[ 47 3 


VII. De modo marmoris albi producendi , 
Dijfertatio epiftolaris Domino Maty, So- 
cietatis Regiae Londinenfis Secretariat 
auSlore R. E. Ralpe, Serenijf. Haff. 
Landgravio a Conjiliis , S. Reg . Sodali. 


Read Feb. 8. T*) E CENT I hacret memoria & Socie- 

* 77 ° IV tatis Regiae me cooptantis collocatum 
beneficium, & promiffum ea occafione a me datum, 
me de modo marmoris albi producendi, ubicunque 
natura materiem praebuerit, tecum collocuturum. 

Digna certe res, quae dodtorum hominum fubji- 
ciatur examini & a peritis in artium vertatur com- 
modum. 

Obfervavit ab aliquo inde tempore Rev. Abbas 
Vegni, fundi vel dominus vel poflelTor, thermarum 
S. Philippi fontes ad Radicofanum in Etruria fitoi, ad 
viam, qua Florentia Romam itur. Vidit i°, de colle 
parum edito, & qui totus ex marmore candido com- 
pofitus videtur, diverfis rivulis defluentes. 2 0 , Sulphure 
abundare didicit ex floribus fulphuris aquae innatan- 
tibus j & de virtute inedica quaedam ni fallor legifle 
me memini in Targioni Tozzetti itinere litterario per 
Tofcanam inftituto. Quod vero magis ad rem eft, 
vidit, 3 °,frequentiorem deponentes tophum candidum 
atque nitentem eoque uti rivulorum & canalium la- 
2 tera 


The Royal Society is collaborating with JSTOR to digitize, preserve, and extend access to 

Philosophical Transactions (1683-1775). 

www.jstor.org 







tera Ita quaelibet his injeda corpora dura incruftantes, 
& fic quidem ut tophus ille exadifiime impreflam 
fervet imagincm & form am incruftatorum corporum, 
fi feliciter rumpi contingat. Rivulis autem iftis auc 
topho cumulato aut alio cafu obturatis exundare, 
4 °, vidit aquas, & quem ante in ipfis canalibus de- 
pofuerant tophum jam deponere in quocunque novo 
altiore jam defluant alveo. 

Ea omnia viro ingenio potenti duplicem moverunt 
fufpicionem, felicem utramque; pritnam, totum iftum 
thermarum collem non effe nifi fucceffive ab aquis 
exundantibus cumulatam molem tophi hujus candidi 
atque nitentis, nam natura exadifiime conveniunt, 
praeter quod tophus noviter depofitus aliquantum 
mollior efle foleat interiore collis lapide; alteram, 
tophi iftius praecipitationem artibus infervire polfe, 
fi formis capiatur. 

Felices dixi hafce viri conjeduras, 8c tales revera 
did merentur. Quod ad primam enitn, ea mirum 
quam belle, non ex ingenio, fed fado petitam, ra- 
tionem reddat originis collis non folum Radicofa- 
nenfis, verum etiam, quod mihi addere liceat, 
originis lapidicinarum Marmoris candidi. 

lllae nunquam occurrunt in montibus firatorum 
regulam fervantibus, fed qui toti con ft ant ex rudi, in- 
formi, indigeftoque folido faxo, nullum plantarum 
aut animalium marinorum continente veftigium, ex 
iuccefliva appofitione facillime explicando, non con- 
veniente cum reliquis hucufque de origine montium 
datis hypothefibus. Pleraeque etiam marmoris can¬ 
didi fpecies per cryftallifationem quandam coaluifle 
cuilibet infpedanti videntur ; 8c quae inclufa mar¬ 
moris faxis folidis nonnunquam cum hominum ftu- 

pore 



[ 49 ] 

pore inverita fuere ferramenta arte fadla, clavi, cutiei, 
dolabrae, mallei caedendis aut poliendis lapidibus 
infervientia, ea jam non lapidum quandam . vegeta- 
tlonem aequivocam, qualis Tournefortio, Baglivio 
credo etiam Stenoni animo haerebat, produnt, fed 
quod res eft faxi olim fluiditatem & fucceffivam ap- 
pofitionem. 

Raro naturam in fadto deprehendere licet. Semel 
deprehenfam alteram Protea non dimittamus, ante* 
quam & de aliis fuis operibus refponla dederit. In 
memoriam igitur tibi revoces vetim montes ala- 
baftriferos, gypfeos, tophaceofque. Quidni & hos 
a fontibus olim exundantibus & tophum, pro mole- 
cularum natura diverfum, deponentibus originem 
habuifle ftatuamus ? Natura, quae marmoris candidi 
faxis in permultis limiles creavit, tantum abeft ut 
impediat, ut magis ipfa eandem originem illis elTe in- 
dicet, quam Radicofani tophis efle confefla eft. 

Vidi egomet complures alabaftri & gypfi fodinas, 
Ofterodae ad fauces Hercyniae, Ronnebergae prope 
Hannoveram, Weentzae in praefedtura Lanenftei- 
nenfi & Morfihae in ripa Fuldae aliquot lapidibus 
caflellis diftante loco. Nullum unquam in his re- 
gulae ftratorum aut corporum marinorum veftigium. 
Fluxifle vero materiem & irriguiffe omne mihi prae- 
dicabat faxum j imo, quod ipfum majorem cum 
Tophis & aquis Radicofanenlibus indicat fitnili- 
tudinem, pleraeque alabaftri & gypfi fpecies, cum 
calcinantur, fulphur odore produnt, quod nativum 
& pellucidum ineft gipfi minerae Weentzeenfi, ex 
micis & lamellis glaciei Mariae candidiffimis com- 
pofitae. 

Vol. LX. H Quod 



f 5° ] 

Quod ad montes tophaceos attinet, illi per omnes 
provincias calce abondantes occurrere folent, frequen- 
tiores prope Gottingam & Jenam & ubicunque aquae 
tophum deponunt. Nec in his ullum ftratorum aut 
corporum marinorum veftigium j faepiflime autem 
illis inclufae leguntur plantarum terreftrium imagines 
& concharum fluviatilium teftae„ Quam maxime 
memorabilem hujufmodi collem, & abfque Radico- 
fanenfis autoritate, reliquorum fimilium originem pro- 
dentem mihi indicavit excellentiflimus liber Baro 
de Waitz, Serenifllmi Haffiarum Landgravii a Con* 
filiis intimis. Situs is eft in comitatu Schaumbur- 
genfi, & habet fontem incruftantem de vertice de- 
fluentem ; intra hominum vero memoriam altitudini 
ejus aliquid adje&um ex certiflimis geometrarum 
obfervationibus & accolarum teftimoniis conftat, oc- 
cultavit etenim turris cujufdam haud procul diftantis 
cufpidem, olim geometris in vicina planitie con- 
flitutis confpicuam, & proinde pro objefto fixo atque 
conftante ufitatam, cum chartam regionis geogra- 
phicam delinearent aliquo abhinc tempore ad veteres 
menfuras exadtam & emendatam. 

Hifce novis montibus fuo & optimo quidem jure 
jungo, quos ad mare Cafpium, prope antiquifiimam 
Perfarum urbem Baku, a fe vifos defcripferunt Kaemp- 
fer in Amoenitatum exoticarum fafciculo, N. p. 280. 
& 282. & D. Lerche in Itinerario recentiffime edito 
in Bufchingii colledtionis geographicae, quam ver- 
nacula lingua Geographifches Magazin infcripfit. 
tomo hi. Quos Lerchius noftra memoria vidit ali¬ 
quot dierum itinere ab urbe fupradidta diftant, fid ad 
pagum Nawagi, & tra&u plus quam quindecim wer- 

ftarum 



[J«] 

ftarum currunt. Lerchii autem verbis, cum quibus 
Kaempferiana in praecipuis confpirant, defcribam : 
“ Hie vidi, inquit, montium crefcentium miraculum. 
“ Proximi viae altitudine vix cafam rufticam, remo- 
“ tiores turrem aequabant. Colore funt cinereo, 
“ fteriles, fine ullo gramine inhofpitales, figura coni* 
“ formi. Solum limus falfus. In vertice ions aquae 
“ falfae, paludofae, turbidae, nonnunquatn quail 
“ ebullientis atque exundantis, quo fadto fedimen- 
“ turn vertici appofitum ficcatur Sc continuo altiores 
“ reddit. Fontibus igitur hifee perpetuo mananti* 
“ bus hofee etiam colies annua & perpetua habere 
«* incrementa in aperto eft. Vidi tamen nonnullos 
tx plane exficcatos cortfpicuae altitudinis in vicinia 
“ aliorum noviter ortorum vertice adhuc aquofo & 
«* exundante. His veftigia caprarum fylveftrium Tale 
( * alleitarum frequentiflime imprefla vifuntur. Ac- 
“ cepi poftea autumnali & brumali tempore, quo 
tl pluviae abundant, largius & copiofius defluere, 
“ Tribus etiam a via lapidibus diftans montium 
<{ jugum vidi, de quo limus ifte falfus per latum 
“ terrae tradtum decurrebat. Metu infidi foli atque 
** nimis paludofi territus propius accedere non fum 
“ aufusj altiorum etiam montium vertices pro* 
“ fundiflimos nunciabant fontes.” 

Haec fufficiant ad illuftrandam Vegnii ex thermis 
Radicofanenfibus dedudlam conjedturam a me latius 
& de diverforum aliorum in continenti montium 
nova origine expofitam j quae fadtis & obferva- 
tionibus fundata mihi quidem divinam illam medi- 
orum naturae fimplicitatem, ejufque in hifee mediis 
divitias novis arguments firmare, imo hand fpernen- 
dum hiftoriae naturalis, & ejus quod aliquot abhinc 

H 2 annis 



E 52 3 

annis Societati Regiae infcripfi, fpeciminis de novia 
infulis & montibus augmentum videtur. 

Venio ad ufum, quem tophi Radicofanenfia 
praecipitati Abbati Vegnio promittere videbatur, & 
re vera praeftitir. Tam profperum vero fucceffum 
habuere prima ab illo inftituta experimenta, ut offi- 
cinam hujus generis tophaceorum operum ad thermas 
S. Philippi fuis fumtibus aperuit, jam laete florentem. 
Formis operum variorum fculptilium e gypfo eon- 
fedis, iiique vernice probe faturatis atque oleo aut 
alia pinguedine fubtiii illitis, in thermarum alveos 
impolitis, colligunt tophum, intra fex dierum 
fpatium ad craflitiem duarum linearum accrefcentem, 
quae ad .minora opera fufficit; 8c fie hunt anaglypha 
leu proftypa (bas-reliefs), tabulae, medalliones, por- 
tarum, feneftrarum, caminorum poftes atque orna- 
menta architedonica, quae fi elegantioris operis 
formae adhibitae fuerint praeftantium fculptorum celo 
fada 6c ex puriflimo marmore Carrarienli elaborata 
videntnr. Minori pretio venire, quam quae ex mar- 
more hunt 6c gratiffimam ornamentorum architedo- 
nicorum 6c fculptilium materiem praebere pronum 
eft indicatu 6c quilibet videt apud quem fculpturae 
luus conftat honos, Ipfe in colledionibus meis be- 
neficio Langhanfiii architedi Wratiflavienfis, aliquot 
abhinc menfibus ex Italia reducis, poffideo hujuf- 
m-odi tophaceum Radicofanenfem medallionem, ger- 

TRVDIS. FLANDERENSIS. DVCISSAE. LOTH. ET 

marchion i ssae. qui nitore 8c elegantia fculptoris 
eximii manum, 8c pelluciditate, colore candido cereo, 
granique fubtilitate 6c cum acidis effervefcentia* 
optimum marmor Carrarienfe mentitur. Nil igitur 
moror, quam non vidi medallionum Lotharingiae 



[ S3 1 

& Etruriae Ducum feriem Imperatori, cum Itatiam 
perluftraret, oblatam. 

Supereft ut in ufus noftros convertamus inventum 
in fe eximinm, quod ubique mihr quidem fieri 
pofle videtur, ubi in cavernis aut metallifodinis fta- 
ladtitae generantur, aut fontes, thermae & acidulae 
fluunt, tophqm duriorem eurnque candidi aut grati 
coloris deponentes. 

Mifi in propinquam Hercyniam ponnullas me- 
dallionum formas, ut in cavernis Baumanniana & 
Schartzfeldenfi ftaladlitis candidi, rigentem undam 
deftillantibus, fubjiciantur. Mififiem in thermas Ca~ 
rolinas Bohaemicas, quae tophos varios, pififormes 
candidos, alios grani fubtilitate marmori fimiles eof- 
que frequentes deponunt in canalium alveis, fed de- 
erat cui committerem. An in Hercynia experimen- 
tum fucceflerit alio tempore fcies. Et quidni in ipfo 
imperio Britannico, per omnes terrarum partes late 
patente, omniumque jam bonarum artium alma 
ihatre, to is & Societatis Regiae aufpiciis eadem ex¬ 
periments. fiant ? 

Vale, ut literis, & amicis vivas j meque &r mear 
ftudia Societati Regiae commendare perge* Dabam. 
Caffellis, roO&obris, 1769. 



