xJ by Google 



r 



JOANNIS HARDUINI, 
JESUITS, 



A D 



CEN SURAM 

\ 

Scriptorum Veterum 

PROLEGOMENA. 



JUXTA AUTOGRAPHUM. 




L O N D I N I, 
Sumptibus P. VAILLANT. 

MDCCLXVI. 



Kl by Google 



Le&ori S. 

QUALEM fentcntiam Joannes Har- 
duinus de plerisque, ut perhibentur, 
Veterum fcriptis tulerit, jam dudum ex 
operibus ejus inriotuit. Ex quo Plinium 
ediderat A. D f 1685, ejus audtoris admira- 
tione adeo videtur perculfus, ut caeteri fere 
omnes prx illo forderent : mox nihil anti- 
quitatis fincerum crederiet, nifi cujus vef- 
tigia ibi non deprehenderet. Hac trutina 
non folum prifcorum faeculorum fidem li- 

brat, verum etiam ftylum et eloquentiam. 
" Habebant, inquit, illi [impia cohors] 

" idoneos artifices omni ftylo. Latinitas 
11 tamen in omnibus a Pliniana, aliaque 
« limili vetere longe difcrepans [a]" 

Ipse fane quibus gradibus morbus ifte 
animi ingravefceret, in hoc libello narrat : 
" Noo menfe Augufto, anno 1690, coepi- 
" mus in Augdftino et aequalibus fraudem 
** fubodorari in omnibus menfe Novem- 

[a] Proleg. p. 15. 

A " bri 



iv LECTORI. 

u bri fufpicati fumus ; totam detcximus 
" menfe Maio, anno 1692, prolixis ex fin- 
t( gulis fcriptoribus Grsecis Latinisque ex- 
u cerptis defcriptis 

Circa id igitur temporis, tanquam fi in 
tcrtium ufque caelum jam raptus eflet,caute 
et perfonatus nuntium incnarrabilcm, cer- 
te haud credibilem, profert : " Afferam, M 
inquit, " hoc loco non inanis quidem fem- 
" per conje&oris, fed nunc tamen plus 
f c jufto fortaflis fufpiciofi, ingenioque ni- 
" mium indulgentis hominis conjedturam. 
*< Accipiet quisque ut volet. Deprehendit 
€t ille, ut quidem mufiitabat nuper nobis- 
" cum, coetum certorum hominum ante 
<c faecula nefcio quot exftitifle, qui hiftoriae 
€( veteris concinnandae partes fufcepiflent, 
€i qualem nunc habemus, cum nulla turn 
« exftaret : fibi probe notam illorum aeta- 
€t tern atque officinam elTe; inque earn 
m rem iftis fubfidio fuiffe, Tullium, Pli- 

[b] Proleg. p. 15. 

" nium, 

[digitized by Google 




LECTORI. v 

c * nium, Maronis Gcorgica, Flacci Sermo* 
" nes et Epiftolas : nam lhaec ille fola cenfet, 
*' quod vereor utcuiquamfuadeat, ex omni 
" Latina antiquitate lincera efle monu- 
Cf menta, prater infcriptiones admodum 
" paucas [c]." Pullulafle denique ai't hanc 
largam fidtionum fegetem feculo quarto- 
decimo [*/]. 

Novum iftud dogma ut non erat fcnec- 
tx fufpiciofae delirium, fed maturae astatis 
fetus, ad annum quinquagefimum nondum 
provedte; ita quosdam ex Loyolitarum 
gente id monftri aluifle, erant qui multis 
argumentis probare niterentur. Ppft- 
quam enim per annos quosdam fusque de- 
que fpargeretur, Dominus La Croze pub- 
lice teftatus eft: autorem fummo honore a 
fratribus habit um ; adeo famae ejus et fuse 
fecuris, ut nova? editioni conciliorum procu- 

[c] Chronologia? ex Nummis Antiquis rcttitutse Prolufio de 
nummis Herodiadum, in notis, fub ann. LI. Permiffio datur 
1692. 

[</] Proleg. p. 14. 16. 18. &c. 

A 2 randae 



gitized by Google 



[ 



vi LECTORI. 

randae eum praeficerent : totius familiae cordi 
efle veteribus monumentis pretium deterere, 
ct quae pro certis eflent habita, incerta red- 
dere: eo forfan confilio Gcrmon Jefuitara 
Mabillonii Benedidtini librum de re diplo- 
matica, maxima laude ab omnibus receptum, 
oppugnafle ; quern P. Couftant itidem Be- 
nedidtinus propugnavit; idemque certamen 
nofter mox redintegrat, p. 73. Tantus eft or- 
dinum inter fuos fraternus amor ! Haec fi fe- 
cum reputaflet Middletonus noftras [e], vi.v, 
credo, tarn fidenter contra Chapmannum 
fponderet Harduini commenta non efle nifi 
unius Jefuitas vcternofi fomnia, ab omnibus 
ludibrio habita, et habenda. 

Ut ut illud fit, exprobratio ifthaec a 
Domino La Croze profecfla A. D. 1707, 
hoc effecit, ut eopfe anno Harduinus opi- 
niones, quas Superiorum permiflu in lu- 
cem ediderat, eorundem juflu retra&arit, 
Difiimuiafle vero, non mutafle fententiam, 
ex hoc opere pofthumo abunde patet ; ubi, 

[i] An Introductory Difcourfe to a Larger Work, P. S. 

Ut 

Digitized by Google 




LECTORI. vii 

ut antea, bis triplicem folummodo veterum 
fcriptorum turbam in vafto temporis gur- 
gite fuperefle docet. " Servavit antiquitas 
" duhtaxat e Latinis Plautum, Plinium, 
" Virgilii Eclogas novem cum Georgicisj 
c< Horatii Satyras et Epiftolas : e Graecis 
" Homeri Iliada et Odyfleam, et Herodoti 
" libros novem [/]." . 

Cernis, leftor, indiculum hunc expur- 
gatorium a priori aliquantum difcrepare. 
Latinorum fcriptorum convenit numerus, 
unica vero commutata perfona; qua in re 
doleres viri inconftantiam et humanitus 
aliquid patientis, nifi dolus malus et artes 
inhoneftae elucerent, quae bilem moveant 
magis quam veniam efflagitent. Inter varia 
nova tentamina, Plinio fuo, famae, fcilicet, 
et nomini ejus confulens, patriam abju- 
dicarat; cum enim ille annos nostra 
urbis laepius memorans Romam intelligat,' 
Romanus, inquit [g], erat, non Veronenfis. 

[/] Prolcg. p. 196. [g] Chronol. V. T. fub anno U, C 608. 

A 3 Huic 



viii LECTORI. 

Huic La Croze Ciccronis iftud objicit ; 
€ f Ego meherculc et illi et omnibus munici-* 
" pibus duas effe cenfeo patrias ; unam na- 
€l turae, alteram civitatis : ut ille Cato, cum 
€< eflet Tufculi natus, in Populi Romani 
" civitatem fufceptus eft [A], Rurfum, 
Juliam gentem a Venere, indeque ab iEnea, 
profluxifle negarat [«]. Cui La Croze re- 
gent^], C. Julium Csefarem diferte Venere 
prognatum dici apud Cic. Ep. ad Fam, 
1. viii. 15. Quid ad haec Harduinus ? — Ex 
judicio fextumvirali Ciceronem fubmovet, 
et, ut vices ejus prasftet, Plautum clam fub- 
jicit, ne pofthac tarn luculento fuffragio 
obruatur. 

Quanquam vero profanos Scriptores 
primum convellit, id praecipue in animo vi- 
detur intenderc, ut patres et verfiones facri 
codicis, praeter Vqlgatam Latinam, in exi- 
lium relegaret. Nil mirum igitur, fi cum 

[h\£\c. de Lcgg. I. ii. init. La Croze, Vindiciae Vetcrum 
Scriptorum, contra Harduinum, Roterod. 1708, p. 149. 
[i] Chron. V. T. fub A. P. 14. 

ratione 



LECTORI. ix 

■ 

ratione et religione infaniens confiHum pri- 
mum nunquam abjecerit. Bellum facrum 
indicit, et pergit monumcnta vetera dejec- 
tum ut templum imperiumque Romae fuper 
traditionis fundamentum ftabiliat. 

/ 

Ut, inter Opera Varia Amftel. 1733 edi- 
ta, in Virgil ii iEneida et Odas Horatii Cri- 
ticen contexuit, ita in his Prolegomenis 
palam facit fe quosdam ex ecclefiafticis 
fcriptoribus figillatimad examen revocaffe: 
" Auguftinum, Bernardum, et Thomam 
u confecimus, concilia quoque pleraque 
" caetera fimiliter pera&uri, et alia fcripta, 
" dum erit vita fuperftes [/]." 

Parti cuidam hujus incepti ifta Prole- 
gomena exarata videntur, ut difcimus ex ad- 
ditamento ultimo mox fubfecuturo. Illud 
quidem in naufragio fortunarum fuarum, 
quod tota familia Jefuitica nuper fecit, 
periit, aut nefcio qua terrarum parte latet. 
Hoc vero fragmentum, quafi ex undis erep* 

[/] Proleg. p. 10, 

A 4 turn 



gitized by Google 



x LECTORI. 

turn ct in manus P. Vaillant bibliopo- 
traditum, noluit ille orbi literario invidere. 
Paradoxa enim per fe cum novitate fua 
deledtant, turn longe magis Harduini arti- 
ficio exornata, qui tarn belle novit dare 
obfcuris nitorem, lucidis umbram, fidtis 
probabilitatem, omnibus denique fpeciem, 
prout velit, et gratiam. Iftud, igitur, quic- 
quid eft, fideliter imprimendum curavit; 
autographumque ipfum in Mufeo Britan- 
nico reponendum, tanquaVn votivam tabu- 
lam, pofteritati confecravit, 

Paucula ha?c, quae raptim praelibavi, 
erudito colloquio, quo vir reverendus Cae- 
sar De Missy me honeftavit, accepta de- 
bent referri. Si quid imprudenter didhim 
fit, meae tribuendum eft infcitia?; li quid 
quod non difpliceat, ejus laudi ; qui mox, 
ut fpero, plura fuper hac re publica luce 
djgnabitur. 



P. S. 



ized by Google 



[ « ] 



P. S. CUM in MSto loci fint nonnulli 
lineola obdufti, indicante eos efle omit- 
tendos ; alii qui corrigentis manus ali- 
quantum poftulare viderentur, quos ta- 
men fponte noftra religio erat immuta- 
re; utrosque fingulos hie fubjunximus, ut 
fi ledtor aliquando tanti viri curas fecun- 
das defideret, habeat faltcm primas. 

P. 3. 1. 8. falva,] Additum, quam facro- 
fandta dico Romana ecclefia, caeterarum 
omnium mater et magiftra. 

P. 10. 1. 1 — 6. Si de noftra igitur Cen- 
fura in Auguftinum — fed fi de ea Cenfura 
judicium ferre velit fandta fedes apoftoli- 
ca — ] Forfait legendum* fi, inquam, de ea 
Cenfura etc. 

P. 17. 1. 10. realitatem ipfam formalem,] 
Additum> univerfalem, ac neceffariam uni- 
verfi, unitatem etc. 

Ib. 1. 13. condidere metaphyficum] Ad- 
dition, in qua nullum veri Numinis vefti- 
gium fit : aggrefli etc. 

Ib. 1. 18. nullum habent,] Additum, 
Ethnicifmus ipfe eft aperte, quern docent 
hbdieque iftis ducibus, maxime vero Au- 
4 guftino 



XII 



A DDIT AMENTA. 



guftino pneeunte, ut jadtant, Ambrofius 
Vidtor, Thomaflinus, aliiquc : ct nemo ob- 
liftit, aut hifcit. Non Catholici, ex infcitia 
malitiae latentis, autejufdem indagandae ne- 
gligentia : non Janfeniani aut Calviniani, ob 
concordiam aut confenfionem. Nam quis 
ethnicus, non Naturam agnofcat Deam, aut 
Realitatem univerfalem Veritatemque enti- 
um, Naturalesque Veritates, aut fupremam 
qua? his inert Veritatem, ut Janfeniani Au- 
guftino duce ; cujus opera propterea ftudi- 
ofe Gallica faciunt ex Latinis ! De fenfu Au- 
guftini, vel Pfeudo-Auguftini potius, (dc 
hoc enim unice loquimur) ; de fenfu illius, 
inquam, circa Veritatem entium, in mora- 
libus ac phyficis, quae Deus fit ; et extra 
quam negat alium Deum effe j Catholicus 
ego Dei beneficio, et haeretici, prafertim Jan- 
feniani idem fentimus : et non eft yerum ? 
Fuere ifti etc. 

P. 60. 1. 5. Chriftianum.] Addittm, 
Illuftriflimus ecclefiae Vapincenfis epif- 
copus, in Mandato quod edidit, die iv. 
Martii, 171 1. perquam apte et Catholice, 
dixit, inter alia : Mais il efi important, que 
noftre clerge foit informe : i°. ^ye Vautorite 
v de S. Augujiin et fon fentiment fur la Grace 
efficacey ont ejle les grands pretext es, dont Lu~ 
ther et Calvin fe font fervis pour introduire 

leurs 



ADDIT AMENTA. xiii 

leurs erreurs, et pour eluder les decifions de 
VEglife. 2. Que les fentiment s de S. Augujlin 
fur les matieres de la grace ne fixent noflre 
creance, qua Ngard des points decidez par les 
Papes et par VEglife. 3 . Slue la maniere d'ex- 
pliquer Vefficaciti de la grace, rieft point un 
des articles, fur lesquels on foit oblige de fuiv- 
re le fentiment de S. Augujlin. 4. £{u y on ne 
convient pas mefme dans les ecoles, quel eji fur 
celale fentiment de ce faint DoBeur. 5. $uon 
y convient aufji peu qui des Tbeologiens appel- 
lee Thomijies, ou de leurs adverf aires, a mieux 
pris le fens de S. Thomas. — Quam etc. 

P. 61. 1. ult. decretum.] Additum, 
Non male Du Pin cenfuit in libro a fe 
infcripto, Trait 4 de la DoSlrine Cbret. lib. i. 
cap. 12. pag. 285. Ainji Vautorite d'un 

feul Pere, ou mefme de plujieurs, riejl point 
une preuve infallible de la verite d'un dogme. 
II n'y auroit quune feule occafwn, oil Von 
pourroit foutenir, quon feroit obligi de fc 
rendre au fentiment dun Auteur ; Jf avoir 
fn cas que VEglife euji approuvefa DoStrine, 
et Veuftreceue comme eflant de Tradition Apo- 

Jlolique. Mais il ne fuffiroit pas pour cela 
quelle donnaji des louanges d un Auteur, 
ou quelle approuvajl en general fes ecrits 
ft fa doSlrine: II faudroit qu'elle marquafi 
en farticulier quelle eji cette DoElrine quelle 

approLve. 



gitized by Google 



xir A D D I T A M E N T A. 

approuve L* approbation generale^ 

la Doflrine d'un Auteur riemporte pas une 
approbation particuliere de chaque article. 
Temere igitur fcripfit Arnaldus alicubi : 
Apres la decijion de IRglife on ne peut croire 
aujourd* but fans herefie. . . • quil peut y avoir 
des erreurs dans les livres de S. Augujiin: 
fcilicet poft epiftolas (ut credi vult) Celef- 
tini et Hormifdae. Temere et fenfu ad hse- 
refim inclinante Janfeniani docuere, quod 
Alexander vin damnavit, prop. xxx. Vbi 
quis invencrit doBrinam in Augujiino dare 
fundata?n> iilam abfolute potejl tenere et do- 
cere, non rcfpiciendo ad ullam Pontificis bul- 
lam. Cautius locutus Archiepifcopus Came- 
racenfis, in Litteris per modum Dialogi fcri- 
ptis contra Janfenianos, Praefat. xxxiii. Le 
1 texte de S. Augujiin ria aucune autorite que 
celle que VEglife lui donne: ^/dansleseul 

SENS QUE i/EGLlSE JUGE A PROPOS D1J 
LUI DONNER • 

• 

P. 168. 1. 14 — 20. auto duntaxat, nema- 
gis illam integre defcriptam fuifle — aut 
magis fcitu neceflaria fit—] Lege?tdumfor- 
fan> nec magis fcitu neceflariam fuifle, vel 
efl'e, quam ilia etc. 

P. 182. § XV. initio, Additum, 
Nulline ergo libri ante feculum deci- 
mum quartum ? Immo multi : nam fcri- 

bendi 



ADDITAMENTA. xv 

bcndi libros nullus eft finis : fed quales ha- 
bemus nunc innumeros, quos folae majores 
) Bibliothecae fervant, neque omnes quidem, 

fed paucse : quos etiam nemo fervare vellet 
aut poffet, nifi Typographic beneficio et fa- 
cile parabiles fuiffent, et haud fpifli volu- 
minis : quales denique fpernunt Bibliothe- 
cae infigniores, ac jubent exfulare, ut Regia, 
Colbertina, et fimiles. — Qui fit etc. 

P. 195. 1. 18. S. Benedidti.] Additum, 
Ubicumque fuere Monachi harum fraudum 
architedti, (quibus fe alii multi haud dubie 
faeculares adjunxere) ; ii funt quos Acceme- 
tas eadem appellavit antiquitas ; finxitque 
ob jugem etiam nottu pfalmodiam fic efle 
appellatos ; ex Grsco verbo aWpjroj, quafi 
infomnes: non ob pfalmodiam certe, quae pia 
quaefita poftea eft et quae monachos deceret 
origp vocis : fed potius ob irrequietum la- 
boris ftudium : quamvis ob priorem ligni- 
ficationem alii Luxovienfibus monachis 
hunc titulum adfcribunt ; alii cum Mabil- 
lonio, in prsef. fa?culi iv. parte 2. San-Dio- 
nyfianis, ut ex Fredegario colligunt, cap, 79. 
Atreipfa non alia dc caufa (ut id obiter di- 
catur) feledta vox ea Graeca eft ab improbo 
ccetu, ut alia? innumerae, quam et ad vetuf- 
tatis opinjonem conciliandam ; Vetera enim 
credimus, quae funt astati noftrae inufitata ; 

et 



gitized by Google 



xvi ADDITAMENTA* 



et quoniam cx Hebrseo derivata Judaeum 
fjgnificat, nrT Ol p-n : vcl nrrDpTl ; po- 
lito verbo in benoni : Qui inimicos conte- 
rit. Haec origo certe facit, ut ct Achini- 
tenjes Liberatus appcllet, Nicolaus I. epift* 
x. Acymitenjes : Monafierii Aquimiti dixerit 
Gelalius in libro adverfus Neftorium et Eu- 
tychen. Accemitenft monallerium in fine 
codicis ConciliiChalccd. in fine autemacti* 
onis D. Accemetenjium codex vocetur. 

P. 192* 1. 17. Delend. faeculo confequente 

P. 204. 1. 6. faeculi.] Additum, Bertcau- 
dus, fidtum nomen eft ex JTry HiO *?fnrr"3 } 
ut Chriftum fignificet, Qui cum irafcetur, 
dolentes removebit ; dicens utique, Difce* 
dite a me, maledifti. — Exemplum etc. 

P. 205. 1. 8. fexcentos.] Additum, Simo- 
nius, in epiftolis feledtis, Lettres c&oifies, 
tome i. lettre pag. 218. Je vous dirai feule- 
ment ici cn general, que de tres habiles Cri- 
tiques ont cru des manufcripts Grecs anciens 
de mille et douze cens arts, qui ttoient cepen- 
dant afez nouveaux. — Hebraici etc. 

P. 208.I. 13. Lumbardus?] Additum, 
Ibidem pag. 531. recitatur prolixum ex eo- 
dem Martyrologio elogium Simonis epifco- 
pi Parifienfis, qui obiit anno 1304. lbi re- 
cenfentur ea quae legavit Ecclefiie Parifienfi : 

nullus 



ADDITAMENTA. xvii 



nullus eft liber, — De Manufcriptis Gree- 
ns. — Poft captam etc, 

P. 209. 1. 15. librorum.] Additum, Pro- 
lixius egimus de hoc argumento in Critica 
Pfeudo-D. Thomae. — Nullus etc. 

P.210.1. 16. omnes.] Additum, Sedplura 
vide de hoc argumento, in opere Jingulari 
quod fcripfimus de Manufcriptis Graecis. 

P. 211. 1. ult. fervarent.] Additum, Ma- 
billonius, De re Diplom. pag. 233. Verita- 
tern aut falfitatem (diplomatum) non augu- 
ror tantum ex materia, qua antiquitatem 
major em redolet: fed ex aliis fimul charac- 
ter if mis, et maxime Jlylo. Non me fallet im- 
pojtoris larva fub corticis Jpecie, aut ementita 
fcripturce antiquitate, ft cetera non concordent. 
Materiam vocat corticem, vel pergamenum 
in quo fcribitur. — § XVII. NULLA etc. 

P. 234. 1. 12. exiftimantur.] Additum, 
Perafta ea jam eft, Deo adjuvante, fclic?ter 
defcriptis AugulHni, Bernardi, et Thoma:; 
ac plerorumque conciliorum : ceterorum 
autem affedta, abfolvenda, cum Deus et vi- 
res dederit et aetatem. Fas efle etc. 

P. 237. 1. 5. cenfuras noftra, — operum] 
Antea, cenfura noftrae, turn jam pera£te 
de Auguftini et Bernardi operibus illis, quae 
vulgo genuina creduntur, et de Summa 

Thomae 



v 

> 



zed by Google 



aviii ADDITAMENTA. 



Thomae Aquinatis, ut vocant : turn pera* 
gendae dc ceteris, fed contrattius ; fi Deus 
vitam et vires et mentem dederit. Liquido 
apparebit, ut fpero, ex ilia quidem cenfura 



Vir ifle Corifopiti in Britannia Aremorica natus, 
A. D. 1*46 ; obiit Parifiis, Sept. 2, 1729 ; non 
inf eliciter aM. DeBoze hoc epitaphio ad 
vivum fere expreffus : 



Hie jacet 
Hominum paradoxotatos, 
Natione Gallus, Religione Romanus, 
Orbis literati portentum : 
Venerandae antiquitatis cultor et deftru&or. 



Somnia et inaudita commenta vigilans edidir. 



Credulitate puer, audacia juvenis, deliriis fenex. 



operum etc. 



In expe&atione judicii 



Do&e febricitans 



Scepticum pie egit 



JOANNIS 




Digitized by Google 



JOAN NT IS HARDUINI, 

» 

JESUITS, 

AD CENSVRAM 
SCRIPTORVM VETERVM 
PROLEGOMENA. 

I. 

RE M magni operis, fed et majoris in* 
1 vidiae aggredimur, adfpirante Deo, 
quoad vita ipfo largiente fbppetet, fcripta 
qua& Vetera exiftimantur omnia, libris ex- 
ceptis, quos pro canonicis et facris habet 
Ecclefia ; et fex omnino profanis fcriptori- 
bus, Latinis quatuor, Grsecis duobus, inter 
fuppofititia et a fcelefto grege fabricata 
monumenta referre. Non aliis interim 
fcriptoribus bellum indicimus hujufmodi, 
nifi fummi Domini Dei, et Chrifti, et 
fummi Pontificis, et Regiae poteftatis hofti- 
bus. Nobis certe licet effe tarn rigidis in 
excutiendis ac repudiandis falfis monu- 
mentis, quae fandtiffimam noftram Reli-> 

B gionem 



x) by Google 



2 PROLEGOMENA. 

gioncm vel leviflime convellunt, quam funt 
rigidi judices in foro ad excutienda ac re- 
fpucnda monumenta, in quibus de homi- 
num fortunis ac pradiis agitur, fi qua in 
illis fe offerat nota falfitatis. Atqui fi vel 
una in aliquo inftrumento notatio temporis 
vitiofa fit, in foro confeftim magno animo- 
rum confenfu, magnifque, fed juftis, cla- 
moribus, rejicitur ac repudiatur inftru- 
mentum; quanto vehementius ac juftius 
vociferandum eft, cum facrofandta Reljgio 
petitur et labefadtatur ? 

Ipsa Religio pietafque Chriftiana poftu- 
lat, ut fe cum aliquo fuo periculo minore 
a majore periculo liberemus. Minus peri- 
culum eft, fi fadtorum quorumdam, quje 
hadtenus obtinuere fidem, falfitas agnof- 
catur; majus autem et vero longe maxi- 
- mum, fi, fadtis iftiufmodi falvis, ipfa fides 
paulatim convellatur et corruat. 

Habeantur ergo, fi forte fic eveniat, 
pro deliramentis, quaecumque hie proferi- 

mus 5 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 3 

iiius ; modo ne vera credantur placita, quae 
in iftis fcriptis, quia impia vel haeretica 
funt, reprehendimus : modo ab his caveat 
quifque et abhorreat, cetera parum cura- 
mus, etiam quae de nobis hominum exifti- 
matio lit : dum fit fides de Deo vero, de 
Chrifto, de fingulis facrofandtae fidei capi- 
tibus, integra et falva. 

Quid enim refert, quod ante nos nemo 
id dixit, nullum didti audlorem vel teftem 
proferimus ex antiquis ? An li quis nobis 
praei'viflet, id propterea verius foret ; aut 
quia dudum ille obiit, dignior eft fide? 
Non homini credatur, fed argumentis. 

9 

* 1 

Si mihi tantum ingenii foret, quantum 
alicui ex iftis veteribus ; animumque cupi- 
do incefTeret operis cudendi fub eqientito 
nomine fcriptoris alicujus ex iis, quorum 
fcripta creduntur deperdita; fi illud in 
pergameno exararem, quod poft annos ali- 
quot referret fexcentos vel odtingentos 
annos, atramento ad id apto adhibito: fi 

B 2 quaedam 



4 PROLEGOMENA. 

quxdam ex fcriptis veteribus in illud opus 
excerpta transferrem, quae finccra vulgo 
creduntur, ad conciliandam ci fidem et 
opioionem vetuftatis : an non fas eflct uni- 
cuique tentare, num poflet fraudem impie- 
tatemque, fi qua lateret, indagare ac dete- 
gere ? Atqui quod ei de mea ifta lucubra- 
tione liceret impune certe; idem in univcrfa 
fcripta, quae nondum talem funt cxpcrta 
cenfuram, unicuique, Catholico in primis 
ac Theologo, licere omnino cenfendum eft. 
Licuit Petavio, exempli gratia, quod non- 
dum quifquam fecerat, opera quaedam 
Athanafio abjudicare (nam hunc unum 
proferunt audtorem Benedidtini, tomo ii. 
pag. 49. et alibi) : Licuit iis, qui Auguftino 
et Bernardo adfcripta opera recenfuerunt, 
dimidiam corumdem partem refecare ac 
repudiare: quod acute cernerent, non ejuf- 
dem omnia ftili ac venas effe : non licebit 
idem alteri, qui argumentis utatur nihilo 
minus indubitatis, et evidentioribus ! Dip- 
turn omnibus ab Apoftolo eft ; Omnia pro- 
bate quod bonum ejl, tenete. 

QtJ-ffiRET 

DigitizecJ by Google 



PROLEGOMENA. 5 

QuiERET aliquis, qui fieri poffit, ut 
ttflwr^ ilia, quam in illis fcriptis nos profi- 
temur pgrfpicue deprehendifle, Theologos 
Scholafticbs illius aevi praeterierit. At quaero 
Viciffim, qui fieri poffit, ut hac ipfa state 
qua et plures funt, nec minus ingeniofi, 
hos ea tamen nequitia fugiat: cum libri 
multo nitidiores, ob artetn typographical!!, 
et le£tu faciliores fint et intelle&u. In caufa 
ex parte illud haud dubie fuit, quod cum 
illi adv.erfus-haeretjcos manus confererent, 
ea* tantum, do6trin# capita, perlegerent in 
his Patrum (ut credebantur) monijmentis, 
de quibus capitibus difceptatio erat; ad 
fontem et caput ejufmodi dogmatum non 
pervenirent. Itaque in id unum incubuere 
omnes, ut omni ope in fuas partes ea tefti- 
monia,qu* fibi opponebantur,pertraherent; 
de Euchariftia, exempli gratia, de pceniten- 
tia, de gratiae efficientia,. fimilibufque capi- 
tibus controverfis. Et in eo certamine fe 
laborafte felicius quifque exiftimavit, quo 
ingeniofius- Quod fi omnia pari diligentia 

B 3 P- enfi - 



gitized by 



6 



PROLEGOMENA. 



pcnfitaflent; fi ad fontes digitum intendif- 
fent ; fi ab his Pfeudo-patribus perfpexiffent 
atheiTmum induci; fraudem haud dubic 
totam agnoviflent; ex atheifmo fcilicct 
nihil fani, nihil nifi alieniflimum a fide 
Catholica de ' Euchariftia, de efficientia 
gratis, de reliquis fidei noftrae eapitibus 
fequi poffe : deteftandaque fcripta effe, quag 
magna tradtarant reverentia, quod aPatribua 
profedta crederentur, 

♦ 4 

Quis deinde miretur tot fcripta impia 
a neminc fuifle olim impietatis accerfita, 
quo tempore jacebant fere abdita in forulis 
Bibliothecarum, vel itide quafi furtim et 
clam et paulatim educebantur, et erant 
paucis admodum hominibus cognita : cum 
hac astate noftra fcripta plurima paris impie- 
tatis, in manibus omnium pofita, non in 
Gallia modo, fed et in Belgio, Germania, 
Anglia, et alibi, a nemine tamen eo nomine 
reprehcndantur ? Quis miretur priorum 
faeculorum, a faeculo nimirum decimo 
quarto, quo haec condita fcripta putamus, 
4 ftuporsm 



PROLEGOMENA. 7 

ftuporem potius, quam noftrorum? Quis 
miretur, de his ab Ecclefia nihil efle pro- 
latum, cum delata a nemine ad tribunal 
Ecclefiae fuerint? Nequeenim Ecclefia, hoc 
eft, fummus Pontifex, aut concilium de li- 
bris folet ferre judicium, nifi de his alteruter 
judex interpelletur. : 

Non potuit, inquam, ante hoc tempus 
fraus tanta detegi. Nam neque quifquam 
perfuafum habere potuit, aut credibile red- 
dere, falfa ac fuppofita efle monumenta 
omnia, quae fcripta crednntur faeculis prio- 
ribus fere quindecim, nifi prius ea fedulo et 
attente perlegifTet. Nam totum impiae cater- 
vse iyftema, cujus fibi partem fuam quif- 
que fumfiffet, non potuit nifi omnibus fin- 
gulifque partibus diligenter expenfis agnofci. 
Atqui non ante hoc tempus fcripta fere 
omnia ex Bibliothecis eruta prodierunt. 
Latent quidem adhuc nonnulla, fedpauca; 
quaeque ejufdem generis efle haud dubie, 
atque ea quae exftant, facile quivis opina- 

B 4 bitur, 

■ 

Digitized by Google 



8 PROLEGOMENA. 

- 

bitur, cui dc eorum quae habcmus pr* 
manibus falfitate conftitcrit. 

Neqjje Catholici igitur in fcriptls illis 
impietotem agnofccrc facile potuerunt, ne- 
que haeretici patcfacere a fe deprehenfam. 
Nam quos utrique ut Patrcs agno/cerent, 
neque Catholicis licuit eos omnino repu- 
diare, fed variis interpretatiotoibus in fuam 
infle&ere fententiam conati funt, ne a Patri- 
bus defcifcere filii dicerentur : neque haere- 
ticis venire potuit in mentem ut eos abjice- 
rent, quorum fcripta intelligerent impiae 
fuae pariter hypothefi patrocinari : cum 
praefertim ut oftenderent fe rion recens 
ortos ac novae dodtrinae conditores, tali um 
teftium fufFragio indigerent. 

- 

Certe debent Catholici Antiflites aut 
permittere ut myfterium iniquitatis a nobis, 
aliifve melioribus, detegatur, et patefiat in 
aperta luce : aut valde metuere, ne tamdem 
ex adverfa parte prodeat aliquis impius, qui 
quid ifta Patrum (ut appellant) monumenta 

continuant 

■ 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 9 

contineant federate do&rinae prodat ipfe % 
inveniatque deinde patrocinium apud ho- 
mines, qui nec irritum volent effe laborem 
fuum in illis editionibus eoncinnandis, nec 
famam fibi adh*refcere pravse impiaeque 
dodtrinae five non intelledtae, five (quod 
pejus eft) propugnatae. Fiet brevi, ni Deus 
hoc malum avertat, totus orbis Chriftianu9 
invitiflime atheus. 

Ab aliquo certe e Societate noftra prope- 
modum necefle eft hanc malitiam detegi* 
Nulla enim alia fere familia eft, cui non 
fit illufum, oblato libro aliquo infigni, qui 
nomen praeferret viri in ea familia eximii : 
quem librum proinde, qua vi, qua arte, de- 
fendere ilia decreverit. Habent DominicanL 
Thomam Aquinatem, Vincentium Bello- 
vacenfem, Monetam, Reinerum, aliofque; 
Francifcani Bonaventuram, Alenfem, Sco- 
tum ; Carmelitae Thomam Valdenfem ; alii 
denique alios ; Benedidtini integram le- 
gionem, 

B 5 Si 

■ 

Digitized by Google 



io PROLEGOMENA* 



Si dc noftra igitur Cenfura in Augufti- 
num, Bernard um, et Thomam (nam hos 
tres, Deo adjuvante, confecimus; concilia 
quoque pleraque ; cetera fimiliter peradturi, 
et alia fcripta, dum erit vita fuperftes) : 
fed fi de ea Cenfura judicium ferre velit 
aliquando fandta fedes Apoftolica (queni 
ego diem videre peroptem) : ne confultores 
admittat ex ulla Regulari familia, quae 
ullum ex illis veteribus fcriptis putet e fuo 
gremio prodiifie, eaque proinde quocumque 
pretio velit efle falva. Adhibeat Theologos 
faeculares, aut ex illis ipfis familiis viros - 
incorruptos et integros, qui unicum fpedtent 
Religionis bonum ; hanc unam velint efle 
falvam, vel fi cetera pereant omnia. 

Permisit hadenus Dei providentia liti- 
gare inter fe Theologos de Auguftini, 
Thomae, fimiliumque fententia: quoniam 
illi parum curae eft, quid fuper ejufmodi 
controverfiis hi vel illi ftatuant, dum falva 
et integra perfeveret fides, quae eft omnibus 

neceffaria 

Digitized by Coogle 




PROLEGOMENA. u 

neceffaria ad falutem. In hac fide neque 
Romanam Ecclefiam pati poteft, nec The- 
ologos Catholicos paffus eft Deus errare. 
Nullum interim ex illis operibus Sedes 
Apoftolica velut ex cathedra, hoc eft, infti- 
tuto prius examine, auditifque ex utraquc 
parte de illorum falfitate vel finceritate 
litigantibus, eft comprobatum. Satis eft 
Romanae Ecclefiae fua fides, fua traditio; 
abfque Auguftini, alteriufve privati cujuf* 
cumque fubfidio : cum ipfa a nemine, prae- 
terquam a Chrifto et fandto Spiritu libi 
promiflb audtoritatein habeat, et magifterii 
poteftatem ; doceri a nemine debeat, fed 
docere omnes, ut mater et magiftra. Nec 
alia res tarn valide probat au&oritatem Ro- 
manae Ecclefiae, et providentiam Dei in 
confervanda vera fide per fan&am fedem 
Apoftolicam ; quam quod tot magriis nomi- 
nibus fcriptorum infignium, turn Graecorum 
turn Latinorum, nec corrupta aliquando 
eft, nec corrumpi fe umquam finet. 

Cum 



x) by Google 



12 PROLEGOMENA. 

i 



Cum ante annos triginta fex, nempc 
anno 1693, ac dcinccps non feme], notiffi- 
mam ac plane perfpe&am mihi effe profi- 
teer veterum fcriptoram vo6el&v, reclamarunt 
catholici quidam, viri boni, bona mente, 
fed tantum domeitici : nec animadverterunt 
longe vehementius vociferatos effe Calvi- 
nianos in Hollandia Germaniaque; qui 
nimirum intelligerent, fi fibi eriperetur 
Auguftinus, fi convinceretur hanc 
illorum vocem notiflimam, Augujiinus totus 
ejt nqfter, hunc habituram fenfum efle, 
Sceleratus et hoftis veri numirii$ totus eft 
nofter. Nam reipfa nihil nifi atheifmum 
docet, fub vocibus ChriftianiSj qui Auguftini 
oomen affumpfit, ac prsefert. 

■» 

At tune fapientior, inquiet aliquis, quam 
tot ingeniofi viri, qui fcripta veterum lege- 

• 

runt, neque ea impia effe animadverterunt ? 
Hie unius ex ipfo illo improbo grege verbis 
refpondebimus : La&antii nimirum, libro ii. 
cap. 8. Oportet in ea re maxime, in qua vita 

rath 



PROLEGOMENA. 13 

ratio verjatur,fibi quemque conjulere, fuoque 
judicio ac propriis fenjibus niti ad invejli- 
gandam et perpendendam veritatem; quam 
credentem alienis erroribus decipi, tamquam 
ipfum rationis expert em. Dedit omnibus Deus 
pro virili portione Japientiam y ut et inaudita 
invejiigare pojfent, et audita perpendere : 
nec quia vos Mi temporibus antecejjerunt, 
fapientta* quoque antecejferunt :■ qua Ji omni- 
bus aqualiter datur, occupari ab antecedent 
tibus non poteji. Quare cum Japere, id ejl 9 
veritatem qiuerere, omnibus Jit innatumi 
Japientiam Jibi adimurit, qui Jine ullo judicio 
invent a major urn probant, et ab aliis pecudum 
more ducuntur. Sed hoc eos Jallit, quod 
majorum nomine pojito non putant fieri pojfe, 
ut aut ipfi plus Japiant, quia minor es wean- 
tur ; aut illi dejipueriflt, quia majores nomi- 
nantur. Quid ergo impedit, quin ab ipfis 
fumamus exemplum ; ut quomodo illi qui Jaffa 
invenerant 9 pojleris tradiderunt ; fic nos 9 qui 
<verum invenimus, pojleris meliora tradamus ? 
Ad id audendum, nihil nos ccrte nifi ftu- 

dium 



i4 Prolegomena. 

dium veri tucndi incendit, quod eft in 
facrofanfta Religione una Catholica* 

■ 

At quorfum tot monumenta follicitan- 
tur, quae tot faeculorgm bona fides recepit ? 
Tantumne vero boni in eo errore eft, aut 
tantumne mali timetur, li Veritas patefcat ; 
quantum malum eft manibus omnium teri, 
atque in oculis libros haj>eri, qui ab inimica 
Catholicae veritati cohorte fcripti lints 
neque alio fcripti confilio, quam ut Deo 
penitus de mundo fublato fubruant eadem 
opera fidei Chriftianae placita univerfa ? 
Qui libri infinitas atque interminabiles 
fovent ac fovebunt in Ecclefia lites, donee 
qui qualefque fint, agnofcantur ? Horum ft 
quis patefaciat luce meridiana clarius ortura 
ac natales intra annos retro quadringentos, 
hoc eft, faeculo quartodecimo contigifle j 
hoccine leve Reipublicas Chriftianae bonum 
putatur fore ? Annon omni potius alteri 
commodo, fi quod effe ullum poflet, longe 
anteponendum ? 

Cur 



PKOLECOMENA, r$ 

Cur vero tamdiu diftulit Deus hanG 
fraudem patefacere ? Sicut exoriri earn 
paffus eft, ut de ea aliquando triumpharet jr 
ita diftulit eamdem viris Catholicis com- 
monftrare, donee eflent, ut diximus, erut* 
e Bibliothecis omnia, vel pleraque faltem, 
eaque inflgniora opera, et pulcre edita com- 
mode legi poflent et intelligi, et e* ipfis 
adnotatis in margine fcripturae lpcis argui : 
id quod noftra tantum fere aetate contigit, 
Quanto lint enim adjumento haec fubfidia, 
norunt qui libros pervolvunt. Tanti efle 
ea nos arbitramur, ut prius quam ea prae- 
ftarentur, detegi impiae cohortis prava con- 
filia non potuiffe credamus. Non fine 
magna fupremi numinis providentia factum 
iriterea eft, ut Scholaftici plurimi Patrum 
iftorum le&ionem neglexerint, Traditioni 
enim uni eo iirmius adhseferunt, eandem 
conftantius defenderunt. Nos menfe Au- 
gufto anni 1690, ccepimus in Auguftino 
et aequalibus fraudem fubodorari ; in omni- 
bus menfe Novembri fufpicati fumus: 

totam 



Digitized by Google 



16 . PROLEGOMENA. 

totam deteximus menfe~Ma*o anni 1692, 
prolixis ex fingulis fcriptoribus Gratis 
Latinifque dcfcriptis excerptis : quo in la- 
bore paene ad faftidium, fed interjedta per- 
faepe fumma ex vero detedfco obledtatione, 
defudavimus. 

* m 

De fide Cyrilli, de fide Thcodoreti,- de 
fide Auguftini, de fide Hieronymi, alio- 
rumque, fingularia funt edita volumina, 
necdum finitse lites. Quid fi quis igitur 
harum litium audtores patcfaciat ante annos 
circiter quadringentos in mundum ex infe- 
ris emerfifle/ qui fcripta impia fub fan&o- 
rum virorum aliifque nominibus procu- 
derint peffimo confilio ? Non huic homini 
grates habendae, fi rem evicerit per/picuis 
argumentis f Nam quis impiorum velit 
fcriptorum patrocinium fufciperq ? 



11. 




Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 17 



II. 



©EOMA'XOTS dicimus cos fuifle fcrip-* 
tores omnes, quorum opera circumfe- 
runtur ufque ad natam faltem Typogra* 
phiam ; et poft earn quoque inventam non 
pauca fimiliter prodiiffe ex eodcm grege, 
lUb nominibus ementitis* Deum illi non 
habent, nifi naturam rerum ipfam: Alii 
Ens merum rocant> j§ op, Realitatem ipfam 
formalem, Unitatem>Veritatemque entium, 
et eorumdem Manentiam in fua unitate ac 
veritate : Ens fimplicifHrnum, abfque ulla 
compofitione metaphyfica. Inde fyftema 
feligionis ii condidere metaphyficum, ag- 
grefli videlicet deTrinitate, de Incarnatione, 
de Euchariftia et reliquis facramentis, de 
gratia, de juftificatione, de ceteris religionis 
capitibus diflerere, quatenus fieri poteft ab 



iis^Jflf'Deurn verum nullum habent. 




Fuere ifti in orbe Chriftiano primi 
haerefiarchae, exorti faeculo decimo quarto, 

C et 



IS PROLEGOMENA. 

ct in propaganda fua impictate callidi, 
nimiumque felices. Quomodo vero fuos 
in vulgus errores fpargerent? An Traditio- 
nem pro fe afferrent ? Stabat a faeculis ipfis 
tredecim Dei veri ct Chrifti cultus in genti- 
bus. An fcripta veterum ? Nulla cxftabant. 
Oportuit ergo confingere fcripta, nec fub 
fuis certe, fed fub alienis magnifque nomi- 
nibus, et lie errorem propinare turn fui xvi, 
turn fubfequentium faeculorum hominibus, 
pnpfertim vero eruditionis ftudium prx fc 
ferentibus. Ab his igitur credi voluere, 
Deum non effe nifi Naturam, turn univerfi 
conditricem per necefTarias immutabilefque 
leges motuum, turn redtricem mentium per 
lumen naturale, per Veritatis lucem, ut 
vocant. Et fpem conceperunt ii fore, ut 
pro reverentia erga fandtos, probabile pofte- 
ris videretur, quidquid fub eorum nomini- 
bus appareret : illud vero caput in primis, 
unde tota Religio fubruitur; Deum e(Te 
live -A Tffavy five >* vrccvjcg neceffariam re£li- 
tudinem, ex regulis Mechanices, Geometriae, 
Prudential, ac Veritatis; ut Chriftiani ii 

cenfe- 



ized by Google 



Prolegomena. 19 

fcenferentur qui Veritatis eultores et prae- 
tones effent. 

Religio Chriftiana religio veri Dei eft # 
Bebqt igityr in omnibus fuis placitis cjia- 
ra<Jteres prae fe ferre religibnis, quae verum 
JDeupi cqlit: \ioc eft, in omnibus fuis dog- 
matibus dqb^t veri Dei fdeam exhibere* 
JPlanius et apertiq s : Omnia dogmata, qua? 
Chriftiana religio tradit a Chrifto edofta, 
ejufmodi effe oportqt, ut ex iis intelligas et 
tolligas, exfiftefe Deum aliquem venjm : 
-non debent effe ;hujufmodi, qualia effent, 
fi nullus effet Deus aliquis yerus : ft fola 
pro Deo Natura effet, vel lumen Rationis 
feu 'Veritatis naturale. Chriftum, exempli 
gratia^ credimus in Euchariftia effe, pan is 
deftru&a fubftantia: Deum verum inde 

■ 

intelligimus hujus miraculieffe&orem : hoc 
Natuca t praeftare certe non poteft, Sefta 
. impia tranfmutationem hanc docet in mente 
credentium. fieri pia eogitatione, quam vo- 
cant operationem Spiritus fan&i : cur ? Quia 
Deum non credit ullum effe* Sic fupt 

C 2 placita 



x) by Google 



V 

2o. PROLEGOMENA. 

placita Religionis Chriftianae omnia. Sunt 
duo omnino modi, quibus poffunt fingula 
explicari : alter Catholicus, qui eft ejuf- 
modi, ut verum effe aliquem Deum fuppo- 
nat : alter atheus, qui in fcriptis libris ufque 
ad natam Typographiam continetur y qui 
nempe dogmata fingula noftrse fidei fic ex- 
ponit, quale effe unumquodque poffet, 
etiamfi r Deus nullus verus effet. Eft hoc 
principium vere admirabile, vere divinum, 
et ad omnia pertinet dogmata fidei. Eu- 
chariftia in libris fcriptis, quos dicimus, 
nihil nifi convivium eft, quo qui funt ejuf- , 
dem fententiae homines, de fua conjun&ione 
gratulantur, quam in pane ex multis granis 
confedto vident fignificari ; et de ipe fibi 
data refurredionis limilis el quae Chrifto 
obtigit. Id vero credi certe poteft et peragi, 
etiamfi Deus nullus fit verus, fed ex Naturae 
legibus confecutura refurredllo fit, five (ut 
vocant) aTroKaTccrctcis, hoc eft, reftitutio in 
ftatum pFiorem five totius univerfi, five 
fublunaris orbis. Si facramenta ex opere 
opera to juftificant, et vox facerdotis, five 

bapti- 




Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 21 

baptizantis, five abfolvcntis ; necefle eft 
Deum aliquem verum exfiftere, qui dederit 
potefiatem talem bominibus: At fi refipif- 
centia fola et fides juftificat ; neque eft 
aliud abfolutio, quam reftitutio in coetum 
fidelium focietatemque fandtorum, unde 
quis per peccatum excideratj ab ipfa in- 
ftitui focietate qualibet haec potuit difci- 
plina, abfque Deo, , Sic eft in fcriptis illis 
veteribus, et apud Calvinianos, Lutheranos, 
Janfenianofque, quibus ilia praei'vere fcripta, 
Religio tota externa et human a, tot a hujuf- 
modi, ut coli ab his Deum verum non 
pofiis intelligere. Catholici foli pars Do- 
mini populus ejus, funiculus hereditatis ejus, 
Deut. xxxii. 9. CeteriDeum non norunt: 
, quibus etiaqi di&urus eft, Non novi vos. 

Non funt profe&o in toto or be Religi- 
onum forms nfli omnino tres. Prima eft, 
quae vera fola eft, et verum Deum colit. 
Cetera du# falfae, et eaedem oppofitse illi 
veraej altera per defe&um, ctttirn, quae 
Deum verum nullum colit altera per ex- 

C 3 ceflum 

Digitized by Google 



22 PROLEGOMENA. 

ccflum -noXvbiict, quae plurcs falfos coKt f 
Ad Atheifmum pertinent fedtas omne? 
Giopixoi proxime recenfitae, fcfiptis iUis ve- 
teribus (ut creduntur) nixae. Ad -AoXvfaUy 
idololatria, quae eft multiplex. Ad verarn 
religionem foli pertinent Catholici, qui in 
veri Dei cultu, et perfedtiore multo, fuo 
cellerunt Judacis. 

Jam fruftra igitur vcl tenuiter quilqustfft . 
fubdubitet, an ex multis religionum formis, 
qua; verum Deum agnofcant et colant ? 
aliqua melius quam Catholica verbum Dei 
ir.telligat, aut redtius de Deo ferttiat, deque 
rebus a Deo revelatis. Nalla enim forma 
religionis verum Deum agnofcit et eolit, 
prater Catholicam. Nulli igitur nift Ca- 
tholics fecietati, hoc eft, Ecclefiae, fuq. 
rnyftsria Dens revelat. ahnuticiat ver- 

hwn fuiun JacGh 9 juJlitias et judicia fualfracL 
Nori fecit talker omni nationi, et judicia fuq 
pj7 ir.anifcftcvit eh. 

* 

, SI 



PROLEGOMENA. 23 

Si Deus eft aliquis verus, ut eft profedto, 
neceffario credenda funt omnia, quae Catho- 
lica religio docet efle a Deo revelata ; ut 
perfonae in Deo tres, Chrifti corpus in al- 
tarij aut dici oportet, quod abfurdum et 
blafphemum eft, nihil Deo efle curse, quid 
ilia focietas credat, quae una fub caelo ipfum 
agnofcit et colit, ac toto corde invocat. 
Nam qui nunc ilia myfteria negant, iidem 
etiam, veteres illos fecuti, Deum efle verum 
negant ; nempe eum quern Catholici agnof- 
cunt, venerantur, diligunt, ac timent. 

■ 

Hjec eft vita aterna, ut cognofcant te 
folum Deum verum, et quern mifijli Jefum 
Cbriftum, Joan. xvii. 3. Gemina cognitio, 
et Dei et Chrifti fcilicet, ducit ad vitam. 
Dei quidem, ut folius veri Dei : ne Deus 
exiftimetur aut Realitas Veritafque five en- 
tium five aeternarum veritatum, ut Pfeudo- 
Auguftino cum falfo appellatis Patribus 
placet, aut Ens entium, quod eodem red- 
dit, et ab atheis pro Deo efle inducendum 

C 4 Chriftus 



x) by Google 



24 PROLEGOMENA. 

Chriftus profe&o praevidebat : Chrifti vcro, 
ut quern folum miflurus erat Deus hu ma- 
no generi Legiflatorem ac Redemptorem. 
Confeflio Petri utrumque illud caput com- 
prehendit, Tu es Chriftus jilius Dei vivi, 
Matth. xvi. l6. Unde meruit a Chrifto 
audire ; tfu es Petrus, et fuper banc petram 
adjficabo Ecclejiam meant, et porta Infer i non 
pravalebunt adverfus earn. Quod fi Ecclelia 
hac gemina confeflione conftat; portae in- 
feri apte etiam intelliguntur efle daemonum 
conatus in atheifmo inducendo, vel propa- 
gando, quo utrumque illud Chriftianaa 
fidei dogma impugnetur. Atque id nimiuro 
profe&o comprobavit event us, 

♦ 

Forma religionis ab illo confcelerato 
grege indudla, et a Thomaffino in primis 
clare explanata fufceptaque, merus eft gen- 
tilifmus. Deus, venerunt gentes in here- 
ditatem tuam, polluerunt templum fanftum 
tuum, quod eft Ecclefia Chriftiana Catho- 
lica. Non funt hac setate longe quaerendi 
pagani: inter paganos degimus : in ipfa 
J y / ' primaria 



PROLEGOMENA. 25 

primariaChriftianiflimi imperii civitate funt 
pagani plurimi, etiam fub habitu Chrifti- 
anorum facerdotum ac religioforum : veri 
Bonzii, Bramae, Druidae* fi fides quidem 
eorum fpectatur, ex fcriptis haufta quae 
Patrum nomina in fronte praeferunt. Nam 
quis, five Bonzius, five Brama, five Druida, 
non excerptis fubfcribat ex Pfeudo-Auguf- 
tino, quae Janfenius, et. quae Ambrofius 
Vidtor collegit, de Dei natura non alia 
qusrenda, extra Veritatem effcntiarum om- 
nium aeternarumque veritatum? Qui mag* 
no conatu, ut ifti, aliique hoc faeculo multi, 
libris editis demonftrare exfiftentiam Dei 
videri volunt, quia nihil non apte et vere 
eft conditum, fecundum neceflarias leges 
motuum ac numerorum, et has volunt 
Deum effe et appellari ; non pagani vere et 
athei funt ? non Deum venjm ex mortalium 
animis ejiciunt ? 

Et Pfaltes Regius, dum cecinit, call 
enarranf, et Sapiens, cap. xiii, 3. 5. et 
Paulus, et alii in libris facris, Deum efle 

probant 



gitized by Google 



26 PROLEGOMENA. 

probant cx admirabilitate opcrum ejus.: 
hoc eft, diftin&um opificem docent ab 
operibus ejus, diftindtione reali quanta 
maxima poteft cogitari; nec diftindtione 
tantum, fed reali etiam feparabilitate ; 
fiquidem et infinitis ante mundum fseculia 
cxftitit, quern condiditj et euradem poteft 
Temper velle annihilare. Nemo illorum 
Deum effe probavit, ut falfi nominis Patres, 
argumento eo quod conftant omnia Veri- 
tate qua funt vera formaliter: vel ex eo 
quod Ratio quaedatn fit univerfalis, lux ratio- 
nalium animorum. Novlim illud Evange- 
Jium Pfbudo-patrum feft. 

Magna Dei providentia fa&um eft, ut 
quos Chriftus Dominus voluit effe primos 
Ecclefiae fuae Dodtores, fuerint plebeii et 
de infima vulgi multitudine homines. 
|>Iam fi Philofophos delegiffet, fimiliaque 
fumma ingenia, maxima nunc in Ecclefia 
tentatio foret, occafioque fufpicandi, an non 
quod Dei nomine intelligi oportet, illud fit 
potius, quod Pfeudo-patrum fcriptis expo- 
\ mtur, 



PROLEGOMENA. 27 

mtur, arripiturque avide ab his, et qui novf 
Philofophi et qui Janfeniani funt, Ens 
itntium, et to «2 quam quod nos 

jCatholici <colimus. 

Huic male Deus oeeurtit. Mofen primo 
fniferat, qui Deum verum doceret effc to* 
tins naturse condiforem. Cbriftum deinde 
mifit, qui ut ihajor eerte propheta, majors 
tfe Deo doceret. Docuit Deum verum 
piultapofle fupra naturam, raulto majors 
pofle, quam hi creatione fecit; ipfum etiam 
frbttrfriori modo fobfiftere, quam qui Ju- 
ki's iiottfs effet. Nihil certe Deus fruftra 
facit. NeCeffe omttino fuit, ut et de tribu$ 
in Deo perfbftis nos erudiret, et Euchariftia 
priracttfcrtn. patrare t ac credi j uberet. Alio* 
qui facile crederetur falfo appellatis Patri^ 
bus, novifqire atheis, non alium effe Deum, 
quafri quern ipfi credunt; fiquidem nihil 
in mundo fit, quod nort feeundurft leges 
motuum et meehanices factum efle appa r 
reat, quas irfimutabiles leges natura fequi- 
Jur. At ternarium numerum perfonarum, 

fealiter 

r 

t 

Digitized by Google 



28 PROLEGOMENA. 

realiter inter fe diftin&arum, ob geminam 
vitalcm opcrationcm intellc&us ct volunta- 
tis, aptarc Naturae vcl Enti entium, vcl 
Motuum legibus, athci non poflunt. Mira- 
culum in reprodudiione perpetuaet continua 
corporis Chrifti fub fpecie panis, deftrudta 
fubftantia priore, alium adftruit effe Deum 
oportere, prater Naturam rerum, Ens en- 
tium, ct Vcritatcm five Realitatem rerum 
formalcm. Oportuit igitur utrumque iftud 
proponi fidclibus, ut intelligerent, non illud 
ab atheis fibi Numen colendum proponi, 
quod ipfi colendum a Mofe ct Chrifto et 
Apoftolis et majoribus fuis didiciflent. Ni- 
hil enim Natura aut Veritas aliud poteft 
efficere, nifi quod poteft mens humana con- 
cipere, aut ipfa poteft alio modo fubfiftere, 
quam quo poflumus intelligere. Ad reti- 
nendam igitur et confervandam fidem de 
Deo vero, Chriftianis oportuit majora de eo 
revelari, quam Judaeis: praefertim praevi- 
dente Deo fore, quod reipfa contigit, ut 
Judseorum Rabbini ipfi multi in ilium abri- 
perentur atheifmum, decepti libris Caba- 

lifticis, 



PROLEGOMENA. 29 

lifticis, quos idem grex impius faeculo deci- 
mo quarto quintovc confecit. 

Innumera, ut ita dicam, fcripta, funt 
Patribus adtributa. Sed quanto funt plura, 
tanto eft mirabilius, nemini uni illorum vel 
femel excidifle, id quod, Deo revelante, ere- 
dimus, efle Deum unum in tribus perfonis 
realiter inter fe diftindtis, 'Opoitrw paffim 
occinunt : quoniam Unitati certe vel Rea- 
litati entium confubftantialis eft eorumdem 
Veritas ; cujufcumque generis ilia fubftantia 
fit, hoc eft, metaphorica tantum. Dif- 
tindtionem perfonarum realem non memini 
me vel femel legere in fcriptis quae Patribus 
vel aliis tribuuntur per annos amplius mille 
trecentos a Chrifto nato. Atqui erat ilia 
diftindtio realis perfonarum Chriftianis quo- 
tidie inculcanda ; fiquidem haec fides Chrifti- 
anos difcriminat a Judaeis. Nam Sapien- — 
tiam Dei ipfam effe Deo ifioxtnov quis 
Judsus negat? Exortane funt dogmata 
Catholica poft annum Chrifti mccc ? Quis 
ea excogitavit ? quis propofuit ? quis credi 
4 orbi 



gitized by Google 



36 PROLEGOMENA. 

orbi univerfo juffit ? Si haereticos audimu$V 
Thcologi noftri Scholaftici, fuperbi funt, 
difputatores, altercationis amantes. Non 
potuere igitur illi ea cudere dogmata, quae 
tcnemus. Superbi cnim et difputatores^ 
iidem invidiae et aemulationi obnoxii funt. 
Si ternarium numerum perfonarum, vel 
hypoftaticam Verbi unionem, vel tranfub-* 
ftantiationem invenifient Francifcani, Do- 
minicani Inquifitores reclamaffent : velSor- 
boniftae, utrifque (ut fertur) infenfi olim- 
Vetuftior ergo quam Schola eft forma reli- 
gionis noftrae; 'Pfeudo-patres antecedit, a 
quibus oppugnatur. Quis ergo filios Patri- 
bus peritiores fecit? an quinturp de caela 
delapfum Evangslium eft ? Qjiomodp 
eft feculo xiv, totus orbis ex atheo Cbrifti- 
anus? Quomodo tunc fapere Ecclefia Chrifti 
coepit ? 



III. 



PROLEGOMENA. 31 

- 

nr. 

FECERE ifti, id quod ex eadem im- 
pia caterva Theodoretus, libro I. haeret. 
fabul. cap. xix. fecifle Marcitas refert. 
Adult erinorum fajfique tltull Ubrorum tnulti- 
tudinem confer ipferunt, ut Jlultos terrerent. 
Magnum opus magnum laborem defidera- 
bat, cui ea fadtio non pepercit. Et vero 
habuit ilia £«XjM#?*f> ^Aow&^f, Adamantios. y 
Innumera prope fingi monumenta oportuit, 
ut tradition i non fcriptae, Catholicae fcilicet, 
traditionem fcriptam totidem annorum op- 
.ponerent. Multa et infinita prope volumina 
funt exarata : intelligebat enitn ccetus im- 
probus, quo plura eflent, eo difficilius frau- 
dem effe extricandam. Totidem Graeca, 
quot Latina ; alioqui quis non ftatim frau- 
dem fufpicaretur in Latino orbe fadtam? 
Et utriufque Eccleliae confenfum oftendi 
praeterea oportuit : lie rem effecerunt. 
Grxcix dederunt in primis Nazianzenum, 
Chryfoftomum : Cappadociae, Bafilium, 

Nyffemjm: 

Digitized by Google 



5 * PROLEGOMENA. 

Nyflenum: Orienti, Theodoretum, Eu/e* 
bium: jfegypto, Clementem, Origenem, 
Athanafium, Cyrillum I Italian, Ambrofium, 
Leonem, Gregorium : Palaeftinae, ac Syriae, 
Juftinum, Cyrillum alterum, Damafcenum : 
Cypro, Epiphanium: Africae, Tertullia- 
num, Cyprianum, Optatum, Auguftinum, 
Fulgentium, &c* praeter alios ubiquc in* 
numeros. 

Fuit illiid confilium tot volumlrtibus, 
tot hiftoriis, tot conciliis, tot fcriptis omnis 
generis fulciendum, aut omnino fufcipien* 
dum non fuit, ac ne tentandum quidem. 
Itaque nemo multitudinem librorum vel 
molem miretur. Fuit ofteiidendum et per 
tra&atus polemicos, et in homiliis ad popu- 
lum, et in explanationibus fcripturarum, 
et in epiftolis, et in hiftoriis variarum orbis 
Chriftiani gentium, non aliam, quam qua 
ab ipfis traderetur, Religionis for mam 
fuifle : et quas opiniones docerent, et quas 
afferrent interpretationes fcripturarum, et 
folutiones oppolitorum, non unius hominis, 

vel 

* ■ 

, Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 33 

» 

Vel unius regionis aut aetatis, fed totiua 
orbis fenfa eflfe, omniumque aetatum. 

Oportuit innumeros, fl fieri poflet, et 
taagnae molis libros ab iftis cudi ; ut multi- 
tudini teftium nemo auderet obfiftere : quod 
fi qiiis auderet* ftatim cenferetur velle om- 
iiem traditionem convellere. NuHum enim 
eft ex iis volilminibus, quod* fi fejundtim 
ipe&etiir, non illico dartinetur ut haereticum, 
atheumve. At cum apparet ceteros omnes 
fcrlptores huic confentire, jam ipfi Catholici 
leferunt pedem: ac non modo neminem 
audent rejicere, fed fe cogi fentiunt ut 
pmnes amplexentur. 

Fingi oportuit Patres plurimos: nam 
fi unus tantum, vel duo, aut viginti ; vel fi 
Latini tantum, ftatim fraus fuboluiflet: 
fimiliter fi Patres tantum, non etiam hifto- 
rici, turn facri, turn profani. Fingi opor-» 

tuit et adverfarios: Manichseos, ArianoS, 
Donatiftas, &c. 

D Oportuit 



34 PROLEGOMENA, 



Oportuit fingi tot quaeftiones, tot de- 
creta, tot canones, tot definitiones, tot prc- 
cum formulas, tot hiftorias, controverfias, 
&c, ut quidquid oriri poflet difficultatis in 
materia Religionis, five ad dogmata perti- 
nens, five ad difciplinam, id jam an tea 
definitum fancitumque videretur, fecundum 
principia atheifmi et religionis naturalis; 
ne pofteri auderent aliter ftatuere, quam a 
fuis majoribus legerent fuifle definitum, 
Itaque nihil non praevideri diligentifiimc 
oportuit : nulla non quaeftio etiam fcholaf- 
tica de Trinitate, de Incarnatione, de facra- 
mentis, anteoccupari ; nulla de difciplina 
Ecclefiaftica contentio praetcrmitti. 

F 

• 

Con 1* inc and A fcripta fuerunt per 
dmnes aetates et per unumquodque faecu- 
ium, ne fidta putarentur, crederenturque 
ibi haefiffe artifices, ubi totum expofuiflent 
iiium fyfterna, Itaque fecari illud in partes 
oportuit, et fua cuique fasculo pars tribuendaj 

ut 

i- 

Digitized by Google 



■ 

PROLEGOMENA. 35 

Ut per quofdam gradus aetatum turn fides 
et fehfa fidelium circa myftcria, turn difci- 
plina, crevifle paulatim crederetur, et ad 
illud per ven iffe faftigium, in quo erat, cum 
ifta cudercnt. 

NeBulonum iftorum intereratnon cef- 
fare a labore, fed perftare in falfis turn fupe- 
riorum turn fuorum temporum monumentis 
fingendis, iifque mundum onerare atque 
obruere; nulla ut exftarent alia vel lege- 
rentur, fi fieri poffet, quam quae fuis effent 
placitis confperfa. 

Non potuere tamen, fiec aufi funt, im- 
poftores ifti fuam impietatem aetati fuse 
faltem totam proponere, nifi verbo et col- 
loquiis. Pofteris magis deludendis ac fal- 
lendis operam impenderunt. Nam cum 
aperte ipfis Catholica traditio adverfaretur, 
religio autem res traditionis fit; quomodo 
aequales prolatis ftatim tot falfis teftimoniis 
perverterent ? Itaque, ut diximus, fallendi 
magis pofteros fpes illis fuit. 

D 2 Apo- 

Digitized by Google 



3 6 PROLEGOMENA. 



Apocrypha etiam fcripta fingi oportuit, 
ut neque ipfis dcfuiffe Critice exiftimaretur ; 
et tanto plus fidei aliis fcriptis accederet, 
quanto in aliis notandis et abjudicandis 
aequiores vidcrentur vel feveriores. Undc 
autem profedta finxere, aut ubi cufa apo- 
crypha ? Apud Romanos praefertim, ut Cle- 
mentina, et Petri quae dicuntur, et Hermas 
five Paftor : ne credatur quod Romae exa- 
ratur, vel a Romanis, tanta olim reverentia 
exceptum fuiffe, quanta quod ab exteris ; 
cui ftatim conciliata au&oritas omnium 
fuffragio fuit. Non quod ilia fcripta apo- 
crypha quiddam contineant ad dogmata 
. pertinens, quod credi nolint; fed quod credi 
nolint ea idcirco pro veris habita fiiiffe,quod 
effent a Romanis profe&a. 

4 

Consulto fecere etiam opera quaedam 
quje vellent ipfi haberi a multis pro fup-. 
pofititiis, a nafutioribus faltem; quibus ipfi 
fuppeditaturi effent in aliis fcriptis argu- 
menta, quibus ilia opera fpuria cenferentur. 

Intererat 



PROLEGOMENA. 37 

Intererat tamen ilia cudi, quoniam placitura 
ca eflent nihilominus aliquibus Ecclefiis vel 
regionibus. Itaque cufa ea funt; fed ejuf- 
modi, ut in his quoque ipfis virus do&rinae 
-impiae, fi non integrum, faltem ex parte 
infereretur. Tales funt libri Dionyfio Areo- 
pagitae, quos fciebant a Grsecis, ac forte 
ctiam a Parifienfibus avide excipiendos efle. 
Tales epiflolae Decretales fummorum Pon- 
tificum, quas fperabant Romanis gratas et 
jucundas fore. Ita illi voto fuo fperabant 
fe fruituros, etiam illis operibus, quae viri 
eruditiores pro adulterinis haberent, dum a 
minus prudentibus pro genuinis exiftima- 
rentur. Potuit, inquam, fperare cohors 
impia, fi non ante annos triginta fraus dete- 
geretur„patronos fibi non defuturos, partim 
fui fimiles, atheos, impietati fax fuffraga- 
tores ; partim viros fimplices, ac minime 
malos, nec detegendarum fraudum peritos. 

Numerus ^ft maximus operum, quae 
inter fpuria nunc conjiciunt eruditi : cum 
tamen fub magnis Athanafii, Chryfoftomi, 

D 3 Ambrofii, 

Digitized by Google 



38 PROLEGOMENA. 

Ambrofii, Auguftini, aliorumquc nomlnU 
bus prius apparuilTent, eaquc ab initio no- 
mina praferant in codicibus manu exaratis. 
Nec minim. Eadem cnim iftorum dodtri- 
na eft, atque aliorum ; idem ingenium fa- 
piunt, eamdem fpirant fadtionem ct offici- 
nam. Cur ergo fib Ambrofio, exempli 
gratia, vel Auguftino non funt laudata? 
Quoniam a focio quidem laboris funt con«r 
cinnata, ea fpe fprq ut fub tanto nomine 
apparerent : fed quae poftea vifa funt pri- 
mario artifici minus digna magno nomine, 
five quod ab illius placitis quibufdam pa- 
rumper defcifcere viderentur j vel quadam 
proferre audaciufculc, quae primarius arti- 
fex diffimulanda fibi putaret, 

Interpum e contrario, nep raro quidem, 
opus fuum qpifex ita partiebatur, ut duo- 
bus illud fcriptoribus tribueretj pofterioren^ 
prioris poft ejus obitum continuatorem 
fuiffe fingeret : cum tamen fimilitudo ftili 
eumdetn fuifle utriufque opificem arguat. 
Ita Robcrtus de Monte continuafle Sige T 

bertum 



PROLEGOMENA, 39 

bertum fingitur, alii alio6 bene multos. 
Coegit iftud Mabillonium comminifci, lib. 
de ftudiis Monaft. pag. 301, difcipulos 
magiftrorum fuorum ftilum efle imitatos, 
ut Bernardi Clarasvallenfis Nicolaum Clarae- 
vallenfem. Ita multiplicatis nominibus 
augebatur nijmerus fcriptorum falforumcjue 
teftium, 

V 

Mult A illi denique credi voluere 
opera efle deperdita : unde vix quifquam 
eorum eft, qui non alicubi, fcripta quaedam 
a fe fuifle mentiatur, quorum nihil exftat. 
Sic Theodoretus in fuis epiftolis titulos 
libronim, ut ait, a fe confcriptorum afFert, 
alii alios prope innumeros. 

Ita partiebantur inter fe opus, ut duo, 
trefve, vel plures, fcripta unius faeculi fufci- 
perent elucubranda. Et ut cum de fimili 
argumento duo vel tres fcriberent, unus 
aliquid de induftria praetermitteret, quod ab 
altero adjiceretur. Exempli gratia, de Hae^ 
jrefibus fcripfere Epiphanius, Theodoretus, 

D 4 Auguftinus, 



40 PROLEGOMENA, 

Auguftinis, alii, Jrferefes quafdam alter 
attingit, negledtas ab altero: de una aliqua 
locutus eft apertius alter, alter obfeurius. 

Ne mirarentur autem pofteri, aut confpU 
rationem fufpicarentur et fraudem, cum 
viderent eadem omnia omnes Patres argu-r 
menta tra&are, iifdem ratiociniis ac fimilir 
tudinibus uti, adeo ut alter exferibere alte- 
rum fepe yideatur f fingi hiftorias oportuit, 
quibus appareret fparfas orbe toto fuifle eaf- 
dem hcerefes, ubique propterea fuiffe im- 
pugnandas. Arianos pam ob caufam in Afia, 
in iEgypto, in Graecia, in Africa, in Galliis, 
in Hifpaniis pofuerej Manichaeos ubique 
ftrrarum ; Photinianos in Gallia j alibi alios, 

- 

Dicet aliquis : Tantumne |aboris po- 
tuere homines infumere, in tot libris conr 
dendis fuppofititiis : Quafi vero cum de re 
ponftet, dubitare de modo oporteat : aut 
non homines conftet fuifle, qui hos libros 
fcripfere : aut non etiam recentibus haere- 
ticorum exemplis manifeftum fit, plun* 

multo 



PROLEGOMENA. 41 

piulto et fpiffiora volumina exararc impro- 
bos, ut errorem tueantur, quam Catholicos t 
ut veritatem propugnent. Confer Lutheri, 
Calvini, Brentii, Magdeburgenfium, Fra- 
trum Polonorum, aliorumque vegrandi* 
onera verius quam volumina. Intelliges 
nulli labori parcere impios, ut impietatem 
adftruant. Sed et tra&abant illi eamdem 
rem fubinde multis modis. Eadem plane 
argumenta, exempli gratia, quae funt apud 
Cyrillum Alexandrinum in Commentariis 
in Joannem, eadem funt omnino in The- 
fauro, eadem in dialogis feptem ; fola tan- 
tummodo forma paulifper immutata. Simi- 
liter Ambrofius facit, et ipfe Auguftinus. 
Sic facile fuit multa brevi tt grandia cudere 
volumina. 

Patrum Graecorum fimul ct Latinorum 
haud plura funt opera, quam quot a Luthero 
vel a Calvino, cum fuo grege, fcripta funt 
intra annos quinquaginta. Non tot certe 
opera funt Auguftini, quot funt unius Tof- 
tati, qUot funt unius Alberti Magni. Et 

Calvini 

Digitized by Google 



42 PROLEGOMENA. 

Calvini quidem, quanto in fcribendi gcnere 
cultlora? Albcrti Magni quanto in omni 
generc dodtrinae abundantiora ? Si qux fae- 
pius itcrat Auguftinus expungas, ut fcmcl 
dicantur, quartam faltem operum ipfius 
partem fuftuleris. In Societate noftra vel 
feptem fcriptores, Salmeron, Vafquez, Sua- 
rez, Bellarmipus, Cornelius a Lapide, Theo- 
philus Raynaudus, Petavius, librorum nu- 
mero ac mole Latinos quos appellant Patres 
fuperant. Fuere faeculo decimo fexto viri 
plurimi eruditione lingulari in Italia, Bembi, 
Manutii, Politiani, aliique. Hi fi in unum 
aliquod confilium confpiraflent ; quot po- 
tuiffent cdere opera Graece, Latine, profa, 
carmine, multo elegantiora et cqltiora, 
quam funt vel Auguftini vel Ambrofii alio- 
rumve nominibus ? Nam e recentibus $dii 
cum ipfp Tullio, alii cum Virgilio in fcri- 
bendo certant. 

At plerique ex illis veteribus de fcriptores 
verius, ut eo verbo utar, quam fcriptores 
funt j pnefertim dum edunt Commentarios 

ii* 

■ • 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 43 

in Scrip turam. Alii alios exfcribebant, ut 
Rufinus et Cyrillus Auguftinum, Ambrofius 
nunc Philonem, nunc Bafilium, nunc Hila- 
rium in Pfalmum cxvin. Juftinus (qui ta- 
men prior creditur) Theodoretum $ Oecu- 
meniumTheophyladtus ; uterqueChryfofto- 
mum, &c. Non ut noftri Commentatores 
verum acgenuinum litterae fenfum quaere- 
bant, quod eft interdum operofun); fed quas 
mens ftatim fuggerebat allegorias, quamvis 
frigidas faepiffime et infulfas, chartis manda- 
bant; quas alii defcriberent : habent enim 
eafdem fere univerli : ita ut taedio fit incre- 
dibili eafdem fsepius inter legendum often- 
£ere« Itaque fere currente calamo haec 
opera exarabant, praefertim vero condones, 
ut interdum ipfi gloriantur, fingulas una 
nodte. Vide Sidonium id de fe profitentem. 
Eamdem habuere Bibliothecam Clemens 
Alexandrinus, Eufebius Casfarienfis, Theo- 
doretus, Juftinus : n^m eofdem auttores 
laudant, eafdem fabulas confutant. Sic 
etiam alii. 

Im 

4 

Digitized by Google 



44 PROLEGOMENA 



In iftis deinde fcriptoribus, qui pofte- 
riores credi aetate voluerunt, ii controverfias 
planius explicant, ct quae priores non atti- 
gerunt, ipfi exponunt : fic nempc diftributo 
fcribendi pcnfo, ut aliquid poftcrioribus 
refervaretur, quo difccrnerentur a prioribus. 
Nam li ilia excipias quae tradunt explica- 
tes, cadem plane defcribunt, quae dixerc 
priores. Itaque aliquid eos adjicere novi 
oportuit, ne inutiles haberentur. Repetere 
fimul ea neceffe fuit, quae priores dixerunt : 
fic fpiffius erat volumen, levius et exilius 
alioqui futurum. * , 

Qui fadhim eft ut a faeculo feptimo ad 
ciecimum quintum in Hifpania vix reperi- 
antur fcriptores feptem ? Omnes fcilicet 
exinde fcriptores impius ille coetus credi 
voluit Parifiis flcruifle, aut docuifle, aut 
didicifle certe qua? fcriberent; ut ad illorum 
defendenda fcripta Parifienfem Academiam, 
quae eodem tempore exoriebatur, animaret, 
Hinc plerique omnes Germani, Itali, Angli, 

Parifiis 



PROLEGOMENA. 45 

Patrifiis ftuduerunt, aut docuerunt : Alcui- 
nus, Rabanus, Pctrus Lombard us, Thomas 
Aquinas, Bonaventura, innumerabiles alii. 
Exiftimarunt artifices nequiffimi, fi Acade- 
miam Parifienfem haberent patronam, fore 
ut Gallia fequeretur univerfa; quae pars 
potiffima Chriftianitatis eft. Ex Anglia, 
inquam, Italia, Germania, multi prodiiffe 
fcriptores narrantur ; fed qui Parifiis prop- 
terea feruntur ftuduHTe, aut etiam docuiffe. 

Qui nono fcripfilTe faeculo credi volue- 
runt, et Beda etiam qui odlavo, nihil aliud 
fere quam priora defcribunt. Exhauftis 
fcilicet fcribendi argumentis, ne tamen nihil 
fcriberent, aut mendacia apparerent fcripta 
priora, quibus a faeculo odtavo vel nono 
adverfaretur traditio; priora folummodo 
defcribunt fere vel augent ; fidtis circa 
priora ilia novis controverfiis. Saeculo xiii* 
et xiv. incredibile eft quam faepe quamque 
fimilia vel eadem potius de Spiritu fandfco; 
de azymis, aliifque capitibus defcribantur, 
quibus diffident Graci a Latinis. Intererat 
I potiflimum 

- 

■ 

Digitized by Google 



46 PROLEGOMENA* 

potifiimum impiae cohortis, non exftare alii 
dc controverfia circa proceffionem Spiritus 
ian&i monumenta, quam quae ipfi cuderent; 
nc aliud efle five Deus five Spiritus fandhis 
in illis difputationibus videretur, quam 

quod ipfi ftatuiflent, qui Deum verum ag- 
nofci nollent. 

Habebant ill! idoneos artifices ornni 
Ailo. Latinitas tamen in omnibus a Pli- 
niana, aliaque fimili vetere longe difcrepans. 
Ea autem eft in omnibus fimillima, quae 
eamdem omnium refert aetatem, nifi pra- 
judicata aliqua opinio id credi vetat. Alii 
nihilominus aliis accuratiores et magis po 
liti. Omnes in fcribendo audaces; fimi- 

■ 

liter cadentia et fimiliter definentia curio- 
fius feftati, quam fermonis elegantiam ac 
nitorem. Plures dum cito fcriberent ; quam 
bene fcriberent, parum curabant. Nulla 
cuiquam erat a Cenforibus edendi operis fui 
mora. 

Si 



PROLEGOMENA, 47 



Si eadem omnes methodo fcriberent, ex- 
empli gratia, methodo fcholaftica, non 
poflent omnibus feculis fuffici fcriptores : 
ftatim eflet .exhaufta dicendi materies. 
Propterea priorum foculorum fcriptores 
jufli funt apologias fcribere, epiftolas, trac- 
tatus adverfus haereticos, et homilias. Me- 
dio sevo fcribere jufli Commentaries, et 
Colledtanea ex Patribus, hoc eft, ex iis qui 
priores lucubrationes dediffent. Poftremo 
condere jufli funt Summas Theologicas et 
Commentarios in Summas. Quae incerti 
Aucloris efle dicuntur, ea de induftria 
carebant fcriptoris nomine, ut confequente 
aevo alicui magni nominis viro tribuerentur j 
ex quo falfis impii ccetus placitis aucloritas 
accederet. 



IV. 



48 PROLEGOMENA 



SI fanfta Sedes Apoftolica confulatar 
quid fentiat de libris Auguftini, Hieronymi, 
ceterorumque ; refpondebit fapientiffime, 
opinor, nihil illud ad fe pertinere : nihil 
fibi de his revelatum cfle ; an lint, inquam, 
necne eorum fcriptorum, quorum nomina 
praeferunt : id ad nullam fpedtare partem 
depofiti fibi crediti : litigent de his ut vo- 
luerint inter fe eruditi ; fuarum effe partium 
interim hoc unum, ut quid tenendum in 

fide Catholica, quid fervandum in moribus 
fit, juxta depofitum fibi creditum, ubi prae- 
fertim de his duobus capitibus lis aliqua 
fuboritur inter fideles, pro poteftate fibi a 
Chrifto concefia definiat ac decidat. 

4 

Si dicerem habere me rationes et argu- 
menta, quibus probem Evangelium Mat- 
thaei Matthaei non efle; nemo non me ftatim 
averfaretur et exfecraretur j nec vellet eas 
omnino audire rationes; fed penitus et 
ftatim aures occluderet, ratus fe audire 

blafphemiam : 



PROLEGOMENA. 49 

blafphemiam : ac jure quidem : quid ita? 
quoniam videlicet nemo Chriftianus non 
intelligit efle hoc adverfari teftimonio Eccle- 
fiae, ac proinde Spiritus fan&i, quod Evan- 
gelium Matthaei Matthaei efle pronunciavit. 
Ergo a contrario, cum paratus fit quilibet 
ad audiendas rationes, quas fum ei fortaflis 
prolaturusj mihique proinde fas fit proferre 
quas velim, ut fuadeam nunc iftud, nunc 
illud, Auguftino, Bafilio, vel alteri cuilibet 
adfcriptum opus, ipfius non efle, argumento 
iftud certiflimo eft, nullum adhuc exftare 
Ecclefiae judicium, quod ullum Auguftino, 
exempli gratia, opus aflerat, ex his quae 
Auguftini nomine circumferuntun 

NumQuaM eXaminavit Ecclefia fcripta 
Petri vel Pauli, quoniam fuere ill i totius 
Ecclefiae magiftri, et primi Chrifti difcipuli : 
vel primi difcipulorum ejus difcipuli, ut 
Lucas et Marcus. Satis habuit nofle haec 
fcripta efle Petri vel Pauli, Lucae vel Marci, 
ut ea, abfque ullo examine, cenferet efle 
expertia vel leviflimi cujufque erroris. In 

E hujus 



5 o PROLEGOMENA. 

hujus cognitione fadt} oportuit earn errare 
non pofle : pervulgata illius notitia, ut ne- 
ceflaria ei fuit, fic debuit efle certiflima. 
At non fatis habet, credi dicive a quibuf- 
dam, qui fe dicunt eruditos, efle aliquod 
fcriptum cujufvis epifcopi, Auguftini, exem- 
pli caufa, vel Chryfoftomi, ut vel illud ei 
aflerat, vel expers omnis erroris efle pro- 
nunciet. At antiquitas credidit hos Auguf- 
tini libros, quos terimus, efle genuinos, 
Quafi vero non ea antiquitas errorum mater 
pleniflima lit ; nec potuerint ante annos 
quadringentos falfa fcribi, legi, credi : nec 
denique ex iplis Patrum iftorum libris, quos" 
genuinos efle antiquitas credidit, plurimos 
eifdem noftra aetas abjudicarit, eruditorum 
pdaudente judicio. 

Quam dixi notitiam fa£ti pervulgatam, 
circa fcriptores librorum facrorum, fuifle 
. Ecclefias neceflariam, nec ulli proinde errori 
otwioxiam; eadem et circa definitiones con- 
ciliorum genuinorum, cujufmodi eft Tri- 
dentinum, et circa Conftitutiones fummo- 

rum 

ay Google 




PROLEGOMENA. 51 

rum Pontificum, quae funt fincerae, Eccle- 
fise fimiliter ct neceflaria, et, ut ipfa reve- 
latio, certiflima eft et indubitata; aut ccrte 
vices praftat revelationis. Ejufmodi eft 
notitia perVulgata, qua conftat prolatam 
fuifle a Clemente XL conftitutionem Uni- 
genitus. Ejufdem conditionis ilia evidentia, 
cujus et ilia qua conftitit olim apud primos 
Chriftianos Matthaei evangelium Matthaei 
effc, Pauli epiftolas effe Pauli, et fic de 
ceteris. Et ab illis primis Chriftianis edodti 
funt pofteri omnes, ut de tali fadto, veluti 
de fidei fuodamcnto, ne vel tenuiflime qui- 
dem dubitarent. De fcriptis quae' Patrum 
dicuntur, nihil omnino fimile dici poteft. 
Nemo me jure adigat ad credendum, toti 
Ecclefiae notum fuiffe umquam, vel ab ea 
propofitum fidelibus ut certo crederent hoc 
vel illud opus Hieronymi efle, vel Auguftini. 
Si libri manu fcripti nomen Auguftini alte- 
jiufve praeferant, liber autem intus haerefim 
aut ipfum etiam atheiTmum contineat ; efle 
ilium viri fandti aut omnino Catholici fcetum 
non credam j neli Angeli quidem de caelo 

E 2 cujuflibct 

Digitized by Google 



C2 PROLEGOMENA. 

cujuflibet nomen praeferat : potius credara 
efle dacmonis transfigurati in Angelum lucis. 
Si non funt tales ifti quos Patres vocant, 
retinendi ii funt, et ampledtendi : fi funt 
autem ejufmodi, abominandi funt, et detef- 
tandi. Oftendat aliquis non efle eos tales : 
at mihi quidem cum Deo confilium eft 
patefacere,omnes, nemine uno excepto, tales 
efle : et de tribus jam penitus rem confeci: 
affedta etiam eft de ceteris omnibus. 

Necesse certe omnino eft, vel omnia 
fcripta quae ddmnamus, fuppofititia efle, 
vel nullum. At non verum pofterius pro- 
fedto: prius ergo veriflimum. Ita certe 
inter fe ifti falfarii convenerunt, tanta inter 
ipfos confenfio fententiarum eft, ut fi vel 
unum e monumentis quae confinxere fub- 
ruas, necefle fit corruere univerfa : id quod 
egregie ifti prafenfcrunt mirum vifum iri, 
nec credibile pofteris. At ifta ipfa con- 
fenfio fraudem oftendit. Neque enim fimi- 
lis occurrit in libris poft typographiam in- 
ventam editis. Si unum ex his falfi arguas, 

non 




Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 53 

non continuo neceffe eft corruere reliquos 
unhrerfos, eodem etiam anno aut in eadem 
civitate editos. 

Certissimum alterum confpirationis 
atque confenfus indicium eft, quod et vix 
poteft e Pfeudo-patribus iftis unus aliquis 
e intelligi, nifi legantur et intclligantur 
omnes; adeo lucem fibi invicem praeftant: 
et quod omnia hypothefeos impiae placita 
in omnibus continentur. Fruftra igitur mihi 
aliquem damnanti ob athei'fmum, exempli 
gratia, quern in demonftranda Dei exfiften- 
tia adftruat; opponat alium aliquem ex 
ipforum numero fimiliter fentientem : hoc 
nihil aliud eft, quam furem dicere furi 
limilem : an continuo non fur uterque ? 

Censuram quidem gravem meretur, li 
quis dixerit fandtos Patres, five univerfos, 
five aliquos exipfis, Auguftinum, Irenaeum, 
fimilefque, vel athei'fmum docuiffe, vel de 
aliquo fidei articulo fecus ac nos fenfifle. 
Damnari debet a Praefulibus, qui fie loqua- 

E 3 tur. 




54 PROLEGOMENA. 

tur. Incredibile cnim eft Ecclefiam im- 
pendiffe fandtorum cultum iis hominibus, 
quorum fcripta tot ac tantis infedfca crrori- 
bus, omnium manibus tererentur. Pro 
fandtis haberi mco quidcm judicio non po- 
tuere, nifi quorum efiet fides aeque per- 
fpedta, ac mores probati. At longe aliud 
eft dicerej fandti Irenaei, exempli gratia, 
viri maxime Catholici, nomen mentitur 
opus ha?reticum ac nefarium : hoc eft enim 
dicere; Fuit ab initio Catholica fides in 
fandtis viris, qualis nunc eft; fed aliam 
fuifle credi voluere impoftores. Quod qui- 
dem fi probari certis argumentis documen- 
tifque poffit j quis iftud e re fidei Catho- 
licae neget efle ? Quis neget illud ipfiufmet 
Pfeudo-Auguftini didtum, libro xviii. de 
Civit. Dei, cap. xxxviii. jure ufurpari : 
Hcec fcripta cajlitas Canonis non recepit : 
non quod eorum bominum qui Deo p/acuerunt, 
reprobetur auftoritas ; Jed quod ifta non ere- 
duntur ipforum effe. Satius multo certe et 
-optabilius eft, ut falva fit reverentia debita 
fandtis epifcopis etPatribus,oftendere fcripta 

impia 



PROLEGOMENA. 55 

impia eorum efle adfcripta nominibus ; 
quam cum Melchiore Cano profittri, Eli- 
beritanos Patres, exempli caufa, efle impie 
locutcsy canone xxxvi. aut cum Launoio 
affirmare, Auguftinum efle Praedeftina- 
tianum: aut cum Ambrofio Catharino pro- 
nunciare, Opinionem ajfertam a Divo Au- 
gujlino et a Divo Thoma eje crude/em, tru- 
culent am, et homines in defperationem im- 
peller e: neque au£iori{atem horum Doff or urn 
effe babendam in tali pretio, ut ilia oppreffi 
claufis oculis ample 61 amur manifejlum men- 
id acium. 

* 

■ 

Se legit cohors impia aliquando viros 
fandfcos ex familiis religiofis, fub quorum 
nominibus fcripta impia publicaret; quam- 
vis eflent illi fanftitate quidem, at non 
fcientia celebres, dum vixere. Quamobrcm 
fingi oportuit, fuifle illis earn fcientiam, 
fcribendique peritiam, quamvis eflent iplius 
Grammatics rudes infufam divinitus. Vide 
in Breviario Romano ledtiones de S. Anto- 

E 4 nino, 



gitized by Google 



56 PROLEGOMENA. 

nino, die 10 Maii, ct de S. Laurentio 
Juftiniano, die 5 Septembris. At neque 
iftorum, nec Thomac Aquinatis manu, vel 
littera quidem una ufquam fcripta exftat, 
de tot operibus eorum Philofophicis, Theo- 
logicifque. 

Scio plus rcliquis commovendos efl*e 
Proteftantes omnes, qui aegre ferent eripi t 
iibi fui erroris patronos, traditionemque 
in pergamenis tantummodo fundatam. Si 
Patribus, inquient, non creditur, quibus 
credetur ? Non Patribus, inquam ego, fed 
Matri fandlae Romans Ecclefiae : quam- 
quam et Patribus, quos quidem conftiterit 
ellfe vere ianftos Patres : quales agnofco, 
ob poteftatem in Ecclefiam' tamquam in 
eves et filios, omnes fummos Pontifices a 
Petro ad Benedictum XIII, Nam de fin- 
gulis dicit omnis Chriftianitas Catholica, 
Nojlre Saint Vere: Et eft unufquifque 
eorum Pater Patrum, Pater Senatus Epif- 
copalis, et papa, hoc eft, Paftor Pafto- 
rum t Catholici non egent yllis fcriptis 

vetuftis ; 



PROLEGOMENA. 57 

vetuftis : vel fi periiflcnt omnia, fatis una 
illis eft traditio non fcripta perfevcrahs, turn 
in fandta Ecclefia Romana, turn in univerfis 
orbis Ecclefiis, antequam haerefes oriantur. 
At haereticis fubindc cxorientibus, nc novi 
recentefque vidcantur, opus eft aliquot tefti- 
bus, quos pro fe ftare oftendant, quos efle 
ftatuant veros Ecclefiae fidei fua aetate teftes, 
idoneos fcripturae facrae interpretes, fuifque 
nihilominus haereticis commentis fuffra- 
gantes. Jtaque hxc fibi arma eripi segrc 
ferent. 

At ahfit ut Dei Ecclefia falfis teftibus 
aut teftimoniis egeat vel utatur. Potuit 
ilia ftare fine ulla etiam fcriptura divina j 
et fic reipfa ftetit ante fcriptum a Luca 
Evangelium: fola nitebatur Apoftolica tra- 
ditione; ficuti nunc quoque ftat fola Paf- 
torum inftitutione, et communione cum 
Apoftolica Sede in maximo numero plebig 
Chriftianae. Quanto magis ftare poteft 
abfque eorum fcriptis qui Patres vocantur ; 
quorum eft tarn improba mens, ut ab ipfis 

etiam 

1 

- 

Digitized by Google 



58 PROLEGOMENA. 

etiam eorum defenforibus Catholicis varic 
accipiatur ob didtorum perplexitatcm ? 
Cum proponitur Ecclefiae vel Apoftolicse 
Scdi controverfia aliqua de fide dirimenda $ 
numquid libros confulere opus habet (eos 

intelligo, qui Patrum dicuntur) : ut ftatuat 
quid crcdcndum fit? Nefciebat ergo ipfa 
prius quid crederet. Abfit ut hoc quif- 
quam fentiat vel dicat. Ignorat certe fidem 
fuam, qui nefcit an fidei fuae contrarium 
fit, quod ei proponitur. Ergo, fepofitis 
libris iftis et negle&is, poteft ac debet Eccle- 
fia et Sedes Apoftolica controverfias fidei 
definire : ac revera fic facit. Cur quaereret 
Ecclefia ad definiendam aliquam de fide 
controverfiam quid fenferit Ambrofius, 
Hierony mus, Auguftinus, et alii ? An debet 
Ecclefia ab illis doceri ? Nohne ab ilia, fi 
et Catholici et Dodtores fuerunt, ipfi didi- 
cerunt ? Oblitane eft ipfa quid Ulos do- 
cuerit? 

Eheu! quo fandiflima Religio recidit ? 
Non jam quseritur, non jam Chriftiani 

fatagunt, 



PROLEGOMENA. 59 

■ 

fatagunt, quid Chriftus docuerit, quid 
Petrus, quid Joannes, quid Paulus fenferit : 
fed quomodo qui creditor Auguftinus, 
Chrifti vel Petri, Joannis vel Pauli verba 
intellexerit. Quafi hanc efle oporteat cre- 
dendi normam : aut inter natos mulierum 
non furrexerit major ifto Auguftino. Opor- 
tet enim majori eum luce fuifle illuftratum 
a Deo, quam fcriptores facros omnes, quam 
Petrum, Paulum, et ceteros : quippe quos 
oporteat exiftimare locutos efle obfeure aut 
minus accurate, nifi cum Auguftino con- 
fcntiant, qui eft locutus apertius et uberius. 
Non placet Chriftus, non placet Paulus ; 
non placent Pauli, non placent verba Chrifti, 
nifi interprete Auguftino. Novus hie Pau^ 
lus, novus hie Chriftus eft, Non jam 
Evangelium confulitur, fed Auguftinus cum 
affeclis. Ex quo illud confequuntur, qui 
id effecerunt; ut jam imperiti dubitent, 
num fides Ecclefise fit eadem hodie atque 
Auguftini aevo : quoniamperfpicue etiam ipfi 
intelligunt, nihil dici pofle magis Ecclefiae 
fidei contrarium et adverfum, quam eft in 
4 omnibus 



5d by Google 



60 PROLEGOMENA. 

omnibus omnino capitibus Pfeudo-Auguf- 
tinus. Et minus jam curant homines utrum 
lint Chriftiani, quam utrum fint et dicantur 
Auguftiniani. At mi fatis eft effc Chrif* 
tianum. 

Quam valde optarem vel a fandta Sedc 
Apoftolica, vel a facra Congregatione In- 
quifitionis, exire fimilc edidtum hujuf- 
modi! " Quoniam lites infinitas et inter- 
" minabiles excitant Theologi fuper diftis 
" Veterum \ quae lites dum videntur exci- 
u tatae ad tuendam fidem, extinguunt in 
" aliis fidem, in aliis caritatem; et quoniam 
" de multorum ejufmodi fcriptorum fince- 
€f ritate vel yoGelcc a multis non ineruditis 
" difputatur : Prohibet fandta Sedes, ne 
€t deinceps vel in fcholis, difputationibus ac 
49 Thefibus Theologicis, aut in Concioni- 
" bus, vel libris fcriptis aut editis citentur 
" fcripta ilia, quae Patrum vel Dodtorum 
" Ecclefiae vulgo appellantur, donee de illis 
" a fanfta Sede Apoftolica definiatur ac 
11 ftatuatur. Prohibet etiam, ne legantur, 

" praeterquam 



PROLEGOMENA. 61 

" praeterquam a Dottoribus, quibus ea le- 
" gcndi fecerint poteftatem Epifcopi ; fed 
" ab iifdem Do&oribus prius requifita per 
€( epifcopos proteftatione, fe firmiter adhae- 
€< furos facrae Editioni Bibliorum a Cle- 
" mente VIII. Vulgatae, Concilio Triden- 
" tino, Conftitutionibus Sedis Apoftolicas 
t( adverfus omnes haerefes et libros haerefi 
" faventes, a Wiclefo ufque ad libros pro- 
** fcriptos aBenedidtoXIII. inclufive. Pro- 
€€ hibet denique, ne in iifdem fcholis, dif- 
" putationibus, concionibus, libris, &c. 

4 

u citentur fcriptores ulli recentes, qui quod 
" affirmant, praedidtorum fcriptorum vete- 
iC rum audtoritate tueantur ; aut alio in 
" rebus ad Religionem pertinentibus tefti- 
" monio utantur, quam aliquo e proxime 
" memoratis ; Vulgaris nimirum Bibliis, 
€€ Concilio -Tridentino, Traditione non 
" fcripta, et Conftitutionibus fummorum 
" Pontificum modo indicatis." Proh ! 
quantam Ecclefiae pacem afferret tarn Ca- 
tholicum tamque Apoftolica dignum Sede 
decretum ! 

. • Si 

Digitized by Google 



62 PROLEGOMENA. 



Si nihil de gratia cfficaci per fe, nihil dc 
pradeftinatione ante pravifa mcrita, ut in 
fcholis utrumquc intclligitur, Paulus in fuis 
epiftoKs difputat aut loquitur, ut in noftra 
paraphrafi cpiftolarum ejus oftendimus ; 
Auguftinus qui aliud et aliter docuit, no- 
vum et aliud m mundum Evangelium in- 
vexit. At quid dicit Apoftolus de his qui 
transferri fe finunt in aliud Evangelium? 
Neque vero aliud tantummodo iftudPfeudo- 
Auguftini, fed et contrarium Evangelium, 

et nctKccFyfatov eft. Nos Evangelium uni- 
cum Jefu Chrifti agnofcimus, fecundum 

■ 

quatuor Evangeliftas, et epiftolas facras ac 
divinitus infpiratas, et fecundum fenfum 
fan&ae Romanae Ecclefiae. Evangelium 
Pfeudo-Auguftini, fimiliumque, non agnof- 
cimus. Singularem e contrario Dei provi- 
dentiam praedicamus, qui non perraiferit 
ullum adhuc Auguftini librum nominatim 
ab Apoftolica Sede probari vel commendari : 
nec ulla Concilia Vetera, five Romana, five 

Gallicana, 

• \ 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 63 

Gallicana, five Germanica, five Hifpana* 
five extera* 

Patres novimus Epifcopos omnes, qui 
in fide Catholica et communione cum fanfta 
fede Aportolica defundti funt: praefertim 
vero quos ex eo ordine in fandtorum nume- 
rum Ecclefia retulit. Hi vere fuere Doc- 
tores Ecclefiae ; quoniam vel per fe vel per 
alios docuerunt in Ecclefia fanam dodtrinam. 
Quae caufa eft quamobrem in Officio Con- 
fefibrum Pontificum de omnibus fandtis 
Epifcopis in R. vi. vere dicatur, Omnis 
terra doctrina ejus repleta eft. Quid 
cnim Patres ut Patres funt, nifi Dodtores 
Ecclefiae ? En Epifcopi fandti a dodtrina 
hudantur, qua terram omnem, hoc eft, 
Ecclefiam, repleverunt. Nec quemquam 
certe ex eo ordine, aliove, in fandtorum 
catalogum Ecclefia refert, nifi quorum ut 
mores, fic etiam fidem probarit, ut diximus. 
At fcripta Patrum quae circumferuntur, 
fcriptura eft contra fcripturam,. impia con- 
tra facram: quamobrem cffecere iidem 

artifices, 



64 PROLEGOMENA. 

artifices, ut in ipfo etiam Romano Breviario 
plus legatur e Patribus, in Ledtionibus 
nimirum, quam e fcriptura facra. 

Nulla rei Chriftianae perniciofior hae- 
refis ha&enus fuit, aut efle poteft omnino, 
quam quae nunc viget, nec plus duratura, 
nifi mature tanto malo avertendo profpi- 
ciatun Cototendet ilia hserefis fe nihil de 
Deo, de Chrifto, de facramentis tradcre, 
quam quod vetuftis Patrum (ut appellant) 
libris, atque etiam Miflalibus, Breviariis, 
aliifque libris Ecclefiafticis, continetur* 
Contra tantum malum doceri mature opor~ 
tet, potuifle Ecclefiae antiftites aliofve decipi, 
cum tales libros, fic interpolatos, fufcepere 
velut orthodoxis noh nocituros ; Ecclefiam 
interim, quantum ad fenfa de fide, nec 
deceptam efle, nec decipi potuifle, nec pofle. 
Cujus rei argumento evidentiflimo eft, quod 
aliter longe credit, quam verba fonant talium 
librorum, et longe a fenfu intento ab audto- 
ribus; exceptis iis quae funt excerpta e 

libris 



» 

PROLEGOMENA. 65 

libris facris editionis Viilgatae, et facramen- * 
torum formis, 

' Nocuit ha&enus incredibiliter rei 
Chriftianae cruditio, et quae vulgo appeila- 
tur fcientia. Nunc incredibiliter nocet 
cidem ignorantia fraudis adverfus ipfam 
dudum inftruftse ab atheis. Ergo nunc 
■ tempos eft, ut rei Chriftianae promovendas 
ac tutandse profit vera fcientia ; cujus pars 
potiffima fit patefa&io fraudis, quam exco- 
gitavere ad hbefatftandam religionem falfi 
Jiominis eruditi; ejufdemque fraudis dili- 
gens et accurata confutation 



F V. 



■ 

Digitized by Google 



66 PROLEGOMENA. 

V. 

AIUNT Judaeorura Rabbinos diccrc 
folitos de Efdrae temporibus; Hue ufque 
Prophetsefucrunt: deinceps fcquuntur Sapi- 
entes. Qui Patrum fcripta finxere, fimile 
aliquid credi voluere in Ecclefia accidifie : 
Ufque ad Bernardum Patres, inquiunt: 
fequuntur deinde Scholaftici ufque ad 
Thomam : poft ilium omnes infantes. Id 
vero argumento evidenti eft, multo poft 
Bernardi tempora, ccepifle has nebulones 

fuam fraudem architedtari. 

- 

Cur, amabo, aut unde Ecclefia difpli- 
cuere Patres? Diiplicuifle enim quis non 
putet, cum videat earn ab annis amplius 
quingentis nullos appellare Patres ? Quo 
autem decreto, quo id loco vel tempore vel 
auftore eft conftitutum ? At meo certe ju- 
dicio habuit et habet Ecclefia omni aevo 
Patres: epifcopos videlicet dottrina et 
fanditate confpicuos. Mihi unus ex Patri- 

bus 



Di 



PROLEGOMENA. 67 

bus eft S. Francifcus Salefius : unus ex 
ipfis eft S. Carolus Borromaeus : funt et alii 
fane multi : nec alterius generis Patres ha* 
buit umquam Ecclefia. 

O coecit atem hominum fingularem! 
Primis illis Ecclcfiae temporibus, quemlibet 
de Religione fcriptorem, epifcopum obfcuri 
cujufque oppidi, prelbyterum, monachum, 
laicum, cenfent inter Patres : nullum pro- 
nunciant non cum reverentia fufcipiendum : 
Poft feodum vero duodecimum, nullus 
deinceps Epifcopus, Archiepifcopus, ne 
Papa quidem, fi fcribat aliquid, inter Patres 
•habetur. Et non haec amentia eft! Caufam 

* 

agnofco: AfHati illi fcilicet divino fpiritu 
fuere : non funt ita aut funt raro valde, qui 
poft Bernardum vixere. At Auguftinus ex 
-Manichaeo et flagitiofo juvene, Ambrofius 
ex Praefedto et laico, Chryfoftomus ex cau- 
fidicoj omnes poft converfionem repente 
do£ti et dodtoresj et (quod mirum magis) 
omnes ex aequo dodti, omnes de lifdem rebus 
edodti, de iifdem haerefibus et controverfiis, 

F 2 fcribunt 



Digitized by 



63 PROLEGOMENA, 

fcribunt ftilo fublirni,qui mjnc intelli^9ti* 
percipi ppn nifi ib ^ruditis ingejiiofi%i.* 

VI. 

PRIMA ac potiffimm impioroetui cnra 
frit facraro fcripturam depravare : haac*nim 
jmpiaro hypotfoeiiro fanditus dinaii : quart 
haac habere fibi confenticntem oportuk. 
Itaque prinuis illis ac prsecipuus labor fiait 
fcripturam facram perdiijEere,Concordantias 
texere, Coflatf&entarios oadere, fcextum car* 
rumpere, ne unuro quidem apiesaa intafium 
relinquere, qui fuse pofict hypotbcfi offi/- 
cere : difcedere longiflime ab Editione VuL- 
gata ; et quoniam neque poflent hanc adul- 
teraxe, et earn fibi advcrfari iocredibilitcr 
intelligereat, fingere earn recentiorcna effc, 
Gracos qups finxejre codicw longe srctuf- 
tiores effe affirmare. 

De fcriptura Vulgata iicimus, quod 
Pfeudo-Augufti&M ik Mbm Xasris. lihw 

t LXXXIII. 



PROLEGOMENA. 69 

lxxxiii. Qjjaeft. quaeft. 68. Libros quos 
Catbollca difciplina cujiodit, falfatos ejfe ne- 
quaquarn exijiimamus. Quin immo, nec fal- 
fari pofle contendimus. Nullus alkujus 
religionis vel fuperftitionis liber, ex quo 
venit in manus hominum illius fedtae, habi- 
tufque pro facro eft, poteft adulterarij nili 
ab illis, qui eamdem formam reKgionis 
perditam velint; ne Alcoranum quidem. 
Sic neque Vulgata Editio, cx quo ccepit eflc 
in ufii fidelhim : praeterquam quod accedit 
huic confervandae praecipua tutela Numinis. 
Itaque cohors impia, fpe depofita corrum- 
pendr libros facros Latinos, qui omnium 
manibus tererentur, ad Graecos de novo 
cudendos, Hebraicaque exemplaria, qu# 
pingerent elegante r,- adulteranda, fe conver- 
terunt. Latinos etkm corruperunt, fed 
quos abderent in Bibliothecis y quoniam 
nee eripi Vulgata vetus poifet ex manibus 
totius populi Chriftiani ubique diffufi ; nee 
quos ipfr libros eorrtrpiflent, in omnia dif- 
trtahi oppida, in omnes diaecefes et paro- 
Chfiftianas. Ergo abdidere Hsbraica 

F 3 ifta 



Digitized by 



- 

70 PROLEGOMENA. 

1 

ifta Latinaque adulterata, et Graeca a fe 
confidta, in Bibliothecis ; unde fuis tem- 
poribus ea extraherent, vcluti tela ex arma- 
mentariis, ad oppugnandam Catholicam 
fidem. 

< 

In Graccis autem codlcibus varias etiam 
finxere ledtiones ; ut idem in Latinis olim 
accidifle fimiliter fuaderent; et in libris, 
quos in Bibliothecis repofuiflent, exftare has 
difcrepantes ledtiones. Et nunc quidem 
licet adhuc cuilibet nebuloni ac mendaci 
fingere fi miles variantes ledtiones, ut vocant. 
Certe fi velim ego hodieque codicem Grae- 
cum fingere, et ex eo variantes ledtiones 
mittere Oxoniam, ubi Novi Teftamenti . 
editio nova paratur, magna pompa verbo- 
rum praedicabitur codex nofter: inter cete-r 
ras ledtiones noftrS. quoque locum habebit : 
et ab aliquibus primum, mox a pluribus 
magni fiet, in pretio erit. Cur autem 
Gracci codices huic etiamnum patent in- 
juriae, a qua Vulgata Editio immunis eft ? 
Quoniam manibus omnium Vulgata tene- 
4 tun 

Digitized by Google 



■ 

PROLECOMENA. 71 

tur : ac fi codicem ego meum corrumpam, 
non continuo ad aliud ejufdem non dico 
civitatis, fed domus etiam exemplar, nedum 
ad cetera Chriftiani orbis exemplaria, vul- 
nus illud poteft pervenire : Graeci vero 
codices a folis do&is volvuntur; necdum 
eruti credunttir omnes e Bibliothecis. 
• 

At non eft data a Deo fcriptura, ut in 
Bibliothecis reconderetur: nec fcribebantur 
libri facri ante exortum impiae faftionis ut 
ibi reponerentur ; fed ut legerentur ab 
ementibus. Nec poterat propterea ullum 
ex illis cxemplaribus adulterari, quin ftatim 
fraus deprehenderetur. Itaque fadtio im- 
proba banc rationem adinvenit, qua minus 
accuratam nec fatis certam pofteri exiftima- 
rent Editionem Vulgatam ; quantumvis fit 
reipfa intadta et integra : fi nimirum quos 
ipfa cudifTet codices, et in Bibliothecarum 
forulis repofiiiflet, audtoritatem obtinerent 
turn ex vetuftate, turn ex aliorum teftimonio 
librorum. Sic enim fore fperabat, ut quan- 
tum fidei fumofis iftis voluminibus conce- 

F 4 deretur. 

Digitized by Google 



7* PROLEGOMENA. 

deretur, ex quibus fua pofteri emendanda 
cxemplaria erederent, tantum detraheretur 
ubiquc fimul ac femel Edition* Vulgata?. 
At id folis perfuafere haercticis, fuique fimi- 
libus, aut falfi nominis eruditis. Aofliorcs 
ctiam fccere codices fxxos additis daobus 
Efdra nomine libris, tertio nempe quarto- 
que, prater alia. Sed repudiati funt illi ab 
Ecclefia, quod cos ab initio non agnoviflet, 
ct abeflent ii ab illis cxemplaritros, quae 
plebs omnis Chriftiana haberet. 

Quoi> fi in libris facris Vetera et Novi 
Teftamentt, qui funt Grace fcripti, mani- 
fefta corruptio, adulteratio, faHatio eft ; 
manifeftum oportet efle fufceptam cam fal- 
fationem effe ad Religioncm labefactandam : 
nee in libris ittis dumtaxat, fed in aliis cfm- 
nibus, in quibus fimilia falfitatis indicia fe 
offerunt. Nam fi tantum aufi font illi in 
libris facris, quanto id facilius potuerc fop- 
pofitis Auguftini, Ambrofii, alkfromqutf 
ian&orum nomine voloiminibus ? 

Bens* 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA* 73 

Benedictinus quidam objecit P. 
ipfum inducere Pyrrhonifmum, Didtum 
amenter. Nam ita fufpicari nemo homo 
potuit, nifi qui fic ratiocinarctur : Non eft 
certior Vulgatae Editionis incorruptio, quam 
font noftra Diplomat a. Ergo qui de horum 
integritate vult dubitari, vult idem in du- 
bium revocari vetuftatena tt incorruptionem 
Editionis Vulgatae,, Idem dici fai>e potuit, 
de fcriptis quae vwlgo fcfipta Patrum cen> 
featur efle, ac de Diplomatibus. Amend 
fit autem vel krrpiusy qui dixerit non eflc 
Yulgatam Editionem certioris vetuftatis, 
ob cam quam diximtf s caufam, ob teftima- 
nium Eccfefiae fcilicet, turn Romanae pri* 
mwn y turn per univerfwm ©rbernf difiufe, 
quam ulla quxcumque feripta alia. 

Libri facri Novi Teftamenti idcirco-funt 
facri, ut diximus, quia funt fcripti ab 
Apoftolis, quos ipfc Chriftus E>ominus vo- 
luit efle magiftros orbis, vel fcriptoras re- 
rum ab eo geftarum Apoftolica auctoritatc 

Quod 

Digitized by Google 



74 PROLEGOMENA. 

Quod fi Deus non eft nifi Redta Ratio, aut 
Lumen naturale, aut Veritas seternarum 
omnium veritatum (nam hsec eodem reci- 
dunt) : nulla caufa eft, cur hi fcriptores 
Re6tam Rationem pervideant magis quam 
alii. Earn ob rem et Auguftino, aliifque, 
quos Patres vocarunt, par au&oritas data 
eft ab impia cohorte, ac facris fcriptoribus : 
neque tantam iftis credi voluere audtorita- 
tem acceflifle, eo quod ad id dele&i a 
Chrifto vel Apoftolis fuere ; fed ob confefr- 
fum plurimarum Ecclefiarum, qui pro- 
greflu temporis obtigit. Propterea primum 
quidem, qusedam Apoftolorum fcripta, ut 
Pauli epiftolam ad'Hebraeos, Joannis fecun- 
dam et tertiam, Judae et Jacobi fingulas, 
$t Apocalypfim, finxere fuifle diu revocatas 
in dubium. 2. Ipforum nomine Apofto*. 
lorum Evangelia et epiftolas finxerunt, ut 
Petri, Andrew, Pauli, aliorumque; quse 

■ 

fcirent repudianda femper efle : eo confilio, 
ut quae habemus Apoftolica fcripta, non 
idcirco recepta in Ecclefia effe exiftimentur, 
quia Apoftolica funt ; fed quia pluribus 
' . „ Ecclefiis 



PROLEGOMENA. 75 

Ecclefiis tamdem placuerunt. Sic voluere 
conciliare audtoritatem libro tertio et quarto 
Efdrae: fed non potuerunt contra vim veras 
Traditionis. 3. denique : nondum faeculo 
duodecimo receptos fuifle in Canonem credi 
voluere libros Sapientias Salomoois, Eccle- 
fiaftici, Judith, Tobias, et Machabaeorum, 
tefte Hugone Vidtorino, quamvis ii legun- 
tur in Ecclefia. 

In ea hypothefi impia, ex qua confequi- 
tur, verbum Dei fcriptum non efle nifi ver- 
bum Rationis univerfalis, necefle eft eypli- 
cari allegorice omnia prsecepta Legis caeri- 
monialia et pofitiva neque ea folum, fed 
et fadta quaecumque hiftorica: fiqurdem 
Ratio univerfalis di&are non poteft, nifi 
praecepta uniyerfalia et moralia. Hinc ne- 
ceflitas oritur totam fcripturam allegori- 
, zandi : id quod Catholici deteftantur. Id 
vero ne mirum videretur, finxit improba 
fadtio praecepta Pythagorae aliorumque no- 
minibus, quae non nifi litterali fenfu intelli- 
gere velle perabfurdum foret. Unde col- 



Digitized by Google 



jb PROLEGOMENA. 

ligi ifti voluere fore abfardtHt*„ fi Mo&feS 
pffacccpta ad Ktteram folummodo mtellige- 
rcntiw- Eamdtmr ob eanfan* fabulas etkm 
confhwtere affines iUis Aarfatienib&s feriffi- 
mis, qjttasr fepiptura faera continet ; nempe 
ut trtraeque ex aequo pro fymboHcis fadtis 
accipereirtitf , quae et Natura ubique prseftat 
ex squo,et ubique ex aequo ad componcndos 
docendofquc mortales adhibet. Ita pro- 
miffiones temporales veteris Teftamenti ex- 
poncre aBegorice facile fuit. At in libris 
biftorick mt petitiones bonoftm* tempo- 
raliuni et £on*mdeffr largitiones, et tern- 
poraiium p&mrwxk iraraiffiones a Deo alle- 
gories expotxerentur, fieri oranino bob 
potui*. Idcirco null* fere Commenttri* 
fwrt fcripti in Tobiam, Judith, Eft her, et 
Macbabssos. Libri fbnt, ut credi voluere, 
feeundas claflis. 



VII. 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 77 

■ 

Vfl. 

NUNC denmro mihi raanifefiUira eft 
ante feoiljiga xfccimurn q^artum inicqs, aut 
4efiaea6 deeimuro t*rtku», nm habuifle 
Graepos aut Biblia, nifi I<at*na? avrt ]Ut»r*- 
giani, aifi Latinam ; im &nnc in I*dii^ et 
America tota. Mihi n*awfaftu ca eft, in** 
quam, Graca Biblia, cum eatem ilia fi^t 
quae apnd nos funt, non ante illui tempos 
eos ilia habuific, ae Pfaltcrium quidem. 
Sunt pnim incredibiliter xsormpta, com- 
pofitaque ad hypothefim inapiam, que 
Deum fillb aliquem vemm negaL Earn (A 
rem Graci jaon-dum hsubent Vetus Tefta- 
mentum typis editum ; quoniarn nec ha- 
buere umqu^m textum imam oommunem 
ac certum, eo quod 4tfcrepant inter ie 
plurimum codices manufcripti ; necdum 
conveiure inter eos potuk de uno certo ieli- 
geijdo ^ontextu, ut vocant ; fiputi de Noyo 
inter eos aaowejut* fed ex anno . tan turn 

Error 

Digitized by Google 



7 8 PROLEGOMENA. 



Error de proceffione Spiritus fandti ex 
folo Patre, a fola exortus eft impia fadtione; 
nihil certius : fiquidem Manentia in efle, 
quae eft in hypothefi impia Spiritus fandtus, 
efle vel procedere (proceffione utique meta- 
phorica) non poteft nifi ab Efle folo ; qui 
coetui impio Pater eft: a Veritate Entis, 
qui Filius eft, non habet efle ; fed ab Efle 
tantum. Ergo fchifma Graecorum non nifi 
ab impia fadlione ccepit. Ergo cum. citif- 
fime facculo decimoquarto ineunte, vel de- 
linente decimo tertio. Ergo tunc quoque 
mutavit Graecia ritus facramentorum, quos 
cum Romana Ecclefia prius communes 
habuerat; iis folum exceptis, quos adhuc 
in ipfa Apoftolica Sedes agnofcit. Quae 
fint ex his confedtaria, aliis in praefenti con- 
fiderandum relinquimus. 

Script a omnia Graeca, faeculi decimi 

quarti et quinti, de Spiritus fandti pro- 

. ceffione, ac proinde cetera, adeo funt fimilia 

inter fe, verbis ipfis atque fententiis (nam 

alter 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 79 

alter alterum plane defcrlbit, Beflarion 
Calecam, aliique alios) ut fieri omnino non 
poflit, quin orania fuerint uno tempore et 
in eadem officina conflata: hoc eft, quin 
omnia trium iftorum faeculorum, xm. xiv. 
et xv. cufa fint decimo tertio exeunte, five 
ineunte decimo quarto fub aliis atque aliis, 
vel fub nullis nominibus; quae deinde 
nomina adjedta fint, cum quibufdam additis 
temporum circumftantiis, ut viderentur efie 
opera trium iftorum foculorum. 

1 

Magno ftudio, labore, conftantia, hif- 
toriam in primis Byzantinam, librofque 
Grsecos cudi et continuari ufque ad tempora 
fere Leonis X. maxime oportuit : quoniam 
in eo tradtu fuere Concilia collocanda, et 
haerefes, et Patriarchal : quorum fi quid 
fimile fuilfe diceretur in occidente, ftatim 
refellerentur au&ores fabulae conftanti pro- 
vmciarum fuper his rebus omnibus filentio. 
Idcirco neceffe fuit nefciflfe diu occidentals, 
quid i4 oriente tot faeculis fadtum fuiffet ; 

edifcendum illud elfe ex libris in oriente 

cufis 

Digitized by Google 



80 PROLEGOMENA- 

cufis {ut crcdi voluere) : et inde circa ten*- 
pora captae Conftarrtioopoleos in occiden- 
tcm univerfam fparfe. Hinc tot hiftoric 
3yzamina5 volumina font $ hinc tot Grasi 
Patre$, hiftorici, aliiquc icriptom;, *tt»efl 
cmws in occidsate cic impia officio* 
cxorti. 

Ficta tranflatio Imperii ia onentem 
fecit, ut ct £b Patriardaam ct cecumenkiun 
ct parern fiunmo Pootifici credat epifcopus 
Conftantinopolitanus, perfuaferitque haqc 
ameptiam toti propemodum orienti: et 
Turcanim Imperator (quod de Solimano 
rcferunt Annates fob initium feculi decimi 
fexti) ja<3et fe Conftantini fuccefforem effe, 
et ad fe pertinere propterea titrumque Irn- 
perium, orientale et occidentale. 

Cum quatuor in oriente Patriarchates 
confingerjentur, id &qoebatur, ut quatuor 
deceret efle ibperior.es ac potiores wio qui«- 
to, fi fdus ifte aliquid teneret contra cetp- 
rorwa quatuor cenfiun ac titum : exempii 

gratia, 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 8r 

gratia, fi defenderet produci Spiritum fane* 
turn a Patre ct Filio, fcrvanda azyma, alia- 
quc fimilia. 

Qu^ret aliquis quomodo et quando * 
perfuafum fit Gracis, ut mutarent ritum 
Romanum, ct ilium quern nunc habent 
aflumerent. Id fadtum ai'o vidcri faeculo 
decimo tertio exeunte, vel ineunte decimo 
quarto : captam occafionem efle ex odio 
Graecorum in Latinos ; quibus tamdem 
pulfis Conftantinopolim paulo antea rece- 
perant. Id, inquam, tarn fuit illis facile 
perfuafum, quam perfuafum fuit aut fuifle 
dicitur Papse Gregorio XI. officium Prae- 
fentationis Beatae Virginis Maria? antiquifli- 
mum fuifie in oriente, in occidente vero aut 
incognitum aut obliteratum : cum tamen 
et illud officium et approbatio Gregorii 
Pontificis, et epiftolae Caroli V. Regis 
Francorum fuper ea re, nufquam alibi 
exftent, quam in MS. Vi&orino, I. 12. 
fol. 2. Vide Spondanum ad annum 1372. 
num. ix. Nec receptum illud officium eft 

G in 

• 

Digitized by 



82 PROLEGOMENA. 

in Breviarium Romanum, ante tempora 
Pii II. et poftea paulatim in occidente ; 
alicubi etiam vix poft annos fexaginta. 
Fadtum id demum eft apud Grsecos, ea fa- 
cilitate, qua etiam lapfam oblivionique 
datam fuifle folemnitatem Stigmatum S. 
Francifci, perfuafum eft Paulo V. ut in 
ledtionibus Breviarii Romani antiquis nar- 
ratur. 

■ 

Per su as it, inquam, cohors improba et 
impia Conftantinopolitanis in primis, unde 
error ad reliquos facile dimanavit, faeculo 
decimo quarto; ritum Latinum in facra- 
mentis conficiendis et miniftrandis, recen- 
tem efle, Romas excogitatum, aut in Latino 
faltem orbe : et amplificandi fui dominatus 
caufa ilium in ipfam Grseciam invexifle 
Romanes. Graecanicum efle vetuftiorem 
conftare ex Liturgiis, quas nempe confinxe- 
rant Bafilii et Chryfoftomi magnis nomini- 
bus, aliifque ex monumentis. 

Maxima 

* - 

i 

- 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 83 



Maxima fuit impiae cohorti cura, ut 
Patres et fcriptores hiftoricos Grsecos magno 
numero fingerent, ufque ad captam a Turcis 
Conftantinopolim, ct citra. Quippe fic 
fa&o opus, ut et Graecos in fuas partes tra- 
herent, fidta et exaggerata praerogativa Sedis 
Conftantinopolitanae ; et Latinis, qui hos 
libros pervolutarent, fcrupulum injicerent, 
ftandumne lit dogmatibus et placitis Graeciae 
eruditse, et celebrioris olim (ut credi cura- 
runt) Ecclefise, quam Latinae. Earn ob 
rem Graecos e patria profugos numerata 
pecunia conduxerunt ; ut quae primum ipfi 
Latine fcripfiflent aut Gallice, in Graecum 
fermonem converterent. 

• 

Inde fit ut in Bibliotheca Regia et Col- 
bertina plures multo fint codices manu- 
/cripti Graeci, quam in oricnte toto; uti 
quidem ab oculatis teftibus accepimus : 
quoniam in Gallia nimirum funt omnes 
confe<fti, ufque ad faeculum fere xv. defi- 
nens. Inde Gallicifmi multi apparent in 

G z Graecis 



Digitized by 



84 PROLEGOMENA. 

Grsecis ipfis. Latina quaedam, quae ut 
in Graecum verterentur, non fatis otii aut 
pecuniae fuit, pro Latina ex Graeco inter- 
pretatione fuere aflervata. Quaedam e 
Graeco jam facto ex Latino, rurliim in 
Latinum fermonem funt converfa, ut Syno- 
dicon et Ada Conciliabuli Ephefini. In 
Gallia divulgabant artifices allata efle Ada 
Conciliorum, aliofque Graecos codices. 
Orientalibus e diverfo perfuafum, ex Patri- 
archali Ecclefia Romana, ad quam fuiflent 
primo tranfmifla, defcripta fuifle. Sic ille 
dixifle fingitur in fexta fynodo, adt. xiv. 
pag. 1363. editionis noftrae: Veniens de 
occidente, adduxi librum quinti Concilii. Sic 
colledtio Graeca Regia 2951. fcripta Romae 
primum anno 774. et ex illis Adtis con- 
fedta fingitur. Scripfifle earn ait ipfe fe 
Joannes Cinnamus, in fine, anno 1276. 
Sed fidtum Cinnami nomen: nec dubita- 
mus, quin anteriorem multo annum falfa- 
rius adfcripferit. In papyro fcripta eft, 
quali hodieque Orientales utuntur. 

Bene- 

* 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 85 



Benedict ini Latini Genua Conftanti- 
nopolim miffi ibi Ecclefiam dedicarunt anno 
mcccxcv. Quid fi circa id tempus aut 
aliquanto antea eo ipfo faeculo ab illis ex 
occidente eo tranfvedti funt libri Graeci, quos 
hie confidtos fuifle dicimus, Liturgiaque 
mutata ? Infcriptionem ibi repertam, cum 
anni illius nota, oftendit mihi P. Petrus 
Befnier, e noftra Societate, qui Conftanti- 
nopoli defcripfit. Graeci ritus quos ali- 
quanto tempore, puta decennio, ufurparint, 
ftatim Apoftolicas traditiones vocant. At 
profedto ab impoftoribus decepti, accepere 
quos habent a Latinis difcrepantes, nec ab 
Apoftolica Sede probatos. 

Ante anno* xx. inquit Scaliger, epift. 
157. fcripta die 13. Maii, 1602. pag. 380. 
cum Meletius Syriga vr^ocvyKt^Xo; I/ACe^* 
v*l(/dfx* *A>*£a»3qA*t adhuc effet, Regince 
Navarra pyxidem inJlruSiam gemmis cum 
epijlola Grceca mlfit 7 ut Bafi/ii, Cbryfojiomi, 
Nazianzeni, exemplar ia, qu^ aliunde 

G 3 NANC1SCI 



Digitized by 



86 PROLEGOMENA. 

NANCISCI NON POTERAT, mttteret. 

Nempc quia reipfa fcripta confidtaqije fub 
illis nominibus opera ilia fuere, nec ulla 
funt in oriente, vel fuerunt, nili quae illuc 
ex occidcnte tranflata : ncc ulla certe ante 
faeculum decimum quartum jam adultunu 
Ea caufa eft quamobrem pauci admodurn 
Graeci fcriptores converfi fint in linguam 
Ruthenicam. Vi4e in apparatu fofTevini, 
pag. 364. torn. ii. Ad iEthiop^s vero fpli 
delati funt libri Graeci, iique perpauci, nec 
ante faeculum xvi. Vide Hift. iEthiop. lib. 
iii. c. 4. n. 41, 42. &c. et c. 6. n. 49. 

Gr^eci fcriptores, praefertim in Enarra^ 
tionibus in Scripturam, plus BarJoAoyfccr* 
quam Latini ; certi nimirum a paucis fe 
ledum iri ; nec proinde multqm referre 
quid fcribereht, dutn volumina magna con- 
flarent. Sic eft Gregorius Nyflenus, toto 
tomo primo, homo verbofiffimus. 

- 

E Patribus Grsecis cur nullus omnino 

« * • 

e Gra?cia proprie difta exftat, praeter Dio- 

nyfium 

- 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 87 

nyfium Areopagitam ? cur nullus c Graecia 
ilia erudita? An quia difficile eft Atticc 
loqui, idcirco nemo aufus eft Atticum fe 
mentiri? At ne Dionyfii quidem ftilus 
Atticus eft. Omnes Grseci fcriptores eadem 
utuntur diale&o, etiam ii qui fcripfiffe di- 
cuntur, antequam fedes effet Imperii pofita 
Conftantinopoli. In fermone Gallico vide- 
mus mutationes maximas ab annis quin- 
gentis. In Graecis Patribus et hiftoricis ne 
tenue quidem veftigium mutatae per annos 
mille et quingentos linguae apparet : eadem 
omnes dialelto, eadem omnes fyntaxi utun- 
tur. Tarn terfus Balfamon, quatn Juftinus, 
Bafilius, Chryfoftomus. Sic in Latinis 
eadem linguae elegantia facundiaque fcri- 
bunt Auguftinus, Bernardus, Algerus, &c. 

Ex horum le&ione librorum hauriunt 
Graeci in Occidente, ac Romae praefertim 
educati, unde Graecorum errores omnes 
defendant pertinaciffime. Quos fi doce- 
i^ntur ag fcirent effe fuppofititios et agminis 

G 4 fcelerati 

■ 

Digitized by Google 



88 PROLEGOMENA, 



fcelerati foetus, carcrcnt armis, quibus obfif- 
tunt veritati. 

S^culo fexto nulla $ft confi&a nova 
haerefis: idcirco pauca funt admodum ea 
state fcripta Patrum Graecorum. Ex his 
Procopius in fc rip tu ram, fuum opus ipfe 
profitetur, conflatum ex priorum lucubra- 
tionibus efle. Poft ter tria a Chriflo nato 
faecula fylltema impii gregis confedtum ex- 
hauftumque erat. Propterea faeculo decimo 
nulla propemodum exftant fcripta, five 
Graeca, five Latina: faeculum ignorantiae 
exinde appellarunt. 



* 

VIII. 



PROLEGOMENA. 89 

VIII. . 

INTER cetera coetus impii confilia, 
poft bellum Deo ipfi indidtum, etiam ut 
fummi Pontificis audtoritatem ac potefta- 
tem imminueret vehementiflime laboravit. 
Nullo non faeculo fere aliquem ' ex fummis 
Pontificibus in fide errafle finxit. Tertio 
certe Marcellinum idololatram prodidit, 

i 

quarto Liberium Arianum, quinto Zofimum 
. Pelagianum, Arianum Hormifdam fexto, et 
Vigilium Eutychianum ; feptimd Mono- 
theletam Honorium : hoc eft, in praecipuis 
quatuor de Chrifto capitibus haereticos, et 
cum n6va defuit haerefis, quam iifdem 
impingerent, fecere decimo foculo prodi- 
giofe impudicos. 

Cur fidtum Italia? regnum ? nempe ut 
pofitis tantum regibus in Italia, Conftanti- 
nopoli Imperatoribus, Epifcopus Urbis 
Imperatoriae de primatu contenderet cum 
Epifcopo Romano : et ut Papa nemo efiet 

G 5 - abfque 

■ 

Digitized by Google 



po PROLEGOMENA. 

abfque aflenfu Regum Italian Vide Anfel- 
mum Havelbergenfem, libro tertio. 

An potuiffet Impcratorum aliquis veils 
cogere Concilia, ut de Conftantino, ct de 
Theodofio utroque, aliifquc finxere: nifi 
Ma effet Romans hiftorix hujufmodi, qua* 
Imperatorem cxhiberet fummum Romani 
Imperii arbitrum ; nec penes Rempublicam 
five Senatum partem ullam fuifle poteftatis, 
fed tantum adulatorie fervilTe Auguftis, 
amifla libertate ? At ilia imperii Romani 
forma, fabula mera eft, teftimonio nummo- 
rum amplius mille et quingentorum a nobis 
confutata. 

Omnes fedes Patriarchaks habuifle fin-^ 
guntur haerefiarchas antiftites, aut haerefium 
certe fautores infignes : Alexandrina, Dio- 
fcorum, Petrum Moggum, &c. Antio- 
chena, Paulum Samofatenum, Petrum 
Cnapheum, aliofque : Romana, Honorium 
Liberiumque. Ne fedes Petri fcilicet ali- 
4 cubi 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 91 

cubi efle erroris expers exiftimetur, apt 
lpagis Romae, quam alibi. 

Qui falfos Patres pro veris habent, et 
juxta horjLjm unanimem ponfenfum fcrip- 
turam facram jubent intelligi, iidemque 
nihiloptfnus gerunt fe pro ftrenuis defen- 
foribus fandte fedis Apoftolicae, et auftori- 
tatis atque infallfbilitatis Pontificiaei ii, 
inquam, yalde premuntur ab adverfariis, 
Probant enim hi facillime hxc Chrifti 
verba ; Tu es Petrtfs, Pafce oves meas, Con- 
jirma fratres tuoj, ex unanimi Patrum illo- 
rum confenfu non dare Sumqio Pontifici 
fupremam fupra Eccleiiam et Concilium 
au&oritatem, aut in . definiendis fidei con- 
troverfiis fummam poteftatem et quam vo- 
cant infallibilitatem. Sic urget acriter 
Bellarrainum Launoxus iu epiftolis, tomo 
quinto. 

Calvjniani, aliique, qui perviderunt 
D. Petrum numquam Romam veniffe, ar- 
gumento utcbantur eo adyerfus Catholicos, 

quod 

s Digitized by Google 



92 PROLEGOMENA. 

quod vocant ad hominem. Ex vobis, aie~ 
bant, non eft fucceflbr Petri Romanus Pon- 
tifex, nifi Petrus ipfe Romam viderit. Atqui 
Pctrus certe Romam non vidit. Ego vero 
negoprorfus primampropofitionem. Neque 
eft fucceflbr Petri Epifcopus Urbis Romae ; 
fed ut femper folet fubferibere in Bullis et 
Conftitutionibus, Ecclefite Catholics Epif- 
copus* Quam ob rem funt comparate ad 
Papam, qui eft Epifcopus Catholicae Eccle- 
fix, epifcopi reliqui, quod comparate ad 
Regem Gubernatores provinciarum ac civi- 
tatum: quod comparate ad Regium five 
Generalem Procuratorem ii, qui ipfius Sub- 
ftituti, et quafi Vicarii, appellantur. 

Ficta eo confilio eft fortitio provin- 
ciarum inter Apoftolos, ut exiftimetur non 
plus Petro, quam fingulis aliis datum fuifle ; 
fed forte Romam ei obtigifle, Jacobo au- 
tem Hierofolymam, iEthiopiam Matthaeo, 
Thomae Indiam, et fic de ceteris. Atque 
ut id certius pofteris conftaret, etiam in 
quibufdam Martyrologiis feftuin illud Divi- 

fionis 



PROLEGOMENA. 93 

• 

fionis Apoftolorum confignarunt die xv 
Julii apud Latinos, in Ufuardo fcilicet 
Rofweydi ; Ipfo die, divifio Apojtolorum ad 
pradicandum. Officium co die de ipfa fit 
in Breviario Herbipolenfi. 

Quem admodum Petro cura fuit poft 
Judae interitum, fubrogari alium in ejus 
locum, qui effet duodecimus, judicaturus 
(ut Chriftus promiferat) poft defcenfum 
Spiritus fan&i duodecim tribus Ifrael ; ita 
necefle fuit Petro defun&o, a majoribus 
natu, hoc eft, ab epifcopis et prefbyteris, 
qui erant in comitatu Petri, alium fuffici 
e fuo ccetu, qui idem munus fufciperet ac 
fuftineret, qui confirmaret fratres, qui claves 
haberet, et in univerfa Ecclefia poteftatem, 
quam diu, ut Chriftus promilit, aedificaretur. 
Uni enim Petro ceteri Apoftoli commen- 
dantur a Chrifto Domino confirmandi. 
Erunt autem in Ecclefia femper, ut haerefes, 
fic et Epifcopi qui fint in fide confirmandi. 
Ergo ab aliquo uno, qui Petro fit par poten- 
tate; ac proinde etiam infallibilis judex 

contro- 

* 

Digitized by Google 



94 PROLEGOMENA. 

controverfiarum : alioqui non poflet alio* 
in fide confirmare. 

Certissimum perpetuasin Ecclcfia tra- 
ditionis et dodxinae argumenturt, PapaS 
dignitas ac poteftas eft. Nam fi libri cor- 
munt, ut neceffe eft corraere, qaos con- 
ftet efle conditos ad atheifmilm induceri- 
dum ; oftendi deinde non poteft, unde aut 
ecquando, nifi a Chrifto, ea efle cceperit : 
nec poterit tillo argumento probabili fua- 
deri, non eamdem feraper fuifle, ac nunc 
eft, fummorum Pontificum poteftatem in 
quaeftionibus fidei definiendis^ Poteftateiri 
habuifle eos aliquam temporalem ante fae- 
culum decimtim non liquet : fed ex ilia 
faltem state habuifle, ex nutrimis antiquis 
liquet. 

It A que ut primatus Papse pehitus abro-* 
galretuf, qui ubique fummo confenfu agnof- 
cebatur, cum agmen impium eft exortum, 
fieri non potuit. Concedatur ergo ei fane, 
alebant: fed i< poftquam oftenfum fuerit, 

prioribus 



PROLEGOMENA. 9 j 

prioribus Ecclefiae faeculis non fic cenfuifle 
Patres Graecos, Latinos, Afros: conceflus 
dicatur a conciliis, non a Chrifto. 2. Litcs 
confingantur fuper ca re motae plurimae, 
nec umquam finitse. 3. Summa poteftas in 
primatum, hoc eft, in primum dumtaxat 
inter pares locum mutetur : ita fcilket -ut 
Conftantinopolitano Antiftiti tribuatur fe- 
cundus dignitatis et jurifdiftionis locus* 
et Patriarchs conftituantur quinque pares. 
Propterea Conftantinopolitano mature, hoc 
eft, jam a quarto faeculo quintove prero- 
gative pares adtributa?, multo vero magis 
faeculo nono : ut eflet ultimis temporibus, 
qui fe Romano Pontifici opponeret : adje&a 
etiam contentione de fide ; nempe de pro- 
ceflione Spiritus fancti: quoniam in eo 
genere aeterna diflidia funt : ceterae contro- 
verfiae poflunt amice componi. Ita facile 
perfuafum eft Patriarchis Orientis, ut fe 
jurifdidioni Vicarii Chrifti Servatoris fub- 
traherent. Fecere id fcripta ab impio 
ccetu monumental quae vel hinc ad illos 
delata, vel in occidente, maxime vero in 
, Academiis 

Digitized by Google 



96 PROLEGOMENA. 

Academiis Collegiifve Italiae, ubi litteris 

operam dederunt, ledta fedulo ab iifdem 
fuere. 



IX. 



CATHOLIC A fides folo Dei verbo 
nititur, turn fcripto in libris canonicis, turn 
per manus tradito, uti definit Concilium 
Tridentinum. Hacc autem traditio non eft 
ulli errori obnoxia, qufcniam eft a Deo 
docente mortales, quid de fe rebufque a fe 
inftitutis credi velit. Eft infallibilis, in- 
quam, ea traditio rnulto magis, quam eft 
infallibilis ea, quae tenet Ludovicum XV. 
Regem Francorum ex nobiliflima et peran- 
tiqua ftirpe efle : Etiamfi libri id nulli 
docerent, nulla alia monuraenta, infallibilis 
ea traditio eft. Sic eft apud Catholicos 
traditio, non folum de reliquis fidei capi- 
tibus, fed de conftanti ac perpetua fuc- 
ceflione Pontificum a Petro ad Benedic- 
turn XIII. 

4 i Nos 



PROLEGOMENA. 97 

r 

Nos Catholici fimiles fumus illorum no- 
bilium virorum, quorum indubitata et con- 
fefla apud omnes nobilitas eft, Non egemus 
fcriptis ullis ad fidei noftrae antiquitatem 
probandam: quemadmodum illi primariae 
nobilitatis viri non quserunt tabulas vel 
membranas, quibus fuam fulciant nobilita- 
tern; uti follicite faciunt ii, qui dubiae 
n6bilitatis funt. His fimiles funt haeretici, 
qui teftes quaerunt, fidei fuse five infidelitatis 
potius focios ac patronos ; alii Patres Ante- 
Nicsenos, alii alios. Atqui hoc eft niti tefti- 
bus forte fuppofititiis. Quid enim fi Cal- 
vinianis aliquis aliquando oftendat, Auguf- 
tinum efle fuppofititium ; quemadmodum 
illi putant fe oftendifle Anglicanis fuppo- 
fititias effe Ignatii epiftolas ; quamvis fide 
hiftorica (ut quidem creditor) annorum 
mille et quingentorum receptae eflent ut 
fincerae ; nonne illis merito diceret j V^ina 
eft veftra religio: quemadmodum Angli- 
canis ipfi dicunt, Vanus eft epifcopatus 
vefter ; qui folis Pfeudo-Ignatii epiftolis 
nititur ? 

H Quod 

Digitized by Google 



9 3 PROLEGOMENA. 



Quod dicitur, Nihil credendum nifi 
fcriptum, quomodo probatur ? Ubi fcrip- 
tum illud eft ? Si fcriptum non eft, neque 
ipfum etiam credendum eft. Si verum 
illud eft, Nihil credendum nifi fcriptum ; 
cum illud fcriptum nufquam fit, neque iftud 
ipfum credendum efle nccefle eft, A quo 
deinde tempore ccepit iftud efle verum ? 
Et qua quis poteftate iftud definiit ? Apof- 
toli certe contrarium docuerunt : fiquidem 
regulam fidci efle dixerunt, id quod, priuf- 
quam ipfi aliquid fcriberent, per praedica- 
tionem docuerunt. i Petr. i. 15. Verbum 
autcm Domini manet in externum. Hoc eft 
ant em verbum quod evangelizatum eft in vos. 
Non dicit, quod fcriptum, fed quod evange- 
lizatum eft. 1 Joan. ii. 24. Vos quod au- 
diftis ab initio, non dicit, quod fcriptum 
legiftis, in vobis permanent. Jam Chriftianis 
fcribebant : ergo erant Chriftiani non per 
libros fcriptos, fed per Apoftolicam praedi- 
cationem. Denique ftultum eft dicere, 
nihil efle certum de fide, nifi quod fcriptum 

in 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 99 

in Conciliis : cum et ipfa Concilia Vetera, 
ut nunc funt, fidei dubise fint ; neque quid- 
quam definiatur inConciliis, nifi ob mali tiara 
hsreticorum, a traditione difcedentium ; 
nihil proinde quod non effet prius de fide. 

Ipsemet Pfeudo-Irenasus, qui fcripfifle 
creditur anno 200. ®yid autem, inquit, Ji 
neque Apojloli quidem fcripturas reliquijfent 
npbis, nonne oportebat ordinem fequi Tra- 
ditions, quam tradiderunt ii, quibus com- 
mit teb ant Ecclefias? Cut ordinationi ajfen- 
tiunt multce gentes barbarorum, quorum qui 
in Chrijium credunt, fine chart a et atramento 
fcriptam habentes per Spirit um in cordibus 
fuis falutem, et veterem Traditionem diligent er 
cujiodientes, &c. 

Psal. xliii. 1. Deus, auribus nojiris 
audivimus : pat res nojlri anriunciaverunt 
nobis. Non credunt illi fcripture, quia 
fcripta eft ; fed quia refert ea, quae patres 
fui ipfis annunciant. Pfal. Ixxvii. 3, 6. 
£>ua?ita audivimus, non quanta legimus, et . 

H 2 cognovimus 



Digitized by 



ioo PROLEGOMENA. 

i 1 

cognovimus ea : et pat res nojlri narraverunt 
nobis? Quanta mandavit patribus noftris 
not a facer e ea ft/iis fuis : ut cognofcat gene- 
ratio altera : filii qui nafcentur, et ex/urgent , 

et NARRABUNT filiis fuis. 

Exod. iii. 6. Ego furn Deus patris tui: 
quafi diceret, Si vis noffe me, difce a patre : 
nec alium teflem defidera. 

Deut. xxxii. 7. Interroga patrem tuum, 
et annunciabit tibi; major es tuos, et dicent 
tibi. Non dicit, Interroga libros. 

Tr adit 10 Chrifti'ana, Apoftolica, et 
divina, continetur in dogmatibus, quae Eo 
clefia credidit, ufque ad exortum hujus 
fcelerati agminis. Quae autem ipfa credidit 
illis temporibus, ea ipfa funt, quae coetus 
impius impugnat fub fidarum hsefefium 
nominibus. Neque enim ea impugnaret, 
nifi ea intelligeret credi in Ecclefia, et fuis 
contraria placitis. Atqui haec quae impug- 
nat, noftra funt omnia. In noftris igitur pla- 
citis continetur Traditio Apoftolica, Chrifti- 
ana, et divina. Si 

Digitized by Google 



■ 

PROLEGOMENA. 101 

Si nulla eflet traditio fcripta, effet vera 
nihilominus, ac veriffima fides, quam laudat 
Apoftolus : Fides ex audit u: non dicit ex 
leftione efle. 

Si Traditio non eft conftanter fervata port 
Apoftolos fine fcriptis, felicior in fe&a fua 
Mahometus, quam Chriftus. Sacramenta 
in Ecclefia funt ex traditione, quemadmo- 
dum (fi fas eft ea compar&tione uti) apud 
Turcas ex traditione circumcifio eft ; cujus 
in Alcorano ipfo nulla mentio eft, Sed in 
Ecclefia traditio, veritatis; extra Ecclefiam, 
erroris confirmatio eft. Et certe voluiflet, 
opinor, Mahometus circumcifionem tollere, 
cum atheus eflet ; fed contra ufum et tra- 
ditionem fuse gentis non eft aufus id moliri. 

Nihil impii et libertini malint, quam 
deprimi aut negligi aut etiam labefadtari 
vim Ecclefiafticae traditionis, judiciique 
Ecclefiae ea traditione nixi. Atteftatur ipfi 
fcripturae facr# ea traditio non fcripta, et 

H 3 judicio 

* 

Digitized by Google 



ioi PROLEGOMENA. 

judicio quidem infallibili: nulli fcripto 
vctcrum fic atteftatur. 

Lex Mofaica per annos amplius millc 
et quingcntos ftetit cum folis libris facris, 
et diu pauciffimis ; nempe cum fo!o Penta- 
teucho, cum traditione, et Pontificis re- 
fponfis in dubiis, Deut. xvii. 8, 9. Nulli 
tunc fuere praeterea libri de religione et 
rebus facris. Quidni ftaret fimiliter religio 
Chriftiana, cum libris facris, traditione, et 
fummi Pontificis refponiis; cum fit Ecclefia 
cx ea parte fimilis Synagogae ? 

» * 

Tr adit 10 fcripta,traditio Socinianorum 
eft, qui traditionem oralem, five quae audto- 
ritatem habet omnem ab atteftante Ecclelia, 
plane rejiciunt : et tamen fcriptam tradi- 
tionem admittunt, ufque ad Concilium 
Nicaenum; quoniam eis aliqua hujufmodi 
neceflaria eft, ut certo fibi conftare probent, 
Matthsei Evangelium, exempli gratia, Mat- 
thaei efie. Eft quiddam medium , inquit Soci- 
nus, epift. iv. ad Chriftoph. Oftorod. inter 
/captures et traditionem. Immo, non quiddam 

t mcdo, 

■ 

* Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 103 

7iwdo 9 fed multiplex quiddam: script je 
nimirum historic, aJiaque tejlimonia, 
et rationes ; ex quibus faStum ejl et Jit ut 
cordati homines Matt ha i ILvangelium pro 
'vera de -Jefu Chrifto biftoria babeant, Thoma 
non babeant, nulla hic inter cedent e auc- 

TORIT ATE ECCLESI-ffi, ET SPIRITUS, 

quo ipfa per pet uo gubernetur. . 

r 

Si nulla effet fcripta traditio, eflet ilia 
tamen vera fides, qualis fuifle de ouo*<r!(* 
creditor incccxvin PatrihusNicaenis,qui 
illud ftabiliiflc fuo decreto exiftimantur, 
cum vel nulli vel pauci libri nomen illud 
aut fidem haberent. 

» 

■ 

Si ftare debet Religio teflimonio fcrip- 
torum librorum, a£tum eft de fumma Reli- 
gionis. Nam praecipuum P^eligionis caput, 
ex quo cetera omnia conncxa pendent, 
illud eft, Quis Deus fit et cujus nutur©, 
quern Chnftiani colunt. Alium enim pro- 
fe£to, quam que m Chrifliani colunt, Dcum 
libri ilii omnes inducunt, qui a Patiibus 

H 4. fcripti 

t v 

Digitized by Google 



104 PROLEGOMENA. 

fcripti dicuntur; quippc nullum, quam 
quem athci velint. 

Trad it 10 viva longc certior teftis eft 
fidei ct vcri atque antiqui ufus in facra- 
mentis, quam libri vcl manu fcripti, vel 
editi. In Rituali Romano ante Paulum V. 
et annum 1614. baptifmus ponitur fub 
fola merfione trina. An id tamen vel in 
Gallia vel Roma etiam eft obfervatum? 
Negleftum prorfus eft, traditione et ufu 
antiquo praevalente nequitiae agminis impii, 
a quo iftud ibi intrufum fuerat. Quidam 
Epifcopi, fed, Deo favente, perpauci, extre- 
mam undtionem volunt pracmitti Viatico : 
et fic quidam olim, etiam Parifiis, pofuere : 
quoniam libri quidam veteres et quaedam 
hiftorise, fed fidlae, fic agendum efle fuade- 
bant, Quis tamen morem geffit? Neg- 
ledtus ille ufus, fpretufque merito a fidelibus 
eft. Vivit traditio accepta ab Apoftolis. 
Nihil igitur fcriptum, aut verum eft aut 
utile, nifi cum perpetua Ecclefiae Traditione 
confentiat. 

* ■ m 

Ikgentis 



PROLEGOMENA. 105 



InoiTntis miraculi inftar eft profe&o, 
quod contra portas inferi, contra conatus 
impiae cohortis, vis Traditionis non lcriptae 
fe mirabilitcr ha&enus exferiiit. Nam 
cum in ipfum Miflale Romanum et Bre- 
viarium ct Ritualc fuum virus fa&io ilia 
effuderitj ita ut vix ullus fit liber alius, ill 
qua fubtllius, quam in iftis, dogmata fidei 
Catholics convellantur ; ftat nihilommus 
in animis fidelium atque Do&orum fana et 
integra fides, ab his diflentiens, quae M iflali 
et Breviario et Rituali continentur, exceptis 
facramentorum formis : fi quidem in reli- 
qyis ad verba prsecife ut fonant attendas * 
non ad Ecclefiae et Catholicorum fenfum ea 
recitantium. Nuper editum Rituale Pari- 
fienfe orationem exhibet in Exfequiis De~ 
fundtorum, qualiter fiunt in Ecclefia Metro- 
politana : quae docet aperte animas gloriam 
percipere tantum fupremo die judicii. 
Haeccine propterea dicenda eft Ecclefise 
Parifienfis fides ? 

•ft |B ■ % * 

Qui 

- 

* 

■ 

Digitized by Google 



io6 PROLEGOMENA, 



Qui in Gallia ct Lotharingia non reci- 
pient Concilium Tridentinum, non idcirco, 
quantum ad dogmata fidei attinet, minus 
funt Catholici. Hxc enim ipfa ampledfcunr 
tur et tenent, non quia funt a Concilip 
Tridcntino definita ; fed quia ex antiqua et 
Apoftolica traditione, etRomana fide atqu? 
inftitutione, haec acceperunt, 

traditione* per manus accepta, 
abfque fcripto, abhorrent omnes haeretici : 
nam fi unam concefferint effe fervandam, 

• - * ^ * * 

ex his quas Ecclefia recipiendas docet, coge- 
rentur omnes, quas eadepi appro|)at, fufci- 
pere et retinere. Quaefivit ex mc Calvini- 
anus quidam, ubinam effet Traditio dog- 
matum, quae Catholici tenent, Refpondi 
cfle in ore omnium Catholicorum, ac pro- 
inde certam et immutabilem: non in libris 
fcriptorum ; nam hi poffunt fcribere 
quod lubet : fed corpus Ecclefiae integrum 
non poffunt fallere. Sic traditio de Cal- 
vini fenfu in ore et animis totius Calviniftica; 




Digitized by Google 



PROLEGOMENA- 107 

plebis perfeverat ; ac propterea certa ipfe 
quoque eft, nec mutabitur, vel fi libri per- 

eant univerfi,' in quibus de fenfu Calvini 



aliquid fcribitur, 

Quam parvi aut nihili fieri traditionem 
fcriptam Deus velit, his ipfe noviflimis 
fueculis oftendit. Nam cum non nifi falfa 
fint monumenta, quibus vulgo Doitores 
Gatholici nituntur, nec tantum falfa, fed 
et adverfa fidei ; his nemo tamen eorum 
nititur, nifi quatenus contortis et coa&is 
interpretationibus efficit, qua vi qua arte, ut 
cum traditione non fcripta confentiat ; hoc 
eft, cum judicio fanctee Romanae Ecclefia?, 

et confenfu Orbis Catholici, 

- 

Tjraditio certe alterutra neceflaria eft: 
alioquin qubmodo fe pars aliqua potiorem 
efle oftendet, in interpretandis facris lit— 
tens ? Earn ob rem Sociniani priorum trium 
faeculorum Patres fibi vindicant. Quod fi 
fruftra faciunt, quoniam fuppofita efle fcrip- 
ta ilia demonftramus ; fupereft una traditio 

non 

/ 

Digitized by Google 



io8 PROLEGOMENA. 

non fcripta, fed vivae vocis ; Epifcoporum 
videlicet, qui tunc aevum degebant, cum 
ccetus impius haec fcripta cuderet, et eorum 
qui nunc vivunt, idemque atque ill! fen- 
tiunt. 

Optima traditio eft, tion fcripta : nam 
fcripta quae terimus effe fuppofititia, vel (fi 
ita placet) fuifle corrupta ac depravata, non 
eft t* itif *$w*7m. At viva traditio fern- 
per eft incorrupta eademque conftanter. 
Fieri enim non poteft, ut non conftet apud 
omnes in Ecclefia hoc anno, quae fides eflet 
Ecclefise anno praeterito, aut ante decen- 
nium ; et fic patribus noftris conftabat de 
fide fuae et fupcrioris statis. 

Soli non fcriptae tradition! favet aperte 
divinum Numen, et ea una fidem Ecclefise 
illibatam tuetur. Quantumvis et Pfeudo- 
Auguftinus et Pfeudo-Fulgentius, aliique 
jnagno artificio fint libri conferipti, et ab 
pmnibus cum honor? ac reverentia fufceptj, 
qui gratiae efficaciam ponunt efle irrcfifti- 
i bilerp j 

v 



Digitized By Google 



PROLEGOMENA. 109 

bilem ; tamen Ecclefia ftatuit et tradit quod 
accepit a Domino, Auguftinum et alios 
cxplicent Theologi, ut voluerint : ipfa in- 
terim interrogata refpondet ex fua traditione 
invariabili ; Interiori gratia qui dixerit in 
ftatu naturce lap/a numyuam reji/li, anathema 
fit. 

Si haec monumenta quae falfa et fuppofi- 
titia efle Deo donante demonftrabimus, 
partus funt faeculi decimi quarti; mani- 
feftum eft feculis tredecim ftetiffe reli- 
gionem abfque traditione Tcripta incolumem 
et illibatam, qualem nunc Ecclefia Romana 
et cum ipfa Catholicus orbis tenet ac pro- 
fiteer. Chriftiani per annos mille et tre- 
centos aut nullos fcripfere libros, aut Ji- 
bellos dumtaxat pios, qui ufu tererentur et 
fic facile perirent: quemadmodum Judsi 
per annos mille et quingentos, folis fuerc 
facris libris et traditione contend. 

Traditionem vivam, non earn quae 
fcripta eft in monumentis quae Patrum cre- 

duntur, 

Digitized by Google 



no PROLEGOMENA. 

- 

duntur, aliifve quibuflibet, regulam eflc 
fidei, argumento evidenti eft, utjamfub- 
indicavimus, quod ea fcripta Catholici fem- 
pcr intelligunt fecundum illam Traditio- 
nem : ac fi forte ea huic contraria videantur, 
ea ftatim Catholici vel apocrypha, vel cor- 
rupta, vel benigna interpretatione mollienda 
exclament. Sacra ipfa fcriptura Traditionis 
necefiitatem ac poteftatem docet : Traditio 
ipfius facrae fcripturae veritatem oftendit. 
Qui Pfeudo-patres Catholice fenfiffe often- 
dere volunt Dodlores Catholici, quid aliud 
fpettant, nifi ut Traditionem non fcriptam, 
quam a majoribus accepere, ftrenue defen- 
dant ? Ergo haec potior quam fcripta eft, 
et prior, et magis infixa animis, et vene- 
rabilior. 

Si fola traditione fcripta continetur Re- 
ligio Chriftiana ; nemo fpem fuam ponat in 
Chrifti meritis, in meritis et fatisfa&ionibus 
paflionis Chrifti : fed in Chrifto tan turn, 
hoc eft, in exemplo ipfius refurredlionis, 
cui fimilem Deus five Natura nos jubet 

fperare. 



PROLEGOMENA, m 

fjterare. Nam in Chrifti meritis fpem nof- 
tram efle collocandam, nemo unus e Patribus , 
dixit: Non in epiftolis, non in tractatibus, 
lion in fermonibus ad populum, non in 
difputationibus, nufquam denique id didtum 
occurrit, ne femel quidem, ab omnibus. 
Tantae rei diflimulatio, quid aliud nifi 
manifefta rei inficiatio eft ? Sane fi Deus 
non eft nifi Natura, nullus efle poteft 
meritis locus. At aliud certe ratio, et re- 
ligio, et traditio non fcripta docet. 

Script or incertus, fed non e noftra 
Societate certe, immo parum eidem aequus, 
in libro quem infcripfit, Lettres icrites a un 
ami fur les difputes du Janfenifme, pag. 7. 
fic optime ratiocinatur : En rigueur VEglifc 
ria aucun befoin du temoignage de I'antiquite 
pour etablir la verite, et par confequent la 
perpetuity de fa creance* Son propre temoig- 
nage lui fuffit : Pour cela le principe de S. 
Irenee n' ay ant pas moins lieu pour la Tradition 
ecrite, que pour les livres facrez, qu'il riejli- 
moit pas lui ejlre neceflaires. ( Etiamfi,' difoit- 

il. 



Digitized by Google 



ii2 PROLEGOMENA. 

il t ' Apoftoli nobis non reliquiflent fcripturas, 
c nonne debemus ordinem fequi traditionis?' 

Ailtji, QV AND TOUS LES AUTEURS EC- 
CLESIASTIQUES ET TOUS LES CONCILES 
SEROIENT PERDUS, OU Qll'lLS N.'a'U- 
ROIENT JAMAIS EXISTE, // faudroit tOU- 

jours demeurer igalement attache a la tra«* 

DITION OR ALE ET VIVANTE DE l'eG- 

lise, et croire quelle riy change jamais rien, 
quelque eloignee quelle foit de fon origine. 
Elle aura dans tous les terns droit de dire a 
fes enfans ce que Saint Chryfoftome difoit a fon 
peuple: Les cbofes que je vous en) eigne font 
de tradition: tien demandez pas d' autre 
freuve. Ce riejl point par krit que VEglife 
a receu fa foi, ce nejl done point non plus par 
ecrit qtCelle ejl obligie de la tranfmettre* 

Idem, pag, 6. 77 faudroit auparavant 

prouver que I'Rglife de chaque fiecle refidoit 

effentiellement dans les Auteurs qui nous re- 

fient ; ou bien montrer qu its etoient injpirez. 

Car f on convient qu'ils n etoient que des par- 

ticuliers, quelque faints et eclair es quon les 

veuille 



PROLEGOMENA. 113 

veuiile jitppofer, Us auront pu avoir des fenti- 
mens erronezjur des points fondamentaux de 
la Religion. 

Et pag. 67. Jljfurtment ce riejl pas 
rendre un bon Jervice a 1'Eglife, de fonder 
la veriti de fes decifions 9 fur Intelligence 
d Anteurs qu'on ne peut point dire en rigeur 
reprej enter 1'Eglife de leur terns. EJi-ce % 
je vous prie, que qitatre ou cinq Tibeologiens 
par Jiecle, peuvent ejire regarded comme 
autant de Conciles Qecumenique$ ? 

Dicet aliquis: Forte introdu&a pau- 
latim haec fides eft, quae nunc viget, quem- 

admooUm introdudtae funt in Officium 
diurnum, in Miflale, in Rituale, preces 
plurimae, a vera fide alienae. At magna 
certe difparitas eft. Nam quando fides 
mutatur et fenfa hominum de rebus divinis 
impugnantur, non poteft omnino hoc fieri, 
quin boni reclament, et in antiqua fide per- 
fevercnt : ut patet ex iucceffu Calvinianae 

I novitatis 



Digitized by 



ii 4 PROLEGOMENA. 

novitatis in Gallia. At preces Ecclefiafticae 
poflunt facile fufcipi, quando fua fpccic 
obleftant, et nihil habere prima fpecie ere- 
duntur, quod fidei adverfetur. 

■ 

A traditione prius accepta videtur 
Latine oratio Dominica, quam fuerit fcrip- 
tum Evangelium. Nam ubi dicimus 
quottdtanum, Matthaeus pofuit fuperfub- 
Jlantialem. 



X. 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 115 

■ 

X. 

SI fcripta omnia Vetera refpuis, inquiet 
aliquis, unam fidei regulam ftatuis elTe 
verbum Dei. Ita fane : led, ut ait Con- 
cilium Tridentinum, geminum eft verbum 
Dei ; aliud fcriptum in libris facris, aliud 
traditum ore Ecclefiae et per manus. Sed 
ipfum verbum Dei fcriptum ai'o intelligent 
dum juxta fenfum, quern ipfi Paftores ab 
Ecclefia Romana didicerunt. Nam prius 
illos efle oves oportuit, quam fierent 
Paftores ; prius difcipulos et filios Ecclefia?, 
quam Magiftros et Patres in Ecclefia. 

Libris fcriptis omnibus non detrahimus 
auftoritatem : proferri in teftimonium tra- 
ditionis libros non vetantus : fed quos ? 
Qui fuerint ftatim probati omnibus bonis ; 
<jui publicam lucem ftatim afpexerint ; quos 
Patres, hoc eft, Epifcopi Catholici, expen- 
derint et commendarint : non qui furtim 
editi, qui abditi in forulis et fcriniis biblio- 

I 2 thecarum, 

Digitized by Google 



n6 PROLEGOMENA. 

thecarum, qui non nifi multo poftea exindc 
eruti, qui prolati ab his quos vel fua dece- 
pit infcitia, vel impictas impulit ut Reli- 
gionem Chriftianam his armis peflumda- 
rcnt ; qui deniquc vix unquam integrc 
lefti a quoquam et perpenfi, ut decuit : hos 
efie idoneos traditionis teftes negamus, aut 
in cxiftimatione ulla habendos. 

■ 

Dicet aliquis facere nos omnia nutare 
quae credimus. Dicet immerito et imperite. 
Hiftorica fadta quidem refpuimus: fed 
fidem Catholicam, receptamque univer- 
falem difciplinam, verbo Dei fcripto et 
tradito fic ftare oftendimus, ut perpetua 
utraque fuerit, nec aliquando etiam publice 
impugnata, ante feculum decimum quar- 
tum; ac ne tunc quidem, nifi ab atheis. 

Dicet alius, omnino in me con venire, id 
quod de quibufdam haereticis refert Vincen- 
tius Lirinenfis, cap. xxi. Audias enim quof- 
dam ipforum dicere f/ Venite, p infipientes et 

miferi, et difcite Jidem veram \ quam prater 

nos 



PROLEGOMENA. 117 

nos nallus intelligit, qua multis ante fceculis 
latuit, nuper vero revelata et ojienfa ejl: fed 
difcite furtim at que fecretim : delettakit enim 
dos. Et item cum didiceritis, latenter do- 
cete, ne mundus audiat, ne Ecclejia fciat. 
Faucis namque concejjum ejl tanti myjlerii 
capere fecretum. At abfit a nobis, ut fidem 

doceamus, quae multis antea faeculis latuerit. 
Mam ipfam praedicamus et exponimus, 
quam Catholica ubique tenuit ac tenet 

Ecclefia. A quibus autem ilia impugnata 
fuerit, coadti fuimus latenter primum in- 
dicare piis et eruditis viris : quoniam funt 
in hac re prudenter tradtanda imperitorum 
ingenia, quae multa funt, nec exafperanda, 
ne nos numero fuo obruant. 

- 

1 

At fi fcriptos a Patribus libros omnes 
fuppofititios efle ftatuimus, inquies ; peri- 
clitantur ipfae facrae litterse. Minime certe : 
nam cum Catholicus fis, qui hoc opponis, 
fanguinem profunderes, ut Evangelium 
Matthsei, exempli gratia, vel Pauli epiftolas, 

I 3 confitereris 



Digitized by Google 



ii8 PROLEGOMENA, 

confitercris audtorem Matthaeum vel Paulum 
habere. Pro aflerendo autem libro aliquo, 
qui praefert nomen Auguftini, Epifcopo 
Hipponenfi, qui Auguftinus dicitur, ne 
plagas quidem tres verberum perferres in 
publico. Sic a Catholicis Temper propug- 
nabuntur facrae litters; quantumvis veniant 
in contemptum libri ceteri. 

Ergo, inquies, comburctidi funt libri 
omnes. Immo vero, fqnt ii diligenter 
adfervandi : maxima enim ex iis utilitas 
redit : fiquidem docent, ufque ad fua tern- 
pora viguifie fidem quam in fuis omnibus 
capitibus impugnant, quaeque noftra ipfa 
fides fandtiffima eft. Deinde quid turn f\ 
comburerentur? Si quod docemus et credi- 
mus, efle eos nimirum omnes fuppofititios, 
Deus revelaret ; fane ita efTe crederes ; nec 
tamen exiftimares quidquam inde Religioni 
decedere, vel traditioni. An vero plus 
oberit Religioni, fi ftudio et labore fraus ei 
inimica detegatur, quam fi revelatione pate- 
fiat? Quacumque via verum nofcatur, quid 

i intereft? 



PROLEGOMENA. 119 

intereft ? An verum vcro poteft ndcere ? 
At retinendos ai'o fervandofque cum maxima 
cura Auguftini ac ceterorum omnium li- 
bros, quamvis iuppofititios. Sunt enim 
illi perquam utiles ad perdifcendam Reli- 
gionem : dummodo diligenter fcruteris quid 
fcriptor fentiat, et contra fentias ipfe quam 
quod docet. 

Ergo, inquies, Nicaenum Concilium, 
Ephefinum, et fimilia abnegas. Abfit, in- 
quam ego,ut fidem, quamCatholici crcdunt 
his Conciliis ftabilitam, refcindi velim : 
hanc teneri ufque ad fanguinem a lingulis 
mortalibus pervelim: fed fidem earn his 
Adtis contineri, fi probe ea intelligantur, 
negamus : fifta ea efle pertendimus ad veram 
et Catholicam fidem labefaclandam. 

Ut ut eft, inquiet alter, Tu faves Puri- 
tanis, de quibus Spondanus poft alios dif- 
ferit, ad annum 1565. num. xxn. quiomnes 
antiques Patres ad unum rejiciebant ; non 
ferentes eos allegari, etiam ad conjirmandas 

I 4 fuas 



Digitized by Google 



120 PROLEGOMENA. 

Juas opinion?*. Refpondeo: Adde quod 
ibidem fequitur: Jiquidem Ecclefiam Jlaiirn 
ab ipfis Apojlolorum temporibus corruptam 
fuijfe dicebant ; ne videlicet cogerentur admit- 
tere aliquas traditiones : tantum inter illos 
et nos intelliges interefle, quantum inter 
haereticos peflimos, et bonos Dei dono 
Catholicos. 

Dices : Si funt fuppofititia fcripta Pa- 
trum, ftandum erit fola fcriptura, quod 
Calviniani volunt. Refpondeo i. negando 
fequelam. Sed erit exiftimanda ilia foU 
Vera focietas fandta, feu vera Ecclefia fub 
caelo, quae cum libris facris verum Deum 
colat. Atqui fola Catholica five Romana 
Ecclefia verum Deum colit : ergo fola ea 
vera cenfenda Ecclefia eft. Minor certiflima 
eft. Nam Lutherana quoque et Calviniana 
fedta impiae fadtionis principio nititur; aon 
efie Deum fcilicet praeter Naturam et Lumen 
naturale, quam Redtam Rationem et Veri- 
tatem fummam aeternarum omnium veri- 
tatum vocant. Socinianorum Deu$ sether 

eft. 

Digitized by Google 



» 

PROLEGOMENA. 121 

eft. Ergo fola focietas Romanae fidei vera 
Ecclelia eft. Conftant haec autem omnia 
K ex ipforum libris et placitis, qux cum 
atheifmo optime conveniunt ; hoc eft, quae 
ftare ac defendi poflunt, quamvis nullus 
verus agnofcatur Deus. Quod fi quis ex 
ipfis verum nihilominus velit Deum agnof- 
cerc, et fola fcriptura contentus efle, novam 
ille cudet hypothefim, novam Ecclefiam, 
atque eo nomine falfam. Praeterquam quod 
de fuo fyftemate certus efle non poteft. Un- 
de enim certo fcire poteft, nifi ex revelationc 
didicerit, nihil aliud efle vel credendum vel 
faciendum, prater id quod facris libris con- 
tinetur ? At ejufmodi revelatio certe nulla 

poteft efle : cum fadta Ecclefiae revelatio ei 
adverfetur. 

Itaque refpondeo 2. etiamfi fola fcrip- 
tura facra ftandum eflet, certum efle quern- 
que oportere de genuino fenfu fcripturae: 
atqui certus effe Calvinianus non poteft, 
fenfum quern fcripturae adfcribit efle genui- 
num, hoc eft, ilium effe, quern vetus Ec- 
clefia tenuit. Nam fi monumenta cetera 

omnia 

Digitized by Google 



122 PROLEGOMENA. 

omnia funt falfa, praeter fcripturam ; quod 
nos contendimus, ct demonftrafle jam 
magna ex parte fcimus ; quibus deinde 
argumentis docebit, fenfum quern affingit 
fcripturae, fuifle fenfum veteris Ecclefise ? 
Quod fi deinde fenfus ille, quern fcripturae 
affingit, eft idem ipfe in illis monumentis, 
quae Athei condiderunt eo confilio, ut Ro- 
manam fidem labefaftarent, fi poffent ; ac 
fi illud quidem certe conftat : certum erit 
fimiliter, fenfum, quem Calvinianus affingit 
fcripturae, efle profe&um ab atheifmo, nec 
nifi atheorum efle : folumque genuinum 
efle fcripturae fenfum ilium, quem oppug- 
nant athei, hoc eft, ilium quem defendit 
Ecclefia. 

Dices: Ergo illis faeculis, in quibus 
iftos falfarios collocas, erant omnes monachi 
et viri ecclefiaftici athei, impii. Refpondeo, 
immo vero: impii foli fuere artifices libro- 
rum quos repudiamus : et quam illi numero 
pauci, prae reliqua fidelium multitudine ? 

Florebat interim Catholica fides in fandta 

Sede 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 123 

Sede Apoftolica, in Epifcopis, Monachis, 
Clericis,qui nihil fcripferej in multis ctiam, 
quorum nominibus opera funt fuppofita ; 
in plebe denique univerfa Chriftiana. 
Erant illi certe Catholici Epifcopi et Doc- 
tores, a quibus ad nos Catholica traditio 
. dimanavit. Alioquin quandonam aut a 
quibus illi diverfam accepere fidem ab ea 
quae fidtis illis faeculo decimoquarto libris 
qontinetur ? pujus hortatu vel impulfu ? 

UTiNAM,inquietaliquis, adfuifles Con- 
gregationi de Auxiliis : vidtoriam afleriiiflcs 
Molinae, cum adverfario oftenderes unius 
praefertim athei, hoc eft, Pfeudo-Auguftini, 
audloritate niti ! Quam utilem impendiflet 
operam, fi quis limilis tui Concilio Triden- 
tino adfuiflet! Refpondeo, non fic opor- 
tuifle fieri : volente Deo, ut caufam fuam 
acriter impugnatam ab haereticis, fat tcnuiter 
a Catholicis forte defenfam, cum oppofita 
fibi fcripta in fuas partes pertrahere cona- 
rentur; vidtricem nihilominus unus ipfe 
difcedere faceret : quod fane praeftitit ; ut 

non 



Digitized by Google 



124 PROLEGOMENA. 

0 

pon habcrct homo quo gloriarctur dc Victo- 
ria Deo vcl Ecclefiae adfcrta. Ne meliori- 
bus quidem, quam nos qui pufilli pugiles 
fumus, inftrumentis Deus eget, qui infirma 
mundi faepe numero digit, ut confundat 



XI. 

COEPTA fraus primum videtur ab 
officio Ecclefiaftico, poft corrupta Biblia ct 
Grace confi&a. Cum negle£tus efiet multia 
locis cultus divinus, per fpeciem reformat 
tionis induxit cohors impia formam officii 
Ecclefiaftici, ipfiufque facrae Liturgiae, quae 
nunc obtinet, exceptis ledtionibus e fcriptis 
Patrum, quae nondum erant confidta, cum 
Breviarium Mozarabicum appellatum con- 
cinnavere: unde le&ionibus iitis caret: 
habet repetitas ex fcriptura tantum. Itaque 
per cantum, per hymnos, per officium 
Ecclefiaflicum, infinuavit fe virus omne 
primum in Ecclefiam. Per bona quidem 

nonnulla 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 125 

nonnulla tunc ab Ecclefia funt admifla, ut 
cantus Gregorianus, a GregOrio IX^ fie 
diftus, opinor, et ritus five caerimonise, quae 
ad majeftatem religionis conferunt. At in 
precibus inferta funt limul unde fuas haerefes 
et confe&aria ex fua impietate placita fta- 
bilirent. In libros etiam Rituales graflata 
iftorum improbitas eft, ubi trinam immer- 
fionem fcripfere^t diximus, quae ibi ufque 
ad tempora\ftauli V. permanfit. 

Dum efiet Avenione Pontifex, au&ores 
illi fuere quibufdam Urbis Ecclefiis ut 
Pfalterium reciperent a fe corruptum, fub 
Hieronymi nomine: idque ibi etiamnum 
perfeverat in Ecclefia Vaticana. Sic illi 
fperabant fe Vulgatae Editionis auftoritatem 
efle elevaturos. At alia longe fides eft 
Romanae Ecclefise, quam peculiari femper 
cura Deus tuetur : aliud ritus nonnulli, quos 
interdum finit induci, etfi haud fatis per fe 
probabiles, donee ipfo au&ore emendentur 
aut tollantur omnino. Sinebat ante faecu- 
lum jam fenefcens decimum tertium Sedes 

I 7 Apoftolica 



Digitized by Google 



126 PROLEGOMENA. 

Apoftolica unamquamque Ecclefiam, ut 
vellet, laudes Deo canere, ipfamque Miftam 
celebrare, cum fciret cundlas in fide con- 
fpirare : nec proinde Congregatione aliqua 
Rituum, ut poftea, tunc opus fuit, aut 
multiplici Breviarii reformatione. 

Nihil obeft fidei integritati, quod in 
libellum precum diurnarum, vel quod in 
ipfas Liturgiae noftras preces, hoftes illi veri 
Numinis falfa multa inferuerunt, qus quo- 
tidie nos ipfi integre recitamus. Neque 
enim quod canimus, fed quod credimus, 
bos fideles et Chriftianos facit : eaque reci- 
tare falva fide, quae interius femper eadem 
perfeverat, poffunt ac debent nihilominus 
ii, qui hac recitandi lege tenentur, donee 
ea fandfca Sedes Apoftolica reformarit, aut 
alia quaelibet Ecclefia, cui id juris fit. 

Quod in Breviario Romano quidquam 
aliud legitur quam ex facris libris, mera ea 
Ecclefiae Romanac permiflio, ut ipfa quidem 
credi vult fi&a fynodus Clovefliovicnfis, 

anno 



PROLEGOMENA. 127 

• 

anno 747. vcl potius mera tolerantia eft : 
a qua proinde dilcedere poterit, cum volet* 
Utinam vero id quam primum velit ! Prod- 
efle caufae, hoc eft, impietati fuae ipfutn- 
met Miflale Romanum Janfeniani norunt, 
qui illud inter alia vetuftatis opera 1u;e 
impietati fuffragantia, verterunt inGallicum 
fermonem. 

Quod fi potuerunt in Ecclefia incaute 
preces quaedam admitti, quae fenfus omnino 
contrarios habeant iis placitis quae Ecclefia 

tenet ac defendit; quantumvis fint illae 
preces per fe breves, et faepiflime recitentur, 
et quotidie fint in ore omnium, ac proinde 
facile quales fint poflit agnofci : Quis delnde 
miretur ingentia vclumina, quae plerique, 
praefertim Epifcopi, Canonici, Parochi, 
Religiofi, aliique, omnino non legunt ; 
Do&orefque ipfi ex parte aliqua dumtaxat 
leviter perftringunt, ea non ab Ecclefia 
tamen, fed in Ecclefia potius, tamquam Pa- 
trum quorum nomina praeferunt, genuinos 
partus fuilTe fufcepta: cum pauci ea, ut 

■ 

diximus, 



Digitized by Google 



128 PROLEGOMENA. 



diximus, legant, pauciores intelligant ; nec 
ca ad examen umquam Ecclefia vocarit? 

Magnum intercedit difcrimen inter id 
quod eft Recipi aliquid ab Ecclefia, et 
Recitari aliquid ab Ecclefia. Recitatur in 
Ecclefia id quod privati Do&ores quidam 
huic negotio praepofiti ab epifcopis, fiquidem 
ii Catholici fint, putant pofie pie intelligi, 
nec habere quidquam veneni occulti. Qua 
in re poflunt ipfi falli, nec fraudem ab aliis 
oblatam animadvertere. At non recipitur 
ab Ecclefia, tamquam a columna veritatis, 
nifi quod ad fidem pertinet, tarn fcriptum, 
quam traditum. Vis nofle perfpicue difcri- 
men utriufque? Si non modo fummus s 
Pontifex, fed quilibet epifcopus, cui jus eft 
in fua dicecefi condere pro arbitrio formam 
Breviarii et Mifialis ; fi quis, inquam, ejus 
loci et ordinis, expungat deleatque e Bre- 
viario et Miffali vel Rituali fuo quidquid 
ibi aut verlionis Gtxcx vel Italicae eft, vel e 
fcriptis Patrum (ut vocant) excerptum ; 
id ei omnino licebit fine ulla cujufquam 
4 often- 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 129 

bffcnfione. At fi ipfe fummus Pontifex, 
cum toto ctiam Collcgio Cardinalium, vcl 
linum veHictilum vcllet eraderc e facris 
Bibliis Vulgatae .editionis, quales ct quanti 
ederentur clamores adverfus hanc novita- 
tern ? qui9 hon reclamaret ? Alia fcilicct 
librorum facrorum audtoritas in Ecclefia, 
ct revcrentia ab ca ipfa, qfcam quorumlibet 
aliorum monumentorum eft. 

» 

Per sua sere impii prccum illarum arti- 
fices, Romanis ipfis, abfente (ut oplnamur) 
Pontifice; fed prius Gallis, tunc cum liceret . 
fingulis epifcopis Breviarii et Miflalis for- 
mam in fua cuique dicecefi praeftituere; 
ut ilium ritum, qui prae fe ferret pietatem 
ac vetuftatem in fuis facris adfeifcerent. 
Finxere etiam Graecam et veterem Italicam 
facrorum librorum tranflationem, quam in 
libros Eccleltafticos infererent j quoniam in 
ipfa Biblia Vulgata ut corruptees eas in* 
ducerent, fieri omnino non poterat. Enim- 
vero e manibus omnium toto orbe Chrifli* 

- 

anorum qua pofTent ea arte eripi, ut adul- 

K tejarcntur? 



Digitized by Google 



iy> PROLEGOMENA. 

terarentur ? Ne iftud infani quidem tenta* 
rent. Difplicuit iftis, exempli gratia, legi 
in Pfalmo, Qgadraginta annis offenfus fur 
generationi buic : Natura enim aut natural e 
lumen, quod, ipfi pro Deo habent, nemini 
irafcitur. In Bibliis facri$ cum id mutare 

* 

non poffent, in Breviario fic correxerunt % 
$uadraginta annis proximus fui generationi 
huic. Et quis adhuc reclamat ? , ? 

Et adhuc quaeritur, quomodo fieri 
potuerit, ut hanc Breviarii et Mifialis ac 
Ritualis formam ubique reciperent Epif- 
copi, neque ullus fraudem perfenferit* 
Refpondeo primo, nihilo minus, immo 
multo magis mirum debere videri, nunc 
cum eft orbis eruditus, nemini vel fubolere 
virus quod in his libris contineri nobis 
rnanifeftum eft, vel zeli fatis effe ad conque- 
rendum, aut (fi quidem epifcopus fit) ad 
eraendandum. Refpondeo 2. fecifle olim 
impoftbres, quod fecifle pro inducendo 
fcfto Stigmatum S. Francifci aliquos ex 
Eraocifcanisi manifeftum efie oftendimtis 



PROLEGOMENA. i 3I 

ex fola collatione le&ionum Breviarii, quae 
fuere in eo officio fub Paulo V. et earum 
quae nunc funt. Mentiti funt, inquam, 
prifci falforum monumentoruni artifices, 
nihil fe novi inducere ; vetuftatem folum- 
naodo venerandara, reftituendam effe ; neg- 
le&uro illius haud fatis ludtuofe defleri 
pofle. Protulere quos finxerant vetuftos 
libros Miffales et diurnarum precum : Ca- 
nones Conciliorum, quibus prsecipitur ut 
unus ordo pfallendi et orandi in Miffis et 
matutinis vefpertinifque officiis fit. Fecit 
paulatim reverentia vetuftatis, fed falfae, ut 
quae fidei Catholics videmus efle contraria 
in Liturgiis et Precibus, ab univerfo orbe 
religiofe fufciperentur ; manente nihilomi- 
nus, ut Epifcopi probe norant, in animis 
Catholicorum vera fide. Eft in Congrega- 
tionibus Cardinalium, eft in Epifcopis 
poteftas, ad immutanda ea quae prava funt, 
cum animadverterint, ea prave ut fcripta 
funt intelligi. 

K 2 Pices; 



Digitized by Google 



132 PROLEGOMENA. 



Dices*: Concilium Tridentinum, feff. 
xxii. cap. 4. et can. 6. affirmat nullos 
effe errores in Canonc Miffx. Refpondeo 
loqui facram fynodum contra hareticos, qui 
ai'ebant ibi errores aliquos contineri circa 
fidem vel difciplinam univerfalem. Ejuf- 
modi eft dodtrina de transfubftantiatione 
panis in Corpus Chrifti per verba Chrifti, 
de ejufdem fub fpeciebus latentis adoratione, 
de facrificii oblatione et frudtu pro non 
communicantibus, et pro defundtis : de 
Sandtorum interceflione, qua ibi petimus 
adjuvari : de verbis confecrationis fubmifle 
pronunciandis, aliifque fimilibus capitibus. 
h\ hoc genere certe Canon Miffae ita eft ab 
omni errors purus, uti dicitur cap. iv. ut 
nihil in eo confine at ur, quod non maxime 
fanftitatem ac pietatem quamdam redo/eat, 
&c. At fi de verbis ipfis quseftio fit, fi quis 
dixerit videri nonnulla a minime piis homi- 
nibus fraudulenter luggefta ; fed ab Ecclefia 
tamen incogitante, ita permittente Deo 

iWcepta fuifle, falva interim fide; non arbi- 

tramur 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 133 

tramur cenferi hunc pofle, errores in Canone 
MilTae tales fufpicari, cujufmodi negat efTe 
ullos fynodus Tridentina : fiquidem errores 
non verbis, fed pravis fententiis conti- 
nentur. 

Similiter fi de quibufdam nomini- 
bus fandtdrum agitur, cum ad errores, de 
quibus fanfta fynodus agit, folum pertineat, 
fi quis neget fandtos efle invocandos, ut fit 
in Canone Miffae ; Catholicus quivis fynodo 
adverfari minime cenfendus eft, qui fandtos 
ibi quidem crediderit invocandos j et ipfe 
eofdem religiofe invocet, precibus illis ipfis 
adhibitis, quae ibi leguntur; quaedam tamen 
nornina fandtorum eo putet irrepfifle (ut in 
Martyrologium certe qusedam inferta con- 
ftat) quse quidem fidta fint; fi praefcrtim iis 
tribuantur, quibus ea fid© hiftoriae tribuunt, 
ut Lrni et Cleti nomina. 



K 3 



XII. 



Digitized by Google 



i 3 4 PROLEGOMENA. 



XII. 

- 

NOLUIT adhuc certc Sedes Apofto- 
lica, necdum vult, nec volet aliquando, 
fcripta ifta, quae Patrum, dicuntur, pro 
fcriptis facris haberi ; hoc eft, eo loco et 
ordine, quo funt facri codices : quamvis id 
fuerit propofitum iis, qui in Breyiario fimul 
cum fcriptura facra legi haec monumenta 
primi curarunt; et quidem in precibus 
matutinis e novem le&ionibus ledtiones fex 
pofuere ex fcriptis Patrum (ut vocant) 
petitas. 

- 

Nisi haec monumenta omnia infamentur, 
perpetua erunt inEcclefia ha?rcfium fomenta. 
Nam* omnia fua in illis deliria impia Cal- 
viniani, Lutheranique, et Janfeniani repe- 
riunt. Et tant^ vis eft argumentorum, quae 
ifti Ecclefiae et Religionis hoftes exinde 
arripiunt ; ut primum quidem nulla poflint 
Catholici fimiliter inde pro veritate et caufa 
Dei promere bona fide : Deinde ut refpon- 

deri 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA. i 3 $ 

dcri aliter nocr poffit his quae ifti opponuot, 
quam fi dicatur aliam longe efle ac fuifie 
tradition em Ecclefiae univerfe : id quod 
probari nuilo fere fcripto teftimonio poteflr 
ante annos fere ducentos, aut ante exortam 
faitetn typographiam, fi fincera creduntur 
monumenta ante hoc tempus exarata. At 
fi eadem fuppofititia efle conftet, ut reipfa 
funt; jam habebit noftra Traditio longas? 
fenedtutis auftoritatem : erit enim annorum 
fnille feptingentorum ; etde Deo quidem, 

qualis fit, ufque ab Adamo et Mofe. 

» * 

Nos fane non prseterit, fan&am fynodum 
Tridentinam, feff. v. profited, praetcr facra- 
rum fcripturarum regulam, fequi fe fanfto- 
rum Patrum ac probatiffimorum Conciliorum 
teftimonify et ipjius Ecclejice judicium et con- 
ferlfum. Verunj de Patribqs et Conciliis 
fic eft locuta, quod haec ab adverfariis aeque 
et a Catholicis do<3oribus admitti cerneret, 
pt authentica, hoc eft, ut ab illis profedt^ 
fcriptoribus, quorum prseferrent nomina. 
Quainobrem haec indifcuffa ex communi 

K 4 ppi- 



Digitized by Google 



136 PROLEGOMENA. 

opinione laudat ; cum interim ftatuifitt, 
nihil ex illis fcriptis in fua transferee, nifi 
quod fciret idcirco a Catholicis haberi vejut 
probatiffimum, quoniam fecundum fanum 
Ecclefiae Catholicse fenfiim ab illis accipe- 
retur. Nemo enim profedto ignorat, non 
dico omnia priora Concilia et omnia Patrum 
(ut appellant) fcripta ; fed ne jiinius quidem 
fcriptoris antyqui vel unam lucubrafionem 
ad cfiticuqi e*amen fuiffe vocatam a fandU 
fynodo, yel ab aliquo e fummis Pontifici- 
bus, ut ftatueretur, an vere eflet illius, cuju$ 
jiomen praefert in titulo. Quamobrem in 
iftiufmodi rebus, quae funt meri fafti, de 
quibus fynoduS ex recepta aevo fiio opinione 
loquitur, Ecclefiae judicium acceflifle hon 
nifi imperite dicitur: fed valere illud ne- 
cefle eft apud aequos judices, quod ait 
Melchior Ganus, libro v. de locis Theolo- 
gicis, qui eft de auftoritate Conciliorum, 
cap. v. ^Hce in ConciHorum vel Pontificum 
dtcretis vel explicandi gratia inducuntur, vel 
■ — etiatn obiter et in tranfeurfu prater injlitu- 
turn fracijuum, de quo erat potiffitnum cm- 

troverfia \ 



PROLEGOMENA. 137 

troverjia ; ea non pertinent ad fidem ; hoc eft, 
^ non funt Catbolica fidei judicia. 

TiLLEMONT, torn. xi. pag. 391. II y a 
des homelies cities fous le nom de S. Chryfofiome 
far des Conciles ajfez anciens ; farce que les 
Conciles ont accoutume de fe fervir de ce qui 
fe trouve re$eu de leur terns, fans sarrefler 
& examiner Ji les fieces font veritablement de 
ceux a qui on les attribui. Accepit illc 
hanc obfervationem ex Frontonis Ducaei 
Notis in Chryfoftomum, torn. vi. 

Nihilo magis A£ta Conciliorum alia, c 
veteribus, quae nunc habemus, Roma pro- 
fcavit, quam probavit A£ta fextae fynodu 
Haec autem ab Apoftolica fede numquam 
fuifle approbata conftat cx eo, quod nomcn 
Honorii Papae c Breviario Romano ex- 
punxit die 28. Julii in Officio S. Leonis, 
^[uo illud intruferat ex Pfeudo-Anaftafio 
ccEtus impius, veluti notatum anathematc 
in ea fynodo. Ergo cenfet in A£lis fynodi 
illius fimiliter non debuifle inter haereti- 

corum 



Digitized by Google 



i 3 8 PROLEGOMENA. 

corum nomina nomen illud ioferl. Ccnfct 
ilia igitur A£ta cffc corrupta : nec proinde 
ilia approbavit. Afta Conciliorum Roma 
crcdi. debet ea probafie dumtaxat, quae Pon- 
tificia bulla confirmavit, ut Canones et - 
Capitula Concilii Tridentini, 

■ 

Si definitiones Conciliorum nituntur 

teftimoniis Patrum, jion funt eae a fufpi- 

• 

cione vel periculo erroris imipunes : nitun- 
tur enim teftimonio cenfurae obnoxio, 
Nam qua fevelatione conftat, quae fola certe 
infallibilis eft, aut traditione, quae par fit 
ci qua tenet Ecclefia Petri vel Pauli epiftolas 
Petri vel Pauli effe, librqm hunc vel ilium 
Auguftini vel Ambrofii effe ? Quis ignorat 
in quibufdam Conciliis quaedam, quae funt 
haereticOrum fcripta, reperiri Patribus attri- 
buta? Nullo tali teftimonio niti voluit 
pcclefia fuas definitiones in Concilio Tri-? 
dentino, aut in Conftitutionibus Summorum 

Pontificum, quae funt indubitatae fcilicet ac 
genuinae, 

/ 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 139 

In Concilio Tridentino longe potior vis 
eft Canonum, quam Capitum, in quibus 
do&rina Canonum explicatur : quemad- 
modum longe major eft au&oritas Evangelii, 
quam Commentariorum etiam eorum, quos 
edidiffe fan&i Patres vulgo creduntur. In 
Canonibus dittat omnes fententias Spiritus 
fandtus. In Capitibus poffunt irrepere quae- 
dam mera fadla, quaelpfa fynodus non pro 
certis et indubitatis profert, fiquidpm ea 
non examinavitj fed tantummodo tanquam 
vulgo recepta recitat, quae nec quidquam 
vel obfunt fidei vel profunt. Ejufmodi eft 
quod refert de Novatianis, de Concilio II, 
Nicacno, &c. 

Dices : Sub Clemcnte VIII. receptus eft 
Patriarcha Alexandrinus, ea conditione ut 
anathema Diofcoro diceret : ergo Ecclefia 
Romana fufcipit afta Concilii Chalcedo- 
nenfis. Item anno 1441. concordia Jaco- 
bitarum in iEgypto cum S. R. Ecclefia fub 
Eugenio IV. eadem habet et de ipfo et de 

K 6 omnibus 

Digitized by Google 



Ho PROLEGOMENA. 

omnibus aliis haereticis ; et omnia vetufta 
Concilia commemorat. Refpondeo fidam 
hanc jure videri Jacobitarum concordiam 
cum S. R. E. fub Eugenio IV. cum in 
nummo vetere argenteo quern habemus 
dicantur folummodo uniti Graci jlrmeni in 
fynodo Florcntina cum S. Sede Apojlolica> fub 
Eugenio Papa IV. Pidtus in averfa nummi 
3rea eft Defpota Byzantinus et Patriarcha 
Armenus, flexis ambo genibus, fummum 
Pontificem in fublimi pidtum fufpicientes. 
Refpondeo 2. fub Clemente VIII. Roma- 
nam Ecclefiam tunc praacipue fidem re- 
cipi Chalcedonenfis Concilii voluifle, qua- 
lem fuifle Concilii fidem ipfa cum occi- 
dente credit; Dodores fuper ilia qua?ftione 
fadti fecuta, qui funt nunc ab annis fere 
cccc. indutti in errorem ab au&oribus 
A&orum iftorum fuppolititiorum : at 
fuper dodlrina fidei, fuam dumtaxat tradi- 
tionem fecuta, et fic interpretans ipfummet 
fymbolum Chalcedonenfe. 

♦ 

Concilium Tridentinum, feff. xxv. de 
Imaginibus, cum ait;, id quod Conciliorum, 

i>rcefertim 



PROLEGOMENA. 141 

frajertim vero fecunda Niccence fynodi decre- 
tis contra Imaginum oppugnatores eft fanci- 
turn: non definit, aut exftitifle fynodum 
Nicaenam fecundam, aut quis fucrit fenfug 
illius, fi ulla fuit : fed quid illam fenfiflc 
Catholici crcdercnt, ct Ecclelia Romana 
ipfa ex Dodtorum Catholicorum fententia 
exiftimaret, fi rcvera fynodus ilia exftitit. 
Neque cnim exprefle examinavit, an aliqua 
fuerit. Neque eft eadem ratio de fenfu 
Janfenii, exempli gratia: nam et librum 
conftabat efle Janfenii, et de fenfu audtoris 
inter Catholicos et Janfenianos conveniebat : 
itaque de illo fenfu, non quis, fed qu^lis fit, 
ab Ecclefia exprefle pronunciatum eft. 
Damnatae funt opiniones illius quinque tan- 
quam haereticae. Deinde id quod, voces 
tantum fignifkat ex Nicsena II. iynodo efle 
acceptas ; fenfum vero teneri eum volunt 
Tridentini Patres, quem fuper ea re Traditio 
et Sedes Apoftolica Traditionis magiftra 
Catholicos omnes docet, et quem Calviniani 
ac reliqui Proteftarttes improbant. 



Digitized by Google 



142 PROLEGOMENA. 

In Coftcilio Tridentino, feff. in* dc 
fymbolo fidei dicitur, Pramittendam ejfe 
confeffionem fdei 9 Patrum exempla in hoc 
fecuta fynodoy qui sacratioribus con- 
ciliis hoc /cut urn contra omnes barefes apfo* 
nere confuevere. At a'io fenfum effe, fe 
cxemplum fequi eorum, qui Patres vulgo 
creduntur, et Conciliorum, quorum Adta 
vulgo facratiora putantur. Nec fenfum 
quern habent verba, fed quern fub illis 
verbis Ecclefia intelligit, affumere fe Patres 

■ 

Tridentini cum Apoftolica Sede credi certe 
volunt. 

Numquam juridice Ecclefia pronun-* 
ciavit de genuino fenfu five Aftortim illo- 
rum, five librorum alicujus ex vulgo appel- 
latis Patribus : liquet enim omnino neutra 
umquam fuifle ab Sede Apoftolica ad examen 
■vocata. Tan turn dicit vel fy nodus vel Pon- 
tifex generatim fenfa fandtorum Patrum 
effe CathoJica : quod eft veriflimum : alio- 
qui nec Patres nec fan&i forent. Nullas 

propo- 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA, 

propofitiones ex libris Pfeudo-Auguftini 
excerpfit Synodus Tridentina, quas diceret 
in fenfu audtoris efle bonas ac veras ; fed 
verba tantum accepit nonnulla, quae non ut 
Auguftini, aut fenfu illius qui ea primo 
fcripfit, fed interdum emendata, et fuo 
intelligenda fenfu propofuit omnibus* 

At Calviniani ipfi Concilium Lateranenfe 
fub Innocentio III. agnofcunt, et Canonern 

Omnis utriufque fexus. Sane : fed ita fa-* 
ciunt, quoniam oportet eos adfignare tern- 
pus, quo indudta fuerit, ut volunt, Con- 
feffionis neceffitas ; aut fateri, id quod res 
eft, nullum adfignari poffe initium illius 
inftituti, nifi a Chrifto Domino. Earn ob 
rem hune illi Canonern elegerunt; quia 
nullum eis validius telum occurrit. At 
reipfa tamen Canon ille ab impto grege 
primum eft conditusj nec jure divino ne- 
ceflariam efle, ut eft, Confeflionem adftruit; 
nec facerdotis poteftatem ad confcrendam 

gratiam ex opere operato. Sacerdotem tan- 
tum fpedlat ut medicum. Quod ft autem 

fidtus 



Digitized by Google 



144 PROLEGOMENA, 

iidtus eft, ut contendimus, canon ills, 
quamvis a Summis Pontificibus poftea lau- 
datusj fi fruftra proinde adfignatur ab 
hasreticis illud initium indudtae in Ecclefiam? 
neceflitatis confitendi peccata, jam nullum 
ab iis potcrit adfignari. Et fic quoque 
vi&rix caufa Ecclefiae eft. 



Laudat 

nem, Omnis utriufque fexus ; fed ex recepla 
opinione Do&orum : ct quod in eo lauda- 
bile eft, fuum facit : quod eidem deeft et 
eft tamen potifiimum in ea materia, fapien- 
tilfime et ex Traditione fupplet. 



!X>III« 



Di 



PROLEGOMENA, 145 



XIIL 

DECERNIT ConciliumTridentinum, 
feff. iv. non efle interpretandam facram 
fcripturam contra unanimem confenfum Pa- 
trum. Refpondeo primo, dicere Concilium 
id fe decernere, ad coercenda petulantia in- 
genia> quae fcripturam interpretari velint in 
rebus jidei et morum ad adificationem doSlrina 
Chrijiiana pertinent ium, contra eum fenfum 9 
quern tenuit et tenet fantfa mater Eccejia, 
cujus ejl jadicare de vero fenfu et interpreta- 
tione fcripturarum fanttarum, aut etiam con- 
tra unanimem confenfum Patrum. Itaque 
in quo non fuerit unanimis omnium con- 
fenfus, licet in eo capite ab illis difcedere ; 
fi non propterea difcedas a fide et doftrina 
Ecclefiae. Et fi fuerit etiam unanimis con- 
fenfus, fed contra eum fenfum, quern tenuit 
et tenet fandta mater Ecclefia, definent illi 
merito exiftimari- Patres : et aut de aliis 
locutam efle facrofan&am fynodum credi 

oportebit, hoc eft, de Catholicis Epifcopis* 

L qui 

Digitized by Google 



^6 prolegomena. 

qui in communionc Sedis Apoftolicae 
obierunt; aut cum Doftoribus Catholicis 
pofuifle pro confeflb unanimem iftorum 
Pfeudo-Patrum confcnfum non adverfari 
fcnfui Ecclefiae et Sedis Apoftolicae : quod 
afiumptum pro vero fi examinafient, falfum 
deprehendiffent. 

Non eft in ulla alia quaeftione magis 
unanimis confenfus Patrum, hoc eft, eorum 
qui vulgo Patres appellantur, quam in 
demonftratione de exiftentia et natura Dei, 
nam eft eadem apud omnes. At eft ilia 
plane &0iog : neque hoc folum, fed quidquid 
omnino habent de Deo, de tribus in Deo 
perfonis, de Chrifto, et quae funt ex illis 
fidei capitibus confedtaria. Aliud igitur 
Spiritus fan&us dici debet intellexifle, cum 
unanimem confenfum Patrum paflus eft 
commendari. Certe fenfum ihtellexit ilium, 
quo filii fan&ae Romanse Ecclefiae agnof- 
cerent intelligi fcripta ea oportere, quas 
Patrum effe vulgo crederentur. Nam pro 
patribus tuis nati funt tibi filii\ pro veris 

Patribus 



PROLEGOMENA. 147 

Patribus nati funt filii ab illis edodti, qui 
vera veri nominis Patrum fenfa, ab cis ac- 
cepta, retiaeant ac defendant. 

P. Longobardi, de Sinenfium ritibus, 
pag. i8« Quand nous leur difions que le 
Xangti etoit le Createur de I'Univers en la 

MANIERE QJJE NOUS LE CONCEVONS, ILS 

KIoient, et nous tournoient en ridicule, 
ejlans fort assurez, que, felon les principes 
de leur fefte, le Xangti ejl le Ciel mefme, ou 
la vertu et la putjfance du Ciel ; et que par 
confequent il ria pu ejlre avant le Ciel, mais 
feulement lorfque le Ciel a efe 9 ou apres qu'il 
y a euun Ciel. g>ue fi nous voulions pouffer 
la difyute, et prouver a nojlre maniere que 
VArckite&e ejl avant la maifon qu il fait. Us 
nous inter rompoient, et nous arrejloient tous 
court, en difant : et bien, puisque vos- 

TRE DlEU EST NOSTRE XANGTI, VOUS 
N'AVEZ QUE FAIRE DE NOUS EXPLIQUER 
CE QAJE C*EST, PARCE QUE NOUS S£AVONS 
MIEUX QUE VOUS CE QUE C'EST QJTE LE 

Xangti. Enfn quelque effort que nous 

L 2 fajpons 



Digitized by Google 



4 



i 4 & PROLEGOMENA. 

fajjions pour lejur foutenir, que les Interpret es 
riont pas donne une bonne explication au mot 
Xangti, Us reviennent toujours a nous dire f 
que nous nentendons pas leurs livres. Hie, 
mutatis nominibus, pro Sirienfibus pone 
Janfenium, Andream Martinum five Am- 
brofium Viclorem, Thomaflinum, Male- 
branchium, fimilefque Auguftinianos : Pro 
Xangti pone Veritatem aeternarum omnium 
in omni genere veritatum, quam pro Deo 
ifti habent : erunt omnia paria. Rident 
ifti primum, cum nos profitentes audiunt, 
Deum quern nos colimus, coli ab Auguftino 
ceterifque Patribus. Deinde interpellant,. 
et dicunt : Si Deus quem colitis, Deus eft, 
Auguftini et ceterorum Patrum (nam fuper 
ea re mirifice unanimis confenfus eorum. 
eft) bene habetj veftra expolitione nobis 
opus non eft : enim vero quis fit Auguftini 
ac ceterorum Deus multo quam vos melius 
novimus. Jam illi quae fit Auguftinianae 
gratiae natura melius nofle fe quam qui 
Catholici funt, et pro fe facere putant Au- 
guftinum, palam jadtitant : et magnos fane 
\J s in 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 149 

in ilia Pfeudo-Auguftini gratia propaganda 
faciunt progreflus. Ni Deus adjuvet, facie t 
eofdem progreflus ex noftra infcientia vel 
inertia Pfeudo-Auguftini ac totiqs impiae 
cohortis Deus, 

■ * * 

Synodus Tridentina fi Patrum fcripta 
definiret continere Traditionem Ecclefia?, 
ad quae ufque tempora aetatem Patrum 
definiret? An ufque ad tempora Bernardi, 
ut fit? Cur alios epifcopos, qui poftea fcrip- 
fere, refpueret ? An divum Francifcum 
Salefium hodie Ecclefia rejiceret ? Si folos 
fendtos admitteret, cur non omnes ? Cur 
poft Bernardum nullus Pater, poft Thomam 
et Bonaventuram nullus Dodtor Ecclefia 
habetur ; cum a Bernardo anni amplius 
550. effluxerint, a Thoma et Bonaventura, 
anni 450? nifi quia Patres appellare Eccle- 
iiae vel Ecclefiae Dodores, non ex ufo fuit 
3ut eft Ecclefiae Catholicae, fed ex ingenio 
primum ccetus impii, deinde et hominum 
quos decepit, Simul omnes illi Pfeudo- 
Patres in una funt officina conflati fieculo 

L 3 xiv. 

* ^ « 

Digitized by Google 



1 50 PROLEGOMENA. 

xiv et xv. Poftea talcs repcrti non funt 
conditores Patrum. 

Synod us Tridentina ibi tradit regulas 
infallibiles, in quibus Veritas continctur in- 
tegritafque fidei : atque cas dicit libros 
facros effe ct traditiones in Ecclefia Catho- 
lica confervatas. Non potuit regulas tra- 
dere, nifi errori minime obnoxias : cujuf- 
modi funt illae duae. Non funt autem 
regulae infallibiles Patrum lucubrationes. 
Non potuit igitur aut ea fcripta aut fcrip- 
tores ipfos dare pro infallibili regula dig- 
nofcendae veritatis. Nec certe dedit. Non 
potuit affirmare, fcripta quae Patribus tri- 
buuntur, continere certum et infallibile 
teftimonium Traditionis receptae* antequam 
ilia lingulatim expenderet ; ac certo fecer- 
neret genuina ab adultcrinis; deinde ftatue- 
ret nihil effc in lingulis nifi confentaneum 
veras traditioni. Neutrum fecit : neutrum 
facere hadtenus certe voluit. 

i Sapi- 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 151 

Sapienter ac vere refponfum cx Urbe 
eft ad provinciam Rheni inferioris, 9 
Decemb. 1 594. his verbis : Rogatus Ponti- 
fex ut juberet neminem admitti Salmantica 
ad Gradum Tbeologice vel Catbedram, nifi in 
doStrinam S. Tboma juraret, rejpondit fe id 
non velle neque poffe facere. 

Dices: Concilium Tridentinum, feff.vi. 
cap. 11. videtur Pat rum fcripta approbare, 
dum ait : Nemo temeraria ilia, et a Patribus 
fub anatbemate prohibita voce uti ( debet ) : 
Dei pracepta bomini jujlificato ad obfervan- 
dum ejje impojjibilia. Nam Deus impojjibilia 
non jubet, &c. Refpondeo, cum tempus 
nondum adveniffe judicaret Spiritus fanftus 
ut myfterium iniquitatis detegeretur, paffus 
eft facrofandtam fynodum his vocibus uti, 
quibus uti tunc, prout res erant, necefle 
effet et utile; tunc nimirum, cum veluti 
fcripta Patrum ab illis ipfis admitterentur, 
contra quos fy nodus decreta condebat. 
Fuit igitur ilia oratio quodammodo a Spiritu 

L 4 fanfto 



Digitized by Google 



i 5 2 PROLEGOMENA. 

fandto quali ad hominem argumentatio : 
Vos, haeretici, fcripta hxc arbitramini Pa- 
trum efle : atqui contra vos docent, &c. 
Deinde laudat fandta fynodus fenfa et di&a 
Patrum, non qualia reipfa funt in libris ; 
neque enim aut hos univerfos, aut ex iis 
ullum peculiari examine difcuflerat j fed 
qualia efle crederentur a Catholicis Dodto- 
ribus : neque alia poflet Tridentina fynodus 
approbare. Itaque in fafto error fuit; nec 
tamen in decilione fa£i, fed in fuppolitione : 
dum pofuit fcilicet fynodus, velut pro con- 
feflb, fenfum librorum eum efle, quem 
Do&or^s Catholici referebant. 

At tamen, inquies, Concilium Triden-r 
tinum laudat et commendat in interpre- 
tandis facris literis confenfum Patrum, 
fefT. iv. Refpondeo fynodum Tridentinam 
tantummodo decernere, uti jam didlum eft, 
ut nemo fua prudentice innixus, in rebus fidei 
ac morum — facram fcripturam ad fuos fenfus 
contorquens, contra eum fenfum quem tenuit 
et tenet fanfta mater Ecclefia -aut — etiam 
4. contra 



PROLEGOMENA. 153 

contra unanimem confenfurn Patrum, ipfam 
fcripturam facram interpret art audeat. At 
ego nec meae prudentiae innixus, fed fola 
fandtee Sedis Apoftolicae fide nixus, neque 
ad meos fenfus contorquens, fed ex Ecclefiae 
fenfu placltifque intcrpretans ; nec unani- 
mem quorumcumque fenfum Ecclefiae fen- 
fui anteponens ; nec Patres agnofcens, nifi 
quos ipfa poft lingulorum examen agnoverit : 
quod examen conftat ab ea nondum effe 
inftitutum. 

Nec vero vel fynodus Tridentina, vel, 

fummi Pontifices in fuis Brevibus findtorum 
Patrum communem confenfurn vel Auguf- 
tini vel Thomae do&rinam commendant, 
nifi hypothetice ; hoc eft, ft quidem con- 
ftiterit, qui proferuntur fub eorum nomine 
libri, eos effe vere illorum et do&rinam 
minime contrariam continere fidei fan&ae 
Romanse Ecclefiae, quae mater eft et magiftra 
ipforummet Patrum. Nam id ex eo patet, 
quod finit omnino et fas putat effe cuilibet 
omnia et fingula ejufmodi opera ad examen 

vocare : 

Digitized by Google 



154 PROLEGOMENA. 

vocare : id quod dc libris fcripturae facrse % 
nec fy nodus ull^ cecumenica, nec fummi 
Pontifices polTent permittere. Quorum 
autem in fcriptis, poft illud examen, reperta 
placita fuerint, contraria fidei Catholicae, 
hos certe Ecclefia abjudicat, et a fuo coetu 
rcpellit. 

Qui ergo erunt Patres, quorum confen- 
fum laudat fynodus Tridentina? Refpondeo, 
omnes Epifcopi et Dodtores, qui funt de- 
funfti in communione Sedis Apoftolicae, 
De his, una cum Apoftolis et Prophetis, 
nunc illud intelligimus, Deus patrum noftro- 

- 

rum. Quomodo vero eorumdem unanimis 
confenfus agnofcitur ? Ex fide et dodtrina 

■ 

fiicceflbrum, fimiliter Sedi Apoftolicae adhae- 
rentium. Sic autem ftatuendum eft, efle 
etiamnum in Ecclefia donum Spiritus fandti 
ad intelligendas fcripturas. Quern igitur 
locum facrarum litterarum Dodtores Catho- 
lici unanimiter adhibent ad aliquod dogma 
ftatuendum, in hoc unanimemfuifleconfcn- 
fum oportet eorum, qui fuere vere Patres et 
Dodtores. Ex hoc loco, exempli gratia, %uo~ 
^ rum 

♦ 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 155 

rum remiferitis peccata, &c. colligunt potef- 
tatem faccrdotum in remittendis peccatis : 
hi funt Patres : nec alii olim Patres, nifi 
horum in ca re fimiles. Ex ifto, Phut Do- 
minus a Domino ; aut ex illo, Verbo Domini 
califirmati funt, et jpiritu oris ejus omnis vir- 
tus eorum, colligunt plerique veterum duas 
trefve perfonas in Deo: non funt illi Patres : 
nemo unanimi eorum confenfui in hac re 
credit. Scripturam allegorice interpre- 
tantur univerfi unanimi incredibilique con- 
fenfu, etfi nonnulli parcius : quis banc 
hodie interpretandi rationem non penitus 
afpernatur, excepta Janfeniana fadtione, in 
Bibliis De Sacy nuncupatis ? 

Ride at etiam me qui velit, dicentem, 
Summos Poritifices et Synodum Triden- 
tinam, dum vel Patres univerfim laudant, 
vel Auguftinum aut Thomam nominatim 
appellant, illud intellexifle, fandtorum viro- 
rum, qui in Ecclefia agnofcuntur his nomi- 
nibus et coluntur, fe dodtrinam fequi ; non 
cam quae fcriptis contihetur fuppofititiis, 

■ 

Digitized by Google 



1 56 PROLEGOMENA. 

fi qua fint, quae illorum nominibus falfo 
circumferantur. Qui me fie dicentem rife- 
rit, five fie aflerentem prophetafle aut Pa- 
tres Tridentinos, aut Chrifti Vicarios, quo- 
niam eflent fuo quique modo Pontifices 
Ecclefiae Dei : rideat et ille Joannem Evan- 
geliftam, dicentem de Caipha, prophetafle 
eum, quoniam eflet Pontifex anni illius ; 
quamvis alio fpedtafle Caipham, quam quod 
Jenfus verborum ipfius propheticus innuit, 
hominis malevolentia doceat. 

Igitur quafi prophetico fpiritu locuta 
fynodus Tridentina videri poteft, cum Pa- 
trum communem confenfum laudavit, 
Neque enim fcripta intellexit quae exftant, 
fiquidem ea inter fe non confentiunt nifi in 
impietate: fed cum illi quorum exftant 
fcripta ip&jStmyjicttpai cum Ecclefia non con- 
fentiant; illorum voluit confenfum laudare, 
ac vere illos Patres efie pronunciare, quorum 
dodtrinam cum fandtitate vitas Romana Ec- 

■ 

■ a 

clefia extulit, id eft, epifcopos omnes et 
Dodtpres, quos in album fandtorum retulit r 

Nam 

■ 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 157 

Nam hi profedto inter fe ct cum ipfa fern- 
per confenferunt. 

A10 ego igitur, dum fummi Pontifices 
in fuis Brevibus Auguftini vel Thomas 
dodtrinam commendant, tantum haec duo 
dicere : Primum eft, viros fandtos non po- 
tuiffe nifi fecundum Catholicam fidem ali- 
quid fcriptis mandare: Alterum; aut inve- 
niendum proinde in libris, qui eorum 
nomina in titulo praferunt, fenfum eum, 
quern Catholici Dodtores verbis eorum 
ineffe putant; aut libros ejufmodi fandiis 
effe prorfus abjudicandos. Neque enim 
viri fandli et Dodtoris Catholici alia poteft 
effe dodtrina, aut aliam in quoquam poffunt 
Romani Pontifices approbare, quam quae 
fummorum Pontificum Conftitutionibus 
confentanea fit, Non dicunt, fuo juffu 
ledla fuiffe hxc fcripta et examinata dill— 
genter, et fecundum fenfum ab audtore in- 
tentum ea effe Catholica. Quare fi quis 
oftendat non effe ea Catholica, modo defen- 
dat acerrime fenfum, quern Romana tenet 

L 7 , Ecclefia, 



Digitized by Google 



i 5 8 PROLEGOMENA. 

Ecclelia, et quern ipfa credit a Do&oribus 
Catholicis in illis fcriptis agnofci ; is eft 
apprime Catholicus, et Pontificiis di&is ea 
quam fummi ipfi Pontifices optant reve- 
rentia obtemperat. 

Doctrinam Catholicam in libris con- 
tineri, qui Auguftino tribuuntur, Catholici 
Do&ores, qui eos genuinos putant, omni 
ope contendunt. His credunt Romani 
Pontifices, re non aliter difcufla, neque ex 
delegata fibi poteftate ab Apoftolica fede ita 
ftatuentibus ullis Dodtoribus. Itaque error 
fa&i eft in utrifque, et ante lihrorum 
eorumdem examen aut accuratum aut juri- 
dicum, quale prsecedere folet. Apoftolicas 
definitiones. Error fadii eft, fi quis ita 
velit, in ipfis fummis Pontificibus : at non 
eft error fadli male definiti ; fed error fadti 
cum Dodtoribus Catholicis et propter ipfos 
incaute pro vero fuppoliti. 

At ex Auguftino et Thoma et aliis ex- 
cerpta quaedam in Breviario Romano legun- 

tur. 



PROLEGOMENA. 159 

tur. Hie verbis refpondeo Antonii Gal- 
lonii, prelbyteri Congregationis Oratorii 
Roms, in Apologetico pro Oard. Baronio, 
adverfus Conftantinum Bellottum, Ordinie 
Benediftini, edito Roms, in Typopraphia 
Vaticana, anno 1604. pag. io, " Quod 
" enim dicis ex Joanne (diacono) acceptas 
4( ejfe lectiones, eafque in Breviarium 
" Romanum Mat as : inde fcilicet arguis, 
*' non licere amplius Joannis ejufdem fcripta 

^ IN CONTROVERSIAM REVOC ARE :. At 

€€ neque Breviarium ipfum, praeter lec- 

" TIONES EX SCRIPTURIS CANONICIS 

« excerptas, Romana Ecclefia recitandum 
4i ita tradit, ut omnia quae in eo funt, velit 
«« locum obtinere fcripturarum Canoni- 
" carum. Nam fi ita effet, cur corredtioni 
" expofuit illud Pius Papa Quintus, cum 
™ fuerunt nonnulla corredta? Cur nuper- 
" rime fub Clemente Papa 06tavo recog- 
Sf nofcendum iterum idem eft traditum, 
" cum loca pleraque funt emendata? Nam 
*< inter alia illud ipfum, quod Joannes 
" diaconus aflerit de Cardinalatu Gregorii 

" fub 

Digitized by 



160 PROLEGOMENA. . 

" fub Benedidto Papa, eft corre&um ; ut 
" fuerit Benedidti ipfius nomen fublatum, 
€t quod tamdem viri do&iid fenferint aper- 

" TUM ESSE MENDACIUM." Quantojuf- 

tius expungentur ex Breviariis omnibus 
omnes quae dicuntur efle ex Patribus ledti- 
ones, cum deprehenfain iifdem fuerit aperta 
impietas ? % 

m « i 

Alexander VIL in Brevi dato, die 7 
Aug. 1660. laudat inconcujfa tutijjimaque 
dogmata Ecclefia Do&orum Augujlini et 
Thoma, et eorumdem ingentia nomina : fed 
iifdem praefert fanam et incorrupt am doEiri- 
nam, qualem tot declarationes Apoftolicce 
Sedis et JanEtorum Pat rum traditiones re- 
quirunt. . 

In Brevi quod fcripfit Innocentius XIL 
die 6 Febr. 1694. Augufiini, inquit, qui 
tantce fcientia fuit, ut inter magijlros optimos 
etiam a nojlris pradecejforibus haberetur ; et 
cujus doElrinam fecundum eorumdem prcede- 
cejjorum Jlatuta Romana fequitur et fervat 

Ecclefia. 

Dioitized 



PROLEGOMENA. 161 

Ecclefia. Ex communi Theologorum fen- 
tentia loquitur, fed eadem ipfa falfa : nam 
ipfce Caeleftini et Hormifds epiftolae, quas 
fpedtat hoc loco fummus Pontifex, fuppo- 
fititiae funt et fidtae ab impio ccctu, qui 
ipfummet condidit Auguftinum. 

Clemens Papa XI. die 28 Januarii, 
1704. it\ damnatione libelli, Veritable tra- 
dition &c. par M. de Launoy &c. dicit 
vifum eum fuiflc Cardinalibus Inquifitoribus 
ad minus tamquam impium, blajphemum, nec 
non fulgidijjimo Catholicce Rcclejice Iumini 9 
maximoque DoSlori fanSio Augujiino, quin- 
immo ipfimet Ecclejice atque Apoflolicce fedi 
injur iofum. Et in ox : Romanorum Ponti- 
jicum, inquit, prcedecejforum noflrorum, qui 
ejufdem fan£li Doftoris pracelfam dottrinam 
magno Jemper in pretio babuerunt, totoque 
mentis aff'eSiu amplcxi fuerunt, laudabilibus 
vejligiis Jirmiter inbarere vo/entes, librum 
■damnat ac reprobat, et retineri probibet, fub 
pcena excommunicationis ipfq faElo* Re- 
ipondeo primo, libellum vere dici impium 

M et 



4 

j 

Digitized by Google 



i6a PROLEGOMENA. 



et blafphemum, qui quern fanctum fcriptor 
libri credat, ab Ecclefia inter divos relatum* 
hunc impiae dodtrinae ac novitatis reura 
accerfat. Refpondeo 2. verc pariter did, 
ipfimet Ecclefia et Apoftolicse Sedi inju- 
riofum; turn quod fupponat fuiffc ab ea 
relatum in fandtorum numerum impii (ut 
dixi) dogmatis aflertorem: turn quod aflerat 
cap. viii. falfo dogmati viri fandti favifle 
fummumPontificem Caeleftinum; authunc 
faltem pravam S. Auguftini dodtrinam neque 
damnare voluiffe, neque approbare; ex quo 
fadta fit ilia problematica. Refpondeo 3. 
quod dicitur, fandti DoBoris prcecelfam 
dodtrinam magno femper in pretio babutjfe 
fummos Pontifices> totoque mentis affeSu fuiffb 
amplexos, non alium pofle habere fenfum, 
prater iftum : Summos Pontifices, et Sedem 
Apoftolicam, viri fandti dodtrinam, quem 
inter fandtos ipfa retulerit, magno femper 
in pretio habuiffe, &c. quoniam illi putant, 
et vere putant, nefas efle exiftimare, in 
libris illius, quem eflfe fandtum pronun- 
ciarint, exftare dodtrinam impiam. Nefas 

et 

1 

Digitized by Google 



< 

PROLEGOMENA, 163 , 

et blafphcmum haud dubie foret hoc de S. 
Francifco Salefio, hoc de S. Carolo Borro- 
maeo fentirc ; quorum fcripta effe genuina, 
ab ipfifmet, dum viverent, orbis univerfus 
didicit. An vcro tarn certum exploratum- 
que fit, opera qua? Auguftini et Thoma?, 
fimiliumque nomina praferunt, partus 
eorum efle genuinos j quamvis nunc eos 
benigne Catholici Do&ores interpretantur, 
fie viri fanfli hscrefeos et impietatis magiftri 
fuifle exiftimentuf ; nondum Sedes Apofto- 
lica, nondum ipfi Do&pres Catholici expen- 
derunt; et fas effe etiamnum putant uni- 
tuique de hac re diligenter inquirere. Ac 
fi deprehendatur ab aliquo fagaci ac labo- 
riofo Dodore Catholico, nomini magni 
Doftoris et viri fan&i fuppofitos hos libros 
fuiflfe ab impio ccetu j ipfa Sedes Apoftolica 
ante omnes declarabit, non aliam finite 
Summoram Pontificiira mentem atque fen- 
tentiam, quam quae fuifle a nobis dicitur. 
Certe quidquid Sedes Apoftolica examinaffo 
fe diamt, et probarit delude vel damnavcrit, 
id oronino a Catbolicis omnibus probandum 

M 2 vel 



> 



Digitized by Google 



164 PROLEGOMENA. 

vel damnandum cenfeo. Qui fecus exifti- 
maverit, haereticum et damnatum jam tunc 
a Deo deputo. Scripta autem, quae Auguf- 
tino tribuuntur, an Auguftini fint, necne, 
numquam examinavit, numquam fe jufliflc 
ea examinari dixit Sedes Apoftolica. Donee 
igitur ea examinarit, non poteft de his 
aliter loqui, quam loquuntur, re nondum 
perpenfa, et ex fola communi popularique 
fama, omnes Doctores Catholici; nullo 
interim fenfu librorum eorum approbate, 
quam quern Catholici Doflores approbant, 
et quern ipfa Sedes Apoftolica per fuas 
Conftitutiones tenendum proponit. Non 
poteft igitur nunc quidem Sedes Apoftolica 
aliter loqui, quam facit. Damnofum enim 
eftet profedto rei Chriftianae Catholicae, 
confiteri eum, qui Doftor egregius ab ipfa- 
piet Ecclefia Catholica creditor, hunc 
antefigftanum fuifle Lutheranorum, Calvi- 
nianorum, ac Janfenianorum, hoc eft, om>- 
pium atheorum. Interim dodtrinam libris 
comprehenfam, qui Auguftino tribuuntur, 
reipfa .a Sede Apoftolica damnari, maxime 
4 . . vero 



Di 



PROLEGOMENA. 165 

vero noviffima Conftitutione Clementis 
ipfius xi. quse incipit, Unigenitus, confen- 

tiunt cum Catholicis bene multis, et mecum 
certe, Janfeniani omnes ; qui de hac re 
magnos quotidie clamores edunt 5 qui ut 
falva fit Auguftini dodtrina flagitant ; et 
quibus negari non poteft tarn probe per- 
fpedtum efle Pfeudo-Auguftini fenfum 
quam Janfenii, hoc foli negant illiterati, 
vcl contentiofi ac litium aeternaruto amantes. 

Dices : Tu poft annos mille et.fcptin- 
gentos dicis quantum eft fcriptorum vete- 
rum Gracorum ac Latinorum de rebus 
Ecclefiafticis, id omne efTe fuppofititium : 
quod tanto temporis fpatio nemini adhuc 
venit in mentem. Refpondeo non potuifle 
ferri judicium de his operibus antequam et 
fierent ct legi poflent : fidta funt autem ea 
faeculo decimo quarto: legi vero vix potuere, 
nifi cum typis edita funt, id quod fere con- 
tigit faeculo xvi. tantum. Statim autem 
fere ac confidla funt, iis funt abufi Wiclef- 
Ais et focii, deinde Lutherus et Calvinus. 

M 3 Catholicis 

Digitized by Google 



166 PROLEGOMENA. 

Catholicis vero plus cordi fuit traditUmetty 
non fcriptam quoquo modo tuer), que 
falli non poteft ; quam fcripta dubiie fiici 
legerej id quod eft plenum laboris et taedii, 
Adde nec fatis eifdem otii fuifle, ut fpuria 
fecernerent a finceris ; vel potius ut ad im~ 
pietatem inducendam ac ftabiliendam ftbri- 
cata efife omnia intelligerent. 

Nullum argument! genus mihi videtur 
miferabilius efle aut imbecillius, quam quod 
ducitur ad fidem noftram convellendam, 
ex teftimonio fcriptorum, qui erui ccepti 

funt e forulis Bibliotheearum feculo xiv, 
fere fenefcente. An enim fi ego, exempli 
gratia, et focii decern, aut (fi placet) qua- 
draginta, hoc faeculo, ego quidem Parifiis, 
alibi alii, confpiremus in eodem aliquo 
argumento nova quadam rationc traftando; 
inde quifquam jure colligat poft annos cen«* 
turn vel plures, Parifienfes omnes, Ro- 
manos, Burdegalenfes, Tolofanos, Lugdu- 
nenfes, Hifpanos, Italos, Germanos, orbem 

univerfum nobifcum delirafle, et ab inditis 

fibi 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA, 167 

iibi praejudiciis recefliffe? Praefcrtim cum 
manifeftum fit, cjufmodi fcripta, ftatim ut 
confidta funt, abdita fuifle magno Audio in 
Bibliothecis, He nifi poft certum tempus 
indc exircnt: nec fuifle nota ea aut pro 
finceris habita, nifi teftimonio pariter defi- 
pientium, ct fimili furore delkantium. 



XIV. 

A D fulciendaro omni ex parte frau4en% 
oportuit fcribi hiftoriam in primis Eccle- 
fiafticam. Sic enim oftenditur per res geftas 
diverfas earn fuifle et fidem et difciplinarn 
omnibtis fsculis, quam yellent introduce et 
obfervari. Earn ob rem ad conftituendam 

• 

hiftoriam, conciliandamque ei fidem, opor- 
tuit, prseter alia, feriem conftare Romano- 
rum Pontificum ; ut conftaret nimirum, 
quo faeculo, quo circiter anno, quifquc 
vixiffet ; cujus ex aliis Patriarchis aequalis 
efiet. Sic Auguftinus in epiftola clxv. 
dmn feriem defcribit Romanorum Ponti- 
le 4 ficum, 



Digitized by Google 



168 PROLEGOMENA. 

ficum, fidem conciliat (fi credimus) toti 
hiftorise Ecclefiafticse ufque ad fua tempora, 
et illi ipfi feriei quod utrique nimirum 
intelligebat necefle efle fidem conciliari ad 
hypothefim fuam ftabiliendam. At funt 
fitta quae affert ille omnia Romanorum 
Poptificum nomina. Lini certe, exempli 
caufa, nulla Romae memoria exftat; hoc 
eft, nulla ejus nomine Ecclcfia, vel capella, 
nullum cultus ipfius veftigium eft. De 
ceteris fingulatim dicere non eft hujus loci. 
Non dico non fuifle perpetuam, nec inter- 
ruptam fcriem Romanorum Pontificum : 
abfit. Ai'o dumtaxat, non mngis illam in- 
tegre defcriptam fuifle, aut magis necef- 

furiam fcitu fuifle vel efle, quam fuit aut 
integre defcripta in libris facris feries Pon- 
tificum Judaeorum; et in archivis fingu- 
larum civitatum orbis Chriftiani feries 
cpifcoporum ; aut magis fcitu neceflaria fit, 
quam ilia Judaeorym Pontificum fcitu ne- 
ceflaria vel fuit, vel etiamnum eft. 



Horret 



PROLEGOMENA. 169 

• 

Horret animus dicere, nullam elTe 
magis fabulofam hiftoriam, quam eft ea 
qua? hiftoria Ecclefiaftica dicitur, duodecim 
priorum faeculorum. De vitis fan&orum 
non loquor : nam de his res eft manifefta : 
quidquid eft pneterea hiftoricum hoc v.erbo 
campleitor. Quod fi verum eft, quis deinde 
miretur tra&atus etiam rerum quae ad reli^ 
gionem pertinent efle fi<ftos, cum hiftorica 
narratione nitantur, quae falfa et fitta eft ? 
Nihil dici poteft Catholica religione fanftius 
*mt divinius, fi dogmata fpe&es : nihil for- 
didius, fi vel fcripta t^fuJinrtQffw, vel hifto- 
ricas narrationes (exceptis libris facris) con- 
fideres. Vere inimicus. homo fuperfemtnauit 
zizania. 

■ 

Quot fere tamen hiftoriae funt, totidem 
funt allegoricae narrationes ; ne fcilicet 
Veritatis pro Deo cul tores, mendacia mera 
fcribant. Sed et totidem eae dramata five 
tragcediae funt ex arte contextae : ex quibus 
fi vel unum caput demas, veluti fubtradta 

deftina, 



Digitized by Google 



170 PROLEGOMENA. 

deftina, ruat aedificium necefle eft. Omncs 
autcm co concorditcr fpedant, ut adftruant 
dOtoTtUx, nihilo minus quarn libri, qui vo- 
cantur dogmatiei. 

Conjunct is opcris fcripfit hiftoriam 
agmen peftiferum: undc fe inviccm ex- 
fcribunt faspiffime: lie numero librorum 
legentcs obruerunt, ct incrcdibiliorcm fece*- 
runt fufpicioaem mendaeii vcl fuppofitionis, 
Vix quidquam fimilius eft, quam font in- 
ter fc fcriptore6 de haerefibus, quamvis 
alter altero longius interdum progredi, aujfc 
T&m magis illuftrare videatur. Et funt hi 
numero fere viginti. Chronicorum vero 
feriptores multo funt plures, et fe crebrius 
defcribunt. Urjpergenjts, AltiJJiodorenfis, 
Stadenfts, et Parous, hujus temporis auSio- 
res, iifdem pane omnes verbis ufi : ut videan- 
tut ex eodem fonte baufiffe, qua de bis/crip^ 
ferunty inquit Spondanu6, ad annum 121 5. 
n. vii. de Concilio Lateranenfi. Verius 
diceret, ex una omnes prodiiffe impia 
officina. 

! . Si 



Di 



PROLEGOMENA. 171 

-■ » 

Si Dcus non eft, *it credi vult ccetus 
impiorum, nifi Natura rerum et, lumen 
natqrale, quae et Re<$a Ratio eft j nec pro- 
inde ReKgio Chriftiana alia eft, quam 
obedientia Reft* ration i, quas et Philofophia 
dici poteft, cum Redta Ratio fit etiam 
Veritas et Sapientia : fequitur eos omnes, 
qui Redtae Rationi obediant et lumini natu- 
ral, effe Chriftianos. Ergo pagani phirimi 
erant Chriftiani, quamquam fine Deo, ut 
Paulus affirrnat. Earn ob rem fcribi cudi- 
que hiftoriam Graecam oportuit et Roma- 
nam, plenam flagitiis Principum et Popu- 
lorum; homicidiis, caedibus, impuritatibus 
omnis generis: ne, fi ex rationis du£tuvixifTe 
credantur, Chriftiani fuiffe exiftimentur. 

Cur fabulae funt in libris ethnicorum, 
quae firailitudinem aliquam referunt hifto- 
riarum facrarum ? Quoniam fi non eft Deus 
nifi Natura, et funt in aliqua parte terrarum 
res geftae quaedam ad erudiendos homines, 
easque propterea Uteris confignatae, qui Jibri 

facri 

1 

Digitized by Google 



172 PROLEGOMENA. 

facri vocantur ; oportet et in aliis quoquc 
tcrris vel gentibus fimilia cvcnire effc&a 
Naturae, quae paritcr fcriptis mandcntur. 
Ergo ct alibi oportuit oftendere fcriptas 
ftrifle hiftorias rerum geftarum, apud 
./Egyptios, Graces, Romanos, quae mor- 
talcs pariter erudircnt. 

Ut hiftoriam Romanam Grsecamque 
conficerent, nomina virorum multa de- 
fumpfere cx nummis antiquis, quorum ha* 
buerc magnam fupelle&ilem : per ipfos 
enim ad nos ii pervenerunt. Quscumque 
nomina in nummis non exftant, vel apud 
Plinium, ea ex Hebraeo finxere, ut fuis locis 
indicamus. Nullam prius exftitiflfe Roma- 
nam Graecamve hiftoriam, qualem habe- 
mus, ex eo indicio manifeftum eft ; quod 
nimirum incredibiliter pugnat ifta cum 
nummis vcteribu:, quantum ad Genealo-r 
giam, Chronologic n, et res geftas Princi- 
pum pcrtinet, ut ex nummis Auguftorum a 
Caefare ad Heraclium, aliifque, oftendimus. 
De his quae leguntur in hiftoria fcripta, 

nihil 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA. i 73 

nihil omnino nummi veteres habent j fed 
prorfus contrarium cxhibent: et quod 
majus efle in hiftoriis fabulofitatis indicium 
poteft? Nihil fere eorum quae funt in 
nummis fculpta, hiftoria fcripta repra- 
fentat ; et non eft iftud alterum certum 
vo6h*s argtimentum ? Et quid minim, men- 
titos effe in hiftoria profana, qui facram 
perverterunt aut adulterarunt ? 

Si nullos haberemus rerum geftarum a 
regibus noftris faeculo xvi et xvn. fcriptos 
annales, praeter indiculum dumtaxat, in quo 
regum eflent perfcripta ex ordine nomina, 
et obfcuros rumores bellorum ; quam lo- 
cuples ille nebuloni alicui fundus videri 
poflet, ad contexendam hiftoriam, feu verius 
fabulam iftorum temporum ? Fingeret nunc 
bella civilia in provinciis diverfis, nunc 
externa cum Anglis, Batavis, Germanis, 
Italis, et Hifpanis ; nunc fcedera et trac- 
tatus pacis. Talis vifus eft nefariae coitioni 
fundus ille, qui fpatium exhibebat milie et 
ducentorum annorum poft Chriftum, et eo 

M 7 amplius: 



Digitized by Google 



■ 



174 PROLEGOMENA* 

amplius : quo fan&e vivcre, quam annalc* 
fcribere erudite, majores noftri maluerunt* 

Ni si exftarent libri typis editi, et Regiftra 
publica, quomodo fcire poflemus quis fuerit 
epifcopus Parifienfis ante annos centum 
quinquaginta vel certe ducentos? Atqui 
nulla funt Regiftra publica in Gallia ante 
faeculum decimum tertium jam adultum. 

Si quis vellet hiftoriam condere non 
modo prifci temporis, fed et hodierni, regni 
Marocci et Fezzae vel Algerii, quae funt in 
litore Europae adverfo pofitas regiones, quam 
poflet ille impune mentiri ? Si cui fimiliter 
in mentem veniret condere hiftoriam Per- 
farum, et vel ibi vel in regni s African 
proxime appellatis, in Marocco dico et 
Fezza, oftendere Chriftianam Religionem 
maxime floruifle, Ecclefias cum monafteriis 
aedificatas, Concilia celebrata, perfecutiones 
etiam interdum exortas; Reges fingulo9 
appellare de nomine, turn Chriftianos, turn 
Mahumetanos ; poflet fabulari quidquid 
4 vellet 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 175 

vellet impune. Et crat iftud multo faci- 
lius faculo decimoquarto quam noftra 
setate, qua fabulas odit. Talis eft hiftoria 
univerfa Ecclefise Africanae, quae nunc 
legitur. 

Omnem prppcmodum hiftoriam prate* 
riti temporis confinxere, qualis cum impia 
hypothefi fua congrucret. Sed quod po* 
tiffimum fubruere ac fubvertere conati funt, 
ftctit integrum illaefumque in animis fide-* 
Hum: nempe cultus veri Numinis, et veri 
Dei hominifque Chrifti. Judicavit Domi- 
nus eatenus caufam fuam. Crederent 
homines ut luberet de rebus Graecis, Ro- 
manis, Francicis, Hifpanis, Anglicis, aliif- 
<jue; etiam de hiftoricis narrationibus 
rerum in Ecclefia geftarum: Curat Deus 
fcilicet, quid otiofi litterati fentiant. At 
rem fuam interim tutatus egregie eft, et 
pro fua pietate tutabitur. " 

Non in pergameno tan turn, led et in 
plumbeis laminis quaedam illi fcripfere, 

ad, 

1 

Digitized by Google 



176 PRO LEG OMEN A. 

ad Ecclefiafticam hiftoriam profanamque 
fpe&antia : id quod et alii rccentiores etiam 
funt imitati. Sic Ahmed ben CafTem al 
Andaloufi, Maurus Granatenlis, qui vivebat 
anno 1599. citat manufcriptum codicem 
Arabicum S. Caecilii Archiepifcopi Grana- 
tenfis, qui repertus fuerat cum sedecim 
laminis plumbeis, infcriptis Arabico 
charadlere, in fpelunca prope Granatam ; 
ita etiam atteftante D. Petro De Caflro y 
Quinonas Archiepifcopo Granatenfi. Hx 
laminae plumbeae, didta? Granatenfes, Ro- 
mam pollea funt delatae; ubi port examen 
plurium annorum, damnatae funt tamdem 
ut apocryphae, fub Alexandro VII. De 
Infantia Salvatoris multa continebant fabu- 
lofa: de quibus vide D'Herbelot. Ejus 
generis funt plumbeae multse laminae, quae 
in fcpulcra conjedae corpora ibi fandtorum 
pofita efle teftantur, vel Principum virorum, 
aut nominal Confulum habent fcripta,adcon- 
ciliandam Faftis fidem. De falfa (ut quidem 
vult credi Pfeudo-Guibertus de Novigento) 

plumbea 

.... x 

- 

■ 
- 



Di 



PROLEGOMENA. 177 

* 

pltimbea lamina, in qua fcriptum erat, 

FIRMINVS MARTYR AMBIANORVM 

episcopvs ; vide ipfum, libro I. De pig- 
noribus fandtorum, cap. iv. 

» 

In lapidibus etiam varias infculpfere 
fraudes; infcriptiones falfas, fifta paria 
Confulum, canonem Hippolyti, aliaque. 

Si foli fcriptores Ecclefiaftici cuderentur, 
fufpicio ftatim fraudis efiet, cum nihil pro- 
fanorum fcriptorum videretur efie pari cura 
fervatum : prater caufam alteram fuperius 
allatam, quae coegit fcripta profana fingere 
etiam anteriorum temporum. Hiftoriam 
propterea Graecam Romanamque, qualem 

et quantam habemus, condi oportuit. Scribi 
quoque poemata omnis generis; fed quae 
prodeflent fimiliter impiae hypothefi ful- 
ciendse ; et in quibus ingenium nefariae 
coitionis fagacioribus appareret. Ex iis 
libris oportuit videri haufiffe Ecclefiafticos 
fcriptores ea quae narrarent de hiftoriis, 

N fabulis, 

Digitized by Google 



178 PROLEGOMENA. 

fabulis, et religionc ethnicorum ; neque dc 
fuo quidquam fingcre. 

Ut noftra aetate fermone Gallico ac ver- 
naculo fcribunt eleganter Janfeniani, prif- 
tinae illius impietatis ex afle heredcs ; ita 
feculo xiv. qui op time Latine fcribebant, ii 
nobis fecere Ciceronem, Maronis iEnei'dem, 
Ladtantium, ceterofque omnes, quos fama 
fert eleganter fupra alios fcripfifTe; Sed 
fub alienis et magnis nominibus fuas voluere 
illi lucubrationes apparere, quoniam id e re 
fua erat ; ut e re Janlenianorum eft occul- 
tare fefe, nec fuum nomen libris a fe exara- 
tis infcribere, cum metuunt poteftatem. 
Jucunda erant et elegantia ingenia, ut 
•Spondanus eos appellat, qui occafione dif- 
fidii inter Papam et Fridericum Imp. vati- 
cinia confinxere, ad annum 1239. n. vi 
et vii. 

Alien a fuis lucubrationibus nomina 

^pponebant, non fua: cur? ut plus eis ex 

nomine viri infignis, ac praefertim epifcopi 

et 

i 

1 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 179 

ct fandti, au&oritatis accederet ; et ut im- 
plerentur faecula quaeque multis teftibus fuse 
dStoTfjros. Nonne aevo noftro prodierunt 
duo ingentia volumina fub nomine Patris 
Lemos ? Quin ea fuo fub nomine apparere 
artifex fecit ? Par ratio eft utrobique. 

At ex /Enei'de, inquiunt, vates fibi com- 
parafiet famam immortalem. iEneida, 
Tullii vel Plutarchi, aliorumque nomine 
fcripta condiderc viri magis impietatis fuae, 
quam famae propagandae cupidi. Itaque 
nullum eft ex his opus, quod non ex omni 
parte refipiat impiam fa<5tionem$ nullum 
certe, quod non profit, fi vetuftum credatur 
ex titulo, ad conciliandam fimilem opini- 
onem vetuftatis aliis, a quibus laudatur. 

Si fumofis infcriberentur membranis, 
quse vel in uno hoc Collegio Parilienli per 
annos xxx vel xl. noviflimos fcriptae 
funt Rhetoricae, Tragcedise, Orationes, 
Poemata, Odse, Panegyrici, Tra&atus de 
rebus phy ficis, Epiftolse, Epigrammata, aliae- 

N 2 que 



Digitized by Google 



i8o PROLEGOMENA. 

que Exercitationc? fcholafticae, novi poffcnt 
apparere Quintiliani, Senecae, Plinii juniores, 
Virgilii, Statii, Lucani, Horatii in Odis, et 
forfan meliores. At nunc ct fallendi caufa 
et ars et voluntas abeft; quae omnia tunc 
erant maxima. Mambruni noftri Conftan- 
tinus iEneidi haud impar eft: Sarbievii Odae 
Horatianis, meo quidem judicio, font po- 
tiores : Malapertii Sedecias Senecae tragoedo 
praenitet. 

Mir ific us eft inter hiftoricos fcriptores 
confenfus, qui coi'tionem peftiferam arguit; 
etiam cum diffidere a fe invicem plurimum 
putantur: quae diflidia afFe&avere de in- 
duftria, ne confpirafle inter fe omnes vide- 
rentur. Confenfio autem illorum in eo 
pofita eft, quod funt omnes fere allegoricse 
, hiftoriae vel aenigmaticae ; in quibus et loca 
et tempora et nomina etiam diflimilia, 
eamdem occultam et allegoricam habent 
fignificationem. Hinc autem intelligas, 
quam multa fcribantur hac noftra aetate 
inutilia, ad illos inter fe conciliandos, et ad 

inve- 

4 

» 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 181 

inveniendam ex corumdem qualicumque 

conciliatione hiftoriae vetcris veritatem. 

» 

Missionarii e Perlide ad nos retule- 

runt, hiftorias Pcrficas de bellis Romanorum 
contra Perfas, nullo modo cum noftris 

annalibus convenire. NeqUe tamen veriores 
putamus Perfas efle, quam funt fcriptores 
noftri fuppofititii. Nam ante tempora 
Mahometis, quae libris hiftoricis Arabum 
continentur, meras efle fabulas mera fomnia, 
qui peritiores funt hie linguae Arabicae mihi 
funt alTenfi. 



N 3 XV. 



Digitized by Google 



\%z PROLEGOMENA 



XV. 

QJU I fit ut ante inventam Typogra- 
phiam ne liber quidem unus exftet, qui fit 
vel in uno dogmate Catholicus ; et in 
Bibliothecis curse fuerit eos dumtaxat fere 
recondi aflervarique libros, qui eflent ab 
aliquo ex impio ccetu confcripti ? Currerent 
alii in vulgus libri ; ac vetuftate paulatim 
ibi interirent, ufii detriti. In Bibliothecas 
enim fi reconderentur libri Catholici, toti- 
dem adverfus hujus impiae cohortis partus 
ii teftes eflent. Itaque magna cura elimi- 
nandi exinde fuere, et arcendi ab introitu. 
Ante Bibliothecas igitur inftitqtas, quae 
nullae fuerunt ante fa?culum xiv. fiquidem 
conftant omnes libris non aliis, quam qui 
funt tunc fidti; prater Biblia, et libellos 
precum qui portarentur facile et tererentur 
ufu; fed quotidie reftituerentur. Ut nihil 
Judaei fervavere fcriptum, praeter Biblia, 
quae geftari una manu, et in pera poflunt. 

Sic 

■ 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 183 

Sic et Chriftiani fecere ufque ad cxortum 
impiae cohortis. 

Nulli libri fcripti videntur nifi poft 
annos ab ea cetate quam mentiuntur, certe 
multos, nunc plures nunc pauciores : ut 
poflent nimirurn mentiri, nihil aliud fcrip- 
tores fenfifle, quam quod cis affingerent. 
Nam id ipfis vivis fingi haud potuiflet. 
Idcirco nec ulla hiftoria fcripta eft a coaevo 
fcriptore ; fed multo poft ejus obitum 
coaevo fcriptori eft adtributa : hoc eft, poft 
annos fere centum. E recentioribus, hif- 
toria Concilii Florentini, poft annos circiter 
triginta eft edita, quam ipfum eft cele- 
bratum. 

■ 

S^eculo ineunte decimoquarto fufcep- 
turn fuifle confilium cudendi Patrum 

■ 

fcripta, ex eo (ut diximus) debet mani- 
feftum efie, quod ultimum five novifllmum 
Patrum falfarii voluere efie Bemardum 
Claraevallenfem. Qi>od velle non potuerunt 
nifi poft annos faltem ab ejus exceflu du- 

N 4 centos. 



Digitized by Google 



184 PROLEGOMENA. 

centos. Tunc cnim pcrfuadcrc potuerunt 
a fc fcripta illius efle reperta: Hoc autem • 
ita velle et faccre eos oportuit ; primo, ne 
port fuam aetatem aliqui alii Patres efle 
fimiliter cenferentur, qui tamen ab ipfis 
diflbntirent, hoc eft, orthodoxi et Catholici. 
2. ut ufque ad tempora patrum fuorum 
omnes Do&ores fecum fenfifle fuaderent j 
fibi nefas efle proinde ab illis. difcedere. 
Cum tamen Ecclefiae moris non eflet, ap- 
pellare Patres ullos fcriptorcs : nam fi hunc 
morem habuifiet, adhuc retineret. Non 
retinet autem. Atquc hac quidem parte 
fraus futs artificibus egregie fucceflit. Cre- 
ditum ex illo tempore eft, i. noviflimutn 
Patrum efle Bernardum : quafi non potue- 
rint efle poftea viri dotti qui. per Evange- 
lium Alios Clirifto gignant. 2. nefas efle a 
dodtrina fcriptis eorum comprehenfa vel 
latum unguem difcedere. 

Quis vero miretur, turbulentis tempo- 
rlbus Philippi Pulcri, ac paulo antea for- 
taflis, fed muUo magis poft ejus exceflum, 

\ 

» . Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 185 

fuifle viros ingeniofos, fed atheos; qui juxta 
hypothefis impiae placita (quae plurimum 
fane acuminis, nec minus certe, quam im- 
pietatis, habent) libros cuderent, quos in 
Bibliothecis velut nothos filios in obfcu- 
riffimis natalium tenebris abderent et re- 
condefentj poft aliquot annos perfuafuri 
hominibus eos ex Graecia, ex Africa, ex 

■ 

iEgypto, fub divo Ludovico, ex Italia et ex 
aliis orbis partibus alias * advedtos fuiffe; 
atque ex Gallia ipfa ex aliis locis, quam 
ubi degerent ? Quis iftud, inquam, putet 
incredibile, qui viderit nobifcum, tempori- 
bus religiofiffimi principis Ludovici Magni, 
quo tempore dicuntur et effe reipfa funt eru- 
diti viri plurimi, quique Catholici certe 
haberi velint j nihilominus libros, non 
clam, non manu tantum exarari, nec paucos; 
fed plurimos aperte typis edi, qui Athei'f- 
mum docent manifefte, in regno Chrijftia- 
niffimo, in urbe primaria, paucis id adver- 
tentibus, nemine reclamante ? 

Visum 



Digitized by Google 



iS6 PROLEGOMENA. 



Visum eft impoftoribus opportunum 
tempus fabric^ndis fallis monumentis, tunc 
cum dici poflent alia ex Oriente, five poft 
captam a Francis Conftantinopolim, anno 
1203. five poft receptam a Graecis (ut qui- 
dem fcribunt hiftorici Orientales), anno 
hegyrae 655. qui eft annus Chrifti 1257. 
alia ex iEgypto, Syria, Africa, poft expe- 
ditions divi Ludovici in eas regiones, 
adve&a fuifle in Italiam et Galliam. Hinc 
fadhim videtur ut in Hifpaniam rari codices 
antiqui pervenerint ; in Britanniam mino- 
rem vix ulli. 

Usque ad natam" Typographiam et 
facilitas magna fingendi fuit, et libido* 
Poft eamdem natam difficilius id fieri po- 
tuit. Itaque tempus fingendi fuit, faeculum 
xiv. et xv. et xvi. Tempus typis edendi, 
faeculum xv. xvi. et xvn. Tempus exa- 
minandi, et fraudis detegendae, faeculum 
xvn. exiens, cum confequentibus ; ne 
vires ea fraus cum annis acquirat. Et 

provi- 




Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 187 

providentiae fuifle fingularis arbitramur, 
quod nemini Deus hanc mentem injecerit, 
ut totam (quemadmodum appellant) Anti- 
quitatem falfi fufpedtam haberet, priufquam 
c forulis Bibliothecarum tota exiflet. Pro- 
funt cnim monumenta alia mirificc aliis 
intelligendis ct coarguendis. At nunc nihil 
fere exfpedtandum eft, quod fit alicujus 
momenti, praeter ea quae publici juris fafta 
funt. Tempus ergo nunc eft, nec antea 
fuit, ut quam fint Catholicae Religioni 
cxitiofa, omnibus palam fiat. 

Scripta Graeca faeculi xm. xiv. xv. 
et xvi. fidta videntur ab anno fere 1450. 
Venetiis : unde funt advedta in Germaniam. 
Idcirco manufcripta e^emplaria pleraque 
ibi etiarnnum funt, in Bibliotheca Bavarica, 
Auguftana, &c. et exftitere diu in Palatina, 
Permulta funt Venetiis, Mediolani, &c, 

Scripta Latina prius fafta funt quam 
Graeca: unde Latini priorum faeculorum 
nullos pasne Graecos laudant, aut certe 

paucos, 

Digitized by Google 



i88 PROLEGOMENA. 



paucos, et in fine operis poftea additos. 
Idcirco Concilii Nicaeni, quod deftinarant, 
alii alios canones citant, quos poftea Nicae- 
norum canonum conditores omiferunt. 

H abu it coetus impius Mathematicos 
' computatofes eclipfeon, Jureconfultos con- 
ditores codicum ac legum, Medicos qui de 
medicina fcriberent, Poetas, qui carmina 
edercnt, linguarum peritos interpretes fibi 
addidtos, qui fcripta a fe Latine, in Graecum 
potiffimum fermonem, fed et in Hebraeum 
Arabicumqite converterent : quemadmo- 
dum Vittembergenfes Graculum habuere, 
qui Confeflionem A uguftanam ad Jeremiam 
Conftantinopolitanum mittendam interpre- 
tatus eft, laxiore paulo ac folutiore ftilo, 
quamvis eodem plane fenfu. Qui fcholas 

tunc tenuere, ii operam quoque fuam con- 
tulere, fcriptis voluminibus de Grammatica, 
Rhetorica, Diale&ica, Mufica, fub Auguf- 
tini, Cafliodori, Rabani, aliorumque no mi- 
nibus : quae totidem videntiy adfignatae 

monachis, 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 189 

monachis, in quibus fe exercerent, lucu- 
brationes. 

Circa annum 1350, vixifle ponitur 
Maximus Planudes, qui libros quindecim 
.Auguftini de Trinitate vertit in Graecum 
fermQnem; hoc eft, haud multis poft quam 
abfoluti funt annis. Vide quae de adventu 
Manuelis Chryfolora in Italiam anno 1397. 
refert Spondanus, num. -vi. Is, inquit, 
mox incipiens docere lltteras • Grcecas, qace 
per annos pcene feptingentos temporum ini- 
quitate in Italia conticuerant ; V metiis pri- 
mum, et mox Florentine, Romaque, ac demum 
Tic in i; Itakrum ingenia adco excitavit, ut 
non folum earn Unguam feliciter fufceperint ; 
verum etiam Latinam, qua multam barba- 
riem a longo tempore contraxerat, in antiquum 
nitorem rejlitaerint. 

. * 

Papi^b certe vel Papienfis pars magna 
mihi fuifle videtur improbae faftionis : 1. 
ob corpus S. Auguftini, quod ibi efle com- 
menti funt, 2. ob infignes pr^rogativas, 
4 quas 

Digitized by G 



190 PROLEGOMENA. 

quas finxere Papienfibus epifcopis a fummis 
Pontificibus attributas : et quidem fatis 
feliciter: Has enim vero hodieque fervant, 
fulti iftis duxtaxat falfis monumentis. Has 
vide apud Ughell. torn. i. Italiae facrae. In 
Belgica Gallia, circa Thcodonis villain, 
quaedam cx his operibus fuifle condita 
iufpicamur ex libro i. Pauli diaconi, cap. v. 
Sed multo plures in Gallia primum, et 
maxime Parifiis: Gallos deinde imitati funt 
Angli, aliique. 

► 

Mult i tunc erant in occidente ex 
oriente profugi, periti linguarum orienta- 
lium, quibus libri Gallice vel Latine fcripti 
tradebantur in linguam Graecam, aliamve 
peregrinam transferendi. Sic nuper in hac 
civitate vidimus hominem iEthiopice 
peritum, qui in linguam iEthiopicam 
vertit e Graco homiliam Chryfoftomi de 
Natali Chrifti. Haec fi in iEthiopiam defe- 
ratur, mox ibi ea tranflatio ejufdem sevi ac 
Chryfoftomus ipfe, cenfebitur. Idem de 
codicibus Graecis manu fcriptis, aliifque 

ferendum 



Di 



I 



PROLEGOMENA. 191 

ferendum judicium eft. Propterea finxcre 
anno 1285. ftudium Arabicse linguse alia- 

• 

rumque Orientalium fuifle Parifiis inftitu- 
tum, ut refert Spondanus ad eum annum, 
n. xxii. Falfum iftud : fed vere creditur 
multo poftea ex primigenio fonte Latino 
tranflatam efle in Arabicum fermonem 
Elmacini hiftoriam, Eutychii annales, Ara- 
bicam verfionem Bibliorum, &c. 

Narravit mihi P. Petrus Befnier, e 
Societate noftra, fibi oftenfum Conftanti- 
nopoli fuifle tradtatum de Primatu Papae 
Grace fcriptum, fub nomine Arfenii Patri- 
archs Hierofolymitani* cujus fucceflbr 
Dofitheus tunc vivebat. A fe autem de- 
prehenfum efle, Latine primo fcriptum eum 
tra&atum fuifle ; deinde a quodam Medico 
in Graecum fermonem tranflatum, hortatu 
trium Refidentium, qui erga Romanam 
Curiam erant peflime animati. Id vero 
primum fe deprehendifle ex ftilo qui mi- 
nime refiperet hominem fub caelo Graeco 
natum. 

Ab 

Digitized by Google 



i 9 2 PROLEGOMENA. 

Ab anno 1350. circitcr ufque ad annum 
1480. fidli videntur quotquot habemus 
fcriptorcs et fcripta attributa faeculo un- 
decimo et confequentibus, ufque ad ilium 
annum 1480. in primis vero Summorum 
Pontificum libri Decretales, Extravagantes, 
&c. Hoc fpatium temporis ut fuis au&ori- 
bus impleretur, quaeftiones funt renovatae 
de proceflione Spiritus fandti, et de primatu 
Romani Pontificis, qux jam antea perfaepe 
fuerant agitatae. Summae item fcholafticse 
concinnatae funt, ut in fcholis recepta 
fuifle Patrum fcripta et fententiae crede- 
rentur. Duo tunG fidta funt de Spiritus 
fan&i proceflione Concilia : alterum imper- 
fedtum, Lugdunenfe, ut poftea fseculo con- 
fequente alterum a Barlaamo Concilium 
poftularetur, quod eflet numerofius; hoc 
eft, ubi Patriarchs adeflent ; quod denique 
celebraretur fasculo fequente, anno 1439. 

Charts, diplomata, privilegia falfa, 
cudi coepta fub Philippo Pulcro, plura fub 

Philippo 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 193 

Philippo Valefio, plurima poft Carolum V. 
Francorum Regem, ut alibi docuimus. 
Quaedam etiam in j£gyptiaca papyro, allata 
in Europam poft expeditioncm S. Ludovici 
^Egyptiacam. 

In examine five Cenfura fingulorum ope- 
rum innumera indicamus, quae fe fubinde 
offerunt, argumenta, ex quibus haud dubie 
setas fingulorum ea efle intelligitur, quam » 
adfignamus. Nondum defiifle cudi fub 
nomine Auguftini opera faeculo decimo- 
quarto fenefcente, teftes funt Sermones ad 
fratres in Eremo, quos eruditi confentiunt, 
tunc ab aliquo Gallo-Flandrd fuifle con- 
fidtos. 

Quomodo, inquies, non obftupuit orbis, 
tantam fimul effundi copiam librorum fibi 
prius ignotam ? Refpondeo primo, fi nulla 
efiet hodie ars Typographica, poflet hodie- 
que turba nebulonum, puta Janfenianorum, 
quorum alii in aliis effent regni civitatibus, 

educere e Bibliothecis vel fcriniis fuis, 

O fcipu 

X 

Digitized by Google 



i 9 4 PROLEGOMENA. 

fcripta quae vel a Cardinale Perronio vel a 
S. Francifco Salefio exarata olim fuiflc 
mentirentur, aut ab aliis fuperioris faeculi 
luminibus. Sic olim prodiere alia alibi Tub 
magnis nominibus opera, fed falfa, quae 
nunc vera creduntur. Refpondeo 2. neque 
omnes libros fimul fcriptos, neque firnul 
effe effufos, neque uno in loco. Alii Pari- 
fiis, alii in Italia, alii alibi profcrebantur, 
idque paulatim. Plurimi lucem non af- 
pexere nifi poft annos centum aut ducentos 
ab ortu fuo : ut Facundus, qui paulo ante 
noftram aetatem prodiit; ut quidam alii aevo 
noftro. Alii ex oriente recens advedti, ut 
Graeci omnes ; alii ex Italia dicebantur : et 
ab iis quidem id praedicabatur, qui foli 
claves fcientiae, hoc eft, qui foli Bibliothecas 
haberent. Cur mirareiur orbis prodire 
libros ex iis domibus, In quibus fcripti 
plerique palam credebantur? Nam a Gre- 
gorii M. certe temporibus ufque ad faecu- 
lum xiii. aut nullus aut rarus eft fcriptor, 
quern non e fua domo et familia fuiiTe 
Benedi£lini ja&itent. 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA, 195 



Ne quifquam tamcn infeftum me Bene- 
(Jidtinis hodiernis putet: non magis illos 
credi volo filios impiorum, quam filios in- 
difciplinatorum, quorum in locum venere, 
indudta Reformations Ipfis Monachis S. 
Remigii Rcmenfibus Mabillonius ipfe epif- 
tolam imputat fpuriam Benedidti ad Remi- 
gium epifcopum, faeculo 1. Bened, in praefat. 

« 

Furtive hujus monetae officinae fuifle 
yidentur, Corbei'a, S. Vincentii Parifienfis 
Jive S. Gcrmani verius ccenobium, San- 
Pionyfianum, Floriacum, Luxovium, in 
Italia Bobienfe, Cafinum, &c. De Bobienfi 
vide Italiam facram, torn. iv. in epifcopis 
Bobienfibus. Jn Cafinenfes vide Baronii 
animadverfiones, qccafione corporis S. 
Benedidti. 

Et Vidtorini nomen, fub quo nomine 
exftant Commentarii in Apocalypfim, et 
Hugonis ac Richardi Vi&orinorum, et 

Q 2 ipfum 



Digitized by Google 



i 9 6 prolegomena; 

• 

ipfum Auguftini nomcn fufpicionem inji- 
ciunt focictatis Vi&orinae domus, cum reli- 
quo impio agmine. Libri extra Biblio- 
thecas Monafteriorum aut nulli aut rari, 
ufque ad facculum xn. inquit Mabillonius^ 
lib. i. dc ftudiis Monaft. cap. xvi. pag. 136. 
Verius diceret, ne in ill is quidem ante 
faeculum xiv. 

■ ■ 

Multos Plinius in fuo Opcre fcripr 
tores laudat, quorum fcripta interiifle dole- 
nms. Neglexit ca antiquitas, fervavitque 
dumtaxat e Latinis Plautum, Plinium, 
Virgilii Eclogas novem cum Georgicis ; 
Horatii fatyras et epiftolas: e Graecis, 
Homexi Iliada et Odyffeam, Herodoti libros 
novem. Neglexit alia plurima nihilominus 
egregia monumenta. An ergo alia innu- 
mera cuftodifiet, quae jure merito fpernunt 
eruditi ob tenuitatem argumenti, ob ftili 
mediocritatem, aliaque vitia plurima ; nifi 
quorum intererat hxc adfervari, ii curaflent 
ea deponi in Bibliothecis, non hominum 
privatorum nullas enim ii tunc habuere ; 

fed 



Di 



PROLEGOMENA. 197 

fed Ccenobiorum, wide nihil folet nifi aegre 
diftrahi ? Intererat agminis impii non pauca 
fcribi, quibus fua fulciretur hypothefis. 
Intcerat igitur omnia ea etiam diligen- 
tiffime adfervari. Inyenere quomodo com- 
potes voti fierent. 

Quod de Joachimi libris dicitur in Con- 
cilio Arelatenfi anni 1260. pag. 511. edit, 
noftrae ; hoc de libris omnibus dici oportet, 
qui Patrum nomine inferipti circumfe- 
runtur: A major ibus nojlris ufque ad hac 
tempora remanferunt intatti (fcilipet ufque 
ad Wicleffum) : utpote latitantes 

APUD QUOSDAM RELIGIOSOS IN ANGU- 
LIS ET ANTRIS, DOCTORIBUS IND1S- 

cussi: a quibus Ji ruminati fuijfent\ 
nullatenus inter facros et sanctorum cq- 
piCES relatifuiffent. 

Quam fraudem objicit Claudio Tauri- 
nenfi Jonas Aureliaqenfis, hac utebantur 
ifti ex fcelefta coitione fcriptores :. nempe 

at Irripta fua in Armariis callide relinque- 

- 

.O 3 rent, 

f 

Digitized by Google 



* 9 8 PROLEGOMENA. 

rent, pofteros infe&ura. Sic ille in prae- 
fationc librorum dc cultu Imaginum : De 
haercfi Ariana fertur quadam monument a 
librorum congeffiJfe y tt ad fmplicitatem t( 
puriiatem fdei Cat bo lie a it Apojlolica oppug- 
nandam in arm ario Epifcopi fui clandejlina 
calliditate retiquiffe. Mcndax fcriptor faeculi 
decimi quarti vcl quinti, fa&itatum fingit 
faeculo nono, quod ipfc praeftaret. 

* * 

Quomodo cx ea fcelcfta coitionc nemo 
refipuit, nemo arcanum retexit ? Quia qui 
Deum negavit, vix refipifcit. Janfenianus 
hodie* qui quidem eruditionem praeferaf, 
quotufquifque ad bonam mentem redit ? 



XVL 



Di 



PROLEGOMENA. 199 

X VI. 

OMNES Bibliothccas Monafteriorum 
(nec vero alias uiquam fuerunt ante annum 
circhcr 1370.) nihil aliud fuere ante inven- 
tam Typographiam, nifi totidem armamen- 
taria atheiTmi ct hyprefium, qua? ab annis 
jam trecentis Ecclefiara mifere vexant ac 
dilacerant. 

- 

Ubi proferri hi libri in lucem coepcre 
circa medium faeculum decimum quartum, 
excepta funt avide abfque ullo examine : ac 
celcbratiorum quidem, et eorum quae vellet 
agmen impium frequentius teri manibus 
hominum, curavit fieri multa exemplaria, 
qu« magno pretio diftraheret. Jadtabant 
illi efle apud fe fcribendi perrtiam, in pin- 
gendis imaginibus induftriam, quoniam ex 
inftituti fui ratione cordi fibi effet opus 
juanuum. Multorum tamen operum uni- 
Cum adhuc in toto orbe, aut alterum exenv 

Digitized by Google 



aco PROLEGOMENA. 

plar exftare ccrtum eft, quae minus necef* 
faria videbantur, aut difficiliora ad fcri- 
bendum. 

Erant manufcripti omncs codices, ea 
atate, aeque ignoti, ac nunc funt ii, qui 
necdum funt extra&i ex armariis. Nec. 
ftatim publicabantur, cum fcriberentur $ 
uti nunc ii qui typis edantur : fed reconditi 
extrahebantur poft annos quinque, decern, 
aut plures. 

In pergameno fcribi libros oportuit, non 
in charta (quamquam tunc forte charta in 
ufu fuit) : fcilicet ut vetuftiorem mentiren- 
tur aetatem, et ut diutius fervari poflent : 
nam libri in charta vetufti aut evanidam 
habent fcripturam, aut folia lacera. 

Innumeri adhuc latent in Bibliothecis 
codices annorum fortaflis fere quadrin- 
gentorum (nulli funt enim, exceptis facris 
codicibus aliquot, vetuftiores) : qui lucem 
nondum afpexerunt. An quia quadringen- 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 201 

tc$ habcnt annos latebrarum, indc aliquam 
au&oritatem habent, quod per tot annos 
nemo hos falfi coargucrit? Stulte hoc 
diceretilr. 

* » 

Mo numenta hodie m ul ta in Caftello, 
S. Angeli Romae inclufa tenentur, quae 
juribus dicuntur. fummorum Pontificum 
habere multa contraria. Apoftolicae fedis 
inimici jadtitant imperite ea efle fincera, 
uno eo nomine, quod ibi tenentur inclufa. 
Perinde quad fincerum fit quidquid Parifiis 
vd in Chartophylacio Regio, quem The* 
faurum Chartarum vocant, vel in Camera 
Computorum tenetur inclufum. Proh! 
quot in utroque inftrumenta efle falfa nos 
ipfi depcehendimus ! De manufcriptis Bi- 
bliothecse Vaticanse vide prudens Baronii 
judicium, ad annum dciv. 

In Gallia plerique funt manufcripti co- 
dices Latini, pauci in Italia. E diverfo in 
Italia Graci multi, fed recentiore manu 
fcripti, hoc eft, cura Theodori Lafcaris, et 

Principum 

Digitized by Google 



Z02 PROLEGOMENA. 

Princlpum Mediccorum. Corbeiae in Pi* 
cardia hmltj e Latinis funt exarati. Aiuni 
Itali Rcpcrtorium i&anufcriptorum Latino- 
rum cffc Galliam. Hinc fufpicamur, libros 
Gra&cos plurimos, primum in Gallia fcriptos 
tffc Latine, quoniam cadcm in utrifquc 
impictas eft : deinde in Italiam miffos eos 
fuiffe, ut ibi Grace redderentur, fivp Vene- 
tiis, five Mediolani, five Romae, five in 
Regno Neapolttano. Inde poftea et Con* 
ftantinopolim pauci, et in Galliam multo 
piures reverterunt : ut ex Latinis in Gallic 
fcriptil in Italiam pauci funt tranfmifli. 

Egregium argumentum codicum Grae- 
eorum in orbe Latino defcriptorum, atque 
in ipfa fortaflis urbe Parifiorum, codex 
Damafceni eft, qui creditur pervetus, apud 
Patres Dominicanos e vico S. Honorati: 
Nam in uno quaternione membranaceo ex 
una parte Grseca funt Damafceni, in altera 
" plicatae membrane fuperficie verfus Latini, 
cum ilia ex quatuor partibus acroftichide* 

, ■ quae 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA, ioj 

quae faeculum fapit decimum quartum vel 
quintum \ 

Nitimur in vanum, dant auripondera nomen* 

Iidem antiquiflimi codices manufcripti 
faabent opera Patrum et quae nunc genuina 
creduntur* et quae fuppofititia coguntur 
eruditi confiteri, ob ftili difparitatem, alias- 
ve caufaSk Hoc certe agnofcunt de Atha- 
nafii codicibus Benedidtinij pag. 49. 72. 80* 
238. et 667. torn. II. Iidem inter opera 

dubia ejufdem quaedam rejecerunt, de qui-*- 
bus nemo adhuc ita pronunciarat. Et iftud 
quidem abfque culpa aliqua, aut erudito* 
rum ofFenjfione. 

Lupus Ferrarienlis in epiftola quinta, 
pag. 23. edit. Baluz. Prceterea Jcriptor 
Regius Bertcaudus dicitur antiquarum litte- 
rarum dumtaxat, qua maxima funt et un- 
dales a quibufdam vocari exijlimantur, habere- 
menfuram defcriptam. Indicat hie locus 
habuifle falfarios litterarum pro fingulis 

O 6 statibus' 



Digitized by 



204 PROLEGOMENA; 

aetatibus menfuram ac formam ; nec per- 
gamena et atramenta tantummodo habuifle, 
fed et formam litterarum omnium aetatum, 
quam feribendo imitarentur : ut alius codex 
fimularet aut limulare crederetur setatem 
feptimi, odtavi, noni, alteriufve faeculi. 

Exemplum hujus fimulationis et fraudis 
affert ipfe domnus de Monfaucon, in Palaeo-* 
graphia, pag. 326. ex codice Regio 1884. 
membranaceo, qui continet Evangelia per 
annum eleganter fcripta, anno 1336. ut in 
cake notatur. Cbaratferem, inquit, unde- 
cimi faculi (quamvis decimo quarto fcri- 
beret) imitatus ejl amanuenfis : at ii, qui 
codices manufcriptos evolvere folent, vel prima 
confpeSiu difcrimen internofcunt. Artem 
fiiam non fatis probe callebat amanuenfis 
ille improbus. Saeculum iftud decimum 
quartum feraciflimum prae ceteris codicum 
fuppofititiorum omnium aetatum fuit. 

Pro manufcriptorum codicum recenti 
artate, mentientibus licet amanuenfibus, vel 

ipfis 



Di 



PROLEGOMENA. 205 

ipfis potius artificibus, facit inter alia argu* 
mentum ex codice manufcripto petitum 
S. Hieronymi, qui eft in Bibliotheca Regia. 
Nam hunc ipfi etiam peritiflimi aeftimatores 
confpetto charadtere fan&e affeverarent vix 
effe annorum trecentorum. Et tamen in 
fine ipfe amanuenfis Grace teftatur, fcrip- 
tum eum effe ante annos fexcentos. 

* * t 

9 

Hebraici manufcripti nulli vetuftiores 
creduntur effe annis quadringentis, hoc eft, 
faeculo decimo quarto, quo funt fcripti 
depravatique omnes qui nunc habentur : 
quoniam in Hebraicis charadteribus non 
potuerunt, ut in Latinis, fingi forma Mero- 
vingica, Longobardica, Saxonica, &c. fexti, 
feptimi, et o&avi faeculi, &c. 

BfBLioRUM nulli manufcripti in Biblio- 
thecis, nifi elegantes, apprime et fcite exa- 
rati, aurati, miniatij quia nulli ibi nifi 
corrupti, nifi quos intererat impiae cohortis 
affervari in fcriniis, ut fuo tempore inde 
proferrentur. Vulgatae editionis e contrario 

O 7 nulla 



Digitized by Google 



*o6 PROLEGOMENA, 

nulla in Bibliothccis exemplaria funt ; quo* 
niam reipfa nulla ejufmodi defcribebantur 
nifi ad ufum: cadcm ufu trita projicie- 
bantur, ut fit : antequam dctererentur, ad 
alia defcribenda exemplaria fimilia, ad hi be- 
bantur a librariis. 

Re cent em librorum setatem efle ex co 
ctiam manifefte liquet, quod cum ftatim 
exarferint Galli ftudio difcendi quae fcripta 
effent ; tamen Bibliotheca Regia nulla fue- 
rit ante Carolum V, cognomen to Sapien- 
tem, Regem Francorum, Is, turn ex libria 
quos pater ipfius Joannes Rex moriens ei 
reliquerat, turn ex iis quos ipfe compara- 
verat, bibliothecam inftituit voluminum 
circiter nongentorum : qui librorum nume- 
rus illis temporibus ingens fuit. At audta, 
deinde plurimum eft a Francifco I. et a 
Catharina Medicca ; libris Florentia ad- 
dudtis ex Bibliotheca Laurentii Medicei. 
Saeculo decimo quinto fenefcente, Nico- 
laus V. Papa antiquitatis ftudiofiffimus 
Graecos conquiri librps curavit, ac reddi 

Latine 

i 

» 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 407 

Latine* At anno 1304. non alios habet 
libros, quos legarc poflit Ecclcfiae fax Simon 
Epifcopus Parifienfis, nifi libros Capella ad 
ufum Parifienfs Ecclefia, ut lcgitur in Mar- 
tyrologio ejuidem Ecclcfiae, apud Du Bois, 

P a g- 53 2 - 

Librt quos StephanusTampier Epifcopus 
Parifienfis legat Ecckfiae fu«, anno 1279. 
hi funt ; nec alii praeter iftos ; ut habctur 
in Necrologio Ecclefise Parifienfis, apud Du 
Bois, pag. 402. Item dedit libros epi/copatui 
Parijienfi et epifcopis fuccejfuris ad Officium 
Ecclefce pertinent es : videlicet* duo MiJJalia, 
Evangelium et Epiftolas in duobus volumini- 
bus: tria Gradualia 9 Ordinarium Epifco- 
palei item unum Colle&arium, item unum 
¥ roper ium : item unum Breviarium grojj'a 
htter a ad ufum Parifienfem : item unum 
Breviarium in duobus voluminibus coopertum 
corio viridi; item unum Breviarium par- 
vum: item duo Ordinaria de ordinario fer- 
vitii—Item emit Bibliam pojiillatam in duobus 
voluminibus, qiiam emit pretio ducentarum 
1 librarum 



1 



Digitized by Google 



208 PROLEGOMENA. 

Ubrarum ad opus Cancellarii et Cancellaria 
Parifienfis. Nec plura. Nullus ibi Au- 
guftinus, nullus Hieronymus, Ambrofius, 
Chryfoftomus, Gregoriufve apparet, nullus 
Magifter fententiarum, aliivc fimiles fub 
magnis nominibus latentcs, in perniciem 
facrofan&s Religionis fidti fcriptorcs. An 
careret illo aevo, fi jam exftarent, tot fcrip- 
toribus infignibus Epifcopus Parifienfis, 
quos ante annos amplius centum habuit ac 
diligenter deicripfit, qui pariter epifcopus 
Parifienfis fuit, fi credimus, Petrus Lum- 
bardus ? 

Anno fimiliter 1271. cum Parifiis ftudia 
fervere inciperent, legavit ibi Archidiaconus 
Cantuarienfis Cancellario Parifienfi, libros 
fuos omnes T&eokgice, accommodandos pau- 
peribus Scbolaribus Parifiis in Tbeologui flu- 
dentibusy et libris indigentibus . Quatuor- 
decim ea volumina funt, fingtfla partem 
aliquam Bibliorum continentia, cum Glofla. 
Inftrumentum integrum illius donationis 
exftat apud Ckudium Hemeneum, De 

Academia 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA- 209 

Academia Parifienfi, pag. 55. 56. 57. Nul- 
lus ibi c Patribus, nullus c Thcologis 
Scholafticis, qui ante foculum decimum 
quartum fcripfiffc dicuntur. 

Exstat ibidem, pag* 57. Catalogus 
alter HbrofUm, quifunt de armaria B. Maria 
Pari/ienjis, acceptus ex parvo Paftorali, 
quod fcriptum non eft ante faeculum xiv. 
Sunt omnino o&o et triginta volumina, 
iimilis afgumenti j hoc eft, partes funt eae 
totidem e Bibliis, eaedemque gloflatse. 
Adduntur in fine, Sentential, et Qu&ftiones 
Petri Pidtavini. Omnino quadraginta fuere 
volumina: ingens, ut illis temporibus, 
thefaurus librorum. Nullus ibi e Patribus, 
nulla Ecclefiaftica hiftoria, nullus Theo- 
logus e Schola, prseter unura. 

Post captam Conftantinopolim a Maho- 
meto II. in Patriarchio Conftantinopolitano 
fuere manufcripti codices circiter quinqua- 
ginta, tefte Antonio Vcrdcrio, et poft eum 
Antonio Poffevino. Vide Domn. Mont* 

P faucon, 



Digitized 



aio PROLEGOMENA. 

faucon, pag. 2a In tote urbe, quamvJl 
ampla, vix omnino centum ct oftoginta. 
Ibidem. Et nunc quid fadtum illis fit, 
nefcitur. Ibidem- 

In tota GraecLa cis Byzantium, ezcepto 
fortaffis Monte Atho, in quo quot libri fin* 
ignoratur, vix certo colligas ex.dqfcriptione 
domni Bernafdi de Montfaucon, effe qeih» 
tunpi codices Gra3Co$manufcripto8» Ibidem, * 
pag.20 et 21. E>e reliquo oriente res eft 
» incompcrta. In occidente autem, hoc eft* 
in Italia* Gallia, Angliai Germania, Batavia, 

♦ 

dicit idem pag. 21. vix numerum ad viginti 
millia pertingere. Quanto plures quam ia 
Qriente ? NeoXpe in occidente ftripti fi£fci- 
que flint primuiji omnes, 

Falsariorum cohors habuit in utra- 
que lingua, Graeca nimiruai ct Latina, 
ajphahetaet atramenta, et pergamena om- 
nium aetatum. Exemplum ihfigne fraudis 
eft,, quod quae exemplaria credi voluerunfc 
^ffeoiunc aanorum fere miile* ubicumqueL 
; . - 1 lint 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 211 



fint fcripta, eamdem fcriptionis formam, 
eumdem chara&erem exhibent, eo quod 
idem fcilicet ante oculos alphabetum habe- 
rcat ii, qui ea exfcriberent. Edita eft anno 
17 1 2. Laftantii Epitome ex manufcripto 
Bibliothecas Taurinenlis. Specimen editor 
exhibuit litterarum, quibus codex eft exa- 
ratus : idctfi prorfus character eft atque itx 
codice Regio epiftolarum divi Pauli, qualem 
exhibuit domnus de Montfaucon, ad pag.' 
2 tj. Palaeographiae j • et in cddice San- 
Germanenli Pauli paritcr epiftolarum, 
ibidem, ad pag. 218. et in codicfc Aoftro 
Evangeliorum quatuor. Adda fimilis ubi- 
que chara&er eft, ut una non modo ex 
officina, fed una manu fcriptoS omnes co- 
dices iftos jures : aut fi a pluribus, certe ab 
its, qui alphabetum idem ante oculos habe-» 
rent, five formara litterarum, quam in fin- 
guli« piflgendis accurate fervarent, 

» 

• * V « 

I 

p 2 xvir. 

1 

Digitized by Google 



2iz PROLEGOMENA, 



XVII. 

NULLA fuit publica hacrefis, nulla; 
publica perfecutio fuit in Ecclefia, ex quo 
fundata eft Ecclefia gentium, deletaque 
fynagoga, ufque ad Wiclefum^ qui primus 
libris ufus eft fub Auguftini nomine aKiC- 
que confi&is ad Ecclefiam oppugnandam. 
Hie genuit primo Wiclefum, Wiclefus 
genuit Lutherum ct Calvinum, Calvinu* 
genuit Janfenium : nec alias fere haercfes 
vidit orbis Chriftianus. 

. QujB leguntur in- libris haerefes* fi£te*- 
funtj. ut per fpeciem eas oppugnandi, ftabi- 
liatur d6eor^ Sunt ex omnes inexplica- 
biles et fatuae, Manichsea, Ariana, Mace* 
doniana, EuJychiana, Ncftoriana, Pelagiana,, 
ac cetera oxftnes ; fi- quidem Dei nomine, 
de quo in his haerefibus fermo eft, verum 
Deum intelligimus, quem Catholici norupt 
et colunt. E contrario funt oinncs cx in* 

tclledh* 

-v 

"V. , 

' ' Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 213 

telle&u faciles, fi Deus ponitur non aliud 
cffc nifi quern unum novit impietas; Ens 
entiura omnium, ant Veritas fbrmalis uni- 
verfalis omnis veri, 

Et haerefes quidem iHas fidtas flbulo-. 
fafque efle ex eo etiam indicio liquet, quod 
jam nufpiam in orbe exftant, nec renovantur 
a quoquam : fcilicet quoniam fatuae et in- 
fans funt, nec alio fine excogitatae nifi ut ex 
adverfo turn in Conciliorum definitionibus, 
/turn in fcriptis adverfus eafdem, impietas 
adftruatur 5 Dei et Patris et Filii et Spiritus 
fanfti, aliifque de Religione vocibus intel- 
ledtis, ut a fcriptoribus exponuntur, qui 
has ipfas definitiones confcripferunt. At 
quae funt verae haerefes, ab haerefiarchis et 
ab eorum afleclis propugnatae, vix umquam, 
quas nequit^a hominum eft, funt defiturae, 
ut Lutherana, Calviniana, Janfeniana, &c f 
quoniam in ipfiufmet vulgi intelligentiarn 
padunt. 

* • ■ 

P 3 E^QUIS 



Digitized 



■ 



2H PROLEGOMENA. 

■ 

Ecqjjjs emmvero nqn pairetur, co or* 
dine exortas effe haerefes, quo difponi pof? 
funt diverfi de Rcligione tra&atus in fcholis ? 
Nam primae haerefes adverfus Trinitatern 
generating induxere vcl odlo aeones, ut 
Ptolemaeus; vcl triginta, ut Vajcntinu9$ 
vel ccclxv, ut Bafilides* Deinde de Deo 
Patre deliraffc finguntur Marcion et Majies: 
de Verbi confubftantialitate Arius : de 
Spiritu fan&o Macedonius de Chrifti' uni- 
tate Neftorius ; mox Eitfyches de duabus 
in Chrifto naturis; Sergius et Pyrrhus de 
duabus voluntatibus : Icononr^achi, de Ima«? 

ginum cultu ; ac praefcrtim an imago Dei 
dici poflit, quae eft imago Chrifti: mox 
difputari cccptum eft de praefentia Chrifti iiv 
Euchariftia, de praedeftinatione, &c. 

Interest autem plurimum haerefium 
omnium quae nunc vigent, omni conatu 
defendere, non effe illas confidtas haerefes ; 
qaoniam e re eft hypothefis impise ea tueri, 
quae contra illas haerefes in Conciliis funt 
i ftatuta, 

■ 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 215 

ftatuta, et in fcriptis Patrum propugnata, 
ob confenfionem cum illis in impietate. 
At numquam efficient, ut non fumme fatuas 
haerefes eas efle viris fan® mentis appareat, 
fi quidem Dei et Verbi et Chrifti et Spiritus 
fanfti et fubftantiae et perfonae, aliifque 
nominibus, id intelligatur, ut certe necefle 
eft, quod fides docet, et Catholica plebs ipfa 
intelligit. 

*< * r » — 

A \ ' > 

Cum Arianam hacrefim, vel Pelagianam, 
aliamve exftitifle ullam negamus; non 
dicimus haereticos non efle, fi qui cum 
Pelagio et Ario fentiant, quales illi defcri- 
buntur in libris. Imrao vero, fi qui tales 
fuerunt, non haereticos tantum, fed atheos x 
fatuofque fuiffe eos audadler pronunciamus. 
Tantum negamus ullos iftiufmodi exftitifle ; 
et aeque eos efle atque adverfarios, qui eos 
confinxere, abominandos. 

Exemplum manifeftum fraudis iftorum, 
qua nempe fingunt fabulofas haerefes, ut 

veras adftruant, aoparet in Manuele Caleca, 

P 4 fcriptore 

Digitized by Google 



216 PROLEGOMENA. 

fcriptorc (ut volunt) facculi dccimi quarti ; 
libro IV, prsefertim contra Graecos. Nam 
fic ibi impugnat cos qui ncgant Purgato- 
rium, ut ipfc rcvcra Purgatprium tollat: 
ct dc Euchariftia fiipiliter tt 4c prpccflione 
Spiritus fap&i Jiperetfcc fcntiat ?t 
Eoden} atque Calecas ing^niq funt omnes 
ex codem gregc. 

Vidit cohors impia rem fibi fclicitcr 
fuccefluram, fi fuadcre legenfibus ac pqftgris 
poflet, uniufcujufquc fcriptoris dc rebqg 
divinis fententiam, totius Ecclefiae fenten- 
tiam efle. Non potcft autem aliquid cal- 
lidius ingcri pro dogmatc fotius Ecclefiae, 
quam fi publicetur damnata haerefis ci con- 
traria. Proptcrca tq{ fingi h&refes opor- 

|u|t, et tot fynodos adverfus eafdem, quot 
erant prava dogmata inculcanda: et ab 

omnibus illae fuere ct a fingulis impugn 

nandas. 

XVIII. 



Dig 



PROLEGOMENA. 217 



XVIII. 

MINUS acutis ingeniis, fed de impie- 
tate tamcn probe edodtis, data? funt vitse 
£indtorum et Marty rum fcribendae, et hif- 

toriae. Et i\\x tamen miris implicitae 
i7T6i<ro2{o4c, unoquoque certantc ut fuam fa- 
bellam qualibct alia cfficeret pulcriorcm* 
Hinc funt in illis tot tamque manifdhe 
allucinationes, tot parachronifmi, tot in- 
vicem pugnse. Quaedam adeo ingeniofc 
fcriptje, ut nihil difljmile habeant hifto- 
rianjm; immo plus fepe probabilitatis, 
<juam ipfum yerum, pr^e fe ferant. Quod 
fabulae multae in hiftoriam tranfierint, vide 
locum fatis egregium ipfiufmet Baronii, ad 

* * 

annum 853. n. lxi. 

- 

Pl ajje necefie fuit et vitas fandtorum et 
A&a Martyrum, aeque atque Ecclefiafticam 
hiftoriam conferibi : ut ex omni fcriptorum 
ac mQQumentorum genere licjuido appa- 

reret, 

Digitized by Google 



2i8 PROLEGOMENA. 

reret, fingulis Ecclefiae statibus, dodtrinam 
quae in fcriptis Patrum continetur, a viris 
fandtis fuifle probatam traditamque, ac pro 
cadem retinenda Martyrcs innumcros vitam 
profudiflc. 

Fecerunt fidte Martyrum hiftorise, 
ttf vcri cxfiftcrcnt noyiffimis hifce tempo- 
ribus in Japonia, Brafilia, atque alibi toto 
orbe Martyres, Deo Opt. Max, bonum ex 
ipfo jnendacio eliciente. Nam ills hiftorke 
legentibus infpirant animos, ut Similiter Deo 
fuo vel per maximos cruciatus fe fuofque 
labores vitamque devoveant. Joannem 
Gerfonium aiunt fcripfifle, fas efle inge-, 
niofe fingere Vitas fandtorum, quoniam 
?td pietatem fovendam plurimum eae con-t 
ferrent. 

Quo faeculo Romanics (ut vocantur) 
fabulse in Gallia flint fcribi coeptae, eoderu 
et tot hiftoriae Ecclefiafticae et Vitae fandto- 
rum funt confidtae. Non debet igitur 
purum magis videri falfa fcripta de dog-? 

matibus 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 219 

jnatibus fuiffe cxarata, quam falfas vitas 
fan£torum. Atqui iftas efle conftat innu- 
meras. Nec magis dicendum eft Ecclefiam 
elTe deceptam, quae ilia Patrum fcripta 
ante examen credidit eflegenuina; quam 
dicendum eft eamdem efle deceptam, quia 
in Breviarium precefque publicas inferi diu 
pafla eft mendacia, et fabulas de Honorio, 
de Georgio, de Catharina, aliifque ; quales 
et alias plurimas adhuc ibidem contineri, 
apud ef udjtos jn confeflcj eft. 



1 r' 



t. ,.. 



Digitized by Google 



2ZQ PROLEGOMENA. 



XIX. 

■ 

SI quis vclit athcifmum introducere, id 
debet facere callide, atque ita tamcn ut ab 
hominibus ingenio valentjbus nullo negotio 
agnofcatur. An poteft autem id quifquan* 
(ubtilius callidiufque praeftarc, quam praefti~ 
turn ab Auguftino eft, libro JI. de JiberQ 
arbitrio ? 

Aup?o nihilominus dicere, facilius effe 
oftendere omnes quos babemus fcriptores t 
prafertim de rebus ad religionem perti- 
nentibus (libros divipos certe excipimu6) 
efle fuppofititios j quanj ununqt aliquem ex; 
ipfis efle fuppofititium. Longe enim magis 
perfpicua eft omnium illorum inter fe con- 
fenfio, et multo clarius oculis ipfis patett, 
quam unius cujufpiam illorum impietas, 
quantumvis ilia clara et aperta fit. 

InKumera funt quae ppponuntur ex 
fcriptis antiquis adverfus fingula dbgmata 

Catholica. 



■ 



PROLEGOMENA. 221 

Catholica. Nec dc ullo dogmate aliquo 
loquuntur accurate, nifi addas aliquid, quo 
trahas illos icriptores in bonum fenfom. 
Atqui fi addi nccefie eft id quo boni fiant, 
illud certe non habent. Ergo nihil boni 
habent. At peflima ea ratio eft benigne 
explicandi fcripta ilia peflima, addendo 
voces ac fententias quas non habent. Nam 
quod ifti non dicunt, hoc ncc dicere, nec 
di&um creditumque a fe exiftimari volue- 
runt. Noluerunt aliud intelltgi, quam quod 
dicunt aperte. Quod non dixerunt, hoc fe 

non fenfifie crcdi voluerunt. 

r 

Ad probandum quod Deus fit, quod fint 
tres in Deo perfons, quod Chriftus Deus 
et homo lit, quod fit in Euchariftia corpus 
ctfanguis Chrifti, quod fit Purgatorium, &c. 
qui teftimonia ex Patrum fcriptis affert, 
idem facit f ac fi quis ad fuadendum canem 
cselcftem latrare, vel taurum ibi mugire, 
teftimonif proferat Aftronomorum, qui 
canem et taurum ibi effe affirmant. Tarn 
enim homonyma funt ilia in fcriptis Patrum, 

fi 

Digitized by Google 



lit PROLEGOMENA. 



fi conferantur cum Ecclefiae fcnfu.; quant 
funt homonymae illae voces canis et tauri, 
cum dc terrenis animantibus fideribufque 
dicuntar. 

■ 

Quemadmodum qui animalia, cenfent 
effe dvjopctla, nihilominus ii receptis in 
ufu communl vocibus abutuntur; aiunt- 
que canes ululare, fen tire, videre, audire * 
cum fubjedtas his vocibus fignificationea 
xccjocx(>W M <*{ tantum illis animantibus con* 
venire contendant : ita qui pro Deo folaro 
Naturam agnofcunt et Naturale' lumen, 
live Re&am Rationem et Juftitiam et 
Sapientiam formalem, c?t Fatum; ii nihilo- 
minus et praefcientiam, et odium toali, et 
dile&ionem veritatia, et fimilia Ifi Deo 
attribute ac nomina fine ulla religions 
ufurpant* Sic ante iftos artifex Natura a 
Plinio dicitur, lib. II. fed:. 6u. qui Deum 
fimilitcr prater Naturam non novit. Ej 
libro XVill; fe£t. 65. Hoc Mo mmfe fignum 
Deus babet. et ie£t. 60. Anteqnam Jignum 

Dm 



Di 



PROLEGOMENA. 223 

Deus dederit. At libro II. fe<». 5. Naturat 
fotentia t idque eft quod Deum uocamus. 

■ 

Script A ilia, quae Patrum vocantur, 
fomenta funt haerefium omnium, praeteri- 
tarum, prafentium, ac futurarum. Pr£-* 
teritas dico, Wiclefi, et fcholse ipfius. Praen 
fentes, Lutheri, Calvini, Janfenii, Futuras 
addo ac poffibiles, quod nulla effe haerefisT 
poflit, quae quidem difcipulos fpcret, quia 
fua fenfa probet vetuftis temporibus recept* 
fuiffe. Id autem prpbarc non poteft, nift 
ex fcriptis iftis, qu» omnia pofiibilma* 
harefium capita comple&untur. Nulla 
enim hserefis eft, quae (fi quidem redte* 

ratiocinetur) fola poflit niti fcriptura facra : 

* y - ' 

cum oftendendum ei fit, eo quo ab ipfa 
accipitur fenfu ab aliquibus fuiffe intel- 
ledtam : alioqui non poteft vel uni homini 
fbadere lie a fe ut oportet earn intelligi. 
Ergo necefle eft ut aliquot ialtem feculis 
fuam vigtiiffe interpretationem oftendat. 
Ridiculum* enim audientes cenferent, a 
Paftoribus Do£toribufve fenfum fcripturae 

proponi, 



Digitized by Google 



*24 PROLEGOMENA. 

proponi, vcluti ccrtum ac ncceflanum act 
credendum, quern licet Catholics do&rinafc 
adverfum non poflent oftendere per faecula 
quindecim ante Lutherum vel Calvinum, 
ftfifle cuiquam probatum. Idcirccf Sociniafli 
triuili priorum feculorufm Patres fibi vin* 
dicant: adioqui nori intenturi aut fadturl 
di&orum iiiorum fidem. Ergo fcriptorum 
iftorum, quae Patrum falfo dfctmtur, jufta 
abolitio, haerefium omnium extin&io eft. 
Et prima deinceps cura eorum, quibus 
tutela fidei commifla eft, haec efle debet, 
ut ea diligenter expendantur $ nec ulla eis 
audtoritas, donee inftitutum de iis fuerit 
abfolutumque examen, in fcholis tribuatur. 

Ma rtinus Steyaert, in Thefibus Sabbat, 
pag. 45 4 Quaeft* dc locis Theologicis: 
Magnum detrimentum in rem Tbeofogkam 
invexit enormis qucedam veterum admiratio* 
it prafentium pra iis fajlidium. Perdidere 
libri Auguftini, aliique, Septentrionem in- 
tegrum, et Orientem. Quid exfpectamus 
dum perdant etiam Occidentem? Quin 

ftatim 



Di 



PROLEGOMENA. 225 

- ■ 

ftatim ii ferio examini fubjiciuntur, ut 
quam in lingulis cfle impietatem monftra- 
mus, hxc univerfo orbi patefiat ? 

• 

• Quisquis igiturCatholicuseflenon vult, 
hunc neceffe eft caftra fequi atheorum. 
Nam haerefium omnium, quae nunc funt 
notiflimae, Lutherans, Calvinianae, Soci- 
nianae, Janfenianae, idem et commune prin- 
cipium eft, Athei'fmus. Calvinus de Deo 
et tribus perfonis et Chrifto, ut adtoi fentit, 
toto opere de Inftitutione ; prafertim capite 
vi. n. 19. Totum ipfius dodtrina2 peftiferae 
corpus eo principio nititur. Non aliquod 
unum dumtaxat vel alterum Catholicae fidei 
caput oppugnant, fed ipfam veri Dei exfif- 
tentiam ; et, quod confedtarium eft, omnem 
funditus religionem. Propterea non pauca 
quaedam Scripturae loca, fed integram co- 
guntur perpetuis fuis in earn Commentariis, 
li fieri poteft, corrumpere ac peffumdare. 

Par tergeminae fadtioni, Lutheri, Cal- 
vini, et priorum, qui falfo Patres vocantur, 

verfutia 



Digitized by Google 



226 PROLEGOMENA. 



vcrfutia ac fallacia eft in vocibus Catholicls 
alieno fenfu ufurpandis : in nominibus, 
inquam, Dei, Patris, Filii, Spiritus fandti, 
Chrifti, fatisfadtionis, meriti, ct ceteris. 
Nec Lutherani cum Calviniftis, aut hi et 
illi inter fe difceptabant alia de re, cum de 
Euchariftia ageretur, quam utra pars plures 
Catholicorum voces ufurpare fubdole poffet, 
(alvo errore, qui Chriftum revera negat ibi 
adefle, panemque phyfice transfubftantiariu 
Sed manet in paftoribus Dei beneficio, 
manet in ipfis ovibus, praefcrtim vero manet 
in Ecclefia Romana verus illarum vocum 
intelle&us* manet ibi verae fidei traditio* 
Planum autem et impoftorem daemone ipfo 
tetriorem oportet, qui voces Catholicas non 
Catholico fenfu ufurpet: qui tres hypof- 
tafes, trefve perfonas, Patrem et Filium et 
Spiritum fandtum, aliaque fimilia dicat, et 
metaphy ficos dumtaxat conceptus intelligat, 
quos nemo atheus refpuat. 

i 

t 

Stultissimi mortalium Lutherani, 
Calvihiani, Janfeniani, fimilefque funt, qui 

teftibus 



Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 227 

- 

teftibus his egent, ut fuas defendant haerefest 
hoc eft, fcriptis Patrum. Nam fi haec efle 
impia et confifta conftiterit, nituntur baculo 
arundineo, quo ipfi configentur, Oportct 
certe illis seque conftare de eorum finceri- 
tate ac vetuftate, atque dc epiftolis Pauli, 
et Evangelio Matthaei: alioqui verifimili 
tantum, atque adeo fallibili nititur funda- 
mcnto ipforum credulitas. Ergo impru- 
dentiffimi mortalium funt, qui teftimoniis • 
Auguftini, Ambrofii, et fimilium, fecuros 
de fua falute fe efle arbitrantur; cum tamen 
conftare nemini pofiit jnfallibiliter, aliterve, 
quam ex opinione vulgari, ea non efle 
fcripta novitia et ab impiis fabricata ; nec 
certe infaniant, qui fidta ea efle affirmant j 
funt certe Catholici. 

Verissime illud, ut cetera omnia, 

- 

Chriftus Dominus pronunciavit : Hac eji 
vita ceterna, ut cognofcant tc, folum Deum 
verum, et quern mifijii Jefum Chrijlum. Nam 
haeretici omnes hoc uno aberrant a vita 
aeterna, quod nec Deum nec Chriftum 

Q^2 norunt, 

Digitized by Google 



228 PROLEGOMENA, 

norunt, ut Ecclefia Cathojica, fed verba 

tenus. At fuperabundo gaudio, cum in- 
telligo, fidem quam, Deo donante, profiteor, 
ipfam efle, quae per faecula tredecim priora 
perftitit, nullis oppugnata fcriptis, nifi 
atheorum, idque non ante faeculum * deci- 
mum quartum. Quis earn fidem cudit? 
quis propagari fecit, nifi Deus et Chriftus 
ipfe ? Nam fi quis dixerit, earn potius, quae 
in his monumentis exftat, efle veram fidem; 
quaero quis noftram poftea condidit ? quis 
perfuafit ? Fieri iftud omnino non potuit. 
Practerquam quod ea certe vera fides non 
eft, quae conjun&a eft cum atheifmo, frau- 
dibus ac dolis innumeris, adulterib fcrip- 
turae, aliifque vitiis. 

Percurre diligenter fingula haereti- 
corum noftri aevi dogmata : nullum ex his, 
ut jam diximus, aliquam habet divinitatis 
notam. In focietate mere politica abfque 
Deo poflunt inftitui tradique omnia, quae 
ipfi docent ; de Euchariftia, de admini* 
ftratione Pcenitentiae, de ipfa Chrifti fatis- 

fadtione. 



PROLEGOMENA. 229 

fe&ione. E contrario, ut jam initio dixi- 
mus, et iterum juvat inculcare, nullum 
eft Catholics fidei dogma, quod non verum 
Deum effe doceat ac pro certo ponat. In- 
ftituere coenam in memoriam paflionis et 
refurre&ionis - Chrifti etiam homo fine Deo 
poteft. Sub fpeeiebus panis et vini Corpus 
et fanguinem Chrifti ponere, Natura non 
poteft : folus . Deus poteft. Ergo hoc 
Chriftus fecit. Voluit enim ex fingulis 
religionis fuse dogmatibus colligi pofle,Ergo 
Deus eft aliquis verus, qui hoc inftituit vel 
praecepit. Praevidit enimvero fore, his prce- 
fertim noviflimis temporibus malis, homines 
qui Deum quidem pracdicarent, ut rogum 
evitarent; Dei autem nomine nihil aliud 
intelligerent, nifi Naturam rerum, leges 
motuum immutabiles, fecundum quas ordi- 
narie funt quaecumque funt in univerfo. 
Earn ob rem ad tutandam fidem et ideam 
divinitatis vera, docuit Deus fe fubfiftere 
in tribus perfbnis diftin&is realiter; id quod 
foli vero Deo poteft convenire. Feeit et 

facit quotidie miraculum phyficae Tranfub- 

Q^3 ftantiationis; 

- 

Digitized by Google 



230 PROLEGOMENA. 

ftantiationis ; quod folus Deus verus poteft 
cfficere. Dat facerdotibus poteftatem pceni- 
tcntes abfolvendi ac juftificandi : folus poteft 
vcrus Deus dare talem poteftatem homi- 
nibus. Praecipit fub pcena peccati mortalis 
obfervationem diei Dominicae : hanc folus 
Deus verus fic poteft praecipere. 

Si Deus eft aliquis, ut eft profedto, nofci 
fe vult certe et coli ab hominibus. Ergo 
docere ipfe debet, quomodo fe coli, qualen* 
fe nofci velit. Ergo docere debet homines, 
per quos ipfe poflim doceri, quos poflim ego 
interrogare, Et illi a Deo dodi homines, 
proprio nomine Ecclefia appellator. Et 
debent illi infallibiles effe : alioqui perinde 
fe res haberet, ac fi non curaret Deus fcire 
homines, quomodo fe ab ipfis coli velit. 
Debet illorum hominum focietas femper 
ftare, femper effe infallibilis ; quamdiu 
erunt homines docendi, quemadmodum ab 
ipfis fe coli Deus velit. Ab Ecclefia ergo 
docendi funt homines, quae vera fit de Deo 
cognitio, et quae vera morum difciplina. 

Erat 




PROLEGOMENA. 231 

* 

Erat ilia Ecclefia, quando Calvinus et Lu- 
therus fucre juvcnes, ac propterea docendi 
de cultu Dei* Ab ea autem dodtrina recef- 
ferunt poftea, et abduxcrunt fccum maxi- 
mam multitudinem. Redire ad priftinam 
focietatem infallibilem eos oportet, quam 
ftulte deferucrc ; aut necefle eft eos errare, 
ac errando demum perire. Haeretici, qui 
nolunt audire Ecclefiam, ex dodtrina dig- 
nofci ai'unt oportere quae vera fit Ecclefia. 
Perinde quafi hoc homines poffint praeftare, 
prius quam do&i fint, et mature aetatis 
viri. At juvenes ipfi et pueri debent velle 
doceri, et eos oportet redte doceri, quo- 
modo fe Deus coli velit : ergo a majoribus. 
Prius eft efle Chriftianum, quam dodtum* 
Pueros, inquam, ipfos et adolefcentes opor- 
tet efle fideles. Fides autem ex auditu, 
non ex multis litteris. Ergo fi qui fadti 
font majores et dodti, ii tunc ex foa dodtrina 
vel peritia velint mutare aut pervertere qua 
iidem pueri et adolefcentes didicerunt, 
impii font. Aliud quippe volunt credi, 
quam quod ipfi dodti font ab hominibus, 

0^4 quos 

* 

Digitized by Google 



232 PROLEGOMENA. 

quos Deus ct Chriftus per Apoftolos idcircb 
docuit, ut alios idem docerent, et hi deinde 
alios, aliofque. Hoc eft velle fidem perdere 
femel acceptam, fine qua impoflibile eft 
placere Deo. 

Omni xvo dixit Deus cuilibet homini y 
adulto, et de vera religione indaganda foli- 
cito: Memento dierum antiquorum, cogita 
generations Jingulas : interroga patrem tuum, 
et annunciabit ttbi; major es tuos, et dicent 
tibi: Deut. xxxii. 7. A domo et familia 
Noe ccepit nova focietas de vera religione 
interroganda ab omnibus hominibus. Per- 
manfit ea in pofteris Noe, faltem iis ex 
quibus duxit ortum Abraham ; fed et- in 
aliis, unde prodiere Melchifedech, Abime- 
lech, et multo poftea Job, Qui ad idola 
colcnda defecerunt, hos oportuit quserere 
an fie majores, Noe videlicet, aliique vixif- 
lent. Statim a patre fuo aliifque majoribus 
luis difcer.ent, unum Deum verum coluifle 
cos et coli a fe proinde debere. Quin immo 
probe fciebant, deferuifie fe Deum patrum 

fuorum : 

» « 



Dig 



PROLEGOMENA. 233 

liiorum : vivebant enim adhuc ipfi filii Noe, 
Scm, Cham, et Japheth, cum liberis fuis : 
qui etiam ipfi, fi interrogarentur, refpon- 
derent, aut adhuc fe colere Deum, ut cum 
coluerat pater fuus Noe, et ut ab ipfo colen- 
dum efle Deum didicerant* vel cultum 

) ilium, quern a Noe didiciflcnt, fe deferuiffe; 
in quo effent mahifefte reprehendendi. Sic 
eft: hodieque Religio Catholica. Societas 
eft nota omnibus hominibus, civitas in 
monte pofita ; quae ccepit a Petro, in Petro 
definet : hoc eft, in Sede Apoftolica, et quali- 
bet Ecclefia communicante cum ea. Ccepit 
ilia focietas Hierofolymis, fed a Petro : ipfo 
folo praedicahte, velut capite et paftore uni- 
verfali. Exinde perfeverat in fummo Pon- 
tifice, velut Epifcopo Ecclefiae Catholics 
(fic enim, ut jam diximus, femper fubferi- 
bit) : et in qualibet Ecclefia particular!*, 
communicante cum ipfo. Hoc didicere 
. juvenes Lutherus, Calvinus, aliique: hoc 

• fervare debuere fenes, quod juvenes didi- 
cerant: Cuilibet eorum afledtatori nunc 
jure dicitur: Memento dierum antiquorum, 

cogita 

* 

Digitized by Google 



2 3 4 prolegomena; 

cogita generationes Jingulas: interroga pa- 
trem tuum, et annunciabit tibi; major es 
tuos t et dicent tibu Majores illos qui defe- 
runt, tain funt damnandi, quam fuere illi 
certe damnatione digni, qui cultum vcri 
Numinis, qualem a Noe fcirent fuifle obfci> 
vatum, deferuere, ut idolis fervirent. 



XX. 

SED jam finis efto de hoc arguments 
dicendi generatim: ut Cenfuram aggre- 
diamur tamdem aliquando fcriptorum, quae 
Patrum efle vulgo exiftimantur. Fas efle 
de fcriptis hujufmodi Cenfuram inftituere, 
pi fallimur, evicimus : et fic fentire eruditos 
Catholicofque viros, qui haec legit, adhuq 
intelliget ex verbis jam laudati a nobis viri 
4o<Ski, Antonii Gallonii, Prefbyteri Congre- 
gationis Oratorii Romae, in Apologetico 
pro Cardinale Baronio, adverfus Conftan- 
tinum Bellottum Monachum Caffinenfem,, 
edito Romae ex Typographia Vaticana, 

anno 




Digitizeci by Google 



PROLEGOMENA. 235 

anno 1604. pag. 9« At docendus tu, Con- 
jiantine, docuijfes, qua dijlinftionc ipfa dtcatur 
fanSia Romana Ecclefia probarc Bros. Non 
enim fut put as) omnes quos Ecclefia probat 
Bros, eos firmijjima efe vult auttoritatis, ut 
funt Hagiograpba, ipfa videlicet facra fcrip- 
tura, qua ex libris conjlat, quos canonicos 
appellamus : quorum dumtaxat Mud eft privi- 
leg i urn y ut faha fide Catholica nihil ex its, 
qua ibi funt fcripta, in dubitationem liceat 
revocare: ceterorum autem receptorum ab 
Ecclefia librorum /ecus; etiamfi ipsorum 

fint PRJECIPUORUM ECCLESI<ffi M AGIS- 

TRorum, quos prce dignitate nominamus 

DOCTORES ECCLESIJE, UT AUGUSTINI, 

Hieronymi,Ambrosii,^^Gregorii. 

* 

Pag. 10. Difce igitur, Confiantine, quibus 
jcriptis ejufmodi prarogatha debeatur; nempe 
tantum canonicis, ut nihil ex eis debeat in 
controverfiam revocari : de reliquis, minime : 
ut caveas, ne rurfum in ejufmodi monftruofos 
error es impingas; fed fcias fic probari ab 
Ecclefia Romana cujufcumque fcripta ab 

IPSA 



Digitized by Google 



236 PROLEGOMENA. 

ipsa Recognita, ut nihil in eis contra 
Jidem Catholicam vel bonos mores confcriptum 
habeatur. Ceterum Ji quid minus verum 
infit in eis, cuicumque volenti redarguere libe- 
rum ejfe Jinit. 

Pag. ii. Sed quod paulo pojl in fine pa- 
gince univerfe it a pronuncias : €t Cum ergo. 
4( Ecclefia approbet, quae in fuo fervantur 
u scrinio, et ex eo hauferit Joannes, quae 
€€ de beato Gregorio confcripfit ; luce cla- 
u rius eft, ea que fcripfit, Ecclefiam com- 
" probafle, faltem quoad fidem hiftoriaa 
u fpe&at." Hac tu> Confiantine, cum dicis, 
propemodum facis ut tui caufa erubefcamus, 
cum etiam ipfum totum fcrinium Apojlolicum. 
veils efficere Hagiographum, ut nihil ex lis, 

qua in eo reperiuntur, err or is arguipofje con- 
ten das. At ubi tot surreptiones, qua* 
nolens et invita Sedes Apojlolica jugiter pati 
folet? Solius Dei ejl, qui cor intuetur, his . 
pojje car ere ; et in omnibus rebus, qua defe- 
runtur ad tribunal Ecclefice, cognofcere et 
difcerncre falfum a vero: homines vero, et 

ipfum 

Digitized by Google 



PROLEGOMENA. 237 

ipfum etiam Papam in his quje sunt 
f actj, falli pojfe et decipi, quis nefciat ? 

Hactenus dida fufficiant veluti Prole- 
gomena quaedam, praemittenda ledtioni cen- 
fur* noftra?, qua liquido apparebit, ut fpero, 
tot operum Dogmaticorum et Hiftoria* (ut 
vocant) Ecclefiafticae, eo fpeftafle opifices, 
ut Religionem totam, fi poffent, funditus 
peffumdarent : ex Tradtatu autem noftro 
de Antiquis Numifmatibus Regum Fran- 
corum, fufceptum ab impio ccetu .illud con- 
filium, meditatumque fub principatu Phi- 
lippi Augufti, ccepifle tunc apparere; 
multo vero magis fub Philippo Pulcro, et 
fub Valefio : crevifle deinde propemodum 
in imhienfum per annos amplius centum 
quinquaginta. 

FINIS. 



Digitized by Google 



■ — 

» ■ • • ! 




I 



Digitized by Google 



Digitized by Google 



Digitized by Google 




uiyuzL'u uy 



Google 



