BENGA  PEE 


FROM   THE  LIBRARY  OF 
REV.   LOUIS    FITZGERALD    BENSON,  D.  D 

BEQUEATHED    BY   HIM   TO 
THE   LIBRARY  OF 
PRINCETON  THEOLOGICAL  SEMINARY 
\ 

801  3-1 1  h 


THE 


19  1937 


BENGA  PRIMER  AXD  HYMNS. 

BY  THE  CORISCO  MISSION, 

WEST  COAST  OF  AFRICA. 


■\ 


PUBLISHED  BY  THE 
AMERICAN   TRACT  SOCIETY, 

150  NASSAU-STREET,  NEW  YORK. 


THE 


BENGA  PRIMER 


ALPHABET. 


aabdeefghij 
k   1   m    n    o    p :  s   t 

u    v    w    y 

DIPHTHONGS. 

ai         ou         iu 

CAPITALS. 

AABDEEFGH 
IJKLMNOP 

S    T    U   V   W  Y 


4  THE    BENGA    PRIMER. 

ITALICS. 

aabdeefgh     i    j 
k     I     m     n     o     p     s     t 

u     v     id     y 


b     d     1 
k     h     t 

f    y  j 


a  a  e 
e  o  i 
u    v    w 


p   g   y 

s     n     m 
f     k     (1 


NUMERALS.     , 

1234     56     7     8     9     10 

11      12      13      14      15      16 

17     18    19     20     21     30 

40     50     60     70     80 

90     100 


THE    BENGA    PRIMER. 


LESENI  1. 

ba 

da 

fa 

ga 

lia 

ba 

da 

fa 

ge 

ha 

be 

cle 

fe 

ge 

he 

be 

de 

fi 

gi 

he 

bo 

di 

fo 

go 

hi 

bu 

du 

fa 

LESENI  2. 

gu 

ho 

ja 

ka 

la 

me 

no 

ja 

ka 

le 

mo 

ne 

je 

ke 

la 

ma 

nu 

je 

Sri 

lo 

mu 

na 

J*1 

ko 

16 

mi 

ni 

3° 

ku 

li 

LESENI  3. 

me 

na 

po 

sa 

tu 

vi 

ya 

pu 

se 

te 

vu 

ya 

Pi 

se 

te 

we 

jv 

pa 

so 

ta 

wa 

y« 

pe 

su 

va 

we 

yi 

pa 

si 

vo 

wu 

yo 

THE    BENGA    PRIMER. 


l£seni 

4. 

mba 

nda 

nja 

nga 

mba 

nde 

nji 

Ege 

mbe 

nde 

DJO 

ngu 

mbi 

ndi 

nju 

nge 

inbo 

ndo 

nje 

nga 

mbu 

ndu 

nje* 

ngo 

LESENI 

5. 

kwa 

gwi 

liwa 

dwe 

kwe 

gwe       . 

liw6 

dwa 

kw6 

gwo 

hwi 

dwe 

bwa 

raw  a 

pwa 

twa 

bwi 

mwa 

pw8 

tw6 

bwe 

mwe 

pwa 

twe 

LESENI 

6. 

nyo 

vyo 

nwa 

bai 

nya 

vya 

nwe 

hai 

nyS 

vya 

vwi 

mai 

nya 

kya 

vwe 

kai 

bya 

mya 

lwa 

jai 

bya 

mya 

vwa 

pai 

THE    BENGA    PRIMER. 


LESENI 

7. 

baka 

baka 

moto 

ena 

haka 

liaka 

momo 

eko 

jaka 

kaka 

toko 

ele 

kaka 

maka 

kolo 

oba 

yaka 

yaka 

koho 

ave 

waka 

sana 

boho 

emi 

LESENI 

8. 

beko 

bulu 

keke 

ove 

hako 

kudu 

v6k6 

ome 

payo 

kuda 

m6t6 

em6 

kabo 

kuba 

pels 

eka 

clita 

jeku 

tepg 

.  ite 

dill  a 

kamu 

vakS 

ete 

LESENI 

9. 

niiba 

vuta 

sala 

vea 

mibg 

bina 

pahS 

lea 

dina 

liila 

bato 

via 

tina 

yama 

kata 

via 

dike 

meme' 

sata 

dia 

make 

tuma 

holi 

lua 

roina 

saka 

maku 

dua 

THE  BENGA  PRIMER. 

LESENI  10. 

kalaka  bomaka 

balaka  lomaka 

salaka  horaaka 

vanaka  komaka 

lianaka  purnaka 

banaka  tuniaka 

l£seni  11. 
binaka  bakaka 

kilaka  takaka 

clikaka  bataka 

tikaka  roataka 

betaka  talaka 

velaka  yabaka 

LESENI  12. 
leneke  pelaka 

yenekg  jokaka 

pepeke  jopaka 

pehekS  tubaka 

temeke  ySJ&ke 

memekc  veveke 


THE 

BENGA 

r  RIMER. 

LESENI 

13. 

yanaka 

yajaka 

raaraaka 

paliaka 

tukaka 

bapake 

tolaka 

yalake 

levaka 

hilake 

kutaka 

temete 

LESENI 

14. 

botano 

boveke 

botenm 

bokoka 

bovolu 

boloba 

bokolo 

bojija 

bobabu 

bohacli 

boclilo 

bokeke 

LESENI 

15. 

maguga 

ulema 

japapi 

eboki 

bejaka 

itutu 

kakabi 

Uiuhu 

belolo 

upupe 

betoli 

ukeke 

10 

THE    BENGA    PRIMER. 

0 

LESENI  16. 

mboka 

ndabo 

manga 

mboma 

ndoba 

lianga 

mbodi 

ndiba 

lianga 

mbolo 

tonda 

mango 

mbute 

bamba 

senge 

toinbo 

jumbu 

LESENI  17. 

nenge 

londa 

ngite 

yanga 

panda 

nibaga 

kanji 

lend6 

ngama 

nguba 

bemba 

janga 

mbiki 

tinga 

ndaka 

mwebe 

nanga 

tanga 

LESENI  18. 

ngawe 

maja 

kenia 

ndata 

sel6 

nyati 

ndaga 

kolio 

njaku 

ngudi 

yungu 

kemba 

ngebe 

mbele 

henga 

pSmba 

mbenga 

mombo 

njali 

kendo 

banga 

njedu 

THE    BEXGA    PRIMER. 


11 


LESENI  19. 

njuke 

mwehe 

mbamba 

kwedi 

mwajo 

mbanja 

ndomi 

mwacli 

ngambi 

nduma 

mwana 

ndnmba 

n^ji 

mbuja 

nxwengi 

nyevi 

ubwa 

nyancla 

nyawe 

nyuwe 

nyembi 

nyenge 

njarnba 

LESEXI  20. 

nyiraba 

wawa 

hia 

njea 

ngwea 

pani 

lia 

mbea 

mbwei 

pakwe" 

wea 

mbna 

mbwia 

twe.twg 

pea 

ngai 

kwia 

pwapwa 

mia 

nyoi 

ndindu 

pwisi 

ua 

mboi 

LESENI  21. 

nganga 

diaka 

duaka 

weaka 

hiaka 

luaka 

bweaka 

kiaka 

liaka 

kweaka 

tuaka 

viaka 

tayia 

12 


THE    BENGA    PRIMER. 


LESENI 

22. 

elinga 

belinga 

elonibo 

belombo 

ebonga 

bebonga 

yapa 

biapa 

yaka 

biaka 

yalo 

bialo 

LESENI 

23. 

ikadu 

niakachi 

ijage 

majage 

ikenga 

rnakenga 

joba 

moba 

janga 

manga 

jambe- 

mambS 

LESENI 

24. 

tmarnba 

menamba 

ukwala 

mekwala 

ungoko 

mengoko 

mwanga 

mianga 

niwehe 

miehi 

mwemba 

miemba 

molo 

miolo 

THE    BENGA 

PRIMER. 

LESENI 

25. 

boho 

miolio 

boka 

mioka 

bwalo 

mialo 

bwanga 

mianga 

bolohi 

rnelohi 

buwha 

wlii 

LESENI 

26. 

nionio 

banio 

niwajo 

bajo 

LESENI 

27. 

vijo 

lijo 

viaha 

lalia 

vianga 

langa 

vierabo 

lembo 

inani 

lonani 

iboko 

loboko 

13 


LESENI  28. 

ngandS  ndombo 

ngambi  nclombe 

ngonja  nclende 

3       4      5       6       7       8       9 


H 


THE   BENGA    PRIMER. 


LESENI  29. 

idolo 

evelii 

dubua 

iloki 

egala 

titua 

ilika 

eliuku 

pudua 

ulega 

ubaki 

tubia 

ebadu 

ibata 

kalia 

ubana 

ipaki 

LESENI   30. 

pivia 

okay  a 

kokicle 

bojoa 

ovong 

bakide' 

makia 

ajadi 

nekide" 

mebio 

sabali 

levide 

majili 

bamani 

kamidg 

mavulg 

oninge' 

yokude' 

LESENI    31. 

mabarna 

ikala 

ukali 

ikalide" 

ilonga 

ulongi 

ilongidg 

iyonga 

uyongi 

iyongide 

ituma 

utumi 

ituinide' 

ikila 

ukili 

ikalide 

ilanga 

ulangi 

ilangidg 

THE    BEXGA    PRIMER. 


15 


lese:;i  32. 

eliale 

eamu 

paka 

m  ah  ale 

beauiu 

ibale 

boli  ale 

ianiu 

ilalo 

mieiie 

ueanm 

inai 

vinene 

boeaniu 

it  ano 

biaka 

meamtL 

utoba 

miaka 

baiamu 

keinbwedi 

yeliepi 

viamu 

loanibi 

jeliepi 

loeaniii 

ibua 

leliepi 

mabe 

jom 

tekabe 

tekai 

LESENI  3  3. 

kama 

ekei 

ealiu 

pindua 

ekai 

eaju 

langua 

ekai 

eabu 

tombua 

itai 

eanyu 

bongua 

eaba 

eave 

dinibia 

eclia 

uamS 

liombua 

iwea 

ijartie 

pumbua 

uwei 

bait8 

Tombua 

16 


THE 

BENGA 

PRIMER. 

LESENI 

34. 

uhekg 

upenjo 

ubamba 

itambi 

elieke 

ilango 

evava 

makanda 

ekulu 

nyelele 

umbunda 

ulongo 

LESENI 

35. 

kakandi 

tongaka 

yakancli 

pendaka 

kekendi 

titwaka 

kalincli 

langaka 

bekendi 

kweleke 

timbindi 

• 

pnpwaka 

LESENI  36. 

valana 

lenakwe 

kakala 

balakwe" 

ningana 

tukakwe 

pangide 

pitakwe 

timbana 

pendakwe 

vengide 

tongakwe 

THE    BENGA    PRIMER 


17 


LESENI 

37. 

inbalanga 

ivembwg 

manyanga 

malingua 

eyomi 

lomweme 

emengwe          ■    ^ 

unyongo 

ekwekwe 

mbelenge 

nyengele 

onibuwha 

LESENl 

38. 

pumbwaka 

pitwengo 

tombwaka 

yowengo 

pindwaka 

jawengo 

lionibwaka 

bokweiigo 

tongwaka 

weango 

lingwaka 

lidiango 

LESENI 

39. 

nyapala 

kinakwe 

in  w  abide 

bapakwe 

langwaka 

kengekwe 

bongwaka 

lenwengo 

vombwaka 

lendwengo 

kilakwe 

vomwengo 

Dr.  Prim.                                         i 

18 


THE    BENGA    PRIMER. 


LESENI 

40. 

kalanaka 

lojopaka 

dikanaka 

boyeneke 

kamakide 

bokalaka 

vuvakide 

makutandi 

pepekide 

mapanandi 

kapakide 

majakidi 

LESENI 

41. 

kalakia 

kutaniaiigo 

boniakia 

vihamango 

dimbakia 

yeviyengo 

tubakia 

lmkidengo 

kiakia 

jokakandi 

liambakia 

bakakandi 

LESENI 

42. 

vengakide 

jangmaka 

kobwakide 

hingilaka 

nyevekide 

timbinaka 

yokwakidg 

ningaiiaka 

mwahakide 

vegumaka 

kandakidg 

nyakumaka 

yongakide 

nyapalaka 

THE    BENGA    PRIMER. 


10 


LESENI 

43. 

bakakide 

liilakwendi 

yavwanaka 

dulakwendi 

levakide 

tumakweiidi 

kakalaka 

yodakwendi 

batamaka 

balakwendi 

yornanaka 

londakwendi 

yenekicle 

homakwendi 

LESENI 

44. 

dilakandi 

kalakate 

nangakandi 

yokakate 

bweakandi 

kamidete 

kweakandi 

tandakate 

vevekendi 

diakite 

viakandi 

yowudete 

LESENI 

,45. 

betudwengo 

madiate 

viawengo 

ndakudwendi 

pannengo 

univwakia 

paliiango 

pumbwakendi 

liundwengo 

mamwetendi 

nyingiango 

tamwakia 

20 


THE    BENGA    PRIMER. 


LESENI  46. 

itumbude'  iveguma 

ebokwedi  ibelegi 

ikadacla  ikel£nge 

ibobele  elielele 

iyohana  iyavwana 

ivonmde  itudndu 


LESENI 

47. 

yavidengo 

ebobolo 

ekikindi 

isalia 

iyititi 

kabojana 

yaheyahe 

bekobango 

ikalia 

ejalina 

itingidi 

ebidna 

idikidi 

eli  alia 

ilengerng 

ukekenga 

iliingua 

ikenjenje 

ikorobina 

edingilia 

idimbia 

ubenguna 

idikana 

ukangala 

ilielindi 

utamwidi 

THE    BENGA    PRIMER. 


•21 


LESEXI 

48. 

epokolo 

ikalia 

eyokwedi 

ipivia 

maliornano 

ikamanda 

upnlungu 

itandidi 

eliondywedi 

ujombani 

enunguna 

ikaliia 

LESENI 

49. 

ipandane 

ebabadi 

ikandaka 

potapota 

ekokobo 

ekwaptitu 

utumbwani 

ikalando 

evelehi 

savulaka 

ukekenge 

mbwitirabwiti 

LESENI 

50. 

bandaniakide 

mamanakandi 

belialakide 

liomanakandi 

jongolakide 

tukanakandi 

lianjabakide 

bapanakindi 

lifdayakide 

jorubanakindi 

lialialakidg 

belialidendi 

vevelekide 

pimiakidendi 

22  THE    BENGA    PRIMER 

LESENI 


kapalanaka 
pepeuganaka 
tembeleneke 
vanjanganaka 

yokolakide 

paluakide 

nluakicle 


51. 
pikilakia 

kakamakia 

liolionganaka 

pajanganaka 

Yungalakide 

babalakidg 

dangamakide 


madikanido 

elengialia 
ikutakuta 
etiketike 
ebaliebalie 

yakamakia 

bumamakia 

dokanakani 

pandanakeni 

batanakindi 

navakidendi 

alwakideni 


LESENI  52. 

hohonganengo 

lianjabiengo 

kalamiango 

elengamengo 

ulwanidengo 

LESENI  53. 

elekanako 

ekudikudi 

igombegombe 

ikulukripe 

utongoloba 


iliokalioka 
ipepengane 


THE    BENGA    PRIMER. 


23 


LESENI 1 

54. 

ukanakadi 

ilialialide 

etanratamu 

ibandamide 

ipikilia 

uliengelele 

melombiani 

iliilingana 

ubulubulu 

ebumulema 

ekosakosa 

indendandenda 

LESENI J 

55. 

ejanga&angobo 

kalanakideni 

utimbanambuwlia 

bapanakideni 

buluanakide 

katanakideni 

bandaniakideni 

vivilaniango 

kalanakiani 

kadikakideni 

liolionganak; 

ani 

enjiminjolo 

eyindemaboki 

bandamakide 

LESENI i 

56. 

MINA  MA  BATO. 

Saje 

Yeye 

Eteka 

Jeba, 

Ngume 

Uduma 

Kove 

Bweti 

Evuva 

Ngalo 

Mombt 

1                Usongo 

Handi 

Yane 

Ukanga 

Kake 

Pepo 

Usaka 

Kota 

Tonda 

Ulimbo 

Njamba 

Yule 

Ilanda 

Mbata 

Ben  go 

Ikaka 

24 


THE    BEXGA    PRIMER. 


Utenai 

Matuku 

Uwela 

Beliali 

Ngapimba 

Bey  an  a 

Ejambi 

Ijule 

Mehingi 


Mabenga 

Masanga 

Isamba 

Evosa 

Ekomba 

Mamiinba 

Agagwe 


LESENI  57. 
Ulenda 
Inmnga 
Ibape 
Ebahi 
Injenji 
Sukanjo 
Mendeke 
Imama 
Bendeni 

LESENI  58. 
MINA  MA  BATO. 


Ibia 

AndekS 

Epita 

Balevi 

Eavo 

Ivalia 

Ibolo 

Ubengi 

Ikenge 


Upinyalo 

Jenjavolo 

Balevakwe 

Bapataka 

Mwanjimboi 

Baloniakwe' 

Ikakakwie 


LESENI  59. 

Edikametambo  Kombenjamango 

Maiamonaboho 
Ulemakumwame 
Nj  ahaygnekidi  Esugey  e  ye 

Elongenamoto  Ebweebwee 


Balonganakwr 
Elombwangaui 


THE    BENGA    PRIMER, 


25 


LESENI 

60. 

: 

MINA  MA  MBOKA. 

Esowe 

Gobe 

Upe 

Elua 

Kamba 

Nguma 

Magane 

Ngelapindi 

Ibenga 

Amenje 

Mekimba 

Evenclo 

Elongo 

Igama 

Kata 

Eguba 

Lenibwe 

Ngumbe 

/ 

LESENI 

61. 

MINA  MA  LOBOKO. 

Manje 

Kolio 

Uganwe 

Elobi 

Mbin 

Meliengelele 

Mb  any  6 

Ejakila 

Ngwejango 

Leva 

Ugoni 

Emandu 

Kaga 

Unyange 

Ebola 

Ibunja 

Geliva 

Bololwe 

Gand6 

Italo 

Mavxuigu 

Ivelo 

Haka 

Longelonge. 

26  THE    BEXGA    PRIMER. 

LEMBO  LA  IVENDA. 
L.  M.       He  na  oba  bendakeni 

Hangwe  na  mwana  Jisus  Kraist, 
Na  Ilina  lam  mete ; 
Bendakeni  ba  behepi. 


L.  M.       Bendake  Anyambe  o  he 
O  bwamu  bwaju  bwehepi, 
Bendakete  mani  oba, 
Hangwe,  Mwana,  n'  Ilina  lam. 


C.  M.       Hangwe  ndi  Uveli  mwahu, 
Mwana  ndi  Uyongi 
Unyevidi  ndi  Ilina, 
Bendake ti  bani. 


C.  M.       Bendake  Hangwe  Uveli 
Na  mwana  Uyongi, 
N'  Ilina  lam  Unyevidi, 
Bendaki  behepi. 


S.  M.  O  Hangwe  Ibende, 

O  Mwana  I  venda. 
Bendaki  tepe  Ilina 
la  'hekw'  aju  mete. 


THE    BENGA    PRIMER. 


LESENI  JA  BOLANGAKA. 

LESENI  1. 

O  te  bwanra  ?    E,  mbi  te  Wanm  m6t& 
Ka  mwa  va  na  ju  na,  a  ncli  moto  ueamu. 
A  vaki  na,  rnbi  lia  yene  nia. 


Nyati  e  ndi  tito  enen8,  e  te  na  maboniba. 
Nja  e  ndi  tito  tepe,  e  kwanaki  pwisi,  ndi  pwis 
boliale. 

LESENI  2. 

Kema  i  ndi  o  ehiki  enene. 
Yungu  i  ndi  inani  inene,  i  weaka  bejaka  o 
manga. 


28 


THE   BENGA    PRIMER. 


Yanga  e  ndi  ejaka  eamu,  e  diake  o  manga. 

Bato  ba  weaki  bianga  na  jaba. 

Ba  keki  na  belendi  ka  wea  bia  o  ulanga. 


LESENI 3 


E  be  bwain  na  bato  o  vala  o  jaba  na  sana, 
Sana  e  ndi  buliwa  bwa  Anyambe\ 


Anyambg  a   vfiki   sana,   e   ndi   buhwa   bwa 
iyaja. 

Anyambe  ndi  a  velaki  lie  na  hwi  utoba. 
Ka  mwa  yaja  o  buliwa  bwa  hembwe'di. 


THE  BEXGA  FBIMEB,         29 
LESEXL  4. 

E  ncli  elonibo  eamu  na  o  yowe  ilanga. 
Oninge  hwa  yowe  ilanga,  vakana  ho  ka  yowi 

beloinbo  bete. 
Bato  ba  iyowe  ba  lendengo  belouibo  beite. 
Oniuge  wa  langa  o  te  o  yowake  bia  biekepi. 
E  tejDe  bwam  na  oninge  liwa  yowe  ilencle. 

LESENI  5. 

Anyambe  ndi  a  velaki  liwe  na  ko  bendake 

ma. 
Xdi  ko  kaki  bobe  o  pele  aju. 
Ho  nyangango  opela  bobe  bwahn. 
Mwana  Anyambe  a  yakindi  o  he  ka  yonge 

hwe. 
Dina  jaju  ndi  Jisus  Kraist. 

LESENI  6. 

Bato  babe  ndi  ba  weaki  ma  o  kias. 
A  diakindi  hwi  ilalo  o  malonga. 
Ka  ma  a  pumbua  nubwa  mwa  hwi  ilalo. 
Bato  baite  ba  yenekii  ma. 
A  timbindi  o  Hangwe  a  jacli  o  heven. 
A  ka  timbandi  o  he  ka  yekide  bato. 
Hwe  behepi  ho  ka  yenete  ma  o  egombe  aju 
e  ka  pae. 


30  THE  BENGA  PRIMER. 

LESENI  7. 

Bana  ba  tandaki  niajoka. 

Bejaka  be  tandaki  manga. 

Bana  ba  tandakandi  o  wea  bejaka 

Anyambe  a  tandaki  bana  baiam. 

Bana  baiam  ba  tandakandi  Anyambe. 

Kolio  e  yejekendi  o  kala  ndaga. 

LESENI  8. 

Yokakia  hangwe  na  nyangwe. 

Anyambe  a  vaki  na  nave  na  liaka  kakana. 

Yokakia  ba  yokwakide  ave. 

Yejeke  o  yokua  leseni  ave  bwam. 

Ho  ka  yokui  belombo  bete  na  bejangana- 

ngobo. 
Tito  bai  be  na  ejanganangobo,  kabo  bato. 

LESENI  9. 

Manji  a  ndi  nenge  earn. 

E  ndi  mabo  ma  mamboka  malalo  na   ma- 

mboka  hembwecli. 
Mboka  jeliepi  i  ndi  piele  na  manga. 
Ndabo  i  longakwi  na  mbanja. 
I  yokakndwendi  na  ngonja. 
Jaka  javio  jaka  jakia. 


THE    BENGA    PRIMER.  31 

LESENI   10. 

Ulieke  u  ncli  inane  ma  manga. 

Egoinbe  yaka  kune  i  ktimbakiandi  ulieke  ite. 

Mekeba  ncli  me  kmnbakide  kengele  uheke. 

Egombe  yaka  manga  ma  bumbakandi. 

Na  ma  ma  ka  liaka  etaki  enene. 

Nandi  bwani  na  yene  oninge  moto  o  lie. 

Ndi  hanga  moto  ovone  o  na  mahihi. 

LESENI  11. 

Manga  ma  na  bejaka  betg. 

Bato  ba  weaki  bia  na  mbnja  na  maba. 

Bajo  ba  kekendi  na  mialo  ka  talaka  konongo. 

Ba  tibakiandi  metibe  ka  talaka  ja. 

Egombe  yaka  i  jadi  ite,  yaka  i  diepe  ite. 

Kudu  i  weakwendi  na  belaba  na  pogo. 

LESENI  12. 

Leva  a  ndi  nenge  ehale  piele  na  Manji. 

Bato  ba  diaka  ome,  kabo  lonani. 

Na  vionda  ya  diaka  na  miba. 

Lonani  loite  lo  kekendi  ovone  ka  wea  bejaka. 

Lo  ndi  biungu  na  megega  na  kulumba. 

Anyambe  ndi  a  velaki  belombo  tekabe,  nenge, 

na  bejaka,  no  lonani,  na  belombo  bepakwe 

biehepi. 


32  THE    BEXGA    PRIMER. 

LESENI  13. 

Bnhwa  ka  buhwa  lio  jakudwi  na  Anyambe. 
Mbi  be  na  ngiicli  o  yene  Anyanibe. 
Anyanibe  a  yenekete  niba  egonibe  yehepi. 
Oninge  niba  kutaina  Anyanibe  a  ka  yem'te 

mba. 
Anyambe  a  be  yaviclengo. 
E  ndi  bobe  na  o  kalaka  bojoa. 
Oninge'  mba  kala  bojoa  vakana  mbi  bobe. 

LESEXI  14. 

Bato  beliepi  ba  liaki  bobe. 

0  be  na  umbaka  a  ka  yaye  na  a  b6  hango 

bobe. 
Ba  hake  bobe  beliepi  ba  kekendi  o  njea  ebe. 
Oninge  mba  ha  bobe  ipe  mbi  ka  waned  na 

bobe  bwame. 
Mbi  valake  o  njea  ya  Anyambe. 
Mbi'  hake  bobe  na  ibianie  bevake  na  behake 

bihepi. 
Mbi'  keke  o  njea  ya  bobe. 

LESENI   15. 

O  valake  o  njea  ya  mwana  ube. 

Njea  ebe  e  na  iliuku  ibe. 

O  be  na  moto  a  ka  hae,  ka  Anyambe  a  ka 

hae. 


THE    BEXGA    PRIMER.  83 

Pele  eahu  mete  e  pele  ya  bobe. 

Bobe  e  be  pele  ya  Anyambe. 

Ho  bake  upango  mwa  Anyambe  ahu. 

LESENI  16. 

Mba  yowe  buliwa  bwame  bo  ka  we. 

O  ka  wandi,  ya  nyangate  te  ya  bato  behepi. 

Oninge  mba  wa  na  bobe,  mba  vale  o  Anya- 
mbe ajadi. 

Mbi  bake  naumba  mbi  ka  vaka  belombo 
beam. 

Haka  ka  ave  o  malangudwe,  ndi  o  hake  bobe. 

Oninge  mba  langndwe  na  mbi'  hake  bobe, 
mbi'  hake. 

L^SENI  17. 

E  be  bwam  na  mbi  yejeke  o  ha  bobe  na  vilo- 

lombo. 
Oninge  mba  langudwe   na  mbi'  joake,  mbi' 

joake. 
Anyambe  ndavelaki-  hwe,  na  ibiahu  be  yeneke 

biehepi. 
Ka  hwe  ho  jadi  ndi  kabojana  Anyambe. 
Ma  ndavelaki  joba  na  ngande. 
Manga  ma  ndi  maju,  kabojana  ma  ndavelaki 

ma. 
Ehiki  e  ndi  ehavo  aju  tepg. 

Benga  Tr.  Prim.  O 


34  THE    BENGA   PKIMER. 

LESENI  18. 

A  velaki  mba  na  nibi  tandake  ma,  na  umba 

mbi  ka  bangaka  tepg  ma. 
Anyarnbe  a  bwam  na  bato  behepi. 
A  ka  tati  hw8  ovia  ikokia. 
A  ka  tatate  hwe  tombe  na  ivititi. 
A  veki  hwe  ibiahu  be  janidi  biehepi. 
Ma  ndi  a  pangakg  joba  i  pumake. 
A  ka  lomi  mbwia  aju  ka  ha  bwain. 

LESENI  19. 

Yowaka  JShova  AnyambS  ave. 

O  be  na  Anyambe'  epakwS  kabo  Jeliova. 

Jehova  Anyambe  a  ndi  upolo  o  bato  behepi. 

A  ndi  bwam  na  iyowe. 

Ho  valiake  o  yowe  ma  kia. 

Ho  tandake  ma  o  hwi  jaliu  jehepi. 

leseni  2;. 
Anyambg  a  te  okava,  a  yengkete  hw6  behepi. 
O  be  na  moto  a  yenidi  Anyambe  o  egombe 

te  egombe. 
Anyambe  a  yenekete  hwe  ovia  ubwa  na  la  o 

kolo. 
Anyambe  a  yengkete  liwe  tombe  na  ivititi. 
A  yowudSte  e  jadi  ipikilia  jame. 
A  ka  yokate  ibiamg  be  ka  vae  biehepi. 


THE  BENGA  PRIMER. 


35 


LESENI  21. 

Langaka    ijanganangobo    ya    Anyambe    na 

ibandamidS. 
Ya  ncli  ejanganangobo  earn  ealru  e  ka  pallia. 


- 


Ndaga  ja  Anyambe'  i  pakwe  pakwS. 

YejekS  o  langa  ya  bwam. 

E  ka  pangi  hwe  iyowe. 

Bandainakide  ka  Anyambe  a  vaki  na  nave\ 

Yokaka  ndaga  jaju  na  nave  wa  yowe. 

LESENI  22. 

Mbi  bangake  Anyambe. 
Tandaka  ma  na  ilina  jave  jehepi. 


36  THE    BENGA    PRIMER. 

Kalakia  ma  nubwa  na  kolo. 
Bangaka  ma  buliwa  bwehepi. 
Kalakia  ma  oninge  o  keke  ka  nangia. 
Na  pele  jave  jehepi  yokakia  Anyambe. 

LESENI  23. 

Yokakia  ba  jadi  o  molo  mwave. 
O  joake  egombe  te  egombe. 
Bandamakide  o  kala  pakwe  pakwe\ 
O  tubake  clina  ja  Anyambe  o  nane. 
Mbi'  nangake  e  ha  beamS. 
Ho  diake  na  kenga  na  bato  beligpi. 

LESENI   24. 

Bana  baiam  ba  ka  bangandi  Anyambe. 
Anyambg  a  ka  yokii  mba  oninge  mbi  kalakia. 
A  vaki  na  mbi  tandakandi  ba  ba  tandake 

mba. 
Ba  yahake  mba  kia  ba  ka  dui  mba. 
A  ka  diandi  Anyambg  ame  egombe  yehepi. 
Etiketike  a  yahaka  o  yowe. 
Ndi  bana  baiam  ba  vahakancli  oyowg. 

LESENI  25. 

Hw6  behepi  bo  ka  wandi. 
Anyambe  a  ka  pangate  mba  mbi  waka  egom- 
be te  egombe. 


THE    BENGA    PRIMER.  37 

Ilina  ja  waka  na  nyolo. 

Anyarobe  a  te  nangudi  e  lomake  ilina  jame"  o 

hel. 
Ilina  jame  i  ka  diate  egombe  yehepi. 
Ihuku  ja  bato  behepi  i  te  piele. 

LESENI  26. 

Anyambe  a  yaki  na  o  b6  na  moto  mbaka  a 

jacli  bwam. 
Ipikilia  jalm  i  ncli  ibe. 
Hwa  tandaka  Anyambe  na  malina  maliu  me- 

liepi. 
Njo  ite  mbi  hakandi  ka  Anyambe  a  vake  na 

mbi'  hake. 
Mba  liaka  ka  Anyambe  a  langwakie  mba. 
Mbi  bangakandi  na  mbi  hango  bobe  boitg. 

LESENI  27. 

Anyambe  a  vaki  na  nlwaka  ovia  bobe. 
Mbi  luake  o.via  bobe  na  ipikilia  jame  jeliepi. 
Anyambe  a  ka  hani  mba  o  ha  ekae  oninge 

mbi  uinge  ma. 
Ho  kalakia  Anyambe  ih  an  a  jaju. 
Yeke  mba,  0  Jehova,  ipikilia  i  tandaki  ave. 
Anyambe  buluakide  bobe  bwame,  na  nave  wa 

yongg  mba. 


38  THE    BENGA    PRIMER, 

LESENI  28. 

Pangaka  mba  lioli  o  nyanga  ya  mwana  ave. 
Anyambe  a  ndi  itanda.     A  loraakindi  niwana 

aju  ka  yonge  hwe. 
Jeliova  Jisus  a  ncli  mwana  Anyambe. 
A  yokakiendi  elekanako  ya  Anyambe  ya  lioli. 
A  vekindi   em  en  a   aju   ka   yongg   ba   nyan- 

gango. 
Jisus,  mwana  Anyambe,  a  wakindi  o  nyanga 

bobe. 
A  te  na  ngudi  a  yongake  hw6. 

LESENI  29. 

Mwana  Anyambe  a  pumbwakindi. 

A  valindi  oba  o  Anyambe'  ajadi. 

A  ka  pandi  o  buhwa  bwa  madikanido. 

Na  ma  a  ndia  hwe  ovia  malonga. 

Ba  tandaki  Anyambe  ba  ndi  ba  ka  le  ka  dia 

na  ju. 
Ba  tandake  bobe,  ba  ka  lomwendi  o  li6l. 
O  Anyambg  pangaka  mba  oyale  o  dia  na 

nave. 

LESENI   30. 

Haka  i  biavg  bevaliake  na  o  ha  bihepi  na 
hwi  utoba. 


THE    BENGA    PRIMER.  39 

0  bukwa  bwa  Anyarobe  o  hake  epavo,  torobe 

na  niajoka. 
Ekabo  ncli  buliwa  bwa  Anyambe  bo  yelakidi. 
Ho  peake  na  ba. 

Tataka  buliwa  bwa  Anyambe  holi. 
Ho  bonwake  mapikilia  rnahu  na  Anyambe. 

LfiSENI   31. 

Ho'  tubake  clina  ja  Anyambe  ka  hwe"  ho 
tubake  mina  ma  bato.  Ho  ka  tubaka  dina 
jaju  kabo  oninge  ho  kalakia,  na  oninge  ho 
langaka  ja  o  bejanganangobo  beam,  na  onin- 
ge ho  kalaka  o  bwam  bwaju. 

Anyambe  a  bonene  boite-,  na  bwam  boite. 
Miha  maju  ma  te  iboko  viehepi  a  yenekete 
hwe  egombe  yehepi.  A  yenekgte  ibiahu  be 
hake  biehepi,  na  ma  a  yondete  ibiahu  be 
pikilakia.  Ivititi  na  bwe  be  te  o  mwa  jadi 
nyanga  paka.  A  ka  yenete  ibiahu  be  hake 
na  ivititi  bwese  te  ka  mwehe. 

Ho-bangake  o  ha  bobe,  kabojana  Anyambe 
a  ka  vomudendi  ba  hake  bobe. 

LESENI  32. 

Henri  a  tandaka  o  yokua  leseni  aju,  a  ye- 
jeke  o  pa  o  sikulu  ikalia  i  te  o  hawe;  na  ma 
a  uaka  Anyambe  na  a  hanake  ma  o  yokua. 


40  THE    BEXGA    PRIMER. 

A  tandaka  Anyambe.  A  tandaka  a  }*okwa- 
kide  nia.  A  tandaka  ejanganangobo  aju, 
ovane  ndi  o  mwa  pahakie  ivomudwe  egombe 
yaka.  Oninge  uyokwidi  mwaju  mwa  ve  ma 
ndaga  e  pelake,  a  die  na  ngudi  e  hake  ya 
bwam ;  e  yenekidi  ma  iliani,  na  ma  a  ka 
lingwaka,  na  mwa  tandepe  o  via  o  sikulu. 

LESENI  33. 

E  ndi  elombo  earn  na  o  yokua  ilanga. 
Elombo  ja,  bolio  ndi  o  yokua  opela  ndaga 
bwam,  na  ndi  vakana  ho  honganindi  o  langa 
ja.  Egombe  yaka  bana  ba  vahakandi  o  dika 
ipela  ba  te  o  yowe  ipela  ja  ndaga  bwam. 
Nonane  o  be  bwam.  Oninge  ho  yokuinge 
ipela  bwam,  vakana  ho  tubindi  ndaga  pielg. 
Yejeke  ipe  o  ka  pela  ndaga  ja  leseni  tekane 
jehepi. 

LESENI  34. 

Jisus  Kraist  a  ndi  mwana  Anyambe. 

A  vakiendi  o  he  tekang  ka  yonge  bato 
babe. 

A  makekendi  a  keke  a  hanaka  bwam  o 
nyolo  na  malina  ma  bato.  Bato  babe  ba  u 
tandaka  ma. 

A  weakudwgndi  o  kras.    A  tongakudw6ndi 


THE    BEXGA    PRIMER. 


41 


o  upukmgu  mwa  malale.  0  bukwa  Wa  ilalo 
ba  ndi  ibwaju  bo  pumbwakicli.  A  betakindi 
o  hevSn. 

A  ka  viandi  ka  yekide  bato  beliepi  o  he. 

A  tandakandi  ba  kamakide  ma. 

A  ndi  mbwei  aim  earn. 


42 


THE    BENGA   PRIMER. 


OningS  na  ho  ndi  bato  baju  vakana  a  ka 
pumbudi  liwe  o  buhwa  bwa  madikanido,  ca 
ma  a  nanga  hwe  ka  dia  naju  o  hSven. 


LESENI  35. 

KRAIST    A   PUMBWAKIDENDI   MWANA   WA 

MWALIKA. 

tfT;       Ka  Jisus  a  yala  o  mboka  e  tu- 

"-->-'  [\fiHjJte  bakwe  na  Nen,  bato  baite  ba 

ijll  keki  na  ju.      O  mwa  pakidi 

piele  najambeja  ugo- 

mba  mwa 


THE    BENGA    PRIMER.  43 

inboka,  a  lataki  na  bato,  ba  diaki  na  ekengo 
ya  mwana  wa  mwajo  a  diakite  mwana  rnbaka 
kabo  nia,  ba  keke  ka  tonga  ya. 

Ma  a  keki  na  ekengo  ya  mwana  ajn  mbaka 
a  yeneki  ngebe  ete.  Ka  npangii  a  yene  ma 
ngebe  ka  niwa  va  na  ju  na,  o  yake  pe. 

Ka  mwa  pa  ilala,  ka  mwa  a  kahide  ena  ajn 
ome,  ka  mwa  ya  na  ekengo  na,  mba  vwi  na 
nave  na,  nmwaka. 

Nandi  a  diakidi  wango  ka  mwa  pnmbna  ka 
mwa  dia,  ka  mwa  kala  na  ma,  ka  mwa  panga 
ma  o  yene  mbia,  a  mayaka  sas.  Ka  mwa 
nanga  mwana  aju  neam  nmbaka  o  mboka  na 
mbia. 

Jisns  a  ka  langnate  liwe  behepi  na  ho  pu- 
mbwake  o  buliwa  bwa  madikanido.  Te  ho 
ka  lati  na  ma,  na  hwe  ho  ka  diaka  na  Anya- 
mbe  egombe  yehepi. 

LESENI  36. 
MOTO  WA  SENTUEION  A  TONGAKUDWENDI. 

Enami  ya  momo  e  kekindi  o  Jisns  Kraist 
ajadi  ka  na  ma  na  yongake  elenge  ya  momo 
e  mahakia  ma.  Ka  Jisns  a  ya  na  ma  na  mbi 
ka  vii  ka  yonge  ma. 

Enami  tene  ya  n  diaka  na  madnba,  a  piki- 


44  THE    BEXGA    PRIMER. 

lakiendi  nyanga  ya  bwam  bwa  Jisus  Kraist 
bojadi.  Ka  mwa  va  na  pagate  Jisus  a  ka- 
linge  nclaga,  tombe  a  die  na  elenge  a  niomo, 
piele  a  ka  yongate. 

Ka  Jisus  a  kala  ndaga,  ka  mwa  a  panga 
ma  a  yongaka.  Enami  na  elenge  ya  momo 
ba  yenekindi  mbia  enene  na  Kraist  a  cliaki 
kenga  na  ba. 

Kalakiani  Jisus,  tombekete  o  bekeni  na 
oninge  o  jadini  mepelia.  Ho  diake  kenga  na 
mekuge,  na  ba  jadi  na  njuke. 

Jisus  a  diaki  na  ngebe  na  belenge  na  me- 
bedi,  a  mahaki  ba  bwam. 

LESENI  37. 

BATO  BA  PAGTJ. 

Bate-  babale  ba  diakindi  o  pepeke  ya  njea 
ijombana,  kabojana  ba  u  diaka  na  ngudi  e 
yeneke  o  ha.  Ba  langakudwi  na  Jisus  a 
bendi  piele,  ka  baba  va  na,  O  Upangii  yoka- 
kia  liwe  ngebe.  Ka  bato  ba  diaki  piele  ba 
langua  ba  na,  O  yamaki  nonane.  Ndi  ba 
yamaki  j^e  na  inene,  O  Upangii  yokakia  liwe 
ngebe. 

Ka  Jisus  a  liimba  ka  mwa  ndia  ba  na  ba 
yake  o  mwa  jadi,  ka  baba  vala  piele  na  ju. 


THE    BENGA    PRIMER.  45 


Ka  mwa  ya  na,  o  yahakaleni  rnbi  hake  inygni 
na?  Ka  baba  ya  na,  Upangii  bumwakide 
kwg  milia  maliu.  Ka  mwa  yokia  ba  ngebe, 
ka  ma  a  bumude  miha  ma  belenge  bebale. 
Ba  yenekindi  mbia  na  o  yene'  Jisns  Kraist  a 
mapanga  ba  ba  yeneke. 

O  "Upangii  buinwakide  miha  ma  ilina  jame 
wa  panga  mba  mbi  yowake  na  umba  mbi  ka 
tandaka  mwana  aye  Jisus. 

LESENI  38. 
XRAIST  A  TAIWAKA  0  MANGA. 

Na  kolo  bato  ba  diaki  na  Jisus  Kraist  ba 
dikaki  ma  o  he,  ka  baba  yala  o  manga  na 
bwalobntangani. 


46 


THE    BENGA   PEIMER. 


E  ka  bweaka  ivititi.  Ka  manga  ma  lingua 
Upupe  u  ka  vungaka  na  ngudi.  Ka  ba  bg- 
liepi  ba  yene  Jisus  a  taniwaka  o  manga,  a 
vaka  piele  na  bwalo.  Ba  bangaki  janga  ite. 
Ka  mwa  va  na  ba  na,  o  bangakeni,  a  te  mba. 
Ka  Pite  a  va  na,  Upangii,  oninge  na  a  ncli 
ave  langwakia  mba  na  mbi  vake  ave  ojadi  o 
miba.     Ka  mwa  va  na,  vaka. 

Ka  Pite  a  huba  bwalo  bu  tangani  ivitg  ja 
Jisus.  0  mwa  yenekidi  manga  ma  ka  beva- 
ka  na  upupe',  ka  mwa  banga  janga  it<5.    Ekai 


THE    BENGA    PRIMER.  47 

iicli  e  pangaki  raa  a  hingaka,  ka  mwa  va  na, 
Upangii  yongake  mba.  Ka  Jisus  a  kambide 
ena  aju,  ka  ma  a  bwea  ma,  ka  ma  a  tata  ma 
bwam.  Ka  Jisus  a  beta  bwalo  bu  tangani 
ba.  behepi  ba  yeneki  mbia  nene  o  baba  yene- 
ki  ma. 

Moto  weliepi  a  kalakie  na,  O  Anyambe 
yongake  mba,  kabojana  o  be  na  upakwe  a  ka 
yonge  na  mwa  tata  ilina  jame  kabo  Jisus. 

LESENI  39. 
MOMO  A  DIAKI  NA  EGALANI. 

Momo  a  diaki  na  meliiu  nyolo  yeligpi  a 
vakindi  o  Jisus  ajadi;  ka  mwa  kwa  o  boko 
bwaju,  ka  mwa  va  na,  Upangii  oninge  o  ka- 
midengg  o  te  na  ngudi  o  yongake  mba,  ha- 
kange.  Ka  Jisus  a  yene  momo  tene  ngebe, 
ka  mwa  va  na  mbi  kamidendi,  yongaka.  Ka 
mwa  yonga  o  njo  paka. 

Jisus  a  diakindi  bwam,  na  kenga  na  momo 
tene.  A  be  bwam  na  kenga  na  nave  ?  Tan- 
daka  ma  kwi  jave  jeliepi.  A  vengeme  tombe 
na  ukeke,  a  vengeme  tepe  na  nave. 

O  Upangii  Jisus  yongake  mba  o  bobe 
bwame  na  nave  wa  panga  mba  bwamu. 


48  THE    BENGA    PEI3IER. 

LESENI  10. 
ETUMBE  SAMUEL. 

O  diakindi  mwajo  ueam,  dina  jaju  ndi 
Hana,  a  valanaki  niwana  'ju  Samuel  o  mwa 
diaki  mwa  ndembe,  o  Ilai  minise  menene. 
Ka  mwa  va  na  mbi  kalakiendi  Anyambe  na 
a  veke  mba  mwana,  ka  mwa  Ye  mba  mwan' 
ame  ekane.  Ka  Ilai  a  nanga  mwana  ka  dia 
naju,  na  ka  dile  Anyambe  o  tempil. 

Bulu  baka  Samuel  a  jacli  bia,  o  via,  ka 
Anyambe  a  ndia  ma ;  ka  mwa  mua  umbila 
na  valu  o  Ilai  ajadi,  ka  mwa  va  na,  umba 
ndekane ;  kabojana  ave  ndi  o  man  dia  mba. 
Ka  Ilai  a  va  na,  mbu  ndia,  ka  nangakie.  Ka 
mwa  vala  ka  nangia.  Ka  Anyambe  a  ndia 
pe  ma  ;  ka  Samuel  a  vala  Ilai  a  jadi,  ka  mwa 
va  na  umba  ndekane,  kabojana  ave  ndi  o 
mandia  mbu.  Ka  Ilai  a  timbe  pe  ma  ka 
nangia.  Ka  Anyambe  a  ndia  ma  njo  yilalo. 
Ka  Ilai  a  yowe  na  Anyambe  ndi  a  ndakia 
Samuel,  Ka  Ilai  a  va  na,  ka  nangakie,  oninge 
a  ndia  've,  o  ka  vaka  na  Anyambe  kalaka, 
kabojana  mwan'  ave  a  yokakate. 

Ka  Samuel  a  vala  ka  mwa  nangia  o  enangi 
aju.     Ka  Anyambe  a  ndia,  ka  mwa  mandia 


THE    BENGA    PRIMER. 


49 


o  bolio,  Samuel,  Samuel !  Ka  mwa  va  na 
Anyambe  kalaka,  kabojana  mwan'  ave  a  yo- 
kakate.  Ka  Anyambe  a  kala,  ka  mwa  langua 
Samuel,  na  bana  ba  Hai  ba  ndi  babe,  ndi  ya 
ncli  ya  Anyambe,  e  vake  na,  a  ka  vomuclendi 
Hai  na  bana  baju  babale. 

Ka  Samuel  a  nangia  kabo  ubwa.  Ka  mwa 
mua,  ka  clubua  mambe  ma  nclabo  Anyambe. 
A  bangakindi  o  langua  Ilai  nyanga  'ju  e  ma- 
yoka.     Ndi  Ilai  a  valiakindi  mete  o  yowe  ka 


Benga  Tr.  Prim. 


50  THE    BENGA    PKIMEH. 

Anyambe  a  mava.  Ka  uiwa  ndia  Samuel,  na, 
langwakia  mba  ka  Anyambe  a  mava  na  nave 
Sasa  o  climbake  mba  na  ya  yaka.  Ka  Samuel 
a  langua  biehepi  a  climb e  ma  na  ya  yaka.  Ka 
Ilai  a  va  na  a  ndi  Anyambe,  a  hake  eaju  e 
yeneke  na,  e  ndi  bwam  na  ma  a  liaka. 

Ulingo  mu  yavakia  ka  bana  ba  Ilai  baba- 
le  bu  wa  o  eduka,  na  egala  ya  Anyambe  na 
nangakwe.  O  Ilai  a  yokakidi  ka  mwa  kwa 
o  'dia  'ju  utimbe  na  rabuhwa  ka  mwa  wa. 
Bato  babe  ba  be  na  ngndi  ba  yongake.  An- 
yambe ya  pakwepakwe  a  ka  vonmdendi  ba 
hake  bobe  o  pela  'ju.  Mbi  bangake  banga 
mba  lingude  Anyambe  na  bobe  bwame. 

Ka  mwana  Samuel  a  tombua,  a  matanda- 
kwete  na  Anyambe  na  bato  ta.  Anyambe  a 
diaki  na  'ju,  na  ma  na  diaka  prafet  enene. 
Samuel  o  mwa  diaki  nclembe  a  mavengaki- 
dendi  Anyambe.  Ho  yalaki  kia  o  tanda  na 
o  clile  Anyambe.  Ba  bangaki  Anyambe 
ndembe,  ba  ka  tombuandi  n'  iyowe  na  bwam. 

LESENI  41. 
JISUS  KRAIST  A  MAPAHAKII  BA  NDEMBE. 

Prafet  Isea  a  langwakind'  ovio  pela  ya 
Jisus  Kraist,  ka  mwa  va  na,  A  ka  jakidendi 


THE    BENGA    PRIMER. 


51 


mwanga  mwaju  ka  utati,  a  ka  lataki  bana  ba 
medanibe  na  ena  aju,  na  ma  a  ka  bapakS  ba 
o  ngonga  aju.  O  Jisus  Kraist  a  diakicl'  o  he, 
ba  ndenibe  ba  niavanakwendi  o  mwa  jadi  na 
a  bweake  ba  na  mwa  ka  tuaka  ba  ibata. 
Baka  ba  diaki  na  ju  ome,  ba  ba  yowakide 
kenga  ni  it  ancle  ja  Jisus  Kraist  i  dianakidi, 
ba  makandakidendi  ba  mavanaka  ba.  Ba 
valiaka  o  timbe  bana.  O  Jisus  Kraist  a  ye- 
nekidi  na  ba  be  na  kenga,  a  lingwaki  na  ba. 
Ka  mwa  va  na,  ba  ndembe  ba  vake  nmba 
mbi  jadi,  o  ka  ndakidi  bani,  kabojana  ka 
ekabu  ndi  ba  eliiki  ya  heven.  Pakwepakwe 
mba  vwi  n'  inyeni  na,  a  ka  rnende  a  pakie 


52  THE    BENGA   PRIMER. 

ehiki  ya  Anyambe  ka  mu  ndgmbe,  a  pae 
ovong. 

Na  ndi  Jisus  na  kenga  a  ndakia  ba  nderobe 
o  mwa  'jadi,  na  inwa  a  ka  heheke  ba  na  bena 
biaju,  a  bweaka  ba  na  ma  a  tuak  a  ba  ibata. 

Jisus  Kraist  a  diaki  na  kgnga  na  ba  te  ba 
ndgmbe  bang,  na  ma  tepg  na  kenga  kia  te- 
kan6;  tombe  k'  nmba  mbi  ha  yenSkS  ma,  a 
yengkete  mba.  Mbi  ka  landi  ka  kalia  ma, 
Jehova  Jisus  a  mavambaka  ba  ndembe  ibata 
o  he,  pahakia  'mba  ka  mwan'  ave  ueam,  na 
nave'  wa  tua  mba  ibata  ave  o  jad'  o  nevem 

LESENI  42. 
UKANAKADI  MWA  ULII. 


Jisus  a  vaki  na,  Yokakani,  Ulii  mwa  la  ka 
mwanj'  ibanga.  Ka  jaka  ja  kwa  o  njea:  ka 
lonani  la  via  ka  sasa  ja. 


THE    BENGA    PRIMER.  53 

Jaka  ja  kwa  o  malale,  o  ha  diaki  na  malie 
rnaitS,  ka  ja  ja  tonibua  wawa.  O  vioi  vi  pan- 
yidi  ka  ja  ja  wa,  kabojana  j'  u  cliaka  na  me- 
tamba. 

Jaka  ja  kwa  o  mabutu,  ka  ja  ja  wa  na  kalu 
ya  bele  be  toinbuedi,  i  yekeine. 

Ipakwe*  ja  kwa  o  eliiki  eani,  ka  ja  ja  keke, 
ka  ja  ja  tonibua,  ka  ja  ja  pahia  ibanga  ite. 
O  Jisus  a  kalaki  belombo  tekabe  ka  mwa 
yama  na,  a  di  na  mata  ma  yokake  a  yokake. 

Baka  ba  diaki  n'  aju,  ba  vaki  ma  na,  a  yo- 
wakide'  ba  ka  mwa  mava ;  ka  Jisus  a  va  na 
ibanga  ndi  ndaga  ja  Anyambe'. 

Ekaba  ndi  ba  duake"  'banga  o  njea.  Oninge 
ba  yoka  ndaga  ba'  bandamide  ya,  o  seten  a 
vake  na  ma,  a  nangana  ba  ya,  ovane  ndi  o 
ba  kamende'  ba  kamide  na  ba  ba  yonga. 

Ekaba  ndi  ba  duake  ibanga  o  malale.  Ba 
yokaka  ndaga,  na  baba  pahia  ja,  na  baba  ka 
yengkg  mbia ;  ndi  ba  die  na  metamba  ba 
mete,  ba  bembe  na  mbia.  Oninge  iyejuclwe' 
i  ka  pae  o  nyanga  ya  ndaga,  vakana  ba 
kwendi  piele. 

Ekaba  ndi  ba  duake  ibanga  o  mabutu. 
Baba  ka  yoka  ndaga  na  baba  vala  ipikilia  ja 
belombo  bia  he  tekane,  be  weakidi  ndaga, 


54  THE   BENGA   PBIMEB. 

nonane  e  die  naiigudi  e  paliakidi  ibanga 
iam. 

Ekaba  ndi  ba  duake  ibanga  o  lie  eamu. 
Ba  yoka  ndaga,  na  baba  ka  bandamakide  ka 
ja  i  weakg,  na  baba  ka  tataka  ja  na  ebumu- 
lema  eamu.  Nonane  na  baba  ka  pahake 
ibanga  iam,  ite. 

Mbi  vahakandi  ndaga  ja  Anyainbe"  i  kwaka 
pani  ka  ibanga  iam  o  ebumnlema  'rae\  Mbi 
yokake  ndaga  ja  Anyambe  bwam,  n'  umba 
mbi  ka  liaka  ja.  Mbi  vahakandi  ndaga  ja 
Jisus  Kraist  i  diaka  n'  umba.  Mbi  kamakidi 
n'  umba  mbi  ka  yokakia,  vakana  mbi  yon- 
gindi. 

l£seni  43. 

ivelwe  ja  he. 

Anyambe  ndi  a .  velakidi  belombo  bihepi. 
O  diaki  na  egombe  ya  joba  e  ha  diakidi,  na 
ngandS  na  nyetSti,  na  tito.  Pele  na  he  ahu 
e  diake  ya  u  diaka.  Ndi  Anyambe  en^ng  a 
yelakite  belombo  biehepi  nane. 

Ehiki  o  boho  yu  kwanaka  elonibo,  na  ya 
yu  diaka  tepe"  na  'lombo.  Yu  diaka  na  bele, 
na  bebuma,  na  bato,  na  tito,  ndi  Anyambe  a 
ndavelaki  bia  biehepi  o  hw'  utoba. 


THE    BENGA    PRIMER. 


55 


Buhwa  bwa  boho 
^  Anyambe  a  vaki  na.  0 
diake  bwe !  ka  ya  ya  dia 
bwe.       Ka    Anyambe    a 
yene  bwe  na  e  ndi  bwam. 
Anyambe'    a    van- 
Hjg-  gakidendi  bwe  na 
mwehe,    ka     mwa 
vangidi  ivititi  na  bulu. 

O  buhwa  bw'  ilalo  ka  Anyambg  a  vela  oba. 
A  velaki  bele  o  buhwa  bw'  ilalo,  ka  mwa 
panga  behavu  na  be  clibake  bolio  bwa  lie,  ka 
mwa  vela  tepe  malanga  m'  usasa. 

O  buhwa  bwa  hwi  'nai,  ka  Anyambe  a  vela 
litua  lonenS  lobaie,  joba  ja  i  pangakia  rnwehe, 


56  THE   BENGA   PRIMER. 

na  ngande*  e  pangakia  bulu.  Ka  mwa  vela 
nyeteti  tepe. 

O  buliwa  bwa  hwi  'tano'ka  lonang  la  velwe. 
Ma  ndi  a  velakidi  nyainbimbi  enen6,  na  be- 
jaka  bia  manga  bieliepi. 

O  buliwa  bwa  liw'  utoba  ka  Anyambe  a 
vela  tito  ja  hiki,  na  bembe  bia  rnboka,  na 
belombo  be  landake  o  lie  biShepi.  Ekabe  pa, 
ka  Anyambe  a  va  na,  lio  velake  moto  a  kwa- 
nake  hwe.  Na  ma  a  ka  pangakia  eliiki  ye- 
hepi,  na  belombo  bejacT  ome  biehepi :  ka 
Anyambe  a  vela  momo  wa  bolio,  Aclam  lioli 
na  mbia,  weango  n'  iclilu  jaju.  Oba  na  he 
na  belombo  be  jad'  onie-  biehgpi  be  vela- 
kudwendi  o  hw'  ntoba.  Ka  Anyambe  a 
yene  belombo  biaju  be  velakidi  be  jadi 
bwam. 

Ka  Anyambe  a  yaja  o  buliwa  bwa  hem- 
bwSdi,  ka  mwa  nyevide-  ba.  E  diakindi  iyo- 
kude  jaliu  na  ho  yajake  ovia  behavo  biahu. 
Tataka  buliwa  bwaju  bieam  n'  idile,  n'  ila- 
nga  n'  ikalia  jaju.  Anyambe  a  velaki  be- 
lombo bieliepi,  a  nangudi  enene,  n'  iyowe 
inene,  A  bwam  m£te  a  bandamakidendi 
ibiaju  be  velakidi  bieliepi. 

Behavo  bia  Anyambe  biehepi  bendaki  ma. 


THE   BENGA    PRIMER.  51 

A  kalake  wehepi  a  bendake  Anyambe'.    Ben- 
dakeni  Anyambe". 

LESENI  44. 

Ekadi  ndi  ndaga  ja  pakwe  pakwe,  bwam 
na  bato  behepi  ba  kamakide,  na  Jisus  Kraist 
a  vakiend'  o  lie,  ka  hungina  bato  babe. 

Mbi  ka  timbe  le  Anyarnbe  nde,  o  bwam 
bwaju  bo  hakie  mba. 

Tandaka  belombo  be  jad'  oba,  ndi  lianga 
bia  lie. 

Dikakani  mbemba  janin  ibe,  o  ka  haki 
bwam. 

Ho  tandake  Anyambe  wa  na  belombo  be- 
pakwe  biehepi. 

Miha  ma  Anyambe  ma  t'  iboko  viehepi  ma 
hilake  bebe  na  beamu. 

Tandaka  Anyambe  n'  ulema  mwave  mwe- 
hepi. 


OPELA  MALANGO. 

Ba  ka  lange  Malango  te  ekama,  ba  beki- 
nake  na  mehe  te  ma  di  pakwe  pakwe;  be  wa 
belombo  be  tombake  molia,  na  hwe  ho  te 
yowengo  na  tito  na  lonani  ba  kalakia  moi 
ma  bato. 


58  THE   BENGA    PRIMER. 

LESENI  45. 
TITO  JA  'HIKI. 

O  diakindi  na  momo  mbaka  o  epedi  yavio, 
dina  na  Bokona,  ikaka  jaju  ndi  Bodikito,  a 
kikind'  o  'liik'  utema  ka  ha  ibiaju;  ndi  o  mwa 
bekidi  a  ka  timbaka  na  kolo,  na  vala  o  mbo- 
ka,  ka  mwa  yoka  etaki  o  bolio.  Ka  mwa 
pivia  na  ipe  ba  ndi  bato ;  ndi  o  mwa  bekidi 
bengiango  ovone  a  yene  bato,  kabo  bokoya 
bwa  ngwea  i  kalaka  moi  ma  bato.  Ka  mwa 
sulie  bwam  mete  na  ngwea  ndi  i  kalake  moi 
ma  bato. 

LESENI  46. 
OPELA  KWIA. 

Kwia  a  bekendi  njo  jaka.  Oninge  moto  a 
vae  na  a  bwee  ya  na  njali,  oninge  ya  e  jadi 
ya  mwadi  vakana  e  bweaki  diba  jaju  ndu  na 
ya;  e  ka  levakide  ja  moto,  iva  ja  na,  wa  w6 
na  mbi  te  mwajo  ka  nyangwe  ?  Dibe  jave  i 
nyangakidi  i  te  bwese  ka  ekadi,  ndi  na  nave, 
ma  na,  o  vahakand'  o  wea  mba  ? 

Kwia  a  beke  tepe  oninge  ya  mwana  jango, 
yakana  a  nangakandi  belombo  bia  mianga 
na  ma  a  ka  batakide  bia  o  balabate  bwa 
mwana.  Yene  e  to  vane  bwese  te  ka  liwe 
bato  ho  hake. 


THE    BBNGA    PEIMEB.  59 

LESENI  47. 
OPELA  NGIA. 

Mwajo  umbaka.  a  k&kindi  o  'kiki  ka  ha  me- 
gono  miaju.  Nubwa  ma  megono  miaju  liae- 
hae  pa,  nia  naiidi  na  rnba  land'  o  niboka ;  na 
kolo  ebabu  a  be  piele  na  mboka  a  tamue  o 
boko  ngia  e  vaka,  ma  a  vaka  ta.  Ya  tepe  ma 
botimbanaka  o  'kiki  utema,  de  cle  we,  na  o 
tina  'le  enene.  Ya  tepe  mwajo  te  pwe  kanga- 
lanengo  o  tina  ya  ele  ajn  e  diakidi  dia  ma,  na, 
mbi  ka  jate  ma  kabo  nnbAva;  kabojana  ngia 
a  jaka  elombo  aju  e  weake  na  kolo  yekepi,  na 
bnlu.  Ovane  o  ya  e  timbanake  ma,  ma  te  na 
elinga  'ju  nkanga.  Na  bnlntema  ngia  ya  be 
o  via,  ma  tepe  ena  aju  yaka  koduango  :  ya 
tepe  kakalanango  timbango  pe  ma  bwam, 
kangaianengo  die  die  na  yakako  via,  ma  na, 
mba  bweand'  aye.  Ya  tepe  ovia  pnbo,  bena 
na  beko  biekepi  pate  pate  ;  mwajo  te  tepe,  na 
jana  nyolo  koduango  de,  ubamba  mwaju  mwa 
makongo  n  dianakidi  o  elinga  pwe  ndumbu 
mwa  ngia  liwa,  kwanga  na  la  o  kinga.  Ma 
tepe  bokeke  membila  o  mboka,  ka  langua 
bato,  o  baba  yalidi  kabidengo  ngia  ya  wa. 


60  THE    BENGA    PRIMER. 

LESENI  48. 
OPELA  NGANDO. 

Bana  babale  ba  diakindi  ba  tukaka,  m 
ngando  na  vaka  o  baba  diakidi.  Ka  ya  ya 
nanga  umbaka,  na  vala  na  ina  ubana  niwaju 
komango.  E  we6  ma  ya  ma  ovone  mbwe ; 
botimbaka  ka  vaha  upakwe  a  dikanakidi. 
Mwa  te  a  timbe  dika  ovone  ubana,  bejaka 
ome  ti  ti  bia  miha.  Ubana  upakwe'  houonga- 
nengo  na  ju  oba,  ma  tepe  na  ma  pwa  bokekg 
membila  na  la  o  mboka.  Ipesi  tedine  o  bato 
bajadi  kambwa.  Ba  ka  bweaka  njali  na 
mbia,  ikeliani  ja  mwana.  O  ngando  e  bekidi 
we  iboko  te  e  ygnepe  mwa  te,  a  dikanakidi, 
ka  ya  ya  lingua.  O  ya  e  linguaedi,  bato  ba 
ka  bweaka  ya  njali,  ka  ya  ya  timbu  na  la 
ubana  ka  ja  naju  a  bweakidi.  O  ya  e  bekidi 
ubana  jai  e  yene  ma;  ka  ya  ya  lingua  n'  ine- 
n6,  na  betaka  o  mboka  ibati.  Hwi  lalo  ya 
te  kabo  kagaka,  na  mboka  ivaha  jaiweana. 

LESENI  49. 
HO  TIMBAKENI  O  MAKODO. 

Bamo  babale  badiaki  mboi  na  bolongi. 
Upakwe  ma  na,  ngwelao,  mbi  te  o  vala  o 
hiki  ya  Melik,  ka  jopa.     Nd'  umba  mba  la, 


THE    BENGA    PKIMER.  61 

mba  dikiandi  av6  ovane  ulega  mwame  niwa 
sitanye.  Tataka  mba  ma  bwain.  Ndi  sita- 
nye tene  e  ndi  eja  bu  e  niajaka  o  ekiki  tene. 
Mbwe  aju  ma  na  e.  Ndi  e  na  elombo  eya- 
ne  ?  Wa  mbwe  aju  na  keke  o  eniki  ya  Melik 
ka  jopa.  Ma  te  ovone  hange  mwacla  mbwe 
aju  a  kahi  jemi;  ndi  jemi  tedini  ja  dokwakide 
ma  ilanga  ipakwe  kabo  sitanye.  Boiyake 
momi  aju  a  la  ka  numba  te,  kabo  nonane, 
buhwa  ka  buliwa  bwekepi;  na  mbukembulie 
ma  na  mba  na  kakana,  yakana  mbi  ka  pelidi 
dali,  ndi  mbi  panakie  o  nangange  sitanye  a 
mbwe  ame.  Oninge  a  ka  mbaka  o  pa  n' 
umba  mba  liambia.  ma  epakwe.  A  nangindi 
ulega,  a  yae  na  a  dubua,  ma  kakana  dale  ja 
tomba  o  ndeki  po.  Ma  na  liange  ulega  te 
mwa  mbwe  ame  u  yaki  na  mwa  sitanye :  eka- 
mo  u  mwa  dale?  Ndi  kangg  mbi  nangaki 
dale,  n'  umba  mba  timbe  sitanye,  kabojana 
ma  a  tubaki  na  sitanye.  Ulingu  mwa  jom  ja 
mepuma  u  tombidi  ka  mbwe  aju  a  pa.  Ka 
mwa  ya  na  mbwe  aju  na  bekeke  mba  ulega 
mwame  u  clikaki  na  naye.  Mbwe  aju  a  dika- 
nakidi  jai  o  mwa  jadi  ulega  mwa  sitanye.  O 
mwa  dubui  ma  ka  kabakide  ulega  mwa  si- 
tanye' ti,  yakia  e  to  puka.     A  ka  mamaka, 


G2  THE    BEXGA    PRIMER. 

ma  na  mWe  ante  mba  dika  ulega  mwa  dale, 
a  ka  timbake  mba  ulega  mwa  sitanye  ?  Ka 
mwa  ndia  inbwe  aju,  na  mbwe  aine  o  lia  le 
mba  11  a  ?  Umba  motp  a  dikakied'  are  ulega 
mwa  dale,  ncl'  o  ka  timbake  mba  ulega  mwa 
sitanye?  Mbwe  aju  ma  na,  udaga  ka  jane 
e  be,  o  dikaki  mba  sitanye,  k'  umba  mba 
timbe  tepe  aye  sitanye.  Ngwelao  o  niba- 
kandi  o  ibia  mba  dale.  Upakwe  ma  na  aye 
ndo  mbake  o  ibia  mba  dale  janie,  nd'  aye  o 
yake  nonane,  o  ka  ka  saja  o  batodu  ba  jacli. 
Ma  na  jambo  iamu,  ho  keke  ka  saja.  Ba 
yale  yale  we,  na  batodu  bajadi.  Wa  bolio 
de  n'  upako,  ma  na  lio  bekite  umba  mbi  pan- 
gakidi  ekenda  ya  'hiki  ya  Meliki  ka  jo-pa.  K' 
umba  mba  dikia  mbwe  amr  ulega  mwa  dale, 
na  a  tatake  mba  ma.  K'  umba  na  lienjia  ma 
na  e  sitanye,  na  na  a  youdenge  na  i  dale,  va- 
kana  a  ka  dubuwi  ma.  Mbwe  aju  ma  na, 
mbwe  ame  a  dikakii  mba  ulega  mwa  sitanye 
o  mwa  pacli  k'  umba.na  timbe,  tepe  ma  ulega 
mwa  sitanye,  ndi  miamia  de  pe,  na  u  diaki 
mwa  dfde.  K'  umba  mbi  yake  na  mbu  ye- 
neke  dale.  Batodu  ba  na  liange  uj^ako  u 
nonane.  A\&  wa  bolio,  ekane  wa  dimbiandi, 
aye  wa  dikia  upakwe  sitanye.    Ka  mwa  timbe 


THE    BEXGA    PRlilEIt.  63 

tepe  ave  sitanye,  nd'  o  valiakale  o  ibia  ma 
dfde  na  nja  'loinbwe  ? 

O  mwa  yoki  nonane  rna  npako,  na  ngambi, 
mbwe  na,  e  diake  dale  i  diakite  ijarne  mete, 
tombe  ja  nyanga,  i  be  n'  isala.  Bana  babti 
babale  ba  jokaka  o  nhenge,  mwana  wa  a  dia- 
kidi  a  dua  dale  n'  upakwe  na,  ngwela  mete 
liangwe  a  haki  le  dale  ja  paia  na?  Paia  di- 
kia  liangwe  nlega  mwa  dale,  ka  liangwe  a 
valiakete  o  iba  ja  boibaka.  Upakwe  ma  na, 
e  be  nonane,  liangwe  ndi  a  mbakidi  o  iba 
paia  dale,  kabojana  liangwe  a  dikia  paia  si- 
tanye, ndi  na  a  valiakandi  o  nangana  ma  dale? 

Ma  na  ngwela  na  nave  na  jawe  o  yenite 
sitanye  e  diaka  jom  ja  meknma,  e  puke  ? 
Upakwe  ma  na  nyawe,  Ma  na  sitanya  e  ka 
beke  paia  a  be  na  dika  ya,  na  jom  ja  mepuma 
ndi  e  sege,  e  pnke  ?  Bnliwa  bweliepi  ba  te 
kabo  penda  tene.  O  batodn  ba  yoki  nonane, 
ka  baba  va  na,  ho  timbakeni  evava  tekai  o 
makodo.  O  baba  timbiedi  evava.  ba  na  e 
nonane;  ave  ekane  wxi  dikaka  sitanye.  O 
dikaki  dale,  kabojana  sitanye  ya  yate  o  dia 
jom  ja  mepnnia  e  jongolie.  O  dikaki  dale. 
Xangaka  dale  jaye.  Na  ma  na  nangaka  dale 
jaju. 


64  THE   BENGA    PKIMEK. 

LESENI  50. 
PUTU,  EDUKA  NJALI. 

Eduka  njali  a  raatubakwendi  ovio  na  Putu, 
kabojana  bavio  ba  takindi  o  yene  bia  na  Putu. 
Ndi  monio  inbaka.  a  diakidi  everuba,  a  uma- 
ka  na  maliango  maite.  A  yene  moto  pivi, 
kabojana  au  diaka  n'  uaju  a  mabangaka.  A 
la  ka  kabide  mwana  ngani  o  uhenge,  a  nyu- 
ngudi  ma.  O  mwa  te  a  kalidi,  ma  ndi  a  ka 
boniake  mane.  Mwa  te  a  diaki  na  Putu,  au 
Lap  ape  tepe  a  bukaka  ya  mekwala  ta  tebidi 
ya  o  mwa  jadi.  Monio  te  wa  ngani  unene 
kula.  Bato  baju  ba  na,  o  mwa  t'  u  ndembe 
ekane  a  wei  momo  tekane,  ko  bweaki  ba  na 
kangwe  behepi,  nwa  la  ka  lena  ba  mabalu. 
Batodu  ba  na,  e  be  nonane,  a  be  mwa  tekane 
a  wea  momo  tgkane :  eduka  ndi  ya  wea  momo 
tekane,  a  manakancli  eduka,  ka  eduka  e  wei 
ma.  Ja  ndi  jabu  ja  vangide  Putu  na  eduka 
njali. 

LESENI  51. 
UNAGO  NA  EKELA  MBENGO. 

Unago  na  Ekela  ba  diakidi  mbwei  'nene. 
Ndi  ba  madiakancli,  Unago  o  Mbini  o  Eyo. 
Ekela  o  Jeke  o  Muni.     Ndi  ba  mabekete, 


THE    BENGA    PRIMER.  6D 

oninge  mbaka  a  weide  ngwea  vakana  a  nda- 
kiandi  upakwe.  Oninge  Unago  a  weidenge 
ngwea  vakana  a  ndakii  mbwe  aju  Ekela.  Ma 
o  Mbini  na,  ngwela  Ekelaou  o  ka  pundaka 
ono  okava,  Vaka  ka  ja  isango  ja  ngwea.  Na 
bana  baju  na,  paia  mbwe  aye  ma  o  Jeke,  ave 
ono  okava  a  ka  yokate  ?  Ma  na  e,  a  ka  yo- 
kate.  Vakana  ekela  a  vaka  tepe  ovone  na 
bana  baju  na  o  yokakateni  ka  mbwe  ame  a 
ndakie  mba  ?  Bana  ba  na  bwa  yokaka.  Ma 
na  e,  mbwe  ame  a  nclii  mba  ka  ja  ngwea 
ovone  vake.  Boyaka  Ekela  a  nangaka  utum- 
bi  mwaju,  na  eliehe  eaju  a  temeke.  Joba  i 
vai  n'  ipambua  okava  a  betaka  o  Mbini. 
Unago  na  bana  baju  na,  mbn  vaka  n'  inyeni 
na  a  ka  yokate  ?  Yakana  ba  jakancli  isango, 
isango  pa,  ba  ka  langwaka  malango.  O  kolo 
Ekela  ma  na,  ngwela  mba  timbandi.  Unago 
ma  na  e.  Ma  muliko  dikidengo,  ekane  a  keke 
ekane  a  timbaka.  O  Ekela  a  kekS  ovane  de 
we  na  o  Jeke  bovinde.  O  bana  baju  ba  ka 
yene  kola  jaju  i  vanake,  bengg  ba  kamakid^ 
na  a  diakate  o  Mbini. 


BtDgft  Tr.  Krini. 


«6  THE    BENGA    PRIMER. 

LESEXI  52. 
MANGA  MA  EKELA  MBEXGO. 

Manga  ma  Ekela  ma  be  o  niwehe  ma  bu- 
hwa  ukanakacli  ekama.  Ma  inabekendi 
oninge  a  pundinge  o  manga  ma  ubwa  vakana 
a  keki  de  de  de  via  Hondo.  Hondo  kelebe, 
liukiango,  kabo  o  ba  na  mbwe  aju  ba  kaba- 
nakide  bame  malango,  langua,  langua  pa, 
vakana  ba  timbanakidendi.  Ekane  a  keke 
eaju  mboka;  ekane  a  keke  eaju  mboka.  O 
Ekela  a  keke  vakana  a  dikakandi  ehepe  eaju, 
o  iboko  viabn  na  mbwe  aju  vi  diake.  O  mwa 
a  ka  pae  o  mboka,  vakana  a  vaki  na  bana 
baju,  na  ka  nangaki  mbani  eliehe  ya  behalii 
mba,  ovane  o  manga;  iboko  viame  i  madia. 
Bengakateni  itambi  jam 6.  O  bana  ba  ka  IS 
n'  itambi  n'  itambi  we  o  Hondo.  Itambi  te 
kabo  keke;  bana  botimbanakide  we  na  ha- 
ngwe  abu  ajadi,  na  liu  yene  ehele.  O  mwa 
ka  le  nubwa  upakwe  benge  a  vanake  ya. 

LfiSENI  53. 
UHADWE  MWA  NJAMBE. 

Uhadwe  na  Bokume  na  Njaku  ba  jakudwi 
jemi  jaka  balalo.  Ovane  Bokume  a  tubakwe 
na  Njape.      Ba   t'   ome  ka   Uhadwe  a  ndia 


THE    E-EXGA    PRIMER.  67 

bana  ba  nyangwe,  Bokume  na  Xjaku,  na, 
bana  bina,  lio  pekekeni,  uniba  mba  'landi  o 
Manga  Mangne,  ave  Bokunie  keke  o  'kiki, 
ave  Xjaku  keke  tepe  o  'hiki.  Bokume  o  la  o 
'kiki  a  ka  tombwaka  ovone.  O  Xjaku  a  va- 
lid! ovane  na  ngambina  mba  le  ka  dia  o 
'kiki;  mba  li  ka  longa  na  ba  mboka.  O  mwa 
validi  pulu  o  mboka,  a  pulakiate  o  mboka, 
beko  ma  kindwo  kindwo  bia  be  matindi. 
jMata  ma  kinduango  pobolo.  Makonga  la- 
ngango,  ekainu  ubango  langa,  ekamu  ubango 
langa.  Ba  mboka  ba  la  ka  kemia  ma.  Ma 
botimbaka  o  'kiki.  Ma  na  ba  mboka  umba 
mba  la  o  'kiki  okava,  kwe,  n'  ilanga  janiu, 
ikalie  o  'kiki  jekepi  ko  ka  landi  ekenda.  Ka 
Xjaku  a  keke  na  beja  ekenda.  0  Ukadwe  a 
validi  ovane  de  pulu  na  manga,  iboko  viaju  vi 
pulakiedi  uluango  itina  ja  melanga,  utumbe 
mwaju  u  bweakidi  uluango  ntanda.  Matambi 
mabu,  na  inbwa  'ju  ma  jjitakidi  ma  ngit'  ome, 
na  bwa  bukva  tekabo. 

A  ji  tomba  ovia  mwa  cliakidi  n'  o  manga 
manene,  eaju  e  jabwanakidi.  O  mwa  padi  g 
manga  manene  a  kenjidi  bwalo  bu  tangani. 
A  vamidi  ba  ilanga  ja  metangani  jetanake ;  uki- 
ta  jekepi.     Ma  na  kekeni  ka  nangaki  mbani 


08  THE    BEXGA    PRIMER. 

mwa  nina.  Bwalo  bu  tangani  bo  viendi  via- 
ngo  kubu,  ka  hwi  'nai  ba  duwe  moto  a  vakia 
ovia  he,  na  pita  bwalo  bu  tangani:  tombe 
ovia  bwalo  bu  tangani  na  pita  lie.  N'  ipnlia 
ja  evanigo  na  mbuhe  mbuhe  k'  Uhadwe"  a  via 
ka  pumia  ba  o  ndata,  na  kekeni  o  'liiki  wa 
lenani  Njape,  wa  pakini  nyanda  wa  la  ka  la- 
teni  bwalo  bn  tangani.  Boyaka  ba  valindi  o 
'liiki,  ba  nangi  bokumi ;  ba  lenindi,  ba  boko- 
lindi  bokolango  pa ;  ba  kwekidendi  o  manga,. 
na  ba  ndembe  na  kekeni.  Ba  ndembe'  banai 
ba  vamindi  o  nyanda  na  la  ka  late  bwalo  bu- 
tangani.  Ba  bweakate  na  ba,  ka  okava  ka 
okaoni,  ba  kombo  ba  dukepe.  Metangani 
me  ka  pepekicle'  ba  p6  pe.  Ba  viango  ta,  ba 
ka  kalaka  n'  utangani  Benga.  Utangani  u 
ka  kalaka  tepe  na  ba  Benga.  Utangani  na 
ba  na,  mbi  mavii  ka  bamba  malionga  ma 
tito  te  didi  okava,  o  'liiki  na  matindi  na  me- 
bango,  na  mata  manene  e  tubakwe  na  Njaku. 
Ba  na  e,  jambo  iam.  O  baba  diaki  ba  ka 
keke  utangani  jai  o  ba  bajadi  kipiani  ja  ta- 
bako  inai,  megobo  mia  menamba  menai,  ma- 
paki  manai,  na  belombo  bepakwe,  o  baba 
jadi  pwo.  O  baba  padi  o  he  ba  langui  ba 
na,  utangani  u  vahakandi  Njaku,  na  ma  u 


THE    BENGA    PRIMER.  69 

tepe  na  belombo  be  weake  njaku  bia  bwe.  Ba 
lind'  o  utangani  ba  bami  njali,  na  mahani  na 
pita,  ba  valine!'  o  'hiki,  iliani  n'  ikanga ;  ba 
ka  yanaka  na  njaku.  O  hwi  'bale  okava 
bwalo  te  bo  londindi,  bo  pumi  tepe\  Ka  ya 
e  kamakete  nonane  na  bwa  buhwa  tekabo. 


LESENI  54. 
EKANO. 

NJA  NA  IHELI. 

Nja  a  nyimi  diba  o  mboka  Njambe.  Ma 
ncli  mani,  na  Njambe,  na  nabi  ka  vuland'  av6 
kabo  tito.  A  timbincli  o  abu  hwi  bo  langaka ; 
ma  na  Ehibo  na  oka,  kadikide  mba  o  boha- 
nga.  Eliibo  ma  na  e,  oka.  Ekgnda  ya  bo- 
tamwaka  e  le  nande  ?  O  baba  validi  ovane 
vale  val6  we  na  vilio  vingne.  Nja  ma  na,  ma 
Ehibo,  viho  tekavi  vi  bekete  okava  na  nave, 
na  taka  jabua  wa  ta  nhwa  pavo  ave  ya  egolo 
o  miba.  Ehibo  ma  na  e.  Ndi  mbi  le  nande? 
Nja  ma  na  ndi  dibaka  miha,  mbi  to  hwa  eame 
banga  wa  va  na  mbi  yabakand'  ave.  Ehibo 
ma  na  e.  Ma  miha  bwam  pi,  nja  ilale  pwe  o 
miba  ve,  ma  na  mbi  hwendi  eame,  uhwaka 
tepe  eave.     Ehibo  ma  na,  ndi  dibaka  tep6 


70  THE    BENGA    PRIMER. 

milia.  Nja  milia  gagalanidengo  pi.  Ehibo 
pavo  ajtt  pwe  o  miba  ve.  Ba.  viho  so  jabwo 
cle  de  de  we,  na  o  tina  buda.  Nja  rua  na,  rua 
Ehibo,  buda  tekabo  bo  jakwete  okava  kabo 
moto  moto  eaju  pele.  Ehibo  ma  na  e.  Ba 
luendi  ekane  pepeke  paka,  ekane  pepeke 
paka.  Nja  pavo  aju  hoduango,  kuda  kekengo 
udumba  liwa,  ma  ndi  mani  na  kangangili, 
ave  moto  o  die  na  pavo  wa»  jaka  ntongaloba 
mwa  kuda.  Ehibo  a  ka  pukulaka  ijaju  na 
malionga,  o  nja  a  didi  o  mwidi  upakwe  ovane 
a  kabo  velieke  ma.  Nja  ma  na,  lio  keke,  bu- 
wlia  bwa  landi,  Ehibo  ma  na,  oka.  O  baba 
valid'  ovone  de-w6  o  ebwahavo.  Nja  ma  na 
ho  betaki  bebwahavo,  ndi  o  hwe  ho  betake 
ebwahavo  tekai,  e  betakwe  te  okava  moto 
mbaka,  mbaka.  O  ekane  a  betake  upakwe 
miha  pi  ya  betakwg  na  tina,  kabo  na  bongo 
te,  ibwave  bo  yenekg  bone.-  Ndi  ta  diba  mi- 
ha mbi  bete.  Ehibo  milia  bwamu  pi.  Nja  a 
bweindi  o  ukadi  ivombia  jaka  ta  b^ndi  oba, 
ma  na  Ehibo  na  betaka.  Ehibo  nd'  a  ka 
betake  na  bongo  ne,  kide  kule  yando,  nyolo 
yehepi  ma  jongoliango,  kabo  makia  na  ma- 
kia.  Nja  ma  na,  ebwahavo  tekai  e  jiatakwe 
te  okava,  kabo  metoda,  ndi  o  dikaka  mavinde. 


THE    BEXGA    PRIMER.  ?1 

Ehibo  ma  na  e.    Hange  nja  a  pataki  mayinde 
a  dikaka  metoda. 

Ba  bebwahavo  pat6  pa.  Nja  nia  na,  Ehibo 
dibaka  niiha  inbi  hube.  Ehibo  a  dibi  niiha. 
Nja  a  bweindi  ukadi,  ivonibia  jaka  ta  bendi 
o  he.  Ma  na,  nandi  Ehibo  hubaka.  Ehibo 
ndi  a  ka  hubake  na  o  bongo  ne,  hube  hube 
pusu  na  ne.  A  lmbakat'  okava,  Xja  ma  na. 
ho  die  na  yea.  Ho  ka  beide  le  bebwahavo 
nande?  A  la  ka  yene  nkwedikwedi  n  keke, 
ma  na,  ma  Ehibo  yitanaki  Yea,  ndi  vi  keke 
ekavini.  Ehibo  a  vutamaka  nmbila.  Nja  a 
luaka  o  tina  ele,  a  bondi  yea  viaju,  a  beidendi 
ibiaju,  a  ka  jakandi,  a  makidetg,  okaya  a  di- 
make  yea.  Ehibo  we,  Ma  na  mbu  kabide, 
mbi  jonyidendi.  Nja  ma  na  e ;  xi  diake. 
Mbi  puknlindi  ibiamg  mbelebehu  ndi  ho 
hake  ekenda,  o  keke,  o  keke  o  pukulaka  ibi- 
aye.  Ba  yale  yale  we  na  mboka  diba.  Ba 
yambndwi  beja  be  tedwgndi  'kenga,  Nja  ma 
na,  Ehibo,  jaka  Ve  o  he,  umba  mbi  ka  ja  o 
tagulu,  nmba  mbi  jaka  mehoni,  aye  o  jaka 
beyehe  ;  ba  je  je  pa.  Nja  ma  na,  Ehibo  yia- 
ka  behayo  wa  la  ka  uhwa ;  hange  a  bete 
oyang  ba  pakate  valango  n'  uki  aju  na,  mbi 
yanindi  ave  tito.     Ndi  ka  tongaki  mbela  o 


VI  THE    BENGA    PRIMER. 

behu  bia  ikenga  jaine-  i  ka  die.  Na  nave  wa 
vame  makanga  na  bekosakosa,  na  belombo 
bevolu  biehepi.  O  umba  mbi  ka  lome-  ma  ka 
uhwa  behavo  na  mwa  kwa  ome,  wa  wei  mani. 
Eliibo  behavo  viae  viae,  pwe  o  elinga,  hwa  a 
uluani  bia  o  beliu  ka  uhwa.  A  vae  na  a  uhwe" 
bia  okava,  ma  mbela  valamu  da,  O  ba  mbo- 
ka  ba  pacli  ba  ma  pelia  ko,  ko,  ekengo  bia. 
O  nja  a  timbidi  o  abu,  bato  ba  Eliibo  ba  na, 
Ehibo  a  lave?  ma  na  Eliibo  a  benganidendi 
ulunda  mwa  mboka  bobadi  na  beja,  na  bajo, 
ka  mwa  va  na  mba  timbepe. 

Yene  ekenda  a  ndia  yane  tito  te  kabo  110- 
nane.  Na  mbulie  mbuhe  Ihele  ma  na,  ndo- 
mina  mbi  to  vala,  ka  dikide  av6  o  mboka 
diba  jave.  Nja  ma  na  mbu  vaha  ave.  Ilieli 
ma  na,  ndomina  o  vgngele  ibave  ba  valanake 
bapakwe  ekaba,  ndi  na  kumbanakide  umba. 
Nja  ma  na  e,  ho  keke.  Bia  bwe  ba  tenieke, 
vale  vale  we  na  viho  vin^iie.  Nja  ma  na, 
mwana  kad'  ame  iheli,  viho  tekavi  vi  bekete 
na  nave,  na  taka  jabua,  wa  ta  uhwa  pavo  ave 
o  miba.  Iheli  ma  na,  ta  uhwa  eav6,  vakana 
mbi  uhwe  tepe  eame.  Nja  ma  na  dibaka  mi- 
ha.  Iheli  a  gagalanidi  bena  o  miha  gagala- 
nidengo.    Nja  ilale  pwe  o  miba  ve\    Iheli  ma 


THE    BENGA    PRIMER.  73 

na  dibaka  miha,  mbi  uhwa  tepg  eame.  Nja 
niiha  pi.  Iheli  ilale  pwe,  o  miba  ye.  Ba  vale 
vale  we  na  tina  buda,  Nja  ma  na,  Iheh, 
bnda  te  ekabo  bojakwetS  okava,  kabo  ekane 
pepeke  paka,  ekane  pepeke  paka.  Iheli  ma 
na  e.  Nja  pavo  lioduango  kucla  kekengo 
udumbn  hwa.  Ma  na  kangangili  moto  a  die 
na  pavo  a  jaka  utongoloba  mwa  kuda.  Ih6li 
tepe  eaju  kekengo  udumbu  hwa.  Ma  na  ka- 
ngangili moto  a  die  na  pavo  a  jaka  utongo- 
loba mwa  kuda.  Nja  ma  na  Iheli  oka.  Ba 
vale  vale  we,  na  o  ebwahavo.  Ma  na  ho  pa- 
take  bebwahavo.  Ebwahavo  tekai  e  beta- 
kweti  kabo  na  o  bongo  tekabo.  Iheli  ma  na 
e.  Ta  beta  've.  Nja  ma  na  dibaka  miha, 
Iheh  miha  pi.  Ivombia  jaka  te  Nja  a  b6  ndi 
oba.  Iheh  ma  na,  dibaiva  tepg  miha,  mbi 
bete,  Nja  miha  pi,  ivombia  ja  Iheh  ja  ivo- 
mbia jaka  ta  bend'  oba.  Nja  ma  na,  ebwa- 
havo tekai  e  patakwgte  kabo  metoda.  Iheh 
ma  na  e.  Ba  bebwahavo  pate  pate  pa,  hu- 
bango.  Nja  a  yeni  joba  i  keke;  ma  na  Iheh 
vitanaki  vea  ndi  keke  ekavine.  Iheh  ma  na 
vine  i  be  vea.  Nja  a  bondi  vea.  Ba  bebwa- 
havo beidengo  jango,  botemeke.  Nja  ma  na 
o  umba  mbi  ka  joke  ulema  wa  via  ka  poma 


74  THE    BENGA    PRIMER. 

mba  ele  tekai.  Ba  kunibakate  ya  mbuliwa 
Iheli  ma  na,  mbi  to  vala  o  pepeke ;  a  valindi, 
ele  te  poniango  o  'landi ;  hwa  vale  vale  we 
na  mboka.  Beja  be  hawudwendi,  be  teme- 
kete  o  tagulu  okava.  Nja  ma  na,  Ihele  mbi 
yokakandi  ulema  mehiu  ka  pomake  mba  ele 
te  eame,  e  malevid'  ave\  Iheli  a  hangalindi 
ena  o  elandi  aju,  ma  na  ya  ndekai.  Nja  ma 
na  e.  Ta  dika  ya  ovane.  Ho  to  ja.  Ba  beja 
pa.  Iheli  behavo  viango  o  elinga  liwa.  Nja 
ma  na,  oka,  mbi  vale  ka  levide  ave  iboko  vi 
hwakwe  behavo.  Iheli  a  vae  na  du  hwe  be- 
havo, Nja  a  via  ka  tindia  ma  o  mbela.  Iheli 
sua  o  mwidi  npakwe  de.  Ma  na  ndomina  wa 
vahalg  o  ha  mba  nde?  Nja  ma  na  e  be  'lo- 
mbo.  Na  bulu  ba  vaH  ka  nangia,  nja  na 
mwad'  aju  o  ikondo;  Iheli  na  ebungu  o  he. 
Iheli  ma  na,  ndomina  o  yokinge  mba,  mbi 
kangalakide  ngadi,  vakana  mbi  yandi,  ndi 
oninge  da  vakana  mbi  to  miha.  Ukili  uhale 
Iheli  a  ka  henjaka  ngadi.  Nja  ma  na  a  ya- 
ndi, ma  tepe  uhanga  pwe  o  dia  hwa,  u  veaka 
a  dupwaka  a  vae  na  a  soke  ma  Iheli.  Iheli 
ma  na,  o  haka  l^nde  ?  Nja  ma  na  e  be  'lo- 
mbo.  Nja  a  yandi,  Iheli  a  pendindi  o  ikondo 
ja  Nja,  a  hehi  mwada  nja  o  ebungu.    Na  bulu 


THE    BENGA    PRIMER.  75 

nja  a  nangindi  uhanga  a  soki  ma  mwada  'ju. 
Iheli  ma  na  o  wei  moto  a  ngani?  Nja  ma 
na,  be.  I  be  na  va  na  ipe  a  ndi  ave.  Iheli 
ma  na,  nancli  hange  umba  ncl'  nave  a  roavaha 
o  wea?  Nja  ma  na,  o  kalake,  pakaka,  ho 
jake.  Iheli  ma  na,  umba !  o  ba  imboka  ba 
ka  yoke,  ndi  ba  ka  vaka  na,  Iheli  a  weile  wa 
nja  o  mboka  bakiyo  uaju,  a  pakake  na  bulii? 
Xja  a  pakindi,  a  madendi;  ma  na  Iheli  ya- 
mbaka.  Iheli  ma  na  umba  !  o  ba  mboka  ba 
ka  yoke  mbea  e  takaka  na  baba  ka  vaka  na 
iheli  a  wei  16  wa  nja  o  mboka  bakio  u  waju, 
a  yambake  na  buhi?  Nja  a  yambi  mbea,  e 
beindi,  ma  na  Iheli  ka  benjake  ekai.  Iheli 
ma  na  Umba  !  0  ba  mboka  ba  ka  yoke  ekai 
e  kalaka,  nandi  ba  ka  vaka  na  Iheli  a  wei  16 
wa  nja,  o  mboka  bakia  u  waju  a  benja  na  ke 
bekai  na  buhl?  Nja  a  valindi  ekai  benjango, 
ma  na  Iheli  yambaka  bekai.  Iheli  ma  na 
umba !  O  ba  mboka  ba  ka  yoke  bekai  be 
kalaka,  nandi  ba  ka  vaka  na  Iheli  a  wei  le 
wa  nja,  o  mboka  bakio  u  waju  a  yambanake 
bekai?  Nja  a  yambi  bekai  a  beidencli  ma  na 
Iheli  vaka  ho  jake.  Iheli  ma  e,  ndi  o  hwe  ho 
jake  ho  dimake  vitua  pela  moto  e  ka  die  na 
bevehe  bete,  vakfma  ma  ndi  a  mawea  moto  a 


76  THE    BENGA    PRIMER. 

ngani.  Nja  ma  na  e.  Ba  climidi  vitua  ;  o  baba 
jake  ovane:  liange  Iheli  a  te  kabo  yangwaka 
bevehe  o  pela  Nja.  O  baba  yodicli  vitua,  Iheli 
ma  na  hange  ave  ndo  mawea  moto  a  ngani 
ba  makide  ija  buhwa  boyaka.  Iheli  ma  na 
umba  mbi  ka  kutaina  o  ukabe.  Nja  ma  na 
ukabe  te  u  lukake  n'  utodu.  Iheli  a  vali  ka 
panama  na  jomba  ja  mebaje  o  ubia  ;  o  ba 
mboka  ba  padi.  Iheli  a  kutwaka,  a  keke 
umbila ;  ma  na  Nja  a  t'  ovane,  Ma  ndi  a  ma- 
wea moto  aniu  a — .  Nja  o  mwa  yoki  nonane 
a  vae  na  a  pume  bamo  ma  ndu.  Ba  lati- 
dendi  ebeki  a  vea  enene  o  uhenge  latengo. 
Ba  Nja  pwe  ome,  pu,  a  ka  dikakia. 


MEKANAIO.DI. 


Benyakide  nd'  o  vatake. 

Idolo  i  tuakudwe  mepenjo  i  ka  longwi  mboka. 

Iboko  vi  diakS  ehuka  via  yangwakudwe  ilale. 

Mwengi  a  pataka  pele. 

Inine  a  katakwe  o  die  na  jomba  ja  vianga. 

Mwengi  u  weake  pondo  mwa  dikakudwe. 

Mwengi  a  bomakandi  ngama  ipolo. 

Ibama  ja  njani  ja  makide  evava. 


THE    BENGA    PRIMER.  77 

Ekengo  ya  ngani  a'  diakwe  o  molo. 
Ndembe  a  wei  ibembe  a  ka  bembemaka  na 

Ndembe'    a  valia   iibanga  wa  ve    ma    kokwi 

'lale. 
Bokeli  o  na  ikoba. 
Ndembe  na  eaju  a  tubakwe  ngwalo. 
Ikanga  jave  i  kwangwanakide  ave  o  yangwa- 

ke  ja  ilinka. 
O  betake  bweni  bondende  mbube  o  banga  wa 

vonja  wa  mangalana  wa  kwa  bonangi  bn- 

kakaje  bo  puliake  moto  wa  umude. 
Kalekale  a  mbaka  o  lemane. 
Ivi  ja  boho  konja  vava. 
Peta  y'  iya  ndi  e  weakide  ika. 
Sasala  a  yonganake. 
Ena  ebabu  ndi  e  hodnakg  palie  ubana. 
Eliahadu  a  luaki  bwaie. 
Majoka  ma  ndembe  n'  utodu  nja  le  a  yake  ? 

ndembe. 
Etikitaka  majoka  ma  uluaka  njango. 
Mwana  o  tamwake  na  ngndi  lie  e  n'  ibekn. 
Ba  eliiki  na  miata  ba  mboka  na  njanjakade. 
Ehelele  ma  na  o  jewe  o  ka  yanjamaka. 
Dili  a  a  ya  na  vijo  vieliepi. 
Bodelo  na  nvimba  bokaka  na  mba. 


78  THE    BENGA    PRIMER. 

Eyoinbwa  mwa  nja  ibuliu  hwa  tataka  nyue 

angani. 
Uvava  mwa  pe  ma  te  mwa  unyunge. 
Ebaki  a  yeje  mweli  bapelia  ba  ka  vengamaka. 
Upenjo  mbaka  a  piuduaka  boho. 
Mbuhwa  mbuhwa  mekanga  mekanga  biondo 

na  biondo  be  bapanake. 
Hova  i  diake  o  etaka  ja  udi  ibolonganake. 
0  paluanide  majoi  o  be  o  paluanide  bekaku. 
Betomba  bebale  mapakidi  ma  tito  mabale. 
Ekengo  o  mani  mayenge  o  makadu,  e  halia- 

lakidendi. 
Ekoto  a  mbua  e  pinyakidi  n'  uhenge\ 
E  hamake'  o  bokola  ya  te  e  timbake  o  bokola. 
Ejaka  yaka  ndi  e  pakide"  bepakwg  mekuju. 
Uhaha  mw'  ijawe"  u  nd'  o  mwanga. 
A  kwanake  a  waka. 
Mavuja  matamba  manje  ma  igaga. 
Fmidapaga  na  lenaka  Luango. 
Medumbu    mebale    na    weakide"    Nduka    na 

mwad'  aju. 
Ndembe    a    tolaka    mboka    a    to    bweyuwe 

ukenda. 
Edia  na  enanga. 
Pombolo  mahenge. 
Ngurm  eliale  ndi  e  kuduakide  enene  iwedo. 


THE    BENGA    PEIMER.  79 

Majoka  a  paka  o  dilia. 

Kuda  tongetonge  na  o  'pape. 

Jemi  a  kainbe  yenga,  njaku  o  narabi  bokaka. 

Eliio  na  lienge. 

Ibembe  a  wakite  raeganga  kota. 

E  babak<?  ya  vengaka  ngorabe. 

Boclia  boeam  bo  hinakidendi  nvelele  na  eti- 


Xdembe  a  tate  yea  a  to  nangia  nguta. 
Mbwa  mboma  e  waki  na  mangongo. 
Xganibi  na  weaHde  edudumbe. 

Ma  yake  na  buhwa  ma  wane. 

TTa  jabua  vilio  yiaka  o  kilake  ngando. 

0  kutaka  raiaka  itutu  i  yeneneke. 

Hale  ja  ndendg  a  kwakTve  njo  ibale. 

Kudu  a  kalaka  ma  ekoto,  ngambe  a  kale  m' 

uvata. 
Mahangu   ma  jemi  ma  nyungrrakide  ibalu, 

ibalu  a  die  na  eaju. 
Xgoangoa  na  kuba. 
Hambi  n'  umba  ukombi  na  mabada. 
Pilingane    a    weakidendi    nrwana    ukwea    o 

penje. 
Ekano  kannengo  e  pae  iliuku,  yakana  e  ma- 

kanui  na  eboki. 
Maya  ma  mava,  makoba  ma  makoba. 


BO  THE    BENGA    PRIMER. 

BevulaYula  be  yongakicle  utombo  o  mani. 
Ngwai  join  na  ngwai  loambi  na  ngwai  e  jadi 

niakia  umbencli. 
Utombo  mwa  mbwe'  a  Viala  a  nangakiendi 

ibongo  na  mbwei  paka. 
Ivenda  a  betakwe  na  ngai  ya  ngani. 
Ebandandeinbo  sa  yoka  maleva. 
Ena  yaka  a  tingaka  umbango. 
Emukuninku  e  wakidi  na  ibape  ja  mbingo. 
Utodu  a  waki  pake,  ndembe  a  waki  pagu. 
Hangwe  mboka  a  batakandi  indomba  ja  me- 

baje. 
Mbnte  na  mbute  ba  yanaka,  ave  pala  o  va- 

make  om6. 
Elinga  n'  ukanga,  elinga  a  salaka  n  ukanga, 

ukanga  a  sale  na  elinga. 
Mbwei  y  nkeba  n'  ilale,  nkeba  a  paka  o  mbo- 
ka y  ilale,  ilale  a  pae  o  mboka  y'  ukeba. 

Mbwei  ya  ehnka  n'  idango,  elmka  a  paka 

o  mbok"  idango,  idango  a  pae  o  mboka  ya 

ehnka. 
Mbwa  va  va  kange  pelia  e  jadi  nkanga. 
Mwambnla  mokanda  a  kandaka  viondo. 
Mbwei  ya  Nja  na  Iheli. 
Snlu  dia  kwambe  yeko  nib  am  a   e  pnknlaka 

mabedu. 


THE    BENGA    PRIMER.  81 

Na  taka  o  pumia  uheke  a  taki  n'  iitovg. 

Ija  o  ukanga  mwa  mangangYvre. 

Hanga  be  idakid'  o  Mbwene. 

Ja  mboka  a  be  n'  ihuku. 

Uhaha  unene  ndi  u  weakide  uhingilanga. 

Iluku  ja  papapa  a  jakindi  joraba  ja  melia. 

Kudu  ma  na  kaho. 

Ikuke  a  wakindi  o  mboka  ubaka.. 

Bapuku  metove. 

Ikenga  ivolo  ja  kengeke  molo  mbaka. 

Mabedu  ma  kwakate  o  molo  mwa  mbama. 

Etingibande  e  beyakide  imbomba  ja  njaku. 

O  die  na  matako,  o  vandake  udii  meduma. 

O  die  na  nwana  nyangwe'  wa  langudwe  ja- 

mbo  j'  ukoko. 
Inani  na  dill  a  a  waka  o  imati. 
Mbi  yenekete  a  weakidendi  'liuka. 
Eko  e  bati  mweni  ya  kandaka  na  nnveni. 
A  dua  bwalo  a  tombaka  na  ja  he. 
Mwana   ngani    ibombibomba    ikombikomba 

ilmku  to  mboka  nyangwe,  na  hangwe. 
Ma  buma  ma  buma,  ma  bovenga  ma  boven^a 

el'  a  kwaka  na  mabnnja  ma  ngani. 
Ekencla  a  ngani  a  umbwakudwe  joba. 
Dongoclongo  e  tubakicli  nyangala  miha. 
Ihani  malanga  ma  njabu  a  tito. 

BeujrR  Tr.  Prim.  6 


82  THE    BENGA    PRIMER. 

Ya  Benga  e  nd'  egala  ya  temeke  o  he. 

Dita  a  baka  ivala. 

Uvii  mbuhwa  a  nibaka  o  beta  ekandangolo. 

Inani  vegevege  a  kandaka  n'  ukolongo. 

Uliko  a  jabwaka  vilio. 

Wa  banga  mbwia  wa  la  ka  jijia  ukudi. 

Bwae  bo  ha  be  na  inwaiia  bwa  nangamaka. 

Yoka  wa  meloma,  mbala  wa  mehole,  nd'  e 

lende  ya  momi  mwa  yoka  ya  wa  n'  it  ana  j  a 

mbala  o  ukanga. 
Mwadi  mwa  kwia  na  jemi,  mwa  ngia  n'  ibapa. 
Yambe  yambe  a  mbaka  o  pa  o  ebunyS. 
Inani  i  pundaka  n'  nbwa,  vakana  i  manan- 

giandi  o  yako  ebe. 
Paka  Paka  a  dibakete  jom. 
Mwibi  a  bweakwe  n'  itambi. 
Eduka  a  jaka  mwana  ueamu. 
O  buhwa  na  buhwa  a  mbaka  o  kwehe  eheba. 
Kudu  a  bulu  a  yowanake  behgka. 


THE    BENGA    PRIMER.  83 

NIUWE  N'  IYAVWANA. 

Nja  velakid'  ave  ? 

Anyainbe. 

Nja  velakidi  belonibo  biehepi  ? 

Anyainbe. 

Anyambe  a  kalakate  na  hwe  ? 

E ;  Anyambe  a  kalakate  na  hwe  o  ejanga- 
nangobo  aju. 

Anyambe  a  langwakia  le  hwe  na  o  ejanganangobo  aju  ? 

A  langwakii  liwe  opel'  ajn  mete,  na  opela 
Jisus  Kraist  mwan'  aju,  na  opela  'liu  e  ka 
haie,  na  belombo  bepakwe  tepe. 

Anyambe  a  yokwakide  le  hwe  na  opel'  aju  mete  ? 

A  yokwakicli  hwe  na,  a  ncli  bonene  na 
bwam. 

Anyambe. a  te  na  nyolo  ka  hwe  ? 

Nyawe ;  Anyanibe'  a  ndi  'lina. 
Ilina  a  lende  ? 

Eina  a  ncli  elombo  e  jadi,  e  ha  be  nangndi 
e  wake. 

Ho  ka  yenete  ilina  ? 

Nyawe,  ho  be  nangndi  ya  yene  ihna. 

0  te  na  moto  a  ka  yene  Anyambe  ? 

0  be  na  moto  a  ka  yene  Anyambe  o  he 
tekane. 


84  THE    BENGA    PRIMER. 

Anyambe  a  t'  iboko  viehepfi  ? 

E  ;  Anyarabe  a  t'  iboko  viehepi. 

Ndi  e  lende  eahu  e  ha  yeneke  ma  ? 
Kabojana  a  ndi  ilina,  miha  roahu  raa  yene 
ilina. 

Anyambe  a  yenekete  belombo  biabu  be  bake  biehepi  '. 
E ;  Anyambe  a  yenekete  belombo  biahu 
be  hake  biehepi. 

Anyambe  a  ta  yeneke  belombo  biebepi  o  njo  paka  ? 

E ;  Anyambe  a  yenekencli  belombo  bihepi 
egombe  yehepi. 

Anyambe  a  yokakate  ndaga  jebepi  ijabu  i  kalake  ? 

E  ;  Anyambe  a  yokakate  nclaga  jehepi  ija- 
hu  i  kalake. 

Anyambe  a  yowudete  belombo  biebepi? 

E  ;  a  yownclete  belombo  biehepi. 
Anyambe  a  yowudete  nyang'  abu  e  pikilakie  ? 

E  ;  a  yowudete  nyang'  aim  e  pikilakie. 

Ndi  bwa  lukaka  o  bandamide  nyanga  hu  e  hake  ? 

E ;  ho  lukakandi  o  bandamide  nyanga  hu 
e  hake,  kabojana  ho  ibe  na  elombo  ahu  e  ka 
kutie  Anyambe. 

Anyambe  a  t'  a  baka  belombo  biebepi  ? 

E  ;  a  t'  a  haka  belombo  biehepi. 

Anyambe  a  nangudi  wa  na  belombo  bepakwe  biehepi  ? 

E ;  A  nangudi  et£  mete  wa, 


THE    BENGA    1'RIMER.  85 

0  na  'lombo  pakwe  e  diake  e  jadi  bonene  ka  Anyambe? 

Nyawe,  Anyambe  a  te  wa. 

Bato  baninge  ba  di  n'  Anyambe  ? 

Balalo  ;  Hang  we,  na  Mwana,  n'  Ilina  lam. 

Ba  behepi  ekaba  ba  te  Anyambe  yaka  ? 

E  ;  ba  behepi  balalo  ba  te  Anyambe  yaka. 

Ba  te  nyanga  paka  na  ngudi  n'  ivenda  ? 
E  ;  Ba  te  nyanga  paka. 

Anyambe  a  yalake  'dia  ? 

Nyawe,  Anyambe  a  yalakS  'dia. 

Anyambe  a  kukide  'dia? 

Nyawe,  a  ka  diate  egombe  yehepi. 

0  te  na  moto  a  ka  bweide  elombo  Anyambe  yehepi  ? 
Nyawe,  ho  be  nangndi  ho  yowake  mbemba 
jaju  jehepi. 

Anyambe  a  velaki  le  moto  na  ? 

A'Velaki  nyolo  jahu  na  mahg,  ka  mwa  v8 
hwe  ihna. 

Ilina  a  wakate  na  nyolo  ? 

Nyawe,  ihna  a  waka. 

0  nyolo  e  wake,  ilina  i  keke  le  ove  ? 

O  nyolo  e  wake  ilina  i  kekendi  o  ehiki  ya 
'gombe  yehepi. 

Nyolo  e  ka  diate  pe  ? 

E,  Jisus  a  ka  pnmbudi  nyolo  o  buliwa  bwa 
madikanido. 


86  THE    BENGA    PRIMER. 

Wha  lukaka  o  vaha  belombo  bia  ehiki  epakwe  wa  na 
bia  he  tekane  ? 

E,  Ho  lukakandi  o  vaha  belombo  bia  'hiki 
epakwg  wa  na  bia  lie  tekanS. 

Na  nde  le  ? 

Kabojana  liwa  mbe  o  dika  lie  tekane  ndi 
ho  ka  diandi  o  'hiki  epakwe  egombe  yShepi. 

Anyambe  a  velaki  le  hwe  nande? 

Na  ivenda  jaju. 

Ho  ka  bendele  Anyambe  na  ? 

N'  itanda,  n'  ihaia,  n'  idilS  jaju. 

Ho  kalakiete  Anyambe  ? 

E  ;  Ho  kalakiete  Anyambe'  dip  a. 

Anyambe  a  langwakate  hwe  nyanga  'ju  e  vahake  ho 
haka  ? 

E ;  Anyambe  a  langwakate  hwe  nyanga  'ju 
e  vahake  ho  haka  o  ejanganangobo  aju. 

Hwa  lukaka  o  yokua  ejanganangobo  ya  Anyambe  ; 

E;  Oninge  ho  yokuwe  ejanganangobo  aju 
hwa  yowe  na  hwe  hwa  nyeve. 

Anyambe  a  hwe  vengo  elekanako  aju  ? 

E ;  a  vengo. 

Ho  duwakale  ya  bovuve  ove  ? 
O  join  ja  belekanako. 

Elekanako  ya  boho  le  nde  ? 

Elekanako  ya  boho  ndi,  na  o  diakepe  na 
Anyambe  'pakwS  kab  umba. 


THE    BENGA    PRIMER.  87 

Elekanako  tekai  e  sombiakele  hwe  nde  ? 

E  sombiaki  hw6  na,  ho  dilake  Anyambe  na 
ho  ka  kalakia  kabo  ma  dipa. 

Elekanako  tekai  e  kandakidele  hwe  nde  ? 

E  kandakidi  hwe  na  ho  veke  ulema  mwahu 
elombo  pakwe  kabo  Anyambe. 

Elekanako  ya  bebale  le  nde  ? 

Elekanako  ya  bebale  ndi  na,  o  hake  ugano 
n  kalakie. 

Elekanako  tekai  e  sombiakele  hwe  nde  ? 

E  sombiaki  hwe  na,  ho  kalakiete  Anyambe 
kabo  ka  mwa  yokwakide  hwe. 

Elekanako  tekai  e  ka  ndakidele  hwe  nde? 

E  kandakidi  hwe  ipiga  ja  tanga,  iha  ja  nje- 
ko,  na  maganga  iyabua  ja  miondi  n'  ipaga  ja 
melaga,  na  belombo  bia  janga  tgdine  biehepi. 

Elekanako  y'  ilalo  e  le  nde  ? 

Elekanako  y'  ilalo  e  ndi  na,  o  tubake  dina 
ja  Anyambe  etubetube. 

Elekanako  tekai  e  sombiakele  hwe  nde  ? 

E  sombiaki  hwe  na  ho  yeneke  dina  ja  An- 
yambe mahihi,  na  hwe  ho  ka  dilake  elombo 
e  bakami  na  ma  yghepi. 

Elekanako  tekai  e  kandakidele  hwe  nde  ? 

E  kandakidi  hwe  bekangkang  be  ha  be  n' 
itinga. 


88  THE    BENGA    PRIMER. 

Elekanako  ya  benai  e  le  nde  ? 

Elekanako  ya  benai  ndi  na,  yongakide  bu- 
hwa  bw'  iyaja,  o  ka  tataka  ba  bwam.  O  hake 
ba  ehavo. 

Elekanako  tekai  e  sombiakele  hwe  nde  ? 

E  sombiaki  hwe  na  ho  lenake  buhwa  bw' 
iyaja  n'  idile  ja  Anyambe\ 

Elekanako  tekai  e  kandakidele  hwe  nde  ? 

E  kandakidendi  ehavo  ka'  'havo  yghepi  na 
bejopejope,  na  ijopa  ja  mepaka. 

Elekanako  ya  betano  e  le  nde  ? 

Elekanako  ya  betano  ndi  na,  dilake"  han- 
gwe*  na  nyangwe. 

Elekanako  tekai  e  sombiakele  hwe  nde  ? 
E  sombiaki  hw6  na  ho  tandake  na  o  hekide* 
ba  jaki  hwe. 

Elekanako  tekai  e  kandakidele  hwe  nde? 

E  kandakidendi  ihadivide  na  ipua  j'  iyokia. 

Elekanako  y'  utoba  e  le  nde  ? 

Elekanako  y'  utoba  ndi  na,  O  weake. 

Elekanako  tekai  e  sombiakele  hwe  nde  ? 

E  sombiaki  hwe*  na  ho  baridamakide  be- 
mena  biahu  na  bia  bapakwg. 

Elekanako  tekai  e  kandakidglS  hwe"  nde  ? 

E  kandakidendi  mabino  meliepi,  ekukubi, 
momano,  metabu,  ikila,  inyungude,  na  iyana. 


THE    BEXGA    PRIMER.  89 

Elekanako  ya  hi-mbwedi  e  le  nde? 

Elekanako  ya  hembwedi  ndi  na,  o  hake 
ihcmde. 

Elekanako  tekai  e  sombiakele  hwe  nde  ? 

E  sombiaki  hwe  kengenge  ya  mapikilia, 
ndaga,  na  bekadi. 

Elekanako  tekai  e  kandakidele  hwe  nde  ? 

E  kandakidendi  elombo  ya  evove  yehepi. 

Elekanako  ya  loambi  e  le  nde  ? 

Elekanako  ya  loambi  ndi  na,  o  ibake. 

Elekanako  tekai  e  sombiakele  hwe  nde? 

E  sombiaki  hwe  ka  ha  megono  miahu 
bwam,  ka  bandamide  ungiimba  mwahu  m6te, 
na  mwa  baj)akwe. 

Elekanako  tekai  e  kandakidele  hwe  nde  ? 

E  kandakidendi  iba,  ibalana,  mbalo,  ijania, 
na  bokehe. 

Elekanako  y'  ibua  e  le  nde  ? 

Elekanako  y'  ibua  ndi  na,  o  velakie  bato 
bapakwe. 

Elekanako  tekai  e  sombiakele  hwe  nde  ? 

E  sombiaki  hwS  ikala  ja  pakwepakwe1 
egombe  yehepi. 

Elekanako  tekai  e  kandakidele  hwe  nde  ? 

E  kandakidendi  bojoa,  iyabana,  ikanda,  na 
inoka. 


i)0  THE    BENGA    PRIMER. 

Elekanako  ya  jom  e  le  nde? 

Elekanako  ya  jom  ndi  na,  o  tanginake  be- 
lombo  bia  ngani. 

Elekanako  tekai  e  sombiakele  hwe  nde  ? 

E  sorabiaki  hwe  ka  hweinie'  na  nyanga  ya 
Anyambe  e  veke  hwe. 

Elekanako  tekai  e  kandakidele  hwe  nde  ? 

E  kandakidendi  ivaliidi  via  ta. 

Belekanako  tekabe  be  yokwakidete  hwe  nde? 

Be  yokwakidi  hwe  na  ho  tandake  Jehova 
Anyambe  ahu  n'  ulema  mwahu  mwehepi,  n' 
ilina  jahu  jehepi,  na  ngud'  ahu  yehepi,  na 
bato  bapakwe  ka  nyolo  jahu  mete. 

Mato  wa  boho  wa  Anyambe  a  velakidile  nja  ? 

Adam. 

Mwajo  wa  boho  le  nja? 

Iv. 

Anyambe  a  velakite  ba  bwamu  ? 

E,  a  yelakite  ba  bwam  na  mbia. 

A  dikakile  ba  've  ? 

O  mwanga  mwa  Idem 

Anyambe  a  langwakiele  ba  nde  ? 

A  langwakii  ba  na,  ba  jakete  bebuma  bia 
bele  be  diakide  o  Iden  biehepi  papudengo 
yaka. 


THE    BENGA    PEIMER.  9\ 

Ba  diakite  bwam,  na  mbia  ka  Anyambe  a  velaki  ba? 

Nyawe;  bu'  cliaka  bwam  na  nibia  ka  An- 
yambe a  velaki  ba. 

Ba  jakindi  ebuma  ya  Anyambe  e  kandakide  ba? 

E ;  ba  jakindi. 

Nja  langwakii  ba  na  ba  jake  ele  tene  ? 

Setan. 

Setan  le  nde  ? 

Setan  ndi  ilina  ja  Anyambe  i  velaki  bwam, 
ka  ja  ja  beva. 

Setan  a  tubakwele  njo  jaka  na? 

Devil. 

Nj'  ivoniudwe  ja  Anyambe  i  vaki  na,  i  ka  vomudwi  ba 
oninge  ba  ja  ele  tene  ? 

Anyambe  a  vaki  na,  oninge  ba  jenge  ya 

vakana  ba  wendi. 

Bato  bebepi  ba  wakandi  na  o  Adam  a  ba  yokakiedi  An- 
yambe ? 

E,  bato  bekepi  ba  wakandi  kabojana  Adam 
a  pulakide  elekanako  ya  Anyambe. 

Yene  e  le  na  ? 

Kabojana  Adam  nda  pakide  bobe  o  he,  ka 
bobe  bwa  pade  iwedo,  ka  bato  bieliepi  ba 
wake  kabojana  ba  hake  bobe. 

Iwedo  tekadi  i  te  kabo  ja  nyolo  dipa  ? 

Nyawe;  i  te  na  bebedi,  njuke,  ngebe,  iwe- 


9^  THE    BENGA    PRIMER. 

do  ja  nyolo,  na  iwedo  j'  ilina  o  hel  egombe 
yehepi. 

Helilende? 

Hel  ndi  iboko  via  maguga  vi  ha  dimaka 
vea  egombe  yehepi. 

Bato  babe  ba  valakudwele  o  hel  nja  'gombie  ? 

Ba  kekend'  o  hel  egombe  abu  e  umwake  o 
he  tekane. 

Hwe  behepi  te  ho  hake  bobe  ? 

E ;  hwe  behepi  ho  haki  bobe  opela  An- 
yambe. 

Hwe  behgpi  te  ho  di  weango  i  vala  ja  heli  ? 

E  ;  hwe  behepi  ho  weango  ivala  ja  hel,  ka- 
bojana  hwe  behepi  te  ho  hake  bobe  opela 
Anyambe. 

Ho  hakale  bobe  opela  Anyambe  na? 

Ho  hake  bobe  opela  Anyambe  n'  ipikilia 
ja  mapikilia  mabe,  n'  ikala  ja  ndaga  ibe,  n' 
iha  ja  behadi  bebe. 

Ho  te  ho  haka  elombo  e  ka  pange  Anyambe  a  yakidS 
hwe  mabe  mahu  hwg  metg  ? 

Nyawe,  hwa  yale. 

0  te  na  moto  a  di  na  ngndi  ya  yonge  nyolo  aju  met8  ? 

Nyawe,  o  be  na  moto  a  di  na  ngudi  ya 
yonge  nyolo  aju  mete. 


THE    BENGA    PRIMER.  93 

Ndi  nja  di  na  ngudi  ya  3ronge  hwc  ? 

Jisus  Kraist  a  te  na  ngudi  ya  yonge  hwe\ 

Jisus  Kraist  le  nja  ? 

A  ndi  rawana  Anyambe. 
E  lendc  ya  Jisus  Kraist  e  hakidi  o  iyonge  jahu  ? 
A  vakiendi  ovia  heven,  a  diaki  momo,  ka 
mwa  wa  o  kras. 

E  lendc  e  pangakidi  Jisus  Kraist  a  vaka  ka  wa  opeT  ahu  ? 
Itande  jaju  i  t  and  aid  liwe. 

Jisus  Kraist  a  uialiaka  le  na  o  mwa  diakidi  o  he  tekane  ? 

A  mayokwakidi  bato  ndaga  ja  Anyambe, 
na  mwa  mahaka  tepe  belombo  bemamana- 
kwe  bete. 

A  hakile  nja  belombwe  be  marnanakwe  ? 

A  mapangakandi  pagu  i  yeneke,  bebokg 
be  tamwaka,  mebedi  me  j^ongaka,  na  bekengo 
be  pumbwaka. 

Jisus  Kraist  a  vangwakale  kwe  ove  ? 

Ovia  bobe  na  hel. 

Jisus  Kraist  a  vangwakale  hwe  ovia  bobe  na  ? 

A  veki  liwe  ilina  jaju  iam  i  pangake  hw6 
nielema  meam,  na  ovane  ndo  liwe  ho  ka  tan- 
de  belombo  beam. 

A  vangwakale  liwe  o  heli  na  ? 

A  bapakidendi  ivomudwe  ja  bobe  bwalm  o 
kras. 


94  THE    BEXGA    PRIMER. 

Jisus  Kraist  a  yongakete  moto  wehepi  ? 
Nyawe  a  yongake  bato  behepi. 
A  yongakele  banja  ? 
Ba  pitakide  in  a  dip  a  iyonga. 

Bato  ba  ka  pale  o  Jisus  Kraist  ajadi  na  ? 

Na  ngebe  opela  bobe  n'  ikamide'. 

Jisus  Kraist  a  te  na  ngudi  na  niwa  tepe  kamidengo  na 
yonga  bato  bShepi? 

E,  a  te  na  ngudi  na  nrsva  te  tepe  kamiden- 
go iyonge  ja  ba  vake  ma  ajadi. 

Xdi  ho  ka  ha  lende  e  ka  yonge  hwe  ? 

Ho  kamakide  Jeliova  Jisus  EJraist  yakana 
ho  yongindi. 

0  te  na  pele  pakwe  y'  iyonga  ? 

Nyaw6,  0  i  be  na  pele  pakwe  ka  yonge 
kabo  Jisus  Kraist. 

Jisus  a  ka  kamidete  o  yonge  malina  mahu  egombe  ye- 
bepi  ? 

Nyawe,  a  yonge  hwe  oninge  hwa  wa  na 
mabe  mahu. 

Hwa  nyeve  o  via  o  Jisus  Kraist  ajadi  pani  o  mwa  ngi  te 
kamidengo  ? 

E  ;  ho  lukakandi  o  via  pani  kabojana  hwa 
we  egombe  ahu  e  ka  we. 

Be  lenja  belombwe  be  yejeke  o  himbide  hwe  na  ho 
p.'ike  o  Jisus  ajadi? 

Setan,  bobe  bwa  melema  miahu,  na  pani 
ja  bato  ibe. 


THE    BENGA    PRIMER.  95 

Ho  hake  le  nde  ibala  ja  belombo  te  bebe  ekabe  ? 
Ho  uake  Anyambe  na  a  hanake  hwe  o  bala 
belombo  te  bebe  ekabe. 

'yninge  ho  kamidenge  Jisus  Kraist  hwa  tande  ma  ? 

E ;  oninge  ho  kamidenge  Jisus  Kraist  va- 
kana  ho  tandi  ma,  ho  kalii  ma,  na  ho  yakie 
tepe  ma. 

Nyolo  ya  Jisus  Kraist  e  dikakudwe  lave  o  mwa  bekidi 
wango? 

Ekengo  ya  Jisns  e  vamakudwendi  o  ma- 
longa. 

A  ngite  o  malonga  bia  na  bwa  buhwa? 

Nyawe,  a  pumbwakindi  o  buhwa  bw'  ilalo 
o  mwa  bekidi  wango. 

Nandi  Jisus  a  be  lave  kia  tekane  ? 
A  valind'  o  heven. 
A  kekile  o  beven  ka  ha  nde  ? 
A   kekindi  o   heven   ka   kenje"   bato   baju 
iboko. 

Bato  baju  le  ba  nja? 

Bato  baju  ndi  ba  tandake,  na  ba  yakakie 
ma  behepi. 

Vi  le  nja  ibokwe  iviaju  vi  kenjakie  ba? 
A  kenjakii  ba  heven. 

Iboko  via  heven  vi  lenja  jangwi? 

Vi  ndi  'boko  viam  vitano,  bobe  bo  be  na 
ngudi  bo  paid  ome\ 


96  THE    BENGA    PRIMER. 

E  lenja  'gombia  ya  Jisus  e  ka  nange  bato  baju  o  h6- 
v6n? 

Egombe  'abu  e  ka  dike"  lie  te\kan6. 

Ba  ka  wi  pe  ? 

Nyawe  ba  we  pe,  ba  ka  dii  na  Anyambe  o 
inbia  ya  egombe  yeltepi. 
Kraist  a  ka  vii  pe  o  he  fcekane  ? 
E,  Kraist  a"  ka  vii  pe  o  lie  tekang. 

A  ka  viale  nja  'gombie  ? 

O  buliwa  bwa  madikanido. 

A  ka  viale  ka  ha  nde  ? 

A  ka  viandi  ka  ygkide  lie. 

A  ka  ha  lena  o  mwa  ka  viS  ka  ye  kid  e  he  ? 

A  ka  purabudendi  ba  we  we,  na  ma  a  ndia 
ba  o  mwa  jadi. 

A  ka  yekidele  ba  ua  ? 

A  ka  yekicli  ba  o  belombo  biabu  be  liakidi 
o  lie  tgkane  bieliepi. 

Ho  ka  pa  tepe  ka  yekudwe  o  boho  bwa  Jisus.' 
E ;  lio  ka  pate  ka  yekudwe  o  boho  bwa 
Jisus? 

Ba  16  ba  nja  ba  ka  huwudwe  o  buhwa  tebonfi  ? 
Ba  kamakide  Jisus  iyongia. 

Behavo  biabu  beam  be  ka  hundete  ba  ? 

Nyawe,  belombo  biabu  be  di  liango  beam 
bia'  hunde'  ba. 


THE    BENGA   PRIMER.  97 

Nd'  e  lende  e  ka  buwude  bato  ba  Kraist  ? 

Nyanga  ya  Jisus  e  hakii  ba. 

Jisus  a  ka  nangale  bato  baju  ove  o  bubwa  bwa  madika- 
nido  ? 

A  ka  nangi  ba  o  heven. 
A  ka  validele  babe  ove  ? 

A  ka  validi  ba  o  hel. 

Jisus  a  ka  vale  na  baiani  o  bubwa  tebone  na  ? 

A  ka  vwi  na  baiam  na,  "Ba  paia  ba  di 
vambiango  ibata  vakani,  jigakani  ipangia  i 
kenjakudwe  inyeni  ovia  jali  ja  he." 

A  ka  vale  na  babe  o  tfubwa  tebone  na  ? 

A  ka  vwi  na  babe  na,  "  Yavakidi  n'  umba 
inyi  ba  di  hakwengo,  kekeni  o  yea  yia  'gombe 
yebepi  yi  kenjakudwe  devil  na  enjel  jaju." 

Ho  te  bo  paka  o  Jisus  ajadi  kia  tekane  ? 

E,  ho  te  ho  paka  o  Jisus  ajadi  n'  ikalia. 

Nja  yokwakide  bwe  ikalia  ? 

Bina  lam  ndi  i  yokwakide  hwe  ikalia. 

Ho  ka  kalia  lenja  ? 

Ho  ka  kaliate  kabo  Anyambe'  dipa. 

Ho  ka  kaliale  Anyambe  nja  'gombie? 

Ho  kalakiete  ma  buhwa  ka  buhwa  bw6- 
hepi. 

Ho  kalakiele  na  dina  ja  nja  ? 

Na  dina  ja  Jisus. 

Benga  Tr.  Prim.  7 


98  THE    BENGA    PKIMEE. 

Anyambe  a  ka  yokiate  hwe  ikalia  jaliu  o  nyanga  ya 
Jisus  ? 

E  ;  oninge  ho  kalienge  n'  nlema. 

Anyambe  a  ka  vete  hwe  ibiahu  be  ka  jombe  ma  ? 

E ;  Anyambe  a  ka  vete  hwe  belonibo  bea- 
mu  biehepi. 

Ho  ka  kaliale  ina  nja  belombwe  ? 

Ho  ka  kaliand'  Anyambe'  na  a  yakide  liw6 

mabe  maliu,  a  yokwakide  liw6  nyanga  e  di 

bwamu,  a  v8ke  hw6  nlema  mwakia  ovane  ndi 

O  hw8  lio  ka  tande  na  liwe  ho  ka  yokakia  ma, 

vakana  Anyambe  a  vambMiwe  ibata  o  he  te- 

kane,  na  ma  a  nanga  hwe  o  heven  o  hwe  ho 

ka  we. 

Ho  yokwakale  belonibo  te  bia  pele  Anyambe  na  heven 
na  hel  ekabe  ove  ? 

0  ejanganangobo  ya  Anyambe. 

ISTdaja  ja  Anyambe  i  tubakwele  na? 

1  tnbakwi  na  Baibili. 

E  be  elombo  eamu  na  bato  ba  yokwaka  ilanga  ja  bai- 
bili? 

E ;  e  ndi  elombo  earn  kabojana  om<3  ndi  o 
hwe  ho  yokwake  opela  Anyambe  na  malina 
malm,  na  heven,  na  hel. 


THE    BENGA    PRIMER.  99 


IYOKWANIDE  YIA  MALfiNDWE. 

1.  Nja  velakid'  ave  ? 

Upangii   Anyambe   nda'   velaki   Kioto   na 
mahe  uia  he.     Gen.  2  :  7. 

2.  0  velakudwe  lena  ? 

Mbi  velwengo  na  maliihi  n'  iraaraanwe'  ite". 
Psa.  139  :  14. 

3.  0  velakudwele  nande  ? 

Hekakide  Anyambe  o  nyolo  ave  na  ilina 
jave  be  didi  bia  Anyambe.     1  Cor.  6  :  20. 

4.  Anyambe  a  lende  ? 

Anyambe  a  ndi  Ilina.     John  4  :  24. 

5.  Mbeinba  ya  Anyambe  lende  ? 

Anyambe  a  ndi  itande.     1  John  4  :  8. 

6.  A  tepe  mabua  na  bole  ? 

Anyambe  ya  pakwepakwe  e  ha  be  na  bobe, 
e  di  mahua  na  hohonganengo.     Deut.  32  : 4. 

7.  Babe  banja  ba  Anyambe  ba  tandake  ? 

Mbi  tandaki  ba  tandake  mba.    Proy.  8:17. 

8.  Anyambe  a  tandaki  bato  babe  ? 

Anyambe  a  lingwaki  na  bato  babe  bnhwa 
bwehepi.     Psa.  7  :  11. 


100  THE    BENGA    PRIMER. 

9.  0  nyanga  ya  na  ndembe  ka  ave  nonane  a  yongakide 
tepe  Anyambe  ? 

Yongakide  nancli  Uveli  mwave  o  hwi  jave 

ja  ndembg.     Ecc.  12  : 1. 

10.  Anyambe  a  ta  yeneke  ave  ? 

Ave  Anyambe  e  yeneke"  mba.    Gen.  16 :  13. 

11.  Anyambe  a  te  iboko  viehepi,   a  yeneke  belombo 
biehepi  ? 

Miha  ma  Jehova  ma  te  iboko  viehepi,  ma 
hilake  bobe  na  bwam.     Prov.  15  :  3. 

12.  Anyambe  a  yokakate  nyanga  ave  e  kalake  yekepi  ? 

O  be  na  ndaga  o  emi  aing  ndi  hilakete  o 
Jehova  o  yowudete  ya  yehepi  ta.   Psa.  139:4. 

13.  Anyambe  a  yowudete  ipikilia  jave  jebepi? 

Mbi  yowudete   belombo    be   vakg    ulema 
mwavS  biehepi.     Ez.  11 :  5. 

14.  Baibil  e  ndaga  ya  Anyambe  ? 

Ilendwe  jehepi  i  vekudwi  na  itumbwana  ja 
Anyambe.     2  Tim.  3  :  16. 

15.  Malendwe  ma  ka  yalele  o  ha  ave  nde  ? 
Malenclwg  ma  hole  ma  didi  ma  yalake  o 

ha  avg  iyowe  nal'  iyonga.     2  Tim.  3  :  15. 

16.  0  sombiakwi  na  langaka  Baibil  ? 

Butaka  Malendwe.     John  5  :  39. 

17.  Baibil  e  diake  lena  ave  ojadi  ? 

Yitwa  o  beko  biame  na  bwe  o  njea  ame. 
Psa.  119 :  105. 


THE    BENGA    PRIMER.  101 

18.  Ndaga  ja  Anyanibe  i  ka  tatand'  ave  oninge  o  tan- 
daka  ja  ? 

Mbi  kutango  ndaga  jave  o  'buraulenia  ame 
na  mbi'  diake  na  ngiidi  e  bake  aye  bobe. 
Psa.  119  :  11. 

19.  Anyambe  a  le  yobanengo  ba  ndenibe  o  Baibil  na  ? 

Ba  pundake  iyaha  jam  8  ba  ka  dui  mba. 
Peov.  8  :  17. 

20.  Anyambe  a  le  yobanengo  Krisani  o  njuke  na? 

Mbi  ka  clii  na  ju  o  njuke.     Psa.  91 :  15. 

21.  A  yobanake  bena  o  'bedi? 

Jehova  a  ka  vadidi  ma  ikondo  ja  ikanga ; 
o  ka  bongwandi  ikondo  jaju  jehepi  o  'bedi 
aju.    Psa.  41 :  3. 

22.  A  yobanakele  Krisani  na  iwedo  ? 

Tombete  mba  tamuwa  itaba  ja  edingilie  y' 
iwedo,  mba  bange  bobe,  kabojana  o  n'  nmba, 
ntumbe  mwave  n'  ikagu  jave  be  yadakidi  mba. 
Psa.  23  : 4. 

23.  A  yobanake  leaa  o  bonyamo  ? 

Jeliova  ncli  Utati  mwame,  mba  nyame. 
Psa.  23 : 1. 

24.  A  le  yobanengo  nyuwe  na  ? 

Hangwe  ya  ba  ha  bena  bahangwe,  na  Uy6- 
kidi  mwa  mialika  ndi  Anyambe  o  edia  ju  ya 
hole.    Psa.  68  :  5. 


102  THE    BENGA    PRIMER. 

25.  A  yobanakele  batodu  na  ? 

Tombete  igona  janyu  itodu,  unibi  ma  mbi 
ka  bapendi  inyeni  kwanga-na  vala  o  ho  we  ja 
nyuwe ;  mbi  velango  mbi  ka  bokwandi,  umba 
mbi  ka  bajDendi  n'  umba  mbi  ka  vengidend' 
ave.     Isa.  46  : 4. 

26.  Belombo  biehepi  be  kovaki  bana  ba  Anj^ambe 
bwam  ? 

Belombo  bieliepi  be  baki  ta  o  bwam  bwa 

ba  tandake  Anyambe.     Rom.  8  :  28. 

27.  Belombo  biabu  beam  be  vakia  lave  ? 

Ya  bovekwg  earn  yehepi  na  ya  bovekwe  ya 
lianjabiengo  yebej)i  e  vakiandi  oba,  e  liuba- 
kandi  ovia  o  Hangwe  a  bwe  ajadi.    Jas.  1:17. 

28.  Omotoube? 

Behepi  ba  hango  bobe  ba  b6  paclengo  iveii- 
da  ja  Anyambe.     Rom.  3  :  23. 

29.  Bobe  bo  pakile  o  be  na  ? 

Bobe  bo  pakindi  o  lie  na  moto  nmbaka. 
Rom.  5  :  12. 

80.  Bato  babe  ba  ka  valand'  o  hel  ? 

Bato  babe  ba  ka  valudwend'  o  hel.  Psa. 
9:17. 

31.  Ilina  jave  i  ka  yonga  lena? 

Kamakidg  Upangii  Jisus  Kraist  vakana  o 
yongindi.     Acts  16  :  31. 


THE    BENGA    PBIMEB.  103 

32.  Upangii  Jisus  a  vakile  ka  ha  nde  o  he  ? 
Kraist  Jisus  a  vakiendi  o  lie  ka  yonge  bato 
babe.     1  Tim.  1 :  15. 

83.  Kraist  a  ndi  Anyambe  ? 

A  jadi  niolo  mwa  behepi,  Anyambe  y'  ibata 
egombe  yehepi.     Rom.  9  :  5. 

34.  Kraist  a  ndi  ovia  egombe  yehepi. 

Ma  te  a  diaki  na  Anyambe  o  jali.  John 
1:2. 

35.  Kraist  nda'  velaki  belornbo  biehepi? 

Ma  nd'  a  velaki  belombo  biehepi ;  o  bena 
elombo  e  di  velwengo  eaju  e  lia  yelakidi. 
John  1 : 3. 

36.  Kraist  a  ulwaka  ? 

Jisus  Kraist  a  te  nyangate  ya  paka,  vaiko, 
na  buhwa,  na  egombe  yeliepi.     Heb.  13  :  8. 

37.  Kraist  a  yowudete  belombo  biehepi? 

Upangii  o  yowudete  belombo  biehepi. 
John  21 :  17. 

38.  Kraist  a  ta'  haka  belombo  biehepi  ? 

Ngudi  yehepi  e  vewengo  mba  o  heven  na  o 
he.     Matt.  28  :  18. 

39.  Bato  behepi  ba  hekakide  ? 

Mwana  pani  ka  ba  ba  hekakide  Hangwe. 
John  5  :  23. 


104  THE    BENGA    PRIMER. 

40.  Beyokwedi  ba  kalakii  Kraist  ? 

O  ba  ba  yeneki  rna  ka  ba  ba  kalia  ma. 
Matt.  28 :  17. 

41.  Kraist  a  mayakidi  bobe  ? 

Ndi  ovane  nd'  inyeni  o  ka  yowS  na  Mwana 
raoto  a  na  ngudi  o  he  yakide  bobe,  (ja  ndi 
ijaju  ja  va  n'  ubedi  niwa  ngadi  na,)  Umwaka, 
nangaka  ikondo  jave,  wa  vala  o  ndabo  ave. 
Matt.  9 : 6. 

42.  Mot'  upakwe  a  te  a  yakide  bobe  ? 

Nja  didi  a  yakide  bobe  hanga  kabo  Anya- 
mbe  dipa  ?    Mark  2  :  7. 

43.  Anyambe  a  vaka  lena  Kraist  na? 

Eka  've,  O  Anyambe,  e  ndi  egombe  yghepi 
na  'gombe  yghepi.     Heb.  1 :  8. 

44.  Mwana  wa  Anyambe  Kraist  a  ulwaki  moto  ? 

Anyambe  a  levakudwendi  o  mehoni.  1  Tim. 
3:16. 

45.  A  yadakindi  iyokwanide  jaju  na  belembo? 

Kamakidi  mbani  opela  beliayu  m6t6.  John 
14:11. 

46.  Belembo  biaju  be  diaki  beite  ? 

O  na  ndembo  ipakwg  it6  pakwgpakw^  ja 
Jisus  i  hakicli  o  boho  bwa  beyokwedi  biaju 
i  ha  bS  lendwengo  o  ejanganangabo  tekae. 
John  20 :  30. 


THE    BENGA    PRIMER.  105 

47.  A  baki  lena  o  be  ? 

A  niakekendi  a  keke  a  liaka  bwani.  Acts 
10  :  38. 

48.  Ubingini  te  kabo  Kraist  dipa  ? 

O  bena  dina  ipakwg  i  di  vewengo  l)ato 
ibomaka  ja  oba  ijaliu  i  ka  yonganwe.  Acts 
4:11. 

49.  Ulati  te  kabo  Kraist  dipa,  ? 

Anyanibe  e  te  yaka,  na  Ulati  umbaka  o 
hangane  ya  Anyanibe'  na  bato,  moto  Kraist 
Jisus.     1  Tim.  2  :  5. 

50.  Kraist  ndi  Ukamanii  mwabu  ? 

Ukamanii  na  Hangwe,  Jisus  Kraist  ueanm. 
1  John  2 : 1. 

51.  Kraist  a  babalakidendi  opela  'bu? 

A  halialakide  tep6  opela  'hu.     Eom.  8  :  34. 

52.  Kraist  a  tandaki  ba  ndernbe  na  mwa  vabaki  ba  ba 
vaka  o  mwa  jadi  ? 

Jisus  a  vaki  na,  Dikakani  ba  ndernbe,  n' 
inyeni  o  kandakidi  bani  ba  vake  umbi  jadi. 
Matt.  19 :  14. 

53.  0  nyanga  ya  na  o  na  ebmnulema  ebe  ? 

Ebumulema  a  nd'  iyabana  wa  na  belombo 
bieliepi  na  mwa  na  bobe  boite  m6te\  Jer. 
17:9. 


106  THE    BENGA    PRIMER. 

54.  Ba  ndSmbS  m8tS  ba  haka  fcepg  bobe? 

Ba  hunganakate  o  ba  ba  jakwe  ba  langwa- 
ka  bojowa.     Psa.  58  :  3. 

55.  Elekanoko  ya  AnyambS  e  vakfl  bna  bato  babe  na? 
Ilina  i  haka  bobe  i  ka  wandi.     Ez.  18  :  20. 

5G.  0  ka  pale  o  hevrn  na  '. 

Oninge  mo  to  a  to  jawe  epakwe  njo  a  yene 
ipangia  ja  Anyambe.     John  3  : 3. 

57   IjawS  epakwS  njo  ISnde  ? 

Ulwakudw8p8ni  ilina  ja  melema  manyu. 
Eph.  4 :  23. 

58.  Ho  ka  yowele  na  moto  a  jandipS  epakwS  njo? 
Ya  Anyambe  c  jake  yeliepi  e   balaki  lie. 
1  John  5  : 4. 

69.  Ilina  lam  i  haka  18na  ijaw€  jalm  ipakwS  ? 

Oninge  moto  a  to  jawe  na  miba  na  Ilina  a 
ngie  ipangia  ja  Anyambe.     John  3  :  5. 

60.  Ilina  lam  nd'  i  lwakide  hwS  ? 

A  yongakidi  liwe  n'  ituka  j'  ijawe  iyana  na 
iludwe  j'  Ilina  lam.     Titus  3  :  5. 

Gl.  Ilina  lam  i  tubakwSndi  o  Malendwe  na,  AnyambS  ? 

E  lende  ya  Setan  e  didi  ave  londango  o 
'bumulema  ijowia  ja  Ilina  lam  ?  O  be  jowia- 
ngo  bato,  nd'  o  jowiango  Anyambe.  Acts 
5 : 3,  4. 


THE    BBNGA   PRIMER.  107 

G2.  Bebuma  bia  Hina  lende  ? 

Bebuma  bia  Ilina  ndi  itandg,  upeyo,  jonga, 
iyika,  kenga,  bwam,  ikamide,  hwe,  nditi. 
Gal.  5  :  22,  23. 

63.  Moto  a  ka  diate  Krisan  a'  levide  na  a  ndi  nonane  na 
ihadi  viaju? 

O   ka   yowendi   bani    na    bebuma    biabu. 

Matt.  7 :  20. 

64.  0  lukakand'  o  kalia  ? 

Bato  ba  lukakand'  o  kalia  egombe  yeliepi. 
Lu.  18  : 1. 

65.  0  lukaka  tepe  o  kalia  opela  'lombo  ave  e  vabake 
y6h6pi? 

Yowakideni   Anyambe    o    elombo    yeliepi 

i vah a  janyu   n'  ikalia   n'  ijomba   na  ilanga 

jaju.    Phil.  4 :  6. 

66.  Ho  kalakiele  ua  dina  ja  nja? 

Mbi  ka  band'  eanyu  e  ka  nwe  na  dina  jame 
jeli^pi.    John  14 :  13. 

67.  Kraist  a  vfiki  na  a  ka  vi  nyanga  've  e  uwake  ? 

Uwaka,  e  ka  vewend'  ave.     Matt.  7  :  7. 

68.  Ikalia  jave  i  ka  yavwanwete  oninge  ave  lilimidengo 
bobe? 

Jeliova  a  yokie  niba  oninge  mbi  tanginaka 
bobe  o  ebumulema  ame.     Psa.  66  :  18. 

69.  Ho  kalakie  opela  bato  bapakwe  ? 

Mbi  levakand'  inyeni  o  bolio  bwa  bieliepi 


108  THE   BENGA    TEIMEE. 

na  ijoniba,  ikalia  n'  ihahalide  na  ilanga  ja 
Anyambe  be  hakwe  opela  bato  behepi.  1 
Tni.  2:1.       . 

70.  Anyarnbe  a  kandakidendi  ikalidi  vibe  ? 

O  tubake  cliiia  ja  Jeliova  Anyainbg  ave  o 
nane.     Ex.  20  :  7. 

71.  Anyambe  a  ka  bale  ba  ikalidi  vibe  na? 

Jeliova  a  yene  a  tubake  dina  jaju  o  nane 
na  a  be  kobango.     Ex.  20  :  7. 

72.  E  bobe  na  nioto  a  kanaka  ? 

O  kanakie  tombe  oba,  tombe  he,  tombe 
ekana  ipakwe.     Jas.  5  :  12. 

73.  Bubwa  bw'  iyaja  bo  tatakwe  lena  ? 

Yongakide  buhwa  bw'  iyaja  itata  ja  bwa. 
hole.     Ex.  20  :  8. 

74.  Iyaja  i  hakudwe  lenja  ? 

Iyaja  i  hakudwe  nioto.     Maee  2  :  27. 

75.  Iyaja  i  bakudwe  lenja  'gombie  ? 

Ka  nrwa  yaja  behavu  biaju  be  hakidi  bie- 
hepi  o  buhwa  bwa  henibwedi,  ka  Anyanibe  a 
vanibia  buhwa  bwa  henibwedi  ibata  ka  mwa 
nyevide  bwa.     Gen.  2  :  2,  3. 

76.  Anyambe  a  yobanakidele  Israel  na  oninge  ba  ta- 
tinge  bubwa  bw'  iyaja  bole? 

Oninge  o  ludenge  itambi  jave  o  buhwa  bw' 
iyaja  ovia  ilia  ja  mbia  ave  o  buhwa  bwanie 


THE    BENGA    PRIMER.  109 

bwa  hole,  Ha  ttayS  <>  ka  trubaka  buliwa  bw' 
iviija  aa  mbia  buhwa  bwaJehova  bwa  hole 
bo  dilakwc,  Da  ii;i\c  d  ka  dilakg  ma,  o  hao 
])clc  j;i\c  mete,  mi  niivc  o  due  mbia  avfi  m6t6 
ii.i  liiivc  o  kale  ndaga  jav6  mete:  vakana 
nandJ  o  peyidi  nyolo  avfl  m€t$  o  Jehoya,  n' 
umba  mbi  ka  pangand'  ave*  o  kahamaka  o 
loboko  la  lie  1'  udomba.     Isa.  58  :  13,  14. 

77.  Bana  ba  yokakie  bahangwS  aa  baoyangwS? 

liana  vokakii  bahangw€  banyu  na  banya- 
ngw€  banyu  na  belombo  bighgpi  kabojana 
ekae  e  fcandakidSndi  Upangii  bwam.  Col. 
3:20. 

7>s.  Baibil  e  vakft  ISna  bana  ba  hadivakidS  bahangwS 
na  banyangwS  aa  P 

Jaki  Da  a  hailivakule  hangwe*  naba  nya- 
ngwe*.    Deut.  27:16. 

7'.'.  I  tekakidfi  tepS  batodu? 

T< 'liic  o  bolio  bwa  ba  myolo  na  nyuwe  na 
n;i\c  o  ka  hekakide  bolio  bwa  utodu.  Lev. 
19  :  32. 

80.  BahaogwS  na  banyangwS  ba  bana  ba  Benjake  ba  na 
ba  bake  bobe,  tpfi  ba  yokwakidS  b£  > 

Tumbwanaka  mwa  o  njea  ju  e  lukake  o 

vala  vakana  a  venggmeke'  ome  o  mwa  ka  clic5 

utodu.     Prov,  22  :  (5. 


110  THE   BENGA    PRIMER. 

81.  An3'ambe  a  sombiaki  babangwe  na  banyangwe  ba 
bana  na  ba  bomake  ba  orange  ba  baka  bobe  ? 

Bomaka  mwan1  ave  ipite  i  ngitewe,  na 
ilina  jave  i  kobake  opela  iya  jaju.  Prov. 
19:18. 

82.  Anyanibe  a  vaki  lena  Eli  na  o  rawa  ba  kandakide 
bana  baju  ? 

Mbi  in  a  languango  na  nibi  ka  yekidi  nclabo 
aju  egonibe  y6bepi  opela  bobe  bwaju  bo  di 
yowengo;  kabojana  bana  baju  ba  bevengo 
nyolo  jabu  na  ma  a'  kandide  ba.  1  Sam. 
3:13. 

83.  0  kandakudwi  na  o  weanake? 

O  weake  moto.     Ex.  20  :  13. 

81.  Baibil  a  vaka  lena  moto  a  binake  mwana  nyangwe  ? 

A  binake  mwana  nyangwe  wekepi  a  ncli 
mveani.     1  John  3  :  15. 

85.  Diaka  na  ngambi  ulema? 

Joba  i'  kweakie  na  malingwa  niave.  Eph. 
4 :  26. 

86.  Ho  timbake  bobe  ? 

O  vake  na  mbi  ka  lia  tepe  ma  pani  ka  mwa 
di  mba  liango.     Proy.  24  :  29. 

87.  Baibil  e  kandaki  ndaga  ja  seke  ? 

Hango  ibe  i'  pnmake  udumbu  mwave. 
Eph.  4 :  29. 


THE   BENGA    PRIMER.  Ill 

88.  Uhungini  inwahu  «a  vaka,  lena  ba  bebutnulema  kC- 
ngenge  na  ? 

Ibata  na  ba  bebumulema  kengenge,  kabo- 
jana  ba  ka  yenendi  Anyambe.     Matt.  5  :  8. 

89.  E  te  bobonganengo  na  o  nangaka  eloinbo  e  ba  be 
eave  ? 

Oibake.     Ex.  20:15. 

90.  Ipebua  na  bieja  be  ba  be  bobonganengo  be  kanda- 
kudwendi ? 

Udoclo  mwa  bojowa  u  many  a  o  AnyambS 
ajadi.     Proy.  11 : 1. 

91.  Iyabana  k'  ijrabana  webepi  a  kandakudwendi  ? 

Moto    a  balake  na  mwa  yabake   mwana 
nyangwS  elomba  ka  'lombo.     1  Thess.  4  :  6. 

92.  E  bobe  na  nave  o  diaka  o  vee  inwana  ja  bobo- 
nganengo ? 

Bato  babe  ba  nangaki  njembi  ndi  ba  ti- 

mbake.     Psa.  37  :  21. 

93.  Bojowa  ka  bojowa  webepi  bo  kandakudwendi? 

Langwanakiani  pakwepakwe.    Eph.  4  :  25. 

94.  Anyambe  a  yenekele  mejojowa  na? 

Belebu  be  jo  wake  be  many  a  o  Jehova  aja- 
di.    Prov.  12  :  22. 

95.  Mejojowa  ba  ka  bawe  lena? 

Mejojowa  nriehepi  ba  ka  paliii  ngabo  abu 
o  etima  e  yoclake'  na  vea.     Bev.  21 : 8. 

96.  E  bobe  na  o  velaka  upako? 

O  yalakS  upako  mwa  bojowa.     Ex.  23  : 1. 


112  THE   BENGA   PRIMER. 

97.  E  bobo  na  o  hamanakide  upako  mwa  bojowa? 

0  kekC  o  keke  o  betaka  na  nave  o  liubaka 
ona  ubapi  mwa  malango  o  bato  bave  bajadi. 
Lev.  19 :  16. 

98.  0  kandakudwi  na  o  tanginake  1 
O  tanginake.     Kom.  13  :  9. 

99.  Itangina  a  bobc  o  Anyambe  ajadi? 

It  angina  i  jadi  ikalia  j'  ngano.     Col.  3  :  5. 

100.  Baibil  e  vaka  lcna  opela  itanda  ja  hika  ? 

Itanda  ja  hika  ndi  tina  ya  bobe  bweliepi. 
1  Tim.  6  :  10. 

101.  Moto  w'  itangina  a  ka  hweiniete  ulema? 

A  tandake  liika  etano  a  hweinie  na  hika 
etano,  tombe  a  tandake  bwinge  o  liwemie  na 
bwinge.     Ecc.  5  :  10. 

102.  Ho  diakc  bwemiengo  n'  itingidi  viahu  vi  didi  ? 

Mbi  yokuwango  idia  ja  hwemiengo  n'  iti- 
ngidi viame  vi  jadi  vieliepi.     Phil.  4  :  11. 

103.  E  bobe  na  ho  vilinganakc  belorabo  bia  he  ? 

O  tandake  lie,  tombe  na  belombo  be  didi 
ome\     1  John  2  :  15. 

104.  Ilia  ja  bobe  na  belombo  behale  a  te  bobe  pan!  te 
ka  belombo  bcnene  f 

A  ka  tate"  belekanako  biehfipi  na  mwa  kaba 
na  yaka  a  kobango  b6hepi.     Jas.  2  :  10. 


THE    BENGA    PRIMER.  113 

105.  Na  o  dia  na  dina  iani  na  o  dia  na  hika  cite  o  ka  dia 
iSnde ' 

Dina  iam   a    panakwe   wa   na   hika   eite. 

Prov.  22  : 1. 

106.  Ipahia  ja  hika  cite  a  na  makibi? 

Mbi  vaki  n'  inyeni  pakwepakwe  e  ka  dii 
bokolo  na  nioto  a  cli  kenango  a  ngakia  o  'liiki 
ya  keven.     Matt.  19  :  23. 

107.  0  na  eloinbo  epakwe  e  dipe  iwea  wa  na  ilina  ? 

E  lende  ya  nioto  e  ka  kove  oninge  a  pallia 
lie  yehepi  na  mwa  nyange  ilina  jaju  mete? 
E  lende  ya  moto  e  ka  yeye  o  mahana  ma  ili- 
na jaju.     Mark  8  :  36,  37. 

108.  0  sombiakwe  na  diaka  na  kengfi  na  bova  ? 

O  behalakideni  ilia  ja  bwani  n'  ikaba,  ka- 
bojana  niiambote  mia  janga  tedine  me  ta- 
ndakidendi  Anyambe  bwam.     Heb.  13  :  16. 

109.  Ho  hakele  banja  bwam? 

Pani  ka  liwe  lio  di  na  egombe  ho  hake 
bato  beliepi  bwam,  wawa  ndi  ba  ndabo  ika- 
mide.     Gal.  6  :  10. 

110.  Mekuge  ba  te  ba  nyevekS  mambo,  na  b;\  ba  diaka 
tepe  na  bova  ? 

Oninge  o  diinge  o  bolio  bolio  ulema  mwa 
babango  u  velielekudwendi  liolionganengo 
na  nyanga  ya  moto  e  janidi,  lianga  liolionga- 
nengo na  eaju  e  lia  bene.     2  Cor.  8  :  12. 

Benga  Tr.  Prim.  8 


114  THE    BENGA    PRIMER. 

111.  0  ka  ha  lena  oninge  bato  tave  lilimidengo  iha  ja 
bobe? 

Tandakani  baloni  banyu,  vambakia  ba  ha- 
kak8  inyeni  ibata,  hakani  ba  binak'  inyeni 
bwam,  n'  inyeni  o  ka  kalakiani  opelS  ya  ba 
ngongolake  inyeni  na  ba  liaka  inyeni  evita. 
Matt.  5 :  44. 

112.  E  lende  ka  vite  ipuhwa  ja  nditi  o  he  tekane  ? 

Eyanga  na  savulaka  ba  ka  kwi  na  bonya- 
mo.     Prov.  23  :  21. 

113.  Beyunga  ba  ka  ha  lena  o  'hiki  e  vake  ? 

Na  miibi  na  batangini  na  beyanga  na  ba- 
kilani  na  bapatwani  ba  jige  eliiki  ya  Anya- 
mbe.     1  Cor.  6  :  10. 

114.  Pakide  nyolo  ave  iyejudwe  oninge  na  bene  ndi  be 
ka  vite  ipeya  o  'hiki  tekae  na  o  e  vake  ? 

O  liilake  ive  o  ja  i  di  vei,  o  ja  i  veke  eliini 

aju  imagi,  o  ja  i  ninganakS  ja  m6te  liolionga- 

nengo ;  i  ka  komandi  o  madikanido  ona  mba- 

mba,  na  ja  i  ka  lovandi  ona  pe.    Prov.  23:31, 

32. 

115.  Wa  babe  idikaj'  imataja  maku  oninge  ibengane 
jave  i  pangaka  bato  bapakwe  ba  peyaka? 

E  bwam  na  o  diaka  o  je  melioni  na  o  mate 
ive  naba  elombo  ka  'lombo  ya  mwana  nya- 
ngwe  e  vungulanake  tombe  eaju  e  kabanake' 
naba  e  vahamakide  ma.     Rom.  14  :21. 


THE    BEXGA    PRIMER.  115 

116.  E  te  lukango  na  o  keke  iboko  vi'  iyejudwe  ? 

Banibwaka  via,  o  tonibake  na  via  piele, 
ulwakia  via  mbuhwa,  wa  toniba.     Prov.  4:15. 

117.  0  ka  ka  lena  idurna  ja  iyejenie  ja  devil  ? 

Vaniakeni  nguba  ya  Anyanibe  yekepi  ovane 
ndo  inyeni  o  ka  yale  itenide  na  mekanda  mia 
devil.     Eph.  6  :  11. 

118.  Kraist  a  vaka  lena  balati  ba  monga  na  ? 

Ibata  na  balati  ba  monga,  kabojana  ba  ka 
tnbwi  na  bana  ba  Anyanibe.     Matt.  5  :  9. 

119.  Pikilakia  kabo  nyolo  ave  mete  ?  Kraist  a  pikilakii 
kabo  nyolo  aju  mete  ? 

Pele  Kraist  a'  tandakide  nyolo  aju  mete. 
Rom.  15  : 3. 

120.  E  hobonganengo  na  o  diaka  o  bae  ebavu  ? 

Hina  i  ka  baka  i  ka  yoki  nja.    Prov.  19:15. 

121.  "Wa  lukaka  o  bala  malingwa  mave? 

A  di  bodilo  n'  ilinguwa  a  bwam  wa  na  wa 
ngucli,  na  a  pangakiS  ilina  jaju  a  wa  na  a  na- 
ngake  mboka.     Prov.  16  :  32. 

122.  Diaka  na  kenga  n'  ulunda  ? 

Diakani  n'  ulunda.     1  Peter  3  : 8. 

123.  E  bobonganengo  na  o  yavwanaka  moto  na  rnbimba 
naba  makeka  ? 

Iyavwana  ibabu  i  timbaki  malingwa.  Prov. 
15:1. 


116  THE    BENGA    PRIMEK. 

124.  E  hohanganengo  na  o  yabanaka  ? 

Moto  a  kandake  nioto  a  bakakS  na  ju  a  ta- 
kidendi  elaba  o  beko  biaju.     Peov.  29  :  5. 

125.  Njea  ya  bapuli  e  bobabu  ? 

Njea  ya  bapuli  e  nd'  ekolo.     Prov.  13  :  15. 

126.  Njea  ya  baiam  e  lena? 

Njea  jaju  i  njea  j'  ulunda,  njea  jaju  je\hepi 
i  njea  ja  jonga.     Prov.  3  :  17. 

127.  Bato  babe  ba  yenekete  mbia  ? 

Jehova  ma  na,  Jonga  i  be  o  bato  babe  ba- 
jadi.     Isa.  48:22. 

128.  0  ka  wandi  ? 

E  kenjwgngo  bato  njo  paka  na  ba  ka  wa- 
ndi, ndo  iwedo  kelebe  vakana  y6ke.  Heb. 
9  :  27. 

129.  Iwedo  i  pakile  o  he  na  ? 

Bobe  bo  pakindi  o  he  na  moto  umbaka,  na 
iwedo  na  bobe.     Eom.  5  :  12. 

130.  Baibil  e  vaka  lena  Krisan  iwedo  na  ? 

Ibata  na  bawewe  ba  wak6  n'  Upangii. 
Kev.  14 :  13. 

131.  Krisani  ba  ka  balandi  iwedo  ? 

Iwedo  i  miudwendi  ibala.     1  Cor.  15  :  54. 

132.  Njaveke  ibala? 

Ilangw^  i  diaki  na  Anyambe  a  veke  hwe 


THE    BENGA    PRIMER.  117 

ibala   opela   Upangii   mwalm   Jisus   Kraist. 
1  Cor.  15  :  57. 

133.  Ba  ka  tirabipe  o  'mena? 

Iwela  i  vakandi  ja  ba  didi  o  malonga  b6- 
hepi  i  ka  joke  joi  jaju  na  ba  ba  puma.  John 
5 :  28,  29. 

134.  Nyolo  e  ka  punibudwendi  ? 

Nyolo  te  e  wake  'kang  e  ka  varaendi  e  ha 
waka.     1  Cor.  15  :  53. 

135.  0  ka  pand'  o  yeke  ya  Anyainbe  ka  yekudwe  ? 

Mbi  yeneki  bawewe  bakale  na  banene  te- 
naetenie  o  bolio  bwa  Anjanibe,  na  bejanga- 
nangobo  bumudwengo,  na  ejanganangobo 
epakwe  bnniudengo  e  jadi  ejanganangobo  ya 
'mena ;  ka  bawewe  ba  yekudwe  o  belombo  be 
diaki  lgndwengo  o  bejanganangobo  te,  koho- 
ngangngo  na  behadi  biabu.     Rev.  20  :  12. 

136.  Jisus  a  ka  va  lena  ba  tandake  ma  o  buhwa  bwa 
yeke  na  ? 

Ba  ibata  ja  Paia,  yakani  jigakani  eliiki  e 
kenjakudwe  inyeni  ovia  o  jali  ja  he.  Matt. 
25  :  34. 

137.  Jisus  a  ka  va  lena  babe  na  o  buhwa  bwa  yeke  ? 

Yengemekeni  umba  mbi  jadi  inyeni  ba  di 
hakwengo,  o  vea  via  egombe  yehepi  vi  kenja- 
kudwe dgvil  na  injeli  jaju.     Matt.  25  :  41. 


118  THE   BENGA   PBIMER. 

138.  Kraist  a  kenjango  ba  tandake  ma  iboko? 

Mba  li  ka  kenje  inyeni  iboko.     John  14 : 2. 

139.  Ba  ka  le  ovone  ba  ka  yenindi  utambo  egornbe  ye- 
hepi? 

O  pwanja  've  o  na  ti  ya  mbia,  o  ena  'vS 
eyomi  o  na  upeyo  mwa  egombe  yehepi.  Psa. 
16:11. 

140.  Badii  ba  heven  ba  yenepe  betunia? 
Anyambe  a  ka  titwi  manyangadiba  mehepi 

o  miba  mabu ;  ome  wa  diepe  n'  iwedo  na 
ng6b6  tombe  na  mbembe ;  na  meliio  mia  die- 
pe ome.     Eev.  21 : 4. 

141.  Ipa  ja  heven  i  nd"elombo  ebabu  ? 

Haka  na  ngudi  ingia  ja  jambe  ihale,  kabo- 
jana  mbi  vaki  n'  inyeni  na  baite  ba  ka  va- 
hand'  o  ngia  om6  ndi  ba  yale.     Lu.  13  :  24. 

142.  Bato  behepi  ba  tandakandi  mbia  ya  heven  na  ba 
ba  vahaka  ya  ? 

Diha  i  be  ySnengo,  na  dita  i  be  yokango, 
na  belombo  bia  Anyambe  be  di  kenjango  ba 
tandake  ma  be  ngiango  o  'bumulema  ya  mo- 
to,  ndi  Anyambg  a  levidi  hwe  ba  na  Ilina 
jaju.     1  Cob.  2  :  9,  10. 

143.  Ebano  ave  yehepi  o  Anyambe  na  bato  ba  didi 
lende? 

Tandaka  Jeliova  Anyambe  avg  na  ebumu- 
lema  'vS  ygbSpi  n'  ilina  jav£  j6hepi  n'  nlema 


THE   BENGA   PRIMES.  119 

mwavg  mwehepi,  na  navS  o  ka  tandaka  moto 
a  bakake  na  nave  panika  nyolo  ave  niSte. 
Matt.  22  :  37,  39. 

144.  0  ka  levide  lena  o  tandakandi  Anyambe  na? 
Oninge  na  o  tandakandi  mbani,  tataki  be- 

lekanako  biame.     John  14  :  15. 

145.  0  lukakale  o  ha  bato  bapakwe  na  ? 

Pani  k'  inyeni  o  vahake  bato  ba  nak'  inyg- 
ni  liaka  tepi  bwi  nonane.     Lu.  6  :  31. 

146.  E  lende  ya  Anyambe  e  nwaki  ave  na  haka,  ave  o 
di  ndembe  okava  ? 

Wa  ndakie  mba  ovia  o  'gonibe  tekae  na, 
Paiau  ave  ndi  Utumbwani  niwa  nd6mb6  ame. 
Jer.  3 : 4. 

147.  Anyambe  a  ka  vaba  lende  ave  ojadi  oninge  wa 
nanga  ma  na  a  diake  Utumbwani  mwave  ? 

Jehova  a  yahakale  aye  ojadi  nde,  kabo  iha 

ja  malma  n'  itanda  ja  ngebS  n'  itamua  hubia- 

ngo  na  Anyambe  ave  ?     Micah  6  : 8. 

148.  Idia  ja  Krisan  ya  pakwepakwe  i  lende  ? 

Ho  yokakeni  iliukn  ja  upako  mwgliepi : 
Bangaka  Anyambe,  tataka  belekanako  biaju, 
kabojano  ya  moto  yehepi  nd'  ekae.  Kabo- 
jana  Anyambg  a  ka  padendi  ehavu  yeligpi  o 
yeke  na  elombo  y'  ikutakuta  yehepi,  tombe 
e  didi  bwam  na  tombe  e  didi  bobe.  Ecc. 
12:13,14. 


120  THE    BENGA    PKIMER. 


JOMU  JA  BELEKANAKO. 

I.  O  diake  na  Anyambe  epakwg 
kabo  umba. 

II.  O  hake  ugano  mwa  bopakaka, 
tombe  eliini  ya  elombo  e  jadi  o  heven  f| 
oba,  tombe  o  he  ibomako,  tombe  e 
jadi  o  miba  o  ibomako  ja  he.  O  balamake 
nyolo  ave  o  mia  mejadi,  o  dilake  mia,  kabo- 
jana  umba  Jehova  Anyambe  ave-  mbi  ndi 
Anyambe  y'  ivuva,  e  pakide  bobe  bwa  baha- 
ngwg  o  bana  bajadi  na  la  mbamba  ilalo  n' 
inai  ba  binaka  mba ;  e  levakide  ngSbe"  o  ta- 
jen  i  tandake  mba  ijadi,  na  ba  ba  tataka  be- 
lekanako  biamg. 

III.  O  tubake  dina  ja  Jehova  Anyambe' 


THE   BENGA   PRIMER.  121 

ave  o  nane  ;  kabojana  Jehova  a  yene  a  tuba- 
ke  dina  jaju  o  nane  na  a  be  kobango. 

IV.  Yongakide  buhwa  bw'  iyaja  itata  ja 
bwa.  hole.  Janjaka  liwi  utoba  na  nave  oka 
liaka  behavu  biave  biehepi.  Ndi  buliwa  bwa 
herabwedi  bo  ndi  iyaja  ja  Jehova  Anyambe 
ave :  o  hake  bwa  ehavu  eave,  naba  niwan' 
ave  wa  nionio  naba  niwan'  ave  wa  rawajo, 
uhaii  mwave  mwa  momo  naba  uhaii  mwave 
rawa  momo,  naba  bembe  biave,  naba  mwengi 
u  jadi  ntema  mwa  manibe  mave  ma  mboka. 
Kabojana  Jehova  a  velakindi  oba  na  he  na 
manga  na  belombo  be  jadi  ome  biehepi  o 
hwi  utoba,  ka  mwa  yaja  o  buhwa  bwa  he- 
mbwedi :  ovane  ndo  Jehova  a  vambakiedi 
buhwa  bw'  iyaja  ibata  ka  mwa  nyevide  bwa. 

V.  Hekakide  hangwe  na  nyangwe  ovane 
ndo  hwi  jave  i  ka  yave  o  ehiki  ya  Jehova 
Anyambe  ave  e  veki  ave. 

VI.  O  weake  moto. 

VII.  O  hake  ihonde. 

VIII.  O  ibake. 

IX.  O  velakie  a  bakakg  na  nav6  elombo. 

X.  O  tanginake  ndabo  a  ngani;  o  tangi- 
nake  mwada  ngani,  naba  uhaii  mwaju  mwa 


122  THE    BENGA    PRIMER. 

momo  naba  uhaii  mwaju  mwa  mwajo,  naba 
nyati  aju,  naba  as  aju,  naba  elombo  ka  'lo- 
mbo  e  jadi  eaju. 


IKALIA  JA  TJPANGII. 

Hangw'  ahti  a  jad'  o  heven,  dina  jave  i 
diake  hole.  Ipangia  jave  i  vake.  Upango 
mwave"  u  hamake  o  he,  ka  mu  jad'  oba.  Yo- 
ke- hwe  o  buhwa  tekabo  beja  bia  buhwa  bo- 
huhu.  Na  nave  o  ka  yakide"  hw6  pani  ka 
hwe  ho  yakide  ba  hake  hwe  bobe.  O  vala- 
kide  hwe"  iyejudwe-,  ndi  vengekidg  hwe  o 
bobe.  Kabojana  ipangia,  na  ngndi,  n'  ive- 
nda,  be  ndi  biav6  egombe  yehepi.     Emen. 


THE    BENGA    PRIMER.  123 


VIEMBO  1. 

1.  Mbi  tandakandi  Jisus  Kraist, 

Mbwe  ame  earn, 
A  tandaki  mba  ovio,    * 
A  tataki  mba  bwam. 

2.  Mbi  tandakandi  Jisus  Kraist, 

A  diakind'  o  heven, 
Ovane  a  t'  ovia  he, 

Ka  ha  bato  baju  bwam. 

3.  Mbi  tandakandi  Jisus  Kraist, 

A  vakiend'  o  he  ; 
Na  ka  ha  bato  baju  bwam 
Ka  mwa  a  wa  o  kras. 

4.  Mbi  tandakandi  Jisus  Kraist, 

Uhungini  mwame, 
Oninge  mba  kamide  ma 
A  ka  nangi  mb'  o  heven. 

5.  Mbi  tandakandi  Jisus  Kraist, 

Mbi  ka  lati  naju 

0  mwa  kavia  ka  late 

Bato  baju  o  he. 


124  THE   BENGA   PKIMER. 

6.  Mbi  tandakandi  Jisus  Kraist, 
A  mwana  Anyambe 
A  ka  hungini  nyol'  ame" 
0  bobe  na  o  hel. 

VIEMBO  2. 
1.  0  ndi  na  'hiki  earn 

0  baiam  ba  tumbwakide, 
Ehiki  ya  jonga  n'  upeo, 
Na  ibenda  ja  heven. 
Hw'  aland'  ovone ; 
Ho  ka  bati  koroa  j'  ibalana 
0  Ehiki  earn  oba. 

2.  0  ndi  na  'hiki  earn, 
0  ngebe  ha  paka, 

Ehiki  e  ha  yakwe  mbembe 
0  heven  a  bendakwe 
Hw'  aland'  ovone. 
.  Ho  ka  bata  koroa  j'  ibalana 
0  Ehiki  earn  oba. 

3.  0  ndi  na  'hiki  earn, 
Ewake  ya  yenwe  ; 
Ivititi  ja  ngi  oine, 

E  ndi  na  bwe  n'  ipanya. 

Ho  ka  pandi, 
Ho  ka  bata  koroa  j'  ibalana 
0  Ehiki  earn  oba. 


THE    BENGA   PRIMER.  125 

4.  0  ndi  na  'hiki  earn, 
Ya  itande  na  hwe. 
Ho  ka  diand'  ovoni  bwam 
Na  dia  Anyambe  oba. 

Ho  ka  pandi 
Ho  ka  bata  koroa  j'  ibalana 
0  Ehiki  eam  oba. 


VIEMBO  3. 


Anyambe  o  nd'  ipite  jame 
Ja  'gombe  yehepi, 

Ena  Ve  e  betidi  mba, 
Mbi  be  pe  n'  ipite. 

0  ka  tumbwanaka  beko, 
0  nginga  ya  'mena, 

0  ka  padi  mba  ka  dia 
0  pwanja  've  tepe. 

Mbi  jadi  oba,  n'  Anyambe 

A  die,  mba  peya, 
Mbi  vahakandi  kab'  ave, 

Umbi  jadi  o  he. 

Oninge  'mena  ya  maia, 
N'  ulema  mwa  kamba, 

Anyambe  nd'  ilale  jame, 
Na  ngudi  ya  baiam. 


126  THE    BENGA    PBIMBE. 

5.  Bato  ba  dikake*  avft, 

Ba  wakandi  im-ic, 
Megano  mi&  yongti  )•■■  ba, 
0  l>a  ba  ka  yamd. 

6.  Ibongia  ja  Anyambd, 

1  ka  tandidi  tnba, 

Emi  aim-  e  ka  liainan.', 

kal>n  ehekw*  ave\ 

VI  UMBO  4. 

1.  Bato  babe  bilak£ni 

Mwana  wa  Anyamb6, 
A  tukake  bobe  bwahu, 
N:i  makia  maju. 

2.  A  vakii  mfite"  oba, 

I\.i  mwa  huba  <>  lie ; 
A  vangwaki  hwe*  mfl  mfite* 

Ka  hilaki  niani. 

3.  A  vakindi  ka  yongfi  hwfi, 

Mil    llirfr    o    lillllr, 

Nil  'lickw'  ajti  in< itfi  'in-in-  : 
Ka  hilaki  mani, 

4.  Bain  babe  ba  kekfini, 

Jisus  a  bandi  bfl  ; 

Y;ika,  vakani  j)aiii  we, 
K;i  hilaki  mani. 


THE    BENGA    PRIMER.  121 

5.  Ba  timbakidi,  ba  vaki 

0  Jisus  ajadi ; 
Umwakani,  kekeni  we, 
Ka  hilaki  mani. 

6.  Ho  ndakudwendini  mete, 

Na  'Nyambe  ya  oba, 
Ka  dia  na  bato  baju  : 
Ka  hilaki  mani. 

VIEMBO  5. 

1.  Ebumulem'  earn 

E  tandake  Jisus, 
Yejeke  ngud'  ave, 

Kenake  kuma  'ju  : 
Langwakia  oba  na  he, 
Ka  ma  a  tandakid'  ave. 

2.  Ibenda  j'  Anyambe, 

NJ  itand'  o  pel'  ave, 
Ndi  be  pangaki  ma, 

A  memeki  iha 
Ja  'havu  di  bonene  wa, 
Na  nyang'  ahu  e  ka  yowe\ 

3.  A  vengekidendi 

Koroa  'ju  earn, 
Na  kemba  aju  tepe, 
Ka  mwa  huba  o  he. 


128  THE    BENGA    PRIMER. 

A  yaka-a  taka  makia, 

A  wakindi  ka  yonge  hwe. 

4.  A  pumbwakind'  o  he, 

Mboka  ya  b  a  we  we, 
A  balindi  Setan, 

N'  ivenda  inene, 
Ubali  a  betind'  oba, 
Ka  pangia  o  eka  'ju. 

5.  Jisus  hwa  timbe  ave 

Inangana  jahu, 
Nandi  ho  vend'  ave 

Ebumulem'  ahu  ; 
Ho  be  na  'lombo  epakwe, 
Wa  vahaka  p6  epakwe. 

VIEMBO  6. 

1.  Umwaka  ilina  jame, 

Bendak'  Uvangui  mwave, 
A  uwakand'  live  viembo  ; 
Itande  jaju  nd'  o  nane. 

2.  0  mwa  yeneki  mba  kwango, 

A  ngite  a  tandake  mba, 

A  hunginaki  mb'  inyanga  ; 

Itande  jaju  nd'  o  kena. 

3.  Tombekete  ndoba  ite, 

Tombekete  he  na  hel  ta, 
A  tumbwanakate  mba  bwam ; 
Itande  jaju  nd'  o  yada. 


THE    BENGA   PRIMER.  129 

4.  A  temengo  baka  n'  umba, 

Oninge  njuke  ya  lata 
Pivi,  ka  Vindi  y'  ivitit', 
Itande  jaju  rid'  o  nyeve. 

5.  Ngud'  ame  e  ka  segandi 

Piele,  vakana  mbi  wendi, 
Ndi  benge  mbi  tumbwakide 
Itande  jaju  iwedo. 

6.  Benge  mbi  betake  oba, 

0  mwehe  u  ha  be  n'  ihuk^, 
Mbi  ka  tumbwidendi  na  mbya, 
Itande  jaju  tepe  oba. 

VIEMBO  7. 

1.  Bato  babe  vakani  we, 

Mebedi  na  mekuge, 
Ba  behepi,  ba  vakete, 
Jisus  a  vengakandi ; 
A  na  ngudi, 
0  bomake  pi  penda, 

2.  Ba  nyamake,  vakani  we, 

Vakani,  iye,  iye, 
Hekakideni  Anyambe, 
A  hunginakate  hwe, 
0  nane  pa : 
Ka,  kwakeni  o-nanS. 

Beagslr.  Prtm.  9 


130  THE    BENGA    PRIMER. 

3.  Ulema  u  himbakide, 

Yakateni  nonane, 
Kraist  a  vahakandi  nygni, 
Vaki  pani,  okava : 
Kraist  a  yongg, 
Jisus  a  de  ivenga. 

4.  Ba  di  na  maumba  ba  vake, 

Wa  yale  pe  o  via, 
Oninge  wa  vengideni, 
Na  ta  nyeve  nyevengo, 
Hanga  baiam, 
Babe  ndi  ba  ndakudwg. 

5.  Hilaketeni  a  duwi 

Nyeni,  n'  inyi  wa  yoki 
Ka  mwa  yakidi  o  ele, 
Na,  e  hanjabiendi, 
Mbi  madendi, 
Ekae  e  beni  twetwe"  ? 

6.  Jisus  Kraist  a  betind'  oba, 

Ka  hahalide  Hangwe, 
0  pel'  ahu  ya  behepi ; 
Pitakide  kabo  ma : 
Jisus  dipa, 
Nd'  a  ka  hag  inyeni  bwam. 


THE   BENGA   PRIMER.  131 

VIEMBO  8. 

1.  Wahu  nd'  ave  Jeruselgm, 

Mbi  ka  pand'  ovonS, 
0  'havu  ame  e  ka  maie, 
Ivenda  n'  utambo. 

2.  E  le  nja  'gombie  eame" 

Ka  yene  mehenge 
Miave,  me  di  ngeninggni, 
Na  hik'  e  yodake  ? 

3.  E  le  nja  'go-mbiS  earne" 

Ka  bete  ovonS, 
Ka  lata  na  ba  validi, 
N'  Uhungini  mwame"  ? 

4.  Ovone"  o  kebakendi 

Idem  yehepi ; 
Bobe  bwa  pae  p8  omS, 
Ka  ha  hwe  pahaka. 

5.  E  le  nd'  eame  e  mbakg 

0  banga  iwedo, 
Mbi  di  na  wahu  Kenani 
Eamu  o  boho. 

6.  Apasteli  na  basaki, 

Ba  valind'  ovone, 
Piele,  vakana  Krisani, 
N'  umba  ba  valindi. 


132  THE    BENGA   PRIMER. 

VIEMBO  9. 

1.  Yokaka  joi  j'  itandS, 

I  vakandi  ukodi ; 
I  pehekendi  malale, 
I  ninganakendi  he. 
E  maiendi, 
Yokakani  Uyongi. 

2.  E  maiendi,  ndaga  earn, 

E  pangake  mbya  'ngn6, 
Ibata  ja  Uhungini 
I  vakiandi  oba. 
E  maiendi, 
Baiam  yongakideni. 

3.  Ma  nda'  hanjabakide"  pa, 

Ndembo  ya  sale  javyo, 
N'  iyohana  ja  Anyambe 
Hel  ya  bangide  pe"  hwe" 
E  maiendi, 
Baiam  yenekeni  mbya. 

4.  Benjel  bonwaka  tepeni 

Ngambi  ka  yale  njamba  ; 
Behepi  o  he  na  oba, 
;  Bendaken'  Imanyuel ; 
Bendakeni, 
Ivenda  n'  a  wakidi. 


THE    BENGA    PRIMER.  133 


YIEMBO  10. 


1.  Hilakeni  ka  mwa  vake, 

Diango  o  eka  'ju, 
Nandi  babe  yokakani, 
Ka  ma  a  ka  vae,  na, 

0  wendini 
0  egombe  yehepi  ? 

2.  Yokakani  nibemb'  e  ka  yw6, 

Na  mahihi  manene, 
E  ka  ywe  na  ngudi  mete, 
Eahu  e  ha  yete : 

Mbembe  'nene, 
Eahu  e  ha  yeni. 

3.  A  ndi  diango  'kavane, 

Na  ndembo  ja  itande, 
Te  mbi  vahaki  ma  mbembe, 

0  ma  a  vahaki  mba. 

'Gombe  'amu, 
Umba  mbi  diakidi. 

4.  Yokakani  joi  jaju 

1  ka  pumbwanidendi, 
Nandi  ho  ka  ha  le  pi  na, 

Ibeka  i  ka  kale  ? 
Hwa  hae  p6 
Elombo  ka  elombo. 


134  THE    BENGA    PRIMER. 

VIEMBO  11. 

1.  0  na  tongo  e  jadi  ti 

Na  makia  ma  Kraist, 
Na  babe  ba  tukwe  ome, 
Ibeva  jabu  pa. 

2.  0  mwibi  u  wakid'  o  kras, 

A  peaki  na  ya. ; 
Tombe  mbi  di  bobe  ka  ma, 
Mbi  ka  tukand'  ome\ 

3.  Uyongi  makia  mave" 

Ma  nyange  ngud7  aju, 
Kabo  tyaty'  e  di  vangwango, 
Ya  yonga  y6hepi. 

4.  Umba  mbi  pitaki  tongo 

Ya  makia  mav6, 
Mbi  tumbwakidend'  iyong6, 
Nala  umbi  ka  we. 

5.  Vakana  mbi  ka  tumbwidi 

Viembo  viam  wa, 

0  emi  te  ya  bob'  ekae, 

E  nangiend'  o  he. 

VIEMBO  12. 
1.  0  vengakidepg,  mot'  ube,  vakate, 

0  miba  ma  'mena  ma  vovolakandi, 
Uyong'  u  nd'  okava,  a  vahaka  ive, 
Ndi  a  v6kend,  ave  iyonga  o  nan6. 


THE   BENGA   PBIMER.  135 

2.  0  vengakidepe,  o  be  o  pejeke 

Itande  na  ngebe  ja  'Nyambe  eave? 
Tongo  aju  ndi  bwe,  o  be  o  leveke 
0  tuka  n'  itanwe  o  makia  maju? 

3.  0  vengakidepS,  mot'  nbe,  o  ngebe 

E  ngite  e  ndakia  ave  o  buhwa ; 
Igende  ja  yokwe,  i  ka  tombi  piele  ; 
Na  joi  ja  yokwe  o  da  ya  malonga. 

4.  0  vengakidepe,  Ilina  ja  'hekwe, 

Ja  durawe  njo  ite  i  ka  senjand'  av6, 
Ka  made  ekenda  ya  'mena  iguga, 

Ka  nyanga  o  bulu  bwa  'gombe  yehepi. 

5.  0  vengakidepe,  piele  vakana 

Oba  e  luindi,  na  he  ya  vengeme, 
Bawewe  behepi  ba  ka  li  o  yeke, 

Nja  ngude  mot'  ube  e  ka  hawe  ave  ? 

VIEMBO  13. 

1.  Nja  ka  chr  iyaja  ? 
Iyaja  j  ilina, 
I  bepe  ihuku  ja  he, 
Tombe  na  la  manga. 
Itimbia.    Iyaja  i  jad'  o  heven, 
Iyaja  i  jac?  o  he  veil, 
Oba  e  di  n'  utarnbo  pa, 
Iyaja  i  jad'  o  hev6n. 


136  THE   BENGA   PRIMER. 

2.  He  ya  v6e  hwe  mbya 

Ahu  e  yombwake, 
Emena  ya  maia  o  he, 
Tombete  iwedo. 

3.  He  e  na  ng6be  ti, 

Ndo'  na  'mena  oba, 

E  ha  yejwe  na  mepuma  ; 

'Mena  te  nd'  itande\ 

4.  0  ndi  na  iwedo, 

Ja  we  n'  iveguma, 

Mahihi  ma  n'  iwedo  tfi 

Ma  'gombo  yehGpi. 

5.  Anyambe  ya  'hekwe, 

Na  ya  pakwepakwe, 
Yokwakide  hwe  behepi, 
0  banga  'wedo  tfi. 

6.  0  banga  hwa  dumwe 

0  ave  o  jadi, 
Vakana  hwe  ho  nyangindi 
0  'gombe  yehepi. 

VIEMBO  14. 

1.  Wa  la  lave  utamuwi, 

Lengango  he  ya  ngebe  ; 
Wa  we  na  nd'  e  ti  na  manga, 
Evemba  av6  ya  maie  ? 


THE    BENGA    PRIMER.  137 

Itimbia.     Mba  land'  o  ipangia, 

0  ka  lati  nJ  iimb'  ivenda, 
Haleluya,  bendakeni. 

2.  0  tubaki  mba  mwengi  bwara, 

Umba  dipa  o  njea, 
Ndi  elombo  ya  hae  mba, 
Mbi  n'  Utumbwani  uyam. 

3.  Wa  yene  'Tumbwani  mwam6, 

Jisus  a  tataki  mba, 
A  ka  ham  mba  o  njuke, 
0  egombe  yehepi. 

4.  Yiho  vP  Vedo  n'ivova 

Ivolu,  via  bangide  ; 
Iwedo  i  ka  hi  mba  bwam, 
Jisus  a  n'  umba  ome.    . 

VIEMBO  15. 

1.  Anyambe  ho  tandakandi 

Iyaja  t'  ijave  ja  he, 
Nd'  o  n'  iyaja  yajwe  oba, 
Ja  malina  i  vahake. 

2.  Ho  ka  diand'  o  'hiki  av6 

Eamu,  o  njuke  ya  he 
E  ka  mende  e  payepe, 
Ka  haba  na  lembo  lahu. 


138  THE   BENGA    PRIMER. 

3.  Baloni  ba  numbake  hw6, 

Ba  viepe  ka  lona  hwe, 
Inaka  ja  paye  ome, 
Kabo  iyaja  iyamu. 

4.  Buhwa  ngave  bo  yombwakwe, 

Yalake  hwe  iya  o  he  ; 
Ho  dike  njea  tekane, 

Hwa  yaja  Anyambe  a  didi. 

VIEMBO  16. 

1.  Kekeni  o  he  yehepi, 

0  ka  pakwakani  bato 
Ba  emi  yehepi,  sango 
T  earn  y'  iyonga  ekane. 

2.  A  ka  dite  dina  jame, 

A  ka  yongi  n'  iyongide  ; 
Ndi  a  ha  kamakide  mba 
A  ka  wandi  'gomb'  j^ehepi. 

3.  0  ka  yokwakidi  bani, 

0  tata  belekanako 
Ibiame  be  jad'  inyeni 
Languwango  biehepi. 

4.  Mbi  n'  inyen'  egomb'  yehepi, 

Kwanga  naP  ihuku  ja  he, 
Kabojana  mbi  na  ngudi 
Ya  he  na  oba  yehepi. 


THE   BENGA   PRIMER.  139 

VIEMBO  17. 

1.  Tumbwakide  viembo 

Via  Mwan'  udambe  Kraist, 
Emi  yehepi  umwaka, 
Ka  bende  Uyongi. 
Itimbia.     Xgebe  e  be  Von6, 
Xgebe  e  be  Vone, 
0  heven  e  di  n'  itande  pa, 
Xgebe  e  be  Vone. 

2.  Tuinbwakid'  iwedo, 
X'  ipumbua  jaju, 

X'  ihahalide  opela 
Ba  di  vanguengo. 

3.  Tumbwakideni  bwam, 
0  njea  'nyu  ya  heven, 

Peakani  hwi  jehepi, 
Na  Jisus  Upolo. 

4.  Ho  ka  yoki  piele, 
Na,  Bana  vakani. 

Piele,  vakan'  a  ndii  hw6 
Bangi  baju  wabu. 

VIEMBO  18. 
1.  Buhwa  bwa  madikanido 
Bo  ka  mamanwendini, 
Ibeka  i  ka  kalandi 
Wa  na  tajen  ya  ngadi. 


140  THE    BENGA    PRIMER. 

Nja  ka  teme"  ? 
Bato  babe  ba  teme. 

2.  Uyekidi  u  ka  yenwe, 

U  di  batango  kemba  ; 
Vakana  ba  vahaki  ma, 
Ba  ka  vandi  na  ma,  na, 
Pai'  eamn, 
Vandaka  hwe  o  buhwa. 

3.  Monda  mwaju  nd'  u  ka  mude" 

Ba  jad'  o  he  na  manga, 
0  he  yehepi  ka  njenge, 
Ba  ka  vahi  mapepu. 
Inyi  babe, 
Nandi  o  ka  ha  li  na  ? 

4.  0  ngambi  e  ka  hapuwe, 

0  ka  likimandini ; 
Inyeni  o  ka  yoke,  na, 
Babe,  kekeni  o  vea, 
Na  Setani, 
Na  enjel  jaju  ibe. 

5.  Ndi  tango  e  tandaki  ma, 

Na  ba  ba  dilake  ma, 
Ya  nd'  eaju  e  ka  ndii, 
Na,  Okani,  ivenda 
Jame  mete 
Ja  egombe  yehepi. 


THE   BENGA   PRIMER.  141 

VIEMBO  19. 

1.  Bato  babe  ho  mavii 

Ka  ndia  nyen'  o  buhwa, 
Ka  ja  isango  ja  sango. 
Wa  vieni  ?     0  kani, 

Ka  dieni ; 
Jisus  nda'  ndakii  nyen'. 

2.  Vakani,  o  kani  pani, 

Beja  be  di  kokango, 

Oninge  wa  puhwanani, 

0  ka  tubana  li  nja  ? 

Inyi  babe, 
Nd'  o  ndakudweni  'sango. 

3.  Vakani,  o  kani  pani, 

0  lingaki,  betaka, 
Vitakeni  Uhungini ; 

Ma  ndi  u  ka  hane  hw6, 

U  t'  umbaka, 
Bato  babe  kekeni. 

4.  0  kia  t6  ya  Ilina, 

1  kalaki  na  baka 
Ba  yalake  'pikilia, 

Ndi  o  pumaki  jani  ? 

Bato  babe, 
0  ka  dumandi  jani  ? 


142  THE   BENGA   PRIMER. 

5.  Kweakani  naP  ukodi, 
0  lingaken'  utove, 
Dikaki  Sadam  tekane" 
0  timbakeni  ibei. 

0  timbake, 
Ka  bengeni  utove. 

VIEMBO  20. 

1.  0  inyeni  o  di  ndembe, 

Ycmgakid'  Uveli  mwanyu, 
'Gombe  e  vuvakiandi, 

Ya  mbya  anyu  e  ka  maie. 

2.  Bato  babe  ba  kekendi 

Na  maumba  marine"  m6t6, 
Ba  nyangakandi  iwedo, 
N'  ihakwe"  o  miolo  miabu. 

3.  Mahe"  ma  timbaki  mah6, 

Ilina  i  betakandi, 
Hanga  ka  dia  o  heven, 
Ndi  kabo  ka  kwa  o  vea. 

4.  Mbi  bangaki  dina  jave\ 

Yokwakide  mba  mbi  yowe\ 
Iwedo  i  ka  nange  mba, 
Veke"  mb'  ilika  j'  itande. 


THE    BENGA    PRIMER.  14S 

VIEMBO  21. 

1.  0  dina  jave,  AnyambS, 

Ho  longiend'  ave  ndabo  ; 
Kenjake  ndabo  ave  hole, 
Wa  tata  ya  na  mahihi. 

2.  0  bato  bave,  na  babe, 

Ba  ka  kalie  okava, 
Yokakia  ndaga  jabu, 
Iyakide  mabe  mabu. 

3.  Yokakia  bahaii  bavg, 

0  ba  ba  pakwake  'sango  ; 
Badaka  ibata  jave 

0  ndaga  i  pakwakudwe. 

4.  0  moi  ma  bana  bahu, 

Ma  tumbwakide  hosana, 
Oba  na  he  ba  latake 
Ka  bete  viembo  vi'  'bende. 

VIEMBO  22. 

1.  Ilina  pepwaka, 

Baloni  ba  tewe, 
Ba  vahakand'  o  vengide 
Tepe  ave  oba. 

2.  Pepwaka,  kalakia, 

0  dikak'  eduka, 
Yanaka  buhwa  bwebepi, 
Na  ngudi  y'  Anyambg. 


144  THE    BEXGA   PRIMER. 

3,  0  tubak'  ibala, 

0  diake  dia. 
Ehavu  av6  ya  rnadwe, 

Kabo  koroa  pa. 

4.  Haka  nal'  iwedo, 

1  ka  padend'  ave 
Anyambe  ajadi  mete, 

0  mboka  'ju  earn. 

VIEMBO  23. 

1.  Sasa  yokaka  mba  ngebe, 

Anyambe  o  pSle  henga  VS, 
Bulwakid'  ipule  jam6, 
0  ehekwe  ave  'nene\ 

2.  Tukaka  ibeve  jame, 

Tanak6  mba  Via  bobe, 
Kabojana  mbi  memindi 
Ipule  jame  jehepi. 

3.  Bobe  bwam6  bo  nd'  o  boho 

Bwame  egombe  yehepi, 
Mbi  beviendi  kab'  ave, 
Na  bobe  o  miha  mav6. 

4.  Ovane  o  ka  huandi, 

0  ave  ka  kale  na  hwg, 
Wa  die  tep6  na  njengi, 
0  ave  ka  yekide  hwe\ 


THE    BENGA    PRIMER.  US 


VIEMBO  24, 


Bato  babe  vakani, 

Kraist  ma  na  vakani  wo, 
0  vengakidi  peni, 

Njea  'nyu  ya  bendi  bwe. 
Hakani  ekenda  anyu, 

Pani  hanga  ovio, 
Nala  he ven,  n'  ivenda 

Inene  mete  jaju. 

Ba  ha  kamakide  ma, 

Ba  payepe  ovone, 
Ba  habe  na  enjeli, 

Na  bato  baiam  oba  : 
Ba  yeni  tepe  Jisus, 

Na  Anyambe  ma  m6te  ; 
Nja  ka  tande  o  pehe 

Na  Kraist  mbwei  aju  earn. 

Bandamakide  sasa, 

Banga  o  paye  ome, 
Banga  wa  la  o  heli, 

0  develi  ajadi 
Na  bato  babe  tepe\ 

Maguga  ma  na  nav6, 
Oninge  wa  la  ome, 

Hanga  ma  buhwa  baka. 


B*tus»  Tr.  Prim.  1  0 


J46  THE    BENGA   PRIMEK. 

VIEMBO  25. 

1.  Babaka  emi  ame 

Mbya  t'  enene  'kane, 
Na  mbi  ka  tubaka  av6, 
Ave  o  nd'  uwame. 

2.  Babaka  ilina 

Jame  ehekw'  ave"  ; 
Bangi  ba  vahe  miba  wa, 
0  'hiki  ya  Vele.    • 

3.  Mbi  salinakandi 

Iboko  tyatyi  ave, 
Ka  yene  ivenda  jave, 
Ka  yoka  'hekw'  ave. 

4.  Oninge  itandS 

Jave  i  die  n'  umba, 

Emena  ame  e  ndi  nane, 

Na  mbya  tepe  e  be. 

5.  Ave  o  nd'  uwame, 

Ilina  jame,  i 
VevekeiK?  o  ave  jadi  ; 
Mbi  pitidend'  ave. 

6.  Mbi  tatakudvvendi 

Na  ngud'  ave  mete, 
Mbi  vitaki  pe  Hangw'  ame, 
0  matambi  maju. 


THE    BEXGA    PRIMER.  147 

VIEMBO  26. 

1.  Mbi  kahakudwe  n'  ibevg, 

Mbi  jakudwendi  na  bobe, 
Mbi  viendi  a  kwakidi, 
A  bevidi  hwe  behepi. 

2.  0  hwe  ho  jakwe  mekeke, 

Bobe  bo  langind'  iwedo  ; 
Anyambe  a  vahake  bwam, 
Nd'  umba  mbi  ndi  bobe  boite\ 

3.  Yelaka  mba  uleni'  uyam, 

X'  ilina  ja  ngeningeni, 
Mbi  yowake  janga  jame, 
N'  ihunginwe  jame  tepe. 

4.  Mbi  kwakand'  o  boho  bwave, 

Mbi  pitakand'  ehekw'  av6, 
Mba  tani  mete  o  bwebwe, 
Egalani  e  nd'  ulema. 

5.  Jisus  makia  mave  pa, 

Ma  ka  tuki  mba  o  bobe, 
Ma  ka  tani  mba  botano, 
Hanga  elombo  epakwe. 

TIEMBO  27. 
1.  0  itamua  n'  Anyambe, 
0  ulema  uyam, 
0  njea  e  panyake  bwe, 
Na  la  Mwan'  udambe. 


148  THE    BENGA   PBIMEK. 

2.  Mbya  eame  e  yeneki 

N'  Anyambe,  e  lave  ? 
Inyevide  ja  Jisus,  na 
Ndaga  jaju  tepe  ? 

3.  Mbi  yongidSndi  mawela 

Ma  hwe  ma  tombidi, 
Ndi  ma  dikidi  mb'  ivaha 
Ja  he  ha  londake. 

4.  Timbaka,  Ilina  lam, 

Ulomi  mw'  iyaja, 
Mbi  binaki  bobe  bwam6 
Bo  valakid'  ave\ 

5.  Ugano  mwehepi  uyam 

Mbi  madilakendi, 
Hanaka  mbi  vengide  ma, 
Ka  dile  kab'  ave. 

6.  Nonane  mbi  ka  tamui 

N'  Anyambe  bwam  na  hw6, 
Nonane  bwe  e  ka  panyi 
Nala  Mwan'  udambe. 

VIEMBO  28. 

1.  Jisus  a  nd'  Utati  mwamS 
Mba  yenepe  janga  ite 
Tombe  mahihi  na  ng6be  ; 
Uhungini  u  nd'  urawam6. 


THE    BENGA    PRIMEB.  149 

2.  Jisus  a  nd'  Hale  janie 

Mbi  ka  longandi  ovone 
Mba  bange  mbwia  na  tonda 
Uhungini  u  nd'  umwame. 

3.  Jisus  a  nd'  Upolo  inwame 

A  pangakii  mba  ono 
A  ka  nangi  mba  o  hevgn  ; 
Uhungini  u  nd'  umwame. 

4.  Jisus  a  ndi  Tata  oba 

A  kabakii  mba  bwamu 
Mbi  ka  dilendi  ma  dipa 
Uhungini  u  nd'  umwame. 

5.  Jisus  a  ndi  Uvangui, 

Emena  aju  ndi  ivango  ; 
A  ka  diate  uwame 
Na  la  egombe  yehepi. 

VIEMBO  29. 

1.  Anyambe  ibende  jave, 

N'  ilanga  ja  bwamu  bwav6, 
Na  ilevide  j'  itande 
Jav6,  be  behavu  beam. 

2.  Buhwa  bw'  iyaja  bo  bwamu, 

Ipikilia  ja  'mena 
I  ngakie  mba  ulema, 
IvingidS  ja  Anyambe. 


250  THE    BENGA    PRIMER. 

3.  Mbi  ka  peja  na  Anyamb?, 

Mbi  ka  bendendi  behavu 
Biaju  bia  'hekwe  n'  ivela, 
Ehoka  'ju  e  nd'  o  danga, 

4.  Beboki  ba  V  ona  tito, 

Ba  wakate  ona  tito, 
Ba  kaliye  na  ba  bende 
Anyambe  e  velaki  ba. 

5.  Ndi  mbi  ka  pahii  ngabo 

Ya  ivenda  o  heveni, 
0  'hekw'  e  ka  hanjabide 
Mba  inyevide  j'  ulema. 

6.  Uloni  mwame  unene, 

Bobe,  inwa  nyungudepe  mba, 
Setan  na  bobe  bw'  ulema, 
Ba  weyepe  jonga  jame\ 

VIEMBO  30. 

1.  0  'hiki  ya  baiam  oba, 
0  na  mboka  y'  iyaja, 
Jisus  a  valind'  ovong, 
Ka  tim'  inwa  jame. 
Itimbia.     0  n'  iyaja  ja  b'  ikamba, 
0  n'  iyaja  ja  b'  ikamba, 
0  n'  iyaja  ja  b'  ikamba, 
0  n'  iyaja  jAve, 


THE    BENGA    PRIMER..  151 

0  pide  'pakwe  ya  Jadan, 
0  metove  mia  Iden, 
0  'le  ya  mena  e  Jake, 
0  n'  iyaja  jave. 

2.  A  bongwaki  mba  ilika 

Ja  egombe  yehepi, 
Na  umba  mbi  ka  bembandi, 
0  'hiki  te  y'  utambo. 

3.  Bebedi  bia  ngie  om6, 

Tombe  ngebe  na  njuke, 
Nd'  o  iboko  te  viamu, 
Mbi  ka  bata  korowa. 

4.  Iwedo  i  ka  balwendi, 

Mehio  mia  diepe, 
Inyi  ba  di  variguwengo 
Tumbwakideni  na  mbya. 

5.  Tumbwakideni  bajigi 

B'  ivenda  na  upeyo, 
0  ka  ngiandin  'o  mboka, 
Mambe  maju  ma  ndi  bwe. 

VIEMBO  31. 

1.  Mba  vahaka  o  dia  he, 
Tombe  he  yehepi 
Ya  dia  'arae,  na  bato 
Ba  dilaki  mba  pa. 


152  THE    BENGA    PEIMER. 

Itimbia.     Uhungini  mwame, 

A  ndi  utambo  mwa  heven. 

2.  Mba  vahak'  o  dia  oba, 

0  na  enjel  ya  bwe, 
Tombet'  upeyo  u  nd'  om6, 
N'  upeyo  nd'  umwame. 

3.  Ndi  rnbi  ka  vahaud'  o  dia 

Iboko  viame, 
Vi  ka  hanjabid'  upango, 
Mwa  Uyongi  mwamS. 

4.  Mbi  bepe"  n'  ivaha  'pakw6, 

0  'm6na  n'  iwedo, 
Kabo  ibende  ja  Jisus, 
Ibende  jaju  pa. 

5.  0  iha  i  bendake  ma, 

Mbi  ka  hate  na  mbya  • 
0  njuke  e  peide  ma, 
Mbi  ka  yene  njuke. 

6.  I  b'  iboko  ;  tombe  oba, 

Tombekete  o  he, 
Vi  ka  haig  mba  upeyo, 
Vi  ka  haig  mba  hev£n. 

7.  Ndi  idia  o  pela  ju, 

A  vekidi  'mena 
Ivangua  ja  hw6  bato, 

E  ndi  emeiui  am?. 


THE    BENGA    PRIMER.  153 

VIEUBO  32. 

1.  Mwanina,  o  valindi 

0  iyaja  ja  heven, 
Nd'  o  hwa  yen'  ave  nggbe, 

0  ba  tango  na  bwe. 

2.  Mwanina,  nyolo  ave" 

Ya  li  ka  tongwe  o  he, 
Nd'  ilina  jave  oba, 

1  peaki  na  Kraist. 

3.  Mwanina,  o  dikindi 

Betunia  bia  he ; 
Bebedi  na  mahihi, 
Mbembe  na  ngebe"  pa. 

4.  Mwanina,  bobe  bwavg 

Bo  yidwengo  na  Kraist, 
Na  o  latindi  oba, 
Na  baiamu  ba  heven 

5.  Mwanina,  o  veAvengo 

Korowa  Ve  ya  bwe, 
Ho  vahakandi  tep6, 
Tvenda  janga  te. 

VIEMBO  33. 
1.  Bato  yokolakideni, 
Jisus  a  kalaki,  na, 
Babaii  ndi  ba  vahakwendi 
0  mwanga  mwame  o  he. 


154  THE    BENGA   PRIMER. 

Itimbia.     Ka,  mehomano  ma  nd'  o  hevgn, 
Mwan'  anie,  nja  ka  be  ? 

2.  Nja  ka  dike  bwamu  bwa  he, 

Bo  ndi  iyabana  pa, 
Opela  'havu  na  iha. 
Be  veng-ake  ma  ome  ? 

3.  Nja  ka  vae  umba  nd'  ekane, 

Ka  mwana  Samuel  ovio  ; 
Upangii,  kalakate, 
Uhaii  mwave  a  ndi  de. 

4.  Nja  ka  vee  mba  belombo 

Ibiaju  biehepi, 
Ipahia  ja  'hekw'  am£, 
Ulingu  mwaju  mwa  he  ? 

5.  N'  ipahia  ja  ko-rowa 

Y'  ivenda  ite  na  bwe, 
0  'havu  aju  opela  'me, 
E  ka  madwe.     Nja  ka  le  ? 

VIEMBO  34. 
1.  Mbi  ndi  saje  ya  kras  mete 
Uviti  mwa  Jisus 
Mbi  ka  bangand'  ehavu  aju 
N?  iyene  j'  ihani. 
Itimbia.     Uhungini  mwahu, 
A  balindi  lie  na  hel 


THE    BENGA   PRIMER.  155 

2.  Mbi  ka  bapwend'  oba  tepe 

0  ikondo  iam 
0  bapakwe  ba  yanind'  o 
Manga  ma  makia. 

3.  Mbi  latake  na  baloni 

Mbi  tudake  poma 
He  tekane  ndi  mbwei  ame" 
0  pele  Anyauibe  ? 

4.  Mbi  ka  yam  Upangii 

Yeke  mba  ihana 
Mbi  ka  bapi  njuke  tep6 
Yajango  ngud'  ave. 

5.  Bato  bave  ba  ka  bali 

Tombete  ba  waka 
Ba  yenekete  ibala 
Yavidengo  boho. 

6.  0  buhwa  te  o  ndumb'  av6 

Ba  ka  panyand'  oba 
Na  ibata  ja  ibala, 
0  ka  bendakwendi. 

VIEMBO  35. 

1.  Hangwe  Hole  a  jad'  oba 
Yokaka  joi  jame 
Uhungini  mwam6  Hole 
Yangwakide  mba  dita. 


156  THE    BENGA    PRIMER. 

Ilina  lam  na  Hole 
Vaka  umba  mbi  jadi 

Hangwe,  Mwana,  na  Ilina  ; 
Yokolakidi  mbani. 


2.  Hangwe  yongakidele  mba, 

Ovia  bobe  bwame, 
Uhungini  mbi  jombaki, 

Ngebe  ave  y'  iyide. 
Ilina  ja  ti  na  'hekwe, 

Tanake  mba  botano  ; 
Hangwe,  Mwana,  na  Ilina, 

Yc-ngakideti  mbani. 

3.  Hangw'  ame  vekakide  mba, 

Itande  jave  ja  mbya, 
Uhingini  lo-ndake  mba, 

Ilina  ti  na  jonga, 
Ilin'  lam,  bengakia, 

Ka  nyevid'  ulema  pa  ; 
Hangwe,  Mwana,  na  Ilina, 

Vambakia  mb'  ibata. 

4.  Hangw6,  Mwana,  na  Ilina, 

Av6  AnyambS  yaka ; 
Hovakide  ehekw'  av£,. 
0  ebumulema  'me. 


THE    BIXGA    PRIMER.  15T 

Hangwe,  Mwana,  na  Ilina 

Ave  Jehova  yaka  ; 
Diaka  Anyambe  ame, 

0  egombe  yehepi. 

VIEMBO  36. 

1.  Ka  udaga  've  ya  ekekw£. 

Xa  'buinulenia  ya  hwe  ; 

Anyambe  mbi  ka  hand'  ekae, 

Mbi  ka  yongidend'  ave. 

2.  Xyolo  av'  e  wango  pel  a  'me, 

E  ndi  peinbe  ame  ya  heven, 
Mbi  ka  rnati  kapi  tep6 
Ya  iyongide  jave. 

3.  Mbi  behalakide  mwanga, 

Mwa  betimia  biave 
Xa  'babadi  ya  makia? 
Mbi  ka  yongidend'  ave. 

4.  Umbi  ka  tamuwe  krasi, 

E  jadi  o  Kalvari, 
Mwanudambe,  mwambo  mwame, 
Mbi  ka  yongidend'  ave. 

5.  0  yongide  njuke  ave, 

Xa  itande  jave  ta  ! 
0  veguma  i  ngi  tewc 
Mbi  ka  yongiden'  ave. 


158  THE    BENGA    PRIMER. 

6.  Oning'  iyongidr  ja  la, 
Na  emi  ya  kale  pe, 
Jisus  o  'pangia  javfi 
Yongakide  mba  om6. 

VIEMBO  37.  BELOMBO  BEHALE. 

1.  Lotatai  la  miba, 

Malic  mahalg, 

Be  hakandi  manga 

Manenfi,  na  he. 

2.  Na  mekili  tepfi, 

Tombe  mehalG, 
Me  haki  mepuma, 

Me  ha  be  n'  ihuk\ 

3.  Na  behadi  bcbe, 

Tombe  behale, 
Be  tumbwanaki  hwfi 
0  njea  ebe. 

4.  Behadi  bia  kenga, 

Ndaga  j'  itandS, 
Be  haki  he  aim, 
E  kwanaka  h<5v6n. 

5.  Loveve  la  bana, 

La  te  la  veke 
Sango  o  betomba, 
Be  ha  we"  'Nyambg. 


THE    BENGA    PRIMER.  159 

VIEMBO  38. 

1.  Jisus  a  tumbwanaki  mba, 

Na  la  o  buhwa  tekabo, 
Na  kolo  c  ka  yowude 
Iyongide  ja  'hekw'  aju. 

2.  'Gotnbe  eite.  e  tombindi, 

Na  mbi  ndi  piele  na  wahn, 
Nd'  a  veke  mba  ngudi  twetwe, 
0  hwi  jame  i  ka  vie. 

3.  Mbi  nangakia  o  via, 

Jonga  i  nd'  epondoma  7m6, 
0  enjel  i  pepwake  mba, 
Sata  o  enangi  'ame. 

4.  Tombekete  mba  langudwe 

Jom  ja  tajen  ja  belombo, 
Be  hake  mahihi  maite, 
Anyambe  a  ka  tati  mba. 

5.  Nonane  tepe  o  bulu 

Bwa  iwedo,  bo  ka  pae, 
Mbi  ka  yaja  o  malonga, 
Ka  venga  joi  j'  Anyambg. 

6.  I  ka  bumude  malonga, 

Na  ubulubulu  bwamS, 
U  ka  pumbwane  n'  upe.yo, 
Ka  dia  n'  AnyambS  oba. 


160  THE    BENGA    PKIMER. 

VIEMBO  39. 

1.  Ehekwe"  e  mamanakw6, 

E  yongidi  mb'  ube, 
Nyangango,  mbi  duudwendi, 
Pagu,  mbi  yenindi. 

2.  Ehekwe  e  bangidi  mba, 

Na  e  nyevidi  mba, 
0  ehekwe  earn  metS, 
Umbi  kamakide. 

3.  Mbi  dii  mba  via  kwanga, 

0  mahihi  maite, 
Ehekw'  e  vani  mba  ono, 
Ya  lani  mba  wahu. 

4.  Anyambe  a  yohani  mba  bwam, 

Mbi  kamakidi  ma, 
A  ka  diandi  Nguba  'm6, 
Na?  o  'mena  a  me"  pa. 

5.  0  mehoni  me  ka  seg£, 

Na  'mena  maiango, 
Mbi  ka  pahiate  jonga, 
Na  emena  oba. 

6.  He  e  ka  nuaniandi, 

Joba  ja  panye  pe, 
Ndi  Anyambe  a  ndii  mba, 
A  ke  dii  n1  umba. 


THE    BENGA    PRIMER.  16] 


VIEMBO  40. 

1.  Ho  tatakudwS  n'  AnyambS, 

Uveli  na  Upangii, 
Ho  pand'  iwela  tekadi, 
Ka  tumbude  lembo  lave\ 

Itimbia.     'Gombe  'am,  'gombe  'am, 
Itumbude  o  ndabo  av6, 
Ka  kalia  tepe  ave 
Ka  vengide  bobe  bwahu. 
'Gombe  'am,  'gombe  'am, 
0  bobe  bo  ka  tukwg  hwe\ 

2.  Ho  bendakend'  ave"  o  pel6 

Ya  bemena  na  ehekwS, 
Ho  to  veka  ehekw'  av6, 
Na  bobe  bo  di  yidwSngo. 

3.  Ho  bendakend'  av6  o  pel6 

Ya  sango  earn  n'  iyidS, 
Upangii  pangaka  hw6, 

Ho  panaka  bwam  n'  AnyambS. 

4.  0  hwi  jahu  i  ka  time, 

Babaka  hwe,  bayokwidi 
Na  bana,  ba  ka  tumbude 
Ulwanidengo  eka  Ve\ 

Bensfa  Tr.  Pria.  I  } 


162  THE    BENGA    PRIME11. 

VIEMBO  41. 

1.  Bulu  te  bw'  ivitit'  ite 

Na  ngebe,  bo  patwaki  he, 
Bwa  ndi  bwa  Mwana  Anyambe 
Bo  kandakudwe  na  mboi. 

2.  Bulu  tebone  ndi  bwaju 

Bo  nangakindi  pembe"  pwe, 
Ka  mwa  buka  ya  bukango, 
Ibata  nandi  o  ya  va  ; 

3.  Na,  Ekane  e  nyolo  ame, 

E  wake  o  nyanga  babe, 
Nangakani  wa  ji  yani, 
E  ndi  panga  ya  emena. 

4.  Ka  mwa  nanga  tepe  kapi 

Ya  ive  pwe,  ibata  va, 
Na,  0  ka  haki  kakana, 
Iyongide  ja  Mbwei  anyu. 

5.  'Lwanidengo  tagulu  ame 

0  jakani  'sango  jame, 
W  inyi  wa  yongakide  mba, 
Kwanga  n'  umbi  ka  pae"  pe. 

VIEMBO  42. 
1.  Mot'  ube,  vaka  okava, 
W  ipikilia  ti, 
W  ikoba  na  janga  jave, 
Y6jek6  kabo  'kae. 


THE    BENGA   PRIMER.  163 

2.  Mba  land'  o  Jisus  ajadi, 

Tombete  bobe  ti, 
Tombete  bobe  k'  ukodi, 
Mba  landi,  mba  venge. 

3.  Mbi  ka  balamand'  o  'ka  'ju, 

Ka  memeke  bobe, 
Na,  Mbi  jilindi  mot'  ube 
Kabo  na  'hekw'  ave. 

4.  Mbi  ka  bengiand'  Upolo, 

A  n'  iyide  ite, 
Ipe  a  ka  yeni  mba  bwam, 
Benge  mbi  yongaki. 

5.  Ip'  a  ka  yokakii  mba 

Ikalia  jame, 
Tombe  mba  wa  n'  ikalia, 
Mbi  ka  wi  kabo  'me. 

6.  Tombe  mba  la,  mbi  ka  wandi, 

Mba  li  ka  yejia, 
Oninge  mbi  dikinge  mbwi, 
Mbi  ka  wandi  wewe. 

VIEMBO  43. 

1.  Nja  di  ka  Jisus  y'  ivenda, 
Upolo  mwahu  'nene, 
A  veki  nyolo  aju  mwambo 
Iyonge  ja  hwe  bato 


164  THE    BENGA   PRIMER. 

Yongakide  ; 
0  behalakide  we. 

2.  Nja  di  ka  Jisus  y'  ivenda 

A  ka  padwete,  nwela, 

0  ngudi  naba  bon6n6 
Tepe  n'  ivenda  jaju 

A  padweni ; 
0  behalakide  we\ 

3.  Nja  di  ka  Jisus  y'  ivenda 

Uyongi  mwa  behgpi, 
Ba  pitakide  kabo  ma 
A  vangwaki  tepg  hw6 
Mamanaka  ; 
Egombe  yehepi  we. 

4.  Nja  di  ka  Jisus  y'  ivenda, 

Iwa  jaju  jaka  te, 

1  ka  yongendi  b6h6pi 

Ba  ka  vahe  iyongw6 
0  yokindi? 
0  behalakide  we. 

VIEMBO  44. 

1.  Behepi  homaki  Jisus, 
Benjel  be  kwakeni, 
Vanakani  korowa  'ju ; 
Batidi  mani  pa. 


THE    BENGA    PRIMER.  165 

2.  Inyeni  ba  di  panwengo, 

Ba  di  vanguwengo, 
Homaki  Uyongi  inwanyu  ; 
Batidi  mani  pa. 

3.  Babe  wa  behalideni 

Betunia  biaju, 
Keki  ka  pakuwi  mani ; 
Batidi  mani  pa. 

4.  Dia  na  'tomba  yehepi, 

Igama  t6kadi, 
Vi  mani  'bende  jehepi ; 
Batidi  mani  pa. 

5.  Ho  kwaken'  o  beko  biaju, 

Na  benjel  na  baiam, 
Ho  tnmbwakideni  viembo ; 
Batidi  mani  pa. 

VIEMBO  45. 

1.  Jisus  ma  na,  Vaka,  sasa, 

0  himbamake  pe  we, 
Egombe  e  ndi  evuve, 
0  banga  pe  ya  tomba. 

2.  Jisus  ma  na,  Vaka,  sasa, 

0  ndi  vewengo  'mena, 
E  kenjake  p6l'  iwedo  ; 
Vaka,  wawa  mete  we. 


166  THE    BENGA    PRIMER. 

3.  Emena  e  ndi  egombe, 

E  di  hwe  vewengo  pa 
Na  ho  bendake  Anyambe, 
Hangw'  ahu  a  jad'  o  heven. 

4.  Vaka  banga  o  pae  pe 

Oba,  o  'hiki  ya  bwe, 
Ome  ndo'  ivenda  mete, 

Na  mbya,  be  ha  be  n'  ihuk\ 

YIEMBO  46. 

1.  Hilakete  Kraist  Utati 

Mwa  bato  ba  Israel, 
Ma  nda'  ndakie  ba  ndembe, 
A  bokwakandi  ba,  na  ; 

2.  Ba  vake  umba  mbi  jadi, 

0  kandakidi  bani, 
Kabqjana  ja  janga  te, 
Ndi  ja  eganda  ya  heven. 

3.  Anyambe  ho  vanaki  ba, 

Ave  o  jadi  na  mbya, 

Hwe  mete  ho  ndi  ibave, 

Ikwaka  tepe  ibahu. 

VIEMBO  47. 
1.  Jisus  veke  hwe  ibata, 
Ho  to  nangia  via, 
Ho  memeki  bobe  bwahu, 
Av6  to  ka  yonge  hwe. 


THE    BENGA    PRIMER.  161 

2.  Tomb'  iwedo  i  tamwaka 

Uluwanidengo  hwe, 
Benjel  biave  be  ndi  sata, 
Be  ka  tatate  hwe  bwain. 

3.  Tonibe  bulu  dangadanga, 

Hwa  kutame  ivitit, 
Ave  ndi  ma  a  ka  yonge, 
0  pepwakand'  ibave. 

4.  Oning'  iwedo  i  pange 

Na  bulu  ka  nanga  hwe, 
Jisus,  mwakide  hwe  nubwa, 
Batango  na  bwe  ya  heven.  ' 

YIEMBO  48. 

1.  Paia  tombe  o  vee  mba 

Bwamu  bwa  he  bwehepi 
Yokak'  o  'ka  've  ya  'hekwe" 
Ikalia  tekadi. 

2.  Veke  mb'  ibata  ja  'hekwg 

Na  'bumulema  ya  hwe 
E  ha  hakalanakie 

Pangaka  mb'  uwavS  pa. 

3.  Na  nave  diaka  n'  umba 

0  'mena  n'  iwedo  ta 
Veke  mba  bwe  o  njea  'me, 
Kab'  umbi  ka  pae  o  heven. 


168  THE    BENGA    PRIMER. 

VIEMBO  49. 

1.  Mwanina,  o  valindi 

0  iyaja  ja  heven, 
Ndo  hwa  yen'  ave  ngebe, 

0  batango  na  bwe. 

2.  Mwanina,  nyolo  av6 

Ya  li  ka  tongwa  he, 
Nd'  ilina  jave  oba, 

1  peaki  na  Kraist. 

3.  Mwanina,  o  dikindi 

Betunia  bia  he, 
Beb6di  na  mahihi, 
Mbembe  na  ng6b6  pa. 

4.  Mwanina,  bobe  bwave" 

Bo  yidwengo  na  Kraist, 
Na  o  latindi  oba, 

Na  baiamu  ba  heven. 

5.  Mwanina,.  o  diango 

Na  Uhungini  ta, 
Na  nave"  o  yenindi 
Ivenda  'nene  wa. 

6.  Mwanina,  o  vewSngo 

Korowa  Ve  ya  bwe, 
Ho  vahakandi  tepe" 
Ivenda  janga  te. 


THE    BENGA    PRIMER.  169 

VIEMBO  50. 

1.  Jehova  tumbwanaka  mba 

0  ibaga  tekadi, 
Mbi  kambango,  ndo'  na  ngudi, 
Hukaka  mba  na  ena. 

Pembe  ya  'ba, 
Jakide  mba  nal'  ihuk\ 

2.  Dubwaka  tongo  ya  miba 

Ma  vatake  evele, 
Ngaka  ya  Vindi,  na  vea, 
Be  tumbwanake  mba  ta : 

Uvengidi 
Diakate  nguba  ?mS. 

3.  Umba  mbi  ka  pite  Jadan, 

Yengekide  mba  janga, 

Iwedo  na  hel  yy  inyanga, 

Pakide,  mba  o  Kenan : 

Lembo  loyam, 
Mbi  ka  vete  kabo  av6. 

VIEMBO  51. 

1.  Uloma  mw'  Uhungini  ndi, 
Na,  Kekeni  na  baptaisa 
Betomba  bia  he  biehepi, 
Be  ka  kamide  sango  'yam. 


nO  THE   BENGA    PRIMER. 

2.  Pani  ka  miba  tanake 
Ndindo  e  di  hwe  o  nyolo, 
Noiiane  tepe  Ilina 

I  bongwake  bakamidi. 

3.  Upangii  ho  hakandi 
Nyanga  ave  e  vake  na  hwe, 
Tukaka  hwe  na  makia 

M'  Uhungini  mwahu  Jisus. 

VIEMBO  52. 

1.  Ka  metodu  mi'  Uhungini, 
Pakwakani  ehekw'  ajn, 
Hamanakiden'  iyonga 
Na  ngudi  ya  dina  jaju. 

2.  Tombe  njea  'nyu  ya  'havu, 
Ya  pudungana  loboko 

La  mahihi  n'  ivititi, 
Iyejie  j'  ikamide  ; 

3.  Keke  na  Vemba  yf  AnyambS, 
Yadidengo  na  ngud'  aju, 

A  ka  vend'  ihana  twetwe, 
A  ka  mweti  na  'havu  ave\ 

4.  A  didi  'nyeni  ndiango 

0  'duka  ya  pakwepakwe, 
A  ka  hoinanaiKr  inyeni 
0  njuke  janyu  jehepi 


THE    BENGA    PEIMER.  Ill 

5.  0  timbakieni,  tombe 
Ndumba  ite  i  yanaka, 
I  ka  kwand'  o  pwanja  Jisus, 
Na  ngudi  ya  dina  jaju. 

YIEMBO  53. 

1.  Iyonga !  ijoijambya, 

Mbya  o  mata  mahu, 
Bwanga  boyamu  bw'  ivenge 
Ijahu  jehepi. 

2.  Ho  tongakwendi  na  bobe, 

Bya  o  jambe  ja  hel, 
Ndi  ho  mwakandi  na  'hekw6 
Iyene  ja  heven. 

3.  He  tekane  e  yamake, 

Ukeny'  u  veveke, 
0  nduniba  ya  'ba  yehepi 
E  yamanakide. 

VIEMBO  54. 

1.  Jisus  Kraist,  Utati  mwahu 

Nala  manga,  nala  he, 
Tataka  hwe  banabina, 
0  manga  bo. 

2.  Jisus  Kraist,  na  jonga  javS 

Londake  ba  'lina  ti, 
Sasa  yongakid'  ibave, 
0  manga  bo. 


172  THE   BENGA   PBIMER. 

3.  Jisus  Kraist,  pangak'  ukudi, 

Na  mekeba  tepe  da, 
Sasa  tataka  ibavS, 
0  manga  bo. 

4.  Jisus  Kraist,  tumbwanaka  ba, 

Nala  manga,  nala  he, 
0  babake  ba  lengake, 
0  manga  bo. 


VIEMBO  55. 

1.  Mbi  vahakand'  o  dia 

Pani  ka  Jisus  Kraist, 
Hubiango  ulema, 

W  itingidi  via  hwe  : 
A  lingwaka  na  moto, 

Tombekete  o  kras, 
Nda>  yakidi  baloni, 

Na  kenga  'nene  pyo. 

2.  Mbi  vahakand'  o  dia 

Pani  ka  Jisus  Kraist, 
N'  itande  j'  ikalia 

Hang  we  a  jad'  o  h6v6n  ; 
Oba  y  ukodi  dipa, 

A  salinaka  ta, 
Tombete  bulutema, 

Ikalia  ndi  mbya. 


THE   BENGA    PRIMER.  1?3 

VIEMBO  56. 

1.  Bato  ba  'Nyambe  kekeni 

Ka  languwa  betomba, 
Sango  'yamu  ya  mbya  'nenS 
Y'  Upangii  Jisus  Kraist ; 

Sango  'yaniu  ; 
Valanakani  sango. 

2.  Ka  langwakeni  ba  yake 

Ivititi  via  bobe, 
Na  Uhungini  u  pandi, 
U  na  ngudi  yehepi, 

E  yongake : 
Pakwakiani  sango. 

3.  Ka  langwakeni  menivi, 

Na  ba  wak6,  na  Jisus 
A  bali  baloni  babu, 
Ba  bangakepe  'lombo. 

A  balindi 
Baloni  ba  malina. 

4.  Keket*  inyeni  tombe  he 

Na  hel  latakate  ta, 
Ihimbide  j'  ipangia 
Ja  Uhungini  mwahu ; 

0  bangaki 
Miha  ma  bato  babe. 


174  THE    BENGA    PBIMER. 

5.  0  bangakeni  loboko 
La  mahihi  manene, 
Kraist  a  ka  dii  n'  inyeni, 
Jisus  a  ndi  mbwei  angu, 

Boho  bwaju 
Bo  ka  dii  n'  inyeni. 

VIEMBO  57. 

1.  Ime  !  mohano  na  keua 
Mwa  'Nyambe  u  didi 
Yohanengo  Ebrahamu, 
Na  etaka  aju. 

2.  Mbi  ka  diandi  Anyambe 
Ave  na  ya  bana 

Bave  na  ya  mbamba  jav6, 
I  ka  jawa  mbuhwa, 

3.  Ndaga  jaju  ja  itande, 
I  te  nyanga  paka, 
Nala  bepedi  biehepi, 
Ja  yale  o  ludwe. 

4.  Jisus  a  yadakidendi 
'Kamide  ja  bavyo, 

0  ma  a  bokwaki  bana, 
Na,  Bajigi  ndeka. 

5.  Ndaga  ja  Anyambe  ahu, 
Na  itande  jaju, 

Be  mbambae,  a  vengide 
Bana  o  mohano. 


THE   BENGA    PRIMER.  175 

VIEMBO  58. 

1.  Pumake  hwe  na  ibata, 
Jakide  hwe  na  ndaga  We, 
Iyakide  ihumama, 

Ho  tatake  pakwepakwe, 

2.  Ave  ndi  o  jadi  bwamu, 
Tukaka  hwe  bobe  bwepi, 
Na  makia  ma  Mwan'  avey 
Ndi  pumake  hwe  na  jonga. 

VIEMBO  59. 
1.  Bapaia  ba  hekakudwe, 
0  ka  latateni  na  hw6, 
0  Jisus  a  pangakie 
Itata  ja  hwe  bwam  ? 
Itimbia.     Peyakani,  haleluya, 
Bendakeni  Upangii, 


XT -.1^1,,,, 


r\QtTO  IrciTn 


176  THE    BENGA    PRIMER. 

4.  Ndomi  jahu  ja  ulema, 
0  ka  latateni  na  hwe, 
Uhungini  a  titwake 

Manyangadiba  pa  ? 

5.  Bana  b'  ina,  megangano, 
0  ka  latateni  na  hw6, 

0  'hiki  te  ya  utambo, 
Ya  Jisus  e  di  bwe  ? 

6.  Paia,  jaie,  bana  b'  ina, 
0  ka  latateni  na  hwS, 
0  ka  latateni  na  hw6, 

0  Kenan  'hik'  earn  ? 

7.  Ho  ka  latate  n'  inyeni, 
Na  ihana  ja  Anyambe, 
Ipalwanide  i  ha  b6, 

0  Kenan  'hik'  earn. 


THE    BENGA    PRIMER.  179 

d.  Nandi  benge  mbi  pakwake 
0  pel'  Uhungini  mwam6, 
Mbi  ka  tuwudend'  ivango 
Ja  makia  mave  maiam. 

VIEMBO  62. 

1.  Jisus  utandi  mwame, 
Mbi  kweak'  ave  ojadi, 
Ikweya  ja  mekeba 
Me  heheke  na  ngudi, 
Kutaka  mb'  Uhungini 
Kabo  ukudi  mwa  tomba, 
Tumbwanaka  niba  tungu, 
Nangaka  mba  ihuku. 

2.  Ihawe  'pakw'  i  bepg, 
Hanak'  ilina  jame, 
0  dikake  mba  dipa, 
Yadakidete  mba  we ; 
Mbi  pitakid'  ave  pa, 
Ave  ndo'  di  n'  ihana, 
Pugaka  molo  mwame, 
Na  'dingih'  ave  earn. 

3.  Kraist  o  nd'  ivaha  jamS, 
Mbi  vahake  kab'  ave, 
Umwakide  ba  kwekwe, 
Hanaka  ba  kahango, 


180  THE    BENGA   PBIMEB. 

Dina  jave  i  ndi  hole, 
Ndi  mbi  be  bwam  na  'pnhu, 
Mbi  ti  kabo  na  bobe, 
Ndo'  ti  kabo  na  mbambae. 

4.  Ehekw6  e  na  nave, 
Yakide  bobe  bwame, 
Mepwaha  me  diake, 
Tanak'  ulema  mwame. 
0  ndi  tongo  ya  'niena  ; 
Mbi  nangake  kab'  av6, 
Diak'  ulema  niwamS 
0  egombe  yehepi. 

VIEMBO  63. 

1.  Bana  ba  jadi  o  tempel, 
Ba  tumbwakidi  viembo, 
Hosana  na  Mwana  Devid, 

A  jadi  Jisus  Kraist. 
Itimbia.     He  na  oba  habakeni 
Itumbude  ja  Hosana, 
Hosana  na  Mwana  Devid, 
A  kamakudwa  kras. 

2.  Tombe  ka  hwe  ho  di  bana, 
Ho  ka  latate  o  viembo, 
Hosana  na  Mwana  Devid, 

A  vakied'  o  he. 


THE    BENGA    PEIMER.  181 

3.  Tombe  he  di  ti  na  njuke, 
Ho  ka  tumbudet'  okava, 
Hosana  na  Mwana  Devid, 

A  jadi  bwe  ya  he. 

4.  0  hwe  ho  ka  pae  ivenda, 
Ho  ka  tumbudi  n'  upeyo, 
Hosana  na  Mwana  Devid, 

A  jadi  bwe  ya  hgven. 

VIEMBO  64. 

1.  Banabina  vakani  we, 
Joi  jehepi  latake, 
Viembo  Anyambe  ajadi, 
Viembo  viaka  vi'  ibendS. 

2.  Krisan  ipe  hwa  latepe" 
0  he  te  ya  bobe  'kane, 
Ndi  ho  ka  latate  oba, 
Ipalwanide  i  hab6. 

VIEMBO  65. 
1.  Ho  tumbwakide  Jisus, 
Joi  n'  ulema  ta, 
Ho  tumbwakide  Jisus, 
Mbwei  ya  babe  pa  ; 
Ilina  jaju  mete 

I  ySnekete  mbya, 
0  yoka  moi  mahu 

Ma  bendakg  ma  bwam. 


132  THE    BENGA   PRIMER. 

2.  Ho  tandakandi  Jisus, 

A  yakidi  o  he, 
Ho  tandakandi  Jisus, 

Ya  ngudi  na  ya  hwe  ; 
A  jombake  ma  'yonga, 

A  sombiakwe  da : 
A  yeneke  hwe  ngebe, 
•  Tombe  a  did''  o  heven. 

3.  Ho  tandakandi  Jisus, 

Uvanguwi  mwa  he, 
Ho  tandakandi  Jisus, 

Ubali  mw'  ivitit'. 
0  'pedi  ya  mahihi, 

Ho  ka  pitidi  pa, 
A  diaki  elenge, 

A  ka  pangi'  o  hev6n. 

4.  Ho  tumbwakide  Jisus, 

0  hwe  ho  jad'  o  he, 
N'  itumbude  ja  Jisus, 

0  'gombe  yehepi ; 
A  ka  mermend'  oba, 

Ba  memeki  ma  he, 
Na  mwa  ka  vambii  ba 

Ibata  tep6  va. 


THE   BENGA    PRIMER.  183 

VIEMBO  66. 

1.  Keken'  iboko  viehepi 

Na  sango  earn  y'  Anyambe, 
Hamanakideni  kuma 
Y'  Uhungini  mwanyu. 

2.  0  bangakeni  baloni, 
Jehova  a  ndi  ngnd'  anyu, 
Nyeui  o  ka  tatwendini     ■ 

0  janga  jehepi. 

3.  Dikak'  ibanyu  behepi, 
Mwajo,  bana,  na  bahangw6, 
Opel'  itande  ja  Jisus  ; 

Hika  'nyu  e  nd'  oba. 

4.  Oninge  nyolo  i  vaha 
0  njea  ipana  janyu, 
Yongakide  betunia 

Bia  Uyongi  mwanyu. 

5.  Buhwa  bo  be  j^avidengo, 
0  bahaii  ba  Anyambe 
Ba  ka  panyandi  ka  joba, 

N'  ivenda  ja  oba. 

VIEMBO  67. 
1.  Ho  ka  vana  lenf  idile 
0  Upangii  ajadi, 
0  benjel  be  tunibwakid6 
Ibende  ja  dina  jave  ?  - 


184  THE    BENGA    PRIMER. 

2.  A  weakudw'  a  weango, 
A  ndi  Upolo  mwa  jonga, 
A  weango  n'  ipangfa 
Na  Hangwe  ta  o  eka  'ju. 

3.  Ibata  na  Mwan'  udambe, 
A  bapaki  jaki  jahu, 
Benjel  ba  bendaki  mani, 
Na  bekeha  ba  na,  Em6n. 

VIEMBO  68. 

1.  Babamo.  Bajopi  wa  la  lin'  ove 

Na  utumbe  o  'na  vy£  ? 
Babajo.   Ho  valindi  o  ekenda, 

U  nd'  upango  mw'  Upolo. 
Behepi.    0  mekodi  na  metove, 
Ho  valindi  o  mboka  'ju, 
Ho  valindi  o  mboka  'ju, 
0  ehik'  earau  pyo. 

2.  Babamo.  Wa  bangeni  njea  tene, 

0  ndini  ba  nyeva  pa? 
Babajo.    0  ha  yeni  mbwei  jahu, 

Benjel  be  pepwaki  hwe\ 
Behepi.    Utumbwani  u  ndi  Jisus, 

Ho  ka  tumbwanwSnd'  ovone, 
Ho  ka  tumbwanwend'  ovone, 
0  ehik  eamu  pyo. 


THE    BENGA    PRIMER. 

3.  Babamo.  0  yombwaka  lind'  ovong, 

0  ehik'  eamu  pyo  ? 
Babajo.    Korowa  'hu  ya  ivenda, 

Ho  ka  pahiand'  o  heven. 
Behepi.    Ho  ka  peyi  n'  Uhungini, 
Nala  'gombe  yehepi  ome, 
Nala  'gombe  yehepi  ome, 
0  ehik'  eamu  pyo. 

4.  Babamo.  Batamuwi  hwa  li  tep6 

0  ehik'  eamu  pyo. 
Babajo.    Yakateni,  vakateni, 

0  ka  yenudwendi  mbya. 
Behepi.    Yakateni,  vakateni, 
Jisus  a  vengakidendi, 
Jisus  a  vengakidendi, 
0  ehik'  eamu  pyo. 


185 


VIEMBO  69. 

1.  Mbi  ndi  mwengi  na  utamuwi, 

Mbi  ka  venge,  mbi  ka  venge  bulu  pa. 

0  himbakidi  mbani,  mba  landi 

0  tongo  ite  i  vovolakandi. 

Mbi  ndi  mwengi  na  utamuwi, 

Mbi  ka  venge,  mbi  ka  venge  bulu  pa. 

2.  0  n'  ivenda  ovone  oba, 

Mbi  yombwaki,  mbi  yombwaki  'venda  t6  ; 
0  'hiki  tekae  ya  ivititi 


186  THE    BENGA    PRIMER. 

Mbi  malengandi  uki?  uyaba. 

Mbi  ndi  mwengi  na  utamuwi, 

Mbi  ka  venge,  mbi  ka  venge  bulu  pa. 

3.  Mbi  ka  landi  o  mbok'  ovone, 

Jisus,  Uvanguwi  mwame,  a  ndi  bwe  ; 
Xjuke  na  ngebe,  i  bgpe  ovone, 
Tombete  mbembe,  tombet'  iwedo. 
Mbi  ndi  mwengi  na  utamuwi, 
Mbi  ka  venge,  mbi  ka  venge  bulu  pa. 

4.  Paia,  jaie,  na  bana  b'  ina, 

Tombe  wa  valani  mbani,  mba  li  kya, 
Na  oninge  mba  vengide  nyeni, 
Mbi  ka  nyangand'  o  'gombe  yehepi. 
Mbi  ndi  mwengi  na  utamuwi, 
Mbi  ka  venge,  mbi  ka  venge  bulu  pa. 

5.  Mbi  ka  dike  ehiki  'kolo, 

Mbi  valindi,  mbi  valind'  o  wahu  h6v6n. 

Mbi  ka  duandi  upeyo  oba, 

0  pwanja  'Xyambe  n'  Uyongi  mwam6. 

Mbi  ndi  mwengi  na  utamuwi, 

Mbi  ya  yaja,  mbi  ka  yaja  wahu  hev6n. 

VIEMBO  70. 
1.  Ka  pakwakii  sango  ame 
0  betomba  bia  he  biepi, 
A.  ka  kamide  a  nyange, 
Ka  mend'  a  kamid'  a  yonge. 


THE    BEXGA    PRIMER.  187 

2.  Mbi  ka  levidet'  inyeni, 

Ns  inyi  wa  suli  sango  am£, 
Na  nyanga  'me  e  di  hango, 
Na  nyanga  'nyu  e  ka  haie. 

3.  Ka  yongakeni  bebgdi, 
Ka  vengekideni  devil, 
0  bangakeni  elombo, 
Tombe  Ju  ba  kilaka  mba. 

4.  Yokwakideni  betomba, 
Mbi,  n'  inyen'  egombe  yepi, 
Ngudi  yepi  e  nd'  eame, 
Kwanga  na  he  ka  hukig. 

5.  A  kalakindi  nonane, 

Na  bwe  'nene  na  panyaka  : 
Ba  masei  ba  kalaki 
Opela  'hekwe  y'  Anyambe\ 


VIEMBO  71. 

1.  Bandembe  yokolakideni  Jehova, 
Yokakiateni  ndaga  'ju  ya  'hekwe, 
Yahaka  pwanja  'ju  n'  ulema  mwehepi, 
Pundaka  ivaha,  vakan'  o  duindi. 
Itbibia.     Yokolakideni  Kraist  a  di  vango  na  bana; 
Mwan'-ame  veke  mba  ebumulem'  ave. 


188  THE    BENGA    PRIMEK. 

2.  Memeke  ipule  jehepi  na  ngebe, 
Uwaka  iyide  o  pele  ya  Jisus, 
A  taki  inakia  ivango  ja  babe, 
Na  mwa  ndi  temengo  inanga  j*  inyeni. 

VIEMBO  72. 

1.  Mbi  ndi  mwengi  o  he, 

Wahu  ndi  heven. 
Ono  ndi  'baga  pa, 

Wahu  ndi  heven. 
Janga  na  ngebe"  ta, 
Be  lwanakidi  mba, 
0  ehiki  tekae  ; 

Wahu  ndi  h6v6n. 

2.  Tomb'  ukudi  mwa  pa  ; 

Wahu  ndi  heven. 
Tungu  ame  e  be  bo  ; 

Wahu  ndi  heven. 
Tombet'  upupe  ta, 
U  ka  mayandi  kya, 
Mbi  ka  padwendi  bwam  ; 

Wahu  ndi  hSvgn. 

3.  Piele  n'  Uyongi  de  ;- 

Wahu  ndi  heven,- 
Mbi  ka  y6nudwi  mbya  : 
Wahu  ndi  h£ven. 


THE   BENGA    PRIMER.  189 

Ovon'  o  na  baiam, 
Ba  panwengo  na  Kraist ; 
Mbi  ka  panel'  oba  kya  ; 
Wahu  ndi  heven. 

VIEMBO  73. 

1.  Jisus,  Ulmngini,  yeneke  mba  ngeb6, 
Yokaka  mba  urobi  yake  ave  ojadi, 
Mbi  ndi  na  ebumulema  ebe  rnetS, 

E  ndi  ti  na  bobe  o  pele  jehepi. 

2.  Mba  yale  o  panga  ya  bwamu  na  'pnhu, 
Sasa  tukaka  mba  na  makia  mave  ; 
Jisus,  Uhungini,  yeneke  mba  ng6b6, 
Yokaka  mba  umbi  yake  ave  ojadi. 

3.  Njange  o  mepuma  mbi  na  bobe  boite, 
Na  mbi  bembindi  yavidengo  na  nave, 
Oninge  mbi  yejeke  o  ha  njea  Ve, 
Bobe  boite  bo  ndi  ebumulema  'me. 

4.  Nja  ka  hane  mba  ?   Nja  ka  veye  mba  jonga, 
Oninge  o  veye  mba  ihana  jave  ? 

Jisus,  Uhungini,  yeneke  mba  ngebe, 
Yokaka  mba  umbi  yake  ave  ojadi. 

5.  Tombete  mba  yale  o  dika  ipule, 
Ndi  o  ka  yalete  o  ha  mba  botano 
Na  makia  mave,  ma  hovakiedi 
Ave  o  wakidi  o  pele  ya  babe. 


190  THE   BENGA   PRIMEB. 

6.  Ave  o  tandakidi  na  wa  nonan6, 

Wa  vaye  na  umba  na  mbi  vengern6k6. 
Jisus,  Uyongi,  o  ka  yene  mba  ngebe, 
Yongake  mba  umbi  yakg  ave  ojadi. 

VIEMBO  74. 

1.  0  diake  n'  Anyambe 

Epakwe  kab'  umba : 
0  hakepe  ugano, 
Ikalia  jaju. 

2.  0  tubake  o  nan6 

Dina  ja  Jehova : 
Yongakide  iyaja, 
Itata  jaju  bwam. 

3.  Hekakide  bahangwe : 

0  weake  moto : 
0  diake  n'  ihonde  : 
0  ibake  tepe. 

4.  0  velakie  moto  : 

Na  o  tanginake : 
Ekabe  ndi  bia  'Nyambe" 
Be  lekanakidi. 

VIEMBO  75. 
1.  Banabina,  okani  we 
Na  joi  na  melema  ta, 
Ho  tumbwakide  Anyambe 
Viembo  via  madikanido. 


THE    BENGA   PRIMER.  191 

2.  Tombe  ho  latepg  o  he, 
0  na  uheke  'yamu  wa, 
Ovone,  mbembe,  ngebe"  pa, 
Ho  ka  latanii  na  mbya. 

VIEMBO  76. 

1.  0  yonyakeni  bana, 

Mbwei  anyu  a  ndi  Kraist, 
0  yonyakeni  bana, 

Mbwei  anyu  a  ndi  Kraist. 
A  ka  yadidend'  inyeni, 
A  ka  tati  tepe  inyeni, 

Tombete  na?  ihuk?. 
Itimbia.     Mbi  peyake  mete,  nana 

Mbi  nd'  o  ndumba  ya  AnyambS, 

Mbi  ka  yani  opele  Jju, 
A  wakid'  o  Kalvari. 

2.  Yanaka,  saj'  ihale, 

0  ka  bali  mbambae, 
Yanaka  saj'  ihale, 

0  ka  bali  mbambae, 
Kabojana  Uhungini, 
A  ndi  utumbwani  mwanyu, 

Na  balindi  o  kras. 

3.  0  'duka  e  ka  maie, 

0  boho  bwaju  de, 
0  'duka  e  ka  maie, 
0  boho  bwaju  de, 


192  THE    BENGA    PRIMER. 

Nyeni  o  ka  tumbudfindi 

Lembo  la  'gombe  yehepi, 

0  Kenan  'hik'  earn. 

VIEMBO  77. 

1.  Upangii  u  pandini, 

He  e  peyakeni, 
He  e  vehelekideni 
Upolo  mwaju  'yam. 

2.  Jisus  a  pangakiandi, 

He  e  peyakeni, 
Bato  ba  tumbwakideni 
Viembo  viaju  viam. 

3.  Bobe  bo  vuhahepeni, 

Ngeb'  e  patwake  he, 
A  pand'  o  he  aim  ebe, 
Ka  vambi'  ibata. 

4.  A  pangakii  mete  he, 

Na  'hekwe  na  mbambag, 
N'  ivenda  ja  bwamu  bwaju, 
Na  itande  jaju. 

VIEMBO  78. 
1.  UkiP  uhale  ono  he, 
Vakana  ho  valindi, 
0  wahu  iyene  ja  mbya, 
0  'hiki  ya  ivenda. 


THE   BENGA   PEIMEE.  193 

Itimbia.         Ivenda,  ivenda, 

0  na  iboko  twetwa  heven, 
Via  behepi  ivenda. 

2.  0  hwe  ho  di  tongwengo  be, 

Ndo  heba  e  ka  langwe, 
Ho  ka  li  ka  latana  Kraist, 
Ka  dia  na  ju  ivenda. 

3.  Ho  ka  yeni  tepe  baiani 

Oba,  wahu  y'  ivenda, 
Ba  di  na  hwe  latango  ta, 
0  lembo  la  ivenda. 

4.  Kweakani  ovia  hel, 

0  ti  n'  iboko  oba, 
Uhwaka  mabe  manyu  pwo, 

Ka  duwa  wanyu  ivenda. 

VIEMBO  79. 

1.  0  bene  dina  'yarn  o  he, 

1  bepe  tepe  oba, 

Ka  dina  i  vewengo  Kraist 
Uyongi  mwahu,  Jisus. 
Itimbia.     Ho  tumbwakid;  Upolo  de, 
.  Ho  vangide  ma  Jisus, 
0  bene  ndaga  'yam  o  he, 
Ka  dina  jaju  Jisus. 

BungaTr.  Prim.  13 


194  THE   BENGA   PBIMER. 

2.  Yina  ?ju  e  vanganudwi, 

Jisus,  ndi,  "  Kabojana 
A  ka  yongi  bato  baju, 
Ovia  bobe  bwabu." 

3.  0  bene"  dina  'pakwa  he 

I  di  vewengo  bato, 

Kabo  dina  ja  Jisus  pa, 

Ijahu  ka  yongane. 

4.  Ho  tandake  dinate  wa, 

Na  o  kamide  tepe  ; 
Yakana  o  pwanja  'ju  heven, 
Ho  ka  tumbudi  Jisus. 

VIEMBO  80. 

1.  Jisus  Kraist,  uhaii  mwave 

A  ndi  na  mehio  bya, 
Sasa  yokak'  ikalia ; 
Yongake  ma. 

2.  Jisus  Kraist,  o  te  yowengo 

Ngebe  jehepi  ja  he, 
Ho  hahalakidend'  ave, 
Yongake  ma. 

3.  Jisus  Kraist,  itande  jave 

I  yenekide  ma  mb^a, 
Nyevekid'  ulema  mwaju, 
Yongake  ma. 


THE   BENGA   PEIMER.  195 

4.  Jisus  Kraist,  oning'  uhaii 

Umwave  mwa  la  ka  wa, 
Opel  etunia  ave, 
Yongake  ma. 

5.  Jisus  Kraist,  upango  mwave" 

U  hamake,  ho  ndi  da, 
Diak7  uwaju  iwedo, 
Yongake  ma. 

YIEMBO  81. 

1.  0  na  ehik'  earn, 

Yavidengo, 
0  baiam  ba  jadi, 

Bwe  ka  mwehe. 
Ba  tumbwakide,  na, 
Uyong'  u  ndi  weango, 
Betakeni  moi, 

Bendakeni. 

2.  Vaka  o  'hik'  earn, 

Yaka,  vaka, 
0  temek'  le  na  nde  ? 

0  himbake. 
Upeyu  n7  utambo, 
0  bpbe  bo  ka  maie, 
Ho  ka  di'  n'  Anyambe, 

Mbya  enene. 


196  THE   BENGA  PBIMEB. 

3.  Miha  ma  panyakS, 
0  'hik'  earn ; 
Itande  ja  waka 

Na  'na  'Nyambe. 

Keke  o  ivenda, 

Pahakia  koroa 

E  kebake  joba, 

Na  ivenda. 

VIEMBO  82. 

1.  0  itamua  n'  Anyambg, 

0  uleina  ueam ; 
0  njea  apangake  bwe 
Na  la  Mwan'  Udambe. 

2.  Mbia  o  lave  mbi  yeni 

0  boho  n'  Anyambe  ? 
Ijevide  ja  Jisus  na 
Ndaga  jaju  tepe  ? 

3.  Mbi  yo-ngidendi  mavela, 

Ma  hwe,  ma  tombide  ! 
Ndi  ma  dikide  mb'  ivaha, 
Jahe  ka  londaka 

4.  Timbaka  Ilina  lam, 

Ulomi  mwi  yadya ; 
Mbi  benaki  babe  bwani6, 
Bo  valakid'  ave. 


THE   BENGA   PRIMER.  197 

5.  Ugana  mwehepi  ueam, 

Mbi  madilakendi, 
Hanaka  nda  mbi  vengid'  mA, 
Ka  ile  kab'  ave. 

6.  Nonane  mbi  ka  tamua, 

N'  Anyambe  bwam  na  whe  ; 
Nonane  bwe  e  ka  pange 
Na  la  mwan'  udambe. 

VIEMBO  83. 

1.  Nja  di  ka  Jisus  y5  venda, 

Upolo  mwahu'  nene 
A  veke  joV  aju  mwambo, 
Iyonga  ja  hwe  o  bato 

Yongakide  ; 
0  belialakide  we. 

2.  Nja  di  ka  Jisus  y'  ivenda  ? 

A  ka  padwe  te  mwela, 
0  ngudi  na  ba  bonene  ; 
Tepe  n?  ivenda  jaju  ? 

A  padwe  we  ; 
0  behalakide  we. 

3.  Nja  di  ka  Jisus  y'  ivenda, 

Uyonge  mwa  behepi ; 
Ba  pitakide  kabo  ma, 
A  vangwaki  tepe  wh6  : 

Mamanaka ! 
Egombe  yehepi  we. 


198  THE   BENGA   PKIMER. 

4.  Nja  di  ka  Jisus  y'  ivenda, 
Iwedo  jaju  jaka, 

0  ka  yongete  behepi 
Ba  ka  vahe  iyongwe  ; 

0  yokindi  ? 
0  behalakide  we. 

VIEMBO  84. 

1.  Dina  ja  Jisus  i  nd'  iam 

0  mata  mwa  krisson  ! 

1  hwemide  ngebe  jabu, 

Na  vengide  janga. 

2.  I  yongak'  ivengi  jaju, 

1  vataki  njuki ; 

I  ndi  man'  ilina  ja  nja, 
0  ikamba  yaja. 

3.  Hale  mbi  longakie, — 

Dina  i  tandake, — 
Ngub'  ame,  n'  Ihawe,  kundu      ^ 
Ya  'hekw'  e  ehama'kia. 

4.  Jisus  !  utati !  na  Mbwei ! 

Prafet!  Prist!  n'Upolo ! 
Upangii !  'Mena  !  Njea  I 
Kwak'  ibenda  jame. 

5.  Ebumulema  evaha ; 

Ipivia  i  ta, 
Ndi  umba  mbi  ka  yen?  ave, 
Mbi  ka  bend  ave  bwam. 


THE   BENGA   PEIMEB.  199 

6.  Kabo  umba  mbi  ka  kale 

0  pel  itande  jave  ; 
Ibeka  ja  dina  jave, 

1  to  panga  mbi  'wedo. 

VIEMBO  85. 

1.  Hilakeni  mweng'  ubia  ! 

A  tinakidendi  ka  Vio  : 
A  ngite  a  vengakide  ; 

Wa  bevi  upakwe  kakane. 

2.  A  temeDg'  ome  nJ  itande, 

Na  makadu  ma  makia. 
A  levakidendi  kenga, 
Kenga  te  o  ndoba  jaju  ! 

3.  Nd'  a  te  mboi  ahu  mete  ? 

E  eahu  evahake  ; 
Ma  nd'  i  mbwe  ja  bato  babe, 

Batang'  ibata  y'  iveu. 

4.  Umwaka  bendaki  mani ; 

Pumakeni  ndoba  dyadiu, 
Ndoba  tekadi  ndi  bobe, 

Ngakidi  mwengi  mwa  oba. 

5.  Ngakide  ma  bang'  abina  ; 

A  valinge  a  timbepe  ; 
Ngakideni  mani  pani, 
0  banga  wa  yenyani. 


200  THE   BENGA   PKIMEB. 

VIEMBO  86. 

1.  Bana  bina  wha  la  tepe, 

Uheke  mwa  kenan ; 
Ho  ka  latina  hekwa  Kraist ; 
Ipalwanid'  ihabe 

Ivend',  ivend'  Haliluya ! 
O'gombe  yehepi. 

2.  Jisus  A  pangakiandi, 

U  'heke  mwa  kenan  ; 
Ivend',  ivend'  Haliluya, 
O'gombe  yehepi. 

Bendakeni  bendakeni 
Ogombe  yehepi. 

DOXOLOGIES. 
c.  M. 
Bendake  Hangwe  uveli, 

Na  Mwana  nyongi, 
N'  Ilin'  lam  nyevidi ; 
Bendake  behepi. 
C.  M. 
Hangwe  ndi  uveli  mwahu, 

Mwana  ndi  uyongi, 
Uyevidi  ndi  Ilina, 
Bendake  bani  ta. 
L.  M. 
Bendake  Anyambe  ohe  ; 

0  bwamu  bwaju  bwehepi, 
Bendake  tepe  ma  oba, 

Hangwe  Mwana  n'  Ilin'  lam 


