1703» tn foh Vide 
Manfredus EusTACHk et Gassing DoMwie. 

QUESNELLUS (CoimADUs), Sueeu$r niathematum in Acad. C^t; 
professor ord* flovuii sab finem ssec. XVIL et initium XVIII. scripait*^ 
que CompiUlMtfl CyeUcum vertm et tarn JiiHunmi qwm GregoruMlhift 
eeeUmsiicum^ L<mdini GMorum>. mm 1718. 8^ 

R. 

RABANUS MAURIJS, ex abbale Fuldb&si ATehiepiBcbptis Mogun^ 
tinus, cui nullum parem eo tempore Germania habuit^ floruit tnedity 
saecuio IX. Inter pbirima ejua opfera exsiai liber de Gomptuo, in quo 
banc disciplinam, quam eonstai verba sunt ipsiosiiabani ovhiUh^ 
disdplinarum e$$e mqgistram^imn tcmUimmodo profrm tidVAi^ 



192 



COlIMENTARltJS 



nibusy $ed esUam ex aniuj^iorum dictia et sanctorum Patrum setUentiis 
enodare curavit. Recusus est in Pat. I. Mtgne torn. 107. p. 669. 

R]^BEQUE(de).S. 1., dams in Galliisastronomus et mathematicus 
initio sasculi superioris, nactus occasionem ab aliqua impugnatione 
Kalendarii Gregoriani in diario : Journal historique, anni 1782. tnense 
4ecemb.^ Gregorianam refonnationem vindicavit edito libello : Remark 
ques 8ur le caleid eeclSsiaitique des fetes mMleSy qui est en usage dans 
I'Egltse depuis la reformation du Calendrier. Exstat apud Patres 7Vt- 
tfuUianos ad an. 17i4. mense martio art, 24. p. 523 — 559. In 
eorumdem actis an. 1739. mense mart. art. 26. p. 514. habentur 
«tiam ejusdem observationes in tabulas astronomicas De la Hire^ gal- 
Uce redditas editasque a. 1735; Ejusdem auctoris etiam est Calendrier 
eurieux sive Calendrier du monde. Aire (Flandre), opus in Aetis Trit: 
maxime commendatum, mense junto an. 1743. 
. RE610M0NTANUS. Vide MULLER. 

, RHEHENSIS SGHOLAS, Remigii^iesie I. Launojo de Sehol. celebr. 
ipsa Parisiensi olim illustrior, per plura saecula cum aliis literarum 
studiis florebat, turn prscipue Computi eeelesiastkci rationem diligen- 
tissime tradebat in eoque easteris illius regni ecclesiis Ineem praefe-' 
rebat. Vide Hist, eycli Dionys. apud Migne P. lat., t. 67. p. 472. 

RHO (Iagobus) siye Raudensis, Mediolanensis, S. I., insignis^ 
astrooomus, philosophus, theologus ac missionarius Sinarum, improbo 
multorom annorum iab(\re, Pro reformatione Calendarii Sinensis ad 
150. volumina conscripilt, cum magna totius iliius regni admiratione. 
Ad laborum prsmia evocatus obiit Pecbini a. 1638. annorum 48. 

RICCIOLUS (loANNEs Baptista), 8. 1., natione Italus, Ferra- 
newA$9 natus a. 1598. Bononiae cessit e vita a. 1671. Vir niultis 
Uteris exceUenter praecoltus et magni nominis praesertim post edita 
opera astrononaica (Almagest, nov.) plures libros de Ratume tempo-' 
rum etiam— scripsit, quorum indicemexhibet Sotvel. in BiU, Soc. L 

RICHARDUS, natione Anglus, abbas Praemonstratensis, floruit 
circa a. 1 180. Juxtafatetim script. Brit., librum scripsit deComputo 
^lesiastieo. Conferri deRichardo possQnt,qusehabet Oudinus Script, 
ecc. tom. 2. p. 1521. 

RIVARD (Carol. FraNgisc.), Utharingus gente, ab oppido fteuf^ 
e^Mtti^ regius matbematum professor Parisiis^ obiit a. 1778., aetat. 
81. Varia opera in lucem emisit, in quibus ad Kalendariographiam 



D£ GOMPUTO EGCLESIASTICO. 



19S 



specUnt quae bibet de ratione lemporum turn in InsiUutimUu pfttlo- 
sophicu, torn in alio opere galliee scripto^ cui titulas : Elimenit de 
Mathimatiques. 

ROLENVICK (Wernerus), palria e Laer, oppidulo dioecesis Mo- 
nasteriensis in regno Borussiae, ord. Carthusian., obiit a- 1502. Ex 
ejus operibus meiooraDdse hie suai : Di8tertati$ne» dum ie Martyro- 
logio PascltaliqueLnna, cum iabnla adinveniendam qttotannis Septua- 
gmmam. Prodierunt a. 1472. in 4. Cfr, Hartzheim BibL Colon. 

ROMANDS. Vide BRIOCO. 

ROMAN DE MATAM0R08 (Salyator), HispalenHs, confecit Com- 
futum ecc. sub titulo : Perpetnalerecens feitorum mobi/f urn, nli septefn 
capitibus multa peculiaria et regulst drca hoc candnnaninr. Proditt 
rene<ti* hlspanico-ltalice.1570. 

ROZCfSZEYSKI (Albertus), S. I., Polonus, obiit a. 1B19. sexa- 
genario roarjor. Dumsaeculares ac divinas IHeras pturlbusin tocis magna 
cunfi laude traderet, plura edidit Ecelesias cathoh'cae adversus bostes 
propugnandse utflla. In bis memoramus Defensionem Kalendarii Gre- 
gmiani contra Latosium mathematicum (i). Earn inscrlpsit polonice : 
Latonie ckele^ b. e. LatoAl vHulus, cb ineplias boniinis, quern conHi- 
tabat. Cfr. Alegamh in Bibl. S. L 

ROSENHEIM (Petrits be), prior inciyti monasterii Mellicensis in 
Austria, XesXe Pezio Dissert, hag. in torn. 2. Thesaur anecdoi. Com- 
putum ecclesiasticum scripsit circa a. 4419. 

ROSINtSS (loANiiEs), Eisenad in Tburingia or ttis, professione gram- 
matiem inclytse^^^apudsuos IbmaB^ edidit a. 1585. Antiqniialum Roma- 
narum libros \0, in quibus multa ad Computum spectant. Obiit Rosinns 
a. 1626. aetatis 75. peste absnmptns. 

S- 

f 

SACROBOSCO (loANNES de) — Bolywood, — natione Anglm^ 
matheseos Parisiis professor insignia, floruit saeculo Xlll. scripsitque 

(1) Lituani et Poloni ritus latini kalendarlam Gregorianum observare 
ccepehint temporibus Siephani Battcrii, PolonisB regis, anno 11(84. Ex 
iia vcro radire iMi {MriBiiaas Kalendarii emrea oeacti aunt, qui in priofi 
partitione regni PoloniaB sceptre Rossiaco obtigerunt. Cfr. Qmmmt* 
n. 69, p. 61. 



COMMEiSTARlUS 



daos liW'bs, alterum de Sphmra, alterum de GmpuUii ieeclesiutUe0^ 
utrumque scholarum auctoritate atque usu diu probatum. Sepulcbroejus 
hoc fuit epitaphium incisum : 

De Sacrobosco, qui compotista loannes 
Tempora discrevif , jacet hie a tempore rapius. 

Tempora qui sequeris, memor esto, quod mdrieris. 
Si miser p/ora : miserans pro me, precor, ora» 

SALON (loANNEs), Hispanus, Valentinus^ ord. Minorum^ rei chro- 
nographicae in paucis peritus, Gregorii PP. XIII. jussu scripsit de 
Emendaiione BomaniKalendariiet PaschalissolemnitaiisreducHone. 
Florentxx 1572. 

SAUVEUR (iosEPHUs), natione Gallus^ patria e La Fleche, obiit a. 
1716.^ set. 63. Vir prsslantis ingenii 'et doctrina), praasertim mathe- 
matical, plura scripsit in Aclis Regix scientiarum academism Paris. 
Ex his ad rem nostram pertinet Kalendarium universale etperpe-- 
tuum* Plura de eo vide apud Feller Biograph. universelle, 

SCALIGER (losEPHUS Iustus), natione Gallus^ natus a. 1540.^ 
obiit 1609. Ut in co fuit omnigenae sciential insignis peritia, ita jacta- 
bundi atque haeretici bominis ubique eminuit audacia. Ex iunumeris 
ejus operibus hue facit : de Emendaiione temporum, Lugduni BaL an. 
1598 in-foL De hoc Ubro videnda tamen sunt, quae habet Petav. de 
Doctrina Temp, passim. 

SCHALL (loANNES Adamcjs), S. I., natione Germanus^ patria Co/o- 
niensis, magnum Sinensis missionis columen saec, XVII., supremus 
apud Sinas mathematici tribunalis praefectus, tribus imperatoribus 
summo in pretio fuit : magnifico Magistri arcanorum mlestium titulo 
Ca^sareo diplomateexornalus. Ad iaborum suorum praemia migravit a. 
1666.^ aetatis 75., Societatis lesu initae 55., et Sinensis missionis44. 
Dum in opus Evangelii intentus viveret, plurima scripsit lingua Sinensi. 
In his id r(m nostram Calendarivm Sineme, quod collaiis cum P. lac. 
^ho studiis edidit. 

SCHONEPUS (lOAMNEs), Gef manus, natione, claruit exeunte seec. 
XVI. et ineuntc XVil. scripsit librum, cui titulus: Computus eccUsta- 

shcvs Calendarii necessario reformoti et correcti cum Pasekate 

CaUndarii veteris ejusque cum novi eonvenientia et differentia. Bam- 
bergx 1608. 



DE COMPUTO EGGLESIASTIGO. 195 

SGHUCH (Frangisgus), S. I., natione Suevu$,fdXm Dimmer^ 
thenm, mathematicus insignis, disciplines pbilosophicas profited coepit 
in Academia Ingolstadiensi a. 1692. De Correetione Calendarii lauda- 
tissimam disquisitionem astronomicam edidit Ingolstadit a. 1699. 

SCHULTETUS (BARTHOLOMiEUs), natus Gorlitii, in Lmatia, a. 
4540. obiit I6U. Vir rerom mathematiearum peritia clarus, licet inter 
Protestantes viveret, tamen adversus van as eorum objectiones contra 
Kalendarium Gregorianum scite respondit. Ejus est: Cakndarwm 
eecleHastieum et horoicapiumperpetuum. Garlitiia. 4578. in-4. Con- 
ferri de eo potest Pmevin. Refut. advert. Chytrxum e. 9. 
~ SEPULVGDA (loANNES Genesius oe)^ Hispanus, Cordtihenm, 
obiit a. i57!2. octogenario major. Vir stAentiarum prope omnium, ut 
ait lovim in Elogm^ validis imtructusprxiidiis, midtos libros edidit, 
in quibus. de Correetione anni et menrium Romanorum. Venetiis apud 
Giolituma. 1546. 

SICFARIUS, celeberrimus praeceptor Computi medio saeculoIX., 
prior claustralis S. Bemigii ac propositus illustris scholae Rhemensis^ 
de Uteris optime meritus. De eo est inscriptio ilia quondam januSB sive 
fronti aedium iraposita, in quibus schol» babebantur^ quae exstat apud 
Migne Patrol, lat. torn, 67. pag. 472. nota f. : 

Buic ciausiro pottent studio loca compotis apta 
Sicfarii fulti solamine, PrcBposituram 
Ingenio decorans primam, etc 

Eaiii ita vehit HenrieUs Eget I. e.: Viiuie du Comput, dont Sie-^ 
farius a donnS de Bolides regies, fleurit dans hs icoles de ce mona- 
stere. 11 a fait honneur a la digniti de prieur par son esprit.,.. 

SIGEBERTUS, Galbis Brabantus, monachus GemblacensiSy claruit 
a. iiOi. In juventute adhuc in. monasterio Yincentiano apud Metenses 
scholam aperuit et monacbos clericosque ad se venientes melioribus 
literis imbuit. Postea ad Gemblacum suum rediit et inter alia scripsit 
librum de Compute eccfesfot^fco. Sigebertus sebismatis Henrieiani 
fautor existens iniquior fuitin S. Gregorium VII et Pascbalem II. PP. 
HM.Obiita. ili2. 

SOMERIDS (loANNES), natione Anglus, ord. Minorum, Celebris sui 
temporis astronomus, floruit exeunte saeculo XIV. scripsitque plurima 
ad Kalendarium spectantia, de quibus cfr. Wadixx^ . Smiptor . vr^.^\^% 



196 COMMENTARILIS 

SPANG EN BEEMHUS (Ioannes), genie Calmhergkm, in (lucatu 
Brunswioensi, ohiit Eislebae a. 1546. Magni apud Lulberanos vir no* 
minis inter ca&tera edidii Computvm ecclesiasticumt teem. Witteb^gas 
a. 1549 et 1554. 

STOEFFLERUS (Ioannes). Su^m natione, Tubings^ diu matbesim 
cum magna doctrinse laude docoit. Inter alia ejus opera exstat Tractatm 
de Kalendario* Oppenheim 1518 in-foL Excessit auctor anno ibSl. 
ttitaiis suae. .79. 

STURMIUS (loAN. Chri&tophorus), patriaex Hippokiein in Pala^^ 
tinatu Neob,^ obiit a. 1703. annoruin 68. Yir maiheseos peritia clarus 
iliam p€r ipsos 34. annos cum approbatione professus est Altorfia^ plu- 
ribusque editis operibus explicuit. Ex bis ad rem nostram spectanfc, 
qusB pro reformato Protestaniium Kaiendario anni 1699, scripsit : 
i''. Computus Ecded»JtdiO'Cm$tantinianu8pe$Ti}€iuus. Norimbergx. 
1669 ; et 2«. Arithmettca sacra, recus. Ulm« 1722. 
, SZENT-IVANY (martinus), S. I., oatione Hungams, in j)aternae 
ditionis. villa S^ent-ha»y iiluslri sanguine ortns a. 1633.» decessit 
Tirnaviae a. 1 705. aetatis 72. Excellentis ingenii vir, non uno doctri- 
narum ac virtulum genere insignis, plura opera edidit, quorum indicero 
exhibet loan. Nep, Sioeger Scfiptor* prov. Atislr.^pag. 350. Ex iig 
hue pertinet opusculum, cui titulus : Dissertatio mathematica chro- 
nologka^ ubi fundamenta Compnti' ecclesiastid perspicue explanal ac 
variis problematis Kalendariographicis egregie illustrat. 

..T, 

THE0PH1LUS> Alexandrinus epiacopus, periodum Paschalem con- 
didit annorum 430. in qua omnia Paschata adnotarat, quas abanno 
GhFisti 380. deinceps erantsequutura Ex ea porro mium obser- 
vattimis anm$ deeerptoa Summo Pootifici obtulii, quorum in episipla 
121 ad Marcianum S. Leo memmt,(Mlgne P, U Lb^k, p.4056).Cyr 
clum au4em ilium ad 95. antoa Ci/rt//ei«y Tb^ophyli n^pos ac succes- 
sor, QOntraxit. Quae Tbeopihylus ad rem iiostram scrip^it, exbibet 
Migne, P. gr. torn. 65 p. 47. Exstat et Prologus Theophili Ahjeppi^ 

(1) Sunt tameb, qui puleht periodum Theopbyli fuissc centum anno- 
rum. Gff. Migney t, 64., p. 10B6. 



DE COMPUTO EGGLESIASTICOi 



197 



ad Theodoiium imp., de sanoto Pascha apud Bucher. de Dodrtna 
temp, pap. 

THEOPHILUS, Cs&saresR Palxsiin^ episcopus, Irenaeo et Victori 
aetatd par^ scripsit nomine synodi Caesariensis epistolam super qux* 
stione Paschali, oujus mentionem hciimi Euseb. Hist. EccL kb. N. c. 
23. {Uigne P, gr. torn. 20 p.47.) Dequaestione Paschali in C»sariensi 
hac Tlieophili synodo habita conferri debet Epistola Philippi de PaS" 
cha, apud Bucher., I. c ^ p. 469. quae legitur inter opera Yen, Bedse 
(Migne Patr. lat. torn. 90, pag. 607) snb titulo : de Ordinatione Fe- 
riartm paschdium per Theophilum episcopum Cxsariensem ac reli- 
quorum episooporum synodum, 

THEOPHILUS MARTIUS, Jtalus, Senensis, raonachus Casinos, 
obiit a. 1586. Ejus supersurtt: Tractatus de nova reformaiione Ka- 
lendarii; 2° Consultationes super eadem reformatione ac ejus difficult 
tatibus; 3^ Nar ratio de conlroversiis super Kalendario. Vide plura 
apud ArmelL BibL Gas, part. 2. 

TOMBA sive TUMBA (Antonius), Italus, Fanensis, ordin. Mino- 
rum^ praeter Ordinem perpetuum redtandi divinum offkitm edidit 
italice Istnizione del Computo eeclestastieo per ffli arlicoli^ doe per le 
giunture delle mani di tutto quello, che fa bisogno per aver le feste 
mobili perpetmmente colla Tavola perpetua de Novihinj, Florentid^ 
1642. in-4. 

TORNAMIRA(Franciscus Vincentius), Navarrus, Moras toparcha, 
scripsit : JS^ Kalendario Gregoriano, Pampelone 1591. in 4. Cfr. 
Nie. Anton. Bibl, Hispan. nov. torn. I. p. 498.. 

TOUKAINE (Michael), in GM'ns par ochus^ tractatum composuit, quo 
(^r^gorianum Kalendarium mendacissinQum ostendere conatur. Opust- 
culo S(UO hunc posuil titulum : Traile des instructions du Galendrier 
universal ei perpituel, qui demontre la juste et veritable duree des 
revolutions du Soleil el de la Lune ; oitvrage necessaire a VEglxse et 
utile d toui le monde, par Michel Touraine^ pretre-cure de Margency, 
Paris 1705. Trivullianorum Palrum de eo judicium y'lde art. 48. 
mense april. 1706. 

TRIGAULTIUS (Nicolaus), Belga, palria Duacensis, in missione 
Sinica obiit a, 1628. annorum 57. Celebrioris vir nominis — inter 
rerum Sinicarum scriptores praeserlim, — quam a nobis laudari de- 
beal, scripsit eliani lingua Sinensi de Gomimlo ecclesmlko , ^ev ^wt^sv. 



198 



GOMMENTARIUS 



ChrisHani Sinense$ indagareposiuntfesta et jemima Romanm Eedesix . 

TRIVULTIANI (i) Patres S. I. primo anno saeculi superioris mense 
januario edere coeperunt diarium literarium : Mhuiires pour I'his^ 
ioire de$ sciences et des heaux^arts, recueillis par Vordre deS.A S. 
MyrlePrtneesonveraindeDombes ; opus variaselectaque omnium lite- 
rarum eruditione refertum, ubi etiam multa de Computo ecclesiastico. 

V. 

VALENCIA (HiERONYMus de), auctor Hispanus saeculi XVII. Ejus 
Arte de Computo (cum vocahuhrio ecclesiastico] laudat Nic. Anton in 
BihL Hisp, nov, torn /. p. 608. 

VAN EVERBRCECK. Vide EVERBRCECK. 

VASQUEZ DEL MARMOL (Ioannes), Hispanus, Granatensis, flo^ 
ruit sub finem saec. XVI. et initium XVIl. Vir^ ut ait NicoL Anton. 
I, c. p. 791. vam doctrina honorumque artium studio non vulgaris 
inter caeteros libros edidit : Arte y regla para aprender a rezar el Oficio 
segun el Breviario reformado, y para entender el Computo y Kalen^ 
dario Romano. Pinctx a, 1605. in-8. 

VEGA (LuDOViGUS de la)^ Hispanus, in Corduhensi ecclesia caere- 
moniarum magister, scripsit, Nicoi Anton, teste op. cit, t. IL p. 68 : 
Kalendario petT^etuo. 

VEGLIA (Pbtrus DiONYSius), Italus y ori. Servorum B. M. V., 
computista sadc. XVIL, sermone patrio edidit : Computo Ecdesiastico 
sopra le pieghe^ e nodi deUe dita, Perusise a. [6^6. in-li, 

VERIANELLUS (Dionysius), Italusy praeter alia edidit librum, cui 
titulum fecit : Summarium propositionum et responsionum contentarum 
in suo lihro, cui iitulus : Clypeus veritatis, seu Defensio apohgetiea 
adversus vindidas Michaelis Manfrediy epistolam Petri Petit in dis- 
cussione, supputatione Paschatis, et in trihns dialogis Savinii Muti 
contra vindicias et oppositiones Petri Kavinx, etc, Romx a. 1668. 
in-fol. 

VICTOR, S., ab anno 193. Romanus episcopus, epistolas ad plures 
per Orientem et Occidentem episcopos scripsit de CeUbratione Paschatis, 

(1) Trevultium, Tr^oux, urbs parva Galliae, in Bressia provineia, olim 
Pombensis principatus caput. 



DE GOMPUTO EGGLESIASTIGO. 



19^ 



de quibus cfr. Eu$eh, Hist, ecc, lib. V. c. 24. {Migne P. gr. t. 20. 
p. 498.), et S, Hieronym. de Vitis ill. c, 34. 

VICTOR^ episcopus Gapuanus^ Trithemii sententia de Scriptor. ecc. 
e. 182. in ScHpturis Sanctis et in ssecularihus Uteris sn/ficienter im- 
butuSy theologus et Computista egregius^ scripsit Gyclos Paschales, 
quibus Viclorii caoonem Pasclialem impugnavit. Claruit medio saeculo 
VI. Habieiritur aliqua ex ejus operibus in Patrol, lat. Migne torn, 68. 
p. 2£fl. 

VIGTORIUS (aL Vigtorincjs), natione Aquitanus, patrla Lemovi- 
censis, calculis mathematicis exercitatissimus, claruit a. 457. quo anno 
ad Hilarium^ Romanae Bcclesiae archidiaconum, scripsit Canonem 
Paschalem duabus quasi partibus constanlem : prima suppntandi Pas- 
chatis methodum accuratam tradit ; altera supputationemannorum 430. 
Paschalem ab anno Christi 28; ad an. 457 . in tabulas redaclam adjunctis 
anno cuique consulibus. Canonem istum tanti habuit Ecclesia Occi- 
dentalis, ut in synodo Aurelianensi IV., an.' 544.^ sanctum Pascba ex 
illius calculis ab omnibus sacerdotibus deinceps celebrandum decerne- 
retur {Hardouin, torn, 2. p. 4436). Hunc canonem amplissimis com- 
mentariis iilustravit Bueherius, vir, ut ait Sotvellus in BibL Soc. Jesu, 
muUsR lectionis, in annorum temporumque calculis suhdueendis versa' 
tmimus: Antverpix, typis Plantinianis a, 1633. in^-foL 

VILLA DEI (Alexander de), patria Dolensis, ord. Minorum, vir 
certe undecunque exercitatus, grammaticus, philosophus, astronomus 
et calculator insignis. Claruit Parisiis a. 4209. a/. 4240. A Trithemio 
de Scriptor, ecc. c, 463. scripsisse fertur opus de Gomputo Ecclesia^ 
stico, Cfr. etiam Oudin, de Script, ecc. ^ 3. p. 154. 

VOLS (Ernestus), S. I., natione Germanus^ patria Raggerspur" 
geniis in Styria, obiit a. 1720. aetatis 69. Vir fuit magno ingenio in 
philosophia, jure sacro ac theologia clarus scripsilque praeter alia, quas 
percenset ^oan. Nep. Stosger Script, provinc. Austria, p. 384., /n- 
stitutionum mathematicarumlib. Ill.Viennsea, 1714. In ultimo libro 
Kalendarii recensentur partes^ enarraturcorrectio, epactarum evolvitur 
constitutio et universi Computi ecclesiastici forma describitur. Conferri 
de hoc opere possunt, quae habent Acta eruditorum Lipsien, ad an. 
1716. mensejunio, pag, 281 . 



200 



COMMENT ARIDS 



W. 

WEGNER (GoTTOFHiDUs), geote Silenm^ natus a. 1644. obiit 
1700. Vir apud Lutheri asseclas multis editis operibu^ clarus^ scripsit 
etiam commenUrium d$ Festis mobilibus, Regtomonte a. 1700. 

WEIDENBACH (A. I.) aate aliquot annos edidit Calendarium hi^ 
itoncO'Chrtstianum medii et novixvi, RatisbonB per Jos. Manz : t9pu$ 
ad vltam perutile, lis praosertim, quibus ad roanum noo sunt m^on 
voluiuina de Gompuio ecclesiastico. 

WEIDLER (loAN. Friderig.)) Thuringus, matbematum superiorum 
in academia Wittehergensi professor, multorum auctor libroruu), pro 
Kalendario reformato Protestanlium scripsit libellum de DisseMuemen-- 
daix tempomm fornix Statuum Germanix Protestantium a Kalendario 
Gregoriano a. 1724. 

WEIGEL (Erhardus), lenx diu mathesim cum laude professus^ 
in Actis eraditorum Lipsien, an, 1708. mense januar, p, 33. refor- 
mationis KaUndarii Protestantium faxet tuba dictus est. Obiit a. 1999. 
aetatis sua). 74. Ejus est Memoria temporum. lense 1669. 

WICPERTUS, computista ssculi XI., librum de Computo scripsit 
qui tameu excidisse fertur a Pezio Dissertat isagog, in torn, 2. Thesaur. 
anecdot, pag. xxyi. 

WIERAMMUS, calculator valde industrius saec. XII.. Computum 
de Beda excerptum confecit, cujus initium iegitur apud Posaum I. c. 

WILFRIDUS, patria Ripponensis, in Anglia septentrionali, mona- 
chus in coBnobioS. Hildae, deinde archiepiscopus Eborucensis^ obiit 710 
al. 711. Exstat ejus tractatus de Catholico celebrandi Paschatis rUu, 
qui in epitapbio ita memoratur : 

Paschalis qui etiam solemnia tempora cursus 
Catholici ad justum correxit dogma canonisy 
Qaem statuere Patres dubioque errot^ remoto 
Certa tm genti ostendit moderamina riiw. 

WITHREDUS, gente Anglus, presbyter ftoruit sasculo VilL A Ba- 
Ixo de Scriptor. Anglix cent. x. aliisque fertur scriysisse iibellum 
de Celebraiione Paschatis. 

WOLFIUS {Ghrishanos), genie Silesius, palria Vratislaviensis, 



DE GOMPUTO EGCLESIASTICO. 201 

obiit an. 1754. Mti$19. Vir (AmigferM^ 96ientia in6lruaifisimii8 pluri^ 
ma opera edidit,e quibushic memoratu dignasunt Elementa Matheseos 
universxy in quoram torn. ii. tradit, quaecunque dii Cmputisticam at- 
que ad Kalendarii emendationem refeffi possunt. Confer Acta enidi- 
torum Ltpsien, aian, 1716 mense feb, p. S6. 

Z. 

ZALLINGER AD TURRIM {Iagob. Aj«ton.)* S. L, oaiione TVoien- 
it<v {ntria ^ubantMi duorum clarorum viroruoii/oMAts Ba^ists^ (nat« 
i75i.) et Ffaftci«ci Seraph, {rm. 1743^) iu ssculo fraler^ in religione 
sodalis et in cathedra academica eailega^ vk magna et illustri laude 
plutodophi», jurisprudential ac Uieologiae merilo oelebratus, pie deces- 
sitRulsdni a. i8ld^,ffititift 78« De Ghronographia egregiuoi tractatum 
edidit qui in aliquibus editionibus Institutiomm Bodes, puhlici et pri- 
mti ejusdera ductoris estiefr. uiubtidiariw: 

ZAMORA (I0ANNB8 Dfi), ge&te Rkfwus^ dooio Cartha^emit^ 
instityto vit» rdigiosus erdinis S. Fraocisci, floroil sffic^ XVil. scri- 
psitque lu&panke Kakndam perpetuo, Burgt$ J 603 ia 4. Alia ejus 
opera vide apud Nic, Anion* Bibl. Hispan, nov4 torn, ii, p. 798k 

ZARLINDS ^losBi^ttus), oriuodus Ghdia fo$sa (Ghioza), qua» urfa« 
est in insula par^a maris Adnatici(oyMdilkoms Veoet8&)» vir eruditione 
et docttina tibmdi exoeUcsos^ obiit i. 1599. In causa reformationis 
Katendarii edidit io lueein : de Yora anrA format <0t4 de Recta ejm 
Emendatione, Venetiis 1580. 

ZCCH (FRANCiscm), S. I.^ natus Eilingm in Frankonia a« l692o 
vir utriusque juris doctrina ornatissimus, ei (Enipontana sacreruia 
canonum cathedra ad IftgolstadieHsem ^nn6 1743. translatus, plures 
libros typis publicavit, e quibus peouliarem ttrenttonexi m^reaiur /it-. 
stitutiones juris canonici sex tomis comprehensae. Begulas Computi 
Ecclesiastici copiose tradit tom^ 3. $eKt. % Auot^ aetate et meritis 
gravis obiit Mvnachii t. 4772. 



AD CAP. II DE NOVA ANNI CORRECTIONE 



SUPPLEMENTUM. 



Dura ultima hujus Cammentarii plagula lypisexscriberetur^ commu- 
nicatae oobiscum smi literaB inclyti collegii erudilorum Francofurdien- 
sium, cui nomen : Das freie deutsche Hoehstift, ad celebriores Acade- 
mias G€li*maiiiaB datae, qu'ibus Francofurdienses, quid de nova ilia, 
quam cl. D. Msedler in adjeclo commenlario (1) suaserat, intercalandi 
methodo alii s^ntiant^ exquirunt. Erat autem Torpatiensis professoris 
conimentarius hoc ferme exemplo : 

1 . Quemadmodum e Kalendariographia a variis popolis magis mi- 
iHisve perpolita conjecturam merito facimus, quantum ii in lileris artl- 
busquefiierinteruditi;sicqui nobis mortuis futuri sunt hominibus curae 
a nobis in rationem temporum collatee argumento erunt quantum in 
diversis arlium disciplinarumque studiis saBculum hoc nostrum profe- 
cerit. Serae igitur posteritati opinionique de nobis suae debemus^ ut 
subliiiores observationes astronomicas in diligenttorem Kaiendarii casti- 
gationem conferamus sicque communi per omnia serviamus utilitati ; 
nostras nimirum exislimationi, posterorum vero commodis curam ha- 
benles. 

2. PraBStituta secundum supputationes Lehmanni media quantitate 
anni tropici 

565.d. 5.h. 48/ 45." = 365 
contra auctores Kaiendarii Gregoriani, qui earn fecerant juxta Alphon- 
sinos 

365.d. 5.h. 49/ 12." 

ac proinde emergente differentia 27.", quibus annus Gregorianus su- 
perat verum annum medium^ Gregorianam anni formam adeo vitiosam 
censet, ut jam praedicat, quam intolerabilem confusionem ea sit tem- 

(I) Denskchrift des Herrn Kais, Russ, Staatstathes Prof. D' McedUr, 
Dorp'it, 18. novemb. 1863. 



DE COMPUTO EGGLESIA8TIC0, 



203 



porum successu invectura ; post annos 300,000. nimirum, Natalitiis 
Domini in dies vernos, festo Pentecostis autem in menses roessorios 
retrolapsuris. 

3. Rejiciendae iUque Gregorianas methodo,novam intercalationem in 
bunc modum substituit : 

a) Quod Gregorius decrevit^ ut in quadringentis quibusque annis 
primi quique tres centesimi sine bissexto transigerentur, qoartus vero 
quisque esset bissextilis^ corrigendum seu potius antiquandum id esse 
coDtendit, ejusque loco. 

b) Gyclum annorum 128. assumendum proponit (1) eoque evoiuto 
intercalationem diei embolimaei omittendam esse suadet. Hujus periodi 
annorum 128. initium ducatur ab an. 1900.-; anni deinde exacte di« 
visibiles per 4. omnes bissextiles erunt usque ad an. 2028., qui pro 
communi habebitur, et sic porro anni communes erunt omnes hujus 
forms 1900. + n. 128.; centesimi contra regular communi subjace- 
bunt. 

c) Festa mobilia quod spectat, licet circa eorumdem rectam cele- 
brationem nonnisi per generale omnium cbristianarum confessionum 
Concilium statui quidquam posse autumet, putat tamen recedendum 
a canonibus Nicaenis esse decernendumque, ut Pascha semper unius 
hebdomadis, h. e. septem dierum, spalio (ut prima Dominica Adven- 
tus) agatur. 

4. Hac ratione credit convenire tandem inter Orientales et Occiden- 
tales de communi eaque genuina Kalendarii forma posse. Asserit vero 
Societas literaria Francofurdiensis, novas adesse spes fore, ut Alexan- 
der II., imperator Russian, rectam banc temporum rationem assensu 
sue comprobare dignetur. 

Hucusque commentarius cl. D. Maedier, quemadmodum is in me- 
moratis Uteris Francofurdiensibus exstat. 

Etsi autem nostras de nova methodo sentential .plene explicandae in 
praBsens baud possimus immorari, subjungimus tamen hie paucas non- 
nuUas extemporales et obiter sub manu natas annotationes, quas velim 
ut candldus lector pro sua asquanimitate aequi bonique faciat. 

Initio igitur praestituto a cl. D. Maedler canone, ex diversarum gen- 

(1) Quam anni quantitas media putetur 865 d., necessurio sequi- 
tar, periodum annomm 198. constare debere annis bissextisSi, et comr 
munibus 97. 



204 GOMMENTARIUS 

Hum ^nni Kalendariiqae rdtione diligehter perpensa ferri judicium de- 
literarnm artiumqud cultora posse, jure merilo inferimus, in desi^ 
gnsDda recta anni forma atque in tuenda genuina Kalendarii meibodo 
rem Ecci^sitB eaibdicae pree cfieteris ehristianis confessioriibus hucusque 
superiorem fuisse. 

Deinde eUm modern cl. professore consientimus, anni intdrdalationem 
(quum ^ sit 'EfA^Xt|j^<; fdtio Qitiffla, ut temp6ri$ cum looiu solisr 
^(kp\Lb)fii%^ QtOraci 4kmiy obtineatur), quo. minor, quo ilidem expe-^ 
ditior^quo denique in annorum periodorum defectibus sarciendis verom 
propius assecuta fuerit, eo etmeliorem extituram. 

Teriio tamen ftegamuS) Gregorianam methodum bisce dotibus carere 
vei et ea, adaequate sumpta et rite intelleeta, ilia confusionis incom-. 
moda emergei^e^ quae a cl. D. Mdedler memorantur. fitenim ex autben- 
tica Chmtophori Clavii interpretatione apparet, tantum abesse^ ut 
dfenura a Gregwii PP. XIIL menle dici debeat^ saeeulorutii succes- 
sione civilium annorum cum naluralibus IcpapfAoyiiv per extraordina* 
nam diei Intercalations instaurare, ut potiiis ejusmodi casuro pras- 
videns occurreoti defectui medendo hujus intercalationis medium . 
ipse in antecessom suaserit ac pr»6crip8erit; retenta caeteroquin con- 
sueta l[ipoXtfiiyi? forma (1). 

" Unde quarto censemus retinendam omnino Gregorianam interca-* 
landi rationem curandumque, ut mens Gregorii exacle impleatur. Idi 
vefo in memorala hypolhesi medise quantitatis anni tropici-*- eo 
fieri mode posse credimus, quern doctissimiift D. E. Heis in suis adi 
PfaneofuiidieA»es hao de re dalis responsis (2) suggessit, scilicet, ut 
servafis quoad t^im^ peilodos Gregorianis iotercalandilegibus — 
ab anno 3200. post singulos annos 3200. unuspro non bissextili ha- 
beatur, ut ttdeo bissextis adnumerandi non sint v, g. anni 3200.^ 
6400., 9600., etc. 

Qtmto sedem Pascfaatls quasi imm^Um^b. e. intra septemdierum 
^atio figendam, quod spectat, Id ^uum soBculis superioribus jam 
ftiertt a Donnnllis computisUs contra decretum Concilii Nicseni frustra 
proposilum, neque ntmc recipi ab Eoclesia catholica posse arbi^j 
tramur. 

(1) Romdni Calendar it ^pl (cat, ^ lib. v, cap. 17. 
it) Denksthrift des Herm Prof, Eduard Heis, mit RiickncM ttuf difi 
Denkichrift des II. W Mwdler. Miinster, 11. april 18G4. 



DE COMPUTO EGCr.ESIASTICO. 



205 



Qjod sexto tandem de propensissimis studiis Alexandri II., impera- 
toris, in castigandam vitiosi Kalendarii Juliani formam Francofurdiensea 
affirmant^ id certe comparatum sic est^ ut nobis nihil eo optatius po- 
tuerit accidere, praesertim quum provinciis catholicis antiqui regni 
Poloniae, quae inde a temporibus StepBani Bathorii, regis Poloniae, 
emendatum Kalendarium jam babuerant, in priori divisione regni Po- 
loniae vero cum Russia incorporatae sunt^ errores Kalendarii Juliani 
iterum obtrusi sunt (i). 

(I) Cfr. Commentar., pag. 61. not. 1. 



ERRATA. 



Pag. 


lin. 




' corrige. 


12 


2 


'avaveuco 


'avavsdd) 


22 


24 


quoque 


quodque 


25 


15 


desideret 


desineret 


34 


19 


Vesper 


pyrois 


35 


n. 


col. II, Sabbati 


Saturni 




23 


Apoi. 


Ad nationes 


40 


16 


Cornicutata 


comiculata 


41 not. 2 


Mortis 


Martis 


47 


3 


quavis 


quamvis 


61 not. 


6 


Felsensi 


Telsensi 


129-130 


Typotheta tabulam omisit, qua differentia assignatur, 
quae inter dies utriusque Kalendarii per annum inter- 
cedit. Cfr. pag. 138 lin. 19. 


131 


3 




fXOi 




19 


solvat 


solvant 


136 


26 


matarae 


mature 


146 


12 


Astque 


Ast quae 


148 


27 






162 


25 


docentes 


docentis 


271 


23 


supra 


infra 



Caeteros errores lectorum judicio corrigendos, imo — propter longin- 
quiorem typum — eorundem comitali condonandos relinquimus. 



CENTUMA 

FACIUORll PRlDin PROBLEMTDH 

QITAJ! EX BBEVIABIO MAXIME SUMFTA 

CLERICIS IN COHPITO ECCLE8IAST1C0 EXERCEM 

t'ROPOSUI'T 

AUCTOR 

CdMMENTARlI DE COMPUTO ECCLESIASTICO. 



OEMIPOWTE 

APUD FELICIAN. RAUCH, 

BIBLIOPOL. 



ORDO RERUM 

qVM IN COMMENTABIO DE COMPUTO ECCLESIASTICO 
COmifENTIIB. 





Pagina 


Canones de Coraputo discendo ...... 


1. 


De Zodiaco caeterisque circulis 


6. 


De anno . . . . . . . . . 


11. 


De die .......... 


22. 


De hora ........ 


29. 


De licbdomade ........ 


33. 


De munse ......... 


36. 


De anni correctione . . . . . . . . 


48. 


T^p TT $1.1 pndnTin « 




De Kalenddrii correctione 


51. 


De quatuor temporibus ....... 


65. 


De tempore feriato 


. 69. 


De cyclo lunari 


71. 


De epactis 


76. 


De Uteris dominicalibus 


. 82. 


De cyclo solari 


. 84. 


De indictione ........ 


89. 


De festis mobilibns 


. 93. 


Decretum ConciUi Nicaeni 


96. 


De tc-rmino Paschali ....... 


. 101. 


De tabulis Paschalibus Breviarii ..... 


. 107. 


Tabula numer. aur. Kalendar. ant 


. 114. 


Kalendarium ecclesiasticum ...... 


. 117. 


Tabula literarum Dominicalium ..... 


. 132. 


Symbole mensium yar. nat. ...... 


. 134. 


De ]\[artyrologio Romano ...... 


. 139. 


Tabula expansa Epactanun 


. 144. 


Appendix I. de notionibus praeviis .... 


. 146. 


Appendix II. de auctoribus comput. .... 


. 164. 


Appendix II. de lite kalendaria nuperrime redintegrata 


. 202. 



IPROBLEMATA. 



DE CYCLO SOLARI ET UTERIS DOHINICAUBUS. 

E BBEVIABIO BOMANO. 

ANTE KALENBARII REFORMATIONEM. 

S. Antoninus legitur obiisse VI. Non. Maj. an. 1459. 
Q. quanam feria hebdoraadis? R/. Feria IIII. 

Frob. Cycl. solar, an. 1469 z^ti'^ = A; VI. Non. 
Maj. = 2. Maj. = fer. IIU, ^ 

Cfr, Com. de Computo ecc. pp. 84-— 85. 

S. Cttnegundis in coelum migravit 3. Martii an. 1040. 
Q. quo die hebdomadis? R/. Feria II. 

Prob. Cycl. solar, an. 1040 = 13 = FE; 2. Martii 
as= feria II. 

1 — 7. Ostendatur, 
S. Leopoldttm (+ 15. Nov. an. 1136) obiisse die Domi- 
nico; s. Julianum Ep. (f 28. Jan. 1208) feria II.; s. 
Hilarium PictaT. (+ 13. Jan. an. 369) feria III.; s. Thomam 
de Aquin. (f 7. Mart. an. 1274) feria IV. , s. Elisabeth, 
reginam Portug., (+4. Jul. an. 1336) feria V.; s, Dominicum 
(t 6. Augnst. an. 1221) feria VI.; s. Ambrosium (t 4. April. 
397) sabbato. 



4 



AUmiUU CHBONOOBA^mCClf 



1 ANN. 


369 


397 


1136 


1208 


1221 


1274 


1336 


C. SOL 


14 


14 


25 


13 


26 


23 


1 


L DON. 


D 


D 


ED 


FE 


C 


G 


GF 



PER PARTES PROBANDUM. 



8 — 11. Quaeritur, in quas ferias hebdomadis inciderint 
dies natales s. Joannis de Deo (f 8. Mart. an. 1660); 
s. Gertrudis (+ 17. Mart. an. 659); s. Antonii de Padna 
(+ 13. Jan. an. 1231)'; s. Joannis Gualberti (f 12. Jul. 
an. i073)? 

12. S. Raymundas Nonnat. sub die 31. Augusti dicitur 
migrasse ad Dominnm Dominica ultima Augmli an, 1240. 
Probetur, earn diem fuisse 26. Augusti. 

POST KALENDARII REFORMATIONEM. 

B. PetrdI Canisins legitur obdormivisse in Domino 
21. Decembil^n. 169^. 

Q. quo%ie hebdomadis? T 
Die Domiuico. 

Prob. Cycl. solar, an. 1597 = 10; lit. Dom, Kal. 
Julian. = B, Kal. Gregor. = E. 

Cfr. Com. De Computo ecc. p. 86. 

Carolus Borrom. in coelum migravit III. Nonas 
Novemb. an. 1584. 

Q. quanam feria hebdomadis? 

R/. Sabbato. 

Frob. Cycl. solar, an. 1584 = 25 = ED in Kal. 
Jul. = AG in Kal. Greg.; III. Non, Nov. = 3 Nov. 
41=: F = Sabbat. 

13—19. S. Fidelia a Sigmar. (+ 24. Apr. 1622) 
migravit ad Dominum die Dominica ^ s. Franciscus de 



5 



Hieronymo (t 11. Maji 1716) -feria II. , B. Joannes Sar- 
kander (+ 19. Apr. 1620) feria III.; ss.. Martyres Japo- 
nenses (+ 5. Feb. 1697) feria IV.; s. Philippus Ner. 
(t 25. Maji 1595) feria V.; s. Maria Magd. de Pazzis 
(t 25. Maji 1607) feria VI. ; s. Alphonsus de Ligorio 
(t 1. August. 1778) sabbato. probandum. 



DIAGBAMMA AUXILIARE. 



ANN. 


1595 


1597 


1607 


1620 


1622 


1716 


1778 


G. SOLAR 


8 


10 


20 


5 


7 


17 


23 


LIT. 


K.m. 


E 


B 


D 


BA 


P 


AG 


G 


DOH. 


K.Gr. 


A 


E 


G 


ED 


B 


ED 


D 



20—21. Quaeritur, quo die hebdomadis martyrio coro- 
nati sint B. Joannes de Britto (+ 4. Febr. 1693) et 
B. Josaphat Concevitius, Archiepiscopus Polocensis, (+ 12. 
Novemb. 1623)? 



EX HISTOKIA ECCLESIASTICA. 

22. Concilii Oecumenici VIII. (CP. IV.) canones 27 
editi sunt actione X. , celebrata , ut habetur in actis ^), 
pridie Kalendns Mariias, feria III. anno 870, 

23 — 24. Concilii Lateranensis V. sessio I. sub Julio 11. 
habita est anno 1512, die lu/iae, decima mmsis Maji 
sessio vero VI., quae prima est sub Leone X., celebrata 
legitur *) a/mo 1513, die Mercurii^ 27. mensis Jprilis, 



») Hardouin. torn. V. p. 897. 
2) 1. c. torn. IX. p. 1681. 
5) I. 0. p. 1671. 



6 



25. In conciliabulo Brixinensi an. 1080 Schismatici 
s. Gregorium VII. sede deposuerunt et Guibertum Baven- 
natem Archiep. in Antipapam elegerunt seplimo Kalefidas 
Juliij feria quint a 

Probandam notas has chronologicas cum regulis com* 
puti convenire. 

E COBPORE JURIS CAITOWICI. 

26—29. Librura VI. Bonifacii VIII. editum esse feria 11., 
Decretales de immaculata Conceptione B. M» V. Cum 
praecelsa 1. et Grave nimis 2. de reliq, el venerate ^SS. 
Exfravag. Com, datas esse feria V., ac tandem oeleberri- 
mam Extravagantem Pauli II. Ambiliosae un* de reb. eccl, 
non alienand, lucem aspexisse feria III. doceant juris 
candidati. 



DE PRIMA DOMINia ADVENfUS. 

30 — 33. Quaeratur Dominica prima adventus annoram 
1870, 2870, 3870, 4870. 

Q. Cui diei Kalendarii Gregorian! Dominica prima 
Adventns Kalendarii Juliani respondeat anno 3870? 

R/. Festo Nativitatis D. N. J. Ch. 

Prob. Anno 3870 lit. Dom. KaL Jul. = C; Kal. 
Greg. = B; Dom. I. Advent. Kul. Jul. = 28. Nov. 
= 25. Decemb. KaL Greg. 

Cfr. Com. de Computo ecc. pp. 107 et 131. 

34—36. Simili ^ratione probetur , Dominicam primam 
adventus Kal. Jul. an. 4870 incidere in 4. Januarii 4871 



») 1. c. torn. VI. p. 1696. 



7 



KaL Gregoriuniy B. Petrum Canisium obiisse Dominica IV. 
adventus KaL Gregor. et Dom. III. adv. KaL Jt/liew,^ 
S. Franciscum Sales. (+ 28. Decemb. 1622) vero feria IV. 
quatuor temporum Kalmdarii antiqui. 

D£ JEJUNIO IV. TEHPORUN HENSIS SEPTFHBIIIIS. 

Ad regulas Computi exigantur, quae habet liber asuum 
Ordinis Cuterciemis Partis I. c. 40. 

Qua sepfimana jejunta quatuor iempornm in meme 
septembri agenda sunt. 

Si prima dies Kalendnrum memis Septembris in 
secunda feria ^ aut tertia vel quart a evenerit\ tunc ngendi 
sunt dies jejuniorum hebdomada EXALTATIOM !S S. 
CRUCIS; si vero Kaleiidae septembri s in quint a feria ^ 
vel sexta^ vel Sabbaio sive Dominica evenerint , tunc in 
ilia Septimana, in qua festivitas S. MATTHAEl Apo- 
stoli evenerity agendi sunt* *) 

C/r. De Computo ecc. p. 68. 

37. Q. In quern diem mensis Septembris incidat feria 
IV* quatuor Temporum KaL Gregor, annis 866, 1866, 
2866, 3866, 4866? 

Hf. Annis 2866 et 4866 in 15. Sept. ; 
annis 1866 et 3866 in 19. Sept. et 
anno 866 evenisse 18. Septemb. 

38. Demonstretur, feriam IV. quatuor temporum Ka- 
lendarii Juliani an. 1866 occurrere die 3. Octobris KaL 
Greg.y anno 2866 vero die 6. Octob. , et an. 3866 die 
17. Octob. ac tandem an. 4866 die 20. Oct. ejusdem 
KaL novi- 

Cfr. De Computo ecc. pp. 86, 68 et 131. 



^) Migne Patrol, lat. torn 166. p. 1412. 



8 



39—41. Q. Quosnam dies Kalendarium antiquum ex- 
hibeat, quando Ecclesia latina celebratura est festum ss. 
Nominis Jesu an. 4920 ; festum s. Joachim, Patris B. M. V., 
an. 4999 et festum ss. Rosarii B. M. V. an. 5555? 

Concurrentibus (primis vel secundis) Vesperis prelio- 
sissimi Sanguinis /X N. J. Ch, (J)om. I. Jul.) cum 
Vesperis Visitationis B. M. V. dicuntur integrae de Visi- 
tatione cum commeraoratione pretios. Sanguinis. 

42. Q. Quando concurrant cum primis Vesperis VisitaU, 
quando vero cum secundis ? Quando ultima vice cum primis * 
currente saeculo 3800 — 3900 ; quando ' prima vice cum 
secundis currente saeculo 1900 — 2000? 

Cfr. de Computo ecc. pp. 129—130. 

DE IMCTIONE. 

Quoniam in umnibm aciis inferri debetil indictio^ 
memis et dies ANNOTATIO INDICTIONIS cap. inter 
dilectos 6. de fide imtrumenf. (II. 22.) idem valet quod 
ANNOTATIO TEMPORIS cap. Cum Venerabilis 7. de 
religiasis domibus (III. 36). 

43—46. Quem Indictionis.numerum assumptum legimns 
rt) in Decreto Nicolai II. de electione R. Pontificis an. 
1059. Indict. XII. {^cnn. in nomine Domini 1, 
DisL 23.); 

b) in exemplar! format, literarum an. 1012. Indict. X. 
(ca//, in nomine Pat j is 1, Disl. 73.); 

c) in privilegio ab Eugenio III. concesso monasterio 
S. Petri Salisburgensis an. 1145. Indict VIII. 



*) Aufhentic. collat, V* tit. d. Ul praeponal. iVom. Imp^ docum. 

coU. Diet. Qratian* Dist, 73. 
^) Apud Miyne P. I4. torn. 180. p. 1127. 



9 



d) in conflrmatione Gonstitationum Gisterciensiam data 
ab Eugenio III. an. 1152. Indict. XV. *)» 
earn recte faisse assnmptum ac proinde ex hac observatione 
inter posila documents inadullerala ea essff^ ac ialide 
constitula^ ut ait Justinianus uuthenL cit.^ ostendant 
Ghronographiae studiosi. 

DE GYGLO imm. DE NUMERO AUREO. 

E BBEVIABIO ROMANO. 

S. Joanna Valesia legitur obiisse pridie Nonas Febru- 
arii anni 1505. 

Quota luna? 
R/. Luna 27. 

Frnb. Num. aur. an. 1505 = 5; 9. Januar. =lun. 1; 
4. Febr. = lun. 27. Erat autem luna haec 27. pervigil. 
cinerum. 

Cfr. De computo ecc. pp. 73, 114 et 115. 
47—49. Ex descriptis nuraeris aureis pp. cif. similiter 
probetur, 

s. Joannem Gualbertum obiisse Inna 3.; s. Joannem 
de Deo luna 17. et s. Antoninum luna 23. (PR. 8 — 11.) 

50—53. Ghronographiae studiosi exerceantur in ex- 
quirendis diebus mens, lunar., in quos inciderunt dies na- 
tales s. Thomae de Aquin., s. Dominici, s. Antonii de Padua 
et s. Gunegundis. (PR. 4, 10.) 

EX HISTORIA ECCLESIASTICA. 

54. S. Gregorius VII. electus est in Romanum Ponti- 
ficem unno Iftcarmtiioms 1073, huliciiane el iunu unde^ 



>) 1. 0. p. 1543. 



10 



dma^ decimo Knlendas Maji^ feria IL<^ xxti babetar in 
formula electionis *). Probandum, notas in hoc monumento 
adbibitas ad id tempas congraere. 

DE TERMINO PASCHiU KiLE^IDiRII ANTIQUL 

E BBEVIABIO ROMANO. 

S. Ambrosius animam Deo reddidit die salbati (PR. 7.)» 

(I, Cujus bebdomadis anni ecclesiastici ? 

R/. Majoris bebdomadis h. e, Sabbato sancto. 

Prob, Num. aur. an. 397 = 18; lun. 1. mensis 
lun. = 16. Mart.; Terrain Paschal. = 29. Mart; lit. Dora. 
= D. Pascha = 5. Aprilis. 

Cfr. de Computo ecc. pp. 73, 109. 

S. Elisabeth, Regina Portug., obiisse dicituT feria V, 
(PR. 5.) 

Q. Cujus hebdomadis? 

,R/. Feria V. infra hebdomadam VI. post Octavam 
Pentecostes, h. e. feria V. ante Dom. VII. post Pentecost. 

Vrob* Num. aur. an. 1336 = 7; lun. 1. mensis 
lun. = 17. Mart.; Termin. Paschal. = 30. Mart.; lit. 
Dom. = GF; Pascha = 31. Martii; Pentecost = 19. Maj. 
Dominica VII. p. Pent. = 7. Jul. 

55 — 61. Ex calculis Paschalibus demonstretur, s. Ger- 
trudem in pace quievisse Dominica II L (luadragesimae ; 
s. Thomam de Aquin. feria IV. infra hebdomadam III, 
Huadrages^; s. Joannem de Deo Sabbalo ejusdem hebdo^ 
?md.; s. Antoninum /m« ///. Ilogah'onnm; s. Antonium 
de Padua feria VL infi^a hebdomad, IV. post Ociuv, 
Pentecost. ; s. Joannem Gualbert. feria VI, infra hebd, 
VII, post Oct. Pent,*^ s. Dominicum feria VI, iufra 
hebd, IX. post Oct. Pent, (PR. 1—11.) 

') Apud Migne P. L. torn. 148. p. 283. 



11 



HiarOEIA ECCLESIASTICA. 

In historia graeca Concilii Florentini refertur syno- 
dum oecumenicam commurii consensu Graecorum ac Lati- 
Doram indictam esse Ferrariae anno 1438 die nono Aprilu 
feriu IV, majoris hebdomadae, 

Rationibas e computo sumptis confirmetnr, adhibitam 
tempons notationem in annum 1438 congruere. 

Solut. Num. aur. an. 1438 = 14; Cycl. Sol. an. 
1438 =: 19=E; Pascha = 13. April.; 9. Apr. = fer. 4. 

Argumentis e computo Pasciiali quaesitis diligentes 
temporum computatores propugnent notas chronographicas, 
quae in aliis hisce monumentis historicis occurrant: 

62. In vita s. Gregorii VII. Leo IX. dicitur conse- 
cratus anno 1049, die Dominica 1. Quadrages. , pridie Idus 
Februarii »). 

Acta jttdiciaria Archiepiscopatus Pragensis sub s. Joanne 
de Pomuk scripta referuntiir *) feria III. proxima post 
Dominicam Ocuit die XI. Martii an. 1393. ' 

63. Gelebrata est electio lunocentii III. sexto Idus 
Januarii anno incarnationis Dominicae 1197 Et, quia 
tunc Diaconus erat, dilata est ejus ordinatio in presbyterura 
usque ad Sabbatum quatuor temporum, Non. Kalendas 
Martii, et, sequenti Dominica, in qua tunc occurrit festum 
cathedrae s. Petri, fuit apud s. Petrum in Episcopum con- 
secratus et iin ejusdem Apostoli cathedra qonstitutus nan 
sine manifesto signo et omnibus admirando. 



Apud Havdouin. torn. IX. pag. 10. 

«) Apud Migne P. L. t. 148, p. 154. 

Acta judiciaria edita an. 1866. Pragae typis national, typograph 
H. e. 8. Januar. an. 1198 Cf. De Compute ecc pag. 157. 

^) Gesta Innocent. III. apud Migne P. h. t. 214 p. XX. 



12 



Eodem argumentornm genere explicetur, quinam dies 
^ anni civilis in aliis hisce actis per adjectam temporis de- 
soriptionem signentur: 

64. In Concilio Romano mense Febr. an. 1079 (sub 
s. Gregor VIL) celebrato nuntii Henrici juraverunt, legates 
regis Romam ventures infra lerminum Ascemionis Domini ^) 

65. In sess. III. Concil. Trident., habita die 4. Febr* 
an. 1546, decretum fuit, sessionem quartam (in qua agen- 
duip erat de canonicis scripturis) celebrandam esse di€ Jovis 
pdsl , Domini cam LAETARE proxime fulumm, 

66—67. Item indicta legitur sessia V. (in qua.de 
peccato originali) iu diem Jovis post sacra/issimum fesfum 
Peuiecosles proximum; ac sessio XIX. demum in feriam 
F. post f est urn Ascensionis Dpmini an 1662, 

68—69. Qui ex computistis juri canonico addiscendo 
operam nayant, argument! loco praeterea sumant Decretales 
Innocentii III. Cum Dilecti X de dalo et conlumacia 
(IL 14.) et Veniem ad Sedem Apostolicam 15. X. de 
Accusat^ (V. 1.) ostendantque ^^Dominicam, qua cantalur: 
Ego sum Pastor bonus^^ prioris capitis fuisse d. 2. Maji, 
jkerminum peremptorium vero, quem Episcopo Pragensi in 
altero capite statutum fuisse refert Pontifex, occurrisse 
14. April. 

DE COGNItlONE TABDLARlffl PASCHILIUN 

Pf^. lod'-m. 

In rubricis generalibus Breviario praefixis docetur, nati- 
vitatem s. Joannis Baptistae, occurrentem in die corporis 
Christi, transferri in diem sequentem, non tamen transferri 
octavam. 



>) Apud Migne P. L. t. 148. pag. 818. 



13 



Q. Quid requiratur, at duo isti .casus contingant. 

H/. 1. Prior exigit in antiq, hiLiil, p. 110. num. 
aur. 8 et lit. Dom. C; in nov, tabula autem p. 112. 
Epactam 24 vel 25 cum eadem lit. Dom. C. 

R/. 2. Alter dependet in anliq. lab, a num. aur. 19. 
et a lit. Dom. C, in nov. laL vero ab eadem litera cum 
una ex 8 Epactis penultimae lineae cycli Epactaram p. 112. 

Ad rubric, 22. Febr. Festo Cathedrae s. Petri An- 
tioch. occurrente in Dom. Sexagesimae dicuntur duae ora- 
tiones de S. Paulo. Q. Quando in ilia Dominica occurrat? 
R/. Pascha t= 19. April. > 

70. Ad rubr. 25. Martii. ^. Quando festum An- 
nuntiationis B. M. V. cadat in feriam VI. in Parasceve? 

n. Ad rubr^ 30. Jmh Q. Quandonam Commemo- 
rato S. Pauli agenda sit in die Octav. Corporis Christi ? 

72. Ad rubr. Dotnin, XXI T. post. Per/tec. Occurreiite ^ 
festo s. Martini in hac Dominica variandji est oratio secreta 
Dominicae. Q, Ecqusgido occurrat? 

BE USD EPACTARtM K4t. GREfi. 

. Argumentis e Cyclo Epactarum quaesitis ostendatur, 
B. Joannera de Britto martyrio coronatum esse luna 28. 
(PR. 20.) 

SoluL Lit. index 1582 — 1700 = /J num. aur. 
an. 1693 3 ; Epact. an. 1693 = 23 ; lun. 1. = 8. Januar.; 
lun. 28. =s: 4. Febr. 

C/n de Computo ecc* pp. 142, 144, 118. 



>} £x eo quod an. 1700 Meiemptosis ftiit (p. 142) manifestum est, 
praecedente saeculo in usu fuisse seriem Epactarum literae indicia 
D pag. 144. de Compuio ecc* 



14 



73—75. S. Camillus de Lellis *) t luna 14, s. Maria 
Magd. de Pazzis et s. Franciscus de Hieronymo vero t luna 

16. (PR. 14—18.) PROBANDUM. 

76 — 79. Calculis epactalibus subductis eraatur, quibus 
diebus lunaribijs obierint s. Alphonsus de Ligor., s. Carolus 
Borrom., s. Franciscus Salesius, B. Petrus Canisius. 
(PR. 13—18.) 

DE TERMINO PASCHiLI KiL GREG. 

E BRBVIAIIIO ROMANO. 

S. Camillus de Lellis legitur obdonnivisse in Domino 
pridie Idus Julii an. 1614. 

^.1. Quo die post Pentecost.? 

2. Cuiuam diei auni eeclesiastici in antiquo Kalen- 
dario natalis hie dies respondeat? 

R/. ad 1. Feria II. infra hebd. VIII. post Octav. 
Pent. Kal, nov, 

ProK Cycl. sol. an. 1614 =: 27 = « (anfiq, Kftl.) 
s=i= K (not\ Kal.); lit. index = D; num. aur. =i= 19; 
Epact. 19*; Termin. Paschal. = 25. Mart.; Pascha 
30. Mart.; Pentec. 18. Maj.; Dom. VIIL post Pent lis; 
13* Jul. 

Cfr. de Computo ecc, pp. 78, 112, 142—144. 
, R/. ad 2. Feriae II. infra hebdom. III. post Oct. Pentee. 

Prob. Num. aur. 19; Termin. Pasch. = 17. April. ; 
lit. Dom. B; Pascha i= 24. April.; Pentec. === 12. Jun.; 
14. Jul. Nov. KaL 2= 4. Jul. Ah/. Kcil.; Dom. III. post 
Pent. = 3. Jul. 



*) Obiit die e Breriario mox citando. 



n 

Notandum hie est, differeDtiam' inter utrntnque Kalen-* 
darium eo anno dierum 36 fuisse, ut adeo Latinis cantan- 
tibus: ,^Ego sum pastor bonus'^ Orientales septimanam 
medianam incipientes Dominicam Laetare eg^rint, hisce 
vero Evangelium boni pastoris legentibus Nostri jam festum 
Pentecostes celebrarint. 

80—82. Quod in Breviario narrator, s. Paschalem 
Baylon (f 17, Maj. 1592) in ftsto Pentecostes, s. Francisc. 
Carracciol. (+ 4. Jan. 1608) in pervigilio festi Corporis 
Christi, s. Philippura Ner. ipso festo Corporis Christi in 
Domino obiisse, id rationibus calculi Paschalis confectis 
reformatae temporum rationi esse consentaneunn deinonstretur. 

83—88. Arguments computisticis lucet^ 

IN UTBOQXTE KALEWDARIO 

diem natalem, ss. Martyrnm Japonebsium incidisse in 
feriam IV. infra hebdomad. Septnagesimae ; s. Francisci 
de Hieronymo in feriam II. infra hebd, IV. post Octav. 
Paschae; s. Mariae Magd. de Pazzis in feriam VI. infra 
Octav. Ascensionis Domini; s. Josephi Calasant. (+ 25. 
Ang. 1648) in feriam III. post Dom. XII. post Pentec; 
et s. Alphonsi de Lig. Sabbato ante Dominicam VIII. 
post Pentec. ; diem 10. Octob* an. 1666 , quo B. V. M. 
sub titulo Comolatrlcis Afjlictorum per summos Magistratus 
Patriae Luxemburgensis in Patronam totius Patriae est 
electa, incidisse in Dom. XVII. post Pentec. 

89-— 91. Contra vero patet, s. Carolum Borroin. 
obiisse sabbato ante Dominicam XXIV. post Pentec. 
not\ sly I. et sabbato ante Dom. XX. post Pent. veL sfyi,; 
B. Josaphat Concevit. Dominica XXIII. post Pentecost. 
Kulend, reformat.^ et Dom. XXII. tantum juxta Kulend. 
Julian, (Erat autem Latinis Domina haec XXIIL Domi- 
jiica III. Novembris, Dominica XXif. Kalend. Julian, vero 



16 



prima Dominica eji^sdem mensis). (PR. 13— 21.) J B. Joan- 
nem Berchmans, nat. 13, Mart. 1599, lucem aspexisse sab- 
bato ante Dominicam III. Quadrages. KaL Gregor, = 
Dom. 11. Quadr. Kalmd, Julian, 

Q, Quo die Pascha agatur a. 3333 ? 

H(. D. 29. Martii nov, Knlendar, 

Prob. Aur. nnm. = 9 ; lit. index = r ; Epacta = 22 ; 
Term. PaschaL = 22. Mart.; lit. Dora. D; Pascha = 
29. Martii. 

Auno 1859 festum Visitationis B. M. V. eccurrit sab- 
bato post festum sis. cordis Jesn. 

92. Barus hie casus spatio trinm saeculorum nonnisi 
ter continget ; nimirum annis 2011, 2095 et 2163. psobandum. 

93 — 94. Eclypsis Solaris, quae erit die 17* Junii an. 
1890, hora 11. raatut., continget feria III. infra hebdomad. 
III. post Octav. Pentecost. Kalefid, rrformat. et feria III. 
infra octav. Corporis Christi Kalendar, untiqui, Sed eclypsis 
lunaris diei 11. Martii 1895, hora 5. matutin.^ acqidet feria 
II. infra hebdomad. II. Qaadragesimae utriusque KaJendarii* 
Rationibus epactalibus explicandum. 

95. Anno 4866 Kalendarium reformaium exhibebit 
feriam IV. qaatuor Temporum Septembris dum KaL anli" 
quum num^raturura est fer. IV. infra hebdomad. II. August) 
sen IX. post Octav. Pentec. Ejus propositioms ratioues 
afferanltir, 

96. Anno 4920 festum Corporis Christi veleris Kaleu^ 
darii occurret 25. Julii mv. styl. eritque dies iste infra 
hebdomad. VII. post octav. Pentecost. Cur? 

97. Ohronographiae cupidi temporum notas perse- 
quantur^ quae in diem, quo nati sunt, congruunt, h. e., 
indictionem, numerum aureum, epactam, lunam, feriam et 
hebdomadam. Quid si ante 100 annos nati fnissent, vel 
demum 100 annis post nascerentur ?, 



17 



DE NARTYROlOGrO ROHNO. 

Q. !• Quaenam sit Litera Martyrologii anno 2222? 

Q« 2. Quota lana eo anno sit pronuntianda in festo 
s. Nicolai Episcopi? 

R/. ad I. Lit. MartyroL =3 r. 

Prob. Lit. index = A; num. aur. = 19; Epact. = 
16 = lit. martyr. = r. 

C/r. de Computo ecc. pp. 142, 144, 139. 

R^. ad 2. Luna secunda. 

Prob, e Kalendar. Gregor. Epact. XVI. = 5. De- 
cemb. = luna 1 ; 6. Dec. = lun. 2. 

Cofffirmalur methodo in libro de compulo ecc. decla- 
rata pttg. 80. Etenim 16 -j- 10 + 6 =32, h. e., 1 mens, 
lunar. + 2. 

98—100. Exerceantur clerici in iisdem litera ac luna 
exquirendis pro annis 3333, 4444 et 5555. 



i^His se uii quisquis fmiidierii ^ no7i sibi esse edit a 
sciaff $ed iis lantum qui majora adhuc penetrare neqaeuni, 
ul his primum quari quibusdam alphabeti charact cribus 
itiducti, ilia deinceps facilius assequnnlur^^^ Helperic 
epilog, lib., de Compulo, (Migne P. L. t. 137. pag. 48.) 



18 



INDEX NOMINUM 

QJJM IN PROBLEMATIS OCCURRUNT. 



S. Alphons Lig. 5; 14; 15. 
S. Ambrosius 3; 10. 
(Annuntiatio B. M. Y. 13.) 
S. Antoninus 3; 9; 10. 
S. Antonius Pat. 4; 9; 10. 
B. Joan. BerclunanB 16. 
Bonifacius PP. VIII. 6. 
S. Camill. de Lellis 14. 
S. Carol. Borrom. 4; 14; 15. 
(Cathedra s. Petri 13.) 
(Cisterciensium lib. U3unm 7.) 
(Consolatrix afflictorum B V. M. 15.) 
S. Cunegundis 3. 
(Dominica I. Advent. 6.) 
S. Dominicus 3; 9; 10. 
(Eclypsis Solaris an. 1890... 16.) 
(Eclypsis lunaris an. 1895... 16.) 
S. Elisabeth, Reg. Portug., 3 ; 10. 
S. Fidelifl a Sigmar. 4. 
S. Francisc. Caracciol. 15. 
' S. Francisc. de Hieronym. 4; 14; 15 
S. Francisc. Sales. 7; 14. 
S. Gertrud. 4; 10. 
S. Gregorius VII. 9; 10. 
Guibert. Antipap. 6. 
S. Hilarius 3. 
Inuocentius ill. IX. 
SS. Japonenses MH. 5; 15. 



S. Joanna Vales. 9. 

S. Joannes Bapt 12. 

B. Joannes de Britto 5; 13. 

S. Joannes de Deo 4; 9; 10. 

S. Joannes Giialbert. 4; 9; 10. 

S. Joannes Nepomuc. 11. 

B. Joannes Sarkander 5. 

B Josaphat Conceyit. 5; 15. 

S. Joseph. Calasant. 15. 

S. Jolianus 3. 

Julius PP. II. 5. 

Leo PP. IX. 11. 

Leo PP. X. 5. 

S. Leopoldus 3. 

S. Mar. Magd. de Paz. 5; 14; 15. 

S. Martinus 13. 

S. Matthaeus Ap. 7. 

S. Nicolaus Ep. 17. 

Nicolaus PP. II. 8. 

S. Paschalis Baylon 15. 

S. Paulus Ap. 13. 

Paulus PP. II. 6. 

B. Petrus Canis. 4; 7; 14* ^ 

S. Philipp. Ner. 5; 15. 

S. Baymund. Konnat. 4. 

(Sanguinis pretios. D. N. J. Ch. fest) 8. 

S. Thorn, de Aquin. 3: 9; 10. 

^Visitatio B. M. V. 8.) 



19 



GM0NE8 E GORPORE JURIS CAMGl CITATL 



Pagina 



C, In nomine Domini Dist, :S3 8. 

C, In nomini Patris i. Dist, 73 8. 

C. Infer diUctos 6' x. de fide instrum, ... 8. 

C* Cum venerabilis 7* x. de relig. dom* 8. 

C, Cum dUecti 6* X de dolo et confum. 12. 

C. Veniene ad Sedem Apoet, IS. X. de accus. . 12. 

C, Cum praecelsa i. et 

C < €hrave nimie 2. de reliq. et yen. SS. Extray. Com. . 6. 

C. Ambiliosae tin. de reb eccL non alienand. eod. . 6. 



20 



OBDO BEBUM 

QXJM IN CENTURIA EXHIBENTUR. 



Pagina 

De oyclo Solan et literis Dominicalibus . . 8. 

£ Breyiario Romano 3. 

Ante Kalendarii Reformationem 3. 

Post Kalendarii Reformatloneni 4. 

£x Historia ecclesiastioa 5. 

£ Corpore juris canonic! 6. 

De Prima Dominica Adventus 6. 

De jejunio TV. Temporum mensis Sept. . . 7. 

De indictione 8. 

De cyclo Lunari. De numero anreo 9. 

£ Breyiario Romano 9. 

£x Historia ecclesiastica 9. 

De Termino Paschali Kalendarii antiqui . . . . 10. . 

£ Breyiario Romano 10. 

£x Historia ecclesiastica 11. 

De cognitione Tabulamm Paschalimn 12. 

De usu £pactaram Kalend. Gregor. . . . . . 13. 

De Termino Pascliali Kalendarii noyi 14. 

De Martyrologio Romano 17. 



DE 

RATIONIBUS FESTORll lOBILIll 



UTRIUSQUE ECCLESIAE 
COMMENTARIUS 

USUI CLEMCOBUM ACCOmODATUS. 

ACCEDUNT BBEYES QUAEDAM ANIMADYEBSIONES IN 
NOYAM KALEITDABII BATIONEM A CL. MAEBLEB 
PBOPOSITAM. 

AUGTORE 

PBOFESSOBE P. 0. SS. CANONUM IN C. B. UNIYEBSITATE , BEGENTE 
CONVICT. THEOLOG. AD S. NICOLAI OBNIPONTE. 

SUPERIORUM PERMISSU. 



)CCCLX^ 



YIEO-E MDCCCLXYIII. 

SUMPTIBUS MAYER & SOC. 

TAUBINI, & MECHLINIAE, 

APUD H. MABIETTI. ^ APUD H. DESSAIN. 

OBNIPONTE, EX TYPOGBAPH. PBI4CUNI BATJC«. 



REVERENDISSIMO 
ILLUSTRISSIMO AC DOCTISSIMO 
DOMINO DOMINO 

PAPPmeYIDEJlLYESFAlVi 

EPiscopoiiueHo.TAiuu>iiiEinn 

GRAECI EITU8 CATHOLICORUM, 

AD SOLIUM PONTIFICIS mtMI \DSTATORI, 

EBUDITAE ACADEMIAE BOMANij; 
OE REIilC»IO?Vl!: CATHOIilCA 
MEIIBliO^ 

S. CAE8AREAE ET APOSTOLICAE MAJESTATIS CONSILIABIO, 
INSIGNIS ORDINIS FjUNCISCI JOSEPHI I. EQtJITl, 

QUOVIS MZIBITI DIGjBniTATISQUE SPIiENDOBE 
OBNATISSIMO, 
DOMINO DOMIKO 
CliEMSNTISSIHO, 



CIJ JITS . . 

AtJBPICnS, PAVOBIBTW, SC^WTIB 
CLBBICI UTEIUSQUE EITUS 
OBXEKTjILIS ATQXJE OCCIDENT ALIS 

risr abctxtm: mtjtuab bbneyolbntiab irayuM 

AD f BOHOVENDAS SOLIDIOBES DISCIPLIHTAS 
TBAHANTUB, 
UT 

SOCIATIS LASOBIBUS ST STUDHS 
UEIUS OMNIUM MATBIS ALTBICISQUE 
iSCCLESIAE CATHOLICAE 
DECUS ET GLOBIAM STBENUE 
AUQEANT , BXOBNENT, mLUSTBBNT, 



HANO 

QUALEMCUNQUE OFELLAM 
FBO UTBIUSQUE CLEBI USU ET COMMODO 
BONABTJMQUE ABTIUM FBOVECTU 
SUSCEPTAM ET ELUOUBBATAM 
IK SACBUM FOEDEBIS, 
DEVOTI ANim, OFFICIOSAE VENEBATIONIS 
ET CULTUS PEBPETXn SYMBOLUM 
D. D. D. 

CLEBICOBUM ECCLESIAE OCdDEKTALIS 
80BTE XNEIlCnS 
K. NILLES, B. 

ELLXJSTBissiia EJUS jsommB 

CULTOB DEVnrCTISSlHTJS. 

IV. NON. FEBR. = DOM. IV. TOST EPIPH. 
XU.K&L.FEBB.. = TPISi JION. 

A. B. S. MDCCCLXTin. 



S1NCTIS8IMUS D0HINU8 N08TER 

PIUS PAPA IL 

D£ BITIBXJS ECCLESIAE OBISITT ALIS. 



I. 

.yOmnino sartas tectas habe^iims peadiares vestras 
COfthclicas lAturgias, quas plurinU sane fctcimus , Ucet 
Ulae nonHuUis in rebus, a Liturgia Ectlesiarum Latina-' 
rum diversae sivd, Enimvero Liturgiae ipsae vestrae 
in pretia pariter habitae fuerurd a Praedecessartbus No^ 
stris, idpote quae et commehdantur venerabUi antiquUate 
suae origtnis et conscriptae sunt Unguis, quas Apostcli 
aut Patres adhibu^erunt, et rUus continent splendido quO'- 
dam oc magnifico apparatu cdebrandos, quibus fiddium 
erga dimna mysteria pietas etreverentiafovecstur^'. (ExLite- 
ris Apostol. In suprema a,d Orieatales d, d. 6. Januar. 1848.) 

II. 

„Charitatis spiriiu perinde ac Nos exdtati Praedc'- 
cessores Nastri sacros ritus \ quos Orientdlis adhiberet 
Ecclesia quosque orthodoxae fidei minime adversari com- 
perissent, nan modo non imprabandos, sed vera etiam 
obsermndos ac rdinendos censu^erunt , utp&te ipsa anti- 
quitaiis origine commendaios et a Sanctis Patribtis non 
mediocri ex parte profectos; quin imo orientates ritus de- 
serere, nisi impetrata Summi Prntifids venia, providen- 
tissimis Constitution&ms edixerunt fas esse nmini. 
ffoverant siquidm inimacidc^km Chrigti s^ansam miro^ 



quadam 'Oarietate distingui, quae non offidat unUati; 
Ecdesiam scUicet nuUis regiontm terminis definitam om- 
nes complecti poptdos^ natimes, gentes, quae fidei unitate 
et cansensione coalescant, diver sas licet moribus. Unguis 
ac ritibus, quos tamen omnium mater et magistra Bomana 
prcbarit Ecclesia'^. . (Exr ;-|Ml<icut: Consistor. d. 19. De- 
cerab. 1853.) 

,,Fidei unitas cum legitimorum rituum varietate op- 
time consistU^ ex quilyus imo major in Ecdesiam ipsam 
splendor ^ 7naje$tas mirifice redtmdat. Bine ipsi deces- 
^ores Nostri^ quqties opportunum esse exisiimaruntf lucu- 
lefUissimis .verbis dare aperteque declararwnt, se nolle 
proprios Orientaliutn JEcclesiar^m ritus^ uipote venerahUi 
sme originis antiquita/te et Sanctorum Vatmrn, ductori- 
tote commendatos, destruere vel immutdre, sed jinice vdle, 
ne quid^in ritus. ipsos forsUan induceretur^ qUiQd fidei 
calffiolicae, adver setups vjd periculum generei anim^um, 
vd eccl^siasticae derogd honestati. Quodsi Orientales ritus 
alicMjm arbUraria dliquando immutati fuerint, id nun- 
qu9m Ap^otiqae huic tribuendum'S (ExConsti- 

tatione Apost. Bomani Pontifices d. d. 6. Januar. 1862). 



DE 

RATIOKIBUS FESTORUM MOBILHIM 

UTKiUSQITE ECCLESIAE 

OCCIDENTAIIS ATQUE OBIENTAIIS. 

PRAEMONITUM. 
Non minas vigioti duas dioeoeses ecclesiasticas cousti- 
tiiunt, qui in variis provinciis imperii Austriaci cum Latinis 
permixti ritum orientalem sequuntur Eadem cum aliis 
Kalendaria civilia habent, ad regulas utriusque styli ex- 
acta. Kalendariis commuiiiter praefixa est diay^acprj 
distichu festorum ac religiosorum dierum tempora utriusque 
Ecclesiae continens: priori tabellae columna (Z/tt^morwm sc.) 
descripta ex Explicatione cdlendarii Gregor, Chnstoph. 
Clavii c. 22., altera ejus parte autem confecta juxta cano- 
nes antiquorum dQoXoyUav Ecclesiae orientalis Jam 
vero quum in tradendo computo ecclesiastico •) usu didi- 
cerimus, pluribus clericis adeo mancam esse antiquitatum 
ecclesiasticarum caeterarumque literarum auxiliarium cogni- 
tionem, ut rationes praefixi diagrammatis vix assequantur, 
in id consilii devenimus , ut brevem hunc commentarium 
de rationibtis festonuu utriusque ecelesiae ipsorum 
usibus accomodaremus. Ejus ut fructum aliquem in ante- 
cessum experiantur lectores, mox ipsam tdbdlam festorum 
mdbilium trium annorum sequentium exhibemus. Haec itar- 
que sunt 

M Cfr. De Computo ecclesiastico, p. 163. 

^) In YUlgarfbas Kalendariis mixti styli ipsa antiquorum horo^ 
logiorum religiosa tempora exhiberi , unius Kalendarii exemplo propo- 
sito satis probatur. Haec v. g. festa habet ' ,^1/ Morlacco, Lunario 
Dalnmii^ CaftoHco e Greco , edit. Zara . typ. Demarohi-Rougier : 
Triodio ; Camovale 1 giorno ; ultimo giorno di earn. ; Dom^ 
de* Latticini ; Pasqua ; Ascensione ; Pentecost e ; Dom, tufti 1 
Sunti ; Digiuno ai SS, aposf. Pietro e Paolo, etc*^^ 

3) Cfr. Ve Comp. ecc , p. 107. 

1 



FESTA MOfflLIA 

Eoclesiae Qccidontalis. 



AMIS . 


1868 


1869 


*1 
1870 


Numerns a.iir6iis 


Vll 


VIII 


IX 


Cvclus Solis 


I 


II 


III 


Epacta N. St. 




XVII 


uvni 


Litera DomiDicalis 


ED 


Tc]# 


B 


Litera Martyxologii 


f 


8 


M 


Indictio Romana 


XI 


Xllf 


XIII 


Scptnagesiina 


9 Feb. 


24^Jan. 


13 Feb. 


Dies cinerum 


26 — 


10 Feb. 


2 Mart 


Dom. 1. Qnadrages. 


IMart. 


14 — 


6 — 


PASCHA 


12 Ap. 


28Mar. 


17 Ap. 


Ascensio I)» N. J. Ch. 


21Maj. 


6Maj. 


22Maj. 


Pentecostes 


31 — 


16 — 


5 Jun. 


Corpus Chris ti 


llJun. 


27 - 


16 — 


Fest. SS. Cordis J6sa 


19 — 


4 Jnn. 


24 — 


Dominicae post Pent. 


26 


27 


24 


Dominica I. Advent. 


29Nov. 


28Nov. 


27Nov. 
4 



PESTA MOBILiA 

Ecclesiae Orientalis, 





ANNIS 


1868 


1S69 


1870 


*ff nagaiiiopij twp tov XqiOtov 
yEvv&v 


Dnica.. 


Fer. 111. 


Fer.lV. 


TQiwdiov 


21 Jan. 


9 Feb. 


1 Feb. 




Tofi^ aadtrov 


28 — 


16 


8 -r- 


» 


TT^g anoKQm 


4 Feb. 


23 


15 — 




%fj^ TVQoq>ayov 


11 — 


2 Mart. 


22 — 


>i 


tfl^ Spd'odo^iag 


18 — 


9 _ 


IMart 




cuavQonQogytvvffjEwg 


*J JTXOiX C 


16 




« 


zwv fia'itop 


24 — 


13 Ap. 


6 Apr. 


99 


Tov ILA2XA 


31 - 


20 — 


12 — 


^AvaXrixpig 


9 Maj. 


29 M4. 


21 Maj. 


Kvficotf)tf}S ay lag neptexoarfis 


19 — 


8 Jun. 


31 — 


„ twp ayUav Ttavctov 


26 — 


16 — 


7 Jan. 


^Hxwv ayUov aTtoazdhav vr/nsla 


27 — 


16 — 


8 — 


KvQiaxij 


npd tijg vipdxrscog 


8 Sept. 


7 Sept. 


13 Sept. 


99 


(jLBta rfp/ vxpwaiv 


15 — 


21 — 


29 — 


, _ 


17 


,28 





4 



NOTITU PRAEUMINARIA 
EXHIBEN8 yOCIS KALUNDARII ETTMOLOGIAM, 
HOirONYMIAM, STNONTMIAM. 



Notatioaes vocis Kcdendarii etymoiogi tres conficiaDt, 
primam atque alteram rejiciendas, tertiam probandam. 

Sunt igitur, qui — litera vocali a matata in o — 
Kalendario Colendarium ^abstitaeiites, appellationis originem 
a coltu festorum, vocabuli notationem vero a cdlendo dedu- 
cant, quia, inquiunt, primus cujusque meosis dies Janoni 
sacer erat, ut decent Ovidius (Fast. I, 55) et Macrohius 
iSat. I, 15) ubi plura hac de re. 

Alii Kalendarium etymon hiibere yolunt a xaXop, quod 
est bomm omen per totum mensem habendum; tunc enim 
sibi mutuo encaenia tr^nsmittebant Romani, quasi honi 
fati augurio, uti habetur can. Non observetis 16. C.XXVI, 
Q. V|I. Quod munus festivum ab ipso die religioso, quo da- 
batur, Icalendariam strenam appellabant teste s. Hiero- 
nymo lib. IIL ad* c. 6. Epist. ad Ephesios ')i relato 
in can. Lega/nt 6. Dist. 37, eadem ferme ratione, qua 
hodieque in pluribus provinciis Germaniae strenam, quae 
ineunte anno accipitur, Kalende vocant, uti videre est 
apud Marcinowski^ qui ea de re accurate et copiose dis- 
putat in opere: Die Jcleine Kalende *). 

Ast vero propius accedit, quod alii docent, Kalenda- 
rium nimirum a Kalendis dici, Kalenda^ autem a verba 
xaXeip, a quo calo, as factum est. 



•) Miffne Patrol* Latin, torn. XXVI. p. 540. 
2) Berlin. Hyfbuchdruckerei, iS€4. 



Kalendarium. 



5 



Jam vero v^rhnm . calo , qaod pQmm putiimque ex 
graeao est habet significatioiies vocandij mmi'^ 

nandi et invocandi, totidemqnl notioolbiiA & piieds IlatH 
nis usurpatnm est. Utebantur enim voce caland% quoin 
vocaibant populum ad comitia^ ut dies Nonaruni cuj usque 
mensis mdicerent. Primis reipublicae temporibus. scilicet^ 
antequara Fasti vulgarentur,solebat Poutifex populum ccdare, 
h. e. convocare in Capitolium, ibique peracto sacrifioio 
pronuntiare inter alia, quot numero dies a primo ad Nonas 
superessent, quinquene an septem ? ' Et quintanas quidem 
jnxta M(icrohium {Sat. I, 15) quinquies pronuntiato verbo 
calOj septimanas autem repetito septies praedicabat, et 
ideo plurali numero Kdtendae a pluribus vocationibus ap-' 
pellatae sunt; juxta Varronem (Ling. lot. v, 4) vero hac 
altera formula m ccdandis diebus utebatur Pontifex: Quin- 
que dies te calo Juno novella; Septem dies te calo Juno 
novella, id est: hoc mense per quinqne vel septem dies 
invoco te Juno novella. Quia enim primi cuj usque mensis 
dies Junoni sacri erant, juxta illud Ovidii Fast. I, 56. 

Vindicat Ausonias Saturnia Juno Kalendas. 

ideo in iis diebus prouuutiandis Junonem invoeabat Anti- 
stes, atque itidem verbum calo adhibebat. Varr. I. c. 
Hinc factum, ut primo diei mensis Kalendarum appellatio 
tributa sit. 

Conscriptis postea Fastis et Kalendario constitute, 
cessatum est a populi cdlatione, mansit tamen Kalendarii 
vocabulum. 

M Et hoc quidem in causa est, cur Qtiam per K graecam lite- 
ram KalOy Kalendae, Kalendarium y scripta reperiantur. Sed quum 
pro ea Latini passim G substituerint in aliis verbis, non est cur Co- 
lare^ Calendae, Calendarium scribere non liceat. 

2) Ad hune paganorum ritum atque ad yetitas Kalendarum ob- 
servationes referuntur cc. Now licet 13; Si qnis calewfa^' if; Nq^ 



6 



Ealendarinm. 



KalenddMrium generatim sumitur pro libro, in quo 
anni, mensinm, hebdomadum, dieram ac l^nArium muta- 
tionnm ratio perscribitur, atque omnium illorum, quae diebas 
ac mensibus adjuncta sunt, ordinatio exhibetur. Hinc 
Kalendarii vocabulum nominibus O(iovi(ioig accenseri 
debet 0* 

KcHendarium ecclesidsticum in specie dicitur liber, 
qui festorum ac feligiosorum dierum tempera continet. 
Quo vero caeteris oftfbibus usibus ecclesiasticis inservire 
possit, praeter nomina Sanctorum ac recurrentes per annum 
celebritates observari in eo oportet Numerum aureum sive 
ejusdem loco Epactas , lAteras Dominkdles atque ex 
his ortum Cyclum solarem, Jndictionem caeteraque omnia, 



Sic, at nnnin ex yariis illis libris memoremus , quibus eadem 
Kalendarii appellatio est, Kalendarium librum foenebria pecimiae ere- 
ditae seu codicem, in quern nomina debitorum .referUntur , in utroque 
Jure significat: |. Ejus^ qui /f* de Rebus creditis. (Xf/, 1*); 
h Uni ex haeredihus 5S, ff* de Peculio (XV, i.}; C* Dudum 
14. de Praebendis in (i/I; 40 et aliis locis. Divifem ilium 
putasy ait Seneca (Epist* 80.)y qui in omnibus provinciis arat, 
quia magnus illi Calendarii liber volvitur* Hoc autem nomen ex 
eo descendit, quod in Kalendas yeteres foenerari solerent, ideoque Ka- 
lendarum nomine ejusinodi libroru^ paginis praeposito, quae deinde 
nomina fecissent, adsci^ibere solebant. Hinc locutiones : calendarium 
exercerey Kalendarii actiOf Kalendario desfinaiae pecuniae^ ex 
Kalendario nomina^ servus Kalendario praeppsitus et aliae hu- 
jusmodi, quae passim in jure occurrunt ; eas tamen nec yacat nee ad 
praesentis commentarii institutom opus est hoc loco distinctius ex- 
plicate. 

2) In graecis typicis id. ^ifiihov tijg csXjjpijg nota^ur, quod 
Epactae Latinorum respondei !Est autem ^sfiihov i^ifitjkoy, 
fjb^^lov) idem quod vno^efjta seu vn6^tj/ia aut und^eGig ejusdemque 
originis a il^rjfi, id est, fundamentum, id quod alicui rei dupponitur 
seu subjicitur basis loco. Quam recte Vero yox ^e/xiXiQp Epactae tribu- 
atur, ex iis patet, quae de methodo inyestigandae (quotae) diei mensis 
lunaris {noGxaict Ttjg fffX^yrjg') ex Epacta late explicantur in Computo 
fi^cUsiast. Cap. V. pp. 76. seij^. 



Fasti. Matricalae. Kalandologiam. 7 

quae ad temporam cognitionem spectant, pront plnribos 
declaratum est in Computo Ecdesiastico CC. II seqq. 

Ejusdem iit Kalendarium significationis est nomen 
F(i8ti. Fastorum libti appdlantur, inqpitFestus, in qui- 
bm totim anni fit deseriptio ; et Verrius : Fasti stmt Ubri, 
qutbus dierwrn totius anni continetur computatio. Hinc 
Fastos opus snum Ovidim inscripsit, in quo singulorum 
totins anni dieram festos dies et sacra enumerat describit- 
qne, originem et cansas exponit. 

Dicti sunt a diebus fastis y quibus lege agi in foro 
licebat; eornm enim praecipne ratio singulis annis diligen-^ 
ter describebatur et suis deinde temporibus, tabnlis propo- 
sitis, popolo edicebatur. Saepe etiam Fasti ea ratione 
usurpabantnr, qua Magistrattmm nomina continebant sic- 
que aceepti erant catcdogi, laterctdh wymendaturae Ma- 
gistratuum vel civilium Vel miUtarium, quibus posterioribus 
temporibus appellatio Matrictdae , JMn, Diptychorum 
facta est. 

A latiori hac significatione Fastormfi et Matricutor 
rum nomina translata a Ghristianis sunt ad recurrentes 
sacras per annum celebritates notandas atque ad Sancto- 
rum nomina singulis mensibus^ recolendorum indicanda. 
Qui quidem Sanctorum et celebritatum catalogi, sumpto e 
re nomine, Kalenda/ria appellati sunt, quod descriptis co- 
lumnatim Kalendarum , Nonarum atque Iduum iiotis cum 
aliis quibusdam signis chronographicis totius anni festa in 
lis adnotarentur 

Orientales tamen, quamquam graecae originis nomen 
est, seriem banc dieruin festorum Kcdendarium sen 
KcclapdoXoyioP non dixere, quod apud eos profana vox 
esset nec eam Latinorum more ad sacra traduxissent, 



*) Goneule Jos, Sim* Assemann* Kalendati0 Eccl^siae IThf- 
Pfr90e* Horn* i7Sd* toffi* I* p, 86^ 



8 Meuologiuin. Horologiara. Hemerologittin. 

qpemadmodum declarat cg,non HI. Nioephori CPolitani, 
quern e coUectione Conciliorum Hardouini ') desumptum 
exhibet Migne Patrol. Graec. torn. C. p. 852 : Apoca- 
lyp$in Pauli et ea, quae dicuntur Brontologia et Sdeno- 
dromia aut Kalandologia, suscipere non oportet: §ipif(ku 
ya^'noifTa: prof ana enim sunt 

Posterea aetate autem faisse, qui Kalendariotn eccle- 
siasticum KaXrivdoQiov appellarent, Gaveus ostendit addacto 
codice Biblioth. Vindebon. Hist. Eccles. 97, n. 13. 

Quod Latiiii KcHmdarium appellant, ex multoram 
sententia Morcdli MrjPoXoyioy to^acfzixdp dicit, tam- 
etsi Mmologii appellatio strictius sumpta iis libris maxime 
tribuitur, qui saactorum caejitum vitas, mensiura ordine ser- 
vato, summatim complectnntur, vel qui saltern eornm com ^ 
memorationera faciunt, si vitae non exhibeantur; unde 
Martyrologio Latinorum feripe respondet. 

Catalogus religiosorum dienim seriem exhibens saepe 
etiatn WQoloyiop vocatar, quamvis commtiniter horoiogii 
nomine codex veciiat, qui horas diurnas complectitur. La- 
terculum dierum festorum Horologii, quod Venetiis editum 
est ^.nno Gbnsti 1535, exhibet Petavius Bisserta^. de 
aeris Graecorum c. 12. apud Migne Patrol* Grasc. torn. 
XIX. pp. 1442, sm- 

Kalendaria . civilia Graecis appellantur ^HfisQoX&yia et 
^HfisQoXoysta ab ^/AeQoXoysiyj dies supputare. Typis Pari- 
siensibus inde ab anno 1861 prodiit ^Ed-pixdp "^HfjiBQoXoyiop 
conscriptum a Jkfan». P. Bretos, non tamen optimum. 



») Tom. IV. p. '1052. 

*) S. Nicephorus CP, Patriarclia, in locum Tarasii an. 806, 12 
April, die, Paschatis creatns,. et an. 815 ob propugnatom sacra- 
rum imaginum cultum sede pulsus atque inde Ofxokoyqt^g sire eon- 
fessor Graecis dictus, decessit an. 828. Cfr. Acta Sanctorum Bol~ 
land. MartH torn. ilL die iS. 

'J Kalendan Cf . figm. 1788. torn. I. ^. 2. 8, 



Menaea. Synaxaria. d 

Kcdendaria et Fa$ti Ecclesiae Latinae huge diffe- 
runt a Mrjvaioig, 2vpcc^»QtoiS et Tvmxoig Graecorum, 

Graeci Menaei nomine intelligunt brevein aliqaam 
Sanctorum sea Christi ac Deiparae festorum, ut vocant, 
immobUiumi toto anno qaotidie recnrrentiam rionlenolatu- 
ram, qualis non in nostris spectatar Kalendariis, uti recte 
contra Papebroch. observat Asseman. sed qualis in 
ofBcio proprio Sanctoram juxta Tituna Bbmantim conspiici- 
tnr. Non enim nomina tantum Sanctoram uniuscujusque 
diei, ut fit in nostris Kalendariis, recensentur, sed etialn 
praeter cantus lectionesque explicatior quaedam habetur 
unius pluriurave per dies singulos recotendorum notitia 
quoad vitae et passiodis modiim, tenjpus et locum sive 
recurrentis JDominicae sokmnitatis Historiam, qualem con- 
tinent et quae etiam vocantur et passim laadantur iSj^na- 
xaria, iis similia Martyrologiis , ^quae apud Latinos exorsi 
sunt scribere fieda et Floras quaeque deinde absolverunt 
Rabanus, Usuardus, Ado, Notkerus strictioria laxiorisve 
formt^m observantes; 

Menam immensum opus oQnstituunt, in 12 menses, 
totid^m fiipXia sive voluraina divisum, quoyis mense suum 
sibi MrivaXov vindicante; qiiare ^ikd^m , l^ensmlia vocan- 
tur in patalogis librornm graecorum apud Zaccaria 
liothec. BUuai. m. L C. V. 

Synaxaria, sunt vitae Sanctoruni et Martyrum m 
compendium redactae et succincta expojsitio >solemnitatis, 
de qua agitur, ex jVienaeis prolixioribus Graecorum libris 
ecclesiasticis in angustiores terminos , contracta. Dicuntui* 
autem JSvpa'^oQta a avmyo), quasi dice^es ccUectiones et 
contractiojies. 



Kalendar. Eccles. Universae torn. I. p. 84^ 
*) an. 1776 ^Vfi. I, p. 88, 



10 Syuaxaria. Typicum. 

In hoc diversa sunt Synaxaria a Menaeis, qaod, 
omissis caeteris partibas oflficii ad Sanctos spectantis, so- 
las eoram synaxes sive festivitates indicent cam brevi 
uniascojasqae elogio 

In coatexendis Synaxariis principem locum habuit 
Nicephortis CMistus 'SjoMopul,,, qui synaxaria composuit 
in praecipnas Triodii festivitates, quae illarum cansas red- 
dant:nnde ori^inem habaerint et qoamnam ob causam hoc 
tempore ita se habeant et a divinis Patribus sic dispo- 
sitae sint^ ati pluribus declarat Leo AUatius de libris 
ecclesiasticis Grraecorum C. 15 Ordiuntur a Domir- 
nica Publicani et P^mae^^ finiunt in solemnitatem omnium 
Sanctorum, at ex ipsius^ operis titolo liquet 

Menaeis, Triodio et Pentecostario partim inserta sunt 
haec Synaxaria. 

Quae Triodio inseruit Nicephorus varias in se haere- 
ses continere et digna. animadversione ecclesiastica esse 
ostendit .L. Jilo^^tes propria dissertatione Quin et Gen^ 
fMdim, a L. AUatio citatus, tamquam ambitioso studio et 
impetu perniciosi schismatis composita damnat nec in 
Ecclesia CP. legi solere adfirmat. 

Tvmx6p. Gr^em dicitur ordo recitandi divini Officii. 
Liber est hand parvae molis, in quo a primo die anni, 
singulis diebus, quid inter Missarum solemnia, quid ad 
vesperas, quid ad boras, quid ad matutinum, quid denique 
ad reliqua divina officia, sive dies illi feriales sunt, sive fesd, 
recitandaoH quid psallendum, aut legendum sit, qnibus 
diebus jejunandum, quibus et quomodo solvendum jejuninm, 
verbis clarissimis et facillima metbodo praescribitur variisque 



*) Oonsule Acta Sanctorum BoUand* torn. I. Jan. p. IB. 
2) Apud Eabric* Bibiioth, graec. Edit. Hamb* tern. V* Ap- 
pend* pp. 68. seqq. 

^) tixav^ Triodfii apud fabric- I* e. pp. 82. seq<j. 



Typicam. Triodium. 11 

est distinctas pro materiae varietate capitibas, ut propo- 
sito exemplo ex L» Allatio ostendit Zdccaria Biblioth. 
ritual, lib. I. C. IV. art. I. 

Nomen habet a tinos, quasi forma sit, ordinaiio, 
pra^scriptio , norma, regula; hinc et libro nomen tvnos 
factum. Ab aliis dictus Mt dicka^igyBb eAus di(ninwaigs 
Latinis est ordo rei divinoe sen divini Officii dicendi et 
Sacrum facimdi. 

Varia pro varietate Ecclesiarum Typica faisse docet 
Leo Allatius ex compilatore ejuscemodi libri. Quae in 
singularem monasteriorum usum condita sunt ktijcoqixA pro- 
prio nomine appellantur. ' Saepe quoque naxrtita inscribun- 
tur a Ta^s$: ordihe, sicut apud' Latinos ab prdine Ordina* 
rium fit. 

Sunt etiam quae strictiori sensu apud Graecos tvmicA 
vocentur, nempe. versuum quorundam ex Psalmis hinc inde 
congestorum et ad solemnitatisj quae agitur, arcana expo- 
nenda aptiorum eclogae, ut post Leonem AUatium ^) 
notat Zaccaria I. c. Secundum Jacob Ooar. *) TvniicA 
audiunt vd ut xcetSi rote vimovg juxtu norm^am et rubric 
cos cantari vet potius quia in Officio %&v Tvmx&y legi 
coYisueoerunt, qua de re ipse Auctor adeundus. 

Typicon duos maxime complectitur Ecclesiae libros 
TQiwdiov et n^vrrpioatAQiov. Triodium est liber, in quo 
Officium a Dominica Septuagesimam antecedente usque 
ad ScMatum Sanctum continetur: xQiwdiov, h. e., triiAm 
odarum liber dictus, quod quum canones et tymni, qui in 



■) Edit Rom. cit. torn! I. p. 79. 
X. c. p. 8. 

Euchologium Chraeconm edit. Yenet. an. 1730 p. 107. 
^) Fallitar doctissimus Zaccaria, dnm Biblioth. rit. lib* 1. e. 
IV. arU /. »♦ .9. Trio4it^m »it initium d^icere a Ponunica Septv(i^ 



12 Pentecostariara, Octoijchos. 

reliquis divinis officiis usurpanttir , navem habeant odas, 
hie liber tribus tantam constet, imo neque semper tres ha- 
bet. De emendatiore Triodii editione legesis Jos. Simon. 
Asseman. Kalendar. Eccles. Univers. Tom. VI 

Pentecostarim est alter ecclefeiasticus liber Triodio stib- 
jjinctus, qao OSiciam ab ipso Paschatis die asque ad Oc- 
tavam Pentecost^s,^ nempe a,dI)ominicam (ut Grae^i vocant) 
omniim Sanctorum contiuetar. Malta etiam in hoc libro 
carpit et virga censoria not^t Allatius 1. c. 

Sunt et nonnnllis aliis libris ecclesiasticis Graecorum 
cum praedictis similitudiues, e quibus ununa alterumve per- 
censuisse haud abs re fuerit, quo cupida sacrarum disci- 
pling,rum juventus, cotnmentarii hujus nostri ope adjuta^ 
multo 'facilius ad studium librornm liturgicorum adda- 
catur 2). ; ^ 

Celebeirimus in bis libris est, qui Ortmffpg seu Ocfo- 
tonus praenotatur. Est aiitem liber, quo octo torn a Joanne 
Daroasceno compositi praecipue continentur. Quum Grae- 
oorum musica, ut Leonis AUatii verbis utar, proprios tonos 
(ipisi vocant rixovg sonos) qu^ttuor habeat: prhnum, secun- 
dum, t^rtium et quartum;^ quatuor item obliquosN nXayiov 
TOV TtQanov obliquum primi, obliquum secundi, obliquuni 
tertii, obliqmim quarti, canones omnes sive troparia et 
quaecuaque aliae canticnes jn hoc libro contentae ita dis- 
positae sunt, ut, quae primo tono concinuntur, omnia simul 
primum sibi locum occupent; quae secundo secundum, quae 
tertio tertium et sic de singulis, donee ad obliquum quarti 



') Edit. Roman, aim. 1755. p. 662. 

'0 Graecorum Officium et Missale jiixta iUorum consuetudinem in 
octo partes distributmn, in quo Psalteriumi Horologium , Parade^ 
iice, Triodhtm, Pentecostariutn, Octoechusy liturgiae cum Episto- 
lis et EyangeUis et alia quaedam continentur, praeter alias vices., octo 
Toluminibus compreheiiBum prodiit Bomae ex praelis Propagan4» 
pa an. 1731, 



Hihnologium. Troparia. 13 

pervcriiatur^ qui inter tonos nltimus ultimum quOque slbi 
locum vindicat et cantiones eo modalataeac commensuratae 
ultimo quoque loco reponantur. Continet autem troparia 
et canones, qui a primis Vesperls Domnicae ad fioem us- 
que Missae canuntur. Et octo Dominicis pro tonorum 
numelx) jSnitur. SinguK tofei tres habent canones {)ri'mum5 
&vagi;aaifiOVy qui in Resurrectionis Dominicae, 'secundum 
OTavQoavaaTiiaifjiov, qui in Crucis et Resurrectionis, ter- 
tiura in Mariae Virginis lauiSibus celebrandis versatur. Et 
haec in octogchis antiquis habebantur. In recentioribus 
modo additur pro singulis tonis canon, qm in fisaoinncrlov 
vel fxeaowwtixo^ mediae scilicet noctis officio cani soevit, 
et quod de Trinitate pertractat Triadicus dicitur. Haec 
post L. Alldtitm h c. Goar, in Euchologio sive Rituctli 
Graecorum edit. Venel. 1730. p. 351. n. 6. lis addere 
liceat, quae eodem loco habet n. 12. Libros notis 
musicis etaratos inter cantandum rarissime (ionspiciunt vel 
etiam habeiU 'Graeci, communesque ideo, et verbis et canto, 
memoriae tenaciter infiguat Hymnds , ad quorum normam 
alips pari^ syllabarum humero Qonstantes catitando iilflectunt: 
(juorum* ideo primordia Canticis aliis inscribunt, ut ad 
eorum regulam se^uentes indicent eSse decantandos. Hi 
vocantur ^jjStQfidi sive Tracius , ut qui sequentes moduloa 
ad suam musicam injlexionem trahant, eoisque secundu.m 
octo tonorum varietatem collectos liber Ecclesiae ^EtQfxo-^ 
16yu)v dictus continet: vel dicitur ei^fioSj i. e; series, quod 
reliquQrnm, quae canuntur, consequentia et series ab eo 
ducatur, quae, quia ad ejus modum et cantum vertuntur 
(pti TQinsrat nQdg amop sive nqdg dvTQv tqotwv iart) 
vocantur TQon&Qia, 

Adjungamus librum, qui na^xXtfuix^ inscribitur. Ifr 
fere nihil aliud est, quam Damasceni Octo3cho9 a Graecis 
subsequentibus temporibus admodum auctus , unde et 
'OxTOjTjxog ped vocatur. naQaxXrjrixds appellatur hie liber 



14 



^aracietiee. Psalterinm* 



partim quod, ezplicante L. Allatio, sitconsoZo^oms, qaum 
omnia, quae in eo sant» maxime spectare videantar, nt pec- 
catorem consolentor, partim qaod sit invocatorias, quam 
totus sit in Deo Sanctisque exorandis divinoqae sibi auxi- 
lio variis sapplicationibas impetrando.. 

Memorandum tandem VaXtif^ioy, Psalterium, quo 
teste Leone Allatio nullus alius liber sive in Missis sive 
in matutinis precibus sive in aliis divinis officiis frequentior 
est. Sunt autem meri psalmi Davidici, non^ alterato or- 
dine, sed uti in sacris Bibliis jacent, in certas tamen clas- 
ses, plures vel pauciores psalmos pro psalmorum longitu- 
dine continentes, distincti. Sectiones Graeci xad-lcficeva 
vocant, quasi diceres sessiones et viginti tantummodo nn- 
merant *). . 

Ka^hfioeta singula in tres partes subdividunt, quas 
consueta Doxologia Gloria P<xtri PiZio terminant, aliter 
ac £t in Eccleaia Latina^ quae dictam Doxologiam post 
omnes psalmos recitat. Divisiones Kathismatum tnaCBi^ 
dicant, stationes nempe, stantes enim recitant; vel quod 
lectionem finientes stent et quasi respirent, ut ait L. AI- 
latius 1. c. Katbisma SIX. communiter Cantica absolviint 
tum ex veteri tum ex novo foedere desumpta, quae Grae- 
cis ^dal vocantur. Eas ex L, Allatio I. c. percenset 
Zac6aria I. c. p. 81. 

Animadvertendnm autem psalmos, quod alii ad alios- 
atque alios usus in officiis ecclesiasticis adhibiti sint, aliud 
atque aliud veluti nomen induisse; de quibus omnibus legi 



L*, c. pag. 40. 

a) Kd&tirput L a Ps. 1-8 ; 11. 9—16; 111. 17—23; IV. 24-31; 
V. 32—36; VL 37—45; VU. 46-54; VllL 55—63; IX. 64-69; 
X. 70—76; XI. 77—83; Xll. 85— 90; Xm. 91— 100;X1V. 101-104; 
XV. 105—108; XVI. ip9— 117; XVll. 118; XVlfl. 119—131; XIX. 
182—142; XX. 148—150. 



Can. fSancta l^mana 3. ]>ist. 15« It 



potest L. J.{2a£jus {. c. pp. 41. seqq.y nbi tota haec ma- 
teria solide atqae eradite pertractatur. 

Paucis haec de Kalendariis ac libris Ecclesiae Orien- 
talis pro instituti nostri ratione attigiinus. Quodsi qnis in 
tirociniis adhag haerens juris liturgici plura ea de re videre 
capiat, is adeat, praeter aactores jam citatos, Rmnrn. D. 
Joseph. PapP'S^Udgyi, Episcopum Magno-Varadinem. Gr. 
R., inHangaria, viram inter Graecos acri ingenio, eximia, 
pietate, exquisita doctrina, niec his dotibas impari zelo 
pastorali longe clarissiinum, qui in Enchirid. Juris . Eccle- 
siae Orientalis CathoUcae O potiora hujus disciplinae ca- 
pita uberiori, graviori, accttratiori tractatione usibus Cleri- 
corum Graeco-Catholicoru.ta accomodavit Part, II. Sect. 
II. cap. I. 

Ecclesiam Occidentalem quod spectat, lectoribus in 
jure sacrO' vel leyiter tantum eruditis manifestum est, in 
toto passim Corpore juris canouici dispersos esse canapes 
ioQTccaTixois sive immediate, sive mediate^Pohtificios*), ad 
quorum normam Fasti . et libri ecclesiastici sint dispositi. 
Ne igitur in probanda re nota frustra a nobis opera tera- 
tQi', in praeliminari hac notitia duos canones indicasse 
satis babemus, quorum altero praescriptum est, quhiam 
libri sacrae scripturae sinjgulis anni partibus adsignandi 
sint; altero vero, in quasnam diei horas Ofiicium Divinum 
sit distribuendum. Prior est C, Sancta Romana 3. Dist. 
15. ( § Caetertm 82.), qui licet origine sua spurim sit, 
ratihabitione Pontificis tamen verae legis robur accepit. 
Ejus argumentum Leoninis comprehensum versibus, ex pris- 
cis glossatoribus depromptis, exhibet BUuale Cisterciense 
an. 1689, lib. IV. c. 6, quos, ui nM aniiquitatis penitus 



») M. Varadini apud Al. Tichy i862. 

2) Hujus distinctionis ratibnem explicatam Tide apud Mop Ar- 
chiy fur kathol. Kirchenreoht torn. Y. pp. 872-^878. 



16 C. Presbytia'. 1. de celebr. Mkdaram.' 

ignaretur (f3iB,e veins est legis praescriptio O'^ — bic 
sistendos eensemus. Iste ergo, est 

f^rdo Nbromm 

per atiiil ^ireuliiLai Im ecoleala J^el. leg^eni^oriuii. 

Disce per hoc scriptum, quid sit vd quafido legen^m. 

Adventus proprie vutt sermones isaiae. 

Post Natale sacrum recitat sacra lectio Paulum, 

Quinque libros Moysis tibi Septua Quadraque misit. 

Villt tibi scripta legi Jeremiad passio Chrisii. 

Actus ApostolicuS sequitur post Pascha legendus, 

HinC Apoccdypsim lege Canonicasque vicissim. 

Post Pentecosten Begum liber eodit in hostem. 

Inde per Augustum^ retinet Sapierdia scuAum, 

Per fotum mensem sapiens Salomm tenet ensem. 

Cant at September Job, Tobiam, Judith, Esther. 

Octobri mense Machabaea trophaea recense. 

Isti: Ezechiel, Daniel duraburd mensa Novembri^ 

Postea tu repetas bis sex in fine Prophetas. 

Preces canonicas atitem certis diei horis esse funden- 
das suprema, auctoritate legitur institutum (7. Presbyter I, X. 
de edebr.Mi§sar.(lU,A]) coll. can. 2. Dist. 91., ubi gL 
verp^ Septenarius sep.tem horis canonicis, quae divinis ad- 
dictae sunt laudibus, varia tribuit nostrae redemptionis 
mysteria, eadein ferme ratidne, qua statarum horarum iny- 
sticas rationes enarrat auctor Apostolic. Constitut. lib. 
VIII. cap. 34. Quibus, quum insigniter juvemur, ut di- 
vinum officium, nocturnum pariter et diurnum, quantum 
nobis dederit Deus, studiose cdd)remus pariter et dovote 



') Im/ifnf. de leftlamenfis ordinandi §• ^^)' 
") Migne Patrols Oraee. torn. I. 1135. 



qaemadmodiMB' Inaoeentias PP* III. io Concilio Qei^^aU 
Lateranensi an. 1215 districte praecipU in virtute obedi--^ 
entiae G. Dclentes 9 eod. ea hoc loco deberi non pos^ 
sunt. Igitar 

Haec sunt .sepbms propter qm6 p$dlX^imus horis: 
Matutina ligat Christum, qui crimina purgat; 
Prima replet sjn^tis; cat^^sam dent Tertia mortis; 
Sexta crud nect^; lotus Ejus Nona bipertit; 
Vespera deponit; tumido Completa reponit. 

Duobus hisce capitibus ex sapervacuo adjungere pla- 
cet C. Gloriosus un^ de relig. et 'Oenerat. SS- in VI. (III. 
25), quo plarium alioruin canoaum doctrinam Bonifacius 
PP. Vlll. ad festa 88. Apo3tolorum, Evangeli8ta^'um alio- 
rumqua Sanctoram transf^rt. Qabd enim inuuitur c. Ad 
hoc 7 Dist. ; 89, ut Eoclesia inilitans in terris codestium 
mUitiarum exemplar referre debeat, juxta quod alter ab 
altero differtj quodque ex s. Aagasttno docetar c. In domo 
Patris mei 11 De poeniteni^ Dist. 4, mansiones midta^ 
in dpmo Patris multas esse diffh-mtias ju^orum. fro va- 
ria, diversUate meritorum, id Poutifex dl, cap. ad festa 
Sanctorum acicpmodat. . Quae omnia quum in interpreta- 
tioni^ Decretalis Gl/orio^us \ti acaden^iis viva voce accura- 
tius expendere solemus cam multis aliis, quae exiis nexae 
sunt, quaestionibus ioQvaaf Mc^Q scitu utilioribus, Pontificiam 
constitntionem in parte addititia in forma extensa sistemns. 



^\ Otericoa Orieotaiis ritas quoque praecepti tiecessitate cogi di- 
Tinum oflioium persoWere, probatom Tide apud laudat Rmum. Paftp-" 
Szildgyi I. ^. (. 56. Gaetenua Orien^es neo ^lim Decretam Con- 
cilii Lat^raneasiii. ci/« praeteriit, qunm graeca ejus, capitis renio exlet, 
quae ^j1lsdi^m aetatU est atque ipium Coiu^liom. In ea Decretalis ita 
reddita legitur : ctptxtag imwttoyjss iv ^^vaiiEi J^naxoi^, tvtf 

GoUeet. CcboU. Tom. VI. p. 33* 

2 



tA ita tma mm semitiibHs prOpago qapque, stni^sift atqne 
segeft^ oconrrat materiarttm. 



iBstA miHiU lifiwsfiffi KeuHflk 

Festa mdbiMa dies anni festos dicimas, qui stati non 
sunt 9 sed certis inter se spatiis diWsi variant Paschatis 
reaarsam ordine seqauntur. Ea festa canceptlva appella- 
bant veteres latino more, quod a magistratibus vel sacer- 
ddtibus quptanqk (xmcipereniur in dies certos vel etiam 
incertosy at anctor est M. Terent, Varro de ling. lot. 
V. 3. Coosonat Festus verh. conc^ivae feriae. 

Termino paschali jaita regalas copputi rite constitato 
riBliqua festa mobilia ad sna qaaeqae tempera facile refe- 
runtnr , quum ex Paschaie — verba sunt Bubricae 
chranographkae Breviarn festa mobilia pendeant. 

Begulae paschales ipsae vero (gr. MiMtoS i% 'fov 
IHoBaxa ivQiffidg) ad leges canonicas exigehdae sunt. 

Canonem de recta Paschatis cel6bratione Victor Papa 
in disceptatione a Judaizantibus excitata, exempio s. Pii. 
praedecessOris sui, ex Apostolica traditione determinavit. 
Mc enim, ut verbis utamur Libri Pontificalis cap. XV. 
fecSt stattitum ad ifUerrqgatumem sacerdotum dc circuto 
Pasckae c\m presbyteris et episcopis facta cdUatione 
ut a quartadecima luna, primi mensis, usque dd vicesi^ 
mam primam die Dominica custodiatur sanctum Pascha. 
Quod Victoria constitutpm, Pseudo-Isidori conceptum ver- 

*) Mi^ Pitiroh Latin, fom. CQUtVII. p. 1^79. 
^) BEoo eflt,ezpli<iaiite ftidenMBenotliio, post epiiitoUM episcoporiim, 
qui 8i3i||i]^ in singtilis proTin^n' responsai ad Victoris iiiterrogationes 
dabtei unaaimi Toto MsoMpsertmty ^ak^^s delebrau'dtuii esse diti Dotni- 
mea post Ittnam SXY; omnss ne. Eusebio t^te, eanOem fidem' 
emOmgue 4dciHtkathr imflBtentes^ ana§h edlder^ sententidj^. 
L V. 0. 2d. 



Regius McllA^.i 19^ 

bis , Oorpori Jaris Canqni^l U^^nut Gratianns can. Cde- 
brUatem 22 Bist. 3. de (Jans. Neque alio spectat can. 
Nosse ^ e9€f^ eoliftetite s^aff^lQitf «ftts(liBiil l^ftri^ l^ntifi- 
calis Cap. XII. •) 

Ad hos canones glQSsa lector^m in chronbgraphia adhoc 
elementariam nrbti^t liierh. pirimt rfi0ri$i^, ilit^lligendum esse 
n^ns^j^ Aprilemr e. lana^pn^ Ap^« WHf^ 

A Poxitifioiis bi^ce <H}o«tit»lipmb«^9i09^ ^iftO^epiits^ 
Conoilii Nica?pi, u,t vid^i^ est in Omj?^^^c.< VIfi^$ 
ubi totam hoc arguventiquii lat^ sa^ias peisecuMv 

Luna gfi^rta dscimtfimy^ ^mei nieosis jj^i^mJiirm^ 
Paschcdis dicitnr. f^s notiti^ ex %|M:ta.c^ifrMi(t«:(i^^ 
yel ^ numerp anreo. (t7«t. styL) d^d^ci m mi 

iis, qoae declarantur in Coi^i^ GcK^l^^mtjcQ de jti^ 
enda mcka^.Tijs aaXipnjs p. 7Tv \ 

MethodaoB diem Dominioortii pjrwim^ a^<iaipn^|i».4<^l>T 
minandi, (imw ^^i^^v^m s- itfi^u^as ,^ 
cyclp solan babemoa. I. e. p.. 82„ ; 

Yarias metbados legitiinani. dieffi f^^^atii^ e 
dario definiendi ^cretioresqAe ^uoijLqiia r^oiii^^ c^ftii* 
habeiH, cpi coi^pntisUeis scieji^tiig e^ci^^ sWi^* QafoiAm 
autem versibns qiudam jmpeodlo diiateataBi^ cytifiB^i 
optimis* qi;iod laciUos mmon^v^. jf^iip l^i;,. lOji^ 

pltfribns in. Conyiiuito dis8eri?.iimQ(9 J[>?evioiA»P9 ipibf|^4f|i^ 
versibus, ex antigois Kalea4ariia Qi:ttlji«). pQf]|p«;e;lyin»|^^^ 
dfere jolop^ p%et* ,^ -i ■ 

Nec post septmas Maji void esse Kalendas. 

Post Nonas Ifartis ubi fit nova Itma require, 
Tetiia lusc J^of^ini proxima J^aschd f^net^ 

^. I^ostihmum JPasdMs docet tm pkssiQ Menace. 



*) Aiigne 1. o. 1818. 



2* 



■ " ^ I. ' 
' . Ik Festi^ in Q^(^ i , 

Aate Pftsoha II1]taMrat^r if at sex behdomadelB tempas 
qaadragasimliJe , eqjfii^ ^diesf Domiiiid saep^ ab IntroUu, 
ati vt)cai»|^ i|fii ad niisBam c^ci solet, designanttt a scrip- 
toribU9. Ihitii aatert Domidlcae Tal/ina^im, Ju^ictiy ' Lae^ 
tare, Ot^i^^Semiliiiste^ AltfiUt swsc^riaeridb 

iWicifev W difetaiia j;Wo^%t*i» W fena 

ddtnftdfs' t^ineHeni, cajtis rilus antiquoi rrfert HSra- 

titoiffi Q. ^ J» «dfp«c^^ Qmdrag^mae 64 Mst. 80 IBeb- 
domadam QmiK^nage^imae praeced;ilfJ9()AmfC(^ Skccag^mc^f 

Oraeftii t^lem Dominiea ^rofxinie aplb<!i^den# Bbthfoixfahi- 
8iipiiti^9AvM^^^'i^^ qi^ae omnii pro in- 

li^ndi H^ear^^^ et 8ttber»* ^ n^[piiis ^Vi^bus etiam 

Ciriibii^iiii 4il #iil(^nsi^ ^<jpa]« 

(L ^Uc^f^} «a€pifos diclia legil^ ab %v$ati^eR^ J)1i^^(^^ 
recesmi iff^kMhfi. : (hAi ete diiem jBra9»- 

I) j^iM^oda Return sit, at pjropter dt>f |l«)j;f|<iN>^ i^^^M^ 
fiett#t« >pidj^«d|o« > 8. ^re^oritls 'If; ait,' Boiaana ^ccleiila 
quatemotf di«A p» ( ^ 6i||^ v M)a4iBMIi eeerlt * a^iifi^ 'i^^ 
mum f rjUBOViirit ^ad fer^m IV, latiiis eiq^lic^t idem s. Pdqtpr zelat. c. 
Quadrai^$ikii0 i^ 'DiMt 6^ de Co 



tSiWa*^ fib. Ratiiki. ■ »; 

fi^ DlEtthiQi^ D^tiitifr llffasalf^BomkiNi ft^lklii 

E; deini^ mtt vt]Oi^ ' ■ ; ^^^-^'^ 

crucfs eo <H6 haberi i^bHta. ^ja& appelatioitis 'iUbti«f^i^atte 
esse tradit EiMymim Nmdrtm JMhrum le^j^Mop^ *X 
ut sc. Vrueis sigm m&Mb jl^ni&rum 

prcpositb emnflatt jdtn leibin-ei smcip^^ U HA 

ad imofnmbda ^Siirmda defoMgmtUr, ^seS iki^ks 

ad mfi>^ dtmtae. . * ^ ' ' ' ^ ■ • ^ 

i&dtiiintea Laetixre ^ (iV: ' Quadtag:) seu wieAlftte 
dragemnmi ut earn Alexander PP. III. Vocat, GraedsijquoT. 

2) Festoin prtet^r aUos^tx^et StMi^^iil iB iS^^ V* 



Pabti^e Ib^pecMfii .^ie dmde aUietil per90n«9 Prboipi 
j^ ^Q^wmn1»'^ bisnevqlc^liite cloofMn soHlii 4«<^e jsitki- 
plijV ejus ftig^Jpatippe oojnfeN ;pm#t erPt«f (iT^fifH^ lib. 

^. M^m^ JPJR J/4 «i 

f^gm rf* M Maft, ^) *r«NecipQe hfmee^d.. PP. 

ritatem quadragesimalis ci^stinei^jl^ pj9^Mw> Ui^me 
A^fim'^ ^(mm(k q^^m rmeatio- 

mtdatum .... Hctec parUer d^m^W W^r^ff^o^- 
^ Jkwm .fims,. pm mM^ .^fsMit^r j^mmiamus. 

iSffc^f ^ (]|«^i»d[t&t«9 ^ ^jnt^vo^^ tra^hismnm. Flos 
fifiref^ 1^1^ de se di(^ in cm^ieis: 

JBlSfi flo^ tomj^ (Sit miim (mvq^li^m. . . • Trypkx 

ifi fim mt^riih videHicet mrmh m^^^ M- 
samum. Bed mediante bcdsamo muscus C€ffli^^n0^r ^^o., 
(j|iiKH» trij^ est in Christa Bf/^s^iSffUia Qorpus et 



Miffne Patrol. l^oT* p-fiaO. 



mimk, meiiante imi$m e^^rpw eet^junfitur deitaU, 

limo terras formato nan ^gruerel Mmri^ nisi ratmali 
•^sw^u mediante. 

QfiLomaffi i^ad Lfttkios hebdoinada a piMcedente Sh^ 
mma apmen jsiimit, qpai^am h^nc qwdragesion^ jcJuttU 
hebdomadikm, qaaie dfiBinit 0^ I^mmwam ^ 

pttssiane mediamm 9&ptii^^ Bcmhm (<e. princi' 
pali 15 Dist. 63) vel sisifiiliciter mediamm htidomiaikm 
(cc. ordinationes 7 Dist. 75 et in parochia 3tl, Gi^iifi. 
XVI, q. 1) legislatoces vocanint - 

Daminiea Judica. (^. Qmdre^g^) Q^tmcAti 
nifiTntl aykin^ vfjavaumfy imnen ab officio p(miams 
.babet, qaod Eoc^oaia &b. boo die aosf^ealor. 

DoQunicae YI. Quadiagesfana^ a ge$tiati^Q0 3M:m0^im 
nofflen dederonti quod ilio die palaaim ia prooea- 
/^opibojs deporteutar in aignifioatioiaicim jUoi«m» nt Ilit JBeJo* 
ilm c. 93 iZotiOfi. diff. offic.f qxm fi^ html ftMMeriidt 
In via, Ghrifito jam vcnueiiteu. 

AppoHatur efciam J)(minic0 JS^i^nay ie ^snjiOii v<mr 
bull variis #ig^$catiotiibo8 propriaift eg^istboliuii fcripfiil e. 
Mi^onymus ad Dama«iua PapaWi Exiiibdtar a M^m 
P0tr€i. I^. torn. X^II, pp. 375 «6S9. 

Alfifi iteiu nomiqibos diatlngmter , at dies fh^mn jm^ 
Fasd^ flmdmh quia earn diem inigiiae p9Pipfk0 i^par 
rata, raanis oUtaram floribasqae jbrmas ▼arias ^afei^ 
^M^oibi rito oelelnraDti J%ksoAo eoiM^^eifecifiiifii aen pdittm, 
qida bao Poim&ieai vefba s\xp% Babmi Mmn 
II. de Clericorum imtittxtione o. 35, synibdum competent 
tihus tradebatur ; ac tandem mpitUamumy qaod, at ait s. 
Mdma % eo die htvaretitor eapita eortim qui baptizandi 

2) Etum* ^ x^iii* 14. (Mi^e P. L. i i^^iOiy f im) 



24 DoiaiiikiM QiiadnkgeftimM. 

at^ae ongendr erant, ne forte per observaiimem quefdrd" 
gesimae sardidata corpora cum affen^iom sensm ad foh-- 
fern ') et unctibnem aecederent. * - . 

Dominica Palmarim Graecis dicitnr xv^mff^ tSk 
potbav^ de qna voce' vide plara aptid' Meurjsinm in slo^sar. 
vtrhs fid'lu, et apad Stiicenim in thesBLuro verb, ptxii^v, 
Vocatar. etiam ^ /iaioqfSQog, sc. eopr^ quasi diicas rafm^ 
ferum vel pcdmiferum festum. Qaa de re praeter citsatos 
conferri potest L. AUatius de Bominids et hebdom. Grace, 
cap. XX. * 

Hebdomada quae diem palmanim subsequitaif, sen 
hd>dovmda sancta vaiii^ nominibas effertur atque impri- 
mis hebdomada major appellatnr, sive quod ob 'maooitm 
officiainsignis hab€(j^ur,xit auctor est BbnoriusAugustod. 
G^eifiw.. (mimae lib. Ill, c. 72 *), sive quod in ea magna 
atque ineffabilia bona nobis contigerint, prontplaribns exer 
qnitiir fif. Joannes Ckrysostom. komU. habUa jki Xagnam 
Hebdomadam^ (in psalm; 145), cojas verba adscHbo^ Qfiod 
gubernatdribm. est portus, qtwd trn'soribus bravia, quod 
athlethis coronae, idipmm nobis est praesens hebdomada, 
caput bonorum, et jam de corohh certatur. Ideoi^m 
MAGNAM Mam ^ocamus; non quod iUius dies majores 
sint cdiis omn^Rms: sunt enifn aliilongiores ; neqm^quod 
sint nmkro pl^res, pares quippe sunt; sed quod in ea 
a Domino res p^a^iclarae gestae sint. In hoc quippe Rci- 
domdda, quae MAGNA dicitur, diuma dM>6U tyranHis 
sotuta est, niors exstincta est, fortis Me muius f^^^ejus^ 
que]Vdsa disrupta sunt, peccatum su(fl(iiium, makdict^ 



1) Bationem Xsidoriu desnmpsit ex Auffu^ini epiH* dd. 
Januar. (ep. 118, o. vii, n. 10), ex qna tamen patet, diem ci^itilaTii 
in Africa fnisse feri&m V. in Goena Dqmiiii (Migne ]P. L.^ torn, 
jLxxm, p. «04.) 

Mi|iM P« .Xi. A G^aqsi, 668,. . ^ . m. 



Hebdomads Major. 25 

Mu^im, paradisus aperius esty cpehm perviim foe-- 
turn J homines angdis eonrnipdi $uMy medius paries 
mdceriae sMatus est, velum svi^uckm^ Deus pacis- in 
codum et in terram pcbcem gMviit* Ideo MAGNA heb- 
domada vocatw Cfr. hamU. XXX, in 6r6ne5. capvXI*). 

Secundum Honorium Augusiod. 1. c., hehdomada in^ 
dtdgmtiae dicitnr , quod in ea poenitentes absolvantar. 
Aliis est hebdomada muta (gerfti. stUte WocheJ, quod va- 
cet strepitu; apud Germanos vulgarius tamen appellatur 
Charwoche, super quo Vociajbulo multi div^rsa finxerunt: 
opinantibus aliis derivatum esse nomen a carendo sive ab- 
stinendo/ quod hisce diebus Chris tiani, ut ait S. Chryso- 
stomus horn. cit. jejunia intendant et vigiiias et pernoc- 
tationes sacras; aliis contra dfocentibns rectius a voce 
gareny engine sua germanica, K. e. perficere et oonsumah^ 
etymbn peti, quod hebdomada istaec sit culmen et extre- 
mitas jejuiiii atqne poenitentiae,' quae absolvitur in ea suc- 
cedente paschali gaudio. Ait neu£ri' recte^ si doctii^simum 
Stntertm audias; is enim nomen diHum putat a carena^ 
diction e corrnpta et contracta r quardfagesima^ qua in jure 
desighatur jejuniurti strictum in pane et uti habe- 

tur c. Accepisti 2, X. de sponsa dmrum^ (IV, 4) et c. 
Aecusasti 8» X. Accusationibus (V, 1). Wachtero au- 
tem videtur haiic appellationem accepisse , quasi luduosa 
et feralis, quod Christns Doniinus iii ea jnulta tristia et 
ultimara deniqne suppliciura passuis sit, Ibl char vel har^ 
luctusj quo sensu etiam Marter-woche saepios noniinatuf. 
Sed et sacram septimanam denotare potest, idem inquit, 
si c^r idem valeat quod veteribus 'La.tivns cerus, Germa- 
nis hehry Graec. legos* 



*) Migne P, tiraec. t. lv, p. 519/ \ 
IM*} t« Lilly p. 273, 



W Feria in Ooenli Domini. 

GiMtercifld kigi iDereiitar, qaae de variis iiotatiottilni^ 
mciB Charmche adootarant 22™ Bae88iet Weiss m 
Vit. 88. torn XX«I, pag. 4. 

Tandem ex patribus sunt, qui illi nomen tribnaiit 

etiampam ia Semaihe peineuse, quod jejnniis et laboriba3 
tran&igatnr ad memoHam ^assibnis Christi, qni ea crncem 
sabUt. 

Feria y. bebdomadis raajoris Germanis grwndtenners- 
iag^ dies viridis seu viridnm a virendo dicta est, quam- 
vis inter doctos non constet, qua de causa hoc nomen 
impositnm ei sii, quia plaribus seusibns recipiendis est ido- 
neam. Viridifaiis sigaificatum itaque cum hoc die con- 
jnngunt, sive quia Ghpstns Dominus iu horti^m Olivarum, 
iQ quo cumois generis herbae atque arbores vvreb(ii^% .ejir 
vit, sive quia generatim vqrno hoc tempore omnia nova 
fronde virere inclpinnt; sive quia fideles hac feria primum 
olera viridia manducabant, sive denique quia Salvator hoc 
die in horto Ecclesiae suae per JBuqharistiae institutionem 
lignum vitae plantavit semper viridans ac per meiises 
singulos reddens fructum suam et folia ad sanitatem gen- 
tium. Alii etymologi vpcem in suspicionem latinitatis ad- 
ducunt, prioremque ejus partem griin a catena cprruptam 
esse conjiciunt, ita tamen ut origo remanserit. Neque tan- 
dem desunt scriptores, qui novam opinionem inducentes 
diem hunc ab introitu missae In loco pascuae dictum 
putant 

In monumentis ecclesiasticis variis appellationibus do- 
Uiatur. Dicitur enini dies natcdiis Bu^haristiae , dies na- 
talis caUcis, dies panis, dies secretonm sive mysteriorum, 
dies pedUavU, dies mandath dies Ittcis, Coena Domini. 
Graecis est ^ ayia Ttifiimj, ^ fisydhj TtifiTmi, jeudi 
saint, vox Tfifrnwrj eniin ab^o)ifte pmt^^ dieni j(ms sen 
feriam V noti^ 



Feriam VI. hebdomadis Judaei na^xsvrp^, Fanmeve, 
h* e, j)r(iepara^i(>»em vocabant, qaod eo die paiarentar 
necessaria, ne praeceptuui pe$:«^andi ab opere die festo sab- 
bati vioktretur. Majbtis Lebdoinadia feria VI Graecis 
dicititr fieyi^ JtaQMteevi^, vel etfam«yM3c m^oir^v^ prout 
addtiotis eiemplis ostendit Suic&us thesaur. vetho w^a- 
Q€UtHBv^. Diem croeifixionU Cbristi xtn b^ox^ Barasceve 
dietam idea in sdemnUctte hdbent christiani, ^ia, nt iti- 
quit Isidoms Ub, L de Eccl. afficm, e. St), eo die Ohri" 
stw mysterium eruds explevU, propter qtwd v^nerat in 
hum nmndum *>; ea propter dies iste, qao Servator in 
mortem iransiit, a;ppeilatas est Pascha otccvQiai^ov ad 
disorimen ttlt^rius transitu s ex morfe in vitam, h. e. Pa- 
sckatis 'dvecotfxainau seu reswrr^ionis. 

$abbatum Safictum multis nominibas designatnr; in 
Qorpo^e jjiris in appellationein sabhati magni (can. DUec- 
tionis 12 DLst. 76), et $(ibbati noctis^ magnae (c^in. IVin- 
cipaHi 14 Dif^t. 63) incidimus. Christianis au tern sa&&a/t^m 
$a^(ictmn est turn propter alia plura^ ut ha bet Bupertus 
lib. de Divinis 00c. c. 35, turn ntaxtme propter hoc quod 
ad suscipiendam tantam luminis clqritatem nova Eccle^ 
sia sOiCrd haptismi fonts sqcratur. Hoc enim die solemne 
est juxta veram et angelicam Patrum traditionem fon- 
te$ henedici et praeparata per fidem tarn corporUm 
qmm, animqrum credentvum vasa regeneratione nova 
sanetificari ^). Alii3 tandem est sah^atum lumvmm, 
qaod eo die baptisini fierent, qaos gxunusfioi^ vocant 
Graeci 

») Migne Pair, Lot* ^ lxxxiii, p. iei, 
2) Migne Patr* L. t. clxx, p. 16^. 

Oftr- Suicer, iff $hpS0ur. fcch verb, tpwcfjid^^ 



28 DomioiottPiibUoiMu ^tPharisfteL 

. ^ ^ ■ ^' - ■ ■ 

De Festis mdbMtis, dntecedufU. 

De rati oniboB ivowiin^ Quii^que^gefsimae, Sexi^eswim 
ei . ^eptuagesifiMis ja^i^, .mlti, dixeRntv inter , eos 

praeter Durcm4mi libw VI B^fion,, o. £5, et. Sdetlmm 
a. 78; pos^uQt Momfm^ et Cc^rjotm, My epi^toli^ de fe- 
stis mohilibas scii^ptfe; exj^yi^ei Qp^ Moimi 
tpm. 1^ pp. 269 <seqq, £^ aoctoribas igititf saat^-gfii faA^ 
ram a^ppellatioqam oaiuiam e0i»pj|Dgiiat cuqi ^aiift jejqnii 
iquadragesimalk apud natioiies Christianas .ot^ertratipne: 
aliis sc^ j^juHMim 9abbati~1a quacl^agfs.inia mtnime servaa- 
tibuk, et in saiqdemea^aiiL di^aip sabib^ et.doaiiBi- 
coram in sexagesitaa .tt (|iii]|qa|ie^ima Jj(^i)Qaiitilms ; adUs 
jejanium quadrag^simale ad diem pahnaram finientibos ac 
magna hebdoinada prqprium jejanmm servadtfbas propter 
Pomini passionemi; alit$ tandem alia methodo dies 40 com- 
putantibus - ac jejaoi^in quadragesiinale a . Septaagesima 
aaspicantibas. Qtia de re legeaiis quae ex Sbcrate, Sofeo- 
meno aIiisq'^e auetoribtfs dispatat SMertni^ Denktmrdig- 
Jc^en, toin. V, part. % pp. 46 seq(j. 

- Juxta hos scriptores ergo causae appellatioriis haram 
Dbminjcarum noU ex mptieo aliquo digram namero sant 
repetendae, sed yero e^ eo quod quam sotemne 40 dieram 
jejuiiium vocatamL jai):^ esiset Qiiadfagesmia, praecedentes 
Diomioicae, qiiibu^ jejamam apud alias ecclesias dacebatar, 
ibrainareDtar Quinqudgeswia, Sexagesima, Septu^esima^ 
pro varia anticipatione' capitis jejanii. 

Dominica proxime antecedens dominicam Septttagesima^ 
quam PuUicani .et T}uirimei (x.tQVi^BXwvw vtAi %ov gw^i" 
aaiov) diount Orieniajes Graecis etiam rd T^iwdiop vocatur a 
libro ecclesiastico, in quo offieium in. ecclesiis eorum reci* 
tari solitam ab ep die ad sabbatam sanctaoi contiaetar; 
liber ipse vero t^uidtoy appeltatmr, quia canones et hymnii 



non exeedunt, in figurom^ at e^istimat Nkq^lhofHsXMM^ 
i% 3vfMmri0, sam^ae et vmjfleai^ TrinUixUs^ a saneti$ et 
deifms BaMbm ex,n\UBLm> tUoram 

dienuo est, cujua sediBiii : l^rdogia ^aeoa singulis anais 
aeearnte ^xfaibent; '■ 

B^ebdotnada^ quae S6ptu^g^siiii0>m a^tecedit, Gmecis 
est 7t^g)(oy^ifiog. Nommis rMipoem affert Nicephor. 
Gattist. jSSyna^m: HSdo;ntadcm Tt^qmfrfiiv appd- 
lafU, ^^ema^nwdum eninij qui a^ , cor^oreos conflidiis 
progrcs^suri simt, a ductbus de pugnae tempore praemO" 
nej^tur^ tii eicj^rgatis ensibus jUustronti^gp^, rdiquis 
omnibus '^commode prcteparatis , et sMixto e medio quid' 

imp^ii^Hentij^ e9se potest, certan^na afacriter i^eant 
et nec$$$afri(ii, cm»p0vef^; sofipe etiam ante pugnam ifs^m 
et sernuMe^ et hiMqric^.ist^^^ ipsis en^^ntient ad 
ammhti(^nm emm ing^ma excitantes, d; segnitiem et 
tii^^ etjifina si quid aliud est, quod.di$crimen 

off^j^l&tesi^ et sanc^i, Paires ^semtu- 

ra/fni )^nii Q(»^m:^fi^ adem, ^w|SSfeti^(W(r**f , si ' 
. q%(is 'a4(iimQbus nostris. $^ffe(^u& arU^a et rubi^ 

gmem c<mtf;<]^mat , eq ^purgatQ, necnon 

q^tpd nobis deest ex Jbom^^.^^^ A^^en^ 
teSf jst, ^tyfip^ 

cb^ced^f^, Dkit^ eigp ji^oa^mjOifto^ ^ praemonens*, 
d$mnti^ns^h^\fdQm9iSi!.i^^ ia$0eiU,i^Tiadragesiins|,e initkip. 
Earn qvmjiae notat L. AUatius n. 8./ 

qnod AriQenoriam dudiecto; a sigpifioiet nuntium 

ac promde, ejusdem potestaUs sj^t alque; yo<»bulum 
n(fg^y€9f^Tjfnf*^ nQii^ifxh^iir qua de re. breviter 4¥i- 
de^^ sed acoar^te di^p«(a<t Assema^. Kalendar. Etcles. 
w»itjer5. torn. iV. pp. 580 ?eq; A priii^a hac signtfica- 
tioad traoslata fox just, qqiod ea hebdomada 



3B Bmiiiida Seirt^^ 

obserauit Aimeni, quod ex L AU^tio pljHiiblia ^mXtacak 

SeptuagemM , inquit Symphee. AmaHarius Ia i de 
MedmtiMeis Officiwy e, 1, coa^^iiMkw seemAMk Iftnfo^ 
tianem sacr^6meni€Nrn et 0»iiiphona^n<mem'he 
ante Pascha Domini d finitur post BoMhd ^Dwmni m 
septima sabbatL Die dominico habet initium et in sob- 
baio finem. Postquam deinde dstendit, per ho^ «eptuagiiita 
dies septoagihta anrios captivitatl^ poptili tf^f in Bk^ylode 
sigbificari, Ha pergit: Agiwtus dies septuaginfa, ut capd" 
visinperegnnaJtiom.ludu&poemtentiae^ in gRAw- 

dium in resurrectione Domini; in resurrectione per 
.sequentes dies perse^eramus usque ad plenam septua- 
gesimam. 

Misrerae conditionis suae in captivit'ate htljus; ^aeetill 
ingemiscens Ebclesia introitum missal in BepCaagesima 
incipit: ,,Circumdedemifi^ mesiemitt(s i^^^ expleta veiro 
uiystioa TO- dierum periodo, nimirdm siabbato ante IDbtni-^ 
nicam in albls, quasi durae servitatis jugo a Aiiis sfim de- 
piilso missam exorditur a memorabilibus vjefbis: „Edua)it 
DotnmiJis popfdum suwm in exuUaiione, oMduja; et' etec- 
t6s suoS in ladith, alleluia, d(tduia'\ 

A Dominica Septuag^simae Latinf soRtum laetitj^ae 
cftnticum ei^2e7Mia dimittunt moestistin memorikm 7ajp^^ 
pratoplasti, qm eo die in Ecclesia recithtur. Phccato'de' 
teris homifvis scUied a convehtu angdicae jiibUationi^ 
expulsi in hujus miserae vUae BoMtonem super fttmiina 
ejus sedefms d ftemus, dum recordamur Mius S^n, in 
qu^ DeUm deed Uymnus: idcirco a Septtmgesima alleluia 
novem hebdofnadis intermittinius. Can. M duo B5 Dist. 
I de Consf. Haec in corpoi'e jnrisV In fontig rati'o- 
nem hand reddit intermissi AUduia canoniis^ auctor Hufn- 
bertus S. R. E. C&rAitisAis: ornaments; d ddkias divitis 
Ungme tempore Quadragesimaa deponekfes pauperimum 



Jmbikm no9k^ ii^im nlc^ impmimmf et, ^uMifadi 
propter Christwm nifSiU nos scire judieamus, nisiipsi^^^ifim^' 
fixtm; ttmquam idioiate vice auAemus vd inmstroidimaite 
inteiq^^are Deum; et tamen omnem ereaJhM^cm ($S ia^^ 
Iki cUe mctuque imikmuSy sed paMa^ voee tmtwn 

Dominica ^ Septqikgesira^e Graecls est 9n>(>mxi^ to« 
&$ib$mf, Daminiea fiUi procHffi qvod ea de iHo Iega>^ 
tar parabola ex ^p. XV. Lae. Quod aiiquae eoelesiae je- 
jonioin, qaadragesiaiale a Septaage^ima ddcereHt , id ideo 
faeimn es^e jam moDoimus , quod jejnnraip vel BoniH 
nica Palmanun fioir^nt, vel singalis bebdomadis piuries 
solvereat. 

- 8e(Mgesima appellatar, at est in drdine Romabo, quia 
sexoigmta sunt dies 'usgue ad medium paschae, qmd e^ 
feria IVi Baselkdis^ htManuidae. Qaae ad myBtioani ejus 
significatiMiein speotant praeter alios accarate dectarat 
Amalar. Kb. IV de Ecel. offidis c. 2 .»). 

De Sexagesima quoque notat Bdban. MauruS) lib, ItL^ 
de Ohricanm institutiane c. 34 cwr baminica haee 
sic ioppeUetur diversam es^ mtdtonm opinionem. £k m 
ea Bobis probabilior videtar, quae institotiaHis causam inde 
r^petit quod qui jejuDifim qaadragesimale ;feria V vel^ 
sabbato^) '^olverent>-»n redemptianem dierum intenni«so* 
nim; ot^ rem exfrimit Bdethus Bation dmn. offic, o. % 
jejanio unam septimcmam (xddideritU et sexdigeamam sic 
insHttterint, Coiuputaiidi . ratio patebit ex iis qua(B statim 
diceutur in declaradone nomiBis graeci. 

') Migm Patrol* Lat. tom« cxuii. p. 968. 
^) "Aaonog dicHor quasi aatoatog, a fftoCio, Menus a salute^ 
homo perdUui at dUsoluhts. 

' Migne Pair* Lai* t. or, ^p. OdS^-^SdS. 
Eod.f t. cnni, p. 846. 
Can. Jejunium 14 Bist. 3, de Cons, 
Can. Sabbato 13 eod. 
7) Migne P« L« t. con, p. 8.4. 



3^ I^oica 

GrMois jAppellatiir Ml^wMfi djtcH^ J)omimea 
cimii^privii .(Russ. MStcpt^) non qupd ilk) die sit car- 
nh priyiiiin, sed qaod ultimas sit dies , quo ciunies cooie- 
d9re lioeiai Sum Kaleudaria nostra mixti styli Meisi^ 
fa^hpig^SMntagy Mor(^^, JOom* uUima di carnavate 
af^etteot. Idfo vem ab Domioica carnibas abstinere ioci- 
piuQt diebus ante pascba^ 56, ut;40 d^eruin jejoaium in soli4um 
coiistet. Qamu entm saibbato- jejaimre^ pefas habe^t^ uno 
excdpto pridie Pascbatis si de h^bdamadibus 8 seu die- 
bus 56 octo Dominicas ac sabbata septeiu expungas, rei^qui 
dies erunt 41, posjbremum sabbatum auteiu extra ordioeiu 
jejouio dieatur. Haec in U^d'^ogiq^ eidBreviarium 
st&ricum $>. Nicephari Q. P. PefatK post Leonem .dileU. 
4^ Dam. et hebdam. Onm. c. x.^ Est igitur Doipiiaica 
TfiS a^^^^^^ iiltimirs dies i:^^ H^$i^fq)ayia8 , quo nomine' 
in Ai^Qeutioribus horologiis Gbraecorum teu>pu8 vei4t a Na- 
taii ad DomiDicam Sexagesimae, quo carnium esfis ia- 
dolgetar. * . / . ^. 

QuojiiaaS Graeci hebdoinadis a subsequaate Dominica 
appallationem^ribuucit, hebdbmadam, qnae banc Domini- 
caoi praecedit i^fiada t% Sndit^m vocant, non quod, 
ut jam diximlis, ea septin^ana uUum< sit carnisprivium , sed 
quod ea. pertioeat ad Dominieam carnisprivii: qua rar 
tione et bebdonaiiulae proxime j^equenti nomen v^^^yijs 
(in Kateqdariis aust. jBu^^ti;ocAe) indideruat. 

- IJcelesia graeca ex Triodii dispositione Alldui^ rnon 
canitin hebdomada dnoH^au), quaado nimirum Aomines 
comemdidnibus et campotatiouibm indulgent % eadem 
fortasse de causa, qua Ecclesia latinat oliin ducebitur, 
quum iis diebus, quibus gentiles ad crapulas et oblecta- 

inenta incumbebant, canticum aUduia oiiiitti ac jejania 

■ • . ' ^ / - . - .■ ^ 

.- ' 

») Migne P. Or., t. c, pp. 871-872. 
') Qreffor:ae Ub. viit'Hiat. * » ' 



Qiiinqiiageffljua. S&opast 33 

Btimiftsqiie celeWri jj)W De quo discij^ioa^ eapite 
exstat decr^um,Ccmcilii Tolet; e. 10. . 
. .Qum$uag6sima sjBcaadmu ordipein* romaoqtm iode 
dii^toir ^ . quia decmrit usqm . ad diem sdndMm Faaehae. 
EjaSv insittutioiie^ Tele&pl|@ro vPa{>ti6 a^ftcribiuat. cc, ^Stot^t* 
mm 4 et Quadragesima- 5^Dkt, confeeti ex l^ri 
ponti^alis. c. IX ')« L^HnisL erat : ^araispnviw^i^, qttod 
atntiqaitas omnes clerici septem he^d^miadas plemts €mte. 
samtum Pascha a came jejunarent, uti legitur cau. Sta-^ 
tuimm -olLf quern jejunaudi ritum in Eeclesia Roaiaua ad- 
line nonnullae religiones observaat. 

Graecis est xv^taxfj ttjs TVQOifayov vel %vQt;v{],J)(minica 
casei comestrix (Russ. Si^opusiy Anslr. Kaesefaschingssonn- 
tag^ Dom, de- Lattidni)^. ita appeUata, 'quod hoc die casea 
et ovis edendis fiaem imponact, ac postridie ejus -diei je- 
j«^iiiuHi^ »triciuin cuispicentur^ la quo ^aee' omoia prohi- 

De iQ&tH;)^tiooe tfidofiA^ 7% i;vq(Hp&ym} , magna est 
scriptofiHQ grae^oruH) disseosio.. Kaii^ /^^e sa<n^ 

ii^ti^^^o^ fuisse ceas^t CcdUstus m. Sjfnamria, 
prae9?me^ exffji/^rgatioms, eama, ne ex cq^n^m et ingluvie ^ 
staiim in stricttm jj^junium (4s . axQavjia^ oi^^i 
ms^ei^ ferremm. ^ , , . , - : 

: Jux|a antique MrjyoXoyia ia hebdqma^e seqaeuti,; c^^m 
claudit -Domkiiqa I Quadrages., festuoi sabbat^riQ'obile agi- 
tur s. Theodori martyris, qpem Graeci cogooioine Tironem 
vocant Latinorum vocabulo , quod miles noyitias esset. 
Nicepharus eaeterique Graeci seqaiores multa de Jiajus 
festi origine confinxerunt, uti videre est Bipud MorcelU Kal. 
EecL Const,, t. U pp. 307 — 309. Alia fortasse causa non 
fuit, cur memoria ejus sabbato primo jejuniorum colerettir, 
nisi tempns ipsum , quo aoniver^ariii. martyrii ejus solem- 



»)^ Migne Pair. Lat. t, oxxyix, p. 1175. 



quo jejania inchoantar, nee horam ttiebos veteri Eccle- 
siae praesctiptb isabbatfs tantttm et Dominicis exoeptis, 
sao^Ctonhn mattyrtiin celebritatibcid locas «8set, aedifioato 
GodHantinopoli primo martyris teiuplo, constitntam exists 
mat MoreeUi I. c. at memoria ejtts, quae M dKem martyrii 
secitti essent, slaepe omitti ex ilia lege debnisset, gabbato 
prfmo jejunionim qnotaunts pro die 27 febr. adaexa 
baberetur. 



CAPUT 11. 
FASCHA. OSfEAN. 
^aschai Ilaaxa, ab Hebr. nOS) » iransUus. Ratio no- 

-IV 

minis proprie est, quod Angelas, qaam caederet Aegyptios, 
dt)mos IsraelitiBuum agni sangaine Hlitas transient. 

Chiristmaorttm Pascha duplex est : unum atav^iaixtrfiop, 
cfio Salvaltor in craeem actus est ; altefum avtmcuHftop, 
quo resurrexit a mortals. Ghraeci Veteres prius vbcabant 
^^cdcrf, qiiod itadderet;'in decimam quartam mensis Ntsan, 
posterius autein, quod est resurrectionis , dixere Trefcrxct. 
Efus- nofminis formationem a. GrejforiusNaeianzenus, juxta 
sententiam mttltorum ex Hebr. nD2) C^crxa legit) ita con- 
ficit Orat. 45. (in Sanctum Pascha 2.) n. 10 : Quod 
vero in permuUis Scrijptmae locis accidisse comperimtis 
vocQibula quaedam ab ohscuriori sensu ad apertiorem, 
(xtque a duriori sono ad etegdntiorem immutata sint, idem 



>) Oaa. 51 Ciwc. Laodioen. an. 373 (Hard. torn. I. p; 790) 
et cap. 48 Coitc. Martin Brae, relat. can. Son licet 9 
xxxiii, q. 4, 

^) Migne Patrol, graee. torn, xxxvi. pp^ 636 — 637. 



35 



hie qmqm c(mtigis$e ufmmdvertmu^.^ 'Quiehm mm 
scduMferae paSBionis nomen hoc esse arUtrdti deinde 
per liter m g> in n, et k in % mutcdionem, hanc vocem ad 
Imgucm graeeam aceomodantes {i^ekXrivlJ^opres t^iv ijmpif\ 
hunc diem^ PASCHA nominarunt •) atque hate vox 
postea consuetudine atque usu confirmajta est, multiiudine 
viddicet hoc verbum ut nidgis pium caiculo suo com- 
prohante. 

Erant ergo apud Graeco«, qui linguae Hebraicae imperiti 
vocem Tt&ixa siiiipliciter gi-aecam dictionem vellent and 
TQV 7iaa%tipy a pcUiendo adeoque per earn salutarem 
Cteristi passiouem esse significatam. Reprehendit'eos s. 
Hiermymus in c, 26: MaUh^ docens: Pa^cha non a 
passione, sed a transitu nominari; eo quod exterminator 
videns sanguinem in foribus Israelitarum pertransierit 
nec percusserit eos *) Rectissime ipse s. Gregorius Na- 
zianizen. cumHieronymo seutkns, hoc PaScha, inqxrit I. c, 
hoc magnum et venerandum, PhasJca ah Hehraeis juxta 
eorum Unguam nominatur (Wdaxa zotg "^E^Qaloig nqoaa- 
yoQeietcci) quae vox tr-ansitum {^dia^aaiv) sonat, historica 
quidem ratione propter Israditarum ex Aegypto in Oha- 
nanamm regionem fugam et migrationem. Atque alterum 
hunc transitum maris rubri Ecclesia in Pfaeconio pascfaali 
eflfert, dum Sabbato Sancto canit : Ha^ec nox est, in qua 
primum Patrss mstros F^ios Israel, eductos de Aegypto, 
mare ruhrum sicco vestigia transire fecisti. ■ 



*) Clarior fuisset textus, si s. Gregorius loco Hebr • 

HDS reliquisset atqu« dixisset: per titer ae D tn n, et fj X 
mutationem, hanc vocem HDS) lingnam graeeam accomo^ 
dantfg hunc diem llacxa nominarunt, 

i^liffne Patrol Lot- torn. xxvj. p. 190. 

3) Cfr. etiam Comment, in Isaiam c» 2U apiid Migne P* L, 
tom. xxrv. p. 356^ 

3* 



36 



Cur vero Gbristiaoi resiirrectionis diem nomiae Par 
schatis, donarintt rerura eccle^iasticarum scriptores plaribas 
declaraat. S. pregorio Nazianzen, J. c. Pascha est prc^ 
ter nastram ex his mfjsrionbus ad superiora jotque ad 
promissimis terram proQressim&m d Hsi^ensmt; s.Hiero- 
nymo I. e, 'y Tran^Uiis seuJPfeose vocatar, quod ita cele- 
bretnr , ut terrena et Aegyptum dimittentes ad eodestia 
festinemus. Buperto Abbati Tuitiensi *) transitus Domini 
Jesu ad Pairem omnium nostrtm transitus est; nam Ulo 
transeunte ex. hoc mundo act ' Patrem tran$immus et nos 
ejusdfim Patris, gratia de vineulis ad* absolutiomm, de 
tenebris ad ocuiorum mstrorum rdevationem Sed 
lucaleDtius exponam vei'bis Ce^lfridi AbbatuB, vetn. Bedae 
praeceptoris in epistola ad Naitonem Pictorum regem, 
quam Beda addacit lib. V. Histor. EccL Angl. cap. J*): 
„V0tiva Pas^hae nostras festa celebramus,, t*t indicemus, 
nos non cum antiguis excussum Aegyptiae servitutis jtcgum 
venerari; sed redemptionemtotius mundi, qvm in antiqui 
Dei populi hberatione praefigurata in Christi autem re- 
surrectione completa estj devota fide ac dUectione -celere, 
ut de resurrectionis etiam nostrae, quam eadem die do- 
minica futuram credimus, spe no& certissima gaudere 
signemus. Paschatis Festum semper <3hristianis praeci- 
puum babitura fuit. fif. Gregorius Naz, Haee nobis, 
inquit, festivitatum festivitas {koQToiv io^r/), et celehrita-^ 



«) Tom. XXVI. p. 191. . 

2) Flonut saeculo xii. Gfj. Trithem. Ve scripioribus ecc. 
e, 364, 

Lib. U, in cap 14, Exod. ^^^^ Migt^ Pat. Lai. torn. 
CLXTIl* pk 621. 

Claruit circa ah 680, Conifer Com de compute ecc. 

p. \79. 

*) Ifigne P. L. torn. xcv. pp. 276—^77 et tom. lxxxix. 
p. 354. 

•> L. C. p. 623. 



Ostern. 



turn cMrUas (ncn^rjyvgtg nav7jfvQ€wy}, tanto Cdetet'is mn^ 
nihus, non solum humanis et e terra; ortts^ sed iis eUam^ 
quae ipsius dhristi sunt ac propter ipsum ceUhrantur, 
superior, quarito sol s^llm- emtecellit. Unde' ipsi etiam 
appellantor dies dierum regina {t} ^cca^idaa twv fjfieQMv 
flltiiQay ac splendida Ula nox, peccati tenebras solvens, in 
gwa nos cim m(igna lumihis- copia scdutis yiostrae festum 
cdebmmus atq^ae eiim luee propter nos - mortuU mbrte 
simut affecti cum eadem excitati simkl ewcitamur, Oedrmo 
in MichaSle Theopliili iilio, est domina el prima Aierum 
(nvQia xai ngcotri %&v fi^^Q&py, Aliis aliis nomimbtis voca* 
tur, uti videre est' apud reram liturglcaruin scriptores. Ex 
iis Pentecostarium in Trcipmis. haec congerit: „Pasc/ia 
soicrum hodie nobis ostensum est; Pascha novum ^ sane-' 
turn; Paseka mystiam; Paschw quammaxim>e venercm-- 
dum; Pascha Christus Liberator (o XvTQun'fis); Posehd 
incontamincdum; Pascha magnum; Pasc%a fidelium; 
Pascha quod nobis portas Parodist aperuU; Pascha 
omnes sanctificms eredentes^'r^ 

Notatio vocis Ostern apud jetyraologos V9,lde est 
incerta. Juxta ven. B^dm appeHatiotiem ab eo tra- 
xit, qtiod Pascha eo tempore agatur, quo festum Eostre^ 
Idoli Germanoram, ceiebrari eonsuefVisset. Eosturmo- 
nath, inqdit de Temporum ratione c. 15 qui nunc 
Petschalis rmnsis interpretatur , quorsdam a Bed illo- 
rum, q^me E08TBE vocabatwr et eui in illo festa 
cdebrabant, n6mm hdbuit, u cujus nomine nunc Paschale 
tempus eognominant consu'eio antiquae dbsertationis voca" 
bulo gOfUdia novae solemhitatis ' vocante, Ast primes 
Saxonam fideles Tolaisse tarn saerae solemnitati nomen 



«) Migne Patrol. Lot, torn. XC. p 957. «oafer de Oomfmio 
fcc. p. 137. 



36 Osteni. 

ab idolo creare, id verisimile non existimant alii. Sunt 
ergo quibns vocabalam dedacendum videtwr eJo Orienie^el 
Germanico Osten, idem fere significante. Ostertmij inqait 
Honorius Attffustodunensis sacramentar. c. 42. *) diciiur 
a6 Oriente , ^ia siout ibi sol surgU, in Occasu qum 
moritur : iba Mc Sol jmtiticbe , qm est ChinMus^ qui -in 
morte occastm sttfmt, hie resurreocit. Ex s^tentia Ade- 
lun§ similiter idem est com -germaDioo Osten, qdod genera- 
tim ortum atque initium. sigoificeL Neqae desnnt, qui 
etymon ab Mostia faciant, qaod nomen aspiratioae omissa 
ostia pronantiant; alii ab c^io, esse putant , quod Pasoha 
initiam amxi faerit* Alii denique originem germairicafQ vo- 
eis quaerentes Ostern simplidter formant ex obsolete 
Urstandy quod .siguificandi potestatet non differt ab usitato 
Auferstehung^ trapspositis litens, ad quara Metattesinr lite- 
ramm in voeibas litera canina R affectis valgus ^se pro- 
dive animadvertant periti proposito etiam in exemplum 
nomine JBor^e =5= Srunn. 

Ipsa solemnitas Resurrectionis in cisalpiaia Eoclesiis 
varie celebratur. In Austria atque in ploribus aMis dioe- 
cesibus Germaniae solemnis processio ad capeUam s< se- 
pulchri dirigitur, ubi sanetissimom sacramentum est 
expositum. Processione ad Altare majus reducta intona- 
tur Te Dewn atque ita tota caeremonia cam Benedictione 
Sanctissimi absolvitur: servatis tamen pluribus singularibus 
ritibus, qui ex immemoriali usu servari constteverant. 
Aliae Ecclesiae contra magna, ex partre Graecos innt%ntiir, 
ac proinde horum Caeremonias hie breviter desxsribimus: 
Ad repraesentandum igitur Ghristi triumphum de inferno 
delatum summo mane ante Matutini reeitatianem ordinatur 



*) Migne Patrol. Lot. torn, clxxu. p. 769. f'locait Hono- 
rius sub initium saecuU xii^ uti yi^ere est apud Migne If c* 
1% setfiji* 



proc«8sb, ia eujus reditu iayefpiDtor ^^iBdoIeri^ ^^eirta^ 
claoifiAe: tu9C Epiaoopos vel $ac€ff4oft ilia fiyBals^ verl^i 
J^^iltib^ jfo$[4^^ ex iotemri pacta cleiie^^ 

vel alios Cantor respondet: ^ms est iste jrferj^ie etc, 
Taodem post coateatioDeni C^1)^an$ perei^tieti^ v^lva^ 
mioMi: Surr exit Ckristt^, slg statim ^ccl^jsii^ jm^W. 
^ipiH3clitUK Tunc CekbraQS! ^.Itaoi ea^toUit c^^smb^ 
triangaJwit qam in maqii gestot qil«Q|i%ae ipsi f^n^ 
Qior appellant; quam eandem caeremoniam popalQA 
^sj^istens facit cam laiiiine, quod Qu^sqm34<jie in manu 
gwt, 

Ai^iqaitus Cbri^tjaai ysk fe^to P^^chae se invipeoi^ 
adliibita b^c fortna salotare solebant: Sim-ec^ Dominus 
veire; ^t yespoodebatur Deo gr^Uias vel ^iau^ ^t <ip]^a- 
rt^M Simmi quem inor^ bo^qii^e ptijes reljgiq^aft 
foHafliae sequoptiir. Graeoj quoqp diel^u^ jf^sp^alibui^ 
salutare solent ^^mi^iS oiy^^, CJ^isfti§ ^urr^} ej( 
responsit) est ^jihjd^ oivi^rri, vere surrescit. L. 
c. 22. 



CAPUT in^ 

Post Domiinicam in aXbis namerantor quataor bebdo- 
madeS) ih qaaram ultima ocourrit Graeconim M^OTt^vtri^ 
xoavv] in s^quenti celebrantdr dies rogationUm cum festo 



») Cfr. Suicer Thesaur. ecclesiast* h* 

^) Cfr. turn Beleth* Ratiotud. Dwinaruin O/ficiorum e. 16. 
apud Miffne Pat. Lai, torn, cqijv p. 1 Jit Jap. I^r^r 
Pmn. Of. lib. VI, c, 46^ 



40 



Pascha. annotifitim. 



Ascmsimis Domni. Hetdomadath sextam exci'pit Ddmi- 
nica Pentee^Btes, octavo post dte festum 8S, Trinit&tis 
apud Lattnog, apud Graedos ^rp' Jrtjpftaxi} toV nfbav TiAptoav 
et feria V^pro^xinie sequeGti festuitf O^rjp^ Christ. A 
Dominica Pentecostes ntiiBeris di&tingaimu« Oominicas osqae 
9.^ Adventuffi Domini, qui celebratur die-dominico qui pro- 
pinqnior est fbsto saiicti Andreae apostbli. Breveib btmc, 
fe^bram conspectam: panto aceorattus e;[pli<ias8e iron abs 
re fiteiit. 

Intervalluih 50 dierum a Dominica Resurrectionis ad 
festum Pentecostes scriptoribus ecclesiastlcis passim Quin- 
qudgesima seu Pmtecoste ^Paschcdis dicitur. Per hos 
quin^aginta dies, inquit s. MaximUs Taurinensis, re\a.t\xs 
can. Scire debd 8 dist. 76, nobis est jugis et corUirmata 
laetitia; sic mim disposmt Dominus, ^ kcut ejus pas- 
sione in Quadragmmde jej%ni{^ ejus 
resurrectione in Quinqtrngesimae feriis laetarmur. 

Hebdomadae paschalis feriae Latiuis simpliciter pascha- 
les dies vocanturi quia oKm pari cultu ac ipse Pascbatis 
dies a christianis agebantur. Graecis autem tota hebdo- 
mada paschalis est i/SdofActg diaxccivi^if409, quod Sanctis- 
stmo ResurreetioDis GhriSti triumpho pmnia renoyen- 
tur, instaurentnr et wi;. meliorem statum reducantur. 
Eandeoi ob causam etiam pm ipdofiag a noonuHis 
appellatur, quod exemplis probatum^^ vide apud Li AUat. 
de Bom. et held. Or. g. 23. 

pascha annotintm^ quod antiquitus ia . Ecclesia Ro- 
mana celebrabatur , quid proprie fuerit et quando celebra- 
tum, non una est doctorum sententia. Aliis fuisse videtur 
sokmnitas anniversaria sancti Paschatis, quod anno proxime 



^) Mi|;ne P. |^ i comi, p. 680. 



DomJnicae post Piischa. 41 

praeterito celebratum fuerat. Plorique scriptores tamen 
cum Honqfio:4iig^^o^*^\^* fll ifim. an^. c. 1H7 ') et 
Bdetho de Divin, Off, c. 84. Pascha annotinum respectu 
i>eopliytorani vocari decent, quod qui baptizati in priori 
Paschate erant, post annum eodem die ad ecclesiara con- 
venerint, suaeqne regeneratlonis anaiversarium cum obla- 
tionibus^ solemniter oclebrarent. 

Dommica in alhis (subaudi deposUis) dies est octava 
Paschae. Aliis dicitur Doniinica post cdbas sc. deposit 
tas, quia subsequitur f^abbatum, quo baptizati in sabbato, 
saiicto albas yestes, quas in baptismo induerant, depone- 
bant. Graecis est xv^iaxf^ tov apriTtaaxa rjfcoi tov Qw/aS, 
Dominica Pmchm opposUa sive Thamae^ quad eo die fe- 
gatur evangelium de Thoma apostolo, aliquando etiam ^ 
ica<r4 4- ievQutiKi^ nem Dominica, audit. . 

Quoad distinctionem caeterorum dierum dominicorum 
quinquagesimae paschalis animadvertendum est, Graecis 
ipsam Pasc'hatis Dominicam in annumeratione poni» Tit adeo 
Latinorum j)owmic(i i:^ albis WVii s\t TWQicncri devrsQa 
fieiA j6 7ma%a^ secunda post pascha, et quae Latinis est 
Dominiea ^^eunda. m supputatione Graecorura appellatur 
tQnrj cind zqC naaxa, Dominica tcrtia a Paschate 
et ka porro usque ad Dominicam infra odavam As- 
censionis Christi, quae idcirco Graecis e<t x. ipdopiri 
and %ov 7iaa%a, Dominim septima a Paschate. Caeteras 
rationes earundem Dorainicarum ex subjecto diagramraate 
facilte disces. 



41 



DOHINICAS POST PABCHA. 



7*2. J^f*/*lpfti/j. J./i^'iW.n. 

JLrU JJJWvdOviA/ viAlvvrvxAf 




r)niTiiniPfl 


"KtyniituT) 


In albis, Quasimodo. 


Tov ayrmdaxa fjroi vai 


Secanda post Pascha, 

Misericordia. 


TqItti and tov Ttaaxcc frpi 

TWP (XVQOq)6Q03V 


Tevtia post Pasoha, Jur 

bilate. 


T^pt^nnri toil jm^Xptm? ^ )• 


Qaarta postPascha, Can^ 
tote. 


ijtot fisao7C6yTrjxoaT7]g »). 


Quinta post Pascha, D. 
Bogationum. 


^ISxrkrj Sndvov ndoxaf^oi 
rot; TV(ploi ♦) 


lufra Octav, Ascensionis 
Domini, Exaudi. 


^fiddfirj and tov Ttaaxcc 
T,%oi T&p ayUap tqm- 



. Dommicm feriia m Pasckmtey sive umf^emia ferenii^um^ 
se* molierum et Joseph! justi, uti habetar in Pemifeottmrio. 
Dominirm qumrim pmrmWici* 
^) U^minicm qmi^Um SmNorittuure, sive wtedime Pemiecoste** 
^) Oomimcm stTtm m Pmsekmte sine cmeciy A. e* rairaculi in 
OMCum A natiTitate, uti logitur in Synaxuio GaUisti XantopnlL 

Onmhuem ssfttimm • Pmsekmte 9 suee smmetorwm freeea^- 
^riMi 4e<iem ei •do Deiferonm Pmirmm^ fm iVicMM emmaeme^ 
fvti^ dt ^ €/lr« L«o AIM. 4$ D^m* eikekdmm. CFamc., e. xxix. 



Qfaamm caeterae hebdamadae Graecorufn nomes 
habeant a Dominica subseqaente, eae bebdomadae taaien, 
quae a Paschaie ad Pentecosteii excurrunt^ a DotniEk^ica 
praecedent^ app^llan^ar. Unde v. g. hebdomada tov na^a- 
kiioif ea est quae Dominicam .paralytic! subsequitur. 

Media inter Pascha et Pentecosten memoratur apoid 
Graecos 37 iLieaoneprrixoa^rj , quae est vicesinaii« quintas 
dies a Paschate ac senvper feria IV eoniiugit. Celebcatar 
per dies octa ac desinit in ferifliii IV. subsequent* hebdo- 
madaet duas hebdomadas mutiiando, utait Leo Allat.l,c^ 
cap. 27> primam cauda, alteram capita. 

Bogaiiones in Concilio AurelianeBsi and 511 relat. 
can. Rogationes 3 Oist. 3. de Cbws. appmbatas anno 
500 a s. Mainerto, Viennensis urbis episcopo, primum in- 
stitutas fuisse refert .Gregqr, Turonensis^ 1. II, c. 34, 
dum urbs Ula, ut ipse ait, terreretur prodigiis, de quibus 
auctoreni corisBle *). 

F e^tmn .Ascensionis ab ipsis apostolis ordinatuna per- 
bibetur atque a s. Augustino ep. ad Januar. relat. can, 
nia autem II Dist. 12, cum festis Passionis, Meswrrec- 
tionis -et Pentecostes inter festa oecumeqica recensetur. 
jConciiiuiii Agatbense anni 506 festum Ascensionis iis ac- 
censet, qui maximi in festivitatibus dies vocantur. Heb- 
domas ista ayaXfji/jifios a festivitate ayaX^ipecog, Ascen^ 
sionis, vocatur a scriptoribus graecis.. 

Ex canonibus, qui ad Oflficium Paschaie et Pente- 
costale spectaut, prae caeteris alferri. meretur c. In die 
resurrectionis 15 Dist: 5 de Cons., quo s. Gregorius FP. 
Vir. haec statuit : In die resurrectionis usque in sdbba- 
turn in Alhis et . in die Pentecostes usque in sahhatum 
eju&dem tres psalmos tantum ad nocturnos tresque lectio^ 
nes antiquo more cantanms et legimus. Omnibue diebm 



>) Hipe P, L« t. iXJOf p. 23^ 



44 



aiiis per Mam annum, si festivUas est, wnfem psalfnos 
d novem lediones dicimm. Aliis vero dieims ~ dnodedm 
psaimos et tres lectianes reeUamus. In dominieis diebus 
XVIII psalnH>s (excepio die Paschae et Pmiecosies) et 
novem ieciianes dicimus. lUi autem qui in guoMianis 
diAus tres tantummodo psaimas et tres leeHanes ceUt^rare 
vehmt, nm tx regula sanctorum Batrum sed ex fasiidio 
et ne^igentia prohcmtur hoe faeere. Bomawi verQ diverso 
moio Qffere co^erunt, maxime a tempore^ que Tewdonieis 
eoncessum est regimen nostrae Ecdesiae. Nos autem et 
ordinem Romimuminpestigantes et antiquummarem nostrae 
Ecttesiae, imitanies antiquos Rdres, statuimms l^eri, st- 
all suprrius pmemtarimus. 

CAPUT lY. 
DS FBSnS MOBIUBUS POST PSHTBCX>Sm. 

Dominicti oetara a Rtsthatey inquit Leo AHat. L c. 
3(K ^fWfif;^ ^1114^1 esty ti a diernm mumero, quae 
imtrr J^stha ei ettm txtHrrnHf. P^nt<H^\stps m omten sS>i 
snmif. GxA<^h esl xt>ofa3n^ ff/i«»: litrwr^xoawi^ Do- 
minien saneiat JRWmkrffs:. Est festuin oasceniis Eede- 
ci)jieTuiii ae per lotos septera dit^s « fidelilras oele- 
iMf^fttiir. q«ibQ5 h:f'Khjm9S i^nt^tijiSialis cooscitaitur. Ad ean 
noo auipliiis pertinet D^^msnk'a pro3nme seqacns, quo fit at 
fotiam P^nb^xv<t^< tt^r^rr nj^itns dkator C- CtipeBanus 
4 X t?> fVW^ ill/ 9V 

Marmmt fm .'wirt rur 3/«tr^fsiaiv iV«4^JtK« stamfiormm 
tfmmmm prim^ M^Mtri. qood eo die erwsdam 

*) IkK MMEQQs kij« I irnMiilitMii, viat Ji tfraili Mai* CP* 



Domiaica: SS. Trinitalia. 



45 



a..Mastthaei l^ere iadpuuit. Apod- Grraecos se. Domini* 
canim aomina ab Ev«ngeli&tl&. illii, e|[ qaoram 0VAQgeUo 
ad miseam et inter offida legkur, deRttmaatu£, aisi loajor 
so)eainita& dieis sibi vi»dioavent» Qaare qiiajoi DiMtt)* 
ntca filii prodigi ad ipsani Pei^tecost^a aeinper aUquod 
inysterium sua digoitate conspicuuin siiigulis vDomiaicis 
ceiebretar, factum est, ut Evangelistarum nomina cessarint, 
et m^^steria diem occupaiint, qmd post Pentecosten aliter 
evenit; tunc enim, quum nuUum mysterium splendidius die 
dominico celebretur, Dorainicus ipse dies ab EvaugeliMa 
nomeu habet. ^Evaugelia itaque, teste Leone AUqtio I. c. 
c. 31, hac ratione distribuuutur. A piipaa die Paschatis 
usque ad P^3fteco£ten legitur evangeMuin Joaoais; aDoHai- 
uica bac omnium sanotofumi usque ad. meuaem.septembEam 
evaugelium Mattbaei; a qovo anno, uempe a Dominica 
post exajtationem sanctae Crucis . o^que ad tyropbaguia 
Dominicam evaogeliumLuc^^e; a pria^a liebdouiade quadra- 
gesimalis jejunii ad ipsam Resurrectionis diem in sabbatis 
et Domioicis evarvgeliHm Maici, quae omnia accmatius 
dedarata vide apud X. AUatium I, l^iet itaque quare 
Dominicae po«t Pentecosten GraeQis nuneupentur Domi" 
nicae Matthaei. 

Dominica, quae. Peatecosteu proxrme conseqaitur, Fe- 
sttm samtissimm Trinitatis c^lebragati^, cujus Fationibus 
indagamKa inservit Decr^iis Qmmam 2 X de Feriis 
(II, Sr>. Eo o»^te vero AJexander PP* JJ. ») haec haiel 



* ) Decretalem Quoniam 2 X de Feriis in Corpore Juris ca- 
nonici Alexandro PP. III. mendose tribui, post Martens c* S8. De 
4»nUqua BecL Discipl. in celeirmnd* divinis Qffic , etTbO0uimn* 
lib* II f e* is de Feetarum ceMraU ^ eo eonficit BenedicHts 
PP. Xiy. 4e FeHie D. J. Ch. Parti I. «. S2i^ 

quod earn memoret MicroUi^us c. 60 de Eceiesiastuie observa- 
iionibuS' (apud Migne Pat, Lat.^ torn, cli pag 1020. Nullum autem 
dubium, quin Miorologua vixerit sub s. Qregorio PP. Yll (^atipatetez 



S 3: .yBiPaeterea Fesiimtas Saniissimae TrmMis Sf^9mikm 
comuekidineis dwersarum regionum aqutbusdam'Co^sttemt 
in Odavis Penteeostes, ah aliis in Dominica prima ante 
Advevitum Domini cdebrari. Eeclesia siquidem Momana 
in H9U non habet, quod in aiiquo tempore hujusmodi 
cellaret specicditer Festivitatem, cum smffulis diebus Glo- 
ria Patri et Ftlio et Spirituf Sancto et caetera simUia di^ 
cantur ad Icmdem pertinentia Trinitatis."' Cujas Deere- 
talis verba ut planias iotelligantiir baec saiit ex ordioe 
notanda. 

Festi Sanctissimae Trinitatis celebrationt specialis dies 
assignatas non fait primis Ecclesiae saeeulis usqiie diim 
paFolante haeresi Ariana sancti Ecclesiae Patres officiura 
peculiare cum canticis, Responsoriis, praefatione et hyuiois 
propriis disposuernnt, ut diebas Domiuicis celebraretnr 
hoc magnum mysterium. Exstant orationes cum praefa- 
tione Sanctissimae Trinitatis in vulgato Sacramentarie s. 
Gregorii M. apud Migne Patrol. Lat torn. LXXVIH. 
p. 116. Non tanieri inter Dominicos dies proprius Sanc- 
tissimae Trinitatis honori depntatus fait, usqae dum sae- 
culo VIII celebrari coepit die Dominico : Octava videlicet 
Pentecostes in aliquibus Ecclesiis ; in aliis vero Dominica 
ante primam Adventus, qua de re latam quaestionem ha- 
bet Benedictus PP. XIV. De Festis D. N. J. Ch. Part. 
L n. 52^2 *). Hinc factum, ut tnultae Ecclesiae Octavam 
Pentecostes non agnoscerent, quia diem ilium Sanctissunae 
Trinitati dicarant, de qua consuetudine accipi^ndum est C. 
CapeUanus 4 h. i., ubi Clemens PP. III. ex earuadem 



0. 14 pp. cit ), qdi'oreatacr est Pdntifex an. 107a. Alexander PP. HI, 
ergo quum Pontifioatum sit adeptus anno 1169 ejus Ugis auctor esse 
non potest. Alexander igitur, cujva meminit Mioroio^us i. .^.^ ejus 
nomints Steundtis esse debet, qui ad Pontifleiam dignitatem eTeetus 
legitur an. 1061. Gfr. Kdition Braxell. an. 18166, torn. II. p. 96. 
*) iidition. cit. torn, ii p. 96.^ 



Etsdfesiai^m ^enteiftm asserft fesfum Pentecostts ^areri 
Ockms^ 

Unde quum AlsxAiider PP. II. consul tus fuiss6t, utrmii 
specialeiQ diem huic festivitati dicare liceret, ut plures Ec- 
defiiiae fecerant, hac DecretaH Qmniam respondit, Eecle- 
stam Romanam non consuevisse ali quern diem speciatiter 
adscribere selemnitati sanctae Trimtatis , qunm 
diebus dic/itur Gloria Batti et FUio et SpirUui Baneto; 
non tamen tdckco damnavit consuetudinem Ecclesiarum, 
nbi certo et praefinito die Saoctissimae Trinitatis Festivi* 
tas celebratur; imo quum ad plures provincias latiasr in 
dies vttlgaretar *), tandem a Joanne PP. XXIf (+ 1334) 
decretnm est, ut prima post Pentecosten Dominica ab ani- 
versali celebraretur Ecclesia atque ita eo tempore recol- 
lectio veluti fieret cultus totius anni omnibus diebus 
Dominicis Sanctissimae Trinitati in uuiversa Ecclesia ex- , 
hibid , . quo jam constituta in Pentecoste lege nova et 
Ecclesia Christiana, Luna mystica, per elevatum solem 
nostrum Stan te in ordine, sen ob^ignatis omnibus ad Cbri- 
stum attinentibus mysteriis, reservata est Augustissimae 
Trinitatis notitia, ut post Bupert. notarunt Theophil. 
Baymud. torn 15 in Heterocl, p. 3. c. 2. et Suarez de 
rdigione torn. 1. lib. IL c. 4, n. 17 

Praefalionem illam celeberrimam, quae festo sacratis- 
simi hujus mysterii in Missa respoudet, non esse^coaevam 
ipsi feato a Joaane PP. XXII. inatituto, res est testatissima 
turn ex Mkrologo, qui, licet respuat festum, banc Praefa- 
lionem tamen ex Bcmana audoritate susceptam di^ms 



, «) l^r. HuperU TuUien. lib. XI de divinis officiis c. 1. iMigne 
p. L, torn CLXX. p. 293.) et Durand. lib. VI. Rational, c. 11. 

Menardus in notis et obserrationibuiads. Gregorii M. Sacra- 
mentarium putat , Festum Sftnctissimae Trinitatis in Ecclesia Bomana 
olim celebralunl, postea intermissum ac tandem ti Romania Pontlfteibas 
instauratum fuisse. Cfr. HHigne "Pat. L. torn. Lxxyni. p* D^S. 



48 Daxologiii Qhria Rftri. 

Dominicis fregpsentari ait de eceksia^icis ob^ermtimSbus 
cap. 60 M, tuna ex can. Invenimtis 71 Dist. 1. de Cam^ 
ubi earn, autiquus auctor inter povew ilUoi PraefaMoues 
pottit, qmsionga retro vdustft^in Eomana Eeclesia set- 
vavU Hauc ipftaiu. t^inea Sanotissiina TrUutate 
Pi^efatiaueiu. Clemeus PP, XIII. respicieDs ritus ai^iqiiii« 
dmeiplioae, siirgulis DprniBicts. peciiliari festo uon impieditb 
reeitaodameonstiluit Deere to 3. Jdnuarii an. 1759, 

Quod Tero ^.d. Doxologiam attinet Gloria Patri^.qiiaLm 
Decretalis ait cani quotidie , vulgaris qaoudam sj»ateiitia 
fuit» in Nicaena Syuodo illajn glo£ifiGiuionei& fuisse- ca&i- 
pojsitam; eatn ii^ Orient^ addi salitam in fine iiajaifilihet 
Psaiini ac -laudabilem invectam esse, in Oacideuteia ejus- 



*) mgtie Pat, Lot* t. GLi. p. 1020. 

2) In g^atiam . eorum, quibua manca t^ntum est Oorpons juris 
eanonici cognitio, haec animadvertimus. , Prat f alio Latiiiis dioitur 
oratio seu gratiarum actio, quae Canoni pracmittitur, qua disponitur 
Bacerdos et popul'us ad tiemendorum mysteriorum confecfionem S6u 
actionem ; nMu' iE^anon «t Aeim ^^^K^^ YOeatur itigitisaa et tegvL<^ 
laru sacramMtorum coafe«(i«i De iProeCatioDA notaitu diguistipii aaitt 
cauones Quaudo 70 et Invenimus 11 Dist, i de Con*. In priories. 
Ci/prianuJf declaraiw, quare SURSUM CORDA in Praefatione dicatur, 
haeo scribit: Quandt) autem stamus ad orationem, fratred dileetissimi, 
invigilare et incumbere ad preces loto corde debemu3« Cogitation iuu*" 
naU^ kominis et secalairis abacedat, nec quic^sam tunc iiiumns aliud, 
quam id solum cogitet, quod precatur. Ideo et sacerdos ante orationem, 
Praelatione praemissa, parat fratj-um inentes dicendo SURSUM^ CORDii, 
ut, dum respohdet pleba HABEMUS j^D DOMmXTM, s^onea mhtl 
86 aUud quam Bominum^ co^itare deb«fe. Claudatur/odntra^ lidyeFsaxium 
peotiia et soli D^(^^. patQat: ne'e ad se hosleiB Dei tempore oratioms 
yenire patiatur {De ortit. dominie, c. 31. apud Miyne P. L* tom. 
4. p. 539) In altero canone invenimus S. Gxegorii M. deceasor Fe- 
lagiU9 PP. Ut (t^I Aliu^ ejus textus auctor) .Prfefationein coinmunem 
no?em tantumjnodo Praefationibua secundum antiquum Romanum ordijieiii 
commntandam esse statuit, quibus postea. Urbanus PP. 11. in Concilio 
Placentiae celebrato decimam dc Beata Yirgine addidit anno 1095, ut 
ait QratianiM in Corpore juris eanonici ad Dist. 70 et post alios 
Hardouin. Collect. Concil. tom Yl, p. 11. p. 1? 16. 



Festam Oorporis Cfaristi. 4d 

modi coDsaetudinem a Damasp Papa, Hieronymo impalsore, 
uti videre est apud Omzaless in G. Quoniam cit. Sed 
haec omnia falso affirmari pluribus ostendit cum Bene- 
dicto FP. XIV. De festis B. N. J. Ch. Pdlegrini 
Bom qaam ejus hymni jam memiaerint Bas/Hius 
Magnus lib. de Sjpiritu Sancto c. 7 et auctor libri 
VirginitcUe sive de Ascesi suh s. Athanasii nomine vul- 
gati c. 14 *) ; pntat vero Pontifex tempore Concilii Ni- 
caeni addita fiiisse ilia verba: Sicut erai in principio etc. 
ad Arianomm haeresim jagulandam, qai Filiam a Patre 
in tempore genitum ac fuisse tempas, cam non essetFilius, 
nefarie blasphemabant. Quia non solum in Sede Apotsito- 
lica, inquiunt Patres Concilii Vasionensis sen Vasensis H.. 
an. 529» sed etiam per totum Orientem et totam Afrjcam 
vel Italiam propter haeretkorum astvticm, qua Dei filium 
non semper cum Patre fuisse, sed a tempore fuisse blas^ 
phemant^ in omnibus clausalis post Gloria Patri etFilio et ■ * 
Spiritui Smcto, SictU eratinprincipio et nunc et semper et in 
sascula saeouhrum, Amen Aidtur, etiam nos in universis 
Scclesiis nostris hoc ita dicendom esse decernimus Ut 
vero ad quemlibet Psalmum adderetur Gloria Patri etc. 
invenitur praescriptum in Goncilio Narbonensi anni 589. 

Festum Theophoriae seu SS» Corporis Christi, quod 
German! ad contestandam ejus etceWentiAm Fronleichnam 
dicunt, originem ducit a saeculo XIII., quo primum in 
Ecclesia Leodiensi summa solemnitate celebratum est opera 
praecipue beatae Julianae, Montis Cornelii Sanctimoui- 



>) Edition. Bnixellen. torn, ii pp. 99 sejiq. 
*) Sull' Inno Gloria Putri etc. apud Zacearia, Raccolta di 
dissertazioni torn. XI. p. 197, Bom. 1795. 

Apud Migne Patrol, Graec. torn, xxxii p. 96. 
^} Eod* torn* xxVra p. 267. 

Harduin* Collect. GonciL torn. ii. p. 1105* 

4 



6d PestoiB Corf oniB Cliiwti 

alt ^ ^if^i^ .Cardioalis, Legfati a kuteve ad prcnriB- 
eias Alemaoiae. Ab nniversa fieolesia celebfandom festnm 
iai^titDit Urbanus PP. (V. anno 1264, edita constieatTo^t^ 
qcHvm exbibuitQus in coalmen tario de rationibus festi SSk 
Cordis. Jesu pp. 184 «eqq. 

Qsium autem hie ipse Pontifex paulo post datam 
Bollam excessisset e vita nee quisqnam. nrgeret, nt execu- 
tioni mandaretur, qaod mm\t glossa m Clement, unica de 
reUquns et veneratione Sanctdrum (III, 16), inde factum 
est, nt annis insequentibas ejnsmodi festivitatem celebra- 
tam esse non reperiamus. Verum Clemens PP. V. iti 
Concilio Viennensi an. 1311 Urbani constitntionem confir- 
ma^t, qttam demisso animo, inquit Benedtctus VP. XIV*) 
ut par erat, Patres , qui universalem repraesentabant 
Ecclesiam, acceperunt, ut videre est Clement un. de rdiq. 
et veneraHone Sanctorum cit. Ctijus executionem Joan- 
nes PP. XXII., qai anno 1316 Clementi PP. V. successit, 
omni studio curavit ad eamque rem Martinus PP. Vi et 
Eugehius PP. IV. novis indulgentiis tribuendis plurimnm 
contnlemnt , ut tandem in tota Ecciesia flestivitas cele- 
braretur. " 



*) Gfr. Act*. Sanc^rum. BoUan4* ad 4iem AppUr vibi xeire* 
latio facta de insfituendo festo Corporis Christi Ua narrator : „TempOBe 
juventutis suae quoties Christi Virgo Juliana orationi incumbebat, mag- 
num Dei signum et mirabite apparebat. Apparebat, i^quBBi, el IubIi 
in splendore, cum ali^uantula tapien sui sp^aecioi oorppris fr^ictio^e^ 
quam quum multo tempore conspexisset, mirabatur multum, ignorans 
quid ilU protenderct. Exinde s. Juliana humiles preces Deo profundens, 
ditini consiKi particeps fieri meruit. Tunc revelavit ei Christns, in 
luna praesentem Ecclesiam, in lunae autem fractione defectum imius 
sol^mnitatis in Ecclesia^ figurari, q;uam adhuc T6leb,at a suis fid^libus 
celebrari." ' ' 

De Festis D. J. CA. P, L n. e4ie< ck. torn. 
n. p, 107. 



t^oces0io 8S. Sacrftm^nti. 



5. 



Quod aogdstissiraam kac festum pecaliari fatione reddit 
eoDspiCTioni, est selemnissima Hia suppUccs^io sea process 
sio , qaa sanctissimam Sacramentiim non tantum publico 
fidelium cultui exponittir, sed summo apparatu. per publica 
civitatum compita circumgestatur, de quo SS. Sacramenti 
triumpho legenda sunt qiiae habet GoncU. TridenUn. sess-. 
13 m Decreto de sanctksimo Eucharistiae Sacramento 
C. 6» Gretserns. de hac processione singulari dissertation^ 
agit op. torn, F. P. IL p. 131, ac Graecorum, nec ioju- 
risl, ut Benediotus PP. XIV. ait miseriam deflet, qui 
qj^m realom Christi in Eucharistia fateantur praeseutiam 
publico. gqUu Sacramentum ceuseant adorandum solem- 
nem hoc die Processionem non usurpant» 

Novissiipis hisce temporibas PIUS PP. IX. festum 
S(»crati$3iim Cordis Jesu in universa Ecclesia celebrari 
maridavit feria VI. post Octavam Sanctissirai Corporis 
Christi, quod Clemens PP. XIII. nonnuliis ecclesiis tantum 
celebraadaiti permiserat. Insanis voQiferationibus quidem 
saeratissimi Cordis osores olira se contra hoc festum effe- 
rebant ut adeo vel tunc maxime Cordi Jesu eveniret, 



») L. n. 640 p. 111. 

^) Ujiodsi quia e probris in cultores SS. Cordis Je3u ingestis 
aliquos flosculos, delibare vellet, ei vel in unius Blasii DisserlcUione 
eofntnoniforia ager iiberi inessi faciendae pateret, quum in ea fidelos 
sanjptissimo Jxiiic cijjLttti addictos asserat quasi servum pecua alter 

sequi aberxat tones 4 -5), vitam Beatae Margaritae Mariaq 
Tfico J^buJis impuxiaque uarratiouibus accenseri patiatur: I^e Roman 
si inMffUni^i M dangereux de la vie de Marguerite Marie Ala- 
eil9|ie. 4pr 254)., Ex osQxibus devotionis Sanctissimi Cordis Jesu Ca- 
mUlup. . !31asium prae„ caeteris nominamus , quia bic advocatus ip ipsa 
cttma BomaBi^ judicioEybelii, ex scripture^ Patribus, sanctionibus 
Conciliorum aliisque canonibus contra cultores veri Cordis Jesu 
pV4ygr,e4ituv c^j^sque^libellus typis Norimbergicis in Germania recusns 

I774 ^ubinde Viennae,. in Austria, diitributus est a P. Gazzaniga, 
BSi Theologiae apud Viennenses professore, uti testatur idem Ej/bel* 

4* 



52 



Festam SS. Cordis Jesti. 



quod de ipsomet Domino Nostro Jesu propheUivU 5. Se- 
nex: Hie posUus est in ruinam eb signum, eui eoniradir 
cetur , ut revdentur ex muUis cordibus cogUcUiones ')/ 



Introdiici. in Jus Eccles. torn. lY. lib. IL C. 14. {. 383. not. e. Cac- 
ternm adTersarii quo facilius devotionem erga Sanctissimum Cor Jesu 
extirparent , contra earn auxilio brachii saeculari» saepius implorato 
obtentoqne pugnabant, prout colligitor exDecreto Aulico Josephi U. dd. 20. 
Febr. 1782, ubi Impeiator, vestigia premensJnstinianiAugiisti, qui Uieo- 
logum 86 jactando gloriatus est, quod Yigilio Summo Pontifid detri- 
bus capitulis omnia subtiliter manifestajssel vHardouin. colL Gon- 
cil torn. in. p. 66.) Episcopis norinara proposuit, ad qnam inSthie- 
tiones et literas pastorales eft de re exigerent. (Extat in coUec- 
tione Viennensi Decret Aulic. in pubHco-ecclesiasticia an. 1784 pp. 
181 seqq., in collect Augustan, an. 1783 pp. 71 seqq. 

Sed suprema haec Caesareo-Begia praeceptio ad Episcbpos Impe- 
rii data satis non erat inimicis SS. Cordis Jesu; amplins enim volue- 
runt, ut omnes, qui publicis muneribus fungerentor, stadium operam- 
quc sociarent ad deyotionem banc penitus eyerttudam ; inferiores 
magistratus ciyiles, ut imagines SS. Cordis Jesu e templis remoVendas 
aut saltern, si id fieri nuUatenus posset, aliis coloribus illinendas diffin- 
gcndasque curarent; publici in Academiis professores, ut. SS. Gordis 
festum omnium irrisione luderent. Nec negUgenter, fatendum, rem 
mandatam gesserunt. Ejus rei unum exemplum attulisse satis habemus. 
In libro publicis praelectionibus in Uniyersitatibus Imperii destinato ac 
saepius typis impresso Fr. Xaver Qmeiner^ Sacerdos, histor. eccles. 
prof. p. 0., sanctae M^airi Ecclesiae, festum SS. Cordis instituenti, in 
hunc modum insultat Epoch. IV. Memb 1. c. II, 399. „Origi- 
ncm festi Cordis Jesu^ quod non modicam puritati religionis inussit 
labcm, Tulgo repetunt ab ementita revelatione, quam factam ajnnt 
in Gallia piae fcminae, admodum tamen illusae Margarithae Mariae Ala* 
coque. Spiritum erroris cognoscere inde possumus, quia non Ghristus 
totus et totum, sed particulatim , boc est, secundum partem corporis 
adorandus proponitur ; non ergo a Deo, sed a moderatore feminae hu* 
jus Oolumberio, olim extinctae Societatis Jesu alumno, revelatior lia^c 
originetti auam babet Populus colendo cor cameum a toto Chrisio se- 
paratum in proxima idololatriam comxnittendi est occasione etc.*' Alias 
calumnias non adduco, quin taedium aflferre formido. 

') Ita P, Bernardin. Membrive, Otd* PraedicaL^ in appro< 
batione operis P, Gallifet De culfu SacrosancH CordU Dei at 
N* Jt Ch. an. 1787. 



Pestom SS. Cordis Jesu. 



53 



vernm altiores pietas in SS. Cor Jesu radices fixerat in 
animis fidelium, quam ut inanibus verborum sonis extir- 
pari potuisset; imo testator sacra Rituum Congregatio De- 
creto edito ao. 1856'), inde a prima festi concessione „a(i 
immmsam' Divini Jmjus Cordis charitoitem recolendam 
tanto ttbivis ardore fideles populos se excitatos sensissi^, 
tut eo anno nidla jam pene extiterit Dioecesis, qutie pri- 
vUegium ejusdem festi peragmdi ah ApostoKca Sede se 
non impetravisse hstata siP'. Et sane, ut de sola Ger- 
mania catholica dioamus, nationis aostrae pietatem erga 
SS. Cor Salvatoris loquuntur tot pia foedera, in quae Di- 
vmissimi Cordis cultores coiere , tot pietatis exercitia ab 
illis suscepta, tot denique subsidia et fomenta, quae per fo- 
lia^ quaquaversus volitantia, per Menaea augendo cultui 
SS. Cordis destinata, per innnmeros libros spiritu et succo 
plenos identidem subministrantur. Quae porro sciri de cultu ac 
festo sacratissimi Cordis Jesu oportet, copiose declaravi- 
mus^ in peouliari C(mimnta/rio de rcUionibus festi SS. 
Cordis Jesu e fofdibus jwris canonid erutis 

Ne vero, quiRitum Orientalem sequuntur, cultum sa- 
cratissimi Cordis Jesu a se alienum putent, nonnulla hie 
attexere placet, quae planum faciunt, eum nihilo minus 
ad rem Ecclesiae Orien talis, quam ad Romanam per- 
tinere. 

Atque initio quidem nobiscum grata memorii^ prosequi 
debent Orientales, quod praecipuus hie cultus divini amo- 
ris non latuerit eximios illos Sanctos atque egregios viros, 
quos Ecclesia Orientalis, ut verbis SS. D. N. PIIPP.IX. 
utamur, mctgrnt numero hcibuit ingenio, consUio, soLcraque 
praesertim doctrina, ertiditione, doquentia ac sapientissi- 
mis scriptis rnagnorwmque recte fadorum et sanctitatis 



') Cfr Analecta Juris PonlificH s^u.iS58. p. 2590. 
-} Oeniponte apud Felician Battel^. 



54 Devotio SS. Oofdis apcni OriilDtales. 

gloria insignes 0- Ex iis apnd S. R, C. prae caeteiis 
adductos legimas ipsum s. Joann€«Q fivangelistam et a. 
Joanuem Chrysostomum* Vide Oommeotarii citaA. Seet^ 
III c. l. 

Accedit quod Orientalibns m quavis Missae cdebva^ 
tione per-rep€titam £i.quae in caiicem infasioneui^) pltiziek 
in memoriam redigitar nimia ilia charitas Cbrisii SalvatfK 
ris, qua latils sautn lancea feriri, satigainem et aquatn ex 
aperto valnere exire nobisque ad iotioia vi^cem nxm^rieor*- 
diae atqae ad dulcksimum Cor sunm introitiiai patere 
voluit; 

Tertio haiid exiguum incitameotam devotionis erga ss. 
Cor Jesu Orientalibus Catholicis et hoc esse debet , ^aod 
Sanctissimus Dominus Noster PIUS PP. iX., sapimm e 
«peetila in salutem omnium late geotiam intentns, dam ejus 
^btinendae quascunque rnit ration es et vias, in ehey^li- 
cis suis Uteris d. d. 8 Deoembris 1864 Orientalium FideliBm 
•quoque pietatem exeita/t, nt semp&r wnfugiant ad Damir 
num Nostrum Jesum Ohrist'^m, qui redemU ms in ssn* 
guine suo, Ejmqiie dulcissimum Gor, fla^antissinyjte erga 
Khos eharitaiis victimam, mixe jugiter epcormt, ut amoris 
sui vincuUs omnia ad seipsum trahat^ Mtque omnes homi- 
nes sandissimo suo am^re ivifiammaiti secundum CW* eju$ 
amhulent digne Deo per omnia placentes, in omni bono 
opera fructifieantes. , 

Quibus deoique et ill^ est addendum « iDgentea illos 
gratiarum thesauros, quos Salvator juxta autbenticas reve- 
lationes Beatae Margaritae Mariae factas SS. . Cordis, ^oi 
coltoribus liberalissime est poUieitus, angustib teogipQris, 



M Constitute llbinttQi Pontiflces edit. 6. Janiiarii 1862 
cuju's pars extat apud Rmum. Papp-Szilagyi p. 624. In, fonaa ex- 
tensa refertur vil SHoy Archiv jfur Kath. Kirchenrecht an. 1862. 

2) Enchirid. Juris Eccl. Oiieflt.. Cathoi. 888. 



Piromidsioaies )Buftoribiia Cordis fdfctoe. Sg 

looi aqt etia«i alieujas ecc^efiiae Bitus n<m indttdi^ 
8«d vero ad oiiiiies Ghri$tifideles . diffiindi, mni htm myro^ 
sando 0^41 disbUam reverefdiam 0t amorem udhibere 
vdmrmt. Q^^m gratimm praemia dnMnitos propositi, at 
ptaribofi fiant nota, verbis ei autlwuticis Acti« assamptie 
hie itervR) declarasse non abs re fueiit. Haec ergo divi-* 
oae proinisaioDis verba legcmtur^ 

. ^,^fmdeo. amms, qui hoc hmoreCer mmntiffi^^ 
cient, ipsii^s dwini Cordia infiuxu coehstmf^ domr/im 

Ut vero emctiu9 datae sponsionis pleaitadmem ea^pe^ 
rent £dele6« earn dmaus Salvator ipse distiactms £3iq$ulae 
suae Margaritae Mariae expasnit fais verbis : 

Cmot at haec devotio tAiqmhGoruminniiieiScateam' 
qm hommibu$ mmne cqmimndabUem 4amqjiiam non mod^ 
tutum^ ^ eUam suave et, admodum facUe mediimverum 
Did mmsm ^onseguendu 

Gonme^da ^lacerdotibus Bdigio$is, . vt . piam cer^ 
tis^i^ma^ jjlfm^^ skdus mi ^erfectiQnem pervmianit 

^nimoi/rum.P^(>^9)us, ut instrumentum ^ptissimum 
qm /Corda mads duriara ad poemtentiae lachrymas 
emQtli(tntn 

Fiddibus ommhuSy td modum praestmUssimmh 
quQ de vif^domitis ammi affectimilms pl^mm dominium 

Quimm genus rdigionis efficacissimim esse doces 
quo pax inter dissidefUes fiimifias restUuiy, am>or erga Me 
qiif^ iCaMi$$im^ , qua tenerrimus , accendi denique et 
pef^brevi tempore et rations quam fwUUma virtuUs apex 
(AU^ri possit. 

.Aliam revelatioaem sibi factam hisce verbis, scriptam 
rfi^quit Be^^ta Mai^arita Maria : 

4!>mantism»us Bominus miki aperuit, cupere se vehe- 
mmter ab laominibus redamari, seque hoc desiderio exci- 



56 Promisfiiones caltoribas SS. Cordis fkctae. 

tcstum statuisse Got suwm HUs manifestare huncque 
thesaunm amoris et misericordiae groUiarurnqtie omnium 
ad scdutem et perfedionem condticentium reserare eo 
fine, ut quolquot huic sacrosancto Cordi ddntam reveren- 
tiam et amorem adMbere veUent, infinUanm, quas com- 
pleetituTi divitiarum participes efficerentur ; affirmans 
praeterea cuUtm ilium pectdiarem Cordi sm ddatum 
sibi esse acceptissimum; et hinc veUe se, id imago Cor- 
die sui coloribus expressa fidelium oculis pcdam ez- 
poneretur, quo emolliri eorwm durities specie tarn amcikSli 
posset: pollicens imuper eos omnes, qui tcdem im^inem 
pecuHariter colerent, maamnis gratiis ab Jmjusdityinissimi 
Cordis plenitudine cumudandos. 

Tandem Serva.tor hoimnum Jesas sacerdotibns sacro- 
sancti Cordis sui cultui addtctis speciatim promisit , fore, 
ut quicunque eorumi qui anmabus curandis operani na- 
va/nt, tenera erga divinissimum Cor suuin fuermt devo- 
tione infla/mmatij arte poUeant animos vd durissimos 
emdIMendi mvroque cum fructu in vinea Domini laborent. 
Haec atqne plura alia hisce similia in medio posaimus 
copiose ea de re disputanties in Commentario de ratiO" 
nibus Festi SS. Cordis Jesu Sect. III. Cap. 3 pp. 
145 seqq. - ' . > 

Quae omnia si diligenter circumspiciant ac ratione 
animoque lustrent venerabiles Orientalis Ecclesiae Ministri, 
eos certo assidoa cura saavissimae atque efficacissimae 
hnjas devotibnis attingere debet. Si enim cam Fratribas 
Latinis in valentissimo illo omniam cordiam magnete dalciter 
sociati 1ff^era erga SS. Cor Jesu fuerint devotione in^ 
flammati, et ipsi quoque miro cum fructu in vinea 
Domini animabus curandis operam navabunt., divinaque 
adspirante gratia id assequentm*, ut qui in fidei unitate 
cum Romana veritatis ctUhedra sunt. consociati magis in 
dies stabiles et immoti persistant ; qui vero ab unico 



De(sreta Beatif. et Ganonizat. 



67 



Christi ovUi, extra quod s<Am esse non potest, misere 
aberrant, ad iltud redire propereni atque fesiinent : x|oae 
snmma votorum, precnm, labonim est Saactissimi Domini 
Nostri eit. -QoDStitotioDe Eomani Pontifices 0* 

Qnod si quis contra moneret, ex Constitutionibtis Ro- 
manoram Pontificam ad Beatiicationem et Ganonizationem 
Servoram Dei ih Ecclesia Latina ^pectantibus novas ratio- 
nes Denm Sanctosqne colendi peti non posse pro iis , qui Ritai 
Ecclesiae Orientalis addicti sunt, quod ejusmodi Decreta nequa- 
quam spectentad Orientales, dubitationemtoUerent, quae ea de 
re habet Benedictus PP. XIV. lib. L De Servortm Dei 
Beatifimtione cap. 38, irbi solidae doctriniae copia et va- 
rietate accuratissime deifinit, quo pacto hisee Constitutio- 
nibus attingantur, qui, Ritum Orientalem sequuiitnr. Scilicet 
distinguendnm esse ait Pontifex inter partem theofeticam 
seu dpgmaticam 'horuin Decretorum, et intei^ partem prac- 
ticam sen praeceptivam: inter praeceptum colendi canoni- 



J^vti Rmuoa. Puf^^^mUagyi I. ^ pp. €26 s^qq. I^ars pre- 
oatoria laadatae Cons^tationis quum ab lllmo. Praesnlo^ non afferati^, 
earn yenerabili Clero Orientali Catholico heic exhibenms. Hanc igitur 
preoationem optimiis atque amantissimus ommum Pater pro ipsorum 
salute facit : Atque hie l^vantes oculos Kostros ad HiMeratkHdam 
Domimua .ab ^sa huxniliter eniseque exposcimus, ut divinae auae ^gnr 
tiae difitias super Orientales nationes copiose effundens ef^ciat , at 
tot olim illustres in Oriente Episcopales Cathedrae, Apostolorum auc- 
toritate constitutae, quae nunc, heu miserumt a Petra, oui £a€losia 
innititar, sejunctae «t coUapsae jacent, denuo pnstino exomatee spfon- 
dore reTiyiscant, atque uti antea yigeant, floreant, fide^ter eustoidiea^s 
Mei depositum morumque discipliham'^ 

„ln earn porro spem erigbnur fore, ut bonorum omnium anctor et 
laigitor Beus Nostris hisce curis propitius benedicpre relit, utque om- 
nes Orientales, qui catholicam yeritatem profiteri gloriantur, hisce pa- 
ternis Nostris. studiis magis in dies respondeant, nihilque antiquius ha- 
beant, quam ut arctiori usque amoris et obsequii yinculo huic Petri 
Cathedrae firmiter constanterqne adhaereant, ac miseros errantes ad 
Catholicam unitatem redncere contendant'S 



tHm^ Pmnum in time aewiii o^ae «teprebeadiiriir -cusi 
miracalis et fide ^juaq^ ^^^i*^ jmicnhm i 
marum atU sgUem ecdesiq^kae derc^arjet hanestati 
QfiLoxurea Orieptaies etiam coiqprefaeQi|jaBtar tea^utarqae 
pro SaDcto habere qaemcuiiqiie Dei fiemina Roinaojas Pon- 
tifex c^Doaizando in Sanctorum patartpjsont rQtalerit* Secas 
porro se .i:es habet quoad alteruin De^reti^m 4§ FQ^tand# 
Officio Mi^que celebranda.) eo eniotOjsentalea-nop ligao- 
ptt:,y nisi id ^xp^esse.a Sede Apofitolica ii^die^r. NibU 
igLtar obstat, qoeminiis venerabilis clerus Ecclesiae Oriea- 
ta)ift Acta in caQsa Beatificatipnis Sanctimonialis M^rgaritae 
JkCiuiEke Alocoqu(| in xern suawi transferat, perspectis oimi- 
xiiia ingenlib^ qusae euteoribus isacratissimi Goj^is JesU 
Dei jussu IbideQ) j)roposit9» rant, gratiarum praeuaiis mag- 
num sal^bbreque coAsiMam cagiendo, aa^uratissimo hnic Gordi 
se devovendi ejusque eultum inter sups promovendi. Nobis- 
cwuti ergo, qui in illustri Ecclesia Orientali catholicam veritatem 
pr^yfitert glona'flftair veisae QhaeilaCis mxibaa siaietdatur ad 

mmi-rekmjpiipm qi^'m m sme nwrth (xm- 

>ecofe>^(j^*Xatqtfe ekiJevotfotie privaititn )preOe^ adhflbfeant, 
qna^ Oocideutfiles in ptiblibo IVlissae sacrificio fiindunt 
.qttMqiiA ia Orieoialiflrm . gratiana ex libria UlM?H^ici(^ }w 
tfaossertfeififltfi^. 



\) Quae diotio e Condlie Lsteraaensi lY. somj^ atqii6 
cap. Licet Qrdecos fin. X de hapjtismo et eju^ ejfectu tltl, 42) 
relata in ojunibus GonstituttoiubuB Pontiflciis ea de- re aigen^us 
occurit. 

2) Breviar. Bomao. Fest. Cordis JesvL, 



Orjiiioaes S& Corde Jem. 



Ofutio L 

■ Cdticede/ qaaesnmus , omnipotetos Deus, ut qui in 
iskodtissima dilecli Pilii tai <3orde gl'oriautes praecipna in 
nds charitatis Ejus beneficia recolimus, ebititti pariter et 
a<5ta delectemnr et fructn. Per eundem. 

Oratio IL 

Fae nios, DoBajn^ J«fiQ» duictissiiiiiOofdts tui virtiitibitfi 
indtti et affectibus Sniamaari, nt eib imagim bonitatts ttfte 
<30^f(M;iDea et taate i^edemplionls mere&mor-esse partieipes. 
Qui vivis et regnas. 

Oroitio IIL 

I)eu9, ^ni sacratissimum CorJesu Gbristi Filii tui Do- 
mini Nostri fidetibas tuis sninmo charitatis affectu anmbile 
reddidisti, concede propitius sic nos illud venerari et amare 
in terris, ut per ipsum. et cum ipso et te et ipsum amare, 
et a Te et ab illo iieternum amari mereamur in coelis. 
Per euqdem. 

Oratio IV. 

Donffhe Jestr <Jhriste , qtii investigabiies divitia^ Cotr 
xHi Itf %6&?ta« Mar^^tritae Virgini mirabflitet revel^Mi, 4ii 
nobis ejds taeritis et hnitatione^ *uk te in omnibus let stiver 
amnia diligeutes jugem, in eodem Corde tuo mansions 
liabere meteamtir. Qui vivis et fegnas. 

A Uominica sauctorurii omnium usque ad 28 junii ob- 
eunt trraeci jejunitm sandtortm Apostolorum, 17 twp ayudp 
&noa%i!hov prpt^ta, qlioS alias longius, alias contractius 
esse patet; quare nonnunquain accidit, ut jejunium quadra- 
gesimale exaequet. Totidem enini dierum est quot a Paschate 



^) Migne Pa«r« 0raea* torn, issn, pp, 1306^1307* 



66 Domioicae post Pentecosten. 

ad 3 maji computantar, nt Isaacus monachus docet c. 
XY Nam a Paschate ad Domiaicain sanctorum om- 
nium sea Dominicam sanctorum ApoMonm, ut earn 
vocat Isdo&m I, dies sunt 57. A3 maji ad 28 junii 
dies totidem. Quare dempto intervallo a 3 maji ad Do- 
minicam sanctorum omnium, unum idemque spatium erit a 
Paschate ad 3 maji, quod est a Dominica Apostolornm ad 
28 jaaii. Quam vrfneiag fiddtidov proposito diagrammate 
rationfbus probatam vide apud Isaac. I. c, 

Gaeterae Dominimc Matthaei eodem ordine com La- 
tinorum Dominicis post Pentecosten decurrunt usque ad 
hebdomadam exaltationis sanctae Crucis, ac saepe etiam ab 
argumento evangelii nuncupantur. Sic, v. g., Dominica IV 
posiPentec., Dominus Uluminatio 7nea, Graecis est xv(>mx^ 
Tsvi^i] Tov Mm&aiov, tisqI vov iiica%ovTdQ%ov, Dominica 
IV Matthaei de centurione. 

Dominica IX post Pentec, Ecce Deus adjuva me, 
Graecis dicitur xvQiaxij ivvarri tov Mcer^aiov , ne^l tov 
iv d^aXaaat] nsQindrov, Dominica IX MaUTum, de anibu- 
loitione in mari; Dominica XV post Pentec, Inclina 
aurem tuam, Graecis appellatur xv^iaxig dsxdjTj TiifjiTtmri 
zov Moad'aiov, ti^qI tov km^mraaprog %6v^Irpow vofii- 
xov, Dominica XV Matthaei, de interrogante Jesum 
jurisconsfdto. 

Dominica proxime antecedens diem exaltadonis sanctae 
Crucis mutat nomen , atqne ab hoc festo nuncapatnr 
KVQiax^ 7iq6 ttq iipciaewQ, Dqminica ante exaltationem, 
qua ex evangelio S. Joannis legitur, quemadmodum et quae 
sequitur xvQiaxt} fierct Trfp vx/mooip, Dominica post exal- 
tationem, qua ex evangelio Marci legitur. Ab hac Domi- 
nica seqiinntur Dominicae Lucas usque ad Dominicam 
III Adventus; etenim Dominica IV Adventus, Memento 
nostri, Domine, Oraecis, ntvQiaKf] n^d TOvXQunoi yeyyi^ 
om(;^ Dominica ante nativitatem Christi, iteram legitur 



Vigilia Nativitatis Christi. 61 

ex evangelio Matthaei, sicut et Dominica infra octavani 
Nativitatis^ Graecis. x. fisrct tov Xquj^ov yivvrfsiv^ Dom. 
post nativitatem Christi, sea x. n^d t&v (payicoy, Dominica 
ante lumina, cnjns appellationis caasas babes expositas 
apud Leon. AUatium c. 32. Tempus a Natali Christi 
ad Epfphaniaui Graecis du)3Bxai]/neQoy, vel corruptius dw- 
dexafiBQoy dicitar ; tot enim inter has solemnitates dies 
numerantur. Legi possant qaae de dodeica€f4iQ(^ habet 
MorceUi Cat. CP. t. 1, pag. 301-302. 

Quae Latinis est Dominica secunda post Epijpha/niam 
Omnis terra, Graecis iteruin est xvQiccxij dsKozr] nifinrri 
Tov Aovxa, TteQi tov Zaxxaiov, Dominica XV Lucae, de 
Zachaeo, sc. quando Pascha cadit a 1 ad 7 Apr. 

Post EpiphaniaiB modo citius, modo serius, ut Pascha 
fert, Triodii tempus adventat, de quo jam quaedam pers- 
triQximus supra pag. 28. 

Festis mobilibus in horologiis Graecorum fj jtaQa^oyfj 
TwytovXQiatovyeyptip, vigiCia sive expectatio Natalis Chri- 
sti accenaetur^ cajus feria expresse notatur. Haec de 
Dominicis ac festis Graecorum. 

Apud Latinos a Dominica Pentecostes ad Adventum 
intercurrunt plures vel pauciores Dominicae prout tnaturius 
vel serins occurrit dies Paschatis, de cujm artictdo^ ut 
ait s. Leo M. c. Proprie 13 Dist. IV de Com, Pente^^ 
costes sacra solemnitas pendet; ita numerantur omnes 
Dominicae post Pentecosten minimum viginti tres, quibus si 
addendae ^int post Dominicam XXIII, quae post Epipha- 



*) A TiaQafi^piiyj h. e., & manendo ^em hxmo Exspeetatio' 
tUs nominari poss« ducit Morcelli KaU KccL Constant* ^ t. ii, 
p. 9, eodemqne nomme Kxspectationis pridianam Natalis Christi so- 
lemmtatem a Latinis aliquando appellatain fuisse acutfe conjicit ex ora- 
tioiie ■ illius diei, qtiae sic inoipit : Hetij^ ^tft no% redemption^ 
noetrae annua EXSPEOTATIONE kUttfkas* Cfr. U i. p. 279. 



62 



Adventns Domini. 



mam superfuerunt, nnmenim vigiuti octo tamen nunquam 
excedunt. 

AdventKS Domini frequeas est raentio in jure capo- 
nico 0* Adventus nomine aatem veoit sacrum tempos 
antiG Natalem Christi , quo per pias exercitationes ajiioii 
fidelium praeparantur ad rite celebrandam propitiamque sibi 
reddendam Salvatoris nativitatem; De nomine BuperttLS 
lib. 3 de Divin. Offic.: Advenire^ inquit, rede. Bmmnm 
dicUur, qui uhiqm est invisibili pr amentia majestatis, 
dum assumpto quod visibile est nostrum usjbu^ carni^ 
visibilem se ostendit 

Antiqui Ghri&tiaiii toto hoc temporei, mnti hodiediUiat 
ft]iqoae religiones et .Eccleisia Qri^t^ljs ob^^rvaW itb esu 
carQium et l^cticiniorum abstinere solebant, Ucet uoa j^-^ 
narent. Graeci Adventum ducunt a die 14 nov^mbris, 
qj^d. etiam antiquitus peoe^ Latinos observabatur, ideoque 
JSs Martini quadragesima ^^udiebat*, , 

Adventus mtem, verba stmt rubricm breviarii, ceh^ 
bratur semper die Dominieoy qui propim^uior est fesio 
mmti Andrme Apostdi, nemfe a di^ 27:nQvmibmain^^ 
m€ usque ad dim 3 decmbris i/no}m/&&p eujii& i^egolae 
partem pmofem verbis ^xpressam Amam in coiuputo 
diidiciipma;; 

Andreas festo vicinior orMne quovis *") 

Adventus Domini prir/ia coUt feria. 

Si cadat %n lucem Domini cdd)ratur ibidem 



* ) C. Decrevif 17, c. xxn, ^ 6 ; C» if on oportet 1 0, c. 
xxxiri, q. 4. , 

2) Migne L* t. clxx, p, 55. 

^) Bci ^ aire 4 parte, ante, afye a pa^rte pasj;. 



AteoNtm pttrOem, quae ekkan regitla est jffimom ^^w- 
IL de Imagine rnmM Ci veKsilHl« 
mifaibentii ^ kgttittsr' Id martj^ologb t. Flb^oHS) 

-^(tocn^wm Domini non est cdehrare decembris 
Bost Urnm nonas, vet quintas ante koiendas. 
Ergo, Ita concludit rw&rica hrev. cit. , litem domihi^ 
eeM9 ^rrens. if^e reperitur a life 2T nornnbHs mqu^ 
a$ dttem 3 dkeembris indices Bomnieam primam Ad^ 
ventus, 

N(xl^MtaH» Perv^fiWumy qaod in featis mcfbiiSinis ponnot 
Omntales, eCiam In Eedesia Latina inter reliqua Ghristfa- 
neram pertigiifa semper ftiit perceiebre , ut adeo, caeteiis 
omnibns Jam sublatfe, etiam nunc non modo jejnnio , sed 
eit veteri eonsnetodii^ etiam nocturnis conventibiis * in 
Ecele^ivB eantandisque tfficiia et post ntedtam noctem Sa-^ 
eriftrio peragefldo cekbretiir. 

In Occidentali Ecclesia constans et perpetoa fuit con- 
saetoda,. at Naitiviiaft Christi ex vetastissima traditione 
eelebFaretuir 25 Becembris, qm die in luoem edita» e«t 
Salvalor buib^; % qpiibusdam Qrientalibns Eeolesiis coii-* 
tra morem fms&e patet, lane soleniiaitatoni 4ie & Janaarii 
epm Epipbania peitigendi* Sed qjaarto saecnio^ Occide»* 
taKumt QoiM»tt9t«!diDem amplexi Gfri^i^Ies earn Rts^nana 
Ee^esia cele^randa Natii^tate die 25 Deeembris cm- 
vfioerunt. 8^ Jhttmies^ Ghr^^stwam primo' saoerdotti sui 
anno (qui &it)t ^6 a C^lm&ta Bato>> «»iUioiit> Diem 
tcikm D. J. ^ftntiochiae baibita ^) MmAkm deei^ 
mf^ annus e^. inqak, ex-g^ Mc ipse dies mamfeste no* 
bis innotuit * . . qutm dh exordio iis qui in Oceidente 



s> Mignfi Falrol, graee. torn* xlix. pp. 3dl seqq* 



64 Festam Nativitatis Christi. 

habitant, cognUus fuerU (rofe tijv ^Eaniquv olxowiv avto- 
9bv ypcD^i^ofiiprj), nunc ad nos demum non ante .muUos 
annos transmissus est C^^dg fjinSg xofiiod'siaa vw xcci ov 
nqb noUxav i%&v). £t d. 2. iteram dicit profectam a 
Romanis earn disciplinani, quam ex veteri traditione ser- 
vaverint: Romani nrnlto ante et ex antiqua tradUipne 
ipsum cdebrantes ad nos usgue illius notUiam nunc 
transmiserunt Qaycod'sy xal Ix naXaiSg noQadoa&ag 
avT^y bmTsXovyteS amol viv av%^ f^w rfjp yywaiv 

FesUun diem Nativitati Christi consecratum npn modo 
inter omnes celebrem es&e, sed post Pascha et.Peotecosteo 
primam looum obtinere ex jure sacro manifestnm est. Sa- 
era Concilia enim gravissimas in eos clericos edidisse sanc- 
tioaes leguntur, qui in ea solemnitate ab Elcclesia abiUissent 
C. m Quts in Alia ejus diei pri- 

vilegia habentur cc, Etsi non frequentim 16, Saeculares 
et Omnis homo 21 Dist,. 2. de Cons. 

Nunc vero diio tantum reliqua sunt vetustae disci- 
plinae monumenta, quae solemnitatis magnitudinem decla- 
rant, qooruu) alterum exhibetur c. Explicari wft. X. de 
cbservatione jejuniorum (III, 46), ut, si dies Natalis Do- 
mini incidat in diem, quo carnium ustis est interdiotus, iis 
nihilominus vesci liceat propter festi excellentiam^ ut Ho- 
norius PP. III. ait oit. Decret.; alterum, ut Natali Christi 
(Be tres Missae a quolibet presbytero celebrentur c. C?o»- 
stduisti 3 X de cdebrat. Missar. (Ill, 41) collate can. 
Node sancta 48 Dist, I. de Cons. Cujus privilegii 
seu solemnitatis duas rationes affert glossa ad leges 
citatas. 

Nocte prior, sub luce sequens, in luce suprema, 
St^ Noe, sub David, sub cru^ce sacra nota. 



H.estf esi^oU gl. ad cao. ^Mide mMi^^ MiM 
BiecHae soctis repFaeyeol^ skM^um ilkv^ ffo, tBxt Jinte 
legem, quando omnes erant in tenebris; Qode .didtar 
Prapbetia; Poptdiis geniium, qui ambulabai t» tene- 
6m. - Sacanda reprae^^qtat tempos, sujb lege, iii, xiao 
jam incipiebant ex parte ^oire CWstaoi, sed. aiPii pjene, 
propter dkxta legis et prophetarum , , et ideo . can- 
tator jater diem et ooetem et dicitur Imx fulgd)it hodie. 
Tertia de^oat tempus.,gratiae, scilicet praeseps, und^ di- 
citur. Officiaia-: Pwer n<ftu$ est. 

Quae expiieatio si .cai Don probetor, triplici Missae 
alia mysteria tributa leg^t in .^2. ad c. Comuhiisti cU, 
verb. NativUaii^ his vmibus : 

^ Tre^ m Natcii debent Misme eeUhrarir 
Quorum prima saeram Christi signat gemtmmi^^y > 
AUem vetiUwi ikaignaib / 
Tertia jam factum quod lex fors ^acra figurat. 

' SciHeet, tript^x nativitlks -in Christo oonsid«Fa£i potest: 
a^ernai -qvaa Verhum- a^ Patre : generfltter ; ateeta xariMss 
qafa nafas ^st 6ecb\>dam eieiifnem «lt B; MAria YirgUie-; 
iert\& 'Spiritualis , qiha q[»ot4di^ spifitnaliter uascititr - m 
cordibus jiist(>nim. Igiidr 8^ hats ireii< tiativitlU^etB celeiffiaft- 
€a9-cttm'^ebtta gratikraifi aetiode tiipttex saorificknB olini 
a t}tlottfac^ 8a(^d<ke ZSsdesiAMnslitaft: Atqiie';*altefiiin 
hk^ i^ctftFtfCfmem^' isM^ pwt. ^Qttest 



Statio proprie est actas standi sea consisteitdi ; nnde 
caeterae ejus vocis signifteaAiooie^ A^mA, m^t conmo- 

5 



66 



Statiooes MksftlLs fiomani. 



ratio, habitatio, situs, positus^ locus f ubi legati manici- 
piorom et ciyitatura de* sais negotiis agentes conveniunt* 
el aliae similes. 

Saerpissime verb sumitar pro loco, ubi f^Uites slant 
praesidii causa; ii enim, dam praesidittm certo loco coHo- 
cant, statianem ihi faeere dicimtor. 

Apud veteres Christianos stationes faere couventns, 
qui certis diebus fiebatit eadsa orandi et producebantar, 
servato jejaiiia. Usque ad horam nooam. T>fouQulIis alppel- 
lationem traxisse videutur ex eo quod in its fideles $^an^e$; 
non genu flexo, orarent, quod diebus Dominicis et Paachali 
tempore servatur adhuc. Secundum alios autem stationis 
nomen religiosis hisce Ghristiauorum coetibus ideb factum 
est, quod fideles mane summo in sacras aedes jejuni con- 
venirent \b\que pers^are ad Nonam usque solerent precibus 
rerumque divinarum <;Qntemplationi operam dantes: nnde 
jejuniis stationum nomen adhaesit. 

Verisimilius est, st(Uiones diotas fnisse sumpta a mUi- 
^ibtts metaphora, prout hujus saeculi Ecctesia generatim 
mUitaris sea mUitans, vocaCar ae multa a militibas mu« 
tnatur. Quam vocabull originem paucis in rem suam ita 
converttt TertuUianus in lib. J)e Orati(me c. 19 : Si sta- 
tio de militim exemplo nomen ctccipit ( nam et militia 
Dei sumus -II. Cor. X, 4; I. Tim. I» 18), tUique mMa 
taenia sive tristitia obvenims (mtris stationes mUitufn 
rescindit; nam laditia libentius^ tristitia soUicitius admi- 
strdbit disci^inam ')« boe est, sive laetnm quid, sive triste 
nontietur, milites stationem, ubi praesident, non deserunt; 
nee nos milites Ghristiani, siVe fuerit dies laetos sive jeju- 
. nii et afiflictionis , nostras stationes deseremos; nam et 
milMes^ verba sunt ejasdem TertuRianiM 



1) Migne Pair. Lai. t i, p. U8S. 



cap. IQ^ }X nunquam in^fimmess^ 
tionibus parent , ^ 

TertolJiani sententi^m s. Isidaru$ es^iti 19. libri 
VI. Etyn^ologjmum jDseruit *) atqae ex eo scriptores 
- ecclesiastic! atationeGQ, ecclesiastical ,prp jejnnia promiscue 
, accepemnt. , r 

D'kcemunt autem quidam, inquit Isi^i^js I. c inter 
jejunmm d Matimem. Na^ ipsis jejuniim.^ est indiff:er 
renter . xiijudtbd dm^ abstinenti(h n(m.-se^ndMm,legm>, 
sed, seeundm^ , propria^m vei^ntatem i ^jicdio m4em e§t 
cbservidia statutorum dierum et temporum, quailae et 
sextae feriae, vel Quadragesinjaa. . . / 

Cur autem ^^a^io appell^tuoi sit jejuiiiiuii iudictuoi, 
docet auctpr sermonis De sanctayQuadrggesifm^ qui inter 
sermones sanctQ Ambrosio . tributos est XXL Casern, inquit, 
nobis sunt nostra jejunia, . quae ms oi diaioliQa infesta^ 
tione. defendant : der^iqm station^, vocantur , quod 
stantes et ^comnrnantes. in m inimidm 'inMdiantes 're^' 
pellam^s '> \ , . 

JDe . stationibm UrMs : Bobii^^ Yetere^ BeiQam 
Pontitc^s jstatis qtubiisdam di^bu^ praepipue jn Qui^driu* 
gesima el Festis, ad diversas Ui bis RomaeEccIesi^s aoce^ 
debantf ubi secmone vel opafsioee ad pppulant a^sttantem 
habita et oratione ad Deqm fiisa diviiia joiy&teria post^a 
cnm clero et populo RoinaHo •celebrantes partioipabaat; 
qui actus etiam i^a^ yocata est, licet 4e 7atioQe hilji^ 
appellatidoii^ noij satia .cJppstajt.jtotef orudft , 

Blanchinus la iK>tis ad YttaiE ^. HAari PoDtificis^ 
quae habetur ia - Ifi&ra Bo^stificaU % pxitat, vdcabufe 



^) Eedv torn.- TtTxyw, p..-'g5& 

Bod* to». xvH. pi^44. 
^) Eod. torn, exxvm, $58. 



5* 



i8 



6ttCfdto^8' iStifii^ ^Rl^ttAiitii. 



5fkifft(M)i^Jtim ^|nid Hom&ttdflr ^ti^tam Mint ideatti rndi^ 
candi conventum complurium ad sacra ritu poMo ^Kter^ 
cen^a chnfluenUum a^^^'c^^ qHuinferi, illad 

ab €fxordio fsririe primb Christl^pae Eert^esiav aipte fuisste 
fran^latdm ad 'slgnffioand^m "eoe'tUtii^ satrani sea con^ntum 
fidelium. Ad statiofies Urbis Romae dei»de gradam faoien^, 
in at'dis, tnqait, vM cHam terrvp&re persecti^tiomm Cttri- 
s^ni canjlr^n comueverant, et ubi satrtyrum a;dmini^ 
^randdrwH jm aUributum fuera!t per Sumnaos -PonMfices, 
jp^esbffteris 9ndm constUutis, post reddiftim Ecclesiae 
pdcem siationes ptMicae celebrahantur , quemachnodim 
Or do Bomarius declarant, et dd sacra per certas vices 
dem exercenda, jejupniorum praesertim solemnium aut 
festorum die^its turn wintstericdes ^) cHerici, tuwi Sfuhdior- 
com stationarii' aderant , turn sacra supdl^ circum- 
f&rendu ad nsum Potitifkis emdim stdtiones fre^iiefUantis 
'p^Ueparc^^ir, ' ^iptdres contra appellatiod^m 

^ati&im islgnificafSotte faojas Vocabiili traxkr^ eoojicinht, 
(^Kt£L Tuttius Cicero lib. 6. ad Atticum jam u««rpavit, pro 
temporaria sdtieet. h^b^atieiie; alU a^ter explicant, prout 
pliiWbfiis- «x6qttitur J?iwfenw Brnhmrdi^^en torn. V. 
pzrt. 0. §: 1. 

Stationfes Greg^i^^^ certo sxjSb nnmero limitavit, 
•t^tldean per ^^in ^aanum statuetis. Stationes, inqtiit 
Jiimnnes Diacof^, lib. IL vitae s. Qfegorii Magni, n. 
i8 *), per BaaUicas vd hea£orum Mdrti/riim coemeteria, 
secundum quod had&nm^lebs Bomana quasi eo wbenie 
certaiim ' di9currU, sdliHeiiusWdim^ et ipse 

9lmiA -Ustmrfms, du^ ddkuc- d$qu% pretevt^et, vigitai 



*) ^BU^rw in Urbe Boma e^fMtmU knfyUsiBriaies, qui 
eireuiretU confiitulas «/«<t>»i««/^ 11» Pi^nfificial. e. . 49* apud 
Migae P. L. torn, cxxyiii. p. 3i9. 8; Hfiartt^^^bift Miw 'i^S. 

3) Migne Pmtrol Lot tom^ zxx^, ^.9^. 



Stalienes ^ssftKs RoniMi. 



e9 



Jwm^ia^ Emkt^m cQ^(m JSahm iimrsot, fmpov^ detkhr 
m(»pit^; r4i§?m ^m^m mvmi ^(ml jf«ida^i% m2 
lQS$emnt0 HenrnchOi lm0W>^: conAM^o^ .alijia prp^tmltitm 

Staticmibafi a s. Grogorip ^tatafii$ ptor<^ aJil^s ^^nt 
x^rynl^ v.. g. Litani^ tridpauas M|e As^^amioq^m P^comili. 
solemnia .l]t«a^ YJrgiai^' P$ipar9^e P(»ifiMtiopi«i 4;»anil^ 
tiationis, Assumptionis et Nativitatis et alias, qaas videre 
est apud scriptores rerum litargicaFum. 

Stationes nunc celebrantQr87,diebDs83aDoniinicaprinia 
Adventas asqae ad Sabl^tam anieSominicam SS. Triaitatts 
cnm tribtts feijis qoatnor temppram, Quod nan}era§,»|ationum 
excedat numerum dieram, mirum videri non debet, si atten- 
dma9, npiu»i:\lii(i diebjis plure^. ^t^tipo^p ]^U8^.1i 't) esse 

pi^niap. 44i io quibas qaataor J^flicfi^ ^^tnanchajlef AP^i^ 
oeat, qnujpa in B^siliofk Petri in Yatic^no sti^^jpn^ 1^ 
in Basilica %, Mariae Majoris in £js^qjw^ij,| .1% if^, J^^iUc*'^ 
Lateranensi $ Qt in Basilica s. Pauli exti^ .ina/o$ ll^bis 
via Ostiensi 5 habeautar. 

Late scripsit de statianibus ' earamque varietate et 
aliis eo pertinentibus Onuphtivi^ FUnvinim, Vefdhemis^ 
Of dine Eremitar. s. Angustini, ad qdem recarras, srpar- 
ticalarem de iisdem notititiam desideraveris. 

In Urbe utraqtiaeque Eoclesia statf(^atKs victeaiir ali- 
qnam aliam aedem sacram habebat, in qaa poptilxis die 
stationi^ edlRgebatnr fbiqne dicebatnr coU&cta super pdpu- 
1am coliectum, et exrhde oitines siMul proces'siomaKter ad 
£cGlest«m, id quac^tebraada erat^Oltip pergebant^^kmnique 
Missarum sacriicio et concioqi inteiieri^L Has colkck^-^mper 
populum memorat in libro de eccksiasticis ohservixtitmibus 



70 



Jefaninm TV Tempornm. 



Mierohgm: c- 3 • ) dam ait : iUae aratimes specudms 
cdUeetae vgcari viden$ur^ qme txjsud Bomanos super cci- 
ledam popuU fiuni, dwm ctMegUasr, w# procedcU; de una 
ecdesia in cUiain ad stationem fadendam: ut in eapUe 
jejunii ^ta oratw .^Goncede qtmesumus^^ apud sahctam 
Anadasiem mper eoUedam popidi dieitur db eo, qui sta^ 
tionem apud sanctam Sahincm cdebratun/is est. 



DB JBjdwib OTATUOB TEtoOBXJM. 

Ad feaia mobili^ referantar etiam jejUnia quaftior 
temporum, qcae in ipsvus nHtndi quatuor cardinibuSj ut 
s. Leo 8ut' *J , prtiedicamits et agimus. Ejiirs tempus de-^ 
finiendi methodam in antiquis Kalendariis duobas Ihs ver- 
sibtis tradtioi comptitistae: 

Vult crux, Lucia, dneres, cTmri^ata data, 
Ut det vota pia quurta sequeris feria. 

Quain regulana Laurent. Hjsp. accoratius exhibet 
in glossa ad c. de Jejunio 3 Dist. 76 » verb, in de- 
cenibri : 

Prima quadragenae servat jejunia veri&; 
^ Pneumati§ hebdomada servo/re secunda, jiAefis 
lertia septembris cuUum fert Mercuris ^) istum; 
Sabhata j^junent vigUem praeeuntia Christum. 

Caeieras bt^jas jejaaii ration^S : ^xpositas legesis in 
Cbwpwto e^JC* Ci lil S. 67-p. 6& 



>) Migne Patrol. Lett. torn, cli p. 979. 
2) Can. Hm0us observanfiae 6. Dist. 76. 

Nominaiwi C€tsui et feminihi ffenerit 00if JSf^ margin, 
ad gL di, 



Dies Dominicl per annum. 



71 



CAPUT TIL 

TABELLA DIEBUM DOMHf IC OBUM 

Ecclesiae Orientalis cum praedpuis ^Evc^sXlois ex}4)yccdiQig 
seu Evangdids Lectionibus pro temporis solemnUatumque 
ratione ddectis ac per anni drctdtm legi solUis acconuh 
data ad annos , quHms Pascha cdebraiur a 1 ad 7 
ApriHs *). 

<jt. Kvgiaxi^ tov AovitS %ov tsX(Apov 
Tcai TOV g>aQiaalov t Pharisad et 
PtMicar^i. v. pag. 28. 

/?. KvQiamti TOV aatoTOv: FUii pro^ 
digi, V. pag. 81. 

y. KvQiaxfl Ttjs aftwQm. v. pag. 32. 

d, KvQiax^ TVQTVQO^yov. v. pag. 33, 

e. KvQiantfi nQ(&n] t&v tfr/STBi&v, ijTOt 

T^S o^odo^tag. v. pag. 21. 

Kv^iax^ devri^ twp yipTSimp, I.e. 

KvQiaytf] TQhrj t^v vrfSTtiUv. I. c. 

Tj. KvQLaxii tsrd^ t&v ayuop vrj- 
OTBt&v. V. pag. 22. 

d'. KvQutKf]niii7tTYiT&v&yw)vvrfnBitiv. 
V. pag. 23. 



*) Quod cttirente hoc saeculo in Kalendario Jaliano octies eve- 
niet : 187tf^-4. Apr.;' 1879 - 1. Apr: ; 1887— 6. Apr. ; 1690- I.Apr.; 
X892— (>. Apr.} 1895^8. Ap.; 1898—5. Apr} 19ej-l. Apr. 



1. Dominica 111. post 

Epiphaniam. 

2. D. Septuages. 

3. D. Sexagesimae. 

4. D, Quingtiages. 
6. D. I. 



6. D. IL 

7. D. in. 
8: D.IV. 

9. D. V. 



a 



72 Dies: Sominiei Eec^e«a Oiieii^lis. 

KvQicach t(3p pa'lwv : Dam, FoU- 10. Dom. 
marwm. v. pag. M-^ ^1 rum. 

<«. KvQia^fi Toy nacjifii. V. pag.34^ , 



&t)jf4C[. V, pag. 41, ' 

ly, KuQidHij tqItti and %ov n&6%a^ 
rioi> tdip jxvQoq>6Q€t)v, I, C. 

id. KvQictxf] TSTdQTT] iov naQakvTOV. 
V. pag. 42. 

dog, rjvoi Trg iieaonevrrfitoexfig 
I. c. 

I?. Kvgtctx^ exnj and tov Ttaax^y 
ijcoi Tov TwpXov. I. c. 

i^. KvQta^ti ifidojLif] and tov nAa^a, 
y^oi x&v &yUav TQtaitoalcop Mka 
xal dmta :9B0^if(m^ amei^coi 
iv Nimuf. I. c. * • 

iri. Kff^iQ^i' st]^^ aylaq 7t&f9trptoG*^^. 
pag. 44. 

i9. Kp^toft^ n^mri insvA r^v n-B^- 

tovMatd'aiov : omniumSanctorum, 

X. KvQiaiff) devriQit TOV Mat9aiQv nsQi 
TTjg didaoxakiag tov Xquxtov : 
de doctrina Christi. 

xa, Kv^axfj tQiTrj, tov Mafd'aiev. ,6 



Palma- 



IL D. Besurrec- 
tionis. 

12. D. in Albis. 



-o 



13. D. 11. 



14. III. 



Ip. P, V,, 



17. J), infra Oct. 
Ascensionis. 



19v JD. I- 



20.. D. II, 



21. D III. 



O 

o 
a 



o 



Dies. D^minid £ecle$; OrienWdar<s. 

turione. 



diwbus vexatis a, J)aemone. 

xd KvQuxxij exTf] vov Mcer&aiov, neql 
Tov Tmgv^iitov: de paraigtico. 

KvQiax^ efidofirj tov Mccr&aiav, 
coeds. 

xg. KuQioxfj $iOV Mcnd^cnov, 

&6o i%d^i(j}v: de quinqm p^nib^s 
et duobus piscibus. 

x^. KvQiax^i IvvAcri zov M(^^9cuov, 
ntQi Tov iv d'aXaaarj negmcctov: 
de awbulaiidne in mari. 

xij. KvQiccxin dexari] tov Msc^O'cciov. 
nepi tot aeXrjpiaJ^oinipov : de lu- 
notice. 

xfl-. KvQiax^ irdexdzT] toS Max^aiov. 
neQirrjg naQafioXijgtovfiaadkog: 
de parabola regis. 

X. KvQiaxf) dcodexart] tov Mat&aiov. 
negi tov €n$g(otrjaapt6<; top ^Irj^ 
Govp TtXovahv : de divite Jesum 
ifdepr^mtei 

Xa. KvQiaxr ^xAtt] tgkfj tw Mm- 
d'tuov. TteQi T% TtaQafioXffS tov 
SfiTnX&pof; de ^rabda vinea, 



D. V. 



24. D. VI. 



25. D. Vlt. 



26. n.vui. 



27. D.. iX* 



D. X. 



29. D. xr. 



30. D. XH. 



31. a xiiL 



74 



Dies Dominid Eedes. (Mentalis. 

32. D.XIV. 



9ahv. negl twv xeichjfiiytay els 
tdv yaiiov : de voccUis ad nuptias, 

TOP ^Irpovv vopLtytov : de juriscon^ 
suUo Jemrn^ interroganie. 

ante exaUationem. . 

Xe, KvQtaxf- fietA ri^p vipusaiv. Dim. 
post exaU. v. pag, 60. 

Xg. KvQiaxf' nQtkri toi) Aovita neql 
tfg Syfag twp lx9i(ap : de vena-- 
time seu captura pisemm. 

x^. KvQiaxit dewiga tov Aotnta, ubqI 
xrg twr l%9^v ayamjg : de di- 
Ugendis inimici$: 

Xfj. KvQiaxf' tqIti] tot AovvtS. n^Q* 
xo^ vioi rfg t'f'Qug: de filio 
viduae. 

Xd". KvQtaxf^ TBta^trj tov AovxS negi 
trj^ TtaQapoXrj^ tot onoQOv: de 
parabola seminis. 

jLi. KvQia%f nif,tntrj tov Aovxa. nspl 
tov TtXovaiov xal tov Aat/A^ov: de 
divUe et Lazaro. 

fia. KvQiani* extrj tov Acmta. tibqI 
tov %%ovtoq tdv Xeyemya : de ha- 
bente legimem^ 



33. D. XV. 



34. D.XVI. 



36.D.XViI. 



36. XVIII. 



37: D.XIX. 



38. D. XX. 



39. D.XXI. 



40. D.XXII. 



41. D.XXill 



Dies Doiuinici Eccles. Orientalis. 

42. D.XXLV. 



75 



^xal %i^s aiiiOQQOoiKSrfi: de fUia 
Atchdsyiiagogi et de sanguinis 
profluvio Iqborante. 

neql tov inefuxurpavrog tbv xth 
Qiov Nefiixov: de juriscan^ 
suite Jesum interrogante. 

fid. KvQia^i] ivvAitj tov AovntS. negl 

hfi^sy f %&Qa nXovaiovt 
de (BHvUtj^^s regio exuberavit. 

fie. KvQiax^ dexmri tqv Aovxa. ntQi 
TTjg ixoiorjg nvtifta Sad'eyeiag: 
de mpiliere. Jiabewte spiritum in- 
firmitatis. 

fig. KvQtctxf' tpdenarr] tovAovxa. nsQl 
Twv xsitXrjfiijHop etg rd deinvov: 
de vocatis ad coenam. ' 

fi^, KvQHXxf'^ diadexmr] rov Jlovxa. ntQi 
fwy dha XenQ&p: de decern leprosis. 

fif], Kv^iaxf* TiQo trg JCgiozoi yev- 
vrjpBiog : Dom, ante Nativitatem 
Christi. 

fid: KvQictxf* fiBTCc t^v Xqigtov yh- 
yip IP. Dom. post. N. Ch: 



V. KvQiecxjf* nod vwv ^pmwp. 
ante hmim* 



Dom 



43. D. XXVi 



44. P. ultima 



45. D. 1. 



I 

CO 

o 

I 

a 
o 



46. D. II. 



47. D. ill. 



48. D. IV. 



49. D. infra Octav, 
Nativitatis.' 

50. D. infra Octav. 
CircomcisioDis.. 



7<> 



Domiaict post Lamina. 



va, Kvqia^fj fXBttt ' tA (pma, J}0m^ 
post lumina. 



Zachaeo. 



sr. IX infta Octav. 
Epiphaniae; qaae 
est Iv post Epi- 
phanian^. 

52. b. IL post 
rEpiphaoiMi. 



Istae sant oinnes uimfii aniH 4ies DaaiiiHci oatn prae- 
cipuis lectioDibus io iis legi . solitis/ Caetera ^vdyysXta 
ixXoyiAa prolixitatis vitandae causa pmlttimus> qaam e 
primoqadqae libro Jiturgico Graeeorutn peti possinfc Si oui 
vero in prompta noii sir liber rituaiis Ecclesiae Orientalisj 
is adeat Asseman, , qui ea de re aecurate SLgit iii Kal, 
Eccles. Univers. torn. V. pp. 563 seqq. ; atque ex eo spe- 
ciatim quoad, nun^erum di^uml)(mif^f^^^ jfost JEj^hor 
niam, ex subsequentis Pd«pbatijs sede ^ef^^iQi^iduio ^ haec 
sibi hotet, qui coEipttti ecclesiaeStici dogmata plene cog- 
nita non habet. 

Quumr Dominicae post Epipharaam modo plcir«s, modo 
pauciores sint, si tempas ipsins Paschae, pro ou|a8 norma 
istae diri^untur, consideres, animadvertendum, est, 

a) si Pascha subsequens 22, aut 23, aut 24 Afartii 
eveniet, Domiuica post Luinina '} nulla erit, sed statim 



minum, dicitiir a cereis et lampadibus quibus accensifi lini versus iUe 
ritus baptismi absoWitur; ^uod enim Latini biptismo db^ui dicunt, 
id Orientalibus est (pwriCtc^ta, iUuminari. Lavftcrnm hoc Uiumi- 
naiio vocatur^ inquit s, J^istin. M, in Apot* i^^ menie enim 
^l^mmmntmti ^<^ti ht^c perdiscunt {xttltttM jf«viA«(iQ i4 i9i/T(K>V 



Triodkitiif inoheabitmr et Evangelkak Domiaieae jietA ^ 
fJcS^a, £«imma/ 7. die Januarii reditiatidatni; 

h) si vero Pasclia agetur 25, aut 26^/ aat' 27, 
ant 28, aut 29, aut 30, aut etiaiii 31 Mattii, tan titmmodo 
sola Domiaica post kmina erit et deinde Triodium ponetar; 

c) si Pascha celehrabitar a 1 April is usque ad 7 
incites. , una hebdomas inter Dominicam post Lumina et 
Triodium numeratur eaqne Svangaliuni XV Lucae reci- 
tandnm '); 

d) si Pascha cadet in dies ab 8 usqne ad 1 4 Aprilts, diiae 
erunt I^bdqmades inter Doiniuicam post Lumina et Trio- 
diuii^r et priori XU Lucae , altera XV fivangelium dicetur 
et tUm iuitiujn Triodio dandumj 

. e) si Pasoha hfbbebitur 15 Aprilis usque ad 24, .iater 
Domlniea^i post Lumina et Triodium ties pouentqi' heb^- 
domades, in <|uaruni prima legetur XU Lucae EvangeliaiD, 
ia altera XV, et tertia XVll Matthaei» turn TriodiniB in- 
eipteodiim; . 

f) si tandem Pascha unum ex die^Kis tenebit iuter 
22 et 25 Aprilis, tunc non miuus quatuor bebdoinades 
Bumetrabuntur inter Doiuinipam post Lumina et Triodium: 
io earum prima' iegetur Xlt, seciuida..XlV, tertia XV 



Mign. p. Or, torn. vi. p. 422. Alii a Bapti^mo i^so Oluriiti; qnod 
6r«eoi titiam (pmifffttiy Hiu9mniitt90uei^i muiettpant^ dii^ kueo aj^el^ 
lotom Tokmt Sed sitepe etlam J^tfU«fti9r«ffl uye Tkeo^^niftmm 
nomine TQcitari,. ex libiis ritaalil^ atgue^ ex scriptis «aiid»rinn Fa- 
trum adductis exemplis docet L. Allaiius Dominic, et hebd, 
Grmee. XXXll, 

1} Annii^ qnibuft Piisdbi :agitar 8, ApsUia, Utara Pmnwlia est 
A,, ao. pmnde . dies Dp9UQi(H . iinmerantiir viti jdeclaratiim ept^ m 
Compufo W fides, cap. 6. pp. .82 seqq. Id yero duobus ^aeenliA, quae 
proxiine sequentor, in Kalendario'^J'uUano'OrieniaHanL octiei continget: 
m5, 1-917, 19»S, 19d6r» 2O01, ^^1r9, Sii985> et 80»«r ikit lU^^ 
Qtegotiaao Ytro tesiea tantipi 18dj|^. l^i^9, I9^i» 4dlt, ;aO&l etao^. 



78 Cmotl Canonarcha. . 

Iittoae, qaarta XVII Malihaei: tpm seqoetitr TriodUun sea 
Daminica PUblieani et Numscte^ quaeOoxni^icae Septaa- 
gesimam Latinorcun proxime antecedeqti resppndet. Uepete 
quae ea de re diximag sapra pp. 20 et ^8., 



CAPUT TIIL 
DS GANONIBUS, CANOIJAJBLCHIB, CAKONABIO. 

Kavwy, ccmon, xaporAgxrig, canonum dfm, xccy'opa^ioy, 
canonarium verba sarit quam usitatissima io Iibris ritna- 
libas Graecorum. Ea in notitia lirninari coinmeDtario prae^ 
fisa prias dedarari debaerant, quam dispntatioDi initium 
daretar. Explicationem tamen coDsulto ad -fioem rejeoimas, 
nt sic aliqmd otii nanciscer^ur, rem, qoa^uUa alia est 
in libtis lijturgtcis freqaeutibr^ copiosius deelarandi deciara* 
tamqoe proposito aliqao longiore elentplo illustrandi atqae 
oculis sabjicieadi. , ; 

Kwciv , Yox . graeca , notisshno frigaificata eccle- 
siasticae disciplinae sea politiae iiorma dicitur; in prae- 
fads libris OrientaKs Eccle^i^^ autem ea appella- 
tione canticum liturgicum venit", uon quidem cujas 
generis cnnque, vertim quod certis legibas fixum lutumque 
est., Qaod nomen qoomodo icoa^ecutam sit, moiti qaide^m 
exponmt} sed qooaiam satii iiirbata videntiir, quae vii^o 
affemntor, accoratiorem vocfs Explicationem hie lisfere 
operae pretium fnerit. ttaque 

Kapi&v^ canon, prcprie sigoiSoat' re^^dam. (X3rerman« 
BuMscheit, Lineal) , h. e., itistrumentum ilkdr quo ar- 
chitecti aliique mecbanici utuntur sive ad ^ dintetiendttm 
aliquod opas siv>e ad expe^dondam. structurae redtitadio^m. 
Namque ad regalam- reemrimas atque jpmid ad illain exi- 



GapoD. 



79 



gimas, reotamne aliquid sit^ an inflexam «t earvam , et 
secundo ope regalae longitaiSneui , Jatitqtliaein tptamque 
rei amplitadinein disjipiosciinas ae dijiidicamas 

A prima hac «igmficatioii« propria transfertur impr(h 
prie ad omnes artes, ad omnia negotia, ita at jam quae-*- 
VIS Donna rectH mensura qnaevis in qaocunqae ordme vo* 
cetor ttapoip; xmie canones Qrammatices, xccyay^ XQ^^^ 
KOi Eusebii. Sic ab Euripide jfrs naturae xayt^p mt mXov^ 
regtda hanesii appellatur, atque a Chrjrsippo L. 2-. ff. de 
leg, (I, ^) lex generatim dicitav uccpt^ iataiiop xeUadiiuou 
regtda justorwrn et injustorum. In translata hac jiominis, 
pptestate qaoqae xetrciyy re^t<2a, ad duplicem , praefatjim 
finem oaurpatHf, sq. ad discemeodum. rectum ab obliquo 
sen fklso et ad totius r«i -ambitum accurate diligenterque 
dimitiendum. Hinc pressius adhuc atque, eminentiori sig- 
nificatu denotat reguiam m^issimam, , menswam inffid- 
l^nlm, fih^QOP adiaif/B^moyi Vit Varinus earn vocat, quae 
proinde neque additipnem neque detractipnem ullomodo 
admittere potest: Tt&aav. nQd^toiv xai oiipaiQeaiv f^rj&x- 
fiijQ imd£x6fi8vas, quae descriptix) Theqphyl. in Com. 



I) Graeco yoeabulo xay6f(^g insignis quaedam cum hebr^ea voce 
n^p vicima deprelienditur turn ex oongruentissimo utriosque nominis 
sonp, turn ex mira potestatis siimlitudine. n»p generatim denotat ran- 
(Germam Rokr>\ qoacunque radone aecipiatur sive proprie^ siye- 
tiaoslate. TJnde snmitttr a) proprie pro canna seu calamo natiurali . 
b) improprie i^o omni eo, quod calami simiiitudinem refert, sive na^ 
turale illud sit, ut canaa frumeuti seu culmus, sive artificiale , ut ca^ 
lamus .mensorius, virga mensoria i. e. regula Ezec)i. 40, 3 — 5 . 
41, S), unde Septuagiuta xaAcf^o^^ seu xa^afu&xoy' Tetteruni An reiro 
Bomen n^jp pe^ methatesin deriYandum sit ab "^I^K (fferpendicu^ 
Itim^ quod artifices in fltmendifl muris adhibeiit), iis deoidendum relin- 
qoimUB^ qui in Terboruin originem ex profesoo inqidinnt. ^ 



ed.tfk1tdgE^' dftifiaram^ scriptttramiil emm sppeHa|ar> quia- 
Ghrrsttaniif regaki eertlfsima H iufaililiilk es^ lUi ^Sugno^ 
<$«iidda libros sa^os ab iis, q«i diyini aon ;«iiai» ^jua de re 
vidftiidas ^. .^Itibanos. «yaops. 3. Script. , 

l^mliter . xwc^y Xeiw^iaq, caM$i Mcrificalm, eerisk 
'MA^A3m9^^mns ae coasearafeioais regttla^diioita^y ^qiia Novi 
VeMMnenli -^aaviictttiii ^st celebraQdiiffl» MUam ftdrfttfonetw 
i«l detractiaaeai admkfeeiifi. Item sumi^ mcfcmg, igefftda 
fieki,' iaMlibUis ^credendi ^Borma ' . 

' A DOtarali et principali sua, signiHcal^ione vocafoxilam 
mpt&ff adhtic ma^is imprdprie tran^t^tar ad Ipmm rem 
dlfiiotandain, q^ae ad canemetn «eaad regttlH.f&^ fas^adjM&sa 
*c designata, uf Jtdeo xcwci^ illad ipaftritt dteatur, qooti vel 
atf regalam B!lt aditteDsum vel simpHcitei" iftvenitiif"'reetiiin 
dt ad TegQlani exigat ur. ~ Sic eaHoHem vueat^e: Paiifos II. 
OtiP. 13 regioii^d s^h ae siiae. j^a'i^iBtsaiffei^ % Deo ^«ddk>« 
tars et quasi ad Ye^dam admensasr Hue* ^t|Qoqti9^ peirekient 
dtctioneii oamm frumentaritcs cf. XL tat L I. C.) 
tJtonon ve$Umn ii Xll. tit. 40 1. 1. e> iaJtee^qiiae plates 
in jure occurreutes, quia canon est praestatio qua^libet 
lege dderminata sive specieram, sive pecuniae, queinad- 
modum et tnbutum ordiaariaih' Uc' lege fittim cat^onis 
nomine v^ixii Quasi e^o canoheM Xegyptiis imposuerim, 
niqiiit $. Mhandsius Ap6tbg. TL tf^oi mpopiic toU 

horarum cdnorikatuM seu daiidn?>'ii6mea accepit , ijuia 
pensk) liaec eanoaica in statas dfei Wras distribute atque 
ex solemoi cfeterinioataque foriudia praestanda est, quae 
privata auctoritate neqae additionem neque . Ablationem 
reoipit ; ^ifv%^ , iime cl^i^e&iv ^e^svcci. 

Qttibus praestHntir jam fadle Mse^uimar <w isa^ti- 
CIS ecdesiastion caaonis noaiaa inditoia siA. l^mviia^ 



OanoDarolia« (Mi 
Mj^ifca, mqnit Zooms ad Can. Aiiastasii IMnteoeni^ Sri 

wvteXoifieyop : Canon apj^lahATf quonian^ certum et 
farmatum haibet, metmmj quod novem qdis nAsolvitiMr. 
El Arct4dio explicaute -lib. V. c. ^ctvw est praefinita, 
praescripta ac deferminata bymDorain meusnra, ita didta^ 
qaod eertis l^gibus sit definita. 

Yox KtcifOpd^piSf composita ^ex xccytAy 'et S^Ofdai, 
incipio, exordior, canonum praeceptorem srgnificat, e nu- 
mero Lectbrum ele^um, qm caooiies, llymnds] siv6 Cantica 
Ecclesiastica caiitoribus tacite suggefere soliius^ est. Nam 
qaum raro e Gbris la pulpito Irecitent Graeci, rariusqae 
item mnsices liotis "exaratis can tarn dirigaot veliDstraant*), 
defectibns his consultum aatis pataverunt, si minister qaivis 
voce, quae commocfe a reliqtds audiretur , membratim per 
cola huic et alteri chord e librorsuggereret, quidquid occtir- 
reret banetidom. Ule itaqae, qiii caubnes decaataudos edi^ 
cit et voce praeit Kap6PaQ%t]^,' canonum dux mceptor. 
nnncapator y p^ont contra Meu^slnm , Saicerum aliosque 
recte monef Qoar. ir^ notis: in Ordinem sdcri MinisterU 
n. 2P). Unde eadem fere slccipitar significatione ac iVae- 
^centor et PrimieermS in Eeclesiis Clccidentalibiis, quorum 
freqiiens mentio exta't in jure nDstrb^: v. ^. C. Cum plim. 
6 X de Consuetud. (I, 4); 0/ Ad hacQ 1 X de postul. 
Pradat. (1, 5) ; C. Sij/nificantibus 38 X de off. deleg. 
m rubr, 29); C.-; Significayit 48 X de appelL; simili- 
ter in rubr. (II, 28); et C. Ut Primicerius un. X de 
officio Primicerii (I, 25). Et quemadmodum in Ecdiasia 
Oriei^tali evfu^hv oonjuactum munus g^rit rectique ordinis 
in: Ecdesia observaudi curam detiandatam habet, sic in 



*) Kepete, qiute BUpra dicta sunt p. IS. 
EUoliolog. pag« 23. 



Ecclesia Occi^entaH cum munere sibi fproprio certam ha- 
bet prite ,caet6ri$ .(Taiionicis honoris dignitat isque prae- 
rogativam. - ^ . 

KavopiQ^qv deaiqae voce barbai^ aliqui librum .diqiint, 
qui canmts et apayytoa^ima, Lediones, /per anni circalum 
in £colesii3 legenda^,. (^oiitinet. De quo confersis' L. Allot, 
de libris Eotl. Graec, Dissert. L . 

Jam vero canones sen Hympi Ecclesiastici certa 
lege compbsiti ac decantandi varii sunt coram que fre 
quens. mentio . occorrit in libris ritualibus Graecorom, In 
iis eminent ^avwv 6 Trjg pipwaeq)g, canon excdtationis S, 
CruciSf die 14. Septemb.; xapwp ve^QWifiog^ qui et 
GTavQioaifiOG, canon passionaljs, tempore passionis ; xavo- 
V€S dyccotdaif^oi , . canones die resurrectionis cani soliti, 
vcavtjv vrp ^i€(J07tep.Tr^xoaTrjPy cai}on in dier^ festum 
mediae Pentecostes }); x^pwp 7;Qict3iic6s, -canon in /SjS. 
Trinitatem* Bed . prae caeteris memoratu dignus est 
xoy/ctfi/ (S jufyas, canon magnus, qiiem .Graeci feria Vheb- 
domadis qnintae Quadragesimae decantant. Ejus anctor 
est s. Andreas Cretensis qni coUecta in unam aniversa 



') Extat> apud Wtga'b PdU% Qraeci torn; xcvix.. pp. I4isi , ixbi 
etiam festi rationes sic habes exj^o&it&s eT Sj/naxario* Fostquam^Christas 
insigne illud miraculum in paralyticum operatus est, scandalizati sunt 
Judaei . . . et quaerebanf eum occidere. 'Fugit itaque in Oalilaeam, 
Xihi mbratus in montibus prodigiUm illud op'eratur quinque panom et 
dnoron^ pisciiun. Fostmodnm yero ascendit Hierosolyraam ad festum 
Scenopegiae, docebat in tepiplo omnesque' ejus doctrinam stupebant 
In fine hujus solemnitatis stans Jesus clamavit Toce magna : Si quis 
sititj veniiit ad me et 6ibaL Quia ergo hac se doctrina Christus 
Messiam ostendit, factus mediator noster et oonsiliator Fatris ipsius 
aeterni, idcirco praespntem colentes solemnitatem titulo Mediae Pen- 
tecostes Christum laudamus Messiam, ac utrique duarum praecipuarum 
solemnitatum exhibemus praestantiam, t^aschatis, inquam, et Pentecostes, 
ambas uniendo atque conserendo. L* c« p. 1427. 

9) Floruit S. Andreas Cretensis saecUlo septimp. Ejus laudum 
et Titae compendium complexi sumus in ComptUo Eccles, p. 166. 



Canon Magnus. $A 

nt habetnr in 9ynaxano *)> veteris et novi foede- 
ris historia canticum hoc composuit, cohortahs omnes, ut 
quae vidi$sent in historia esse boaa et laudabilia, pro viri- 
bus sectiarentnr, mala contra execrarentnr ac fagerent. Vix 
haluerint Graecif^m({mt Comhe^sius, augustius avitae 
pietatis monumentum, vixque se potUerit vir sanctissimus 
Andreas^ vivis magis coloribus, eximiamque cum pari 
eruditione sancUtatem, vera cordis humilitate et compunc- 
tione solidam, depingere. Sane, immensi oneris pensum 
videri potest quintae illius feriae quintae jejuniorum heb- 
domadae, qua magnum hunc canonem moroso et contrito 
corde et voce — ternis prostrationibus ad singula tropa- 
ria — decantant. ' Appellatur aiUem magtius canon — 
verba sunt Synaxarii ^) — ut forte quisquam diooerit, 
propter etiam sententiarum pondus et gravitatem, quorum 
feradssimus est hujus canoni^ auctor ^ i^ his component 
'dis praeclare excercitatus, quodque quum caeteri canofies 
ii^^gi^a aui p{xml^^iaifi^lius troparia contineant , iste ad 
dmmtn d quinquqghda progreditur, quolibet exiUis in- 

^ effabUem stii^de dulcedinem et voluptatem, Canonem 
jj^^gnom % tammi txteusa exhibet Migne Patrologid 

VJ^ro^ XGVIE, a pag. 1330 ad pag. 1386. 

Plures hajns generis turn, antiqui , tum recentes cano- 
nes sisti posseot, sed operis. brevita^ impedimento est. 
Unupi igiiur attiiliase satis habeo in bpnorem Beatissimae 
Vit0jk ^ftiiae. 'UM^um) (d'eo^oxiop Graeci appellant), 
prae caeteris eligo, ut quo ferventius nobiscum Orien tales 
otitfniijmt liotidpti3fiiQlo certamine filialis amoris et devo^ 
tionis erga Beatissimam Virginem , communem omnium 
matrem, eo arctius etiam nobiscum mutuae vereque fra- 
temae charitatis vinculis socientur. 



V) Apud Migne Pair, Oraec* torn, xcvii, p, 1362. 
*) IS<Hl, p. 1868. - ^ 

6* 



84 Kavtbp eig ti^p ^eoToxor, 

KdJViiJV lUFAlUHTIKOi: 

Elg vfjr xns^ayiav Oeoroxoy iv s^ofMijoyr^osi 



nXri^r], Jeanotvct, xdv df,thQ0H^ ' jiov tuxxwp, zi da ^gay- 
ysXur aoi, dypfj, dnoQ€) xai deiXiai, aXXd ^OTjd'ei /noi. 

diXa Jhnoiva x^jLis n^d r^ovs oiicvei^oy. 

Ilaaav odbv TtccQodevaaQ d^ccQnwp, awrtiQiag, ii%QavzBj 
TQifiov ^^QOif ovdafidig. dXXd aol nQoaTQi%io ' Siya9r^, (iri 
TtaQidrjg ex xpvxrg (neiapoovyid fze. 

Tov flip d-avdzov t^v 'w^qcp 3irjvsx(Sg m'OcS, nccya- 
XQccpre, xai %h ^fia zt q)Qixz6v, avprjd^lg: okoQ de xccmv 
deXed^oiiicu detywg, dXkd ^orj'd^si fioi. 

. T(Sp dyad^tip 6 (pd'O^stg (xe pvp xad^ogaip yvfjiptv 
^Ttoaz^dzsvzQp, xai (,iaxQdp dnh Qeov yeyepoza d'ehv 
aQizcip, xazanipBiP fis 6^^^ JeOTtocpa, nQ6q)d'ccaoy. ' ' 

. ') Euthymius, g^enere Isauricus, vitae inatituto monachus, virpius 
et probus, Syacellus Fatriarchae constitutus Episcopatiun rehuens , di- 
yinitus Patriarcha Constantinopolitanus creatus esse dicitiir aimo 901. 
Ab AlexandFO ImperatofOs in exilium ejectus moritur ann. 911, atque 
a Polyeucto Patriarcha CP. in sacra Diptycha relatus legitor an. 959. 
Gfr. Baron, ad an*901 et 920. 

-) l^yncellus, Dignitas Eccleslastica e j^raecipvig et honoratiori- 



Canon ad SS; Deiparam. 



85 



AD SANCTAM DEIPARAM 

« ' in peccatoris Confessipne. 



Opus Enthymll MonacU SyncelU. Cant, prifn. ^ 
Toms dbliquus secundus. Quasi In terra pro- 
cedens. 

Qnomodo sordidara vitam meam. et immensum delic- 
torum meorum numerum deflebo? quid, Tibi enuntiem, q 
Virgo, ignore et haesito:^ verc^ra succurre mihi, 

Unde maligna et gravia delicta mea infelix ego -enar- 
rare incipiam? Hea . quid in post(5rum de*rae fiet? sed o 
Domina*^ ante -vitae e^itum piiserere toei. , 

Omnem pecQatorum viam . ingressus , ^ salutis semitani 
nusquam iiiveni, Illibata, ^d Te propterea confugip, o Bc^a, 
96 me ex aoimo ppenitentem despicias. ^ , 

Horam tnortis indesinenter. uieute verso./ Immaculate, 
et horrendum tribunal -prae ocul is, habere videor ; totug 
tamen malorum. consuetudino,, teptus graviter, e.^i)avesco, 
sed succurre mihi. 

Nudum, et a via aberrantem, longeqiiee Deo saucta- 
rum virtutum positum, bonorum. corrjiptor oontemplatus, 
d^vor^re me molitur, Domina ^.uxiliare. v 



bus, qua qui cohonestatus erat , in eadcih qua Sumlmus Fontifex yel 
Patriaroha, cella babitabat^ uude etymon nominis; De Syu^eUo- dignus 
pst qiii legatui Du Cange ift Glo«5ar,v Aoc. t^r^o, - . \ 



86 Kavihv elg tfjy Ostnoxop* 

/. Ovx ^OT^. Sytog/wg ai KLqis. 

ifjLoXvva fuaxQviqy Jhnoiva Qsorme, apii- 
TQCDP TtcaiCjiAcmv, ovaXaiTuaQog iyw, xai nov h}indy no- 
Qi^(a, anoyvdxSBi oXos avvEx6ii€voQ; ^ 

T6 xot* €ix6m tfovy «y>^, xazsaniXma, ol fioi^ {tpr}-, 
X6q>^out yytofJiJ] o nahzimaQoq iyto xai nov lovTtdv noQeif- 
dw; aXlot anevaov UaQd^ipe, ^oi^&ei fioi. 

pix' %a%w oAog Iv ^Qozoi^ 6 tA Sd^ea/ita ^Qci^a$, ysv- 
PTjd'eiG iy fitv wcrrsp eyto^-^^yaSi^, aaslyidg dsi^wy'TO 
ycip d'Etov fiamiGiia if>i6kvva^ 

Elg riXog }iq>d'aaa xaxwv, rtavayia JlaQd-h^s* ai> §o^ » 
9rjpov %A%siy ovQuvdg yctQ xai ^ yij xarafiowai Ttix^uig zwv 
a^^v nqa^Biov tA axona. ' • 

^Ayyihav xayiioeia xai %A (^^miiiAOxdy hbqnv&v al dv- 
pafisig tov aoH Tlov q>Qk%ovai %6 xQcerog, ^Ayvr- vvv 6e 
eyto anayywad'sig a^fit^ nBQU%0(iau 

'^^TTj ajuxaa 'ff yij, xai i^Qi^s xad'OQtJkfct dsiv&g re 
xai 'noprjQtiig nQActorta: tA aTona, xai %d6 Ttov aov 
neXXijp ^ianXayxpiav xaranXfjctovra. 

Notinf ifiokvva xaxtag tov ac^iarog, xai vabvxov Ku- 
Qim> ovnsQ fiQOToi t^ifioircsg eloBQXovxai . iy<jj <j©, ol' fjioi^ 
dpatdw^ danoQeioficti aaarcog. 

M'f' ^^i^^ Jia/toiyay /lit^ del^rjg ^vO¥ jU€, ^epw&etna 
%rg axkitrfi tov aov Thvoiiag, xai ava^iov. aXkA.vinor 
nXvvov x^€, xai tov ^vnov t&v nTaiGfimwv fxov. 

iJrfj) Toi S'euff <pkyyti aov ayad^i, 
^ASq^ naQijStr] fiiv hrcoX^v jj^iap, aov HaQ^ipe tov 
TioVy xai i^oQtq: vTtineae, nwg de fxov d'^praco Ttcaiis- 
fioriav afivaaop, eytb o anoaranjg xai Tm^Jianjg Oeot); 



Canon ad SS. Deiparam. - 87 

Cant. 3. Non est sanctas nt tn^ Dpmtaie* 

Infinitis delictis animam infelix ego foede raafeulavi, 
DominaDeipara, et quo totns desperatione correptas tendam? 

Superbo animi sensu, heimihi! Dei iQia^inem', in me, 
miser, inqninavi: et quo in postefam proficiscar? Festinaj 
Virgo, ,et mihi succurre. 

Nullas omnino e mortalibus^ in hac vita oataa tarn 
nefanda, sicut ego, commisit, o Clemens: intemperantiae emm 
delieds divinnm baptisma contaminavi. , 

Metam malornm omnium attigi, sancftissima Virgo, 
auxiliare velociter, infinitorum enim facinorum meorum 
foeditatem coelum et terra aquntiant. 

Cant. 4. Christns m^a vl^Jtns. 

Angeloram ordine^ et agmina, coelorum virtutes, Filii 
Tui potestatem *verentur, o Pura , nijnc tamen desp'eratijs 
ego, timoris expertem me sentro. 

Obstapuit terra omnis et infremuit , - me tot absurda 
facinora audacter maligheque perpetrantem, ^ Filii Tui cle- 
mentiam prohibentem, contemplata. 

Corporis mei templdm, et Domini aedem quam-nror- 
tales ingriBssuri contremiscunt, prav^ poUui: ego vero pro- 
digus ille, iinpudenter iilara subintro, - ' 

Ne me renunties, Domina, ne me renunties peregri- 
num, a Filii tui protectione omnino anenum, et ©a indig- 
num : sed etiam me a scelerum meorum sordibus emunda. 

Cant. 5. DMnO tno f^lgore^ o lione. 

Uno Filii Tni mapdato non observato- Adam exilio 
mulctatus est. At qui plangam ego scelerum-meorum abys-^ 
sami iegis divinae des^rtor ^t transgressor? 



88 Kav^ ^l^ zilv QBCv&ioy. 

nQlv.aTid&EOv ic€icceTotQ€a;ai, %i ds %al noirpo) lyta 6 Tuty- 
toXfiog, ifwxijp yciQ aTtOicielpag pvy ovx cdaxvpof^ai. 

t- ' 

^Haav i^irkaaa vdy deipoy* Iv yaaTQi^aQytqt xai r^g)^ 
atifia sfioXvpa, f^^rj xeci Iccypeiq^ Qvncoaag fiiov fiov, xai %ig 
XoiTtay fis xXd'Caei, sfi^ rip &^hop; 

Tqj dc/t/j cpkyyet aov ^j4yad'^, ictatcU jtiov txASti zrf; 

alxf^aXmiag mxQag. yei-qh yd^ xa^o^p fie pw SjiQoati- 
titnOp. . 

'(2*7 g'. fiiou irp SvcXpuj^ap. 

X) filag fiov iiamog, 17 ipvx'fi f^ov ^nagd. xai ^ t^wfi 
nccpj&d'Xio^, td ik .G&pui ptov c)joP lp%o%g xaxol^ deipUg 
xmsoTtUaxfa^ did anavaop nag^ipe^ mi fiord's* /bioi. 

To tiXogigAmixe, xaioi g^ego) dy4icdij,TdGvp^iddg iXiy- 
Xei fie , napuff^. y&q . fioi , n^'^eig %&g noytj^g xai 
fiiov . %d a0%atop: xai td fifffia jnobVfia* %oZ TJov aov 
Sypij. . ^ 

SaQxoQ fxov tfjp n^^oxiip noiafidg^ 6 tov jivqo^ 
qpofieQitg xai^tiafiearog apafdpei, TlapaxQctpre, aibjStSs, 
xai axwlfj^ cixoif4fi(0g. aXlot Qtaai fie rovrwp vaTg nQea- 
fieiaig aov. . ^ 

SvpTQOfioj avpixofiai, mi Tvcooifiaiy ^Aya^r lov Tto- 
priQtv %a epe^Qa* ngd xov ti'kovg ySiQ xQiC^ei ftoi 6 qy^o- 
Qeijg odoptag xatixtop fie, wg alxfiahnop 6pTa xai yvfi- 
p6p aQerdiy. 

'jQcW jQoaoficAop fiep rijp. 
'EmanXaawp fhp qdJyya fioi ^jabcavae tov zwy na- 
9w}f 6 doltog, %aii fioixeiaig dS rrg xaQdiug oh)y drxpa- 
%o7, dJJ^ HodeMoy ^el^Qoig twp Ifmv dotxqfiitmf^ (ifwQ voS 
Qeoif xai firj djuiofj fie^ 



Canon SS. Deiimram. 89 

AHenae mortis rens fratnbida quondam €aia con- 
demnatus, Dei maledictionem incurrit. \ Quid &diam in 
scelera impndenter propengus : animam ' namque meam ad 
necem deduxisise, ernbesco. 

Seelestnm Esau in gala et' libidine aemnlatus ,snm: 
ebrietatis et laBciviae sordibas corpas et animam inqninavi; 
et vitam meam criminiboft infeoi. Et quia in posternm me 
misprum deflebit? 

Divino fulgore tao, o Bona, animae valnera a bono- 
ram vitiatore mihi inspersa sanat ab acerba ejas me cap* 
tivitate vindica: me< namqae nunc a recta via errantem 
sabsannat. 

Cant 6. Vitae mare. 

Vitit mea profasa, anima corrapta, mores perditi sant» 
corpas autem meam turpibas facinorib.us totum oontami^ 
navi. Festina idcirco, Virgo, et succarre mihi. 

Instat vitae terminas, o Bona,'nec ferre valeo: argait 
me conscientiay et nefandos aetas meos, vitaeqae intempe- 
rantiam mihi objicit : et Iribanal Filii Tai, o Para, vereor. 

Garnis ineae caecitatem horrendus et inextinctas ignis 
fluvias, immacalata, vermisqde aeterpas vere expectat: 
sed his me Tais precibas libera. 

Timore corripior, et expavesco^ o Benigna, a maligni 
msidiis : jam enim ante ^ritae finem deptibas adversam ine 
stridens, nadam virtatibas captivamqae sabegit. 

Cant. 7. Fornacem rore manantem., 

Maltiplicem mihi pravorum £|,ffectaum flammam vetera- 
tor sabjecit, cordisqae adulfceriis mihi necem infert: verum 
Ucrimarom nostraram flaeatis, Mater D^i, irrora^ neo i^q 
4^elin^aas« 



90 Ktivflhr €ig t'hv Gemdicop. 

2vfinpiy6fi€yoy rep fio^^p TWP maiOfxarup fzov , fir 

orzaf^Ayad^rj, ysX^ o nafinopfjQog BX^'^og. oiXltt ctvirr gov 

apoidrpre, xai fj xolccaiS arelsvtTjTOS ts xai q^qixnv: &}£ 
hf4€t)9 viv u^doTteoor ^irflQi Tij %ev xQnov aov .xai &€W, 
xai xi dniypwg aavr^p; 

^Eni 08 xTjv nAaaPy. JioTXOira, IXnijSa ^ov avidrpm 
6 Haarcog* (li^ anoaxQsiprjg die ifiov xd ngoaumw aw 
viv^ fiil C7iXay%va^ ipiMv&Qwney xct aja xleior^ iioi, 
xov &eov' d)ld ^orjd^ei (xoi. 

^Edxoxiod-Tjp 6 xaXainoQog, IkcpoxQCiPxe, xco nlrj^si 
xwp aiikcQwp xaxwp^ xai rilouofxai xijg ifwxH xd hfjifia 
xai x6p pqvp* diO fie gxjoxoQ aov xatg avyaTg m^dg dnad-eiag 
yXihcaSfidp ^9Sxxop elgayaye. ' y. 

^2(Jjj A ^Ex q)Xoydg xoig. 

T^g T^ui^g xdp epa 0edp r.ti^aaai xai dyxaXaig 
^aatdaccaa, firfcQona^^epe, a^iaop xwp nad^wp xirp nv^ 
qUpkoyop x&fiipop, xai daxQVcop Qsi&QOig dnqrikvpop xpv- 
yjrp fiw. . . 

RaQOVOiap S'apdxov q)^ixxo), napdxQccpxe, xai xvp 
xQUJip exeiprjp oXtog ov didoixa, nQoxxeip xd xaxd, ov3e 
oXcog dtpiaxafiar oXxxeiQOP xai awaop nQeafieiaig gov 
n^d xiXovg,^ 

2xepayfioi)g daiyrxovg, Jlanoipd^ ddiqrfaiy xai dax- 
Qixsip nriyrp (xoi, 7pa ixnXvpo) ftov Tttaid/iaxa noXXjd 
xai dpiaxa tQaifiaxa* OTtcjg tmxixo) ^corg xrjg ahipiqv, 

Twp xaxwp jiiov td nXrd^rj aol e'^rjyo^evGa, cSg ovdeig 
ydQ ip koofiq) aXXog naQWQyiaa,' JeCTtotpa, Qedp xdp 
Tfdp GOV xai K^Qiop , xoixo^y (le Ip xd^sv xaxccXXa^op 
eixaJg GOV. 



Can(») ad SS* Deiparam. 91 

Caeno scelerum meoiruin demersum ne me d^seras, 
Domina, desperatnm namque me malignas lio^tis conspici- 
eris deridet : at^Tu valida Tua manu me erige. 

J 

HorreDdim qaidem est, anima infelix et sensn orba, 
tribunal, tremenda est damnatio et mors perpetua: nunc 
tamen judicis et. DeT Tui Matri prooide * ut quid desperas 
de salute? • 

In Te spem meam omnem prodigus ego repo8i;ii: ne 
nunc a me faciem Tuam avertas, o Qlenoiens, peque mise- 
ricordiae tuae viscera eccludas, mater Dei, sed mihi fer 
opem. ' 

Inamenso scelerum meorum riumero obtenebratus sum,, 
lilibata, et au^mae aciem mentemque perdidi; propterea 
lucis Tuae radiis ad immortalitatis suavitatem deduc 
me velobiterr 

Cant; 8. E tita Sanctis. , 

Quae unum e Trinitate genuisti et ulnis tulisti, Virgo 
Mater, vitiornm flammivpmorum fornacem extingue, et lacri- 
maruna fiuentis animism meam lava. 

Mortis adventum perhorresco, lilibata, judiciumque 
illud extremum nullatenus vereor', nec mala agere desisto': 
priusquam mors^instet, miserere, et Tuis pj»ecibus salta nos. 

• >^ 

Perpetua mihi suspiria confer, Domina, et lacrima* 
rum fontem, ut scelera mea plurinia et insan^ibilia vuln0ra 
eluam, et vitam consequar aetemsijn. 

Criminum meorum, Tibi numerum recensui, nec uUus 
alius, Domina, velut ego, Deura filium I'uum et Dominum 
irritavit, huic me quamprimum precibus tuis reconcilia. 



92 



KaviSv els r^v Qbowkop, 



KanatQlmv p ^^si eSanXayx^os. ^AXkoi arjs f^ijc^oS wfe 
TtQecfieiai^g iUrjaop, xcti rdig dfig*ofe oov awvu^w fit 

. ^Idoi, nQoaiQxofiai ,(joi:nava%Qavt^f^^^noXkci} ml 
7t6%j Ti-p iaxi>v imaxdiieyoq %H noilrg TtQeafieiagd dov- 
Xo? 0OV. fifyiOTa yccQ Icxiei^ w nayrevXoyrjfft, dkrfjig fjirfcQ/bg 
TtQdg %6p TtoPy .anXayxPOig yciQ xofimstai. 

XoQoig na^ka/Ss ^Aqx^W^^^ '^^'^ nXijd'iy 

fiovg xai noo^rjcag xe /dupwpag xai odiovg, leifo- 
fiaQTVQctg, iecfl ri^safielap noirpov ayvf^ intQ^lfwi nqog 

Kal pw, xai za^e, rf'P a^p fio^S'siap ev^^ aypr, h 
^ dt(»p ixnlsiTtrj t6 npeifxa ftiov, %^p 6aifi6pwp d-arvop 
IvtQOVfiiprj fis, Qvtfcct Trig zvQappidog zox tiov, Tia- 
pdXQCcPte, xai fiij (^8 eafffi^^, aya^r; naQadodtrpai 
€cv%atg. ; • ^ 

KQiTijp olrtiQfiopa , xai (pkhip^Qonop %6p. adp Yiop 
hxdixofiai, dypr, jnf' vne^ldrjg fie' dDi avrdp fioi noirfiov 
eSiXtesop, c%foai |x de^viop fie, rove, 7U)CPVfiprpte, toz axQap- 
xov ^fzatog avTOV, elg rre yaQ rXniaa. 

A^ai, ^AQxdyyeloif livQtotJjxeS, xai XeQafpifi, dwa- 
fiei;, e'^ovalac xai dyyeXoi, d^QOPOi, jftoXvofifiaTa aip toS 
X^QOvjSifi, pip x6p d^do^fiipofp xoxop aov aifiopxeg, , ai, 
TtttQ^epofiHoQ evXafiwg aei So^atofiep. 



Canon ltd SS. Pefparam. .83 

V. Ne me, Domine, in hor^ judicii cnm damtuadfa cen- 
stitnas, sed Matris Toae precibns, qui natnra bonus es, 
miserere, et a dexteris cum ovibus tuis me annqmera. 

; Cant 9. Demn hominibas videre imposslbile.^ 

Interventus tui virtntem expertus, affectn simul et 
timore ductus ad Te, lUibata, aceedo: plurimum, o Bene- 
dicta, apud Filium matris d^recatio ^iralet; clementia nam- 
que facile movetur.. 

Assumptis Tecum ArchaDgelorum choris, supernarum 
etiam acierum turbis, Praecursore et Apostolorum tarma, 
Prophetis, Martyribu^, Monacbis Sanctis, Ppntificibusque 
Martyribus simul adductis, legatione,- o Pura, pro me api^d 
Deum fungere. 

Et nunc, et tunc, opem Tuam experiar , o Pura , cum 
defec'erit spiritus mens, a daemonibns me qUantocius eripe, 
ab eorum me tyrannide libera nec> me- permittas , o Bona, 
ipsis tfadi/ . , . 

* Misericordem cleriientemque Filium Tuum, Virgo, ox- 
pecto judicem, ne me despicias, sed ipsuxn UHhi propitium 
redde, ut me integri sin tribunalis ad dextei^m cpUacet; 
in Te namque speravi. ' . . 

Principatus, Archangell, Dominationes el Seraphim, 
Virtates / Potestate6 , Angeli , Throrii et Cherubim multis 
ocuKs illustria glorio'snm partum Tuum colunt, et pos Te 
qudque Virgo Mater, celebfamus. 



$4 (M&L tSfiiifS. 

Habe9 eanams «ev bjiniii pimefioHa sua menstira de- 
terminati odas praescriptas, expKcatis ob ocolos odanim 
tropanisiDdicatisqae stropharamfroc^i&tf^^ad quorum nonnam 
decantanda font. Plara in eo occnrrant vocabula tech- 
nica^ a loqaendi scribendiqae forma, a commnni usu 
aliena, quae qnamdin qais ignoraYerit, hand sane magnnm 
ex ejasmodi canonam lectione firaetao! percipiet. Malta 
ex lis, qriae minis fiota snnt vel certe cwnmeBtatione digna 
videntnr, in notitia praeliminari pancis jam declaravimas, 
maxima pp. 12 seqq. « 

Quo vero eorum ex auditonbns serviamns commodo, 
qui ad hnjns rei diaciplinan^ penitins cognoscendam curas 
i^tndiaque adjungunt; ' nonniilla ex abundant! hie sabdere 
noil piget de signis ac vocibus technicis, (^uibus periti ea 
quae sunt artis ac disciplinae inter se exprimunt. 

1. Quid sit f^d/, oda yel canticum et qnalis sit ejus 
struciura, ZOnaras exponit bis verbis: ^df^ Canticum, id 
dicitur, quod Deo non per instrimefda jianitur, sed viva 
voce modulando cdntatur : Sunt aulein odae, [cantica, 
not)cm in unoquoque canone, quia coelestis Hierarchiae 
nc hpmnodicae imaginem praeferunt (Sre oCQapoig 
h,(HiQ%{ug nai S^tywdtag $i9t6yeg dai} . . . Yel tU Sanctis- 
$mam TtinUatem Sifmbciice repraeSentent ; nam si ter 
Ma dicaSy iUiqm numerum novefiarium confides. 

2. Ei^^oig esse pritnordia guarundam canticorum, 
alii» canticis insoribi solita, ^nt ad illoram son am et no- 
menim cantorom voces modificentnr (German. Melodte); 
tffOTtii^u ytto ipsoram honuo canticomm strophas ad mo- 
dulos fi^ticS^ decantandas. osteadimos supra p. 14. 

3^ Sedulo notari debet non t3^orum errori, sed my- 
st^rio ^iiriuficaudo adscribeadam esse, nt canonis pnmae odae 
t<ertia ovMtfestim subneotatur — omissa seconda. Omis- 
^iouk raUonm banc addac^int interpretes. Novem sacrae 
;$<xiptaiM Cantioa (^dn^ Gtmed Tocaot: si^im p. 14) 



95 



Becnndtim ordinem et ferias ia Laudibas recitare solent 
Orientales: primum qnidem XV.) die Dominico et 

feria II; secundum {Deuteron XXXIL), de quo hie sermo, 
feria III; tertium (J. Beg.JL) feria IV; .quartu^m (Ha^ 
hac. III.) feria V; quintum (IsaL ^XV.) feria VI; sex- 
tum (Jon. II.) et septimum {Daniel. III.) die sabbati, 
reliqua vero alio tempore; SecundiXm autem illorum (Dm- 
teron. XXXII) tot TlQoaexe ovQotvi xai yArpia: Audite 
Coelif quqie loquar, quod notante Zonara est compellatio 
Judaeorum et comminatio et nequitiae eorwm increptjdio 
malorumque qme eis superventura sunt praedictiOy 
ommissum idcirco^ toto anni decursu , solo Quadragesimae 
Magnae tempore lugubri, quo comminatioml^s. et. tristis 
augurii vocibus peccatores terret Ecclesia, cantandum fe- 
sumjt. Jam vero quum canon qnilibet ob novenarium 
scriptur^e canticorum numefum novem quoque odis repe- 
riatur conflatum,^ quumque secundum non dicatur, nisi Qua- 
dragesimae feriis tertiis , hac Quoque de causa Ganonis 
odam secundam .omitti necesse est. 

4. Quod ^pectat xcr jy^og nl, sen -?;xo^^ nXayiov 
devxiQOVy ^tonus obliqms secundviS , repetenda sunt quae 
habet pag. 12, ubi octo Graecis esse tonos m^usicos o^tuh- 
rj%ov voce comprehfeiisQs diximus. 

Praeter haec quae m ^janone proposito haben);ur vo^ 
cabula technica memoratu dignae sunt ndnnullarum stro- 
pharum seu^ tropfl.riorum inscriptiones, ninjirum xoptdxtqy 
q ohog, Idiofiekfy, quae in qanonibus qcqur- 

runt, jflti videre est in Magno canone, maxihie, od. 6. 

5. KoyToxiov^ Brevkulum , brevis est hymnus, a 
voce xopj^oS, parvus, eo quod paucis laudes alicujus festi 
vel Sancti vel Solemnitatis rationes complectatnr. Sicy ut 



«) Apud Migne Patr. Qraec, toiUr xcmi, p. 1362. 



in addocto .^empla maneamosr hoc Cdtdacim Ii&beC 
Miigima canon i. d 

Anima mea, mea exurffe animd; quid domUs? Im- 
mind finis ectque tibv est futura turbaiia: Ad meUorem 
ergo frugem revertdns, ut tibi^ iJhnstus ^Deus ignoverit, 
qui ubique praesens omnia re-let 

6. X) ohog, Domus^ ex Goarii sententiji hymtii ge- 
nus est in Dei vel ' Sancti alicnjus laudem ita con- 
stractttm, ut quasi compagem, dedifidum, fc^ricdmque 
virtutum ejus et gloriae videatur componere, et ideo tcov- 
TOvdfjjf opponitur , ut eo amplius et diffusius.' Itali quoque 
sua poemata stance dicunt, id est donius vel hdbitacula. 
In Magno Canone s. Andreas Cretensis hoc TQonctQtov 6 
oiicog inscripsit 1. c. 

Videns didbolus medicain Ohristi officinam apertam 
indeque mananiem Adde sdnitatem commotus est et per- 
territus f ac vdut in periculo versans luctu ad Umicos 
clamavit: Quid faciam Marine FUio? Me BetMeernita 
itte pei^it: gui ubique praesens omnia, r&plet. ^) 

Alii ohog sjmpliciter interpretantur leCtionem mJEccle- 
sia usitatam, eumque in sensum adducunt verba Typid 
Sabae C. XXXV : xai di^yipcioxpfisp dnt ^wi/ otmv 
, ej' iatafied'a o^v dg Tfjv %ovtu}v dydyycoaiv. oi at vol di 

xovtdxioy, 

nkrigtiv, • . ; 

6 ofxog. 

*) Jo' TOO Xqicwv iatQilor pkinuiv dya(^y^iyov, xtd xijy ix 
toi'tou Udd/ii ^fya^oieay vyaluy, sna^sy ijtXijyti 6 dtdfiolog 
xai PS xiydv ya^tay (ud^gezo, xal tots aitov tpUoig dvtpdfjca^ Tl 
Tfoiijca) t^s MagUcg; Xtelyei 6 Bn^lsa^tx^g 6 nayxa- 

Xov nttQioy xai %d ndyta nkiiQwy, 



IdioAeloii. 



lige %QOnaQU>v^ verisimjlias inde nomen habet, quQ^ peoQHati 
sibi, gravi et coooiona. voce reeitandiim, sit, (jaasi iiJiOv 
iffiv fiH^v, qaam: ai^i^dg ex opj^osito idios^ ad soi aor OMsaii 
deeaatari per04ttat« Ip Magfio Canqm 2. o.Mt6ft$kot^,^ 
juQCtam legitur ^oyzaxHf in hupc modam: iCoi^oxi^ 

9. Ultimnm Qdaram igonaQiov pro boo in .Yirgioem 
DeipaiuiQ ^.affectii, /verbis ipsius Odae sul^jecto quadraolibas 
coQ^)psitQm , Solent in ejus honoreot Graeci' decantare. 
In oflSciis Ecctesiasticis inscribuntar d-cqridxioi^^. vd etiam 
contraota bac > nota Sic, . ut ejus rei exemplam 

ponatnus, in Magna Cdnone '^ Andreae Oretensis qaatuor 
primae odae hisce strophis in Deiparam absolvuntur:^ 

Od. L Tu, Deiparu, ie laudmtmm spes cUqm de-^ 
fensioy grave a me pecoati jugwm toUe ; proque tfia cfe- 
mentid cimpiincti^nis lafcrifhas M . / 

Od. II.. Intemerdta Domina, Ddpara , spes ai te 
currentimi a>C ' tempestate jactatorum portm, mihiqupque 
misencordem jllvm ^^et Creotorenp ac f'iHtm Tuum, UU 
supplex, r^dde propUmm / - 

Od. m. Gayde venier^ qui Bmm Bi^cepisti; gaude^. 
Dondni sedes, gaud^ Mater titae nostrae *)u 

Od.' IT. Avesis,. throne ignite; avesis, canddohrum 
lampadibus jsplendens ; ccve mons sancte, area' vitae^ 
sanctormn. sanctum taibernaevkmf a/ve 

xAoeoV , dn* fyiQi i©V fi,ciQifK . toV t^g afiaqttag, ic«i . tag; d4(tnoiva 
ctyvii, fiitavoovvta d^^ai fie, . - 

^\''Ax^P%i /fianoiva, S^oyevvtjtOQ* ij iXnig t<oy eig Jt^oc- 

vto^p cpu tX4(acm u^fAOt tatg Ikeafaig Talg CjUtg, 

XatQ€, Beo66x^ yctctijQ' x^tQf, ^^ve xv^ioy x^^9^.> i 
t^g fcu^ff ^fiiav, ■ ■ ■ ■ 

6Qog dyidafjuxxog; xtfionk t^g Hcj^g* dyCtay dyla if^tirij. 

7 



9B ^ 8e<^ifeM>iv. 

"1 

Atqtie eadem- faac -^ratione otnoibns cantioid JBcdesia- 
stieis int^rspersa rieperitHatar tgoTta^ut 9B(n6tcta. 

Seel varii» K^anonib^s unam' hoc capite posuimns, 
cnjus sftrophae a crapite ad caloem siogiilae els vi'V 9'€0^ 
%(moVi ad Beatissmcm Virgmem, sunt, nt>sic Graeci com* 
nmtieni oiibniam . Bostram Matreni uno studio tiobisoom et 
ampiectendo et coleado et celebrandd arctioribas^ usque 
viROufia oum Occideutalibus -ceu fratnbus uniautor in una 
omnium matre altric^que Ecolesia. Et certe Mater pud- 
chrae dilectimis filiis sibi ex aoima devotis, diversis licet 
moribtis, linguis et ritibus, vei'ae fraternitatis ' gratiam im- 
petrabit, quae juxta antiquum Ordinem ineufidae fraterm- 
tatis spirUualis apud Graecos receptum *) ki eo^ est, ut 
spiritucdi dUectione invicem pincti fidem habeanms incon- 
fusam^ et sine fictione charitateim niutuam (ni/evftvix^ 
dyaTtrj ailrXovs^ ayanfpay%eg . . .. niffTiv , oiytatajaxyptov, 
aydnrjp awnoiUQiTov), scilicet, ,ut,:qui naturoLe lege frcctres 
non^umus fidei et SK,Spiritus n^ujungamur (oi deoftovfis- 

ddsi^oifQ y€piad'iti)MqvLe ita fraierna^charitaiis neanbm de^ 
vincti inculpate, absque dissidioetoifensa omnibus dielms vi' 
toe nestrae ad invicem conversemur (dyanrjg xQoki^xed add- 
q)6prjT0Q avpd€0fiip7tyeviiiaT$9tfg dBafi€fV{iivovgafdjmTavg,mi 
Qk(uarvovq. xai cujxapdallaTOvQ gtpctt ^Ttaaug tcts r^i^ccg vfg 
^tofg)^ et commtini' omuium matre patrociuante cuneta ad 
salutem necessaria et^ vitam cmsequamur ^aeternam. Hu*- 
jus fraternitatis gratiis per interoessionem Deip^paie obti- 
oendis pax firmabitar, his foedus stabit, his una utiiHsque 
populi laus et gloria vigebit. 



rilualem fraiemitat^ ineundum*^ Apud Qoar. Euchai Graec* 
pp. 706, aeqq. - ; 



, CAPtT IX 

, DIMI&felONISS piiSTOBUM. 

At dnoXtueiQ taip ioQriiy. • ' ■[ 

• "^A^n^Xvaig oflScii cujuatQunque ^ecclesijustioi fiheiH indicat, 
quo' popali conventus solvitur ao dimittitur. 'Hiap^ voees 
illae cujuslibet officii calci appositae ylyevm oMdhjaigydimis-'. 

Sed Don tap tarn officii completo' fipi, yernm et parti 
ejus proli:tiori signanter altera diversae sub, andivQiS 
et termipas assignatiir; Vid^sis quae diximus cle abso^ 
lutione .Capit^i in Commentario de festo SB* Corclis Je$u- 
pp. 39—40. 

'^Auoh/tix^OP e^t illud troparion, qQ6d t^rmiQaado of- 
ficio idon^um censetaf, et quia varii §unt hQ^a^odi yer^ 
sus, qui diei r illius est proprius ^TjtoXvrmop ffAi^»g 
audit et vocem aliam,. otixtj^op \yie\\Get^ subaudjendji-rn po<- 
stulat. Cfr. Qodr. Euchol. Gr- P'26.^^AnqXtaeiS d&fnor' 
tixcci seu Toip deanoTixwp ioozaip, Dimissioftes Festorum 
Domini^ in variis anni festivitatibus, in Vesperis, Laudibus 
et Midsis per ordinem dicuntur. ^ • 

Ejusmodi dimissiones et henedidiones quamvis loci 
ordine iiltimae, digditate Ibam^n et aniini proposito pfimae 
videntu'r, quum Deuiii venerentur; et poo pro uno vel al- 
t^ro' solommocfo', sed pro toto Ecclesiae coetu exorent, 
grates superis agant et benedictionibus coelum terrain- 
• que complete moliantur. Goa/rim praeclare 3^ e^/r 
drcbXvtl^ ' scribens „ Quasi luda cum Deo predbw 
ada, inquit; )dum sua expedatione Sacerdotem dd- 
hue m Ecdesia ddind popuTm^ FatriarcJiae (TacoU 
nocevn sihi vindicans, . .ita ^ ilium affari existmat^r; 
non te dimitttam^ uki benedixeris mihi: (ii^ si mceptS^ 

7* 



too Diflrfssia Penteeoates. 

priorum ptecum benefidis ndndum tota egestate repidsa 
(mt bononm cupiditate egssotiata, verbis Chrysostomi in 
hewn Genes. 32 instaret : magnis qtiidem Mysteriis dignus 
habitus sum meum pra^ter :;Dierittim; noBquam tamei^. 
te dimittam, usque dam- beaedictiooe/ quae est a te^ 
perfruar. < 

Grraecorum hi^ce'-benedictionibus popufo ab Eoclesia 
dimittendo instituti^ Latinoruiii* aJiae, a solis Episcopis 
Offlcium cekbrantibus dicendae, respondent, quae olitn in 
multis Ecclesiis Occidentalibus viguerunt Barutn plures 
GWw^dws, S^ngallensis Abbas, brdine' 'tioUegit Saeciulo 
IX, uti vid^re est apnd Jl%w^e Pat, l;a^.tom. GXXlpp.85T 
seqq. ubi * etiam ^x ApostoHca fonte manasse^ dicuntur 
jnxta lEladulpbum Tungrensem de can. Observ. /propoSs 
ultim. 

Ctbetemm quom6do hae Orientalium dnoXmixai evxal 
antiquis b'enedictioi^ibus epistjopalibus Latiiiorpm "conqtia- 
drent, proposita in exemplnm dfdiissione ostendemus, quae 
est Festi Pentecostes* Sic igitur ' apud Graecos anoh)- 
aiq fit: 

Qui in ignearum linguarum specie sanctum iSpiri- 
ritum super sanctos disdpuhs et Apostolos coditns 
misit. 9 

' Qui e paiemo el divina svnu seipsum eoi^nanivit et 
de codis in terram Ulapsus, tota nostra natura assumpta 
eaque deificata, in coelum post hose demio ascendit, et in 
dexterct Dei et Patris sedens divinum et sanctum can- 
subsiantialem, ejusdem patestatis^ et gloriae consortem et 
coaetemum Spiritum super sanctos suos discipulos etApfh 
stdlos misit^ et per iUum quidem ipsos; per ipsos autem 



») 'O iv etdsi nv^lvfbv yhoaa&y f)d^r6^€r xawnifi^pits naya- 



Bimissii^ Pentecoetes* 



tctwm orbem iUuminamty Christus verm Bern noster, 
precibus iUibatae et imma&idaiiie scmdae stia& Matris, 
sandorum gloriosorim tcto mundo edebrium Dei praeco- 
num et SpirUu . SmctfO rejoletorum ApostoT^im et om'' 
nhm Sa/n^orwn} miser eatw et salvet nos ut chmem-et 

Apiid Latiaos contra teste Ghrimcddo hae in usu 
erant Benedietioaes Episcopales. 

Deu8, qyoT hodiema die disciptdorum mentes Spirv- 
tuSr paraddi ivifusione dignatus e$ UFustrare, fadat vos 
sua benediction^ . r^oiteri et ejusdem Spiritus doms eX" 
Vbberare. Amen. 

JUe ignis, qui super discipulos appavuit,- peccatorym 
vestrorum sorples expurget^ et $m Iwmmis infusions corda 
vestra perlitstret. Amen. 

Quique dignatus est^ diversitoitem Un^uarim m univs 
fidei confessione adunare, in eqdem vos, fmiat fide 
s&o&rare etper hanc'ad sp^fiiem SMfie cidsitudinis pervenire. 
Amen. 

, QiMd ipse praestare dignetur, ,qui cum Patre et 
Spiritu Sancto vivi^ et ^hrioitur Deus, per omnia sqecuda 
saectdorum. Amen. . . . > 



*') X) ix twy. natqix&p xtxi ^eXxaiv ^ xdlntov xiviims iavtdr, 
xcct o^Qavov ini jijg y^g xazsX&w^-^ xici %ijp .^fxix^Qay vXijp <&frt- 
Ictfidfievog xeti &6^ua:ag 'a^trjv fiistd dk tavw €i^' od^'yoiig al^ng 
dveXSmv, xaliy (fc^t^ xci^laag toi nat^g/td %€'^ilor xat ayiovxtd Ofio^' 
o^ciov,dfio6j5vaijLOV, Tdul Ofid^o^op xcd GiVtt'i6iov\ TlvaVfia xettccn^fi^pag ^ 
liti toVg dylovg aitoi fxa^rijdg XKirAnoatoloig, xcd ^txt toiftocptatleng 
/jLtif aitoig, 6i a{jimv dk nacav tfjp oixovfi^y^y XQifftdg 6 ahf&$ydg 
StSg ^fjiojyj tatg ngiafielatg tr^g nttvaxQdmQVj xid ^ttvct^thfiov dykig 
atiov fintQ^S i^v ayliav indrf^coy nccysLtfijfKop ^^oxtjQ-ixwy ' xcd 
nvevfjuttWfdQiav ^Anoctokfav , xat navvav xihv ayliar, iXeijcat xcd 
tS^atti' ^fJL&g, mg ctya^g xcd (ptkavd-ffionog, 

Apud Migae Pair, Lot. torn, cxxi, p. 969, 



102 Dinussio Qvadr gesin^dlis 

Benedictio Dei Tatri^ f d FUii f et Spiritus 
8alMii et pax Domini sit semper vobiscum. Amen., 

De Benedictiane ordinana in find Missae danda, quid 
dteore attioet, qttam nihil i^otias sit, quam popnloiip justa 
4tradiqiie ritam a Missa ben^dictione dimitti ; cranqciam ieQini 
a re. divina abire fas censebatur, nisi benedictione petrcepta, 
niS patet et antiqaoram €onciUoFum eanonibas Missas 
^64 et Oum ad eelebranda$ 66 dist. 1 de Cons. 

ftuod in qnibusdara Eirctesiis Servatur, ut qoando 
Episcopns sub finem Missae benedictioneni datarufs- est, 
etclamet Diaconns: SumUicUe vos ad[ benedictionem , - id 
per Qnadragesiiriam in Missis quoque privatis fit, ubi post 
C6inmunionem qnartae CoIIectae, quae benedictiooes super 
popnlum contiTiet, praemittitar haec admonitio: BumUidte 
capita vestra Deo baq^ benecTictionem coelestem non- 
nisi llainilr ^,ninio et supplicl corporis' gfestu smscipete de- 
cist, quamquam haec b^netljctib olim dabatur post nltimam, 
qi[d.propter etiam' uUerior uUima vocabatuf. De capitis 
ad benedictionem incurvatio^e plura Gaesariits Arda;ttnsis 
hom\\: 38/ ' 

' £t ejnsfflodi 'quidenr benediotiones snnt, qtiibas^ popalns 
ab Eccfesia dimittitur. Earuni' formfdae variis Dofdint 
Nostri Jesn Ghristi festis per antii circulum recitari solitae 
(jisaTtOTiiutl^anoXiasig) in primo quoqije librb rituali magno 
nniBefo occumnt; quapropter a superfluo transscnptioois 
la^bore abstineriius. , ' 

In gratiam leorum tdmea^ qui divini Officii per^olvendi 
lege obstrjinguatur, dictis Veluti colophonem add^ndo nop- 



') Gtaeci dicunt: Teig^xstpaXcig KiQltff xXivati\ ipsam Col- 
lectam autem xijv f^)(^v tJjg x€(paXoxXifflag , orationem inflexionU 
cdpiiiSf appeQaiit. Oonsule Boar. Eucholog. Br, pag 640, ubi de 
procesBipBibos Ecdesiae' CP., ^uibm Qra?ci s^io^es Bomae fien K)^ 
litis imitantiix* l 



Dimi^sio CapUuli. 108 

pullas annotationes in inoXvaiv^ seu terminum et finem 
Primae, ex antiqao Rituali Ci^terciensi subjicimus', quas 
forte legere cleriQOs sacrorum riWnm capidofi 'iioi;i ^fgebit. 
Finita igitar lectione capUuU Hegalae a quo Mobachorum 
coiiyentus " Capituli nomen traxit fet/lcui' concordat 
Lectio breDis ad ab^clutionem -capituli Brfeviarii bofstri, di- 
cat ipse. Lector — r^rba sunt MitutxM^ Cisterc: <*it *). 
Tu atUem Domine miserere nobis et res^orldit Conventus 
jDeo grdtias. Mox, qui tenet Caprtalum dicat vofce intfel- 
ligiM^BemdicUe^ et alii respondentDom)ms: (in Breviatio 
Romano : Deus). Quodsi quis advenerit p6$t dictntii 
Benedi(?ite, turn, inclinatione facta ante sedem suam . . . 
dicat 'etiam submissai voce Benedicite,^ et duo^ viciniore's 
quibus assidet respotideant Dcminus (Dm^. Tntn si 
Saperibr volnerit eicponerfe Regulani vel sermoneln haber6; 
dicat, quod sibi 'Dominus sug^esserit. Post sequitar 
aTtohmxr Breviarii Bomani: Dominus nos benedicuf d 
ah'omni mah defendat et ad vittim per ducat aetemam; 
et fidelium dnimae per ffiisericorSium DSi requiescant in 
pace. Amen: , ^ . , ' ^ 

tNotisfiimo buie . fiM Priiiiae lucent etiam affiindudt, 
quae habet Durandus in annotationibu^ in iBenedictionem 
Meiisae.:. Major, inquit, incipiehs dicit Benedicite^ et cae*^ 
teri .respondent^ Dews; quia «icut debemus Bominum. ' per 
gratiarum actionos benedicere (ad qjiod Major dicendo 
Benedicite hortatur), ^sic et Indigemus benedioi a Domino 
suae gratiae i'nfasione , ' quam illi optatnbe^ postulant 'res- 
pondendo Deus^, supple : nos benedicdt suae gratioe 
infu$ione. 



') Coasule da rationibtis Fesii HSI* Cordis Jesu pp. d9 seqq 



104 



Beceatiora festa Kalendarii 



CAPUT X. 

DE BSOEKTIOBIBITS FBPTI8 KAIiENZ>ABII 

' ' ECCLESIASTICI; 

Ut undo exorsas. est ibidem termidetof commentarius, 
in extreme hoc capita qoaestionem kalendariain poneipiis 
ad historiae. ii&m sc. <)aam brevis/siffle exponendo cele- 
berrimam^ illam controvepsi^m de recentiaribus fest^^ 
lendarii ChUhdicii qaa Jaosemani saeculo pr<)xime elapso 
callidissime abasi $ant» at sab aatiquitatii^ restitaendae ob- 
. teota omnia sasdeqne.vertereilt^ 'in aaxilium etis^m^ voeatp 
venerabilis Ecdesiae OrieAtalis rita, qjai plnres Latinorum 
festps dies.Qon babet. ]N[e ver p qois plora beic reqairat, 
qnam quae ipsi attiogere cogitaverimus , idcirco profiten- i 
dam nobis ante est, duo tantdm nos pra^stituros i;eci{>ere I 
primiim e^t, ut temerariis veteratornm ausibus probe de- 
pictia ostendamus, qnomodo I]|piscopi xcatholiei Kalendaiiam 
RomaDae.Ecciesiae con^tra. Jans^oianornm. calamnias pro- 
pagoarint; cdterum^ ,qaod exhibemas ^lemorabilem illam i 
Decretalem Glorioms un. de reliq. et venerjot. SS- ' 
VI. 25), quae' rationes elevatioiiis festorum ad altio- 
rem ritum perseq^itur, quamqae no^ es$e aUataros polliciti 
samus supra p^ 17. Gaetera vero quae vel generatim ad 
jus liturgicum vel ad secretioces JTalendarii ecclesiastic! 
rationes s^eotant, quum obnos habeant scriptores suos, 
und^ quisque, quantum sibi opus est, haarire possit, cod' 
Bolto praeterimus. \. ■ . ■ 

§.I. 

BecefUiora festa Kalendarii Ecdesiastici a Jansenians 
impugnata — ab Episcopis cathdicts defensa. 

Et primum qaidem, ut hand incerto auctore historice 
, prpseijuamur, adbibemosjt^s^ij^oniain 4jGtQrum Cangrega^ 



. Catholicis 4e(en$a. 



105 



tionis Archiepiseoporum et Epi^coporupfif fi^rwnae jussu 
Leopold! Archidacis Floreotiae aoDO 1787 celebra.tae,-<|aae 
ex italico in latin^Qiiiixatislata edidit ScbrvrQ.r^^ 1790 
—1794 ' *). Leopoldas .scilicet, .Hetroriae Arehtdax, postea 
Imperator,. j.osephHm U indac^adis uoyitatihas aemalatqs, 
Mormi (^mmvmtus, laqueis, gp^i (mnem re^ionem ex Ha* 
truriae ierritario per specie^ fictae reformatioms dimi^ 
na^e StiMkbant'-^y^ ut Episeoporanl meBtem de nlterioribus, 
qoas ' anioiO' meditabatar, novltaitibas exploraret, iisdem .57 
pund^a ecdesiastica propoBnerat, quo religioms exercitium 
ah i^f/estbus, prasjudidis et omni eo purgaretur, quod ad 
'Biud ^qm 4empus impedi/oU, ne eadem tud vercm ac de^^ 
hUam perfectidnmr^ simplicUatem et ad saerue et venera^ 
hUi^ antigpiUatis normam revocitretur'^'). In iis antem sub 
n, 27 praeteir alia habebatar^ id jdiebus Dominicis festa 
in honorem San^tarvm non essent celebrarlda^); sub n. 
38autein Episcopis minugehs^tnty ut festivjiiates dxtraordi- 
mrias antiquo Ecelesiae usu hon probatas, praecipue eds 
pro nomorihm. Sanctorum festis AnstUtdas ad minor em 
nmierum reducerent^}\ hoc est, explicantibus Jansenianis, 
plurimos recens invenforum dies festos in,traditiOnibus 
incertis fundatos reformarent, praesertim vero, ut Cordis 
Jesu festum tanqmm Nestorianism/um redolenS omnino 
dbolerent % \ 



*) Bambergae et Herbipoli apud Tob. G6ebhardt. 

2) Act. torn* V. pp. 777. N. 791. ^ 

3) Verba sunt literarum encyclicariun d.d. 26. Jannarii an. 1786, 
per quae articiili Episoopk erant transmissi. L. c' torn; II. pp. 
9 seqq. • . 

^) Eod. torn. 11. p. 28. 

Eod. p. 34. 

^) Ita Scipio de Ricciy Eppus. t^rato-Pistorien^is Eod» torn. 
V, p. 163, Coi)fer etiam p. .503, quo in loco repetitis vicibijf rifuixi 



106 fidcentfora festa 

Sed contra Novatores in eodem oonventa Florentino 
malti Praesolos veritatis patrociniaiti sascepisse leguntat, 
quds inter eminent Tiberius Borphesi, AEppus. Senensis, 
Petrus Frjamesi, Eppus. Montis-Politrani, FetrUs Varmcci, 
Eppus, Mas8a:-Vetfernensis , Rainerius Jfancim, E)ppn^. 
jPaesnlanus^ qni otnne); litefis ad Archidneen) datis fanestas 
Oiscoltae laaachinatipnis techrras d!€tegen4o -laqneos adversa* 
rioraor dis'raperant fttqae in commentarii& sen MemoHalibns 
snis totnm argnmentjmi 57 punctis comprehensum ita gra- 
viter, accurate, sblidef copiose ti^actaruht, at nihil amplios 
prorsnsq.de nihil sit, qnod in propasiti? ndvitatibns illaatraa^ 
dis desiderari possit. De versutis reformatorum fallendi 
artibus ex literis venerahili^; senis Episcopi- Montis-rPolitiani 
pamsis haec accipe { . . , 

„Hetruriae Ecclesia gravissime oppressa gemit. Auda- 
cissimi homines, qui, faxit Deus ! 6e lupi siut oviam, agno- 
rumqde vestimentis ,tecti , opportunam* capinnt bccasionem 
omnemque movent lapidem,, ut regium ^uae Celsitadinis 
thronum aniniumque '^suis inescare possint principiis. Sunt 
Episcopi, quorum irregularis vivendi ratio Scandalum jfarit 

.pessimumqu^ praehet exeuiplum, qui . . . . "eo usque pro- 
grediuntut audaciae, ut * stupendas > introducere laborent in 
capite religibnii^ i[i6vitates, et hoe quidem (aciunt i^ub omni- 
modae independentiue obtentii, quae ne in apertum erlira-. 

•pat schisma, me'rito est timenduiti .... In quadatn He- 
truriae ecclesia publicatum fuit KalendariuiTi^ quod omnium 
Catholicorura oculos plurimum offendit ; talia nempe sunt = 
attentata, quae privatum quidam Epi^copus' contra legiti- 
mam saactae Sedis auctoritatem sibi arrogat , ritqs 



Eoelesiae Graecae in rem suam (ransferre c'onantur adyersarii ; et torn. II. 
p. 59, ubi novorum festoriun institutio ex falsis notionibus natural et 
finis earumdem 9oi ejnnita^^)a|n ori^inepi dnziss^ perhibetor a Synodp- 
Putori^nsi, 



a JanseniaDis impognata. f OV 

immntaiidoj . . . : Sanebos, qaibus ex commuiii universa- 
lifil Ecclesiae decreto Officium 6t Missa tributa fait, 
Kalendario delendo . . . . de sins Sanctid l«ctiones mutando ; 
, . , . Hetrtrriae Ecclesi'a a sanota saa Matre, a Raniaita 
Sede meritd abscindi timet. ... Pericalurn hoc magis ad* 
hue fit manifestiim ex satyrica di^^efsoram cultus generum 
irrisione, quos tamen sancta- Romana Ecdesia semper prd- 
bavit et'tmiversalis Eeclesia semper servavit; haeC autem 
irrisfi) in terminis adeo temerariis manifestiari splet, ut fide- 
les saactae Sedis contemptum inde Decessario colligere 
debeant . . . Eo asque t'epdit fariosk quorundam hoaninum 
jntentio , qui in hae errbris deceptione partem habentes 
s^htsraaticam fllam Ultrajectensem synodum in Hetruria 
depraedicant nt vel feminas, viBl jufimos quo.sque ex 
plebe exGftent, ut scjiismatica^-.huic Sjynodo sua^ subscri- 
bant nomina . « . . Primus religionis inimicorum conatas 
ad irreligiOnem catholicae fidei loco introducendam eo potis- 
simum tendit , ut perverj-a 8ua dogi6atar qiia> propagare 
intendunt, occulta' te.ceant^ optime gnkri' se, si procte- 
rentur*^ universo orbi catholico horrori esse futures potius, 
qiiam ut fidelium inentes pervertere possent. ' Qppo- 
sitam , ad speciem 8$,ltem , " xisnii inire^ vidtnturt sa- 
cfamentoruiri susceptionem ante omnia difFicultatibus impli- 
cando- et pietatis exercitia spe.ciosd quodam sub prae'texto. 
apud plebem imminuendo con^ti srnit religionis exercehrfi 
media r ariora facere . .. . . , ut fideles sensim sine sertiu 
in religi-onis causa reddantur languid), donee illam plane 
nooivam habere jncipiant, et; religionis revelatae loco natu- 



") Scipio de Ricci^ EppuB. Prato-Pistorien. tom. V. p. 137. in 
Respons. ad I. v'ult, ut Ecclesia !lp[etrurid£ schismaticam banc synodum 
TJltrajecteiteem sibi ad immitandnni enmat,, et toin. VI. pp. 97 seqq. 
Ecclesiam Ultrajectensem nobilissimam Ecclesiae catholicae portio- 
mm appeUat ejusque tarn misery per PorUifices §iv$3ialae imoe^n^ 



108 



Be^tiora festa 



ralem amplectantur, ' quae, ut paucis omnia cbmpreheodam, 
ad parain patamque deismum degenerat. « . . ; Hoc simal 
et seiael efFicere aon codantui*, sao enim intento tali mode 
fie frnstrandos fore praevideut, si prodereotar \ . . Aaimi 
zdns pro EcQle^iaxatholica in Hetruria ferQ depressa ge- 
rendas me.^ prope diem CQram divinojadicio-comparitaram 
— : cogit sincere loq^i; catholicae .enim religioni repentiuos 
in patria nostra imminet ioteritus/' Haec de artificiis, qai- 
bas Jansenrani serraonibus pietatis speciem prae. se feren* 
tibus. venenum sednctionis instillare ac- periculosa sua dog- 
mata propagare conatl sunt >). 

A.rgumeqtupa vero. 57 panctis propositum prae caete- 
ris nberins , gravins, aecafatius pertraQtarunt laudatus 
Eppn§. Montis- Politiani et Archiegpus, Senensis, Ex eorum 
opmmentariis omisso n« 27, satis isit haec ULemorasse ex 
responsis ad n. ^8: . 

,„StaBte Conciliorum Nicaerii II, Florentini ^t Triden^ 
tini doQisione, inquit AEgpus. Senensis, nulla inter anti- 
quos et modernos Sanctos differentia^ est statuenda. Etenim 
hodierna Ecclesia eandem habet auctoritatem, quam anti- 
qua, quae S. Cypriano teste praecepit: Notate dies, in 
gifiibus Martyres ad alteram vitam transierunt, ut inter 
sancto$ Ma/rtyres connumerentur ipsortcm memqria ce- 
lebrari possit. Neque' enim timehdum est, populum, dum 
reae^tiores quosdain Sanctos yeneretur, a venerandis reli- 
gionis cbristianae. consuetudinibus deflectere; receiitiorum 
enim Sanctorum cuRus eodem mode, sicut antiquprum ad 
D^iim refertur^ et hie Dominum Deum colendi usub solidum 
sanctissimumque est religionis nostrae exercitium. Aceedit, 
sanctitatem characteristicam esse Ecclesiae nostrae notam- 
. . , « quare in Ecclesia semper quidam adfuere Sanc^, et 
juvante Deo semper quidam aderunt . • . . , quos Eccle- 



Tom. Y. pp. 694 seqq. 



a CatbaUeis de/ensa. 109 

sia post felieetn illomm i^ae fin6m,. Spiritu Sa&cto .aasi^- 
stente, ixa Sauctoram aumeram referre solet ; at cerla pie- 
tatis exempla fidelibni^ proponere et tutos etiapa. patranos 
dare^'possit. Ededem'ergo rationes, quae Sancton antique- 
ores veneration^ dignos redduntj recentiores etiaib cam^ 
mendant; nnd^ primi illi merits sunt cdle^di illoramqae 
caltas est promovendns; sed neqne hi ultimi sunt negK- 
^ndi^ utpote- quorum cnltus demonstrate sanctitatem in 
Ecclesia juxta Jesu Christi promissionera semper subsi&tere *)•*■ 
/ Quae eadeifl aliis licet verbis Eppus. Montis- 
Politiani habet in sua responsione ad Afehiducem . data. 
„Ajunt etiam,'inqTiit , recentiorum Sanctorum feata fideles 
a vera devotione avocare^ et solidae religionis principiis adr 
vefsari. Respondeo autem, qoemvis eultum' Sanctis exbi- 
bitum pro ^ero et legitimo esse habendum qui a sancta 
Sede Romaua, omnium Ecclesiarum. magistra, et ab uni- 
versalis Ecclesiae usu probatus est et per quern Deus 
laudatur ac glorificatur; praecipue si fideles pertalem cul- 
tum excitentur ad Sacramenta freqoentatida, quorum sus- 
ceptio sanctissimum est divim..ctikus e:sereitium^ et qui me- 
rum emendationem sccum fert, qui saluberrimus est omnis 
religionis cultus fructus • . . /-Novi equidem, naturae bu- 
manae indolem talem esse, ut vel in ipso etiam religioBis 
exeroitio novitatis sit- studiosa, si tameh Deos per divinae ^ 
gratiae suae impulsum ad taleta) devotionem nos exeitet, 
talemque pletatem animis nostris infundat; ego <!erte nihil 
mali video, si tali ex motivo .ih<;itati Sanctos' iUius ia terra 
glorificamus. S.Panlus prae animi laetitia exultabat, dam 
diversos verbi divint effectus conspiceret, et dum. .Jesum 
Christum in toto mundo praedicatom ^t glorificatum cer^- 
neret. Eodem modo etiam R. S. Gelsttado in Domino 
gaudere poteist, si Dominum Deam a sabditiis snia per 



Tom. y. pp. 372 seqq. 



t M Featam SB. Ocardfl Jeaia 

pietatis exercitiain et per bonos mores gloiificatam videft, 
aive boe deinde fiat per caltaai< ab ant^iqua Ecclesiae praxi 
descendeotem, ^^1 per cultum aotiquioribas Sanctis > aut 
recentioribas exhibiium. luterim aQi|;aadverto , OoH^oxun 
Beam de tempore in Jbeoipus novum aliquod devotionia 
geims fidelibas 8uppeditare,.ut est saiictissinuim Rosarium, 
sacer habitus €armelitarum, ^s^ptem dolol-es B. M. V. etc. 
qvae Gultu'A genera Dominus Deus per mai^ime authentica 
miracula comprobare dignatus est. r't. Per haecautem alia- 
qu^ devotioi^nm genera Domiau9 Deus fideles ad amor^m 
suam pertrahit et se nobis amabilem ac seDsibilem exhi- 
bet divinuin Cor sui^m nobis pandendo. Sic fsnim Beus 
contiuiio op^rari solet, dum nobis mediaiite Sede Romana 
novos semper Sanctos exhibet, novos intercessores , nova 
virtutum exempla ei incentiva suppdditando^ et sic nova 
nobis suppeditat media ad mores no^tros pro aeterna 
animae nostrae salute et sanctificatione reformajados* Tan- 
dem per haeo Oernimus, Dei spiritnm diver$is hominum 
ingeniis sese accomodacev, uni inspirando tenerrimam devo- 
tionejQ ^rga sanGtissrmam pas^ioneili suam', aliis erga infant 
tiam/suain; aliis erga huuc, aliis erga i^lium Sanctum, 
dammodo mores nostri emendentur et Deas'glQiificetur'^ 

. Quamquam tota kaec disputatiq de recentiaribtiS festis 
e Ktdendemo ddmdis excogitata ajansenianiserat, utSedes 
AposUtlica in invidiam rapei^etur", ftdeb's vero a sacramen- 
tis percipiendis arcerentur atque ita omnem Dei timoris et 
pietatis sensum paolatim. amitterent^ nti adductis exemplis 
probat fippos. Faesalanus peculiari tameii ration^ 
certatom iateir ipsos est maledictis in devotianem ae 
festwn Cordis Jesu, quia sperabant fore, ot amabi^ 
lissimi Cordis Ghriatt imagine ex oculis fidelium sublata 
chriatiaoa plebs immmsam charUatem effusumque amorm 

Tom. y. pp. 765. seqq. 
Tom. V. p. 126. 



divmi Bedmptom vtm amptms me^litaretur ac venerafe" 
tur^ quo tamQa SS. Cordis caltum revera spectace £pis- 
copum Pifitoriensem docuerat ,Pius PP. Vl; obstmcto igitur 
hoc .foute aade ibgeate^ gratiarum thesauri ^late .diinan^s- 
seot, Ghristi^nj: malto facilius a r^ligionis . exe re^tiis averti 
debel)aBt. Ex&ibitui^ Goagregationi Flpr.entiDae relatumque 
in ejus Acta legitur opus Josephi Panmlim, Eppi. Clu- 
sio-Piefitini •)> quo, plau^Jsptibus Seipione de Uim, Eppo. 
Prato-Piatorieusi', et<Nic6l^o SciarieHij Eppo. CoUeasi 
fideles ^Sacratissima X/ordi devoti omnibus cootumeliis ve- 
xantur, ac sautissimum . h.QC> r^ligionis e^ercitiom convitiis 
impetitur. tamquara cultus Ulegitifms, indecens,.falsus, pc" 
rictUosus, a Calviniano nescio quo vd Nestoriano mven^ 
ius, VWum docdssimus Praesul Petrus Fam^cci , Eppus. 
Massae' et Populonii ^s«u Massa-Vetemensis, pauci^ calum- 
niam repetlit, osteadeiidO omaem difficullat^ui e m^djo esse 
sublatam, , si quae statute a sancta Sede suatr nojs mali* 
tiose iu perversulQ-Uluin sensum a Jansepjianis detorqiieatv- 
tur„ quasi iUi, qui divinum hoc Cor prd materiali devb^ 
tionis sum objecto haberU^ carneam. quandam Jesu Chrir 
sti corporis . pa/riem a ioto sejundam adora/rjent. Hanq 
autem malitiosam esse caltus , ss. Cordis Jesu interpreta- 
tionem ex eo couficit Praelatus^ qt^od omnes etc fide sciant, 
nec totam hmmniiat^/nec humamtatis pa/rtem ab ^ndiS" 
solubili ac hypostatica Verii divini unime separari pos^e, 
omnemque ador^tionis actum sive toti sive parti ecohibUum 
ad divinum iUud ac mirahile compositum tender e 
Haec Eppus. Massa-Vetemensis. Sed Scipio de Ricci, 
qui — ut verbis Pii PP, yi. utamur — jim pridem epjstola 
sua .pastorali d. 3. Jua.. 1781 in jd^vbtioneip SSw Cordis 
maledice soripta in magistrum erigendo, dis^ia et 

*) Tom. ni, pp. 770 seqq. 

2) Tom. rr. pp. 121 seqq. 

3) Tom. IT. p. 79. 



il2 BvSl9L Aucicrm fM. 

studia parHum exdtaraty qaam 'saos guoramqae conatus 
Floreutiae ad irritam redactos 'videret , finita vix congre- 
gatiooe ddmuin propieravit, ciadem ki conventu aceeptam 
vehemeotios altaras. IgiCur taotam qaod Pistoriam ad* 
venerat, qunm nova «pistoia pastorali d. d. 5 Octob. ejos- 
dem aani 1787 cohtameliosias in Ecclesiae discipliDam ac 
DOminatim ia festajn SS. Cordis Jesu invectus religjontem 
novis turbis ciiendia evertere perriexit et non ita nmtto 
post parocho* SHds per sp^cietii exercitioruiB spirituallam 
Pistorii congt'egatQs oninibus technis conoisus est dogere, 
ut Arcbiduci supplicarent pro publicatione atque-executione 
Adonm et Decrdoruim Synodi Pistoriensis anni 
in qaibus Pio PP. VI. te«t^, quae antea per multipUces 
libeUos prtivarum doctrinarum semina sparserant Vetera- 
tores J in unum vdu/ti . corpus invenmntu/r compacta 
Dum ita omoes vias persequebatur Scipio ad Ecclesiae 
statum convelienduin, populus catholfcus , qui eodem -hoc 
anno tumultuari jam coeperat in ,ci^^tate Pratensji . tan- 
dem ad tales incitas redactas est, at in apertain rebel- 
lionem ermnperet Pistorii 'anno 1780, Epif^copns veio 
in capitis ;periculum' addnctus in praecipitem fagam se da- 
ret, Episcopatu post modam se abdicaturus. Sljns errores 
per Ballam Audorem fidei damqande d. 28. Aagasti 1794 
Sttibnius P&ntifex festa recentiora Kalendarii Ecclesiastici 
generatim ab 'inj[uriis Janseniauornm^ defendit propositio- 
nibas 73 et 74 ac speeiatim pbpalo Sacratissimo Cordi 

. ' . • ' ' ■ f • 

^) Conflulantur Amwtazioni pacifiche di uti parrpco OMftolico 
mMgr. Tescovo di Pistoja e Praio sopra la sua lettera pasto^ 
rale de', 5 Ottobre 1787j §. 25, pp. 102 seqq 

^ ) SzArcitionim spiritaalium simulatione paroehoa ad se aoden- 
dos curavit Epiacopna die 87. Mart 1788. Cfr. Annotaxionty Note 
pag. VI. 

3) Tom. 1. p. 459. ' 
^) Bomani BuUarii Gontinuat. Tom. IX, p. 413. 



C. Oloriosus de rel. et ven. 8S« in TI. 113 



Jesa devoto integrum pradstitit jas sanm pi*Qpositi(xnibaa , 
62 'et63 ntadeo licet omni arte et vi ab adversariis age- 
retar de abolendo fe»to SS. Cordis « eos tamen victcfres 
existere non permiserit Deus ' ^ 

II. « 

C Gloriosus un. de rdiq. et venerat. 8S. in VL 
Be festis ad aliiorem riium elevandis. 

Gloriosus Deus in sanQtis suis et in majestate mi- 
rabilis, cujus ineffabiiis altitudo prudentiae, nuliis inclusa 
limitibus, nuUis terminis coinpi-ebensa, recti censura judicii 
coelestia pariter et terrena disponit, etsi cunctos ejus mi- 
ni&trps tnagnif icet, altis decoret honoribus , et coelestis 
efficiat beatitudinis posscssores: illos tamen (ut dignis digua 



Eod* p. 41 1« Yidonea de re etium poteat Comment arius de 
rationibus fesli ^S. Cordis Jesu. Sect. ii. c. I/. §. 11. p,^66. 

^) Quod 81 oajuspiam eorum, qui coramentariam hone noftrum 
lectione digaitati fw^riiit ex . Aciis Flarentinie cognoftcere intenit^ 
quodnam. esset litis consortium inter adversarios deleta^ Soeietatis 
Jesu et cultns Sacratissimi Cordis, is legere pot^rit quae babentur torn, 
i. p. 14. seqq. Quemadmodum sc. non dta pridem^ quumBomae sub 
utroque Clemcnte XllI et XXV ab adyersariis ageretur de Soeietatis 
eztinctione, eodem tempore actum ab iisdem incredibili studio fuisse 
res. est confessa , ut Sanctissimi Cfordis introductus jam passim qultus 
damnaretur, ita nunc Florentiae extiterunt devotionis SS. Cordis im- 
pugnatores acerrimi, qui abolitam Societatem impugnare perrezerunt*. 
Sic, ut e^ multis unum affcramus, post innumera probra in Societatem 
jaeta cultnm 88. Cordis Jesu idcirco etiam repudiandum dicebant ^^giipcl 
non immeriio suspicioni esset locus^ quod dis60lufum ordinisJe^ 
s^iti corpus dispersa Soeietatis. membra sutt hoc vexillo (Cordis 
Jesu) colligere pararet quodque t^b amieis Jesuitarum omnes ad 
tandem devotionem dilatandam machinae mover entur, (Tom. 

ly pp. 15 — 16.) 

• ■ ■ ^ ' •. 8 ■ 



rq^ndat,) polioribas attoUit insigoiis dignitatmn , et prae- 
imDnim vberiori retribntioDe prosequitar , qnos digniores 
agnosoit, et commendat ingentior exeellentia meritarum *). 
Sic et alma mater Ecclesia, ejas sacra Testigia proseqaens, 
et exemplo ducta laudabili, licet UDiTersos, in regnis coe- 
lestibtts constitutos, studiis honorare sollicitis, et sonoris 
effenre praeoouiis uon desistat« gloriosissimos tamen Ghri- 
sttauae fidri prinoipes, athletas Dei electos, jnstos saecnli 
judioes, lanuua vera muctdi, viddicftt Christi redemptoris 
apo^toloi^, naminero duod^io cjutentos, qui, viveotes in 
cdinte. praedictam evvlesiam sno pretioso sangoiDe j^anta- 
vemat ip$am erig^udo sablimuer, et disciplinis sanctissi- 
iui$ dingvnuio, revere rAU^tiuo^ etiam patres Tirosqne 
dan$$iaKv$ • qu;»tuor E^-aBg^Ii<ta$ Domini, per qocmira 
d^tU^RCisci^una et ^dtH<s<:iua studia eidem ecdesiae sacra 
eT^u>2^iia lUaxeniut. eiprecks qt^.^qae ipsios d^^ores ecde- 
siae, bT^3^toc^ Gi>gonuiu. qui merids iachtas, SedLs Aposto- 



X^f4lk uiit^^s ^ . 7<£c2mxt <x*rE:im^ ^ fates satH«^ ^[ni 

rr* i 3L «6f JUf#r:.*!i»/ ^^-^^^ 4i> ^.iT. WHae tr9& 9 JT., 
^1 O JXrr. -'ii <'i-r?i7v r,-^ Snri*tr^ <tair !■ 




et venemti6iie SS^ in VL 



115 



anfcistites, ac Hieronylnumj sacerdotii praeditam titulo, 
eximio3 confessores summit attollere Tocibas^ ^adibus per^ 
sonare praecipais, et speeialibus disponit hotigribi^s v^er 
rari. Horum . quippe doctorum perltrcida et. saluta^ia 
docamenta praedictam illustraruot. ecclesiain^ decorarunt 
virtutibus et moribus informaruut. ^ 

Per ipsos praeterea, qiiasi luminosas ardentesque bi- 
cernas, super candelabrum in domo Domini poskas, (errorum 
tenebris profagatis) totius corpus ecclesiae tamquam . sidus 
irraidiat matutintta. Eorum etiaiii foecunda. fafcundia coe- 
lestis irrigul gratia influente, «cripturarum aenigmata reserat, 
solvit, nodos, obscura dilucidat, dubiaque declarat: profun- 
dis quoque ae^ decoris illorum sermonibus ampla ipsius 
ecclesiae fabrica, velut gemmis vernantibus, rutilat et ver- 
borum elegantia singulari gloriosius aublimata corruscat. 
Ideoque circumspecta pmdentia dictae sedis, (quae uctibus^ 
intefita salubribils, et operibus exposita pietatis, libenter et 
sollerter exsequitur, quae sunt Oei), praemissa isollicite 
dign6que cqosiderans , et debita meditatlone perlustrans, 
ad divini nominis honorem et gloriam, exaltationem oatho- 
licae fidei, salutemque fiddli&m, merita ceQ&uit, liteque 
providit, apostolos, evangelistas et coriFessores* eosdetii ih 



pendit- Ambro9* in Luc, 1. IT. n. 71 et 13 nec&on 1. X* n 66 
.(apod Migne P. ,L. torn. XV. pp. 1633 et 1820) relat. in Corpore 
Juris cc. Nqn turhatur navis 7, t^st Mliud Sj Si Petrus 17 C, 
XXiV 1. Tertio ad Papam spebtat declarare dnbia scripturarum 
c. Per venerabilem 13, X Qui fiHi sint legitimi (if, 17), multo 
fortius dnbia sanctitatis* Quarto ne per multoium Episcopomm sinqi- 
pdicitatem populum decipi contingat. cc. i et 2 X eod* ; QuintO 
denique ne in in^nitum contingat sanctos mnltiplicari, et sic deyotioiiem 
refrigescere et sanatitatem vilescet^. c. Episcopi 3 Dist. &3. Deinde 
gl. definit, quid per canonizationem consequatur sanctus et quatenus 
prius ad eum orari possit^ Tandem ^ter^dnat, quid in canonizatione 
sit inquirendum sc. de virtutibus heroicis et de miraculis, ponens con- 
ditioneSy quae in miraoulo requiruntui. 



126 C. Oloriosus de rel. et ven. SS. in VI. 



universali ecolesia hooorificentiae potions impendiis attol- 
lea^oaT: at ab ea Unto propensius honorari se sentiant, 
quanto ipsam prae caet^ris excellentius illastraru'nt. Nos 
itaque, piis ducd consiliis^ dignisqiie studiis excitati, non- 
nuUos praedecessores nostros Ro^manorum Pontficum, (qui, 
specialis devotionis prosequentes adfectum, aliqaomm festa 
sanetorudi sub duplici ordinaverunt officio celebranda^, imi- 
tari soUicite intendentes , eoi^nndem apostolorum, evange- 
listanim et confessoram festivitates praecipuas' Cde fratrum 
nbstrorum cotisilio et adaeusu) sub officio duplici ^) pet* 
untversas orbis ecclesias volDmus, statuimus et praecipimus 
annis singulis perpetuis futuris temporibus solemniter 
celebrari. 



') Yocatur officium duplSx ^ cum tota, Antipliona dicitur ante 
p^almmn et tota poist psalmdm : cum alias non tota, sed solum prinei- 
pium dicatur ante psalmum {semiduplex). Alii aliter. Ua gl^ssa ad 
h. 1. Intelligit autem glossator per illud alii aiiter, quod aliqui putant 
did o^CMiffi duplex ratione majoris solemnitatis , quqd sc. dupli- 
centur cantores et candelae , ut adeo .Officium sept em 'candelmmm 
T. g. sit officium duplex, officium qninque candelarfim contra 
qffieium semidnplex In priori parte^ glossae Joan. Andr; i^se docet 
Mbsam eelebrari sub duplici officio, quando in eo dicitur Gloria et 
Credo, ut nunc fit in Missis eorum Sanctorum, qui in liac Decretali 
memorantur. 



(CAPUT ADDITITIUM. 

QUABSTIO C5OMPUTISTI0A, OOCASIONB LITIS 
EAJliEND^BIAE NUF^B BEDINTEGBATAE 
PROPOSITA. 



De Stadio Gompnth EeeleslAsttel clerlcls pmserlpto. 

PBAEMONITTJM 

in qiM de Computo ejusque prhwipiis ac natura pauicis , 
disputatur, ^ - 

Dactam est nomen COMPUTI a computando duplici-^ 
qne ratioDe maxime samitur. Proprio sensu s^coeptus oom- 
putas ipse est actus numerandi squ numerdtio ve\ ntmeri 
ciBsignatio: qaa i>otione hoc vocabulo praeter - alios usi 
sunt Jul, Firmicus Matervms in libris VIII Matljeseos, 
passim ^. Hkronymns epist, 58, et auctor libri de Gep" 
metria (oZ. de oasis Uterar,) edit- Wil. Goes, pag, 236^ 
Altera sea translata siguificatione designat doctrinam et 
artem numerandi: qua sententia Walterus Aurelianensis 
computum simpliciter calculandi peritiam dinit* 

Computus considerat tempora distincta secundum cur- 
sum soils et lunae deiiniturque notitia cutsus luiiae ac 
Kalendarum- seu scientia certificandi tempus secundum, 
solis et lunae progressum (Durand, . Rational. Ylll. 1.) 
Secundum ^lis et lunae progressum dico, quia materia 
.circa quam agit computista, non est tempus consideratum 
^uoUbet modo^ sed sQlum seQupcJiW ]?i9(um splis lunae, 



118 Principia Computi Ecclesiastici. 

Dicitiir ecclesiasticuSj (juia ecclesiasticis usibus et Ute- 
ris maxime famulatur et coUaborat. Cfr. de Computo ecc. 
pag. 178. verb. Fulhert: 

A variis temporibusi agendi Paschatjs praesertim, com- 
putandis etiam computistica (subaudi ars) vocatar; a de- 
6cribendis temporibus autera in dies partesque miaores, in 
hebdoraadaa, menses, .annos et annoyum peribdQS Chrono- 
graphiae appellationem traxit: a,XQ6pog^ temptiSy et ygdc^, 
scribo. Computam alii generatiih cdlculandi peritianij alii 
vero arUhmeticam sacram dicunt:,ab dgid^fioG, numerus, 
quod sii scienti^ tractans de nnmeris et . snpputandi 
ratione. 

Recentiori aetate jam Kalendariographia auditur. De 
cujus Tocis significatiohe "^et originatione confer quae 
late disputantnr sQpra prime statim commentarii initio 
pp. 4.*. seqq,. 

Gr^iiecis xprfpixjfiog xoip tqv rjliov xai tijg osXrfnjg erap 
nuncnpainr; Hebraeis siraplieiter Embdlisrnus sen^ JUyste- 
rium Embdysmi, a parte totam , at post alios recte ani- 
madvertii 0. du Fresne in Glossar. ' 

Communhis vero Computus' ^\citur^ quod necessariam sit 
Qbfhputara solis Idbaeque cursnm, annos, menses ac dies, ut 
addiscantur cydi Solaris et lanaris, Epactae, Bissextns, 
Ealendae, Idas, quatnor tempera atqne alia hpjasmodi, 
quae in computo declarantnr. , 

Differt autem computus turn a chronologia, tnm ab 
historia. Chronologic quippe dicitur relatio rerunf praeteri- 
tarum ad tempora, quibus oontigerunt tempommqoe par- 
tes rite descriptas ; ^is^oria in reram gestarumac praeteri- 
tarom memoria sen oarratione consistit ; unde . nulla nisi 
piaeteriti temporis uti historia sic chronologia esse potest. 
Hoc tamen inter utraitique interest, quod historia reram 
silvam atque materiam praebeat, chronologia ordiiiiem ac 
^pUocationem, quae instar formae est, sappeditet. ^Serieip 



Canoi^es de Gpmpato diseendo. fl9 

et diagtampia temporQia Graeci xam'^o^ vocant, et jiioegd^ 
'i^ai myoPMwg Georgia Syncdlo *) est dd projprium tem^ 
paris ordinem et situm remittere, ad sua tempora tempo- 
rumque partes amapdare ac reponere res gestas et personam, 
de quibqs ,narrationes exhibentnr.) computo, quatenus 
ab Ijistoria ac chronologia distinguitur , universum tpmpus 
turn faturam, turn praesens ac praeteritura (Jescribi potest 
atque etiam ad njaltos annos solet, ita ut yM%d ji^oXrjxpiy 
secuudum eandein formam anni ; qua nunc utimdr, etiam 
diaumeremus tempora dudum elapsa, in quibus alia longe 
formu us) sunt homines: Haec lib. IL suhsidiar, de 
ChronogfUph. Zollinger post Petav'mm de doctrina tern" 
porum lib, VIL c. 2^ 

Doctrma sevL sdentia temporum pressius accepta 
compledtitur turn chronographiam turn chronologiara, quara- 
vis non semper eo distinctionis sensu ab aoctoribus 
usurpetur. < ^ 

CANONES DE COMPUTO DISCENDO. 

.■ . ^ ■ A. ' ■ ■ 

CANOKBS tl JURE ANTIQUO: 

, Dici vix potest, quanta cum sollicitudine 'curatura per 
yeteres canones sit, ut presbyteri notum haberent compu-' 
tnm^ eccIesiasticuiB; etenim statuta ecclesiastica pene omnia 
ilium clericis summa cura ediscendum praescripserunt, 
himirum ut eo pacto in venire facile possent epactas , lite- 
ras domihicales, festum Paschatis et alia festa inabilia per 
annum. Dnde fetrictum imperium Capitulafis CaroU M, 
(edit, a 805.) De Compoto: ut veraciter eum discant 



* ) Gfr. C^oar. in Emendat. et Anotat. Cbronogratkhiaft SyncelU 
CScriptor. Bizant, edit. Y^e^ I7%9f torn* V. p. P X 



120 Canones e jure antiqno 

omnes. Cap.lib^ VLc. 226. cdl lib. I C 68. e lib IV. 
addit. . I. S. 5. "). Quod breviter et Herardus, Archie 
episcopu>s Turonensis in suis Capitnlis a. 855 incQlcat 
cap. J^5. praescribens, ut 'presbyteri camputum discant^). 

Cum Carolo M. atque Herardo mire consentiant quot- 
qaot p^r ea tempora ac deinceps eccl6siasticae disciplinae 
regulas tradiderunt, ut adeo iMdovicus Cellotius in notis 
ad C 22. Cap. Wcdteri Aurdianen. vere dixerit, episco- 
pos notitiam computi ecclesiastici presbyteris et clericis 
peQe non minu^ necessariaiii censaisse^ quam orationem 
dominicam et symbolmn Ex eorum stata(is pauca haec 
^ttulisse sufficiat. . ' / 

Hincmarus, Archiepiscopus Bhemensis^ vir sua aetata 
cum paucis^ eruditus^ in Ca^itulis synodicis anni 862. 
cap. 8. vuUy ut presbyteri de computo etiam necessario 
plenissime instrmntuf'^). 

Waiterus siye GruaUerus, Episcopus Aureltanensis, 
vir sacromm canonum scientia ac pastorali sollicitadine 
irtsigais, in GapUulis synod, anni 872. c. 22. y quod. ' est 
de Computo discendo] a presbyteris exigit, tU ccdcidandi 
pefitiam hdbeant et suos (clericos*) ant scolares ^) in id- 
ipsum studiose erudiant *^). 



■) Migne Pat* Lai., torn. XCYll.^ p. 283. Caetemm Ctfrolm 
Magnus anno 7 67. Roma diacedens praeter cantore^ Romaaorain et 
gramihaticos peritissimos, etiam calcukttores secvLm duxit, ut est apud 
Ademarum in VUa Caroti M. c. S. Qain ipse , teste Eginhardi), 
artem computandi dididt.' 

Migne, P. L. torn. cxxi. p. 778. 

^) Miffne P* L. torn. cxxv. p. 776. , 

^) C Ut quUque 3 X. vita et honestate clericO' 
mm (UL 1.) ^ 

») C. Prtsbjfter i X. de eelebrat. MUsarum (la. 4t), 
Mi^ P. L* torn. touz. j^. 744^ 



de compu to diBC^ndo. 121 

Ratterius, Episcopus ^Veronensis., qui floriiU medio 
saeculo X., in synddica ad presbyteros slatuit, w^compw- 
tiim mimrem, id est epactas, concurrentesr regtdares, t&t" 
minum paschalem et reliquos, si ^st posstbile^ sapiant 

Aiyto (qui aliis HaUo, Heiio, jSaido, Biin<^upatur,) 
Episcopus Bfisileensis, viv sanctitate vitae, doctrina et r0- 
bus gesth huge clarissiraus sae6. IX. in Capihdari Eccle- 
siae saae, quod viglnti quatuor constat capitu1i«t, declarat 
sexto, qy/ae ipsis saeerdotibus neeessaria sunt ad dise&Ki^. 
dum^id est: Sacramentarinm , Lectionarium , ^ Antiphh 
natium , Baptisterium , COM PUTUS, canon poeniten- 
tialis . . . . Ex quibus omnibus si unum defuerit^ sacer" 
dotis. nomen' vix in eo constahit ^ ). Qui canon etiajn 
prostat apud Burchardum, EpiscOpum Worfnatienseni *), 
turn Decret. lib* IL c. -5; Quae presbyteri neeessaria 
discere et scire debeant tnto BecreL lib. XIX/ c, 8,, 
iA\ sic proponitnf: Nunc erga o fratres, qui voluerit fia- 
CerddiHs nomen hai>ere, in- prims propter Bewif cogUet^ 
u( discat ea quae neeessaria sint,. antequrom manusEpis^ 
copi caput ejus tangat, id est Psalterium . . . COMPU" ^ 
TUM \ . . Istud est simpliciorum, quia si unum defuC'- 
rit, efe Habetar etiam apud s. Imneni, Episcopim' 
Carnotensem % Becret. part VI. c. 22. (Migne, t, CLXL 
p\ 450.) Qt Panorm. lib. IJI. c. 24 (I. c, p. , ac 



' *) Mi09te PaU Lat. tom cxxxvi; p, 664. - 
-) WigHe^ P, L - tom. cv. p. 763, «t tdm. 'cxv. p. 11. 
' 5) Bwchardiii ex Monacho Lobienpi l^iscopua Wormatiensik or- 
dinatus, dMnaram scripturarnm sacrprnmqiife canonuro eniditibne claruit 
circa a. 1008. 

^) M^igne P. L. tom. cxl. p. 625. 
*) L, c. p. 979.. 

^) Ivo, Bp, Carnof*y celeberrimus sacrorum canonum interprels, 
pietate ac doctrina conspicans, dao eximia opera eluc ubravit circa a» 
}Q80, quae exstant in f^0(, Migne cxiT^c^ii. 



122 Gaoones e jare s^atiqao 

tandem medip saeculo XII r^latas estt ia Decret. Otaiiani 
e, 5 J)is6. 38 his verbis: Quae sii!U sacer dotibm »e- 
eessaria ctd diseendum? Quae ip&is sacerdotibus mce&sa^ 
xitt ' sunt ad diseendum , id est liber sacrafHerUorum) 
ledipniari/us, antiphonarius, baptisterium , COMPUTUS, 
0anon poenitentialis, psalterium, homiliae ^) . . Ex qui- 
bus. omnibus si unum defuerit^ saeerdotis nomen vix in 
eoconstabit: quia valde perieulosae sunt evangeliccte mina^, 
quibus dieitur; „Si ' caeca s caeco ducatum. praestet, ambo 
in^foveara cadUnt." . . ^ 

Quod si venerabUis Beda aiictor esset ejus, qui inter 
ipsius opera; recensetur libelli De remediis peccatorum, 
hajas caaonis cfrigo Haiionem integro ^gaecoLo anteisset 
Admonitiones Bedae quippe tantaoi noxi ad yerbum cam 
iis conveninnt, quae Episcopus Basileensis in suo capitulari 
fTopohiU Nuhe ergo, /rai^m, ^ verba sunt libelli citati— 
qtd vduerit saeerdotalem- aw^torUatem aedpere, in ptimis 
cogitet propter Deim, et praeparet arma eji^, arvtequam, 
mams Episcopi tangat caputs id est Psalterium, LectiO" 
narium, Antiphonarium ... GOMPUTUM, cum cyclo 
. , Poenitentialeik, ♦ 

Epispopos porro nunquam npn solerter providi&se, at 
canones allegati s^rvarentur utque nallus presbyterorum 
clericorum ab addisoenda • computi scieatia eximeretur^ va- 
Yia,e adm^nitioneS'Synodales testantur, quas ex aritiquis- 
simis libris PoDtiticalibus collectas exhibet Migne pairo- 
log. Latin,' torn. CXXXII., a pagina 458 ad pag .462. 
Harum prima seu antiquay a diacono post Evangelium 



* ) Diversi hi libri ad brevitatem quandam redacti atque in imum 
ogus conjecti ad' usum psalmodiae ecclesiasticae accomodati sunt; oxide 
factum, ut liber ecclesiasticum officium compendio complectens BB£- 
VIARIUM appelletut cr. Eas praesenlium 3 X> de. pignori" 
bus {III. 21,)' 

2) Apaft Migne Pair* M^at. torn* xci.y. 56^, 



de compnto discendo. 123 

legenda, sic habet: Gompidum, si Hon majorem , soUem 
minorem, id est epactas, concurrerdes, regulates^ terminos 
paschales et rdiqms, si est possibihi sapift (I., e. p. 458) 
Aliae duae, nova et novissima^^ quae ab ipfeo Episeopo 
sedente ia faldistorio legebautar, dericis illiid ipsuro injuQr 
xerunt hisce omnino verbis: Vt computum minorem ad 
inveniendam literam dominiealem, tempus ^intervalU did 
Paschae.et mayorum mshilium festorum non ignorar^nt. 
(I. c. pp. 460 et 461.) 

> Neque alio spectanty quae iisdem ,ferme verbis legun- 
tur turn \n Homilia Leonis, Papae IV. de cura pastorali 
(Migm t. CXV. p. 683.) j tam in sermme aynodali s.- 
Udaltici^ JEpiscopi Augustani {Migne t. CXXXV. p. 
10740, turn denique }\\ Gommonitorio cujusqne Episcopi 
ad mcerdcfes sibi suhditos, quod ex Martene, sumptum mo-- 
..Domeatis saeouli VIII. ins^rqit Migrie . Patrol. . Lot. torn. 
"XCVf. pag. 1375 Nempe omninrodis caiUum esse vo- 
luere Ecclesiiae Pfaesules^ we quis presbyterorum aint cle- 
ricorum computi scientiaii) per sacros C^.nones tanta 
sollicitudine commendatam ignoraret. . 

Idem illud stadium, qao Episoopi instare atque urgere 
observfl.tionemt;anoDum de compute discendo nmiquam ce^- 
sarant,v testatum tandein faciunt variae inquisitiones canO" 
nicae, quas yel in ipsis synodisy vel iis' solutis per yisita- 
toreis fieri per ea saecula jusserunt; Prions h. synodalis 
inquisitzonis exenjplt^m habemus in antiqui§§iiDo illp Ordine 
fSynodi, quem ex MS. Cod. saec. IX. inclyti Monasterii 
ad D. Petrum Salisbiirg. 0. Ben. erutum in lucem 
en^isit cl. Phillips in actis literariis Academiae C. R, 

*) De nexu inter homiliam Leonid Papae IV. (a. 855.) et alias 
.admonitiones synodales cfr. quae habet Migne toln. cxv. pag 6^5. in 
Collecloris praemonit^ . 

3) Ofr. SUzungsbericht der phUo4oph. hist. KL der kais* 
Akademie der, Wisseiischafteni yovemberheft des Jahrgaf^ 



124 Canones e jure antiqno 

Vindobonensfe, raense Noverab. 1863 (torn. 44. pag. .436). 
Ibidem enim pre«byteri in synedo reqoin jiibo^ntur de cmr 
putOy^qiMliter HG feriam, lunam el terminos paschales, 
septt/Mge^mae, quadragesimae , rogationum, .pentecostes 
mpnsiumque initia et praedpuas festivitates in anno tin- 
venire s<;iant). 

Visitationes ordiaarias per siagu las parochiais iiastitu- 
endas qaod spectat, ex capltttlis inquisitionis 126!^inonis 
abhatis Prummsis *), scimu^?, inter caetera , quae visita- 
toribus erant injuncta et illud fuisse, ut presbyteri dUigenter 
perpunctarentur , si eomputum minor em, id est fipddas, 
concurrentes, reguhres, terminos paschdle^ et reliquos sa- 
piant. (Cap. 92^ apud Migne Fatrdl. Lut\ torn. CX.XX\l 
p, 191.) Ne quis vero in hac investigatione ignorantiam 
saam defendere posset exctisatione de defecta literaram 
anxiliariom caeterbraitiquie praesidiorom do ctrinae , sollicita 
dura providerant Episcopi, ut et singulae eccle^iae , * etiam 
minores, suum haberent coiiiput'im, ad eomputum ecdesiae 
catliedralis conformatuni ^) et potiores libri liturgici in 
probemiis suis cantinerent breves quasdatn tractafeiones de 
temponim ratione scriptas cum ro^is paschalibus »), prout 
etiam nunc videre est in antiquis libris, qui preces, caere- 
moilias, ritus in Mi^a atque in divino officio adhibendos 
exhibent. Ut vero artis rationes ac praecepta in his libris 
'proposita frequenti usu a1;que exercitatione sibi familiares 
redderent, praeceptun* singulis sacerdotibua eryat, ut ipsi 
post acceptam hotittara termini Pdschalis libris suis „festd, 
omnia, vigilias et jejunia'' absque ullo errore' inser^erent, 



*} Regino, Abbas Mopasterii Prumensis electus a, 8^2, pluca 
operK confecit, quae vide apud Migne torn, cxxxii. ' 

Cfr. historiain cycli Dionysii apud Miffne torn, xxtii. pag. 
473. jnncto Meicbelbeck Hwf. Frmn^r. n. HO, ann. 856. 

5) Pe fptis hujusmodi cfr, Mi^ne I c. pag, 477, 



de cemputo discendo. 125 

uti habetur i n ConcUt JBr4mncial. BavenmL ann. 1311. 
Rubric^ X. *). \ 

Necr alicnam ab ecclesiasticis sauctionibad legem vitae, 
doctiinaeque secata est schula. Ejus rei locupletisssimos 
testes habemas — praeter ipsam studiorum xatiooem in 
scholis ecclesiasticis reeeptam. — celeberrimaruin Dniver- 
" sitatam statuta^ peritissimorum jui'is iaterpretam commeo- 
tarios, doctissiiQoi'um qui per ea saecula florueruut viroruOi 
elogia. Singula perquam breviter attigisse sati^ erit. 

la rcUiane studiorum itaque cpmputum in numerum 
sacrarum discipHnarum venisse, quas sibi colendas sumere 
deberent clerici, ex trito illd atque apud omnes pervulgato 
eflfato cognoscimus^ quod veluti fund^raentuiri omnis parti- 
tionis jstudiorutn ecclesiasticorum commentariis suis praefi- 
xerunt scholaj'um magistri, .nimirum secundum Augusjtinum 
in damo Dei quatuor e$se necessarid: Grararaaticain ad 
verba Dd intelligenda et debito modo exponenda, Musi- 
cain ad laudes Dei decanianda^, Jus canonicum, ad jura 
ecclesiastica discernenda et defenderida, Cqmputum ad 
festa mohilia et immobiliai invenienda. Cfr. Matth, et 
Anian^m indice Auci, Computist. Ad eandera ndrmam 
exactae erant leges latae scholis ecclesiasticis, seii semi- 
nariis, in quibus juniores clerici ad omrie clericalis oflficii 
mnnus in^truebantur. Ad seminaria parochialia pueroram, 
quae Patres Concilii Va^ensis 11. 529, secundum totius 
ItaUae tonsuetudinem ^) in cujusvis parochi domo esse 
jusserunt, pertinent, quae ex cop. '2^. Walteri Aurelidh 
>^nsis attulimus de cleficis studiose in compute erudien- 
dis. ^d seminaria majora ^atem, quae sive in monast«riis 
sive in aliis domibus eccksiae $ub episcopaU praesentia^) 

' Hardouin* Coll. Concil. torn. vn. pag. 1366. 
Hardouin. torn. ii. pag. 105. can. i. 

Verba sunt Coneilii Toletani u. an. 531. (apod Hardotiin. torn. 
It. pag. 1189.) relata in can. De its guos S. DUt. 28. 



i2S Canones e jore Mtiquo 

ab adtiqaissknis usque temporibus coostitata erant pra^^ 
ter canones de compiito discendo jam adductor refem 
etiam, possunt, quae tradunt ven. Beda de studio arith- 
meticae ecclesiasticae in scholis Anglorum Hist. eccl. 
lib. IV c. 2. etHpffmann de studio computi in Monasterio 
Rhfemensi sancti •Rei^igii ») in historia CycK Dionysii §, 
XIV. Vide Oommentar. de Computo ecc, p. 196, 
.verb. Sicfdr. - 

Oinnes nlinirum , qui sacri ordinis' hopiinibus educan- 
di§ erudiendisque praefecti erant, legem sibi scriptHm nun- 
quam non pptarunt sanctionein illam Gapitnlaris Caroii M. 
(c. 72 lib. L). Aquisgraiii anno 789. promulgati et ,,De 
ministris Altaris Dei et de schola^' inscrfpti , sc. ut 
scholates psalmos, notas, eantus, C OMP UTUM, 
grammatieam per singula monasteria vel episcQpia dis- 
Cerent 

Ab episcopalibus clericorum seininariis ad publicas 
Universitates gradum facientes ex earandem numero anti- 
quissimara Acaderaiam Vindohonensem memoramu^ , quae 
id . exemplum Academiae Parisinae , tamquam Ma- 
<m ordinata iisdemque juribus ac privilegiis gaadens veram 
imaginem Studii generalis iWiiis temporis exprimit ac dicere, 
si quae alia, pro test^monio potest, quibusnam literaraiu 



V) De soholis juxD(a ecclesiam comdiuendis:, in ijfutbu^ cle* 
'r,ici discipHnia ecclesiasticis vdcent, deque ministris super^ eoi 
eltgendis agunt, turn, Eugenim II, et Leo IV. relat. in can. Ne^ 
cessaria 3 C, XII. 9. 1. turn Patres^ Concil. Toletan. iv. an! 633 
relat. in can. Omnis aetas i. G. XII. 9. \. 

^) Migne. Patr. Lat. torn. 3ccv, p. 174. . • 

Be celebri hac schola Khemensi s. Remigii, ipsa parisina 
academia X)lim illustrioro, x;opiose agit Joan. . hatinojuf .de scholis 
celehrioribus c . 2i. 
' ^) Migne P. L. torn, lxvii. p. 472. 
Harditin torn. iv. p. 842. 



(k oompato diBceDdo. . 127 

Bttidiis ea tempestate Upiversitates flbraerant Jam vero 
Gompati ecclesiastici ratione traditam in iis fuisse arga- 
mento sunt ipsae ieges aciademiae, quibus stadia regebantUr. 
Edicunt enim Stiituta Facfultatis^artium Academiae Vin-^ 
dobonensis tUtdo XlLy qui est, „de iis, ad quae Bac- 
calarii Facultatis atiium tenmtur^^ §..uUim., at Booed'- 
larii hujus Facultatis disputewt, legant grcUis et propter 
Deum Computos et alia Math^maticalia, pr(ieeipue t amen 
Ecclesiae catholicae deservientia (Cfr. Pet. Lambec Bi- 
Uiothec. Gaesar. lib. IL pag. 212.). 

Ex juris interpretibus, qui necessitatem studii arith- 
methicae sacrae ex inentp sacrorum canonum oiiinimodis 
propugnarupt , prae caeteris adduciiuus Guilielmum Vu- 
randum, juris Utriusque doctorem celeberrimum et Epis- 
^cppum Miraatensem in Gallia Aquitanicaj quein oh SpeciUum 
juris tribus voluraiiiibus edituui Speculatore^n vu]gQ nun- 
cupanjb Is vero in eximio suo Bfztiondli divinorunp 
oificioruvn, , quod absolutum est an. 1286, dpctrinam 
canonis Quae ipsis 5 JDist. 38.^ suam faciens' Vllf.^ 
cap. 1. ; Sacerdotes, inquit, compui;um scire tenentur, alip- 
quin vix eis nomen sacerdotis constabit - 

Demuila adeo laudata ilia Cpmputi peritia in vewera- 
Mi Beda^ in Babarho Mauro,, in B. Joanne Goreiend^y 



^) Ab omaiWs Facultibus conjunctim canfinnata an. 1369. 
2) ofr. Uo^jat. Pr^emt* canbn. lib F» ^. d.- ' 

JJi bxlib. nil. c. 9. applet. 
4) De antiquissima tersione Rationalis Buraodi in lingnam ger- 
matricam an. 1384, ci|i tltulus : ,,Dt> Auzlegunge tind Sa^he der 
gotleicheii Ampte^^ videsis Lambee 1. c. c. viii. p. 778. . 

' . Joannes, ' ^bbas s. Arnulpld Metensis, ratus neminem quicom- 
pnti notitiae expers esset, doctum haberi posse, in caeteris laudibus, 
^aibtiS beatum Joannem, Abbatem Gorziensem, cumulat, et illnd repo- 
nit, quod regulas suppnladonum (etf^oralium memoriae pivaci- 



1^8 Canones e jnre novo 

in s. WUfrido aliisqae palam; iacity in ea inagnam acieotiae 
partem scriptoribus ecclesiasticis visam Qsse cpnsistere,* at 
adeo ea rUe intellcGta jam tandem $e :quisqtie pos$sei 
fateri scire y quod ^acerdoti el rdigionis studioso esset 
omnium maodme necessarium^ ut habet Praefat. ad Corn- 
put, nov. et ece. Anonymi IIL de quo vide Comment, de 
Camp, pag* 16Z. *) Sed nimius essem, si caetera Hujus- 
modi docmneota recensere scribeado vellem. Et haec qui- 
dem de jure antiquo. . * / 

CAWONBS B JURE NOVO/ ' 

Ad' jus novum quod spectat , res quoque^ testjitissima 
est, compatum ecclesiasticam lis iu eo accenserl, qaae de- 
ricos ac presbyteros callere opbrtet. Juvenes itf seitiina- 
riis recepti verba siint eoucilii Tridebtitji sess. 33, c. 
18.., de Reformat, — ccmtus, Compati Efcclesiastici aiia- 
himque bonarum \arti^m discipUnam discent. 

De valore hajus Tridentinae sauCtionis aute'm nihil 
esse per contrariam consoetudinem detractura^ ex variis 
Summorum Porititicura constitutionibus, necnqa ex con- 
,tinuis ptaestaatissimorum jurisperito)*dm commlBntariis in^ 
telligimus. 

Pontifices quippie epistolis^ suis coEnmpnltoriis ad 
episcopos Trideniini deCreti executionem urgere uunquam 



ter ui 'nemo superius commendaverit. J^igm P. , torn. 
CxxxTii« p. 25. " . 

>> Hie liber in editione J. W^astemburgeri anni 1513^(Lands- 
hnti impressa) ita inaoribitar: ' Computus fwvus et eeclesiastieut 
totius fere Asironmmae fundamentum pulcherritnum continens, 
cl^ricie non minue utUie guam neceeeariu^. 



de compato discendo* 129 

omiserant. Sio Benedictiis PP. XIIL Con^Uut. Credir- 
ditae Nobis VIL Idus Maj, 1725. de stadiis clericonim 
iD semipariis agens huoc in mpdum statuit : Postremo. sa-' 
luherrimae praefaii ComUii dispositioni inhaerentes VO" 
lunms, praecipimus el sancimus^ ut in ommbus seminar 
His tarn hactemts erectis , quam imposterum erigendis 
ahmni grammatices^ cantus Gregoriani, Gomputi eccle- 
sichstici aiiarumquae banarum artium tantum disciplina 
erudiantur. Cujas constitutiouis diligentem observationem 
incnlcat Gonciliam Bomanum ejosdein anni tit. 30,. de 
Magistris^ eamque accarate in omnibus sequendam in 
Appendice exhibet sub n. 27. pag. 287* seqq^ Habetur 
etiam apad NicaUis Praxis canonica torn. I. de Censibus 
n. 23. Conferri quoque potest Benedict^$ PP. XIV. 
Gonstitut. 2. torn. L Btdlar. Benedict. XIV. 

Neqne jostnin neglecti-Tridentini canonis dant colorem 
recentiores qoidara Theologi , dam ejus legis cansam per 
eamy quae post Coneiliam jGaicta est, Kalendarii. refprma- 
tionem e medio sablatam esse cootendant. Olim quid^n^, 
ajuot, sttb antiquo Kalendario res chronographic^ obscora 
fait et difficiles habuit explicatas, at adeo non mediocris 
compnti peritia exigeretar ad Kalendarium ecclesiasticam 
seu Directoripm conficiendom; a tempore restituti Kalen* 
darii vero niblL in ea re est negotii, quum et tempus 
celebrandi Pauschatis sine uUo labore ac studio e tabellis 
Breviario praefixis erai possit et Directoria ecclesiastica a 
singulis Ordinariis quotannis edantur. 

Ast acdpTenda excusatio haea aon est Et festa 
mobilia quod attihet, nec majorem difficultatem in lis deter- 
minandis habebant, qui ante tempora Gregorii XlIL vixe- 
runt. Res quippe indubiis testimpniis est comprobata, 
computnm Paschalem inde a saeculo VIII. jam pro sin- 
gulis clericis nullatenus fuisse difficultatibus obstructum; 
tanta enim ubique calcidatorum exuberabat copia, qui 

9 



H.tb Gi^oties e jwre novo 

faciUime poterant in quctlibet spalia iemporis paschcdes 
txtendere circidos, ut omnibm ferme ecdems circuli 
Risehae wihdid cibmdarmt Ex iis vero legentes 
quique futurum omnem paschcdis stattm temparis iner- 
roMi poterant intuitu proapicerey ut ait Seda de tempo- 
mm r<xtiane c. S3, 

Praeterea sacris canonibus praescriptam omnimodis 
erat, ut singulis clericis Pascha quota Kaienda/rum die, 
vd quota luna deberet susdpi authefUice intimtxtettMr ec. 
Placuit 25 et De Observatione Paschae 26 Dist. 3' de 
Cons,, de quo disciplinae capite vide quae habentar id lib. 
de Compute ecc. p, 99, 

Quod vero ad varia festa per annum ordinanda spec- 
tat, Deque id singulorum industriae simpliciter relictum 
voluerunt antiqui, quum nc^n solum canones ecclesiastic!, sed 
vel ipsi libri iiturgici juberent Episcopos subditis suis quot- 
anDis publice annuotiare quaecunque omnia e contipnto re- 
quiruntur ad Directorium divinorum officiorum coDscriben- 
dum^), quin tamen' ob haiic faeilitatem festa omoia suis 
locis inveniendi unquam omiseriut exactam observationem 
canonnm de computo discendo vs^qtb: 

Quod ergo Pontifices restituto Kalendario subnecten- 
dos curarunt cycles, ex quibus, legentes quique, nt verbis 
ved. Bedae utamur , tempm Pasiihae inerrabUi possunt 
intuitu prospicere, ac caetera omnia feoile ioveaire, quae 
ad usus ecciesiasticos scitn neeessaria suDt, id profecto 
DOD efBcit, ut clerici jam soluti existant obligatione , quae 
ipsis tot ac tam clans legibus, Tridentiua maxime^ est 
imposita. 

Ex doctoribus tandem qui rationem studiorniti in cle- 
ricis iDstituendis declarantes ex mente CoDcilii- Tridentini 

«) Oeolfrid, in ep. ad Naiton. Apud Mi^ne L, U. lxxxix, 
p. 349' et xov, p. 2^1. 

*) Pontifical. Eom. Part. iii. 



de Q^fHitO; disc(endo. 131 

compatam eccleaiastLcam, doceri in seminariis debere ex-^ 
pressis verbis tradaoty l€gi< pra^ter ^lios. p^ssiiat; 

JZerola, Thomas, Beoeveatanus , Episcopus Mino- 
riensis, (t 16p3X in Praxi Episcoporun: part, L verh^ 
Seminarmm ad lY. 

Possevinus, Antonins, (t 1611), in JBiibliotheca selecta 
lib. IV. c. 12. §. 6. coll. c. 16. §, ult «), 

Barbosa, Augustinus^ Episcopos Ugentinus, (+ 1649), 
in CoUedan. Boct, ad cit. cap. ConcUii Tridentini. 

Fermosini, Nicottos Rod. de^ Episcopus Astoriceqsis, 
(t 1672), in Tract. L crim. in c. Quia nonnuUis 4 de 
Magistris (V. 6.), qtmest. 1. n. 19. 

Brancati, Franciscus Laurent. B. de Laorea, S. 
R. R Cardinalis <t, 1693), in Epitome camnumf verb. 
Clericarum semimiria Piien Axxtem 

Pilatas, Leopoldas , Tridentin. et Jauriaeh. Eccles* 
canonicus, in Originibus juris Pontifidi (editisanno 1739) 
lib. III. tit. 9. 

Devoti , Joannes , Archiepiscopas C^rthaginensis, 
( f 1820), in Institut. canonic, lib. II tit. II. §. 3. 

Sinzel, Michael, Han 0u emem Clerical'' FHe- 
stersenmar pag. t5d. 

Doctissimus Praesnl Aquitanns in celebri orationeha- 
btta in Academia Bdigionis catholicae die 80. Septen/ib. 
an. 1864, edit, gallic. Paris, pag. 66. 

Qaibas addi et ii possunt, qui de. doctrina proraoven- 
donint post Goncilittm Trideutinum agentes vel generatim 
ab omnibus clericis notitiam arithmeticae' sacrae hodieque 
exigi docent cum Frunc. Zech (+ 1772) *), vel speciatim 
quoad paroecias conferendas cum Joan. A^or. (t 1603)' 



») Cii, de Computo ecc p^ff. i9i. 

^) Institut, Juris canonici torn, m, sect. 2. 

3). Institut* moral, part. n. lib vi. q. 2. 

9* 



m 



Lis katendatia 



eos a manere parochiaK de jare commani exclasos volant, 
qui compatum ecclesiasticam non calleDt. 

Denique post omnes alios accediint, qui ex recentiori- 
bus argumentam Whri de Computo ecdesiasticdy typis atre- 
batensibus ') adte tres annos editi, in Ephemeridibns pab- 
iicis recenseutes in suis de hoc opuscolo jadiciis auctoris 
consilium ea de causa vel maxime probabant, qnod adver- 
sarios Kalendarii Gregoriani refeliendov ^) simui vim legis 
Tridentinae in lucem protulerit atque illustrarit. Et nimi- 
rum cum hac laude librum do Computo ecclesiastico cen- 
sebant 

in Germania: / 

Salzburger Kirchenblatt an. 1864. Nr. -45; 
Tiroler Stimmen an. 1864. N. 282; 
Christlicher Pilger N. 27. an. 1864; 
Augsburger Postzeitung. 13. Jan. 
Oesterr. Volksfreund. Not. liter. N. 4. 
Luxemburger Wort N. 19. (22. Jan.) 
Chilianeum Wiirceburg. N. 2. 
Eucharius Trev. N. 11. (12. Mart.) • 
Katholik Mogunt. mense Mart. 
KSlnische Blatter N. 288 (21. Maj.) coll. notit. 
lit. 1. J^n. 



00 



Oeniponte apud iT'tf/ictan. /toifcA. 

^) Lite kalendaria nuperrime redintegrata multam in utramque 
partem disputatom est. Ex acatholicis tres praecipue sunt doctores, 
qui Gregorianam forinam acriter impugnanmt , nimiruin MaetHer, 
professor Torpatiensis ; Tatomir MHovuky presbyt sfAiisinat. in Hun- 
garia (y. Siidiirol, Volksblatt^ N. 20. au. 1865), Editorea epheme- 
rldis Milan. y^Cronaca Qrigia^^ (v. unita cMolicd JNT. 27. an. 
1865). Contra quos a Kalendario refbrmato steterunt Beis, prof. 
Monasteriensis (y. de Comp. ecc. I. c*}, auctor commentarii if^ 
Computo ecc, cit. et P. Dominicus Curcio, Ord. Praedicat., proprio 
libello de Kalendar. Gregor. edito Siracus. typ. AfUon. Pulcio 
1864. Praeter hos, qui pro defensione Kalendarii Gregoriani scripsd- 
runty ex astronomis etiam plures alii ciun doctissinio ptofessoie 



nnper redintegrata. 433 

In Oroatia: Zagrebacki Katolicki List Nr. 49. 

(8. Decemb. 1864); 
in Hungaria: Beligio 3 decemb. 1864; 
in Bohemia: Gasopis katoliekeho dachvenfitva : 

4. Februar. 1865 ; 
in GaXUa: Etudes rel. hist, et litteraires: 

vriep 1866. 

in Italia v Civilta Cattolica Nr. a65 (Giugno 1865) ; 

. L' Eco defle Alpi retiche Nr. 20 (18 
Febbrajo 1865). 
jure Optimo igitar Praesules aostri in semiaarioram sta- 
tutis praescribunt, ut clerici sacrae Theologiae auditores 
juxta caDonicas sanctioaes compato ecdesiastico iastittiaa- 
tor, in primis vero illis materiis summa cum cura erudiantur 
quae ad asus ecclesiasticos atque ordinanda festa, mobilia 
scitu necessaria sunt* 

Sed praeter hoc legis praeceptum, quo clerict omnes 
obstringuntor, nostra hac tempestate et -alia existit studii 
chronographici'uecessitas eaque gravissima, quod sc. «o in 
scholis clericah*bns neglecto tota res kalendaria serius 
ocins in- manus laicas deveniret atque ita Ecclesia sua 
culpa primatum juris in constituendo aliquo negotio emit- 
teret, qtiod tamen turn ex rei natura *) turn ex Decretis 



ilr^^toiuler, directore gpeculae astronomicae Bonnensis, pro eadem 
oausa praeclare du^erunt, ut adeo in Conrentu Lipsiensi anni 1865, 
postquam multi^ in eo fait in contrarian partes disceptatum, laeta vic- 
toxia tandem ad Kalendarium nostrum pervenerit in sessione habita 
die i» Septemb, Qua de re vide acta Convenfus Astronomorum 
CKHlnische HUUUt: 21. Septemb. an. 1865.) Conferri cum actis 
Lipsiensibus astronomorum oratio potest, qua idem cl. yir D. Argc- 
lander anuum scholasticum 1865 — 66 solemniter exorsus est die 18* 
Octob. iK6ln. Bh: 21. Octob. i865, N. 297.) 

' Quibus in rebus sive per se sive per accidens ratio seu ueces- 
sitas concurrit finis spiritualis, in iis potestatem suam Ecclesia jure 
Qatiprali et diyioQ etserit^ oinlis a^ten^ SQci^tas ^idepi cedere de])§t) 



134 



Ealendaria aostriaca 



Eccle^iasticis ad fonim spiritaale pertinei. Qaod peri- 
culam qoam prae^ens sit ac velnt qiiDtidianam, ex ipsa lite 
Kaletidaria non ita pridem a Rossis p^r FraiKSuftirdienses 
redintegrata patet, quae oostro hure libdlo eausam dedit 
quamque exlremo hoc capite breviter et smnmatim expo* 
nemos. In Aastria accedit, qodd quoit) CMeotales com 
Occideatalibos conjonctissimd vivant, dissensiones de Ka- 
lendario id^tidem incidere oecesse sit. Sed qiii tandem 
fieri potest, ot clerus Latinos rectam soam Paschatis ra 
tionem contra Orientaies defendat, si rerom chronographi-' 
carom stodiom in setninariis sileat? Qni dtjadicari 
sedariqoe poteront de Kalendario certamina, si literae 
aoxiliares neglectae jaceant ? Ejosmodi concertationes 
aotem eo facilios oriri deb^t, qoo major est OrieDtaliura 
homeros, qui in ^nti tribes dioecesibus ^) fomiliarissime 



quod probatiiin vide apud Targuini: juris ecclesiaslici pubiici lib. 
I, cap. I, Sect n, aH. i, n. 54. Bern kalendariam autem rebfts spiri- 
taalibos anaiwrari .dlebere induMtatum est, quia pertinetj QtBenedie- 
tas PP. XIV. znonet Constitut. Allaiae mon citanda {. 1. ad statu- 
enda tempara Paschalis solemnitatis et annuae eommunioniSf 
sicut efiam Quadragesimae dierumque festomm mobilium quam 
immobUium. y quae omnia . ad religionem spectant, qatim honorefli et 
ctLltom Dei, iSanctormn reneratiQiiemy finem supteniatiirslem et 
Bsdutem respiciant. . 

■ ) Job Kalendiuii reformandi quum a sacro Concilio Trideatino 
Sedi ApostoUcae reseryatum sit (Bulla Gregorii PP. XIII. Int^ gra- 
vissimas in Prooemio ; Constitut. Benedicti PP. XIY. AUatae J. 43) 
Summus Pontifez jure merito asserit citata Bulla Inter gravissimaSf 
se in emendando proponendoque Kalendario ^^re^tii^ quod propriam 
Pontificis Maximi esse soleaty ac pro data sibi a Domino po^ 
testate mandare, ut ab omnibus religiose suscipiatur religtoseque 
observetur* 

2) Tres in imperio Austriaoo sunt Proyinciae oatholieae ritus 
orientalis : Leopoliensis Ruthenorum et Graecorum , Leopolien^ 
sisArmenorum et Fogaraciensis Oraecorum. Metropolitae LeopoU" 
ensi (Lemberg) riius Rutheni subjectl sunt duo Episcopi ritus 'Ruth, : 
Sianiskw* it Pntemtslien* iiecnon tres Episcopi ritus Br^eci; 



, mixti, styli. 135 

alaator Occideatalibas qaique eadem Kalendaria mixti 
styli adhibeot atqae ipsi Occideatales, uti moaaiioas dis- 
putationi praefando pag. 1. 

S. II. 

Breves quaedam animadversioTies in novam Kalendarii 
rationem, prc^ositam a cl. D. Maedler, in Torpatiensi 
Academia astronomo* 

Ineante tnense Jalio 1864 comihunicatae aobiscam 
sunt literae inclyti Gollegii Eruditorum Francofurdiensium, 
cui nomen , Das freie deutsche Hochstift, ad celebriores 
Academias Germaniae datae, quibus Francofiirdienses, 
quid de aova ilia, qiiam cl. D. Maedler in adjecto com- 



Blpeties^Kn»9- Muncacsien* et Crt^ten, Archiepiscopus Po^aracien- 
si J (qui sedem habet' in Blasendorf, in Transilvania) sufl^aganei sunt 
Magno ' Varadini f Lugosini et m Szamos-Ujvdr^ : omnes ritus 
graeci. Archiepiscopus Leopoliensis Armenorum autem suiSraganeum 
non habet. 

Qui yero nosianim.partitun mm sunt Graeci sub duod^cim, £pifi- 
copis in yariis imperii Austnaei partibvs Tiyunt, e quibjis Antistes 
Carloviciensis in Syrmia C^uae pars est regni Croatiae et Scla- 
Toniae), Patriarchae et Archiepiscopi dignitate eminet ; Artistes Cibini- 
ensUf (HermannstadtinTransiiyania) autem Archiepiscopi et MetropoUtae 
honore ordineque^ iiisignis existit. Reliquorum decem sedes armi: .Arad, 
Budae (S, Andr.), Caransehes^ CarUladt , CzernowitZi Seusafz, 
CBacska^^ PakraCy TemesvoTj Werschetz et Zara, qui omnes 
utinam aliquando inteUigant, qui sit animus Latinorum erga Ecclesiam 
Orientalem, iilam yeterem, quam no3 inprimis suspiclmus. atque eztolli^ 
muSy qua nihil nobis est carius. Antiqui Patres graeci Duces nostri 
sunt, Prinoipes nodtri, Dootores nostri. Eorum in Orientalibus — 
indigenis praesertim — hodie reyiriscat doctrina, eorum illi yestigiis 
nobiscum insistant, et. nulla jam erit causa, qnare a S. Komana Eccle- 
sia separati maneont, quae eos maxima yoce rerocat, ut in ulnas suas 
r^deaHt. Bepete quae ea de re supra Jiiabes p, 97. et p. 93. , , :^ ^ 



136 Das freie deulsche EocTistift 

mentario saaserat, ihtercalandi methodp alii sentirent, 
^xqairebant. Eraiit aatem Francoftirdiensiam Hterae hoc 
ferwe exemplo. 

i: 

Paaca praefkti de differentia inter duas intercalandi 
methodos, Julianam et Gregorianam , graviter conquemn- 
tor et deplorant intollerabilera difficultatem, quae Kalenda- 
rii diversitas mutuis populomm commerciis affert atqne 
ex ipsa hac commercioram uegotiommque frequentifii, verbo- 
siori dispatatione planam facere cont)Bndant, commtine 
Kalendariom rem esse, qua populi carere amplins non 
possint *) adducta etiara earn in rfim auctoritate Maedleri 
omni asseveratione. affirmantis, oipanes qui' saperent merita 
illius nationis grato animo esse agnituros^ quae reni tantae 
necessitatis ad effectum adducere serio aggressa fuisset. ^) 



Benkschrift des Berm Kais. JRtiss, Staatsraihes Prof* 
Br. Maedier. Dorpat 13. Nov. 1863. 

2) Der Yerkehr wird bedrackt dnrch die hnmer unertraeglichete 
Schwierlgkeit , welche die Yerschiedenheit beider ZeitrechmmgeB 
bereitet 

J6 mehr wir die ratimlicbe TrenaoAg. ftberwinden lernen, je 
allgemeiner iind yielfacher der Yerkehr in geiatiger and sacblichcr 
Mittheilung nnter alien Yolkern nnd Landem der Erde ist^ sich stei- 
gert, am so dringlicber and bedeatsamer erscbeint das Bedorfioiss 
ciher allgemeinen, iibereinstiinmenden and darcb die genane Richtigkeit 
ibrer Grandlage an jedem Orte eine sicbere Berechnang and Feststel- 
lang znlassenden and for mSgUcbst feme Zaten von Feblem be&eitea 
Zeitreobnting. Et inferios: 

Das !^edarfniss des regsten Yerkebrs im Hersen Yon Eoropa fordeit 
immer dringender die Yerstandignng zwiscben der inorgenluidiBclien 
and abendlandiscben Zeitreobnang. 

„Die Yerstandignng ist ein niebi abcaweisendes Bedorbusa — 
and der Anerkennnng aUer Jabrbonderte warde diejenige Nation sich 
versichert balten konnen, yon welcber der erste tbatsachlicbe Scbritt 
lUr YerwirUicbong dieses Zieles aasginge.'- Ita M!aedier : I>t> ge- 



de nova Kalendarii ratione. 



137 



II. 

Ad rem kalendariam exinde transeaotes communis 
Kalendarii conficiendi caeterisque nationibus proponendi 
glbriam Germanis reservari tradant, qaod ad popolares suos 
regnum in literis evidenter delatum sit *), seque idcirco 
Dno. Maedler, natione Germano, viro ingentibns in rem 
literariam meritis insigni, in Academia Torpatiensi in Rus- 
sia, Astronomo primoque hujus negotii impulsori curara 
d^diisse , rationem novi Kalendarii describendv quam ipsi 
fruditis proponerent. 

III. 

Denique in earn se spem erigi concludunt fore , at 
princip^s operam snam cum doctorum studiis soeiare velint 
ad opus perficiendum^ quod euique maxime neces^e sit 
ejusque rei eo majorem fiduciam se habere, quod Alexan- 
der II., Imperator Russiae (cujus laudes plena manu in 
astra tollunt) novam banc temporum rationem assensQ suo 
sit cpmprobaturus 



*) Die Anregung jjur Verstandigung, wenn sie Aussichl auf Er- 
folg haben soil, muss vom deutschen Volke ansgehen; — yon dem- 
selben , an dessen (^ranzeh die Morgenlandische und Abendlandische 
Zeiti^clinang sioh yennisched und yerwirreh , yom deutschen Volke — 
das, siriedfertig uiid olme Eroberungageliiste, der Bnrge der Knhe Euro- 
pas, und jeder- Glaubenslelire und Entwickliingsrichtung ihrc Berechti- 
gung g^wahrend, die Gegensatze derselben zu yermitteln attoht in 
lidherer Gedankenweisbeit und in menschenyeredelnder Bildung. 

-) „Dem Herrn Madler yerdanken wir die Anregung dieserwicli- 
tigen Frage in unserer Zeit," 

' ^ Somit diirfen wir hoffen, dass die weisen Staatslenker der am 
Weltverkelire betheiligten Volker der Erde gem geneigt sein werden, 
unsere Vprschlage zu unterstiitzen, Venn wir Ihren Beistand und Ihre 
macbtige Mitwirkung zur Yeranstaltung einer gemeinsamen Verstandi- 
gung anrufen, 

Pleriaque professoribus IJniyersitatum quibuscum comraunicatae 
fuerunt literae Francofurdiensium, non probabatur, quod inclytum iUud 
GoUegiom JSraditorom ad humilem et Beirilem adolationem Impetato- 



138 



Novum Kalendariam 



Commentarii autem a proFessore Torpatieosi compositi 
capita haec erant: 

I. 

Quemadmodi'm e EaleDdariographia a variis popnlis 
magis minasve perpolita conjecturam merito facimus^ qaan- 
tam ii in Uteris artibusque ftterint ernditi; sic qui nobis 
mortuis futuri sant hominibas carae a nobis in rationern 
temporam coUatae argumento erunt, quantum in diversis 
artiam disciplinarumque stndiis saeculuin hoc nostrum pro* 
fecerit *)• Seraa igitur posteritati opinionique de nobis suae 
debemus, ut subtiliores observationes astronomicas in 
diligentiorem Kalendani castigationem couferamus sicqae 
communi per omnia serviamu^ utilitad; aostrae nimirum 
existimationi, posterorum vero commodis curam habentes 

II. 

Praestituta secundum supputationes Xt^^manni media 
quantitate anni tropici 

365.d. 6. h. 48.' 45/' = 365 i,V 



rifl 86 demittendp ejus amplitadibem Ita illostrasset : „Aiif des Czaren 
Torartiieilsfreie Gon^igtheit, dessen erleucliteter Wille bci der zu erstjre- 
bendeQ Yerataadigung. das gewichtigste Wort der Bntscheidong zn reden 
haben wd, darf mit grosster ^rersicht gezahlt werden. Die weisen 
Massregeln , durch welche seine Herrschaft schon nach so wenigen 
Jahren for immer in den Geschichtsbiicliem seines Yolkes mit nnyer- 
loscblichem Glanze verzeicbnet ist, biirgen uns dafUr*" 

Wir konnen gewiss sein, dass die spateste Zukonft in Bezie- 
hnng aof unser Jabrbundert keinen andem Massstab anlegen ^ wird , als 
den, den scbon ein alter Gmndsatz ausspricbt im den Worten : an t'A- 
ren Friichfen sollt ihr sie erkennen. 

-) , Eine Kalenderverbesserung wird sicb nie damit begnfigen 
konnen, nur allein dem Bediirfnisse der Gegenwart zu genfigen. Sie 
wird sicb vielmebr ein hoberes Ziel stecken ; sie wird, and zwai so 
genau und griindlicb, als sie es irgend yermag, aucb die spatesten G«* 
scblecbter nocb berUcksicbtigen , auf dass sie aucb in der'Srde fern-' 
sten Tagen erkenneri mogen, was' wir gewollt und vernfbcht , und uns 
4en Dank abtragen mogen fUr dasy'^was tyir ^leiist^t. 



a cl M3,dler prbpositm. 139 

contra auctores Kalendarii Grregoriani, qui «aai* feceraal 
juxta Alphonsiaos , ' 

365.d, 5.h. 49/ 12." 
ac proinde emergente diflferentia 27.", quibus annus Grego- 
rianus superat verum annum medmm, Gregorianam anni 
formam adeo viiiosam censet, ut jam praedicat, quain in- 
tolleraKlera confusionem ea sit temporum suocessu invac- 
tura; po$t annos 300,000 nimirum Natalitiis Domini in 
dies vernos, festo P^ntecostes autem in menses messorios 
retrolapsuris *), 

III. 

Quanquam aatem anni naturalis tropici magnitndinem 
a rerum ccelestium gnaris praecise satis definiri jam posse 
statnat, tria nihilominus animadvertit notatu dignissima: 
primum^ quod fatendum sit, nondum omnino exactam et 
constantem anni rationem dari posse cdterum, quod 
tamen minutissima haec differentia qobis adhuc incognita 
in nuUo discrimine sit ponenda, quum tam paucula tem- 
poris scrupula,. multorum saeculorum successione etiam, 
evanationis parum inducere queaat^ tertiam^ quod spe- 
oiatim Aequinoetii ^erni a canooica soa sede fiitura diyul- 
sio negUgepda in praesens sit, existiman^ , rebus • iiujus 
mundi durantibus eos ipsos, qur futuri sunt, hominesvidere 



•) Nacli 300,000 Jahren wird Weihnachten in die BlfitheMeit der 
Natur, Pfingsten in die Erntezeit fallen. 

^) Sind diese Angaben ganz geiiaa und zurerlassig ? Sie sind es 
in dem lik^asse, als unsere Kenntniss der Planetenmassen genau ist. 
Warden diese einst vollkoiiimen scharf gefunden werden, so werdenwir 
aaok zu einer Kenntniss der tropischen Jahreslange und ibrer Yeran- 
derongen gelangen, die als yollkommen genau bezeichuet werden 
kann. .... 

VTir mogen uns leicbt dariiber trosten, dass wir fur so ent- 
femte 2eiten jetzt nocb nicbts Yollig Sicberes yoraus^ubestimmen ver- 
mo^en. 



140* 



Anteiadvmioties in 



d^bere, nam prised^ Ecctesiae saDctionibas satisfacere 
velJnt 

' IV. 

Rejicieadae itaqae Gregoriaaae methodo novam inter- 
csUatiopem in hanc modam sabstitait: 

a) Qaod Gre^orias decreVit, at in qaadriagentis qai- 
basqae annis primi quiqae tres centesimi sine hissexto 
transigerentar , quartas vero qoisque esset bissextilis, 
corrigendum sen potius antiquandum id esse contendit, 
ejnsque loco 

b) Cyclam annorum 128 assuraendum proponit ^) 
eoqae ^yolato intercalatiooem diei embolimaei omittendam 
esse suadet. Hajus periodi annorum 128 iaitiam dnca- 
tor ab an. 1900; anni deinde exacte divisibiles per 4. 
omnes bissextiles erunt usque d.d an. 2028, qui pro com- 
muni habebitur, et sic porro anni communes erunt omnes 
hujiis formae 1900 -f- n. 128; centesimi contra regulae 
communi ^ubjacebunt. 

c) Festa mobilia quod spectat, licet oirca eorundem 
rectam celebrationeni aonnisi per generate omniam chri- 
stianarum eonfesdoiium Goneilium statu! quidqaam posse 
autumet, putat tamen recedi a canbnibus Nicaenis decenii^ 



•) Wenn nun auch jetzt noch eine, wenngleich geringe XJnge- 
wissheit herrscht, so kann man den Geschlechtern , die dann noch 
mogUcher Weise der ^^lelzten Dinge^^ warten, getrost die Entschei- 
dong aaheimstellcQ darUber, ob sie sich diesen kleinen Spielraum der 
Fruhlingsnachtgleiclie von hochstens 2 Tagen hin und her gefallen 
lassen oder eine Anordnung treifen wollen, die geeignet ist,- den 21. 
'Mfirz durch alle diese Aenderungen hin beibehalten zu konneu. 

*) Qunm anni quantitas media putetur 365-^{|f d., necessario se- 
quitur , periodum annorum 128 CQn3tare deber^ anni9 bissej^tis 31 
OommtmibiTs 97« 



Kalendar. a el. Madler propositom. 141 



qoe posse, nt Pascha temper Quius h^omadis, h. e. sepr 
tem dieram, spatio (ut prima Dominica Adveatas) agatur 0. 

Hac ratione credit, convenire tandem inter Orientales 
et Oocidentales . de communi eaqae gennina Kaleadarii 
forma pos9e* 

HucQsqae commentarius cl. D. Maedler, qaemadau)dam 
is in memoratis literis Francofordiensibas exstat. 



£tsi autem nostrae de nova methodo sententiae plene 
expltcandae in praesens baud possimus immorari, subjua- 
gimns tamen hie paacas nonnallas extemporales et obiter 
snb manu natas annotationes, qaas velim ut Candidas lec- 
tor pro sua aeqaanimitate aequi bonique faciat 

. ' I. 

Occidentalibas qaoque ac nominatim Ecclesiae Rouia- 
nae necessarium semper visam est commune omnibus 
nationibui} Kalendarium, quod ad leges astrbnomiae exae^ 



>) t)b man nich^ beaser thjite, die gaaze biflbengeArt dear 0«e«r- 
rsckm$n0 f»iaeD. sa lassen un^ den Ostertag so weit zu iSJure^, ,da^s 
seine DatnmBscliwankung hochatens eine nnd nicht wie jetzt fUnf 
Yolle Wochen umfasste ? Docb es ist besser, diesMi Gegenstand niclit 
mit der all^eueinen .Kalender-Angelegenheit zusammen zu werfei, 
da sie eine abgesonderte reinkirohliche Ange^e^^enheit bildet nnd ibre 
Losnng wobl nor auf einem allgemeinen ConciUum aU^r chriistlicben 
Confessionen finden konnte* . 

3) £rat quidem optandum , at ratio no?i ^alendarii a 61, I). 
Maedler proposita in eraditorum theologomm manus yeniret, qui rem 
taati momenti acutius subtiliasque pertractare, iidemqne nberius ac latins 
ezponere possent; a); doneo Ghronograpbiae ac critices peritus censor 
potiora pzaestet, clerioi eziUbos hifr:.et psinois animadTersiooibas bene- 
volo animo ntantnr, qnas e scriniis Canonistarom ae CkMnputiBtonun 
deprompsimuB". 



142 : 4i^in!iadtbraioa^ m 

tarn ecclcisiasttoas saoetiwes accurate refefret, idqiie noa 
solaiu propter civiUiun inter varios pppalos coppiiaercioram 
freqaentiam, sed multo magis propter commanem rectam- 
que Paschatis atque inde caeteroram festoram mobiliam 
celebrationem, ad eanservandam, nt ait Gregorras PP.XIII., 
in cdebrandis festivitontibtds inter Christianas nationes 
cancordiam at ita constanti et omnislabis expertetem- 
poram siippatatione Ecclesiae unitas spleuderet ac confir- 
maretar. Stadium occidentalium populorum saae aetatis 
testatum reliquit ipse Gregorius PP. XIll. in Bulla 
correctimis Kalendarii; qaum enim navam restitumii 
Kalendarii ndionem — verba sunt Pontificis — ad 
Christianos Principes cdebrioresque Universitates misis- 
set, ut res, quae omnium comm/unis esset, communi etiam 
omnium consUio perficeretur^ Uli, quad maxims optaverat 
Pontifex, Concordes responderunt eorumque ipse omnium 
coThsensione adductus peritissimos viros emendationi Ear- 
lendarii praeposuit opusque immensa Dei erga JEcclesiam 
suam benignitate per fecit. Et licet acatholici princi- 
jpes et respublicae initio pontificiam emendationem noa re- 
ciperent, temporis decursu tamen Kalendarii Gregoriaoi 
veritate, idoneitate atqae utilitate perspectis abjectaqae 
^am tetnere ooo^ ilkd oonoeperant opinione: Catholicis 
access6rant) sicqxid tandem magna omniuifi gratalatioBe 
effectuni est, ut inter Occidentales populos concordia circa 
Kalendanum restitueretur % Sed u^c iuiter ipsosinet 
Orientales deerant^ quiKalendariumGregorianam susciperent, 
uti videre est ex iis quae habet Benedictus PP. XIV. 
Constitut. Mlatae S. 46. edit 26 Jul, 1755..») Ast Rassi 



*) Bulla Inljer gravissimas cit. $$. 5 et 12. (L. c. p. 488). 
^) Late hoc argumeiitam penecuti sumus in Commmtario de 
Compuio Ecclesiastico cap* 2* 

3) Regula generalis est, subditos quataor Patriaroharain Orientb 



Kalendar. a..cl« MUdler propositam. 143 

magis odio Romaoi PoDtificis et. religionis, cqjos ipse est 
caput, quam qnod factum culpajrent, / Occidentajium emQu- 
datiouem adea abhorruerunt, ut vel ipsis provinciis catho- 
licis antiqui regui Poloniae , quae inde a temporibus 
iStephani Battorii, regis Poloniae, Gregorianum Kalendariam 
jam habueraot, in priori divisione regni Poloaiae yero cum 
Imperio Bus^iace iocorporatae sunt, error es autiqoi Kalen- 
darii iterum obtruserint Itaque per ipsos Busses mutua 
populorum comm^cia inexplicabilibus illis difficultatibus 
obstructa sQnt, quas nunc cl, D. Maedler, apud Torpatien- 
ses in. Hussia professor et Imperatori a consiliis status, 
tole rati jam posse negat et de quibus, Bussorum nomine 



non ligari novis t^ontifioiis Constltiitiombas nisi io tribua casibus,: 
primo in materia ^ogmatum fidei ; sepindo^ si Papa ezpUcite in suis 
ConBtitutionibus faciat mentionem et disponat de praedictis; tertiOy 
si impUcite in iiidem Constitutionfbns de eis disponat, nt in casibns 
appellationom ad futunim Gondlinm. Vide ea de re editom Becretom 
relat; apud BenedietHm PP. XIY ima .De CanoniTiqtione Sanctorum 
lib. I/* c. 33, n. 15, turn Gonstit. Allat€te ed. 26. Julii ann. 1755 
%. 44. (BuUar. Bened. PP. XIV tomJ iv. p. 136). Quoad quaestio- 
autiem utruni Bulla (G^regorii PP. XHl. Inter gravissimds Orientales 
afficiat; Benedicts PP. XIY. statuit Gonstit AUatae cit nil- 45— 4^ : 
d) Italo^Graeois indictnm fuisse Ealendarium Gregorianum , sed ita ut 
leniter eum iis sit actum ; b) Graecis Orientalibus autem propositum 
tantum fuisse, sed nonnisi yolentibus injunctum. Ex iis Maronitae Ea- 
lendarium emendatum susceperunt in Sjnodo Provinciali an. 1736, velut 
cognosoere lioet ex Gonstit. Ailatae numero in textu indicato. 

Repete ea, quae de corirectione Ealendarii dieta sunt in Com- 
mimiario de Co^npufo Reel pp. 61 et 205. Gaeterum yel ipsi !Eru- 
diti Francofurdienses obstinatum in ertore animum adrersariorum ex 
odio reUgionis deducunt Ita enim yerissime loquuntur liu eit* * „Eine 
Verstandigung hatte schon yor Jahrhunderten stattfinden konnen. Die 
Gesehichte lebrt uns, dass tbeils ein falscber Glaubenseifer, theUs und 
yielfach unter dem Deckmantel des erstern, engherzige Eifersucht in 
der Behauptung der irdischen Macht dieselbe nicht zu Stande kom- 
men lies8.'< 



144 



Adimadversiojias in 



ac commodOf. apad varias Uaiversitates GeiinaDiae molta 
queruntur Erudid FraDCofardieuses lit. cit. 

II. 

Acri saadispatatione pro novo eoqne commaniKalendario 
eo jam spectant Russi, ut se ab erroribqs antiqui KaleDdarii 
libereat, quia ea, quae prius per repetitas leges stataerant, 
revocare cogantur. Qaod ut absque dignitatis suae imini- 
nutione consequantar, hoc stratagemate utuntar. Errores 
exiguos correctionis Gregorianae, si qui sint, jactando ac 
in majus extollendo, manifesta vitia proprii sui Kalendarii 
contra alto silentio praetereundo^ uon expetiti, Occidentali- 
bus se offerunt magistros aliam eisdem suadendo Kalendarii 
rationem simulquelmperatorisRussoruinbeniguaiu consensum 
favoremque tanquam spem ferendi praemii ostendendo, 
aiquidem novum Kalendarium acciperent. Ast ferendum 
non est, at Kalendano Occidentalium inutilitatis nota aflSn- 
gatur dtque — quoad emendationis neoessitatem — in 
^dem quasi linea cum Kalendario Juliano ponator, quo 
Busfii per novum aliquod Kalendarium omnibus commune 
difflcultatibus evidentibltsque erroribus suis se extricare 
possint. Etenim Kalendarium Occidentalium , quo nihil 
simplicius et popularius fingi potest, civili societati adhuc 
idoneum esse, ex eo ,patet, quod vel ipse cL Maedler fatea- 
tur, ejus correctionem non apparere' necessariam ante aanum 
2028. Quodsi vero post plurium saeculorum decarsum 
aliqua correctio videatur adhibenda per extraordioariam 
unius diei intercalationem , fieri id facillima ratioue potest 
$alvo systemate Kalendarii Gregoriani adaequate sumpto et 
rite intellecto; tantum enim abest, ut ejusmodi insertio 
aliena a Gregorii PP. XIII. mente diei debeat^ ut potias 
ejusmodi casum praevidens occurrenti defectui medendo 
hujus intercalatiouis medium ipse in antecessura propo- 



Eirores Kalendarii JdianL 



145 



saent ac praescrips^rit ; relenta caeteroqaln consueta 
efifiohfiijg forma 

Secas porro se res habet quoad Kaleudariam Orien- 
talium. In tirociniis haereret computi ecclesiastic!, qui nes- 
ciret juxta leges Kalendarii JuUani 

a) Aequinoctium vernum^ qaod Caesaris aevo 24 
circiter Martii tenuit, hodie ia 8 Martii remeasse, fieriqne 
post multa ^ecula debere, at vernj tandem dies inFebni- 
ariam et ultra, h. e., in menses hibernos sint retro- 
lapsurf; 

b) Cycli lunaris metfaodum adeo vitiosam esse in 
assignaudis Noviloniis , ut nostra aetate laua jam corni- 
culata appareat, quum tameii juxta Numerum aureum in 
Ralendario Juliano adhuc coitum facere deberet; 

c) quod ex praecedentibus resultat, Pascha ac per 
consequens reliqua etiam mobilia festa secundum Nicaenae 
synodi decreta non amplius celebrari, sed nonunquam octi • 
duo, aliqnando integro mense, aliquando et quinque hebr 
domadis serins, uti v. g. eveniet anno ,1869. Videsis 
Camptd. Eedes. pag. 130. Qua triplice labe quum 
expers sit Kalendarium Occidentalium, non est cur hi com- 



*) „Qui tamen error, si ad unum diem ezcreyerit, facQe p&c in- 
tercalationem eztraordinanam unius diei in aliquo anno conununi oor-. 
rigetor/' ClaTius Romani Kalendarii expUeat, cap. Y. EditioniB 
Mogontinae an. 1612 pag. 23. 

^) Rebus hujuB mundi dnrantibus Pascha Graecorom in men- 
ses aestivoa et ultra prolapsurum esse, computus ecclesiasticus docet. 
Sic, ut unius saeculi ezemplo proposito banc festorum nQoiiiTimciy 
illustremus , ab anno 4900 ad annum 5000 Pascha ter incidet in 24 
April vet> 8tyl* qui dies 29 Maji respondet juxta ezactam supputandi 
rationem Kalendarii Occidentalium: sc. annis 4901, 4985 et 4996, ut 
adeo festnm Pentecostes medio fere mense Julio agendum sit, quae 
omnia late ezorna?imus in Cotnjmio EccU pp^ 130 - i3i* 



10 



H6 ' Sti^^indtft IdtKx^ria ^tveei. 



movisri 'Se ritiaot ad grftlificatidaiii Rossis praeclaram saam 
temporam rationem. / 

III. 

Quod si Madleri jadieio gratiam illi habere debenras, 
qui exacti commnnisque Kalend^rii restitndndi vel sdam 
inittQm facit, est profecto, cur grata meate memoriam re- 
colamns ,tot iasignium virorum, inDccIesia catholica piotate 
et doctrina florentium, Sammorum Pontificum maxime, qui 
nil anqnam inteatatuin liquerunt, utKalendariam adcaiQOQes 
astronomicos exactum usibus civilibus accomedareot. £x 
iis quae ea de re copiose disputavimus in Compuio Ecco> 
cap, 2. satis sit haec memorasse. 

Petrus de Alliaco, Cardinalis Cameracensis *), Joanni 
PP. XXm et synodo Romanae an. 1423 libellum obtoKt 
de emendatione Kalendarii, quo accepto Pontifex Decretum 
circa istam causam formavit, illud tanieh executioni man- 
dare noluit, usquequo sedato schismate Deus* Ecclesiae suae 
pacem reddidisset. Schismaticis Pontificibus sede mods 
idem dardinalis libellum suuM cum Decreto Fobtificio ex- 
bibuit Goncitio Constantieusi an. 1417. Quam aatem nec 
hoc loco reis perfecta fuisset, ificolam Cusanus in 
Concilio Basileensi idem argumentum erudite opusculo 
tractavit. Rursus constitutum erat Leoni PP. X. negotio 
(kalendlkrio fioem imponere in Concilio Lateranensi Y, qua- 



^yP^trus de Allidco, natione CUdlus, Cardinalis etEj^isoopiis Oune- 
racensiSy Acadeniiae Parisiensis Caneellaritis et in OoUegio Nararensi prae- 
ceptor Joannis Gersoms, natas anno 1350 obr.t 1425«. {De CamptU* 
Eccles. p. 160.) 

Sicolaus de Cusa, quae est yilia ad ripam Mosellae, in Di- 
oeeesi Treyirensi, illustris Cardinalis, Pontifieis in <a«rm«uiia legotas, 
Episoopns Brizinensis , subtilissimi ingenii philosophtia , theolo^ et 
mathemathicos multarumque linguarum peritos, praeter alia quam pln- 
rima, scripsit de reparatione Kalendatii. I)ecessit Tmderii in TJa- 
bria an. 1464 annorom 63. (JDe Compute Eccle9» p. 173.) 



Eileiidaru Juliaul 



147 



propter ad MamniHmum Imperaitprem scripsity ut cgus 
jassu praestantes mathematici vel Bomam veoirent^ vel 
per Uteras meotem saam aperirent in decima Concilii se^r 
sione Kaleqdis Decembribus au. 1514 babenda. Yotis 
PoQtificis satisfactaras Imperator ejus voluatatem Acade- 
miae Ingolstadiensi significavit, ex qaa Doctor Joannes 
Eckius libellaoi , cui titulas : de vera Paschatis cdebra^ 
time Joannis Eckii Tbeologi ') Diarthosis ad Leonem X. 
Pont, Maop. Romam misit Sed gloiiam confecti hojus 
negotii Deus reservavit Ghregorio PP. XIIL, qui, ut res 
quae omnium communis esset, comnuni etiam omnium 
consUio perficeretur, an. 157 7 compendium novae ratiO" 
nis restituendi Kalendarii iiiisit ad Pruicipes et celeberri- 
mats quasque Academias, adhortans mathematicos , ut re 
diligeuter cousiderata, aut ea quae proponebantur proba- 
rent, aut, si qiiid istis rectius nossent, candide impertiri 
vellent^ promittens insuper, quae ratio majori doctorum 
virorum parti aptior convenientiorque visa fuisset, earn 
quasi totius Christiiiai Orbis consensom se esse probata- 
rum ac secatorum Auditis igitur pond^atisqne docto- 
rum hominuiB sententns negorium hoc feliciter absolutum et 
EalendariaiD novQiD, regalis Astrouomiae accurate accomo- 
datum, per orbem ChristiaDum promulgatum fait adjecta, 
quam jam adduximas, Bulla Inter gravissimas. VI Kal. 
Mart. 1582 in qaa Pontifex totias opens rationem de- 



') Joannes EcfttW, Artitim, Deereiomm et Theelogiae Doetor, 
ptofesMtr JngolstadienBiB -oeleberrimttSy Mederero teste ante alios aiones 
docendo , disputando , scribendo effalsit, haeresiomastix Tulgo dictus. 
Obiit an. 1643. {De Comput, Eccles. p. 176.) 

2) Eztat apud Clavium Operum Mathematicorum , Hditioms 
Mognntinae an. 1612 torn. Y. pp. 8 seqq. 

^) Bullar> Magn. Edit. Luxemburg, torn. ii. pp. 487 seqq. et 
Clav. loco, quern modo indicayimus pp. 13 seqq. 

10* 



I4fe GregoriuB PP. tUl. 

clarat, nimiram , quombdo ipse in hac cogitatioAe caraqtte 
versatas peritissimos viros emendationi Kalendarii praepo- 
stierit , eoram industria adhibita confosionem omnem sns- 
talerit, meoses diesqne praeenrreptes retraxerit ac laban- 
iem festoram normam jaxta oecameaicae Synodi Nicaenae 
normam restituerit, certis datis regnlrs in aetemam dara- 
turis. Atque hie ille est Gregorius PP. XIII., patria 
Bononiensis, vir orbi literario rebus praeclare gestis notis- 
simus, qui omnes virtutes Summo Pontifice dignas felicis- 
simo nexu copulavit, cujus pietas, doctrina, pradentia 
perenui elogio celebrabitur. Ad labornm praemia evocatas 
obiit anuo 1585, aetatis 83. Academia Bononiensis civi sqo 
hocce mnemosynon posuit: 

GREGORIO m PONT. MAX. 

ANNUARUM KEVOLUTIONUM FELICISS. 
RESTAURATORI. 

Tempora qui seros PhoeM referentia gyros 

Toto, sancte senex, orbe venire fads :■ 
Scilicet id redeat nuiiquam revocdbUis annus 

Atque suam teneant festa socrata diem 
Nae Tu Cadicolis gratum atque penxtHe nobis, 

Immartale Tibi conficis auctar opus, 
IV. 

Ganone a cl. D. Madler praestituto, ex diversamm 
gentium anni Kalendariique ratione diligenter perpensa 
ferri judicium de literarum artiumque cultura . posse, jure 
merito inferimus, in designanda recta anni forma atque in 
tuenda genuina Kalendarii methodo rem Ecclesiae catholi- 
cae prae caeteris christianis cpnfessionibus hucusque adeo 
inferiorem nou fuisse, ut imo palmam manifesto talerit. 

V. 

Gum eodem cl. professore consentimus, anni interca- 
lationem (quum ea sit ^^fioh^rjs ratio ultima, ut tempo- 



Ealendar. Gregor. retinendam. 149 

ris cum motusolis!Gg^(>/uaNTii»\at Graeci dicaDt, obtineatur) 
qno minor^ qao itidem expediti^r, quo deniqae in annorum 
periodortim defectibas sareiendW veruia propius assecata 
faetit, eo et meliorem e:s^titQram oegamus tamen, 6re- 
gortaDam metbodum hisce dotibus carere, vel ex ea 
adaequate snmpta et rite intellecta — ilia coBfosionis in- 
commoda emergere , quae cL D. Madler addacit , proat 
commbdam ex authentica Explicadiane Ghristophori dor 
w *) notavimus (beic II). Unde 

Censemus retinendam omnino Gregorianam interca- 
landi rationem, carandumqae, ut mens Pontificis Maximi 
exacte impleatur. Id vero — - in memorata faypotbesi me-^ 
diae quantitiatis anni tropic! — eo fieri modo credimas, 
quern doctissimas D. E. Heis^ professor Monasteriensis, 
in sais ad Francofardienses bac de re datis responsis ^) 
snggessit , scilicet ut — gervatis quoad caeteros periodos 
Gregorianis intercalandi legibus — ab anno 3200 post 
singulos annos 3200 unus pro non bissextili babeatur, ut' 

*) Die praktische Seite der Frage ibrdert eine Anordnung , die 
durcli moglichste Einfachheit, leichte Verstandlicbkeit and bequeme An- 
wendbarkeit, so wie durch Anpassen an die bestebende Einrichtnng, 
obne scbzoffe und storende Uebergange, sich zu einer YolkBtbumU^hen 
eignet. 

^). ClaviuSf Cbristopborus , S. J. , natione Germanus , patria Bam- 
bergensis , matbematicorum princeps ac sui temporis Euclides rulgo 
dictns , unns ex bmnibiis a Snmmis Pontificibus electus est, qni Ealen- 
darium i^formatnra ezpUoaret, quod luculentissiine fecit: reformatio- 
nem etiam contra MiaeBtlinum et Scaligerum egregie tutatus. Fuit in 
eo non minor : animi demissio morumque religiosissimorum sinceritas, 
quam ampla rerum piathematicarum eruditio. Aetate meritisque gra- 
vis Romae vita deftmctus est di^ 6 Febr. an. salutis 1612, aetatis. 16. 
Tida Cam* d$ Compuio Eccles, p. 173. 

Denkschrift den Herrn Prof. Dr. Eduard Ueis, mtt 
Riicksichf auf die DenkschriU des H. Dr. MadUr d. 11 April 
1864. (Befertar in Ephemeride iVaftir und Ofenbarvngy torn. ~X, 
fa«c» 9 pag. 4H). 



150 



Pascha ex Christiana 



adeo bissextis adanmerandi non sint v. g. ann]' 3200, 
' 6400, 9600 etc. 

VII. 

Sedem Paschatis quasi immobUem h. e. intra septem 
dierani spatiam figendam, quod spe(^at, id recipi abJESccle^ 
sia catholiea nunqaam posse indnbitatum est, qnam cl^- 
stianae tradition! manifesto repagnet. Quaeris^ inqait^. 
Ai^u8tinu8 ^\ quae causa sit', cur anniversarius dies 
cdebrandae Dominicae passionis non ad eundem. redeat 
anni diem, sicut dies, qua tradUur natus: etdeinde sub- 
jungis: si hoc fit propter sahhatum et lunam^ quid sUn 
vein in hoc re ohservatio sahhati et lunae? 

Hie prinrnn oportet fmeris, diem natalem Domini 
non in sa>cramento celebrari, sed tantum in memoriam 
revo€ar% quod natus ac per hoc nihil opus enxt, nisi 
revolutum anni diem, quo ipsa res acta est^ festa devo- 
tiom signari,BMTBmentam est autem in aUqua cetebror 
tione, cum rei gestae commemoratio ita fit, ut aliquid 
etiam significari intdligatur, quod sancte accynendum 
est. JBo itaque modo agimus Pascha, ui non solum in 
memoriam quod gestum est revocemus^ id est , quod mor- 
tuus est Christus et resurrexit, sed^ etiam caetera, quae 
circa ta attestantur ad sacramenti significations em- 
vertere non omittamus, 

Postqnam deinde vocabulo Paschatis accurate decla- 
rato ostendit, iransUum de hoc vita mortaJi in aliam 
vitam immortalem in passione et in resurrectione Domini 
commendari, ac innovationem vitae nostras guemdam 
transitum esse de morte ad vitam^ s. Doctor copiosissime 
dispntat de significatione mystica singalomm elementonuii 
oauonis Paschalis, h. e., primi mensis sen mensis novorum, 



Spist 55 alias 119 ad inquisitiones Jamiarii L II Apud 
Ji^ F. Ms. too. XXXIli.f pp. m Beq^. 



tradltlone f^fitum mobile. 



161 



Lwnae XIV, sea tertiae hebdoynddae ejusdem mmsis nec 
won Salbbati sea did I)<minici; ac tandem quae de vi atqBe 
efPicacia slgnomm in ejusmodi mystica festi c^lebratioiie 
OGCQvreiitiiim deeein capitibaa fuse dixerat una eomprebeasioQe 
complexns in extreiiMLexplioatiene banc summam simramco^ 
gitationnm facit c.XI> n. 21. ,^Ad ignem almris nutrkndmn 
et ftatandum quodammdoy quo- tanquam pondere sursum 
vet introrsum referamur ad requiem (in codis), i$ta om^ 
nia pertinent qum ncbis figurcUeinsinuantur; plu^ emn 
movent et cteeendtrnt amorem , quam si nuda sine Ma 
saeramentorum simUitudinihus ponerentw. Gujus rei 
caumm difficile est dicere. Sed tamen ita se habet, 
aUqwid per allegoricam Mgnificationem intimatum pihs 
moveat, plus delectet, plus honoretur, quam si verbis prO'^ 
priis diceretur apertissime, , Credo quod ipse anintae 
matus quamdvu rebus adhuc terrenis implicatur pigrius. 
inflammatur; si vero refer&tm ad simUUudines corpora-* 
les, et ifnde referatur ad spiritmlia, quae iUis simiUtyr 
dinibus figurantur, ipso quasi transitu vegetaiur et tanr 
quam in fctcula ignis agitatus accenditur et ardentiore 
dUectione rapitofr ad quietem in Spiritu Sancto Gae- 
teram praeter s. Aagustioam loco, qnem modo indicavi* 
mas, multa de secretioribaa iisqae mysticis Paschalis tern* 
pons rationibas sCTipseruut Doctores catholici , antiqaae 
traditionis testes, ex qoibas in primis sonsale , si Jnihety 
qui ea de re ^avissime agit ven. Bedam He temporum 
rations Gap. 64n qood est, de typica Paschae interpret- 
taiione^'). Ejus autem aliorumque scriptoiram explicationis 
summa haec est: Ideo Pascha non ad eandem redit anni 
diem, sicut tempus Domiuicae nativitatis, quod ibi rativi- 
tatis ipsius memoria tantum solemnis habeatur, hlc vero 
vitae veiiturae et mysteria celebrentur et munera capian- 



*) Migne P. L* torn, xxxni. p. 214. 
2) Mi0ne P* torn. xo. p. 516. b6(1(\. 



152 Mysterium Paschatis. [E^ilogns^ 

tar. Unde et nomen ipsam Paschae, transitum de morte 
ad vUam significans , congruum qnoque mysteriis tempn«( 
inqnirit. Primo, ut aeqninoctio transcenso tenebrae mor- 
tis a vera Incie viucantnr; deinde at primo mense aoDi, 
qni dicitor mensis novornm, vitae novae gaodia celebren- 
tnr; tertio, ut resnrrectio die tertio facta, et tertio tempore 
saecoli, h^e*, sub gratia manifestata, quumjam ante legem 
et sub lege in prophetico lateret aenigmate, in. terfia lunae 
septimana veneretur; quum et ipsa tunc lunae conversio 
mentis gloriam de terrenis ad coelestem doceat mutari 
Gontuitum ; 'atque ad uUimumj ut dies Dominicus , - condi- 
tione lucis insignis et triumpho Ghristi venerandus, nostra 
quoque resurrectione nobis exoptabilis in memoriam 
revocetur, 

Et baec quidem scientia est sacti quo, ut ven. Beda 
ait I. c, totum tempm ^Paschale redolet mysterii — di- 
ligenter quaerenda ac sancte custodienda. Quae yero de 
ea^ sicut generatim de omni scientia , in epilogo -suae ad 
Januarium epistolae praeclare mouet s. Augustinus cap. 
31, ea nos clericis, qui hucusque nostra legere sustinuerint, 
vale facientes iisdemque bene precati memoriae ergo 
heic ep la%ocioxoXkuf adscribere non gravamar. Haec 
ergo sunt extrema verba s. Doctoris ab amico di^cedentis ; 
Sk adhibeatur scientia tamquam machina quaedam^ per 
quam stntctura charitatis assurgatj quae maneai in aeter- 
num, etiam iquum scientia destruetur (\. Gor. XllI.);g[Mae 
ad finem charitatis adMbitamuUum est uitUis^ per se au- 
tent ipsa sine tali non modo superflua, sed etiam pemi- 
ciosa probata es* 



JUigne. P, L. torn, zxxiit. p. 223. 



INDICES 

NOMmUM ET BEBXJM NOTABILIUM. 



Pag. 

Acta GoD^egationis Epporam. Florent. an. 1787 • 105 

Apta et Decreta Synodi Kstorien* an. 1786 . .112 

Actio — infra actionem . , , • ♦ 48 

^AdeXqxmota rtvevfunixri . . . . « 98 

Admonitiones synodales de compnto Eccles. . • 122 

Adventiis Domini • .62 

Abyto Basileensis .121 

Albis — Dominica in Albis . . . . .42. 

Alexander PP. II. . . . . . . . 46 

Alexander II. Imperator Rnssiae . . • . 138 

Allaiae — Const. Bened. PP. XIV . . . 134 
Alliaco, Petrns de . . • . ... 146 

S. Ambrosii-fest. dnpl. . . . . . .114 

^AvAUxptq . .... . . 43 

l^PaOTctai^og wvdnf . . . . . 13, 82 

— — iiov naa%a . ... .27 

S. Andreas Cretensis . . . . . 82 

Anni quantitas media . . . . • 138 

Annotinum Pascha . . . . , . 40 

^Avti7tAa%a . 41 

^AnwQm, xvpuxxij rrjg a. . . . 32 

^An6hHXtg, amXvrlxtop . . . . 99 

SS. Apostolonmi fast. dapl. • « . . 114 

— jejaniiuii ^ ♦ • ; > 69 



154 



Indices nominnm 



Pag. 

Arad, in Hangar., sedes Eppi. Orientalis . . 135 

Argelander, Astronom. Bonnensis • . • « 133 

Artzibariam • .29 

Ascensio Domini . . • . . 43 

Auctorem fidei — Const. Pii PP. VI. . . .112 

S. Aaga^Di>fe8t. dapl. » • • • . 114 

Azor . i31 

U. 

Bacska, vid. Neasatz. 

Ba'ltaPy xvQiaii^ %&v /?. . . . . . • 24 

Barbosa . . . . . ... .131 

ven. Beda ... . . . . • 122, 130 

Benedicite. Dens . . . . . . . 103 

Benedictio populi . . . • . . . 99 

— mensae . , . . . . 103 

BenedictQs PK XIH. . . . . . . 129 

Benedictus PP. XIV. 'md. Allatae. 

Blanchinius • . 67 

Blasias Camillas ... . • . . 51 

Borghesi Tiberius AEppas. Seaensis . . 107, 108 

Brancati . . . . . .... 131 

Brandonam Dominica . . . . . . 21 

Brontologion . . . . . . . . 8 

Buda (Ofen) sedes Eppi. Orientalis . . . 135 

Burchardas Wormatiensis . . . . . 121 

Butterwoche ... . . . . . 32 

' ' C. 

Galatio popali ^ 5 

Calendar! am Kalendarinm. 

Ganbn . . . ... „ . 48,; 78 

H- ad SS. Deiparam •: • • 54 

' .magnas .... . auif.; 97 



et rerum notabilium. i5S 

Pag. 

Ganonarcha . . . . « . . . 81 

Canonarium . . . . . . • • 82 

Canones de Gomputo disdendo . . . , 

Ganonizatio Sedi Ap. reservata . . . . 114 

Ganonizationis Decreta ut Graecos taogaiit « « 57 
Ganticum, vid. Oda. 

GapitilaviuiD . 28 

Capitularia Garoli M. . ... .119, 126 

Capitulum . . . ' . . . . . 103 

Garansebes sedes Eppii OrientaMs • . • 136 

Carena 25 

Garlowitz sedes AEppi. Orien talis • . .135 

Garlstadt sedes Eppi. Orientalis .... 135 

Garnisprivium . • . . . . ♦ 32 

Garnoyale . 32 

Garolus M. vid. Gapittilaria' 

Gellqtins Ludov. . . . . ... 120 

Geolfridas . . . . . • . .130 

Gharwoche . •25 

Ghronographia . . . . , . . 118 

Ghronologia , . . 119 

S. Gbrysostomus ....... 54 

Cibiniam, vid. Hermanostadt. 

Circimdederunt me gemitus Dominica . . . 32 

Goena Domini ... • . . . 26 

Glavius Christophorus . . . . . . 149 

Clemens PP. V. . ... . . . 50 

— PP. Xlll. . . . . . - 48 

Golendarium, vid, Kalendarinm. 

Gollecta . ..... , . . . 69 

Competentiuni Pascha ... . . * ' 23 

Gomputi Eccles. principia * . ; . , . 117 

Conceptiva festa , , , , ; * ' • .• . .18. 



156 



Indices nominum 



Pag. 

Oonciliam Roman, an. 1725 . . . . 129 

SS. Cordis Jesa cultas in Eccl. Orientali . . 53 

— — — — — Occidental! . . 59 

— — — festum . . 51,106,111,113 
Corporis Christi festum . . . . • .49 
Crisiensis vid. Krenz. 

Cnrcio 132 

Oasanns Nicolaas . . . • . • • 146 

S. Cyprianns 48 

Czemowitz, sedes Eppi. Orientalis ... . 135 

». 

Defanctomm commemoratio 167 

Devoti 13i 

DicMus recessit Dominica' ... . . 20 

JiaxaipiCifioS . . ^ * . . . . 40 

Dimissio . ...... .99 

Dominici dies per annnm . . ' . ' . 45, 71 
Duplex ofiicium . . . • . • .116 
Darandas • . . . . . . . 127 

JoidexafisQoy . . * . ... .61 

E. 

Eckias Joan. . . . . . . . 147 

je/p^cfe . . . . ... . 13, 94 

Embolismas . . .118 

Eostre . . . . . . . . .37 

Eperies sedes Eppi. rit. 6r. Cath 136 

Epiphania . . . . . . • . 76 

EdayyiXia ixXoyadia • . . • . .71 

SS. Evangelistaram fast. dupl. . . . .114 

Eathymius Syncellas . . . • . .84 

Exaltationis s. Gmcis Domin. , » t 60, 74 
H%o6f 'Vici octQgdias, 



et reram iiolabifiiun. 167 

Pag. 

F. 

Fasti . . .. . . . , • . 7 

Fermosini • • . 131 

Festa mobilia Eccles. Ocddeat . • . . 2, 18 

— — — Orient, . , . . . . . 3 

— recentiora Kakndarii . . ^ • 104 

— ad altiorem ritum elevata • • • .113 

— conceptiva vid. conceptiva. 

Filii prodigi Dominica • • • • . . 31 

Fleischfaschingssonntag ... • . .32 

Flornm dies seu Pascha floridam . . . . 23 

Focoram Dominica . • • • . • . 21 

Fogaras sedes AEppi. rit Gr. Gatlu . • . 134 
Frankfurt vid. Hochstift. 

Franzesi Petros Eppus. Montis-Politiani • 106, 109 

Fraternitas spiritualis . . « . . .98 

fima, gmiofiog . . . . . . 27, 76 

«. 

Georgias Syncellos/ • . . . • . . 119 

Gloria Patri etc. . ... . . . 48 

C. Qlariasus un. de reliq. et ven. SS. in VI. 17» 113 

Graeci in Imperio Anstriaco • • . . 134 

Grammatica . ... • • . . 125 

Gratiani Decretum . • . . . .122 

S. Gregorii M. fest. dupl. . . . . .114 

Gregorius PP. XIII. . . . . . . 134 

Grimaldus . .100 

Grundonnerstag .27 

Gaalterius Am^elianensis .120 

H. 

Habenms ad Dominmn 48 

Haito, vid* Ahyto. 



158 Qomoiw 

Pag. 

Heis, Astronom. Monasteriehsis • • • 132, 149 

Hemerologiam «... 8 

Herardus Turonensis ...... . .120 

Herinanastadt sedes AEppi. Orientalis . . . 1^ 

5. Hieronymi fesU duplex ■ . . *. « .114 
Hmcmarus Rhemeasis * . . .120 
Hkrmus vid, ei^f^os. ♦ 

Historia . . . • . . . ' . 119 

Horaram oanonicaram praeceptam • « . .16 

— — ratioaes mysticae . . . 17 

Horologiam . 8 

Hochstifl, <las freie deatsche . . . 135, 137 

Hosanna Dominica . * . . • \ « 23 

Humiliate capita Vestra Deo . . . .102 

I. 

""jAdfuXoy . .* 97 

loquisitiones canonicae 123 

latercalaadi methodas Gregei^ana . . . .141 
. — -r- a cl. Maedler proposita . , 141 
Inter grcmssimas — Const. iJregorii PP. XIII. , 147 

6. Isidor Hiapalensis . > . . » . . .67 
Ivo Carnotensis • . . . . . .121 

J. 

Janseniani 106, 110 

Jejiinlum ss. Apostoloram • - . . . .50 

— IV Temporum • . • . .70 
Joannes PP. XXII. . . . . . 47, 50 

— Diaconus . . ... . .68 

B. Joannes Gorziensis • . • . . . 127 

Judica Dominica . . . . . . .23 

Juliana Leodiensis . . t • . * . 50 

Jus canonicum 125 



Pag. 

It-. 

KaXaydoX6yioy . . . • • . . 7 

Kalendarii etymologia • • . • • . 4 

— homonymia . • , . • . • 6 

— • synonymia . • t • • . 7 

Ealeadaria civilia iiiixti styli . • . , I, 134 

Kalendarii commuuis necessitas • . . .136, 140 

Kalendariam novum a cl. Maedler conscriptam, 

a Francofurdiensibus propositum . . 1 37 

Kalendaria lis redintegrata . <. . , « 132 

— strena . . . . . • • ' 4 

Kalendariographia . . » . . . .118 

Kalende, die kleine . • . . • . 4 

Ku^ic^ata • • . • . • • . . 14 

KavQviov . . . • . . . • 119 
Kavwv etc vid. canon. 

Kasefaschingssonntag . . . ... 33 

Keg)€doxXtaia , » • , • • . . 102 

Kmjt^OQim p . p • • • » . 11 

KoPTcixioy « » > . . • . . 95 

Kreoz sedes Eppi. rit. Gr. Cath. . • • 136 

KQEwqiayla . , . , . . * . . 32 

Ii. 

Laetare Dominica . . . . . . .21 

Laterculas . • , 7 

Lehmanni tabellae astrbnomicae .... 139 

Leo PP. IV . . 123 

— - X. . . . . . . . " . 146 

Leopoldas Archidox Hetroriae . . . , 106 

Leopolis sedes AEppornm. rit. rath, et armen. . 134 

Lilius Aloysius . . . . . . . 142 

Lucae Dominicae . . . . ... 60 

Lugosinum sedes £ppi« rit. Cath. . . . 135 ' 



160 Indices nominiiin 

Pag. 

Lominam Sabbat. . • 27 

— dies . , . ... . . , 77 

M. 

Maedler, Astroaom. Torpatiensis . 132, 136, 139 

Magna Hebdomas . 24 

Magno-Varadin. sedes Eppi. rit. 6n Cath. . 16, i35 
Mamertas . ; . , , . ' . .43 
Maocini Rainer. Eppos* Faesalan. . ; . .106 

Marterwoche 25 

B. MBrrgarita M. Alacoqae . . . . .55 
Matricala . . r . \. . . . > 7 

Matthaei Dominioae 45, 60 

Maximilian* luiperator . . . . 147 

lifpdia Qnadragesima 21 

Mediana Septimana • . . . . .23 

Meinbrive Beraardin. . . ^ . , . 52 
Menaea . . .9 

Menologium . i . » v • . 8 

MBCOPfflttfiog •. . . . . . 22 

Msaoney^^oatT] . . . . . . 43, 82 

Missae tres iff fest. Nativ. Domini . . . . 64 

Milovuk Tatomir . 132 

Moeropust sea Mesopast . • • • . 32 
Munkdcs sedes Eppi. rit. Gr. Cath . . . .135 
Masica . . . . . ^ . . . . 125 
Muta Hebdomas . . . . . , 25 

Nativitatis Christi vigilia . . . \ , 61, 63 

— — Festum . . . . . 64 

Netcfdaifiog xwwy . 82 

Neusatz sedes Eppi. Orientalis . . . .135 

S. Nicephorus Patriarcha CP. ... . \ 8 



et Xj^rm xiotabdiut. 161 

Pag. 

Nicephoras Callistas Xanthopulus , scriptor grae- ; 

cits saec XIII . . • • . > < * IP 

Occasio . scribendi . * . i • • * * ^ 

Octo§chos ... ... . . . 12, '^5 

Oculi DommiesL . . . . . . . 21 

Oda . . . • . • ... 94 

OfBciam paschale . . . . . . . 43 

*0 ohog . . . • . . . V . 96 
Onuphrias md. Panvini. 

Orationes de SS. Oorde Jesu • . . . .59 

Ordo librorum m officio legendorum . . .16 

Ordo rei divinae . ' . . . . . .11 

Orieiitales iu Iiiiperio Austriaco . . . . 134 

Orthodoxiae Dominica . * . . . . 21 

Ostern ...... . . 34, 37 

I». 

Pakrae sedes Eppi. Orientalis . . • . .135 

Palmaram Dominica . . . . . . 23 

Pannilini Jos. Eppus. Clusio-Pientin. ♦ . . Ill 

Panvinius Onuphr. . . . . . . 69 

Papp-Szilagyi Rmug Eppus. M.-Varadinen. rit. Gr. 

Catholicorura .15 

Paracletice . . • ♦ . . ^ , 13 

Parasceve . ♦ . . . . . . ^ 27 

Fassionis Dominica . 23 

Pascha ... . . . . . 18, 34 

Paschales regulae • • . . . • 18, 19 

Pel^gius P?. II. . / . . . . .48 

PentecosUrium • . . . . .12 

Pentecostes . ... • • . .44 

Benedictio . . . . . . 100 



11 



Rig- 

Pilati . . . . .131 

Plus PR VI. vid. Aactorem fidei. 

Poenosa Hebdomas. • < 26 

PosseviQas » . » 131 

Praecentor 81 

Praefatio SS. Trinitatis . . . . . .47 

Primae dimissio 103 

Primicerius .81 

Processio SS. Sacramenti 61 

Promissiones cultoribas SS. Cordis Jesa factae . 55 

TlQoacpcjvHsinog .29 

Przemisl. sedes Eppi. rit. ruthen 134 

Psalterium . . 14 

Pablicani et Pharisaei Dominica . . . . 28 
Pancta ecclesiastica Eppis. Uetruriae proposita 

an. 1787 . .... . . .105 

<!• 

Quadragesima . . . . . . . > 20 

— s. Martini . . . . . . 62 

Quinquagesima . . . . . . .33 

— Paschalis . . . . • 40 

R. 

Raban. Maur. . . 127 

I^atherius Veronensis . . . . • .121 
Rationale divinorum offic. Dmrandi . . . 127 
Recentiora festa Kalendarii . . . . .104 

Regino Prumensis 124 

JB^mmiscere Dominica . . . . . . 21 

Ricci Scipio Eppus. Prato-Pistorien. . 105, 107, 111 
Rogationes . * . . . . ... 43 

Rosa aurea . . .' . . . . . . 22 

Rotae PaschaTes . . . ... • 124 



, r^i; ^jp^l^i^ui.' • 

Pag. 

Russoram Kalendarium .143 

Ratheni in Impierio Aastriaco . . . . .134 

Sabbatum Saactnm . . . . . .27 

Salutatio Paschalis 39 

Sanctorum omnium Dominica . . . 33, 72 
Sanctorum recentiorum festa . . . .105, 108 
Sciarelli Nicol £ppus. CoUensis . . « .111 
Selenodromia . . . . . • . 8 

Seminaria . . .... . . . 125 

Septuagesima .30 

Sexagesima . . . . .31 

Sinzel . . . . . . . . , 131 

Societas Jesu ab adversaries cultus SS. Cordis Jesu 

impugnata . . . . . . .113 

Speculator vid. Durandus. 

Stanislav. sedes Eppi. rit. ruth. . . . 134 

Stationes Missalis Roman! ... . .65 

— GonstantinopoHtanae . . * . . 102 
STav^onQoaxtyrfjig . . . 21 
StccvQoapccaraaif^og xaytop . . . • 13, 82 

StavQoai/ioy TL&a%a 27 

Strena kalendaria . . . . ... 4 

Studium generate Vindobofnense . . • • ^26 
Sursum Corda .... . * . .48 

Synaxaria . . . . . . . . 9 

STncellus . . . * . . .* . . 84 
Synodus Roman, an. 1412 146 

— Lateranensis V. ..... 147 

Szamos-Ujvar sedes Eppi. rit. Gr. Cath. . .135 

T. 

Tcextixd . . . . ' . . • ; M 

Tarquini • / . * . / ♦ . / .134 



164 



Indices bominnm et rernm. 



Pag. 

Telespliorus Papa . • . . \ . 33 

Oeftihov . . 6 

Temesvar sedes Eppi. Orientali's • . . .136 

esoToxior a3, 97 

Terminns Pa«cl)alis ..... .81 

TertuIIaous . . . . ... . 66 

S. Tteodor. Mart : 33 

Triadicu5 canon . . . . . . 13, 82 

Trideijtin. Concil. de coiuputo discendo , . . 128 
SS. Trinitalis Festum , . . . . . 46 

Triodiura . . . . . . . . II, 28 

Typicum , . . .10 

TuQiyfj, xvQiax^ tfjc: zv^Offdyov .... 33 

U. 

S. Udalricns Aagustan. • . . « . « 123 
Urbanus PP. IV. . . . . . . .50 

Urstand 38 

V. 

Vanucci Pet. Eppns. Massa-Veternen>is . . 106, 111 

Victor PP 18 

Vindobonensis Universitas . . . . , 126 

W. 

Walterus vid. Gualteras. 

Wersfchetz sedes Eppi. Orientalis . . . « 135 
S. Wilfridus . . . . . ... 128 

Xantopulus vid. Nicephoras, 

Y. 

'TyMoaig . 60, 74, 82 

Z. 

Zara sedes Eppi. Orientalis 135 

Zech 131 

Zerola ♦ . . 131 



CONSPECTUS RERUM 

QUAE HpO COMMENTABXO CONTXNENTUB. 



Pag. 

Fraemonitum de occasione scribendi . . • • . 1 

TAIJELLA FESTORUM MOUILIUM 

ECCLESIAE OCCIDEXTALIS . . 2 
ECCLESIAE ORIENTALIS ... 3 
NOTITIAE PRAELIMINARES ... 8 
CAPUT I. 

Fests mobilia ante Fascha 80 

CAPUT II. 

Pascha. Ostero , 34 

CAPUT 111. 

Festa mobilia post P.isclia 44 

CAPUT IV. 

Feita mobilia post Penteeosten 6S 

CAPUT V. 

Stationes Miesalis Bomani ....... 65 

CAPUT VI. 

jrcjnniam qnataor tempomm . , 70 

CAPUT VII. 

Dies Dominici Ecclesiae Orientalis . ..... 71 

CAPUT VIII. 

Canones, Canonarcha, Canonarinm 78 

CAPUT IX. 

Pn»Mioi)es ffstomm • t t . ^ , , , 99 



m 



Pag. 

CAPUT X. 

Beeentton fecta Kalendarii eoelesiastid a JuMidaBis impugnata 



— a Catholicis defenia 104 

CAPUT ADDITITIUM. 

Qnaestio oompntistfea, oeoasione litis kalendariae nuper redinte- 

gratae proposita 117 

8. I. 

De stadio computi Ecclesiastici dericis praescripto . . 117 
Canones de compnto discendo* 
A. 

E jure antiquo 119 

B. 

E jure noTo . 128 

S. 2. 

Gensura noTae rationis Kalendarii a cl. D. Maedler descriptae 

et ab Eruditis Franeofardiensibus propositae . • . 135 
Indices Nominam et rernm . 153 



ERRATA — CORRIGE. 



Per innumeras quibus continuo distinebamur occnpa- 
tiones cura erroram tTpotheticornm utcunqae corrigeudorum 
necesse erat aliis committeretar. Qaare ignoscentiam stribli- 
ginum quae irrepserunt et nobis praestet illud Ovidii 
Trist. J, 7, 40: 

Emendaturus, si licuisset, eram. 

Quae insignius peccata ab officinatore sunt hie nota- 
mus, caetera lectoribus bonis condonanda relinquimus. 

EBBATA COBBIGE. 

Pag. lin. 

1 6 

3 4 

4 1 

19 16 
33* 



*) Pag. 33. post lin. 2. typotheta hoc indsum omisit: 
Feria YI hebdomadae rns dnd^Qtoj fit Commemoraiio omnium 
Fidelium Defunctorum j uzta Triodii praescriptiini. In ParaseevBy 
Vespere, memoriam recolimus omnium a saeculo defunetorum. 



viginti dnas viginti tres 

Dom.|Fer.III.|Fer.IV. '^^'^^^^l ^f*"^ ^ 
I t ^Fer.III.|Fer.V. Fer.VI. 

PBAELIMINARIA PRAELIMINABIS 

noot6^ mxnaltf 



168 



BBBATA OOBBIOS. 



Pag. 


Un. 






74 


27 


Aavm 


Aowta 




17 




i>or, JL. to* 


83 


28 


oiitendant 


contendant 


97 


1 






104 


27 


Janseniana 


Janseiiianid 


113 


14 


Vidunea 


"Videri ea 


117 


15 


passim s. 


passim ; ^ 


.121 


16 


tnm * ' 


tom 



orikodoxarum ChrUtianorum Pafrum et fratrum nostrorum. (7^ 

Quod idem officium, notante rnbrica i, c., absque ulla differentia 
{^TiagnXXttxtioc) celebratur et SabbatO Sanctae Pentecostes. 



GENERAL LIBRARY UX. BERKELEY V 




BDOoaaxoss 



• 



> 



