





4 


A N T O N I I 


I P O S S E V I N I 


fa 


t 


E SOCIETATE 

I E S V 
I VD 1C IVM, 

De Nua: militis Galli , loannis Bodini , Philippi 
. vMoltDari , Nicolai Machiauclli' & Antlma-- ' 

. ' • chiauelli quiburdamfcriptis, quorum 
Catalogiim inuerfa pagina \ \ 
indicabit. . - 

^ . uV ' I TE M . 

Defenjto veritaiii aduerfui affertiones Catholiu fiin ' 

repk^anfes eiufdm Nua Ithis a^erfts.au&m ' ' — - 

V ■ \ ' ® ,C o R E T o 

^ Tornaci Canonico. ' ^ 

Eiufdem Antonij PoiTcuinide Confe/fione Augudana, 

.< ,'^ni^admutendi ftnt hzcetici ad colloquium publi- 
cum de fide, DcGdcrio Erafino , & fcAa Picardi^ 
iudicium. . > 'a ;,v 

Accejftt index capituhrum initio prtfixus,^ nlius in 
fine rerum omnium copiofijpmm. 




L V G D V N I. 

AP.VD IOANNEM BAPTISTAM BVYSSON. 

At. D. X C I I 1 1 . ^ ^ 

Supfriorum permiJfH. 




I 



GaUi priptu yijUA Me Di^ 
fcurjus Pohttcos , ^ Militares infcrip- 
fit, 

J)e loannis ^odini Methodo htBorU : Li- 
hris de T^eptd?.^ Ddmonomania, 

De Philtppt Mormt Ithrodeoferitatejidei 
Chrifliandi, 

Le^icolao MachiaueUoJ^ lihromJn- 



PIETATIS, ET DOCTRI- 

.Ni£ SPLENDORE ILLV- 
' ftri viro D. Antonio Emanucli Chalo- 
mio,Lugdunenfis Diocccfis ac Mccropo- 
Icos OfHciaii}&in Lugduncnfi Prjcfc- 
; £turaregioConiiliario, 

1«ANME< BaPTXETA B V P S S O N. 


R ^ c t A R A ^dne & magnis wm, 

Sa fapient'tbusdigndVoxilUfmt.vtrclarijst^ 

' me,vt Ne quid nimis.^dprofebll fen- 
i tentia,etfiin omni vita adprimevtilisef, 
vt quidam ait : nefci» tamen , an qua vlla 
in revtiliorejfepofit^quam ineo vita wHituto, quod nos 
profitemutyvelin librorum compofitione , &fcriptione: 
quos tarn multos fine deletlu, & iudicio edi conjpicimust 
vt verendumfit , ne praclara librorum fiupellex aliquan- 
doproieda vilioralga, vt alter ait , ejfe videatur, neque 
profedo abibo lon^us.G^inam vulgo Itbri plaufibiliores 
ab aliquot annis edit ifunt^quam quiadodifitmo pw, 
reltgiofifimo D. Antonio Voffeumo ( qut antequam fe 
religioni Socieratis lefu confecrarety& pofiquam in earn 
efi coopt atus^non modb m hac ciuitate^atque in vniuerfx 
GallidyVerum ettampofiea legationibus in Septentrtone 
aliquot perfundus magna vbique fui x,elt,(^in Deumy 

* i E(cl€ 




Zccleftamque Catholicam jludij reliquit infignia) in hoc 
faruo opere redargaunturi Et umen quit nefctt ipforum 
ati^om longe confultius falturos futjfe ^ fivel omntno ^ 
fibi afcrtbendo temper ajfent,vel ft hoc infanum fcribendi 
caco'ethes eos tenebat , intro, certum fao profeftcnis , & 
dtfciplino modam continaijfent I ^odfi neatrUtH ob 
inis obtentum eftyCur Bibitopolo vel eosprimum euulgo- 
runt y vel certepoftqua eos aliqaod virus habere ex mul- 
torumfamaperceperunty adeo funt nojiri decor is ^ & di- 
gnitatis obliti,vt eos ittrum,atque iteru recudercy& non 
per GaUiam modhnoftram, fed etiam per longe dtptas 
prouincias jpargere non erubefcant. Et quide opportune 
accidity vf cum libri ifti a GaUis in Italia ejfent delatiy in 
manusfanSlipmi Vontifcis InnocentqlX. antequam ad 
Pontifieatum promoueretury& D.Antonq Poffeutniper- 
uenirent : quos ills libros fua cenfura dt* cautione dtgnos L 
cum iudicaJfentyPontifex Vojfeuino mandauityVt partim 
ex fuis obferuationibuSypartim ex manufcriptis ipJiusPof- 
feuini aduerfiriis.qua cum Wo communicauerat , ipfe a- 
liquiifcr there yquibuspefiilentes illi libri pro fcriberen- 
tur. Prafiitit We impigrequod ei mandatum fuerat^ & 
librum hunc fententiarumygrauttate & exceUentiapr^- 
Jtantipmumy leilu^ digntfmu fuper\oris anniaujpiciis 
edidityquem variis iam in locis imprejfumydubiu non efit 
quin maximum iamfrublum alibi terrarum produxerit. 
iBum itaqite typis in Gallia euulgandum fufcepi , vt cum 
hi contra quos D.PoJfeuinus fcribitylibri fmt maximeper 
GaUiam dijperfi,in GaUia faltem liber imprejfus effet,qui 
eorum impietatem coerceat. Communicato inde nofiro 
cum Patribus Collegij Societatis lefu huius vrbis confilio, 
non folum me in hoc fententia confirmarunt : fed etiam 
comprimendam militis illius Galli Jrangenda'mque ma- 


gis ac magU impudente audaci'am aut audaceimpuden- 
tiam,altud etiam volumen Petri Coreti Neruij Canard 
cit& S.TheologU itcentiati obtulcrunt. §iuodD. Pojfe- 
uinus in fui Itbri fine plurimum laudat , qni peculiari 
opere , quod cum hoc edimus , aduerfm Nuam veriratis 
Catholtu fufcipit defenfionem. Isec m etiam contenti 
ab ipfo D. Pojfeuino perliteras admoniti tudicium etuf- 
dem deperfida & execra'nda Confefitone , qua Augu- 
fiana pafiim nominatur , & nonnulla alia eiufdem opuf- 
cula fubiecimw : qua ab eodetn in Germania, Polonia'ue 
aliquoties editavifiaeifunt etiam digna , qua in Gallia 
imprimerentur ob id maxime quod cum Gallia flatus 
prafens Jit in pracipiti , videndum etiam , atque etiam 
fit,ne Poifliaca, vel alia Bez,ana feu vefana potius Con- 
feflio tot harefum monRra in Gallia pariat , quot ex 
eo quafi Troiano equo Auguflana fcilicet Confeflione 
in Germania prodierunt.Hac autem omnia, vir clarif- 
fime , tibi imprimis multis quidem nominibus vt offer- 
rem impulit tua fingularis inme comitas, & beneuo- 
lentia,qua cum plurimis aliis nulla tecum ratione con- 
ferendis ita me compleHeris , vt domus tua commune 
quoddam non fummorum ,fed mediocrium , & infitno- 
rum cuiufque ordinis hommum ajj/lum quoddam ejfe 
videatur. Pradicabunt alij tuam religionem , eruditio- 
nem,integritatem & cateras animi , corportfque tui do- 
tes. Ego te hoc vno maxime cob , & cob , & colam, 
quod in tanta rerum , & honor urn copia, inque maxima 
virorum Principum gratia t ant am animi fubmiflionem 
retines, vt qui tecum verfantur omncs.fiuehifamilia- 
res fintfiue externi , pari tecum forte prognat os , & 
eodem quafi ex ouo eduCtps ejfe arbitrerts. Ego tgitur, 
cui tit tantam impertins beneiiolentiam , victj^im tibi 

if 5 


quandiu viaamyomne genus officq,& obfequij exlnbebo. 
Quod vt tejlatu facerem, nomen tuum in horum librorZ 
vefiibulo apparere volui y & tibilibros hos omnes yqui 
nunc primitin Gallia eduntufy nuncupate decreuhquos 
fane libros turn ob auSoris D. Vojfeuini [no-- 
men , & dtgnitatemy turn ob rerumy de 
quibusaguntyprafiantiam tibi 
futuros ejfe iucundif- 

ftmosfatis fcio, < 

Vale, 


INDEX 




V'* 


IfiDEX OM^IVM 

‘ aux mhoc o^ere hahentur. 

i ' 

' ■» 

Epiftola Staniflai /'rchiepifcopi Gncfns in 
PoloniaadP.Antonium Puflcuinum,delibrisab 
^ codem aduerfus Nuam & alios edico. 

C A P V T I. . 

An Catholici cum harreticis pcrmifcendi, to- 
lerandive fine. Num item vcrum fit,quod Nua 
diditat, Vnum, & eundemChriftum Dominura 
cfle finem Catholicorum,& Harreticorum.pag.i, 

C A P V T II. 

Vcrum expediatad Gallicas re$ componedas, 
vniuerfale lioerum Conciliu, an certe colloquiu 
alterumdeReligione inftitucre. pag.14. ' J 

C A r V T III. 

An cum fieri nequeat,vt eo modo,quo vcllent 
ha:retici , vniuerfale C 5 cilium liberum cogatur, 
faltem nationale Ecclefia: Gallicana: indicendu 
fic,addirimendas lites , qua: de Rcligione exi- 
ftunt. pag.34 

. C A P V T 1 1 I I. 

An quod neutrales quida Politici proponunt, 
vtpars vtraquede fuoiure nonnihil decedac, op- 
tima fit ad farcicndamconcordiararatio.pag. 

C A P V T V. 

An aliquis alius denique modus abanriquisjfi- . 
ue Catholicis,fiue h^rcticis, adhibitus fit pacan- 
distumultibusiQm itc iftis, qui de Religionc in 
Gallia exorti funt,poflet vtilitcr adhiberi.pag.;o 

A Cap. 


Index Capitum, 


X. 


* ' . ^ \ C A P V -T VI. . . \ 

An cum difficillima videatur cfle ciiratio plu- 
rimorum in Galliis hominu, qui in hacrefes pro- 
iapli,peccinaces funt, ratio vlla fir, qua faltem qui 
Cacholici funt,fcruenfur integrum in fide , reli- 
quorum autem fanicas minorc cu periculo fub- 
indecuretur. . pag.<^? 

CArvT VII. 

Abrurdum,& irapium coiiiium a Nua propo- 
nide mifcendis h^reticis copiis vnacu cxercicu 
Catholico , vt Turca oppugnecurj ac collegia 
qugdam militaria inrtitiianturj vetcrisque cuiul^ 
dam militia: dcledlus habeatur. pag.So 

loannis Bodini libris conlldcracio Sc cau- 
do cc primum de methodo hiftoria:. pag.87 
De Demonomania. P^g*95 

De Republicacaucio. 

Dc Philippi Mornari libro de veritatc Chri- 
ftiana: religionis indicium 3c cautio. pag.izz 
Cautio de iis qux fcripfic cum Machiauellus 
turn is qui aduerlus eum fcripfic Antimachiauel- 
Ium,cui nomen haild adfcripfit. pag.izS 

HicronymiOforij Epifc.de Machiauelloiu- 
diciuex lib.II I.denobilitate Chriftiana.pag.i5(> 
Aducrfus Machiaucllum quinam alijfcripfc- 
runt. P^S‘iy> 

Petri Coreti epiftola dcdicatoria. pag-iff 
Peruerfum efle Politiciconfilium quoad re- 
gnum Gallia: difsidiis libcrandum mpncc vt po- 
litice primum rcfpublica fiabiliatur quoufquc 
vaccc Ecclcfiafticis confiirutionibus 3c compo- 
ncnda: reljgioni intenderc.Cap.I. pag.i45- 

Male 


Index £apitum, 

Malecxiftimari peimitti debctuc in Gallia fc- 
d:arum in religione variccatcm.Cap.il. pag.i^7 
Falfo afl'cri quietem, pacem Sc cocordiam fta- 
bilem inter religione dilsidentes rctineri poflc. 
Cap.III. pag.171 

Non polTe principcs Chriftianos impunita- 
tem hxreticis proponere, ncque cumcis vnionc 
& pacem conftituere, eifque incumbere ex ofH- 
cio quantum in ipfis eft h^refes extinguere.Cap. 

nil. , pag -179 

Deo placuifte principes Sc gloria opibufque 
au(ft;os fuifle,qui Ecclcfiam Sc religionem defen- 
derunt, dirplicuille verb diuinam vltionem me- 
ruifte,quieam aduerfus ha:reticos tuerineglexe- 
runtjvcl etiam ei funt aduerfati.Cap.V. pag.i84 
' Mendaciumeft Conftantinu& Theodofium 
rapientifsimos&potencifsimos Imperatores Pa- 
ganos,Iudxos Sc Arrianos fue qucmque dilcipli- 
iicC Sc conftientia: permiftfte.Cap.VI. pag.i88 
Oftendicur ex D. Auguftino aliifque Ecclefiar 
dodtoribus , non efle cum ha-reticis difsimulan- 
dum Sc magno commodo de eis coerccndis die 
leges conftitutas.Cap.VII. 

Ad illud refpddetur quod obiicitur Chriftum 
& Apoftolos cum Gentilibus Sc Samaritanis, 
peccatoribufquc die conuerfatos/vt propterea 
nefas Imperatoribus Chriftianis hareticos poe- 
nis coercere,vel a Catholicoruin Societate fcpa- 
rare. Cap.VIIl. pag.200 

Oriole Pohticus accufat Catholicos fcritatis, . 
appcllat perfccutores , See. cum pro inimicispo- 
tius lit orandum, Sc laborandum vt ab errorious 

^ j conuer 


Index (apitum. 

conuertantur. Roma facalis eft, inquic , ofHcina 
cladioi umoccifionis. Ecclefiaftici, epifcopi,ab- 
naces , lefuita: perfuaferunt regibus efle gracum 
Deo (acrificium, quod harictici regnis eorutn 
cxigantur, ireque eis aliud commcndant, qiiam 
ignes&ferrum.Cap.lX. pag.zo4 

Vanegloriantur harreticifq aCatholicis per- 
(ecutionempaci,ide6que fe ad veram Eccleiiam 
pertinere,propterea quod pr^clare /cripferit Au- 
guftinus ,eum qui perfecutionem mouer,efte ex 
diabolo,qui verb patiturex Deo.Cap.X.pag.iii 
Catholicam Ecclefia (empcr ab ha’redcis gra- 
uifsimam pati perfecutionem.Cap.XI. pag.ziS 
Vitari hxreticos a Catholicis oportcre ne eo- 
rum comagione ofFcndantur.Cap.XII. pag.zzi 
Stultc admodum 8c irreligiose velle politi- 
ciim,qua:ri iam viam qu? ducit ad faliue poft tot 
iicula Humana? redemptionis.Ca.XIlI. pag.z24 
Pftcnditur aduerfus aft'ertionemPolitici Cal- 
uiniftas& Luthetanos efle hxreticos conui<ftos. 
Cap.XIIII. pag.zi7 

Malta in Ecclefla credenda & obferuanda ex 
traditione pcndcrc : aftut^ verb hxreticos Iblatn 
Scripturam admittcre,vt ibli fint iudices vcrita- 
tis.Cap.XV, pag.Z5z 

Non eft expe(ftandum abaliqua prouinciali 
Synodo ainfioritate regis Gallix vel cuiufqiiam 
principiscoadlade fidei 8c Scriprurarum verita- / 
te iudicium,fed ab Apoftolica Sc EcclefiaCa- 
tholica, cuius cftfummain terra &irrcrfragabilis 
audroriras.Cap.XVI. pag.238 

Omnesfedkarij prophani funt & improbi,ctiafl 
^ cum 


Index Qtpitum. 

cum Catholicis eundem habeant Deu, animam- 
que immortalem, atquc idem bapeiimi ligillum: 
non autem re(^c dicuntur, & hi & illi inferti efl'e 
cidem radici & trunco qui eft Chriftus lefus. 
Cap.XVII. pag.141 

Oftenditur Policicus cum Caluiniftarum con- 
ciliabulo non eftc in Ecclefia Chriftiana , ex eo 
quod veterum Gai!ix regum pietacem deuo- 
cionem commendat & Irenarura cum Polycarpo 
& Achanafto afterit fuifle duces animarum ad la- 
lutem Tub ignorantia &peccatidominio capti- 
uarum.Cap.XVIII. pag.Z44 

Impic iuaderi opes Ecclefiarum in regium fil- 
cum redigi ad fublcuandum populum mbutis 
immodcradus grauacum.Cap.XIX. pag.zjo 
Religioi^ piecads magnique apud Deum me- 
riti opus efl'e Ecclefiarum dccori & ornamento 
ftuderc.Cap.XX. pag.ijf 

Solere hxreticos Ecclefiafticorum vicam & 
mores infe^lari , vt fimpliciores abducant a fide 
Chriftiana.Cap.XXI. pag.z(Ji 

Non efle idololatdam in Ecclefia Catholica, 
neque in Euchariftix facramento, neque in San- 
^orum inuocacionc , neque in facrarum imagi- 
num veneradone.Cap.XXn. pag.z(?4 

Refpondetur Politic! calumnijsquibus Pon- 
cifices grauac,nimirum quod fine Alchimiftar , &c 
Germaniam olim ab Imperatoribus diftraxerinty 
Phocam cxdn<fto Mauricio donauericimperio, 
vt ab eo fierenc codus Ecclefia: principcs. Cap. 
XXIII. pag-i 7 i 

Refellitur blafphemiapolidci inter multasftul 

tide 


Index Capitum. 

, titiar fpccies quas dixit ab Ecclefia Catholica 
pvoHiixilse rccenfentis confclsionem auricula- 
rcm.Cap.XXlIII. pag.zyc? 

Non cfse vanam & ftultam pcccatoruin in 
mo; trtlia& venialia diuilioucm, Sc finguloruin 
ca-pi'ialmm in multas fpecics ac velut membra 
diftcibuuoncm.Cap.XXV. pag.aSi 

Male inter ftultuias & vana phantafmata rc- 
cenTeri purgatorium , ncque vere dici pro vno 
morcali pcccato acerbilsimas poenas luendas eA 
fe in purgatorio feptem annorum Ipado , a qui- 
bus tamen homines pofsinc multitudme Mifsa- 
rum Sc orarionum liberari.Cap.XXVI. pag.185 
Blafphemum eft aisererc bonos viros non de- 
bere iudicijDci&inferorum recordacione ter- 
reri,& falutis fecuricatem credentibus polliceri, 
Cap.XXVII. pag.zS/ 

Eiufdem Antonij Pofteuini c Socle t ate Icfu 
de Auguftana confclsionc iudiciiim. 

Num vlla fidei confeftio Auguftana vnqiiam 
rcipfa fucrit,ac fi fuit , quamam ilia cenlcnda fit- 
Cap.I. pag.i5?3 

Variationem eiufdem confdsionis Augufta- 
na: abipfifmer ba:rcticisagnitam, atque abed- 
rum plerifqiic candem conftfsionemfuifsc rcic*- 
ftam.Cap.II. pag-i9f 

Auguftanam quam vocant confe(sioncm,cum 
vniuerfc antiquitati repugnaucrir, nec Euangc- 
lium aliqiiod fapcrc,nec verd a[iquid rcucra fuiA 
Ic , VC ad cam Chriftianus aliquis prouocare de- 
bcat.Cap.TlI. pag.199 

Damnationemciufdeconfcfsionis Auguftan? 
-< ab 


k 


Index Qapitum, 

ab omnibus (ynodis &: ikculis, ab omnibus legi- 
timis Imperatoribus & Regibus , ab omnibus 
Acadcmiis,ac dcniquc afcipla , qux dc feipfain- 
cccca prpuocaui.t ad futurum Concilium , quam- 
uispofteaneadipfumquidcm hxretici inerinr, 
auc promifsis fteterinc, validifsimum eflTeargu- 
raeutum,eandem confcfsionem nihil die pvirec 
impiam fraudum ac mcndacioriim farragincm, 
ideo e(Te abiiciendam.Cap.IIII. pag.?or 

ExLuthcri mifsione qui confdsioncm Augu- 
ftanam primus cexuit effici hanc a diabolo fuit- 
fe , ac proinde ad illamnon efle confugiendum. 
Cap.V. pag. 50 ? 

Hiftoria & Theologi huius fxculi qui confd- 
fionis Auguftana: variationes & impofturas vel 
rctexcrunt, vel euidentiisimis rationibus ex Dei 
verbo petitis refutarunt.Cap.VI. pag.3i<5 

Eiufdemccadatio numexpcdiac pacanda-rei- 
publ, admittere ha;reticos ad colloquium publi- 
cum de Religione corara fcculari principe , aut 
ex omnibus ledtis (olam contefsioncm vt vocant 
Auguftanamtoleuadara vnacum Catholica Re- 
ligionc. P^g*3*9 

Eiufdem alterum indicium de Deddeuio Erad* 
tno,ad quern noui Arriani prouocanc. pag-557 
Eiufdem examcn Picardic? fc(^? qu? mixta eft 
ex LutheraniSjCaluinianis Sc Anabaptifticis ha:- 
refibus. P^^g*345 


EPIS 


EPISTOLA STANISLAI 
ArchiepifcopiGncfiiajin Polonia 
adP.Antonium Pofleuinumdeli- 
bro aduerfus Nuam & alios edito. 
Admodum Reucrende Pater, ami- 
ce charifiime & honorande. 

Cannes Conurius College Pofna~ 
menjis adme,Reuerend<t Pa~ 

ternttatU vefirt libelium , ipjius , vt m'thi 
firipfn, mandate, tudicium nempe,de qui~ 
bufdam Bodim,Machiauelli, GaQi militif, 
AC aliortm fcriptif.vt videlicet Itbellum pralo fubiici , ac 
per Regnum euulgari mandarem. Ego verb , hoc of- 
ficio pnstinam in me Reuerenda Pat emit at is vefira be- 
neuolenttam recognofeo lubens , & aiUs immortali Deo 
gratiis, qai hoc potipmum tempore, quo caput nimium 
AttoUit impietas , vigiltbus atque folertibus Ecclejtam 
fitam cufiodtbm,mala in earn irrepentta denunctantibusj 
non deftttuit , gratulor tibiytam praclarum m Ecelefiam 
Dei , Remquepubhc. Chriflianam merit um, quo ilia non 
falutem modo & tranquillitatem fuam tueri ,fed etiam 
magnum ad dimurmtatem prafidium habere queat.lam 
ifie quoquepefies.adnos peruenermit, terumurque paf- 
fm hommum nojlrorum manibus Bodiniam,Machiauel’- 
liani & aliorum enthufiafmi.tanto qiiidemfiudto,vt ni- 
htl fupienttus , ad moderandas Rejpublic. nihil ad fanan- 
dos prafentes patria noflra langtiores accommodatius, ' 
ab humanis ingenijs profeifei potuijfe credant : quare 

venena 



1 


venenatos ex eu fuccos exfugunttdepranatifque iudicqst 
fe&as inter fedtjfe£tas,cumfan{ta Cat holt ca & Romana 
Reltgieneyfalfapacu jpecte,magtndque alle£li,conctltare 
conciliatur , quaji aliqua conttentio atqueconcordta ejfe 
popt,Chrifio cum Beltal , luci cum tenebris, ptetatt cum 
impiet4te,nrtuti cum vitijs Sane ft cut Retpubltcatutu 
hie labor vttlu vtdetur, noflra, cert 'efuent vtthfimtu^dr 
maxime necejfartusj habet entm optimum praflant if i- 
tnumque anttdotum , aduerfus ea venena^qua tfit dolosef 
fiaudulent/rque fub medictna Jpecie ydeprauato iudteio, 
orbi Chnfiiano propmant , queq^ iam a nofiris hauflAy 
magnos in Republic, ctent morus Equidem tibt magnam 
babeograttamyquod mihi imh verius Reipubli. noflra de 
qua praclare meritus es, cutufque mala,vti optimus me- 
dteus probe noflt , tuM iflof lucubrationes communtcare 
rolui^tyquas ego iam excudi mandaui , vt profuturis no- 
Pi. Comtrijs tn publtcum proferantur. Tu in iflo noilri 
extmio fludto & voluntate perge,Dedmque tuu in faert- 
fieijs precare pro nobis , vt error es in admtntflranda Re- 
publ.per te demonflratos , atque redargutos agnofeentest 
abets recedamus , Chrtfltdnaque fidet.vnttatem tuert & 
velimus & poftmus. Nos ttbt vtctfim , ad increment um 
T>et gloruydiuturnam valetudinem precamuryofficta'que 
amicif imi hominis nunquam te in nobis defiderartpajfu- 
rum poUicemus & jpondemus. Datum ex Arce noflra 
Lauicien.V.Augu^iuAnno Dominiy Af. D. XCH. 


PRIVI 


i 


^RlVILBGIVM P, PROVINQIAHS 
Lugduntn^f Prouincu Societatis I e s v 
loanni Bapttslx Bujjfon 
^ concejfum. 

B Ernardinus Caftorius Prouincialis Collc- 
giorum Societatis T e s v in prouincia Lug- 
dunenil iuxta priuilegiu eidem Socictati a Chri- 
ftianifsimo Rcge die lo.menfis Mai j anni 1583. 
conceiTutn ( quo Bibliopolis omnibus prohibc- 
tuc ne libros ab eiufdcm Societatis hominibu? . 
compofitos , ab/que illorura permifsione impri- 
mant jpermittit loanni Baptift? Biiyflbn Lugdu- 
.nenliBibliop.olx, vtopiis, cuititulus efi Anton^ 
^offeuinie Soctetatc lefu ludicium deNuamilitts Gallic 
loannis Bodini^ Philippi UornAtyNicolai MachiaueUit 
quibufdam feriptis nec non eiufdcm AntonijPof- 
feuini de confefme Augu^lava , ac mm admittendi fmt 
htretui ad colloquium publicum defidoyde Deftderio 
Erafmo & Picardica ludicium ad fex proximos 
annos imprimere,acliberediucndere pofsir.Da- 
tum Lugaunidie i.Mattij,anno M. D. XCHI. 

Castorivs. 


k 


THEO 



THEOREMA 

E T C A V T I O 
De Theorematihus Politico 
t^ilitarihus 

NVJE GALLL 



RoDIERVNTin lucctn 
Theorcmata, fcudif*puta- 
clones Politico atque Mi- GalHcc, 
litaresa militc Gallo fcri- 
pt?,qacm Nua: Dominum 
vocanc.HicCaluinianoru ^ MUil 
partes feqimtus., cura ab tahes. 
co.qui iam rcgnauit, Hen- 
ricus 1 1 1. Gallorum Rex, in prxlio ad Mogun- 
conrcium capcus,dimi(Turqi/ibi aiiquando tempe- 
railcc a bello,in Belgium denique cum expedicio- 
ncprofedus,& in manusCatholici Regis copia*-' 
cum veniesjcum in cuRodia diu detinerecur)fcrip- 
tioni (cCz dedic , non cam vt fallecec tempus,quam 
vttcntaretfaiebatjan Gallic res collabcntes cala- 
mo poffet iuuare foelicius,quam lacea feccrar.Scd 
verifsimum illud eR.quod ait(aliam licet in rem^ 
ApoRolus:Qmdquid non eft ex Hde.peccatum eft. 
Hominem enim a Catholica fide alicnum,vt re<ftc 

A cat 




2 De The»rematih$ii 

eaiqusH<3ei ac religionis func, tra(9;er, vel vcfoli> 
dum in rebus eciam politicis confilium der,ecquis 
facile reperiacPiudicem autem fefe ira conflituerC) 
vt re6tius putct,de fummis rebus fefe pofle decer- 
nere.quam vniuerfa Chrifti vmquam Ecclenade> 
creueric,nimium fidentis efl , vt mitifsime loquac. 
Eas igitur difputationes,Geneua; cum eiret,Gall6- 
que cuidam oftendilTcr , cui Frefnes cognomcnto 
ell, hie quad illo noIente,(ed re vera cupiete,euul- 
gauir, quasdeinceps quoquouerfum milTas plerU 
que auid^ exceperunc , dc excipiunt, non ram lla- 
tuendis,quam funditus euercendis Rebus publicis, 
& Regnis aptifsimas. 

Ecenimeo collineanc,vtfuadeatur Gallic Re- 
gnum Rare polTc religioneCatholica,h^reliq*,cd-« 
mixtum. Vertendaq; potius aduerfum Turcas elTe 
arma,quam pro Catholica Religione ferro dimi- 
canduro.IRis autem multa inrerlerir,qu 9 pertinent 
ad mores, difciplinamqiGallic bellicam inRaura- 
dam,f(rdusq,‘Principum contra T ureas iniendum 
rationemq‘,tanrar expeditionis fufcipiendumicum 
denique ea,quc initio tumultuum in Gallia conti- 
gerunt,enumeret,Caluinianorum cauRc fauens. 

Icaque illud primum fatagit probare ex coramu- 
ni omnium fine, qui ChriRuseR.Nam,inquit,cum 
Catholici.hxreticiq^ vnum & cundem ChriRum 
colant,noneR,qubd in reliquis ita anxi; Rmus.Ad- 
dic:Quemadmodum non mutuo Rringunturenles 
in vifceraciuium,quod virtutes vitiaq; in Regno 
vigeant, fed bifee vigentibus.pax tamen,concor- 
diaq^foueturjlic Religione Catholica, hcrefiq} vi- 
gentibus,reliqua in pace adminiRranda func.vc 

miles 


Poliiids-^ Mditaribus, s 

miles feribendus non fie , nee quifquam bello adi- 
gendus ad fidem , ad quam charitatc,& verbo Dei 
humauirer adduci faciliusjconcilio aucem libero, 
fine general], fine nacionali firmius quear. Exeplis 
amem h?c,inquir,roborari Confiantini Magni,& 
Theodofij,fandlorumitem Epifcoporum,qui an- 
tiquitus('ait)fplenduerunt,Auguftinus,& Ambro- 
fius.-Regurii quoque Gallia:, qualcs fuifle fcribic S. 
Ludouicum,Carolam V I I.Ludouicum X I.Fran- 
cifcum,& Hcnricu,Auum,& Patrem eius, qui iam 
reenauir.Hehrici Tertij. Iftorum igitur,inquir,in- 
fiftendum efic vcfiigijs,qui RcgnajRemqj publi- 
cam velicefiefaluara.Deniqucprofert, quod Hc- 
luetij faciut.qui inter fefc tamen pacat^ viuunt,li- 
cetalij Catholici.alij Caluiniani,&Zuingliani,vcl 
Lotheranifinc.Id quod item ait Germaniaip vni- 
uerfam fequi.cum tamen in ea tot fed? viuant cum 
Catholicis vnanimes:Qiwre idem quoque(inquit) 
in Gallia fieri poflc,dubitandum non cft.Huc igi- 
tur fere,qu^ ille de toto hoc negotto in fuis difpu- 
tationibus agit.Na.qua: fpc6tant ad foedus Princi- 
pum procurandumaduerfus Turcas,quar Ve de in- 
ftituendis militaribus collegijs attingit.non nihil 
pofiea dicam. 

Ergo, quod de vno Catholicorum,& Ffererico- 
rum fine Chrifio iftc putat.errat vchementcr. Ne- 
que enim quibus funt leges contrariae,iurirdidio- 
que,& iacraraentanon eadem, ratio veto prorfus 
inadminifirando difsimilisjDiuin^ denique Scri- 
ptura: diuerfifiimus fenfus, & interpretatio ; Nec 
cerre eadem de Chrifto,dequc iandliisima: T rini- 
tatis pcrfonisfidesjinpartibusautemdiuini Co- 

A i dicis 


t 


4 De Theoremat'ihus 

dicis admittendis fumma concrouerna;pertinaci(^ 
flmadeniqueconcentio etiam io reliquis rebus, 
qui ad cultum Dei pertioenrjijs dixeris vnum efle 
' fcopum,& finem Chrifturquippe ex eodctn fora- 
raine baud prodic dulois,& amara aqua.Nequc Te- 
fe Deu volebat dici, Deus ipfc , pfeudopropheta- 
rum,aut aliorum.qui & (1 vnum Deum inuocabar, 
aberrabanctamenab eo longifsime; neque abeo 
mittebantunNcc fan^ijs putaucris eundemefle 
in animo porcum,qui aduerium omnino curfum 
inilituiioc. 

Ac cum fides primum ardifici j fpirimalis funda- 
mentum fit, fine qua nemo in Chriftum credere, 
nemo ad cum pofsic accedere,ecquis, fi hajc defir, 
audeat credere, eundem fe habere Chriftum,qucm 
foliCatholici,quoniam in EcclefiaChrifti funt» 
Aug. dt habeut.’Diferte D. Auguftinus(quem ifte tamcna 
cm. Dei fc non Icdum honorifice nominal ) demonftrat, 
Ub.zi.e. Chriftianumnonefle,quiinChrifti Ecclefia non 
eft: Ac nullius hajrefeos ciTc Chriftum fundament 
' tumiQuin etiam Chriftum portariaduerfus Chri- 
ftu ab ha:recicis,a quibus feriptur? tencatur ad (pe- 
cjcm,non ad falutcrindeqjvcnenatasfcntentiasab 
ijs cmitti.Diabolum nempe imitatibus in detor- 
quedis ijfdem fcripturis:neque porro Chriftu ha- 
bcricapurabiftis,qui incorpore Chrifti myftico 
non funt.qm'qicorpusillud fciderunr,& feindunt, 
Chrifti facramenta.quibus iungitur cum fuo cor- 
pore,toIIentes,& neganres.-QuaE quidem.ac fexce^ 
ta alia cum in alios , turn prof fus in Caluiniaiios 
quadrant.Id quod liquidifsime viderit,qui legcrit 
aut de odtoginta ha:refibus agentem Auguftinura 

cfHca 


Polutcis ^ Jkfilitarihus, s 

cfHcacifsimisqjrationibusexDiuino vetbo eof- 
dem Caluinianorum errores confurantem; aut ip- 
rorurotnec hxreticorum inter fefe digladiantium 
(iiranias de fummis fidei capitibus contcoucrHas 
olfeccrit. 

Deindc par ratio virtutum,& vitiorum non e(l, 

VC quoniam hxc Hne bello tolerantur,hxrefis quo- 
quecoleranda Ht.Sane verd n qui public^ afccn- 
dcre cathedras,& c fuggeftu vitia docere,aut fcbo- 
las aperirc,libr6.sve cderc de patrandis facinori- 
busauderent,niiiordinaria poicdas poiTcc , extra- 
ordinaria efl'ctacccrfenda,&: bello pcilis ablegan- 
da,qu2 latifsime alioquin fcrperet.Cu autem hq- 
rcHs multd pellilenhor cund^is flagiri)s iit,hanc 
nifi folidaEuangeli) ab ipHs Apoflolis vfque ad ' 
hxc tempora interprctacio,ac vetera Patrii Decrc- 
ta)& omnium Impcratorum,ac Regum eminctif* 
/imoru,qui Catholici fuerut, compefcere po^inr, 
quidni armis perniciodfsimus hoftis dometur, & 
cadat^Occidi feuerifsime falfos prophetas mandat Beut.tj. 
Deusjquod re ipia prxftitcre Helias,Iofias,Ichu,& 
ali):Chrillus autem Dominus non legitimos Rc- 
gni fubditos,aut filios Ecclefi?,fed ethnicos babe* 
ri, vult,qui Eccledam nolint audire.Et quifque eric c.io. & 
cam dbifapiens,quicogirec,fccularem poteftatem 
quznondnccaufagladiumportat, in eos iniude 
animaduercere,pod iizredm ab eccleda cognicam 
& damnacam,quam cum cancro confect Apodo- 
lus?Ac cette Grics,& Aiia,Meridiesque,& Aphri- 
ca^magnaqinodro hoc feculo Europz pars, quia 
initio fedula non fuic auectendis his malis , nimio 
plpsexpejrca ed ,quid inde confecutum dc dam- 

A 3 JO ■ 



Ep. 46. 
ad De- 
natiji. 


' Cod. d* 
htretidS 
1. Mani- 
chtos. 

1. A riant 
l.Sluicun 
quo. 


5 De Tijeorematibus, 

ni. Cirtcrum Petrus Ananiam , 8c Saphiram in- 
terfccic,& Paulus falfum Prophcta'm.qui Procon- 
fule a fideimpedircconabaturjczcitatc percufsit: 
Ac Synodo Nic£Enapctctc,Arius cum fuis alTeclis 
in cxilium relegacus eft a Conftantino Primo Im- 
peratorc.Atqui non ab hoc vno,fed ab alijs , quos 
recenfet Auguftinus,rcuerifsima: leges funt lati 
aduerfus hireticos-, quibus tamen vnusfoluslu- 
lianus ApOiflata fauic , quia erat apodata. Etenim 
Theodofius , & Valcntinianus , 8c Martianus, 8c 
plerique alij Imperatotes religiofifsimi.hacreticc^ 
intenium aliquot libris auri, interdu omnibus bo- 
nis, interdum exilio, 8c verberibus, interdum vlti^ 
mo fupplicio mul<itari voluerut; ne hue modo c6- 
feram Ecclefi? leges, omnesqjPatru fentetias.qu^ 
Teper aduerfus iftam pefte conftancifsim? fuerunt; 

Ac Galenas quoque,quo libro feribit, mores a- 
nimi feqqi temperamentum corporis , rrescauffas 
afferr, propter quas ratio doceat,improbos elTe in- 
terhciendos.Altera ne probis noceant homicidz, 
adulter jjlatrones.Altera, vtplurimi paucifsimoru 
fupplicio cmcndenturjquiqjviuedo Rcip. prodef- 
fe nolucrunt,hi moriendo pronnt,quales Magiam, 
fceleraq; horrenda,& alia immania facinora cottar 
mittentes.Tertia,qu6d f^pe ijs.qui ple61:untUr,ex- 
pedit occidi , futuris fernper deterioribus , ncque 
ad fanitatem reuerfuris. 

A t certe quadrant hzc omrtia iuftifsim^ in hz- 
rtticos,quo hzrefisfuneftifsirhum malumi fit, ini» 
tiiimq j vitz czleftis extinguat, humanis roentibus 
diem ftatim eripiens ,radi6sq;adeo& ighfculos 
mentis, quibus mouencur ad b.oniim , retundensj 

miran 


Politicu AdilitarihiiS, 7 

inirandum vt non oppugnet acbittij libcrta- 
tem,qua fibiipfi libertatcm quodam raodo ligat, 
(quidqaid de libercace confcientix blacerat Xo^ua ^ ^ 

fadki tencbrarum & Sacanx.Ec quidem peftilentia, 
qua corpora vexancur,& in delirium a(^a tandem num,ijm 
pereunt, tamqua fotmidoloiiorem arcenc magi- 
ftratus fumma vi acque natibus:tum quod fumma ^ 
pernicitate prx cztcris afFcdtibus venenum fuum 
ad cor vfque difFundit.homincmqjVcgetum ac fu- 
pcrftitem deijcit illico in fepulcuram,vc etia plc- 
rique dum libere incedunt.opprefsi cadanc in vijs, 
vcl fcfc c fene(lris,auc te(flis prxcipites dent ; rum 
quod dum hofce interficit, alios inficir,fcrpitqjce- 
lerrim^ plus quam flama omnia dcpafcens ex vna 
plurimas domos,& ciuiiates breuilsimo temporis 
moroento inuadens.Quac caufa fuit,cut SS.Chry- 
roflomus,& Auguftinus,ethnico,& pablicano dc- 
teriorem facianc hxreticumjquoducutvcnrorum 
procellx maria comraouere,& pertucbire folenc, 
fic hxrcfis quantumcumque Regnum, Rcmpubli- 
camvc Clicct antcaftabilifsimam)inuaferit,raox in 
ea tumulcus, fa(f);ioncs, cxdcs, rapinas,facrilegia, 
publicos inc^ft’jeucrfiones denique excitat.Qua- 
mobrcmviri fan^ifsimi, cum alias quafuis petfe- 
cutiones imperterrico animo expeiftarcnt , ncque 
fcfe dimouercnc dc ftaiionibus fuis,inaudiio tame 
Ezrefum motu vires omncs ftatim colligebanc, 
propereq;concurrebancad communem coflagra- 
cionem reRingucndam.A Poncificibus aucem raa- 
ximis vcl cogebantur fy nodi, vcl Impcratorcs vr- 
gebantur ad depcllendam cancam clademt qua la- 
dcm ipfa diademata pedibus hzreticorum contri- 

A 4 la 


■n 

t. 


^ De Theorematibtts 

ta funt.Scd vt plurimos fuilTe conuerfos, cum pri- 
pium leges Imperatorum auocarunc harreticos ab 
iallaci iilafpecie libertatis,quam hodieq;pr^texur, 
idem fcribic grauifsimus teHis Augudinus. Quod 
quidem plani£simc inteliigunt,qui ftatum Regno* 
rum & Rerumpubiicarum.vbi vigct hxc cura,c6* 
fecc cum ijs , qui laxarunt habenas huic primarix 
iulHtiz. Q^x certe laxacio fe in animos hxretico- 
tuminiinuauit.cumLutherus Chriftianos initio 
hortatus eft,ne armaaduerfusT ureas fumcrentyred 
totam rem Deo committerent:Nimirum videbat 
fafeinatus oculus,Maometem licencius carnis li- 
centiam permiiTurumjquam fiat tot in Chriftiana 
Scbola piarum exercitationum afsiduitate,qu; fii- 
mulos ad bene agendum exacuit , atque excmplo 
ad Chtifti veritatem rattam,tc<9:amq;tuedam pro* 
ponit.Sic igitur noui ifii politici Geneuenfes , la* 
rente Atbeifmi vermc,ad parentis fui fefe norma 
aptant,qua libertas ilia confeientix tarn deprxdi- 
cata,retineat ius,& vbique radicem agat , ac figac 
vlterius pedem>vbi hadlenus fiiit ignota. 

Sed veteribus mifsis,fi,qux ocuHs patent, infpi- 
ciamus , an quidquara poteft efle dilucidius/ Tri- 
gefimus pene annus agitur.cum Emmanuel Phili- 
bertus,Dux Sabaudix Serenifsimus , in Subalpina 
ditionem fuam recipiendam defcendir.Diuturno 
bello,vicinaq; hxren,totusille tratStus nutabatin 
fide.Prxcipux Ciuitates fenfim dilabebantur.Mi* 
niftri hxreticorum circuracurfabant libcr^. Nam 
ex vallibus AngronixjLucernx , & aliunde cram- 
pebant ftatis temporibus,qui co?nam illam impia, 
& virus circumquaque Ipargcbant. llie^i plures, 

qui 


L 


r 


Politicise Aiilitaribus, ^ 

qtli furduas illas aquas cbiberanr , iam Ecclcfiis, 
iam corpori icliquo,tanquam caput columvc a(Tc- 
cud , intcrnecionem tninicabamur. Venit igicuc 
Princepsille.Non tamreccpic fibiipd ditionem> 
quam Deo redituere (ategic. prxmonid populi,vc 
peftcm librorum harrefuqscxploderencypauci per- 
uicaces plexi,Arccscou(litutxin primadjsCiui- 
cadbus,& pr^eiidijs firmata; vtpopulum in oiHciO) 
cum opus eHec connnerentjIn(dtuta Collegia, in 
quibus piecate cum difciplinis,& Audijs licerarum 
adolefccntia excolerctur, auitam religionem Su> 
balpinisiilicbrcHituerur, &ab alijsnnidmis re- 
eionibus auerterunt.Idem autem in Sabaudia tota 
iecutum 0fl,vndepropagad Hnes , & recepta func 
de Bernadbusoppida; quamuis circumquamque 
non folum elTent,verum edam bellamouerent h^- 
cedci,nihilq; non agerenc Gcncucrcs, & Delphi- 
natcs,& ipH quoque in vifceribus Subalpinis Sa- 
' lucij,ne (Ibi in Italia ad hxrcfes dilTeminadas adi- 
tus przcludcretur.Sed & Dcus,qui principes pr^- 
lia Domini pugnantes,melioribuscoronis ornat, 
filium illi dedit prztcr omnem fpem,ex matura v- 
xore:eum,qui nunc regnans,& Regio.arq; omniu 
honodficcntirsimo vinculo cum Catholico Rcge 
aflridus, fufcepit AuguBam ptolem,ex qua catho- 
lic^ & fa'ndl^ eduAa,rperandaeRaccersio reliquz 
Sabaudi; didonis,quamale partam Caluiniani ad- 
huc contra ius , Euangeliumque , retinent. An ne 
jgitucfimixtamcolluuiemillam perminiTet Em- 
manuel Philibertus fuo arbittatu viuete,n 6 exun- 
dalTet hxrelis in vifcera Ital \x , cuius lane faciem 
nunc deformiotcm baberenius,quam quo ccmpo- 

A 5 re 


r 


JO De Theorematihu6 

rc Ariani, Goihi,Hunni,Vandali£uropam,& Ica- 
iiam ipfam deuadarunt? 

Sed progrediamur in Gallias.Eodemtempore) 
quo Emmanuel ida gerebac,ardebac bello Gallia, 
&cum pacem qu^duilFent poIiiici,datusqj illc vix 
humanis alijs ranonibus tedicui podc vidererur, 
dum contra quam Emmanuel fctrerar , non folum 
externa ilia pax confecuta ed,(ed per earn quicum- 
que tamquam ad Alylum profugerac Galli ab Ca- 
tholicafidealieni redierunc in Patriam, ecquid 
cocordiz^quienfve adepti rumus?T amquam enim 
foluta:cathenis,autex antris erumpences ferzfa- 
melicz,cum,venenu Geneuz combibidet,id vbi- 
que difFuderunt in Ciuitatcs,in Regias,in arces,& 
quo no?Vc verojdum lethale tantum vulnus cordi 
elfetinflitdumddviuerepergeret.ecquis fuerit ta 
excors,qui crederet^Reditum igitur ad arma.Ste- 
tit ergo Regi Temper vitdoria. Tencacura iterum 
acque iccrum idem genus pacis a prudentibus fecu- 
li, cum facillimo negotio, fi perditum fuidet in le- 
tcntia,vniuerrum Regnum dabat manus,& catho- 
licum,ac Chridianilsimumfvc antea)efHci potuiT- 
fenreditum igitur iterum per fucatam pacem ad 
veras calamitates:qux tamdiu perdurabunc,quam- 
diu Samaria non tolletur, vcvnaHietorolyma, & 
verz pacis vifio fit.Confirroant vero hzc, quz di- 
cimus,alij rerum fcelices exitus,in ipds Gallijs 
confecuti.Nam Parificnfes,Tolofani,ceter?q;pri- 
mariz Ciuitates,quz mixtionem illam non admi> 
fere.neque pad illi adcnferuncjdeteruntqjintegrg 
iusqs fuum Eccleda,Magidratus, Rex , in ijs reci- 
nuere.lnquasauteminue^a edlicencia hzrecice 

. prx 


Politicif ^'MilitarihiM, u 

pr^dicandi,aut tutnulcus fUtim,&ftrages,autamif- 
iio ciuitatlim fecutacft.Lugdunum, & alicc ciuira- 
- tes id paflx.cxemplo nobis funt:E quibus vbi exa- 
dHiriiniftrtha?rccicomm,rublataq*,potcftas eft v- 
nicuique, quoquifque voluiflcc, modo viuendi,^ 
paucoru pcena vniuerfts falutifuic. Iraque^ per- 
^ ftant catholic* , & vigent commercia i & pacatc 
ftc viuuntjVt tamquam fulcra molem adhuccanti, 
& ram diuerberati ab internis fa<ftiofis , & ab cx- 
ternis h*reticis,Regni,(uftineant,nc omnino c6- 
cidac. At& Auenionenfis Pontificia ditio, cum 
Aurantiu, & aliaoppidaharteant in centre ,quac 
maxima ex parte h^retica funt,circuroquaq; autem 
plerumque ob^deretur ab h^reticorum copiis,!?- 
pifsim^i excurreret ifti vfqj ad ciuitatum catholi- 
carumaipc(ft:um,quoniamfcre dcfendit,falutemqi 
potiorem habuit,quam aurum, quod fru<ftuofifsi- 
me’ih bcllum illuda Pontifice roaximo tutandis 
fubditis iropenfum eft, falutem, aurum, ciuitaies,& 
rcliquaconferuauitjqua:tamcn omnia prudentes 
fecuH fuis'fallaci(simis confilijs viderunt alibi no 
vno loco'5adempta,& vt reliqua dcmantur,fubdo- 
leeadem'confiliaferunr. 

In Belgium tefpiciamus.Du omnia tentata fax, 
cuocatiqjinde HifpanijdeceptiqjEpifcopi funt,vc 
putatent tolerahtia,vitam Tcfc pofle viucrc quie- 
tiorem, Regis Catholici ditio,religi6q,* catholica 
prorfus cuerfa eft.Rediiu igitur eft ad arma*, quare 
pax CO verier obtigit, quo nulla rationc infledti 
vbluit Rex, vt qua: fibirecuperabat,non in primis 
Deo rccupcraret. 

Quamobrem Antucrpia,Bruxclla:, Gandauum, 

• li. Burgar 


I 


n DeTheortmatihus > 

Burgarjiniignifsitn^qj alls ciuitaccs, qua: ante an> 
num bienniumve,ne(cicbant Deum » acque huius 
loco Caluinum,& cetera monllra adoiabaac , vi- 
uunt catholic^ iam,fruuntur pace,ac tot animaru 
myriades facranientis,Diuinoqjvetbo,nue viuanc, 

* feu moriuntur,potitae funt. 

Bauariaiteniyde qua paulo poil,dum vtriufquc 
ftecieiin Euchariftia vfum requirit , & obtinuir, 
lenellraiampatefa^aad nt^quitiam , quam cela- 
bant in corde,cu Hmulati catholici) ha:reres quaf- 
que eflent intromifliiri,quoniam id fedulo ab Al- 
berto Duce fublatum repente eft,pacem habuit,& 
refrigerium fenfit in medijs Getpiania: flammis, 

Vienn? Auftri^.dum Opicius,&r alij hf telira te- 
nendam vnacum catholicareligionc(boc eft hac 
per ha:rentn tandem explodencum) confulcbant, 
tragoedias miras excitarunt:Sed ciedo Opicio, 
fublataque facultate pra;dicandi aliami quam Ca- 
tholicam religionem, Sc ad hanc redierunt ciucs, 
&ad Cflarem fua redijc cinicas^qu^cerce iam alio- 
quin c manibus fuiftet lapla. Taradiu videlicet 
Regnis & Repub. permanentibus,quamdiu reli- 
gio,& iuftitia inuicem fefe ofculantur,& durant. 

At ncquis ignorcr,quo a&u totum hoc negotiu 
again hirctici,mundanive politic! , extat liber dc 
iuftahxreticorumpunitionejeditus ab Alphonfo 
de Caftro,Theologo Hilpano^ quern ft legerinc 
Principes.&Magiftratus.fummum fuerit operae ^ 
pretium,atqiaduerfus tcchnas iftas pr?cautio;pr?- 
terquam,quod mirum eft,hxreticos imnsaniftirois 
quibus fupplicijsafHcere folitos eftc qualemcum- 
que audientem dc catholica.religionc hifeere , fa- 

crura 


) 


I 


Politicise Afilitarihus. ij 

ctumve faccrejac tamcn vclle rcpofccre omncm 
crea fcfc immunitacem,cum omnia permifccanr, 
& haerefes fcxccnties damnatas cxcicarintab in- 
fcris.Num vero Geneu<e Catholicum aliquem eilc 
patiuntunNum fiquisinde ad SacramentaaCa- 
tholicis fumendain proximam viciniara exir.non 
profcribitur,&:plc6litut?Nu/n idem in Saxonia, 
cactcrisqjRcgnis non fit? An ne perfecucioncs , & 
diricaces maiores excrcucrcN crones, Caligula?, 
Domiciani,& rcliqua? ilia: infernales faces aduer- 
fus Chriftianos marcyres,quara quasAngli in An- 
glia contra innoccntifsimos, quoniamChriftia- 
nam,catholicamq,- fidcm tcnebant,nouifsimd his 
annis ediderunt?Et verb bonus ifte vir ecquod in 
Gallijs patratum facinus in hoc genere non vidic 
aut adco iple non patrauit?aut qualem nam ipfi fa- 
cultatcm h^rctici concelTcre ciuitatibus ijs catho- 
licis,quas proditione ac rebellione acccptas,ad- 
huccaptiuas retinent , fpoliatas aris, virginitatis 
clauftris,Patrum teftimoniis, Sadorum cXcmplis, 
Icgitimo vcrbo diuino,& Sacerdotibus'.Et hi vi- 
delicet Rcfpub.&Regna fuisihcorcraatibus in- 
fi;aurabunt?Sed quod fubdit,Hcluetios,&Germa-’ 
nos ita coramixtos , viucrc pacate,fucum imperi- 
ti&facit.Quinquccnim Hcluctiorum pagi,qui ca- 
tholici funtjcum iam ante aliquot annos pco ca- 
tholicarcligionc pperrflT^ntjatq; vidtorcs, inte- 
rcpto Zuinglio,euamTet,coegcre iuftifsimo bcllo 
reliqubs Hcluetioruin |)agos,ne ad fefe vmquam 
miniftrosaliosve,qui hacrcfcs fpargercnt^immit- 
terent.Id quodfiimma diligentia Icruari cui’anr. 
Quin ctia quo magiialycorum contagio fint im- 
• muncs, 


*De Theorematihus 

rauncs.inftituerunt duo Collegia Socictatis Icfu, 
Lucernx alterum.Friburgi altcrum : Itaque & il- 
lud cam (apientis policici mendacium apparet. In 
Germania veto quid fiat^vel ignorat , vcl FraudC) 
quod nouit,t€git. Germania cnim vbi in varias 
hzreFes dtuifaed, & fuaquzque ciuitas domufq; 
hxrellm rctinetita mordicus, VC Saxo Caluinia- 
noscxegeriCjferroqj mul<3:aueric: Cafimirus Lu- 
theranosnonicapridem ex Rhenano tradtueic- 
ccrir.-Rcliqui inter fefe acerbifsimc digladiencur: 
Hufsita,Picardi,Anabapcifta;,Smicdeliani,Suec- 
feldianijArianiiSamofatcniy&reliquaf^x. At c6- 
tra in Bauatia inferiore,& fupetiore, in Comitatu 
Tirolenfijn quibufdamEpifeopatibus ( vti nunc 
m.HcrbipoIcnfi Jquoniam vnum labium eH;,acque 
vnafides,v^Rigiaantiqux pictatis omnia vigent 
adhuc,& Principibus obeditur alacrius,ac, quod 
caput eHjConfcientix ipfx pacem illam retinent» 
quammudus vtdare,itaadimercnon poteOiiqua* 
diu in cordibusincegta feruatur. $ed ad alterum 
theoreiflavcniamus. 

' Dc Thcorctnatc alteto Nuac. 

Vtruttt expediat ad Gallicai res (cmponendas , vniuerfale 
liberumyaufaltem nationale concilium Ecclefu Gal-^ 
Ikana indicereyan certe colloquium alterum de^reli~ 
gione inJHtuere. ' inn w 

C A V*1T i d. 

A LteruniTheorema,ip,quo cumalijs eiufdem 
faricue multus efl politicus ide, percinet ad, 
ineunda ratione,qua tot de Hde lites dirimatur.Ea 
ratio ell>vt Synodus, auc^onuentus generalis,vel 

certe 




Politicis ^Adi litarihus. 


If 


ccrtc GallicanxEcclenz habeatur,in quo vnicui- 
que liberum fit fufFra^ium: credcndumenim eflc 
opinantur,Spiritum lan(5tumhaud minus afHace 
protcftantes,quam catholicos. 

Efto igitur.ineaturciurmodidcliberatio. Atvc 
ad efie^um perducatur, qucmnam purat modum 
adhibendum?Si ad normam iudiciorum ciuilium: 
repudiabicur ,quoniam Humana (inquiunt )hxc 
Eunr.Si vt Pontifex & Epifcopi prsfint, explodc- 
tur. Si vtaducrlarij ipfi iudices fint, inaudicum 
eft a fecuIo.Quis enim rcum,aut partem iudicem 
ftatuat?Si vt omnes fimul coeant, feratq^* quifque 
nullocerto prifide,ac iudice fenrentiam.plurima 
fequenturincommoda,Si verbum Dei iudex ad- 
fcircaturjvnufquifqueabundabitinfuorenfujidqi 
Dei verbum fibiefteperfuadebit,quod prjeiudi- 
cio fiiOjVel hauftis ex aiiqua h^reticoru fedla prin- 
cipi)s>(anxitefte verum.Si adhibeanrur Patres in- 
terpretes:homincs(inquient)eranr,&’ errare potu- 
erunt. Siquis produxerit in medium, Augufta- 
namconfersionem,Lutheriopera, Calufhi infti- 
futionem,& aliorum au(ftorum libros,vndc vetbi 
diuini petatur cxpofitio}& hos fiiiflc homines, no 
deerunt,qui relpondcantipnterquam quod inter 
feCe fic pugnant.vt alter alrerum harrefcos argnar, 
&damnet:& denique i?pe vnufquifque eorum ca- 
dem in re dixit pugnantifsima.Nec confefsio Au- 
guftanaeft vna,& cadem:vtmittam,^x-vcrboDei, 
ab Ecclefiaantiquifsima, quamquam fpfimet ad- 
ueriarij veram fuifle non inficiantur,eorumT erro- 
res taquam hajrefcs anathematc Fuiftc confoflbs.' 
lam veto fi Ecclefia; tamqua vnico Chrifti tribu- 

na'i 


j6 De Tloeorematihiis 

nali ndendum faerie, hanc flnguli vel apud fuos 
eire,vel inuinbilcm plerique omhes diccnc: atque 
ideo,quam cuconfulas, cuius non apparcat facies, 
vel tribunah Quy cum ica nnc,quxro,feri6 ne id,ac 
vericatis excucienda; ft udio proponat iftiufmodi 
hominum policicoru genus.Si annuanr , cum ego, 
VC omnes ambages prxcidacur , breuifsime poftu 
refpondece:Nempe,rationem efte ineudam,quam 
in hacipface,fapiencifsimi, & anciquifsimi om> 
nes,quiq^fanguinc ipfo veritacis ceftimonium co- 
fignarunc,incundam cenfuecunr. Excac porro in 
Apoftoloru a<ftis , hoc eft in verbo Dei.expreftum 
eiufdcm rci veftigium.fiue potius exemplar. Ec vc 
veceris ceftamentiformam huiufmodi quzftionu 
per fummum Sacerdotem Eniendarum miftam fa- 
ciam , nafeentis Eccleftx controucrEa , quar orta 
fuerat,NumMoftslegaliacum Euangelio Chrifti 
lefu iungenda elTenc,cum fublata fubitofuiftec, 
modum nobis reliquir, quo cetera iftiufmodi cd- 
planarencur.Qmnam ergo tumadhibiti func.iudi- 
ces?Num ipfa Biblia tancummodo in medio pod* 
' ta?Acmuca erant,vcfunt.Numaliquibuspr«ecipua 
erata Domino iniudla cura,vc velinde vericacem 
eruerent,veladfpiranceSpiricu fanefto, doceren- 
tur omnem vericacem? Videlicet ,aliquibus , hoc 
eft,Apoftolis.Quid?Ad Apoftolos ne aliqui alij, 
VC Emul eftenc indices, & ad etindem ccecum ad- 
fcici func, vel Chrifti diE:ipuli,Eue item corum a> 
liqui,per quos de legalibus orta erat controucrEa? 
ncmincm legimus.Apoftolorumcnim quibus E- 
pifcopifuccdrere, propcium illudfuifte indicium 
conEaCtAnveroforfanmagiftratum adiere poli- 

cicum 


Politick Afilitaritus, 17 

ticucn Apoftoli,vt velfaculcatem cogendi conci- 
lij,vel magiftratusintcruemuauAaricatcm ci ne- 
gocio cotiquirerem?Ncquehocaj>parct. Sed Sy- 
nondura fcpulra prorfus fucrat.Quid igi- 
cur?Exeane aliqni affefforcs eidem iudicio funt 
acccr(tti?Nonfacrc.Scilicct quoniam Cxfaris lo- 
co Pilatus ludasam adminiftrabat,aliquiderat C?- 
fari dcfcrcndum , vt fynodus illarite habcrctur? 
N on eft faftum:Ncc Cxfar , neque Pilatus crant 
Chriftiani. C^id G fuilTentChriftiani’Si Chri- 
ftianifuiftenr,ijs,quos Chriftus EcclcHa; iudices 
dclcgcrar,iftfalutisncgocio parere , non praelTc 
debuillenr. Ac non amplius habemus Apoftolos; 
quam tu nuncCdiccntjaftionis viam inft,itucs?Nifl 
habemus Apoftolos, Apoftolicum non amilimus 
cxcroplum:Apoftolis fuccefl'ere qui Eccleftam rc- 
gcrenc, ac huiufmodi quajftiones, qua: nunc itc- 
cum excitaca: funt, folucrunt. Viuitautcm idem 
foititus,& vfquc ad confummationem feculi eo- 
dem in Ecclefia: culmine viuer.qui regebat Apo- . 
ftolos.Ad illud igitur Hierolblymitana: Synodi e- 
xemplar prouoco.fi verbumDei fpeftandum fir.vt 
eft maxime fpeftandum.Nec video, quantufcum- 
que habeatur conuencus.fi careac auftoritate , for- 
iDa,legitimisiudicibus,fpirituDei, vt folidi ali- 
quid vmquam vfpiam conftitui pofsit.ldic, credo, 
vrgcbunt.Noftrifunt Apoftolijnoftri funt Euan- 
gcliciiDeicodicem & verbum habemus. Quid 
igitOr obftat.cur talium vera no fit au <?o ritas,for- 
^ ma,iudicium,ipiritus, ac propterea foUdiftimum 
in refidcialiquidinde ftatuatur:Au dio.Et quxre- 
repofsira, cur igitur inter iftos veftros("ii Deo 

B placer) 


r 


j8 DeTheorematihui 

placet^ A poftolos,& Euangelicos numquam co- 
Ucnit?Sea poftctius ifta.lam ergo qucm nam tri- 
buenc Catholicis in fynodo locum? Si nullum, 
quorfum par omnium, ac liberum efle volcbant fu- 
nagium? fialiquem , voluntnc eos efle iudiccs? 
Non prorfus,inquicnt}nam & ide vt rcliqui pof- 
flnt,oportet. Saltern igitur pares fecerint. Quod 
^um vtique annuent, numquam (ane inuenient pa- 
rem antiquitus vlli fedx dclatam cfTe cum Catho- 
licis au6koritatem in iudicando.Sicnim verbum 
Dei attenderis,id,quod protuliraus , aduerfarur. 
fin cetera exeraplapetantur, nulla in Chrifti Ec- 
clefia extant.Idcra dixero de forma.qu? vbi inali- 
quibus hjcrcticotum conciliabulis vifa fuifleyi- 
dcibatur.ilico tamquam pcrfonaturalitwis hiftrio, 
cuanuit.Mult o magis idem afferam de ^intu Dei 
qui calidum efflare,ac frigidum,amarutn cmictcrc 
ac dulce ex codem foramine non foler. V crum 
ciamus hare omnia(' qua: tamcn pottenta funtfefle 
■ pofsint,ac veniamus ad rem . Eandem nc quoque 
Caluinianis.quamLuthcranis poteftatem in ifto, 
que cupiuntjconuentu tribuent? Qindni,inqui^? 
Nam 8c ipfl Chrifliani funt,aiunt,& eorum caulU 
agitur,cumdecommuni falutcagitur. Efto. Aiu 
quialij fe^lirii fuerint.qui iftasrationcs afferaht, 
puta nomcn Chriftianum,& communem cauflam 
numiftos explodcndos exiftimauerint?Si verbum 
Dei admiferinr,inquienr,adfint necefle cft.Et ad- 
fint,inquam,vt prarfint’Vt prarfint & ifti,aicnt. I- 
gitur &omncs Confefsioniflaru,{cu Proteftatiura 
omnes Caluinianorum,& ZuingIuianorum,om- 
. nesAnabaptiflatum, omnes Picardorum, omnes 

Aria 


Politicis a) Militarihu/S, 19 

Arianorum,otnncs Puritanorum,ac breui,qualiu- 
ciunque denique fuerinc greges internnc,ac,quod 
capuc eft,vcpra;fim,atqueeademxque audorita- 
tetn habeant,opus erit.Ac hofce,dicenc , nolumus 
oixmes:Anabapti(lasenim , & Libertinos, acque 
Ai:ianoS)Caluiniani,& Lutherani non admitcunr, 
licet idem in plecirque {encianc,& ex his ij propa- 
gati fint. Quid ergo? inquient illi. An non Chri- 
itiani fumus vc vos^nonne caufa hxc omnium co- 
munis efl:.^ Aliud ne quamDei verbum profite- 
mur?an prxdicamus?Quin ctiam , (i vos Luthera- 
ni purum Dei verbum, purius autem Caluituani, 
purifsimum reliqui & Anabapcillae iadliatis } nos 
camen, inquient T rinitari) Sc Ariani,arquc de an- 
tiquifsimaEbionitarum (lirpe prognati, Qmnta 
ipfaroeiTentiam verbi ipdus diuini exprefsimus, 
& hau(imus.Porro addentiplures fumus nos vel 
Caluiniani,qu^m vos Lutherani, vel Picardi.Ana- 
bapti(lx,Puritani,Ariani,&c;teriEuangeIici,qua 
Caluioiani.plurimos eni in Vngaria,& interTur- 
cas habemus.qui ide credut,quod nosjvr tato ma- 
or nobis habeda He fides,& deferenda au^oricas, 
qua vobis.Qdd igitur ille vedei ad h^c? Opinoi:» 
dicer, grauior i(la,quam putara,prouincia efll, nec 
tamabhumanoingenio,quam adiuina Sapientia 
tcxenda,& fudineda. Et ita fane ed. Addo,n couc- 
niendu fit omnibus, quam tu iudici j,aut fuffragio- 
ru partem catholicis tribuesjNa Ci pro corn mul- 
titudine penf^ a hxc dt,cumplures catholici dne 
populi,qui vnius labij Hdeique funt, qua quifque 
aduerfarioru grexjxquum videtur ede, vt prxua- 
leam in iudicio qui cum plures fuerint,idem quo 

B i que 


20 DeTheorematibus 

que fcnfcrint.Et veto triginta tcftibus inter Tcfc 
confentientibus maiorem fide nemo nonadhi- 
bucrit,quam centum inter fefe diflcntientibus.Sin 
quoniam plures fedba; funt>quarum fibi Ecclefiam 
qu®qjvendicat(vna autem intcrea catholicorum 
omnium Ecclefia eft )aliqui tantum eodem numc- 
roeuocandi ex vnaquaque fuerint, quiverbi Dei 
fcn(aexponant,& rei finiendar prxfint*, catholicis 
fanefiet iniuria : Rationem enim habendam efle 
aut maioris partis, quae dereligione confcntiat,vel 
plurium Epifcoporu,qui vere Epifeopi fint, quos 
efle legitimes indices, & Apoftolorum fucceffb- 
res, plerique item haereticorura improbare non 
funtaufi.Nam 8 c inde fefe Lutherus,& fedarij ali- 
quot legitiraosfuiflemiflbs garriebant,qubdan- 
tequam ab Ecclefia difeederent, benediiftionem, 
ac raanuum impofitionem abEpifeopis catholicis 
accepiftent.Q^d fi in eo, quern cogitant, conuc- 
tu non flier it omnium EpiIc(^orum habenda ra- 
tio,dolebuntegregieiacqui fibi intclliguntted- 
dendam eftc Deo rationem ouium fuarum , iniu- 
ria ferecufatos afler6t,aut vices fuas alijs Epifeo- 
pistradidifte moleftifsime ferent,vt quidquid dc- 
nique fiietit decretum,in dubiu reuocent. Prite- 
rea,fi qua de illorum fiiccefsione dubitatio cxiftit, 
prouocabunt ad omnes omnium populorum ca- 
tholicos Epifcopos,cum quibus in eadem docSfcti- 
na confentiiintiac dicent,lefe non tarn fuam,quam 
illorum.quam populorum, qiii catholici decefle- 
rc,quam Regum, quam Imperatorum, & Pontifi- 
cum,qui eadem fide cenfcbantur,cauflam agi,qu? 
iniquo tribunali,ac prorfiis aduerfario fubij cieda 

non 


P(iitkisf^ MdkarJm. 2t 

no (it.Acquin detar boc(quodifti deniqoe nego- 
cio in reqi coilato,fatemur nullatenus cHe cqncc- 
dcndumjquid Gr^cis facicnt,qui pritnas paries in 
HcclciiaDei Hbi ante aliquot fecula vendicant? PMtrisf- 
qui,inquam)fefe(£cumcnicosPatriarchas>& iudi- €h»c$n- 
CCS orpis Chriftiani adhuc feribunt? Quid item 
Rurhcnis,& Mofcis,qui {cfc folos veros efle Chri * 
flianos putantfQuid Moldauis, Dacis , feu Vala- ehii^l^ 
chisjquid Myfiis,ac Maccdonibus, feu Scruianisi xnndn - 
qui pene omnes licet aliquot rebus differata Gr;- 
cis>ab illorum tamen Patriarchis vel pendent, vel 
Ecclcfia: Cux agnofeunt originem?& cum agnoA 
cant originem,Verbum Dei admittut,& inde lau- 
des,hy mnosjhomiliasjiacra depromunt?Iam ergo 
hoc cfledifficiliusfatebuntur.QuinC inquam^id 
ipfum tamqua validioribus argumentis vrgebunt, 
quod ad fele proteftates dogmatum fuorura pro- 
TCfsioncmexaminandam miferin^rati illi quidc, 
ob Grieebrum erga Catholicos inuidia,aliquid (c 
cxtorturos,vndc mundo fiicum f^erent j fed iu- 
flifsimo Dei iudicio decepti , in quorum nomina* 
&allumiacula ilia reciderint. Itaque nouus ifte 
in Eccleiia non militante Miles , aut lerio pacem 
in Eccleiia Dei cupit , 6c eius, qui vult omnes ial- 
uosfieri/equendamefle voluntatem baud femel 
otbi Chriftiano monftratam putat } vel li dixerir, 
inter iftos, qui inGermania,vicinisq;Regnis inter 
fefc difsident , fatis nunc ede, vt res componatur, 
podea veto reliqua ede tentanda,fubibitres noua 
pericula,cum ventum fucrit ad Grxcos,qui & le- 
ititnam, & vniuerfalem negabunt fuid'e Syt^o- 
uiUiad quap faltem inuitati non fuerict(id quod 

B 5 

,1 


Cath^ - 


V 


21 *De Theorematihm 

Catholic! feraper curarunc > quidqtiid ipH aliquo^ 
ties recufauerint) ac nos erralTe diccnc , V erbum- 
que De i, & fentencias Pacrum derorqueri clama- 
bHnr,quiid ipfumadhuc peruicacipettinacia di- 
cant, qaoniam Spiritum fan(^un3 a Pacre,ac Filio 
proccdereconfitemur.Num verojquoniam dc hoc 
cum Catholicis ProtcHantes & Caluiniani con- 
fenciunCtdanc manus Grxci?auc licet tarn farpe de- 
derint,qui gcneralibus Concilijs adhibitifidem 
catholicam Romanam chirographo & voce corn- 
probarunt,num non rcAlueruntfnum minus quam 
antea , ncutantiquifsimi hxrecici,po(lquam con> 
ui<^i fueranc,vel lefe ad Eccledam rediilFe fimula- 
rant, verbi Dei deprauatores nos efTe,non autu> 
mant.^ Hie igitur videtillenofter, inquoitricas 
c6iicimur,fi eiusfequi contilium in gencrali libe- 
ra Synodo cogenda,velimus. Atmaiora adhuc e- 
xidenc incommoda. Aut enim vul c, omnes , quos 
^iximus , qui Chridiani dicantur , ifti coetui , tan- 
quam V niuerfali , & extremo iudicio inierelTe:auc 
aliquosdeiigi ,qui vieem omnium referanc. Sed 
primum numquam effici poteric. Ecquis enim 
cos caperet locus i Ecquis aleret ? Ecqux clalTes 
vniueriis traiiciendis lacis edent/ Quoniam in 
llatu Regnaconnderenc,dumha:c detent.^ Idem 
dico de Impenojde Rebufpub.& alijs Principum 
adminiftrationibus. Quod d alterum fiat, 8c ( vti 
in comiti js fit ^deligancur aliqui,qui nomine om- 
nium cauf'am idamaganc,putatne Miles defutu- 
ros,qui vbi ad fuos redierim,illis ex probrent, eo> 
rum culpa fadum,'vtdecernerentur,qu 2 decer- 
xienda non ciTenC) deceptos,inquam,fuifIe , 8c oC- 

dean 


Polfticis ^ 2S 

cicantcr diuinum Vecbum e(Tc tucacos i Acqui ni« 
hiladhucdidbum eft (quod tameneratdicendum^ 
de Aetiopum,& Armeniae regnisamplifsimis, de 
M.aronius , de Neftorianis , dc Gcorgianis, de 
Chriftianis S. Thotnae, deque alijs>qui eodem 
Chridi nomine ab Apoftolorum tempore nuncu- 

{ >antur. Hos enim ft euocari volueris,vides quiim 
onga fiet tanca; rei compoHno : Sin omiferis,‘ex> 
dem , quas de Grxeis attulimus , difHcuhates re- 
current : ac quidem multp maiores. Sin rurfus ali- 
quos ramen euocandos diiteris , duram, 3c diutur- 
nam fubibis prouinciam. Nam 8c linguarum va- 
riecas , 8c feientiarum ignoracio , fexcenta parienc 
incommoda:Biblia ver6,ac c4cera,vnde ad quan- 
damreligionis fpeciem fuere informati , primo 
eruncexcucienda, oe tanquam excxnofis Fonti- 
bus ( vti fuere ab eorum hacreftarchis antiquitus 
deprauata ^turbida hauriacur aqua. Sic veto ante 
fexennium fieri apud Syrosin monte Libano op- 
portuit,cum ijs Epifcopis^quiSynodumcoege- 
re , ac deinde Tiidencinam , ceteris anciquifsimis 
conformem non potuerunt non agnofeere. Ac- 
cedit,qu6d fiab conucncu ifto mulieres arcueris, 
impotentia ilia muliebri clamabunc > fibi iniuftif* 
fime fufftagia eripi:fuaro enim ifthic quoque cauF* 
fam agi » qua? eodem baptifmate tindfcx ftnt,&: ijF> 
dem gratiz donis ornatz } cumque omnes laid 
propterea(' vteas docuic Lutherus ( fintreges,cuc 
illas ab alijs fecreueris 2 Si vrgeas , mulieribus in 
Ecdclia efte tacendum > vti iubet Apoftolus , non 
eiit impiger|Satanas ,qui easdoceat, id turn ex- 
pediuiUe, quo tempore fupcrftites erant > & pr^ 

B 4 eiaot 






24 DeTheorematihus 

[ crane ApoflolL : quum tamen 8c tunc non defiie* 

tint Virgines-, qu* prophetarent: Verum vbi iara 
Dei verbutn omnibus innotuit , acque omnes func 
dodi a Dco,(i non cfTc debebat diftin^io Gracci 
& ludaei , Baebari ac Scitha;, nc deberc' quidem 
[ ciTe mafculi aut faminat^Q^uarc ccquid , obfccro, 

in ifta tanta fuorum licentia putabic cfHci poiTc? 
Romans quondam matronx condernata; pro- 
r curreruncin publicum, ac tamquam ferz beftix 

irritacx , Jeinde cmilTa; , vniucrum vrbcm ac Sc- 
natum commouecunt , vc lex Oppia abrogaretur. 
£a pertinebat ad cohibendum luxuriam,& faftum 
muliebrem. Coadlus Cato orationem habuit , ac 
LiuM, 4 . dixit ; Si in fuas quisque noftrum matresfamilias, 
Quirites , ius & maieftatem viri rctincrcinftituiC- 
** let , minus cum vniuerfis feeminis negoeij , habc- 
” tciiius. Nunc domi vidta libcrtas noftra impoten- 
** tia rauliebrijhic quoque in foro obteritur , 8c cal- 
catur: 8c quia lingulas fudinerc non potuimus, 
** vniuctfas horremus. Equidem fabulam , & fidlam 
** tem ducebam elle , vicorum omne genus in ali- 
L qua infula coniuratione muliebri a ftirpe fnbla- 

” turn clTe. Ab nullo gencre non fummum pcricu- 
lum eft , Cl coetus , 8c concilia , 8c fccrctas conful- 
tationes efte (inas. Hate illc. Ac tamen cum ratio- 
” nes alias efHcacirsimas tantus illc vir attulifter, 
” quibus deformitatem , qua* in magiftratum prz- 
cipue cadebat , pudoremque exatquatione mulie- 
rum cum viris obiecerat , non potuit tamen euin- 
cerc.'Illx vero tempore procedente maiora fump- 
' tibusTuistributamaritisimpofuecunt^qu^maRo- 
manis fueranc populis ijs , quos deuicerant, im- 
. poflta: 

'4tt f . 



Pditkis^ MditarAus, ^5 

P o {ita : Vc (i detcrreri damno » ac dimoueri a pro- 
p ofico baud honefto tanca cohortationc ncquiue- 
rincycerce qua; in negocio ifto , quode agimus, 
rcligionis,i& falutis zterna; fpccies feditioni prz- 
ccndetur mulicbri , multo magis acuec illarum 
animos « nec ni(i rpm ^Kfecutz conquiefcent.Ne- 
<que vcroLuthcratii ,& CaluinianiMy(lz,aucre- 
liqui folici funt camum Hbi in eas retinere au^o- 
r icatis , vc quacumque illarum illeccbra non facii- 
- lime fleflantur. Scimus enim przter alia huiufmo> 
di innumera, non defuilTemercatorum & nobi- 
lium mulieres , quz in fuis holpitijs h fuggedu 
ftatis diebusEuangeliumfamiliz, mulnsquealijs 
viris intcrprccari folitz fueranc, panem item Cab 
uiniano more locoChriftiipfzmetporrigentes* 
A c quid dico docuerinr , & porrexerinr, cum non 
debt} quz caput EcclcHz , ac defenforem Edei 
ic vocitet prophana mulier , ac leges de religione 
ftatuat , & Sion , vt inquit Propheta > in fanguine 
zdificet ? Quamobrem fi cam cum ipfius Regno 
nofterifteMilcsfubmouerica fuibragio ferendo* 
quantam credis Eicem illaturam in conuentum» 
quern meditatur f Mitto, quodexemplum habec 
muliebris iEe fexus earum , quz olim apud Barba- 
xos facris operabantur : deque vbi licentiz porta 
pandetur, iam ipfo animo , ni dbi mentiri velir, 
profpicit torrejitcm difEcultatum erupturum.Sed 
cetera difcutiamusrldque conftituamiis in primis 
(quod podea planiusHet ) fapientifsimam Dei^ 
prouidentiam , quz fa^is plus quam verbis lo- 
quitur .voluifle varijs quidem cxpcriracnti$,nul- 
lo autem rerum fuccelTu Protedantibus odcndc- 

B s re, 


2^ De Tloeortmatihus 

re , quidquid in hac re accentarunc , diuinum baud 
fuiiTeconniium: Alioquinenim diiTolucum non 
fuiffct. Deindc dcmus aliqucm.omninonecella- 
rium e(Te , qui Synodutn indicac , qui prxfic, qui 
procedentiDus.in in finitu qua:(lionibus,niodum 
faciat j qui approbec, qui Synodi decreta promul- 
gec per vniuerfum orbem^qui eadem denique 
execucioni mandari curct : hue is fictoca Syno- 
dus, flue quifpiam ab ipfa dcclaratus,qui pracemi- 
neat ceteris, feu fiquid aliud vnquam Chriftia- 
norum memibus ilIuxit,quo in eiufmodi aliquem 
facultas ab hominibus, vel aDeo transfufam Hii^- < 
(econftet. Acneputet,ameobtrudi Pontificem 
roaximum ( quern taroen Synodi, Imperatores, 
Regcs, Refpublicja:, populi,inre fidei primas a 
Chrifto Dei filiojconrefsifunt obtinuiflcjfaceflat 
nunc Pontifcx Maximus , acque adeo Ecclefia ca> 
tholicaRomana.Iam quarro, quis nam ifl:e fuerir. 

Si Cajfarem dixero , id ifte cum fuis negabit : Ca- 
tholicus enim c^m /it videc quo nam res euaderet: 
cumramenii prztenfam Anglix reginam caput 
Ecclc/iz bzreticiillius Infulz putidifsimo men> 
dacio aiferant, probabiliore prztextu German! 
cum poffent obtendere. Atfi adhuc vrfcro,cur 
ilium nolint admictere przHdem in bnienda reli> 
gioniscaulTa,diccnt, quz ad Theologiam fpc- 
ftant , Principcs Catholicos non eo percepifle,vt 
de dogmatibus pofsint decernere j quamquam E . 
eo pcrcepilTtntjnoninde tame cfficerctur,vt eiuf- 
modi iudicium ad illos elTet dcfercndum. Euao- 
gelium porro fcimus feculari poteRati in fidei ne- 


Politicise A^ilitarihus, 27 

gotio dcccrncndo nihil tribuere. Excmpla item 
no eliotum Impcratorum dccfle,quibus inniri pof- 
fint.Nec (vtaliqui vclicntpoflc ) c^tcrosRcges, 
ac pnocipcscorum impccijs morein geftutos:qu? 
fi qui non detrc6tarcnt, aut non detredanc , non 
fidei , fed terrenae poteftatis caufla id fieri. Eo- 
tufnenim, vti terrenorum aliojrum Principum, 
finem cffe>vtcontincant fubditoH^ pace tempo- ^ 
rail , per quam a fpirituali altera poteftate , ad 
alteram illam fublimiorem, & fiabiliorem pa- 
cem adducantur. Quamobrem ifthinc nihil alfe- 
"quimur. Quod fi,quemadmodum Centuriato- 
libus Magdeburgerifibus placuit, per coiifocia- 
tionem Ecclcfiarum miiltarum , qua: fefe inui- 
cem iuacntjfcrraoncqucaclittcris petinternun- z.fent. 7 . 
' cios commeante , id elfici pofle putauerint , per m 7* 
me hoc licet tentetur. Sed videbunt exitum. 
,Nequecnim vmquam ad retinendam vnitatem 
concilium ^tis fuit,nifi prxeeptum. Sc folida 
^^licuiusaudorkasacceflerit: Arimincnle conci- 
liabulum iddeclarauit , in quo ingemuic Chtifiia- 
nus orbis , miratus , (e raagna ex parte eflb Aria- 
nuin,qu6dab Arianisineo deceptus fiiifietDe- 
cratquippe caput, quo ex capite vis in Concilia 
iegitima lemper dcfluxic. Ac noftro hoc feculo 
^ cum Proteftantesegpeni plus nimio fint,hac via 
fern non fuccederc , fi verbis Magdeburgenfes 
ncgentjfateactur necefle eft ipfo rerum cuentu 
conimenti fui futilitatem. Inuirati antem funt 
pleturoque a catholicis per litreras ipfi Proteftan- 
tes , vt ad iftara Ecclefiarum Jconfociationem vc- 
liitetur , cum Tiidentina Synodus elTet habenda; 


cut 



28 DeTheorematihtts 

caiCathoIici onines Priocipes per Legatos'> 8c 
Theologos fuos inccrcranc. Kecularunc. Ad Ele- 
(Scores imperij , qui cos logarcnc , mifsi. Repul- 
fam pafsi func. Reliqui vitae fux ( fed verius cau(^ 
fx ) mecuebanc. Fidespublica>caque ampli{si> 
ma incerpofita eft , quanta nuinquam ab orbe 
condito ineiurmodinegociofuir. Nihil effedtum. 
Contra , Sciftarij fuos quifque indixerc conuen- 
^ tus : reliquos item cx Tcfc prognatos non admiic- 
runt. & dum oua fua quifque Imuit , i|ico vidimus 
ferpentes cre(ftis criftis inter CcCe concertantes 
cxclufos. An veto ifti i^puitij conftliarij Catho- 
licos vmquam inuitarnur , vt faltem ad fefe irenc, 
vnaquecum illis pari po(cftatc de reiigionedc- 
cetnerent ? Ignotum. Quid dico , vt fuffragiups 
ferrent , quibus neque vc intereftent > permiftiim 
eft } Et mirum illud eft enim ( quod faepe dicen- 
dum i(Us eftet ) cum Ubertatem illam fuae con> 
feientiae vbique apud alios velint , eandem apud 
fe in hac'quoque re tanta nemiei Catholicorum 
efte pati. Quinetiam cum noftriab ijscommea- 
tus liberi litteras perijft'ent, ac quacunque ratione 
opus eftet , paratos efte fefc catholicae ftdei veri- 
rate tueri pacatifsime exhibuiftent,carnificesdc e- 
quulei parati fuerercuque eos in fuas fe«ft;as terro- 
re>ac minis pertcahere nequiuilTent,in partes hor* 
rendo fpedaculo difciderur,ac volatilibus nfiem> 
braeorum,tamquamefcam proiecere, pr^claro 
illo (Cl Deo placet ) ac modeftifsimo pads , quam 
noui e cxlo cadentes Catones in mundumintu> 
lerant, Euangelio. Id in Anglia plurimis , etiam 
nouifsime. Id inBelgio, aonitapridem: id pau- 


Politicise Militarthtis. 29 

;os ante annos in Gallijs : id in Germania initio 
fa<Stum : ac fa<^m quidcm , cum nulladum pro 
iliquibus eorum fe^is vllo in publico, dciegiti- 
tno conuentu vocatis riteCatholicisaduerfas nos 
quidquam fuilTet adiudicacum. Nam Ci Catholici 
lupos ab ouili arcent , id /aciunt , quod generali- 
bus Synodis ,omnibiisque pra:monitiS) ac prac- 
(entibus Lcgatis Chriftianorum Piincipum, har- 
refes ifts ex Dei verbo , & Ecclefix conrenfo, cu- 
ius Spiricusran(Sbus dodoreft, fexcencies damna- 
taefbnt, dtanathemarcconfolTi. Accerrenemo 
eft > quill fua in adminiftratione abfurdum eiTe ar- 
bitretur, Iegitim«e & auitar poffeftionis formu- 
1am non babenti , quidquam iudicandum relin- 
quere.Qua G hxretici habuilTent, quidprimo G- 
mulatione,deinde ferro,mox racrilegijs,& ince- 
dijs^denique violenta ciuitaiu,& regnorum vfur- 
patione foeratop’pFortafle igirur dicer is, quicum 
le habemus.Mittam’reliquas fcdasrfit inter Ca- 
cholicos,& Caluinianos negocium. Hie nolo dif- 
quirere,id ne ex animo dicat : Sic enim Hufsitx, 
cum fefe in anguftum redaftos cerencrent , Ca- 
tholicis quadanienus adh<ercre cupiuerunt , non 
vcadhxrerent , fed vc aliqua ratione tantifper 
conlifterenr, dum Catholicos ei;cerent,aut nbi 
fubijccrcnt. Sic Antuerpiar, vt Luthcrani foli hx- 
■ tefes ruasfpargerent, Catholicos hortati funt,vt 
I Amul Caluinianos expellerent. Sic Saxonicarum 
1 inTrahfyluania ciuitatum, vt ne a Caluinianis 
• ijfdetn atque ab Arianis opprimerentur , vniratts 
s uudium cum Catholicis ad eiindem Ancm obten- 
h derunt. Sed addit : vbi inter nos conuenerimus, 

)j Luthc 


30 DeThe$rematihu 6 

Lucheranos vocabimus , qui fi accefserint , atque 
fcfe nobis adiunxccint.reliqus fcda: facilius in v- 
nam 8iC eandem fententiam cpnccdcnr. Accipio. 
At fodes,fi,hoc tcntato , Catholici taraen.ac Cal-- 
uiniani coucnrrc dc omnibus nequeant , qui nara 
finitoresecunt cauiTat ? Ad verbutn ipfura Dei rc- 
bibit, opinor. Atqui & ego ad Dei fadum , quod 
initio attuli ex verbo Dei, ad legicimamnerope 
Sy nodum,cui ptjefint non qui fefe indices faciunr, 
fed quibus a Deo , & ab Ecclefia perpetuam con- 
ftat mi(fe auiloritatcm.Quid vero,inquam,fi neu- 
traparsalioruminterpretationiaffetire volucrii? 
Aflcntiet, velit,nolit,aiet,Verbum cniro Deigla- 
dius acutus eft , pertingens vfque ad interiora ve- 
laminis , diferetor cogitationum,& lucerna pedi- 
bus hominutn. Id optirae.Verum ijs, quorum cor- 
di vclamen fuperbix , ac prauicatis non eft impo- 
fitum. Alioquin & Iud*i, qui diuina Bibliaapue- 
ris perdifeuntj & hxreiici per tot Synodos conui- 
cur percufsi eo maiore cajcitate funt, quo il- 
* luftriore veritate percelebantur ? NimirUmagtis 
MtJtch. oculis odiofa lux,* & quod de Faufto Maniebao 
c. j* 6* optime dixit D.Auguftinus, adreliquos qualef- 
eit.Fau- ciinque hareticos pertinet . Dixit Fauftus , le om- 
fiumlib. ncm Moyfis feripturam ferutatum , nullas ibi dc 
ptophetias inuenifle : cui cito refpondeo 
” (ait Auguft.)quianon intelligit. Er, ficur non 
” intclligat,quifpiam quaficrit j tefpondebo, quia i 
’’ inimico , quia au'ef fo animo legit ; quia non idco 
fcrutatur.vt feiat , fed quod nefcii, feire fc pu- 
” tat. hac prafumptio lumida arrogantia , oculura 
” cordis vcl claudit, vtomnino non yideac j vel di- 

ftot 


q« 

nv- 

pio 

U 

[ua 

irt- 

UK 

HjH 

ust 

:00’ 

ne» 

crit 

gbr 

in- 

icd^ 

C(X- 

lp^ 

p». 

IQO^ 

loi 

f 

bzi 

aid 

(0 

)ii 

idd 

n« 

qji- 

ide 

f 

Ji 

fts 


Politics ^ Mtlitarihus. si 

^orquct, vt pcructfe videat,& aliud pro alio pro- 
per , aut improber. Hare pericifsimus illc Pater, 
qui norat hxreticorum ailutias,& ca’citateni>Pr^-* 
cereac{lo,quoddicit. Verbuin Dei ad conpofi- 
tionemCatholicos cum Caluinianis compuHti- 
rum :Sed vbinamvmquam id contigifle often- 
det? Qmd dico Catholicos? Proreftantes ipfos 
cum Caluinianis , aut cum reliquis, quosex feie 
ortos,degencralTc dicunt: Amplius dico, Pro- 
teHrantes inter fefe. Quod/i nequeifti in rebus 
fummi momenti confenriunt, ad quern ibimus, 
vndc folidae concordia; fpes fit ? tota res , vc 

liquidifsiroe pateat, neque veto Cathblici Prin- 
cipes feducantur,quibus a poiiticis nomine, re 
veto ipfa non Chriftianis , irapofturar iftar obrru- 
duntur \ altius repetendum eit , vnde hoc fecuio 
ortum habuitprouocatio ad Concilium: quidve 
deliberatum ht ab bxreticis pofiquam indidrum 
fuic : quid deinde ab i js feriptum , cum abfolutum 
eft : quid deniquefa£tum fiue a Catholicis, fiue 
ab hxreticis , vt , qua: inter iftos Comrouetfia* 
oriebantur , componerentur. Lutherus igitur , vc 
pedem aduerfus Ecclefiam figcrct,ad liberum 
(vd aiebac) ad Chriftianum,ad lcgitimum,ad 
congregatum in Spiritu fando Concilium, vna 
cum fuis ecclefiis prouocauic initio. Indicitur 
Concilium Tridentinum. mox nebulo non tarn 
fcntenciammutatj quamprodic, quod coqucbac 
inanimo. Ilico enimnonfolum improbat Con- 
cilium illud , verum etiam omnes Synodos,quot- 
cumque omnibus fuere (ecu lis , reprehen d i c. H i e- 
irorolymitano,cui Apoftoliinterfuerunt,Spiritum 


DeTlo€orematihu4 

fan<aum adcffcnegat. Nica:ni primi Concilij ar- 
ticplos vocat foenum , ftratncn,ligna,ftipulas:H^c 
ca4cm in fccudo.tcrtio, quarto agnofcit. Reliquis 
autcm poteftaicra nullam conccdi decidendi, qu« 
ddeernenda , ftatuendaque Tunt. Et quid opus eft 
verbis (inquit) etiam fi omnium Synodorum 
decreta poflet per infundibulum demitti in tuum 
corpus : tamen nondum efles Chtiftiahus. Cerni- 
tis,qui Lutherani eftis,quacnam peftis fimplicifsi- 
mam,ac nobilifsimam prouinciara infccerit? 

At Melanchthon cum caufas enumerat.cur Lu- 
therani non acceflerint ad Concilium, duas in 
legitirao Concilio conditiones fequicit. Prio- 
rem , vt omnes homines do<fti , Cue Sacerdotes, 
fiuelaicifint,ius fuffragij, etiam decifiui,habeant. 
Atdi«ftum eftfupra.quotincomoda indefeque- 
rentur: practeiquam qu&d maior quaeftio elTet, 
qui nam,& cur habedi effent dodi.quos eiufmo- 
di vellet. Secundaro , vt fides publica detur a Cx- 
fare no folum pcrfonis.red cauflatrnempene non 
modo hxreticus puniri quear,qui Synodonon 
pareat, verum neque dogmata qnantumuis harre- 
ticadanaripofsint. licet Thcologi Lutherani ca 
defendere nequeant. Qua: conditio fmefronte, 
fine fale , a feculo veto etiam in tribunalibus ipfis 
ciuilibus inaudita eft. Ecquid enim decernetut in 
Synodo, in quanec perfona: , neque fententiz 
daranari pofsint ? Quorfum itinera, fumptus,pc- | 
ricula,difquifitiones fufeiperentur? 

Caluinus etiam docet , Concilij fentemiam 
prziudicium, non indicium efle, deque eafenten- 
tia pofle , ac deberc quofcumquc , & tnaxime pri- 

^ uatos 




/ 


Politicis ^Mditarihus. 33 

i**' Uatos homines iudicarc. Quod quid eft aliud, 
quamvcnumquamquidquamfiniaiur , perpctua: 
^nclites,&,ha:rcfes? 

9“ Secuti fpiritum idorum phanaticum funcifli 
set raediacores llliricus, Carolus Molinxus , Mar- 
(OE tinus Kemnicius»&alij, inter quos adfcribi Mi- 
J* Ics ifte vuluir,qui aduerfusTridentinam Syno- 
dum rcripferunc. Q^d curafeciflenc , Cathoii- 
i& ci quidera Concordes telTera fidei accepra per- 
mznCctc-y hxretici non modo abicrunc retrorlum, 
U Tediiine. vlla ceiTerat dc regula fidei, dum obia- 
15 i* trant Catholicis,interrefediirccantur& pereunr. 
!»■ At videamus,quidantiquis feculis fcccre Catho- 
}iesi lici. Symboliim cerre hdei fuo tempore edide- 
am rune Apodoli. Quod 6c detit. Si qui harrefi^s vl- 
qiK las aduerfus illud inuexere, non nouurn.neque d- 
:^Q| dei nouellas cofcfsioncs de dio capite permidum 
bo- edalicui promi : Vberius illud ipfum Symbolum 
Cl- Nicarnar Synodi Partes , hoc ed coa^a legitimi 
ooi in apertum Eccleda declarauit. Sic qui Ephednx, 
DOS Condancinopolicanz, CbalcedonendiC^terisque 
veris Synodis intcrfucrunt , eodem podea in pro- 
bo podco manfere. acd qui Satana indtgante podea 
)Dit recederunt, dec-it tamen femper Eccleliacatho- 
ipii lica, eademque dixit , ac fenfic : Ec ciim fenddety 
jii cerciTsimara per manus fuorum ha;redita(em po- 

Dtii dcritatilegauit. Nc longiusabearaus.TotChri- 

,p{- ftiani orbis Epifeopi , atque Theologi , cum 
Tridentinam Synodum vnanimes admiddent, 
;ija eamque ddei do(drinam in Italiam , Germaniam , 
[C 0 > Gallias.Hi^aniasJndias importadenc , auditu ne 
pii- aliquid eiuunodi cd,quod paucifsiraosante annos 
atoi C vna 


1 


T>e Theorematihu^ 

vna in Saxonia tanto labore quatuor Miniftri, 
Principe fummopere adiuuantc,ruailla m Con- 
cordia difcordi procurarunt ? Qui ig»tur Catho- 
4ici font ,ij ad vnum oranes cadcm dicunt, ac la- 
piunt, Qui ctiam confecuii funt Epilcopi , earn 
ipfam fidei profcfsioncra habcnt , ac leruant: 
quod quidem Spiritus fandi iudicium eft , & vna 
Ecclcfi* nota. Contra igitur hsrciici cum ft- 

ccrentitentaffentautcm varijs conciliabulis , li- 
quaro inirc inter fe concordiam poffent . fedcrurit 
potantes & edentcs furrcxerunc cbri).,ac dilsi- 

dentes. 

Ancum fieri nonfopt,vt e$modo, quovellent h*reti- 
dy vniuerfale Concilium liberum cogatWy 
nationaUEccle/MGaUicana indicendum fit ad dm- 
nundas litesyqua de religione exifiunt. 

A Tabfccdant modo ifta, quibus male con- 
farcinatas Militis rationes euiomus. Dc- 
mus , Nationalem (vt vocant ) Eccicfi* Galilea- 
ns coeendam effe fynodum : Qofro ecquid pu- 
tac hac Gallicans Ecclefi* voce defignari i Si 
qualcm habuirous a tempore C lodouei , eadcro c- 
iufdcm fidei . facramentorum, rituuin fetie,nura- 
quam intcrmilTam , quam quidem fi homines nc- 
eent , parietes ipri,teropla,arae,Ubti, leges palsim 
tefiaiurfac ne teftatirsimaeffet, tanto opere coni- 
xi funt Caluiniani,vt omnia obterergtur) minitno 
negotio lis finietur . Qmd enim Synodi Gall«* 
Temper decreucrint, quam fidei rcgulamaut ad- 
mifetint , aut retinuerint, eif iphs licet intelligctc. 


T 


k 

Oft 

:hft 

:t 

eas 

ant 

VH 

ns 

ilft 


iltii 


COD' 

li» 

'f! 

|S 

0^ 


;D^ 

fsic 

6d> 

io: 

illii 

ai 

reft 


Politicii ^ Militaribus, 

Et gcnerales quidem totius Gallic in ipfa funt 
habitaf,Lugduncnfis prima , & fecunda, & Vien> 
ncnlis : ilia: turn pro Pabftina rccupcranda, turn 
aduedus Fridericu I I.^c pro Spiritus fadli a Patrc 
SC Filio proccfsione, aduerfus Grxcos; ha: ircrum 
pro Paliftina , alijsquc Ecclcfix rebus , Innocen- 
tao I V. Gregorio X. Clemente V. Prxrerhas. 
quatuor Arelatenfcs , dux Arauficanx. quinque 
Aurehancnfes , dux Turonenfes jqux licetge- 
neralesnonfuerint.non foium ramen abEccIe- 
liaGallicanarcceprx funt, fed &racita Eccicfix 
vniuerfalis confcnrione , Theologorumquc ac 
1 ontihcum frequenti commemorarione compro- 
bacx. Hxc cum ita Em : aut ex ijfdem , aut ex 
hJltorijs petantur,qui prxfucrint ,quid ftatuc- 
nnt .quid credidcrinr. Ac nemo fane Catholicus ' 

iudicium detretaabic 
in Gallqs Quod Ci dctrc(5kencCaluiniani,ccquid 
turn iftis facies? an rurris Babelis abfolui vm- 
quam potcrir ? Addoj E fidem omnem antiqux 
EccIeEx Gallicanx demi velinr, qux vndecim 
plus lecuhs durauit incolumis, prodat Miles a 
fuis thecis aliam , fi poteft , mcliorem fidci 
nouo conuentui habcndo rationera. Verum quo- 
quo fe verrerit. cernetdcniquc ,adfe pcrtinere, 
quod per Pfaltem dixit Spiritus fanaus : Incite 
cuttu mp^ ambuUnt j ac illud tritum : Keorum 
tjtfugere. Et interea tamen noux iftius Galli- 
canx Synod, promotores , fixas Ebi ftatucruht 
leges, &tcrminos , quos non ram tranEljunc. 
quamobtruferuntEne Synodis, Ene conuenri, 
bus legitiinis, Ene vlla iudicij formajfed fatSla via 

C z 


De Theorematihus 

eft vi , ferro , fangaine ab ijs , a quibus Euangeli) 
nomen obtenfum eft. Habet igicur Miles, nec via 
quoquehacpoftealiquid fucccJcre, nifi antiqua? 
fidei regul:e,Ecclefia:que dederic manus, 

Adharcaccedanc fcculorum illorura priorum 
in Gallijs teftes , Dionyfius , Martialis , Ircn^us, 
Remigius , Martinus, Hilarius ,Paulinus, Prof- 
per , alccr Hilarius , Saluianus , Bernatdus,Sc plu- 
rimi alij , celcbcrrimi illi quidem , promulgando 
Euangelio,ha:refibus refutandis , fan^ifsimi vira, 
amannfsimi pacis , quique vitas inter medios O- 
rientis,& Occidents fludus fine vllo fubterfu- 
gio expofuetunt. Iftorum iudicio ftemus omnes 
in fidei formula admittenda,Qu6d fiqui recufent, 
num tamquam capitofi, 8c pam* fpuma abijeien- 
di non cnjnc J num aliqua vmquam compofitio 
coibit ? Et tamen hofee omnes recufanc infignes 
ifti mediatores , qui interim commenta vnius, vel 
alterius apoftat® , tamquam idola complex!, remi 
vires , vitam pertinacifsime pro ijs prodigunt. 

Mittamus vero ctiara hare ,& ij difpiciantur 
conuentus, quosipfi tanium inter fefe jiacrctici 
hoc ipfo fcculo habueruntjNum veto extitit ex 
his vlla concordiajMinime gentium. Anno quin- 
quagefimo feptimo colloquium Vormaci^,quod 
crat inftitiuum inter duodecim Catholieds do- 
<ftores,& JyUthecanos miniftros,ha:c pepcrir.Per- 
fticere vnanimes vna in fide Catholic!, Qmnque 
ha:tetici ab ha:reticis fic difienferunt, vt abijf- 
dem ex eo colloquio cie<Sti fuetint , Nicolaus 
Callus , Nicolaus Amfdorftius , & tres alij » quos 
rigidos omnes & Stoicos Lutheranos vocant. 

Inde 


j 


vil 

1“ 

Tim 

EOS. 

cot 

}Id- 

odo 

m 

; 0 . 

tfr 

1D0 

CDt| 

iCD- 

iiio 

'DO 

CH 

Its 

:iio 

:0 

jin- 

]od 

do- 

>«• 

i|t 

uot 

uic. 


Politicis^ Militaribus, iy 

Inde illud inter Lutheranos odium , & multiplex 
diuiHo, tamquam ex Saranx fcminario orta, ad 
nationes plerafque eftufa eft. Poll bienium altero 
conuencu habito , vndecim Lutheranorum ic€tx 
notatz funt } pubbc6que multorum iudicio 
Principum , qui a Carhnlica fide elTenc alieni, 
reie^z. Anno fexagefimoprimo in Lunebur- 
genfi Lutheranorum conuencu nominatim con- 
demnatus eft AlbertusHardenburgius Zvvinglia- 
nus. Anno fexagdimoquarto Luthcrani & Cal- 
Uiniani Mulbruni conuenerunt. PrzfuitproLu- 
theranis Dux Vvirtembcrgicus : pro Caluinia- 
nis Comes Palatinus Rheni Elcdlor. Poft Ion- 
^am inter itriufquc fadlionis miniftros difpu- 
tationem , (imutias , & odium accrrimum inter 
eosexarfir. Soluto colloquio, primum Vvittem- 
bergici miniftri de Aftis cius colloquij fcriptum 
edidcre, quo Palatini miniftros inli^is impu- 
dentiz ,& vanitatis arguunr. Contra Veto aliud 
illi fcriptum euslgarunt , & Vvirtembergicum 
Vtmcndaci], fic falfitatis ,crcbro infimularunr^ 
Anno faxagelimo odlauo , colloquium iterum 
.^clebrc inter Lutheranos, Eledlorales, & Sa- 
xonicos inftitutum eft Altemburgi , menfibus 
quinquccontinuatum- Hinc raaioribusodijs V- 
trinque difeclTum eft.Interea huius colloquij A<fta 
lenenfcs dogmatift; fuftus Germanic^, Latin^ue 
profcideruc.Iam de norma colloquij, deque prin- 
cipijs iplis dodlrinz, inter cos conuenire non po- 
tuindum molliorcs illi , & Eledloralcs pro notma 
difputationis(prztcrfacra Biblia)ctiam Lutheri 
feripta omnia, ac Melanchthonis corpus do(ftrinse 

5 in 


SS De Theorematihus 

inauAoritatem rccipi poflularcnt; Alij veto ncc 
omnia Luthcri fcriptaadmitterc, nifi qua: certo 
ip/ius elTe ,mihimeqae corrupca, ncc Melanch- 
ihonis vlla(nifi quatenus verbo Dei confenti- 
rent Japprobari volucrint. Antuerpix prioribus 
tumultibus Gcudanis ,Luchcrani , Caluiniani, vci 
& Anabaptifta: .numquam inter fefe conuenire 
poiucrunc.vc & priuatas xdes,& omnia He in- 
uicemdinerfa haberent, vt nefas cenfererue , al- 
terum ad alcerius icmpla culcus, auc religionis 
cauiTa accedere. Eodem tempore Confefsionem 
'' fidei ediderunt Lutherani, quam poftea feripto 
defendit Flaccus Illyricus ; in qua caput 17. eft 
huius tituli , Contra errorem Sacramentariorum. 
Vbi etiam his verbis vtunrur. Caluiniftarum 
*’ liturgianonvno facrilegio vitiata, contamina- 
’’ caqiie eft:eaque ( proh dolor) innumeras animas 
” ajternoexitio inuoluit. Alteram vero aduerfara 
Confefsionem eodem tempore in eadem vrbe 
ediderunt Caluiniani. Sane verb colligit Bren- 
ciuspoftfinem recognitionis fua: contra Bullin- 
gerum , appendicem publicorum teftimoniorum) 
videlicet Luthcri , Melanchthonis , Lauatheriy 
Petri Martyris, quibus oftendit , farpius aZvvin- 
glianis acftum fuifte » vt a Lutheranis pro fratribus 
iufeiperenturymanente ilia diuerfa fententiade 
Ccena Domini }nec vmquam vllo in conuentu, 
aut ratione hoc impetrari ab' illis potuifl'e. Et il- 
luftrefanc illud/cft, quod Catalogus librorum, 
qui in nundinis Francofbrdianis quotannisve- 
Balcs proftant , ita in certasnon foliim difcipli- 
narum > fed & in re Theologica feeftarum claftes 


{ 


Politicise Militarihus, 39 

diftributus He, vc queroadmodum feorfim 
Catholicorum libri , & opufcula enumeranturific 
etiam in clafsibus didin^is Zwinglianorum feu 
‘M Caluinianorum in vna,Luthcranorum verd pro- 
teflantum libri in altera recenfeantur. 

Sedadalia veniamus.Notifsimum orbi Chri- 
:dib ftiano eft, quid ^.conuentu Drefdenfi poft pic- 
cit cofque alios fccutum fit nouifsime his annis<Con- 

,al cordia ibi furomo fiimptu, contentione , labore 
iOM procuracaeft; odogintaenim millia tallerorum 
'oa conuentibus miniftrorum ad earn rem Tape ha- 
[ipt6 bendis, Princeps'expenderat ,• dena & Icptcm 
. d millia Smigdelinus emunxerat, atque vbi adhibi- 
nB ta; (unt omnes artes , quibus in nouam noux con- 
uoii fefsionis naftam mifelli illiSaxonesperducercn- 

^ini- tur,iatn quo anno parta eft , eo ipfo extinifta eft 
latf ifta Concordia. Nullum igitur falfitatis apertius 
iriia indicium eft, quam vbi dilcordiaeft atque inter 
vrix eofdem quidem, qui eadem feprofiteri allerunt4 
Ircfr Cum teftes aduerfus Chriftum ptoducerentur, 
IliD- notac optime Scriptura, non fuifte conuenien- 
rufli tiateftimoniaillorum. cum ifti eadem aduerfus 

hcfi Chrifti myfticum corpus producunt, quern no- 

'?i 0 * ftrumferiunt,dum inter fefe digladiantur?quam 

ilw veritatem oftendunt.cum vnitatemnonhabent?^ 

iatit quidceriiin alijs ftatuent, cumipfi incertifsimi 

:dR!i fint,ecquid debeant fequi ? Idilludeft, quod 
il' fixum,firmumque conuelli numquam porerit : ne- 

uffli quceos, nec exteros antiquos hxrcticos confe- 
;rC‘ qui vmquam potuifte,ac ne confecuturos quidem 
ipli- pofthac,vt E^clcfiam vllam habeant aliam) quam 
liTcf C 4 mail 


V 


40 


DeTloemmatihm 


malignantium. Icaque licet frcroantintio,confc- 
ftim, camen tamquam in. tirmirsimum fcopulum, 
ncinEccleHam cacholicam irrumpences flu6);us 
huc'illuc in rpumamdifsiliunr. Ergo cum Protc- 
ftantesjijque adeo, apud quos Lutheranifmus crac 
enatus , non conuenerint , quid nobifcum conue- 
nient ? Ac tamen iudicem habuiflc fe verbum Dei 
inclamabanc, vccarcera; Proteilamium ciuitaces 
rubfcriberenc ; fed non funt adecuti. Quarc mi- 
cancur quoque plerique cordatiores hxrccici > pec 
eos, quotcredcbancambulantesad vericatemE- 
uangel jj , huius tanta claricate non potuidc tcne- 
bras itias difpelii. £t labacigicur adhuc earatio, 
quam Miles fibi pcrfuafcrat vnicamefle , con- 
troueriias dc fide per Dei verbum fcriptum diri- 
mendi. Quod cum in ilia Saxonica concordia 
(qux in proucrbium iam abijt Jrcliqui miniftri 
^^^*^”®*aitentius perpcndiirent , quidam Admonitores 
tonfidtr. Palatinatus Rhcni ,quiaducrfus eamfcripferunf, 
vls.pa^. Iudicem miniderialem vniuerfam Synodum ri- 
dicul^ fiatuerunt. Ridicule , inquam. Namfi id 
cxanimo dixilTent, cur non admifilTcnt re ipfa 
omnes Synodos , qux illorum hxreles abiece- 
re?Quas nifi putabant ad normam diuini rcr- 
bi habitas fuilTe , quibus nam argumenns cfFc- 
cilTenc, VC fuasad candem normam habitumiri 
crcdcretur ?qui prxterquam quod inter fc non 
conlcntiuni,iam quoque fatenrur verbum Dei, 
quoniam ad varies (enlus trahi poteft , non fuffi- 
Cere ad iudicandum. Id quod non ipfius verbi vi- 
cio , aut infirmicati tr;buendum efi , fed quia illud 
non omnes capiunc, & propria inrerpreratione 

non 


j 


Politick Militarihui. 41 

init' ncn fit. At peragrcmus V ugariam , fi quid fortaf- 
laa (emciius nouis illis Euangelicis illuxic. CumLu- 
idu thfrani primo fcfe in Ttailyluaniam infinuadent, 
oit" loannemque Principem , loannis Regis filium,ad 
en (cidiungerc fiuduillenr, pnmo illcxcre adoIef> 
Mc- ccr.teni,vc fub vtraque fpccie rumeret Euchari- 
De fiian : Is primus & lacens hamus fuic ad lacentem 
[j(Q hxrcfim pocrigendam. ‘Nam vc rciiqua omnia 
n- cum Cacholicis crederec, Blandraia vulpes ilia 
,po de Arianifmi fxcc prognatus , ac nouilllmd 
n£- ^ fiacris filio , (acculo terra opplcto , dum 

•K- dofmiret, interemptus , audor fuit. Turn pede 
uio, exccaEcclciiam poHto , 3c in hxreticx Synago- 
os- gse atrium illato ,Luthcranus efi fadus: quara> 
lia uis paulo ancea 3c Luiheranam , ac cxceras 
rdo fei^as miriiice fe detefiari profeifus , iuramento 
ifc guoque , Stephano j qui poftca Polonis Rex 
}tc niic , iuralTet. Erat quidam Claudiopoli , qui 
QOt, Pafior dicebatur ) nomine Dionyfius ^ qui ad 
n- earn labem afpergendam fuerat in aulam Prin- 
iii cipis indu<5);us. Sed quern teneas , qui 8c no- . 
Ipjl lie , 8C nequeai flare ? Francifeum Dauidis iam 
ICC- e Lutherano fa<^um Caluinianum > in Diony- 
x:- sij locum furrogarunt , Blandrata , 8c alijs. 

qui propiores Aiianifmo hxrefes Caluini efTe 
ijri intelligebant , id flrenue curantibus. £t fa- 
lon £lus ergo efl Princeps de, Lutherano Caluinia- 
icj, nuC} cum non ita pridem hzc vfjd>a protulif- 
^ fee: Si me vmquam Caluini fedlatojrem videri- 
ifj. tis , canem vocatote. Sed neque in hoc hxfit, 
ijj Nam vrgente Blandrata medico corporis, pro- 
ne dicore anim^e , Francifeus Dauidis primo , de- 
jfl C 5 indc 


^2 De Theorematihus 

deinde per eu Princeps pernegara Chrifti diaisi^ 
race, fadtus eft Arianus ; dignafque preceptor mo- 
riens in arce Deua, cum in phrenenm & v*(an;a, 
conieiftus in compedcs,incidiftct,atque ante etna 
Princeps pcenas dedir,qui fine fobole , fine ha:rc- 
ditate, fine fide defeendit ad inferos , femina cm- 
nis impietatis in Tranflyluania relinqucns. Dum 
igitur hxc agcrcntur,& Lutheran! , ac Caluiniani 
• miniftri inter refealtcrcarentur, Deique verbum 
Stenrorca voce crcparent.quid effe^tum cft?Nara 
ex Caluinianifmi collifionc cum Lutheranifmo, 
Arianiimus cxcuftus eft , qui mox in flammam in- 
gentem erupit, Vngariam vniuerfam iamdepo- 
pulantem , & Corano Mahometis viam fternen*- 
tem, Subfecuti funtautem varij conuentus, Tor- 
daf,Claudiopoli,Varadini:fcd otiose ne,an impic 
omnia, nemo tarn ftupidus eft, quin videat : pofte- 
ritascert^ mirabitur,& abyifum diuina; iuftitiac 
exaltabit. Qui enim Apoftolicis , & Ecclefirc Dei 
faluberrimis decretis obtemperare noluerunt, 
Stancato poftea,ac Blandratx, & exteris homini- 
bus proietftitijs, quique numquam Tbeologica 
tratftarant , fed c6 ad licentiam profugis , & a ne- 
mine, nifi a Satana mifsis, dederunt manus. At 
cum,comitijs generalibusTordx inditftis anno 
hums feculi quinquagefimo fexto, difeeptatum 
e(Tet a Luiheranis cum Catholicis , neque vadum 
reperirent egregij illi Euangelici Proteftantes, 
In Domi confifterent , Canonem his verbis non Apo- 
niea.iu- ftolicum promulgarunt. Quemadmodum autem 
antca quoque Maieftates fux benign^ conceffc> 
„ rant, vt quilibec cam, quam vellec, Papifticam 

videlicet, 


Politicis(^ fs^ilitarthtis. 4s 

videlicet , aut Lutheranam rcligionem profitere- „ 
rur i ita quoque nunc liberam dedit faculratcm „ 
omnibus , alterutram harum fequi : Rixas camen, „ 
& iniurias inter vtrafque fublatas dl'e vult,& pro- „ 
hibet. Sacramentariorum quoque I'cdbam arceti, „ 
& pro iudicio Ecclefiaj Vittcmbergenfisproxim^ „ 
fub chirographo Philippi Mdanchthonis ad- „ 
dudlo tolli ccnfct. Ha?c illorum nefeio quit Ma- 
ieftates aduerfus Chrifti filij Dei Ecclcfiam,& 
vcram Maieftatem, qus non diu pafla eft,fc ab ijs 
irrideri. Eodem item ipfomet anno Albs luliac 
euulgara funt alia, mitioribiis in fpeciem verbiS) 
quod ad Catholicam EccIeHam pertinet, in qua 
degeneres & ingratifsimi , fanguine Chrifti in 
baptiftno initiati, Scythicam olim feritatem,& 
idololatriam,vt in reliqua Vngaria,per folos Ca- 
tholicos doiftores exuerant, & Chriftum indae- 
rant. Decrctum illud Albenfc his verbis concc- 
ptum &promulgatum eft. Dearticuioreligionis « 
placet fu£t Maieltati id ipfum , quod fuperioribus >» 
comitijs deliberatum eft. Dacur enim liberias j» 
compleiftendi vclantiquamreligionemcsremo- » 
nijs,& ritibus antiquisivel Lutheranam fidem, » 
iuxta Eccleftx Viitembergcnfis inftitutionem. » 
Cenfent etiam, nouas (eiftas, & religiones eui- »» 
tandas , ob id pr^fercim , vt fontes , & feminaria >» 
tumultuum cuirentur. H*c illi. Ex quibus vi- n 
deatmihi Miles iftc nofter,cenfores hoice nouos 
de ccclo cadentes , qua-nam facultate Luthera- 
nam confefsionem ftatuunt’) quo numine Eccle- 
fi* Vittembergenfis inftitutionem agnofeunt; 
q/Ijo ancipite fpidtu Catholicam , Sc antiquam 

rcligi* 


44 De Theorematihiis 

religionero neque difHcentur, neque cxcludunf) 
ac deinccps vtramqiie Aare poflc putarunt : dc- 
niqucquibusrationibus peimoti viramquc pcr- 
niiuaoCjCaluinianam ,& reliquas nouas fcdtas, 
& religiones reiiciant. Nimirum(inquiuntjquia 
fomes ,ac feminaria cumultuura cranr. Addidif- 
fcnt jh.xrefutn , rc<itiusdixifferu. Quid cuim ha:- 
refis potcft niii hzrefim gignere? Neque enim 
('inquic Dominus ) colligunt dc tribulis ficus , auc 
de fpinis vuas. At neque conllitii hie res. Quin- 
quennio enim poft , indidfis comiiijs, tertiuro 
canonem ediderunt, his verbis : Qma inter Do- 
t> minos Scyihulos ytriufquc religionis,variae con- 
>» tentiones obortae font , vnde & mala plurima 
» contingere pofliintivifum eft Regnicolis, vt ordo 
» vtriulque partis , fecundum articulos,& conftitU' 
» tiones fuperioces , feno obfcruecur: ua vt quifque 
» earn > quam veilet , tcligioncm , & fidem ample- 
» dli j & concionatores ma: religionis liber^ alcre 
» poisit. Q^rum dum alter concionem inccepcrir, 
»» ne ille iropediatur,fed expedetur, donee perficiat; 
» perfeifia concione, alter Tuam concionem inci- 
»> pere, & in ea vtrinque libcrc procedere, facra- 
» menca quoque Ecclefix adminiftrare pofsint. An 
>. igitur ifti fapientifsiro^ fecerint, Militis iudicium 
»> efto. Vifum eft (aiuntj Regnicolis. putarara Spi- 
» ritui fantfto ^ & Apoftoiis j putaram Nicxn* Sy- 
nodi Patribus^ auc Catholics Ecclcfis. Quis, 
opcinie lefu, auc legit, aut audiuic vmquara le- 
ges ferri ,quibus virtus vitium , fides ac perfi- 
dia ,rcUgio & hsrefis,'pro cuiurque libidine li- 
, ccat;& impune, & quid d]eq iropunc?fcd magqo 


f 


iuc 

:d: 

pc 

:di 

)qs 

iidi 

ibi 

CK 

i,ai 

Jan 

:iia 

D» 

c» 

iiio 

orii 

(Ha 

if(]> 

Bpb 

ales 

xti; 

icut 

ino 

ICOr 

:jii8 

Sfi- 

:Sp 

tui( 

lit- 

eit 

eli- 

giw 

p(0 


Politicise Aftlitarthns. 

propofito prajrhio prsdicetur? Et mirantur po- 
ftca , qui vel clauum Reip.illius tenent, velifta 
contiliaobtrudunc, fi omnia fusque deque cant, 
& ad fareem redada fie non folum Vngaria , fed 
rnaximaEuropx pars , certiufque Catholici per- 
fugium habcant intra Turcas, quam inter cos: 
cum illic raltcmanciquifiimam & vt>a ipfam vc- 
ram religionem pofsinc retinere , & excrccrc? 
Quod Cl perfequi vellera , qua: ex ifta ratione tra- 
<^andi negotij fidci contigere in Germania, in 
Gallijs,in Anglia, & Scotia, in Polonia, & Li- 
cuania,in Boeroia,& Morauia , & in Silefia,atquc 
Suecia , ac denique nouifsim^ Dantifci in Prufsia, 
nemo non liquidifsime ccrncret, vndc non fep- 
ciceps , (cdcenticeps ifta hydra prodijt, qua: tot 
venenis varia ilia Rcgna inrecit , poftquatn fplcn- 
dido , Sc Optimo Ecclefii lumine relidbo , maluc- 
funt tenebtas, quam lucem;^ mortem, quam 
vitam. 

I 

An quod neutrales quidum^ & Politici proponunt^ vt 
pars vtraque de fuo sure non nihil decedat , optima fit 
ad farciendam concordiam ratio. 

A t quida neutrales , qui &PoIitici,rationem 
proponunt, quaomnes coniroucrfia: com- 
ponantur , quam optimam putant. Ea eft,vt qua:- 
queparsaliquidaltcriconccdat; decedat autem 
dc iure fuo tantifper, duin coear pax: Alioquin 
aiunt fieri , vt dum zelo bono , (ed non fecundum 
feientiam , veritatem quifquc mordicus tueri fc 
putet , rupto func in tergum vtrique cadant. 
0^ verba fuerunt Etafini , co in libello , quern 


46 T>eTheor€matihuS 

de farcienda EccleHa: concordia, fiue de (edandis 
opinionum difsidijs, fcripfit. Secuti porrofunt 
alij.vti Caftalio,ac qui poftremo propius.fcd non 
prorfus ad Catholicam Ecclcfiam acce(Terunt,lu- 
rifperitiquidam, quos folida Theologia: funda- 
menta iuui(renc,n fuper his qu? ipfi ignorauerunr, 
quum reiiquaex ingeniohaud malo depromerer, 
laborcm & opera fuam pofuiflent. Vcrumenim- 
uero omr^es,qiioniam pioximam difsidij caufam 
nonfunc afTccuti, ecquas,obfecro, vmquam con- 
troucrfias fuftulerc? aut quofnam pqpulos ad vni- 
tatcm fidci reuocarum?(^in etiam cum inter (efe 
non confenferintjfadtum eft, vt Deusf qui non eft 
diftendonis Deus ^ipfos abiecerit,nec facramento 
pacis, hoc eft diuino Euchariftix myfterio, dum 
morerentur, dignauerit, sterna nimirum pace hic, 
atque altera in vita priuatos. Ac quidcm,quan- 
tumcunque difsidcant partes , fatebuntur , Ecclc- 
fiam,quoniam Chrifto innixaeftfirmifsimspc- 
trs,nunquam concuti.aut concidere polfejfed 
ftare,ijs cadentibus.Hic ergo latet anguis. Primo, 
quod fefc jpfam ftatucrint efte Eccleham , aut na- 
tiua Eccleus germina, qui neutrobfque cofiften- 
tes, medium quoddam iter ( fapientifsimi videli- 
cet, & beatifsimi omnium)tcnucre. Sed iftud me- 
dium hominum genus nunquam ipfa monftrauic 
Ecclcfia,nec, qui earn rexir, Spiritus fan6tus:Qmd 
ergo iftis credes ? Prsterca, patet nc ifta Ecclelia, 
an inuidbilis eft ? Si pater, & tarn quam tribunali 
fuus eft ordo,& ius,eius iudicio fubdamur necelTe 
eft j idque optimum condlium efto, deiure,hoc 
eft de iudicio, & alfetftu proprio, vtquifquede' 


I 


Politick a^ilitarihu^. 


47 


ani 

ofo 

dot 

Dt,l| 

illMll 

era 

net 

cm 

anil 

ICO 

dra 

ah 

0D(l 

nett 

,de 

:cbi 

qua 

iccfc 

IZ|» 

c,fc 

[i® 

idea 

idet 

[ran 

onv 

cefi 

,ho; 

cde 


ccdat,& captiuum fereddat in obfequium eius, 
quir eft columna , & firmamentum veritatis. 

Sin inuiftbilis eft,ad quam ibimus,qu]ppe qux 
nemini non folum concidifte , vetumeciam fuifte 
appareat? Etvero aliquis fuerit viuum Eccleftx 
/ tnembrum,Qui nil fenriat, fed lamquam neutralis 
c fpecula cladem iftam ingentem confpicatus ad 
tamamEcclcfixpIagam nil fentiac.quinadcun- Mm.iz. 
£c(sionem ac defennonem bdei accurcai; quum 
dief^um fit : §im non efi mecum , contra me efi. &, 

§IM non congregat mecum , dijpergit. & : Corde cre- 
ditur ad iuHittam , ore autem jit confefto ad falutem? 

£t anguem igitur larcre fub eo dixi , qu6d ijdetn 
mediatorcs, fefe conftituerunt Ecclefiam, cum 
£cclefiam(hoceftcos,quiei legitime praefunr, 
aut prxfuerunt ) mediatricemf vt ita dicam 
ad quam omnis de fide qiiacftio referenda fir, 
conftituere debuiflfenr. Praterea & fub altero 
illo anguis later , quod aliquid puient detrahi, 
aut concedi poffe de articulis ndei , de (acra- 
mentis,de diufno verbo;quod a nemine,ne a 
fummo quidem Pontifice ipfo , aut a Synodo 
quantacumque vniuerfali legitime congregata, 

& ednfirroata , attentatura eft vmquam : qujppc 
baud dominantur fidei , fed difpenfatores 
inquit Apoftolus ) myfteriorum funt •, Diuma- 
queftat (entcntia,vt neque apcx,vel vnum iota 
mutetur eorum , qua; atterna lege fancita funt. 

Itaque neque Sacramentorum numerus , neque 
Symbolum fidei , nec canon diuinarum Scri- 
pturarum , neque tradita a Spiritu fando in Ec- 
plefiafticatum omnium cerum declaratio , im- 

mutari 


I 


48 


De Tfjeorematibiif 


inucari porcftj quidquid mcntiri audent , 'qui 
dcnique Synodos orones fudulere , vcrbum 
Dei decurtarunt , Sacramenta vcl abiccerunr, 
vel infirmarunt , & egena blafphemarunc efle 
elementa. Hxc verb quum axiomaca & prin- 
j cipia rupponendafintjliprjctextupacisauferan- 
tur , ecquid inde deduxeris ? Q^rc ftent oportet 
inconcuda. Qiii aucemfecus compofitionesanti- 
quicus tentarunt , non pacem, fed lummas calami- 
tates inuexerunc in Eccledam Chndi. Plersque 
cnim propterea prouincialcs Synodi irrita? fue- 
runc, qiiales Carebaginiends Tub Cypriano, viro 
licet iandlo : Anciochena nonaginca Epifeopo- 
* Seleuciana j Sc aliqua: , qua: videbantur 
c$ntra quoquecfle genetales, quas quidem a capitenon 
Donat e, vocat* euanuerunt in fumum , Ariminenfis 
is Secra. Conftantinopolitana Tub Leone Impcrarore,trc- 
quam.uis adelTent Epiicopi j Synodus in 
Trullofub ludiniano Imperatore , & Ephedna 
/i^*^ccunda,qu<eideo Concilium prxdaiorium di- 
x.e.^i. dlumefl,quum in eo^ repugnantibus Pontidcis 
Max.Legatis , omnes fere Epifcopi in fencentiam 
Diofeori Alexandrini hxretici concefsiirent. At 
feimus, Gothorum gentemdmilifraude in Aria- 
nos Fuid'elaqueos indudfcam :Vrphilas enim Go- 
thorum Epifeopus, pecunia corruptus, Gothis 
perfuaferat, inter dogma Carholicum , & Aria- 
num,vetbi potius quam rei efle diferimen. Vqnc* 
num ergo inde exfuxeru nt,quod vbi prxcordia te- 

Hitron perijt. SicValens, 

dialT/ti ^ Vrfatius,Atianorum Epifcopi, vnius iotxintet- 
Luctfer’ podtionc in voce hac homousij,dupacis ftudiura 

^ atten 


PoUtlcis(^ Militarihu^, 

•| sttentanCyiugulum Chriftiana religionis vniuer- 
[JjI, fx peciecunc. Q^mobrem viri (ancti exhorruc- 
fg runt idorum cnediacorum dolo/as Satanic artcs. 

Diuus Bafilius, quum a Valcnte Imp. Ariano ro- 
pn garetur per Pra?fcdlum, vt amiciciam cum eo co- 
in Icretjfiraul itera,ne ob ex^uam dogmatis contro- 
g; uerHam curbari fineret pacem Eccle/Iarum , re- 
j2 ipondic , fe magni penderc Imperatoris amici- 
tiam , fed nihil pode cedcre dedogmatc,diccns: 
fa Qui diuinis enutriri lunt cloquijs ,ne vnam qui- 
^ dem fyllabam dc diuinis dogmaribus corrumpe- 
u rc paciuntur,(cd pro hjs(fi contingat}omncs mor- 
d|i tis fpecies ampleftuntur. Et S. ChryTodomuSi • 
^ quum illud Apoftoli rradtarct ; ^uattfum in vobit Rom.u^ 
;k omnibus habentes i tui (^inquir) 

^ funt offic ^ , frdfia ,nemtnidans anfupt feu belli , feu dif- 

1,15 fidq^fiue lud<to,fiue Gueo.Si verb ulicubi pietatem labe^ 

jjj fabtari viderit , ne pr<eponas concordiam veritati , fed 
{ft ^entfofe perjifie ad mortem vfque. Qjwmobrem qui 
ui pacem alicubi conciliate ftudet,Petrum, cuiEc- 

clefia commilTa ell , imuetur , cui di^um eft ; Or* 
jjj (idey nempe Gentilcm, vcl hajrcticum, vel lu-i®. 

^ j darum , hoc eft , piius errorem in his incerftee , & 

^fi *^^**^ducajnimiruro in Chrifti, & Ecclcfta* cor- 
Q pus traijee. Id igitur ni fiatjfruftra omnis labor 
rumitur; quoniam Dei ordinationi qujs reftftitl 
Cxrerum, quodadlegumrigorernremitteodum, 

^ &adpc£narun] condonationcra pertinec^fa^pir- 

jjj iiine^ Ecclefia tranquillitaci confulens i id fecit) 

Icfl nimio fbrfan concefsit ) vt Im- 

itC' peria & Regna Catholicatn retinerent , aut recu- 

D . perarent 





Jt 

K 


vmt0. 
C^delrt 
tmr.li.ii. 
in Au- 
thtn. vt 
nulli itt- 

in Auth. 
de mid. 
Prine. J. 
^ndt. 
tol.3. 


IQ De Theorematihud 

pcrarcnt fidcm ; vt hap in pane nemo iurc con- 
queci pofsit. Et Epifcopaius , tpmpl^ » > ciui- 
tates,prouinci2, in hsreiicorura roanus quum 
venerint , facrileg^ue omnia dircptafint ,num 
non,fi nunc i jdem populi auitam religioncm non 
Emulate vclint amplc^ki , accurrent Catholici, 
vt liberalifsime ijs pcccata condonent , gratu- 
lentur.habeant eos pro frarribus J Sane qui fan- 
guini fuononparcunt ,vt cos lucrentur , liben- 
tifsimS , ac facilipre negotio hoc altcrum pr«- 
^abunc. 

Analiquis dHus deniqut modus ab aniiquisjtue Ca- 
■ ■ tholicis , ftue hdreticis , adhibitus fit pacandu tu- 
multibus y item 'tftis,qui de relt^one in GaUu 
exortifunt.pojfet vtiliter adhiberi. 

Q Vi totas ingenij vires inrenderunt in tol- 
Icndas feditiones , hi tria fibi fpe<a*nda 
ptopofuece. Prim6 . Eos , qui poffem glifcen- 
ti morbo adhiberc medicinamrDeinde reliquos, 
qui effentfanandi:Deniqae ipfam medcndi ra- 
tionem. Et ptifei quidem Ircnarchas vocarunr, 
qui pacandis ciuium animis prarcrant ; qui & 
Luatores loci , & Hiocolytx , & Expulfores la- 
tronum dicebantur : quorum officium omnibus 
prouinciatum Rcaoribus,& Rerumpub.adrai- 
niftratoribus mandabamur Principum conftitu- 
tionibus , & Pomificum Maximotum decretis. 
Et veto fi in tanta re Irenarch* focordes 

fent,auto.vol,( fiqui effent 


i 


Politic fi ^ Militarihtis. 


fi 


(• 


& exilio mul6t;abantur. Irenarchas autem Ac\i~Bald. im 
gebanc non tarn eloquentcs, qiiam probos , & 
prudentes, atqj inrerdum qui feditiofis ipfis cffent 
fic grati , vttaroen propterea a rc<5to ne defledle-r^^, * 
renc. Scilicet ad res falurares in ammos hommum Epifi, i. 
turbulentorum transfundendas , folidum , fynce- 
rum,ac mundum vas non minimum valet. Ac 
ipfi quoque eihnici, fiquis inconftans , duplex 
animo.claudicans in vtramque partem, Facinoro-^«, 
fus fuifTet , hunc prorfus abicgandum ab hoc mu- 
nerc cenfebant. Ac fi ad eas,quas diximus , dotes, 
fedula diuini auxilij imploratio accedebat , 8c 
folertia, neper longasmoras turbx conualefce* 
rentjitavt ( quemadmodum in morbis quibuC- 
dam grauioribus neccITe eft ) diligenter amputa- 
rentferpens maliimjinreliquis verb minus perni- 
cioHs^aut contagiofis maturius incedercntjni ma- 
ximeidonei componendis rebus habebantur. Et 
hoc quidem ad Irenarchas. Ca:terum , quod atti- 
nebat ad eos,qui fanandi erant, non vnum habe- 
batcaput:Aliaenim plebi,alia lingulis perfonis^ 
aliafeditionum au<ftoribus,*alia viris.aliafceroi- 
nisjalia iunioribus , alia natu grandioribus reme* 
diaadhibebantur.Nempealia quoque vbi non eft 
colluftatio cum came lantum & fanguine.verura 
etiameum fpiritualibus potcftatibus,ac Satana, 
qui perpetuo quxric quos deuorer. Sedciuilium ' 
diirenhonum remedia omnia fere erant, Indaga- 
fio,Tranfa<ftio, Vindii^a iudicialis, vis armata, 
fubmotio caufarum, e quibus oriuntur fediiiones, 
^pra:cauriofuturatum. Indagationis autemduar 

D ^ partes 


fZ Dc Theorematilm 

partes erant,qu£ etiatpnutn func, Delatio,(iUQ * 
Dcnunciaiio , & ludicialis cognitio. Qui oip- 
nia ouiurrnodi c(Tc dcbeant, iuris Ciqilis , & Ca- 
tionici periti fatis norunt. Conradus aurem Bru- 
nus accurate etiam inter alios egic fex libris,quos 
dc feditiofis fcripios reliqqit. Vcruttj cum hjcc 
ita habeanc>nunquam in ^ditione , quar ortafit 
obcaufam Religionis, (edanda, exemplum ali* 
quodantiqqitus occurrec, quo vel h^reHs cum 
C^tholicafide coircpomerit, vel Irenarcbse, pu- 
blics audoritate deje^i , rcm ad exitum , falua 
vtraque pane , potuerint adducere. Et Apoftplus 
quidcm,quum aduerfus Tefe tumultuarentuclu- 
d^piyquorum alreri erantSadducxl,alteri Pba- 
ri^a^i , vfu^ eft ea ratione , vt refurre^lionis veri- 
mtetn.quam borum cr^debat pars, aduerfus al- 
tcram partem obijceret : V'ln fratres ( inquit ) 
Thariftus , filtus, Phmfii ^de jpe& refurrt^iope mor~ 
tuorum ego iudifor. £r cum bare dixiffet, fa(^ae(l 
diflenfio inter Pbarifacos,& Sadducaros, 5c fo- 
lutaeR multitudo,& fa(5tuseR clamor magnus. 

£t exurgentes quidam Pharilkornm ( nam 5c illi 
refurr^Aionera roortuotura elTc dicebant ) pu- 
gnabanc , dicentes : Nihil Mali inuenimus in iHo\ 
quid ifi Spirit us locum efi eitVel Angelas } Sic igi- 
tuc tumulrum ab fe auertit Appdolus. Ecclefia 
' vero turn c>usreculi,turo qua: po^lea fuic,ana* 
^hemate feriens pertinaces in b.zren, quos vide- 
bat fpareere difTennones ^ ab.fcindebac ab fefei 
ne pars nncera inbcerctur. TbeodoEus autem. 
Iapecator,promulgata aduerfus omnes bzretif 

CO? 


Politicis Afilitarihus. 

fcos lege i VC quifquis eorum Clericusj VelEpif- 
copus , vbilibetcfiec inuencus , decern auri lions 
toul<^arecur: blerique eius posox metu , aiiimad- 
Uecrenccs, ml in ijs hxrelibus dignum , propter 
iquodtanta patcr6cur,moxad Catholicam vcrU 
tarem rcdieruntj& itadifsipataeft DonatiHaruro, 
& Circumcellionum conitlratio.Acceflcrc poftea 
cciam alix ptrnx, capitisi& ignis > de quibus egi- 
tnus fupra. 

At qua:rirtus ( inquiet Miles ) non Indaga* 
tionem,non Vindi<5lara iudicialem>non vim ar- 
knatatTitfed tranladbionis aliquod genus, quo ilia 
olitn fine fanguine compofita fint. Arqui planifi- 
fime oflenfum cft,latercm(' quod eft in prouer- 
bio ) lauiflc cos,qui Vnquim attentariint,hxrefim 
cum Catholica fide coniungere > ac quafi du&^ 
confticuete in vrio corpore animas informantes* 
& intelligentcs. Itaquepeccatum hariolandi eft* 
nolle diuinx ordinacioni acqui^feere. Qu6d fi 
Miles caufam adhucquxtit imeriotem (quxta- 
hienexijs, quxdiximus,elicipoteft ) ca finedu- 
S^Sbio eft, quod nulla crania (ftio dc iniufta, vel inho- 
heftarefitineunda; inhanc enim cum Dei con- 
filium non concUrrat , difloluatur ilico &: cuant* 
feat , necelle eft. Et confilium Dei ifthuc baud 
Concurrere , certifsimum eftjcumneque cibutil 
habere, neque Aue diccre hxrecicis, admoneamut 
Apoftolicis, hoc eft Spirit’ fan(fti,prxceptis* Res 
verotantaifta eft,quippe(' quodantea dixirous) 
caeleftis vitxradicem (nempefidem) attingit, vt 
Vetchs qUoque Teftamehci tempore feuerifsim^ 

P 3 probi 


S4 DeTheorematihus' 

13- prohibita fiierir. Sic enim fcriptum e(l : Si audierii 
invnit vrb'tum tuarum , quam Dom'tnus Dens tuns da- 
bit tibi ad habitandum , dicentes aliquot : Egrefi funt 
filij Belial de medio tui , ^ auerterunt habitateres vr- 
bii tua, atque dixerunt ; Eamus , & feruiamus dijs alie- 
flit , quos ignoratis : §iuare folicite , & diligenter ret ve- 
I ritate perjpe£la,ft inuenefU^certum ejfe quod dicitur , & 
abominationem banc opere perpetratam , Jlatim per- 
cuties habitatores vrbis illius in ore gladij , & delebit 
earn, omnia'que qua in ea funt , vfquead pecora. game- 
quid etiam fupeUeltilUfuerity congregabis in medio pla- 
tearum eius , & cum ipft ciuitate fuccendes j ita vt vni- 
uerja confumas Domino Deo tuo , & fit tumulus fm- 
piternus. Non adificabitur amplius , & non adharebit 
de iOo anathemate quidquam in manu tua , vt auerta- 
tur Dominus ab ira fur oris fui , & miftreatur tuu&c. 
HarcDeus. Anne ver6(' vt ad id redeam,quod 
dixi jiniuflius quidquam ,vel turpius e(l>quam 
pacifei, VC Caiholici cum bzrecicis in fide,ac 
religionecommunicenr, vtTempla , & Epifeo- 
patus retineanc , quos per vim occuparunc : vt 
Faliare pergant diuiiuim Codicem: vt innoccn- 
tem piieritiam imbuaiu pcdilcmifsima hscefi: 
vtdecreta antiquirsima,& optima tollanturrvt 
Temper in peius ruat Chridiana rcfpublica:vt fpe- . 
cie religionis , afylus impune paceat , quo fcclcra- 
tifsimi quique confugiant ? Et patet cert^,cuna 
c.ici ipfi vidcrinr, Imperial: Regna omnia ceci-j 
diffe, vbicumquc ifta tranfadla (int. Hinc cnim 
luftitium quoddam, quo leges , & Principum au- 
^oriras blent, arripiunt bbi rubditi,m6xque do- 

mi natio 


znmationem omnino fpernunc , Maiedatem 
quanracncunque non iam comiter obferuanc , fed 
licenctfsim^ blafphemant, minimamque occaHo> 
ncm na<Sli,ad foliras defediones reuertuncur, ma- 
ipccm Temper fibi dominatum (Iruentes. Vt in 
idos cadere pofsic appoiit^,quod dixie Quint^ius 
Conful * cum dEqui,& Volfci Vrbi imminerent; 
DifeordiapnquiO ordinum ,cft vchenum Vrbis 
huius i Patrum,& plebis eertamina ; dum nec no- vr^i 
bis imperii , nec vobislibertatis eft modus: dum 
tredec vos Patriciorum » hos plebeiorum Magi- » 
ftratuum fuftulerc animos. Proh Dcum fideifl} »* 
quidvobis vultis ?Tribunos plebis concupiftis, »» 
Concordia: caufa concefsimus: Decemuiros crea- ^ 
li deftderaftis , creari pafsi fumus: Decemuiro- » < 
rum VOS pertaefum eft, abiere Magiftratu* ma-)> 
nente in eofdem priuatos ira veftra: Mori, at-t» 
que exuiare nobilifsimos viros, atquc hohora- >i 
cifsimos, pafsi fumus : Tribunes plebis iterum t» 
creare voluiftis j creaftis : Confutes Tacere veftra- »i 
l>um partium^ ecH Patribus videbacur iniquum, >• 
patricium quoque Magiftratum plcbi donum fte- >» 
xi vidimus. Auxilium Tribunicium , prouoca- » 
tioncm ad populum , feita plebis iniundba Patri- a 
bus fub ritulo xquandarum legum , noftra iura » 
opprefta tulimus. Quis finis eric difeordiarum, n 
& quando communem hanc pacriam eife lice- i> 
bit? Vidlii ilos arquiore animo quiefeimus j quarii h 
VOS viAores. Sacis ne eft vobis ; vos mecuen- it 
dos efie) Aduerfus nos Auencinum capicur , ad- » 
uerfus nes Sacer occupatur mons : Efquilias b 

D 4 quidetn 


s6 T)e Theorematihus 

quidemabhode prope captas,& fcandentem ia 
aggcrem V olfcum hoftem nemo fubmouit,in nos 
viri armati eftis,&:c, 

Caeterum quoniam & vccercs hjeretici , qul re* 
rnra olimpotiebancur , & adeo recentifsimi qui- 
dam Conuliarij alios tranfaefiionum modes per- 
tentarunc ; hos eciam expendamus > vt denique 
germanum , hoc eft veriftimum , inuaniatnus. 
Micro autem minas , promifta , tormenta , aftumy 
fraudesque alias innumerabiles, quibus Imppe. 
ha?recici>& hxreliarchz conati funt Cathoiicos 
ad Tefc aucrtcre : refertz enim funt biftonz pal^ 
viSor li- Vuandalorum Rex , qui AriananK' 

6ro 3 .de ^ Anabaptiftarum labem erat amplexus, quum 
ftrfccu. tpifcopis Carholicis accerntis,inftituiftct dc Rc- 
VtMudA- ligione colloquium, iufsir, eis oftendi chartam 
lornm, inuoluram, dicique : Dominus noftcr Rex Hunc- 
” ricus Jicec doleat, quod fueritis contcmptorcs, 
» &adhuc voluncaci eius obedire tardetis,vc eius 
” elBciamini religionisrcuius ipfe eft; nunc tamen 
” bonum de vobis cogicauit : Si iuraueritis ita vt 
>» quod ifta chatca contioec, faciatis ,dimittic vos 
»> Ecclefijs,& domibus veftris. Ad quod vniuerft 
»> Epifeopi refponderunt : Semper dicimus,& diiU 
>» mus,& di(fturi fumus,Chriftiani fumus , Epifeopi 
»» fumus, Apoftolicam fidem vnam^c veratn tcnc- 
»» mus. Fa(ft6que poreftconfefsionem fticntio mo- 
*» dico,illf qui fueranca Rege deftinat! ,/eftinabant 
*» extorquere Epifeopis facramentum. Tunc bca- 
’» ci viri, Horculanus , & Florentinianus Epifeopi, 
pro omnibus , & cum omnibus djxerunr; 
•* Numquid animalia nos irrationaha fumus , vc 

nef 


f 


ToUticis ^Militariku^. S7 

tie(cicntes ,quid cbarta ceotineat, facile, am te-M 
rncri iurernus?Accelcraucrunt quoquc illi a Rcgc i» 
dcftinatijfctiptura eiuspropalarc tenorcro-, qui 
huiurmodiferroonibus fucraccoloratusiSic enitn i) 
calumniofa fecies continebat: lutate»n poR o> 
bicum Domini noftri Regis , cius Hlium Hildo-,* 
ticum dcHderatis e(Tc Regem, vel Ci nullus vc- » 
drum ad regionestranrmarinasepiRoias dirigct: 
quia (i (acramentum huitis tei dederitis , rcRituec ,»* 
vosEcclefijs veftris. Cogirauit tunc multoi:um»i 
pia {Implicitas , etiam contra prohibitionem di- » 
uinam , facramcntum date.ne Dei populus in po* 
fterum diceret, quod vitio Sacerdotum,qui iura- a 
te noluerunc , non fuerint Ecclefia* reditutx. Alij » 
quoque aftutiores Epifcopi,(ctientes dolum fran- ,t 
dis nequaquamiurare voluerunr,dicentes: Pro-** 
hibitumfiiitEuangelica aui^oritate, ipfo Domi- 
t)odicente:Non iurabis in toto. Quibus mini- n 
1 ftri RcgisjSecedantinpartCjinquiunt.quiiura-^ 

I redifponunr. quicum (ccederent, Notarijsfcri- „ 

{ bentibus quis quid diceret, Sc ex qua ciuitate fuii- n 
f fet , cxceptum eft. Similiter fatfbum eft de illis,qui •» 
t minimi iurauerunt. Statimque pars vrraquc cu- » 
j. ftodixmancipatur. Poftvero pars, qua: celaba- „ 
p tur , apparuir. lurantibus , didlum eft : Quarc » 
^ .contra pr^ceptum Euangclij iurarc voluiftis? ^ 
g, . lufsit Rex, vt ciuiiates,atque Eccleftas veftras^ 
p; numqoam videatis, fed relegati , coionatus iurc, „ 
ad excolendum agros accipiaiis: ica tatnen, vc » 
non pfallatis,neque oreris, auc ad legcndumco- » 
I,. dicem in manibus geftetis : non bapcizetis,nequc tt 
p ocditletis, agt aliquem reconciliarc prxfumatis. ,« 
J- D 5 Sirai 


S8 


De Theorematihus ’ 


Similiter non iurantibus ait: Quia Rcgnura fUij 
„ Domini noflri non optaciS} idcirco iurare nolui- 
f, ftis : Ob quam cauil'am iufsi eilis in Goriicanam 
„ inlulamrclegaci) vtlignaprofucura nauibus Do- 
,) minicis incidacis. 

EufeM. Simularunt item CerdonjArios , Achillas, Col- 


tap.io. qiiibus Eccledam eucrtcrcnt; adicumque tan- 
dem parefacerent MahomeciTmo, 5c Athcifmcj 
qui hodieque extant. Conari (iint ( inquit Ale- 
*> xanJec Alexandrinus Epifcopus , ad Alcxan- 
*» drum Epifcoporura Conftantinopolitanum ) illi 


»>gunt:quod autem vecum eft,abripcrc quofdam 
” corum ad peftem propriam per boniloquia fida 
>» feftinant, &literasabeis manifeftas, & indubi- 
>* tcitas exigunt , vt relegentes cas fedudtis a fe pet- 
» fonis,Ene poeniientia eos indeli<^is fuisfaciant 
» remanerc, ramquam vnanimes habentes eadem 
” fecum decernenres Epifcopos. Non enim quae 
>» apud nos male docuerunt, & egerunt, ca faten- 
” tur, propter qux eciam funt expulH ;fed hzc aut 
» taciturnicati contradunt , aut fidis ea ratiocina- 
« tionibus , & quibufdam obumbrationibus fe- 
»> piunt. Verifitnilibus vet6,6c pompoiis cortupti- 
bilem do(f^rinam fuam vclantes eloquijs, attra- 
» hunt in dcceptionem quemlibei incautum, non 




ablH 


Politicis Jidilitarihus, xp 

abftinentes, etiam apud omnes, noftrx pictati)» 
calumniari.£thxcquidemilli« » 

At noAro tempore iniinuats funt ab aduerfa- 
rijs alire pacificandi wix. Hufsitx cnimin Buhe-> 
mia v^iufquefpeciei vfum cum diuinifsimo Sa- 
cramento vrgebanttqiii fi epneeffus fuiflet, pto- 
cellati funtFerdinando Csefari, Bauari^^que Du- 
ci,ac reliquis, fefe ad vnitatem Ecclefia reditu- 
los. Is igitur permiiTus e(l non (blum in Bohemia, 
fed in AuHria,in SilcHajin Morauia,ccce poft 
tot annos nihil vnitacis aut pads attulit : petBanc 
enim hxretici in tenacifsima pethdia,& quern 
doiofa (imulatione aflum tegebanc , vt interim 
cuniculos iicenter agerentaduerfus pietatem, is 
in apertum prodijt. Pecit;e etiam funta quibuF* 
dam Regnis vnacum vfu vtriufquc fpcciei,Iaxa- 
tiocaslibatusinSacerdotibus , condonatio vfur- 
patorumEcclehce redituum , abRinentia ab c^ri- 
monijs antiquifsimis , quas vniuerfaper orbem 
ChriRianum leruauit EccleRa : nouar eitiam MiRac 
conferiptz, quibusTenEm inEnuaretur pars Ca- 
tholicx Religionis. Sed neque hoc diuins Sa- 
pienciae placuic I quare neque cRed^um cR quid*, 
quam. £t poRea refeitumeR , AntcEgnanorum 
hxreticorum conElio iRud obtrufum Regibus a- 
lioquin bonis, vt Equid ab Sede ApoRolica fubri- 
puiRent,hoc non ad pacis compoutionem,red ad 
impoRuram ChriRiana; Reipuolicxabuterentur: 
quippe etiam Catholicis Principibus fcnEm per- 
fualuri, vt procuratis ijEdem laxacionibus , Ende- 
tent EccleEamChriRijititilsimdquc venenum in- 
ter cas rimas vbique difFundetenc. 


Con 


6o DeTheorematihtis 

Confccderacio item alia , fed promi(cua om<* 
ilium hxreticocum alibi procuraca coaluir^qaa 
pollicebantur, v/uros i'efejvc pacate cum ha?re* 
ticisagerepoiTencde Rcligionc. Sed interea pe- 
dis ilia canto contagio ingentes cca^U^ infecit) vi 
dum hinc tamquam coccens plurimas Eccleiiai 
abripuenC)tcibunaliaque Ecclefiie fuflulecit; iU 
Ibinc optimos quoque Reges adegeric fi corotiam 
Kegni vellenc,ad iurandum hxrelum illarum om- 
nium non tarn tolerantiamt quam pen^ pattoci- 
niuitl.Qui gladiusniliin vircerafuiirecaamifTusj ‘ 
Regnumdorentifsimum, quod interim magnd- • 
pere laborac ) haberem JStChndiani orbis propu- 
gnaculum aducrfus periidos , fide > nobilitate/ot'- 
titudine validifiiimum. 

lam verb vnacuni Milice ido nOh defunt > qui 
nunc alia confiliapcopinent. Condonentur (in- 
quiUnc vetera omnia deliida hf reticis ad tcmpus^ 
quique communione Ecdefio: priuati func , refii- 
luantucEcclefi*. Videbitur ( aiunt) magna mu- 
taciOi Atfanb i quacuor vends patuit fempet 6c 
aditus.&reditus, hxreticis, 8c ethnicis ad £c« 
clefiam j ac Inbila:um k Pontifice Maximo non 
ita pridem amplifsimuin ( hsreiicis quoque in 
forOconfcienciarfoluendis) promulgatum eftv- 
bique. Quod quidem , vt picraque alia huiufmo- 
di,abali)s quoque Pontificibus Maximis pr?cef- 
fcrunC) tamquam a difpenfatoribus myderiorum 
Dei liberalifsimis. Ec tamen nihil fecutUm ed» ' 
quoPrincipumha:reticoruanimos inflexos fuif- 
feapparercr.Mifsrtegatijmiflajamantifsiros lire- \ 
tx i euocaci ijdem > vt diximus > ad loca tutifsima. ' 


.Polklcu^ Militarthus, 

Quinetiam e Catholjcis Sacerdotibus ad eos luc- 
re, qui nulla alia rc,quam chariratc,ac folidafdcn- 
tiamuniti inter medics compedes, & equulcos, 
quibus except! runcjviramconftantirsim^ profu- 
dcrunt. Scd & apud talcs rah ratione nihil e(Fe- 
^um j nifi quod Cathclici in fide confirmati,ciim 
ctiarn plures ad vnam Catholicam Religioncm 
accedeienr, vnam veritatis defenfionem compo* 
nendi viam cfle vnicam in feipfis experti funr, 

Quare & vnica hzc raric rcftat inconcufla.qua 
fcmper Chtiftiana R efp.vfa eft faluberrim^l i dum 
ipfifsimi^s vfa eft feruandae , ac reuocand* vnjtatis 
tnedijs, qux Dens ipfeinftituit, qua? quidem op- 
ine obfcruauitStapl^tcnus, Hapc ver6 funr: Pri- 
mumquiderpipreSpiritusfandtus, incordafide- 
hum efFufus, vt feructur f ait Apoftolus^ vniras at. 
fpicitus in vinculo pacis; Deinde regula ipfa fi- 
dei initio a Spiritufando per Apoftolos promul- 
gata:Pra?terca conftituti ex prarfcripto C H R I S- 
T I Domini in fingulis per orbetn Ecclefiis per Hier. ai 
ciuitates presbyteri, & Epifcopi, vc vno aliquo 
ad tempus conftituto vice C H R I S T I , is con- 
firmacet fratres fiios, huic vniucrfa fratcrnitas 
obcdiret , Vnitatis autem origo oftcndcretur, Vnit.Ee- 
vnaque Ecclefiamonftrarctur, &fchirmatis ocmfUf. 
cafio tollererut ; occurrercmusdenique oroncs 
invniiatem fidci; ad haecmutua?,&confenticn. 
tes Epifcoporumlittera?. Dcnique Concilia turn ;» 
prouinciaIia,tum gcacralia. Porto qu2rnatn,6c 
quanti eCTet momenti Rcgula fidci ( qua? qui- 
demlacius pater, quam fidei Symbolum ('tefta-f:/! 
tifsimum ij reliquerc, qui vixcrunt Apoftolicis wX 

tempo 


62 


De Theorematihtis 


cemporibus , aut his fucrc vicini. Quin ipfimet 
nutaflcnt in fide , ifUiuc , tam- 
videp!h rei^iifsimam normam,reuocabant.Itaque 

ntelij non fcmcl D. Paulus vrget Romanos , & Colof- 
tpifiJedt fcnfes , vt pennaneant in fide tradira, fundati , & 
^®'''*'’*ftabiles,qu*per vniuerfum mundum pra^dicaca 
eft: Timotheum,vt depofitum cuftodiat,formara- 
j(H£ he que habeac fanorum verborum.qua; ab fe audioe- 
^•s7 & ratrfe ipfum , ne in vanum currerct. Cura agnouif* 
mniolib. fgnt Calloquitur Gallatas ^ gratiara > qux data eft 
mihi,Iacobus, & Cephas ,& loannes, qui vi- 
ai,(ffde debantur column* efle , dexceras mihi,&Barna- 
fide ad bxdedecunc fociecatisii hoc eft(' aicTeccullianus) 
j>/r.oi 4 . vtcumau(ftoribus contulit, & conuenit,de regu- 
lafidei,dextecasmircuere:ltaqueidem inquitTer- 
tullianus , Gallacas ad regulara fidei corredos, 
Epiph.in Corinthios aucem Apoftolus docec, conrentio- 
jfttchora fura , qui nec a natura , nec a lege vecere , nec ab 
to.Thto- Euangelio petitisargumentis, velit acquiefeere, 
beU^Di- confuetudine , & audoritatc Ecclefi* Dei cf- 
Mtn.decr. compefcendum. Propterea quinouam delega-. 
Ignat. in libusdodrinaminuehere fine maiorum audori- 
tatcvolebant,rcprefsi func ab Apoftolis. Qup- 
Mt.Ap0‘ niaraaudiuiraus (dixere^ quod quidam ex nobis , 
cxeuntes,turbauerunt VOS verbis, euertentes a- 
i^orat nimas veftras, quibus non mandauimus; placuic 
Euftb. nobis colledis itr vnum eligere viros , 5 c mictere 
hift.eecl. ^ura charifsimis noftris Bacnaba , & Pau- 

lo.homiiiibus ,quitradiderunt animas fiias pro 
TertuU. nomine Domini noftri I E S V C H R I ST I. 
lib.4.. ad Mifirausergo ludara , & Silara , qui & ipfi vo- 

uer^Har bis vccbis rcfcrcnt eadcra. Vifiira eft cnira Spiritui 
dontm. 


• Politicis Alilitarihus, 63 

€an6ko , 8c nobis , nihil vltra imponere vobis one- 
ris, quim hxc necc{faria,vt abiiincatis vos ab im- 
molatis nmulachrorum,& fanguinc, & fulfocacO) 

8c fornicacione » a quibus cuftodtentcs vos , bene 
agetis.Valete. Et Apoftolus cum fidci Regulam tiom.tz, 
vocaffctrationem,hoceftanalogiam,fiuc propotr z.Cor.x, 
tionemfidci:Hanc(inquit)quicunquefecuti fue- 
tint, paxfupcrillos.Ecobferuandos eos raonec, 
qui ita ambulant, Ecut ( aic ) habeiis formam no- 
Rram. Quod fi ab Apoftolis ^d viros Apoftolicos 
inferioraque proxima fa:cula defcendcrc libeatj 
Ircnzus ait, fub Clemente Pontihcc, diflTenfio 
ne non roodica inter Corinthios faAa , feripfit ^ ^ ^ 
qua eft Romz , Ecclefia potentifsimas lirteras (^ 4 . 
Corinthijs, cos ad pacem congregans, & repa- 
rans fidem eorum, 6c annuncians.quam in recenti 
ab Apoftolis receperanc , traditionem. Et paulo 
port: Si Apoftoli (ait ) non rcliquiflent nobis 
fetipturas, nonne oportebat ordinem fequi tradi- 
tionis.quamtradiderunt his, quibus coromitte- 
bant Eccicfias ?Sic item Origenes, & alij.EtD. 
CyprianusadPompeium :Si addiuinxtcaditiOf- 
nis caput, &c originem reuertamur , ceftat error 
jiumanus.Et S.Hieronymus contra Luciferianum: 

Poteram vniuetfos propofitionumtuarum riuulos 
vno Eccicfix Sole nccarc. Et Epiphanius,fpeciem Eftph. 
feribit , fiue fotmam Ecclefiz , bituminis vim ha- htref. 
here , fugantem horrenda , & petniciofa dog- cire*fin. 
tnata , quz ferpentinam formam , & fpeciem j. 
viperarum gcrunt. At D. Auguftinus , Si audo- c.p de)>ii 
litasCypriani ('inquit aduerUis Donatiftas) Cc- ptif.eon^ 
quendaeft , magis cam fequendgm efle in vnitate tra oonm 
' ' " ftpruan 


DeTheorematiJm | 

feruanda.quam in Ecclefix cofuecudine mucanda« I 
Sed & regulam fidei ( volucrint, nolucrinc) I 
mondracunc ( quod fupra attigimus ) damnata; I 
ba^refes. Easenim , qu^ eourqueeruperant.ciini I 
D. Auguftinuscnumcraflet , fic addit : Quid cum I 
ifta fenciat Catholica Eccle^a, fuperflue qua:ri- I 
tur, cur propter hoc fcire ruHiciac, cam cum ida 
fcntirc , ncc aljquid borum in bde quemquam re- 
cipere debere. Ac fane quinam hxrccici bnt, non 
tarn ab hoc feculo , quam ab omni anteai^ta xcatet . 
planifsimum eil* Ipfam enim Ci vniuerfalem Ec-r ^ 
clebam intueamurantiquiisimam.an-ne Aba,& . 
GriciaperTheodoretum,pcr Epiphanium, per 
Diuos Bafilium , & Chryfoftomum , & alios j A- , 
frica per D. Auguftinum , Optatum , Vi(9:orcm} i 
Occidens per fandtos Hieronymum.Ambrofiutn, 
Hilarium^ hxque omnes Chrifliani orbis|partes ' 
per Synodos legitime celebratas , prodent caf- 
dem.quas damnaruntjhxrefes, ipbrsimas cITq quas 
hoc fxculo reuocarunt ab inferis Lutherus, Calui> 
nus , Sc reliqui ? Quod b qui tandem , veterum 
bxreticorum more , i tanta luce cuadere volentes^ 
obiecerint, aut occultas Apobolorum traditio* 
nesjautcommunem populorum erroremabA- 
poftolica traditione recedencium , audiani , quid 
irenxus, & Tcttullianqs ifbs refponderint. IlUc-i 
Jren. Ub^ tenim ( inquii ) b recondita myberia rciuiiTent A • 
z. portgli , qux feorbm , & latenicr a reliquis petfe- 
.<fl:os doQebaht , cert4 vel maxime traderpnt ea, 
quibus etiam ipias Ecclebas committebantj quos 
Ttrtutt. &rucceiTores relinquebanr.Tertullianus autem. 
tU tju.- Hocfiitacft/'ait jncglcxitofficium Dei vilUcus 
Script, Chti 



- . ■ 


Politkis tjS^^ilitarihus, 


6s 


Chriftus , vicarius Spiritus fan<aus , finens Eccle- „ 

[ias alitcr interim intelligerc,aliicr credere, quod „ 
iplcApofloIus credebat.Q^modo verifimile eft, ,, ‘ 

(7t tot , ac tanrx EccieHa? , in vnam fidem erraue- ,, 
rint ? Et paulb poll. Tot millia millium perperam „ 
baptizata,tot opera fidei perperam miniftrataj toi „ 
virtutes, tot charifmata perperam operata j tot ia- „ 
cerdotia , tot minifteria perperam fundta \ tot de- „ 
nique martyria perperam, & in vacuum, &c. Hare „ 
illc aduerfus hsreticos ; Qui quidem Ecclefiam 
perijfle diceb,anr(" ait S.Auguftinus ^quoniam in Auvron 
ilia non erant:quique cum diditarent, nullibi, Cr^- 
prsterquam apud fefe, Eccicfiam eftc, retulerunt fionium. 
ab codem refponfum illud:Video, quod fieri non » 
poteft,pars Donatiftarum corpus deuicirjangulus 
Africanus orbem terrarum exclufit j gens vna 
vniuerfas genres adduxit i farmentum vitem 
przcidit,& ramurculusarborcmamputauit. Hare ,, 
D.Aupftinus. Videbat enim perfpicax vir, nifi 
certa ndei regula fuiftet rclicfta , potuiflet obiici 
Deo ( id quod cogiratu blafphemumeft jmenti- 
turo foifle Prophctam,qui inquir:Quia haredi- Efit. <S6. 
cit pominusjEcce ego dcclinabo fuper earn quafi „ 
fiuuium pacis , &r quafi rorrentem inundantem „ 
gloriam gentium, <^uam fugetis. Ar gloriam gen- 
tium nunquam fere inandauit nifi Catholica rc- 
ligio , quam vt fubmoucrct Saranas, zizania femi- 
nauit, & torrehte maleduftorum , ac diuer^rum 
h^tefiim quxfiuit perennem ilium fiuuium pacis 
auertcrc. 

Sed quod innuimus de Epifirppis , fiimmoque 
Pontificein Ecclefia conftituto,pcr quos vnitas 

E feruaretur. 




66 7)^Theorematihfpf 

fccuaretur, & difeiifa fafcirctur , illud rnaximc te-’ 
flatur) quod nullun) vnquana Ecclefii tcibunal 
agnitum eft , quod ex Icgitimis Epifcopis, qui 
eundem Poniificem a C h B. i s T Q fibi prsfcdu 
ctediderunc > conflatum non fuerit, Ec tnutuas 
quoqup ) ac ponfenticntej EpifcoporunrEttetas 
hjiflc diximus ludicij Ecclcuaftici ad reprimcn- 
dos crrorcs in fide medium cclebte. Qua: litter* 
cum nominaccmur format*, 3^ communicato- 
ri*,abreotiura confulta , refponfa, & confenticn- 
tes fentcntias continebant. At Caluinus afleruit, 
Patriarchas a Synodo Nic*na , Patribufquc fuif- 
fe inftirutos ad vnitatcm feruandam. Hanc nimU 
rum optimaro fuiifis rationem , qua OccidenSj 
Oricns , ^Egyptus, in vnitate conferuarcntur. Pa- 
triarchales verp,ac primatiasvcrc fuifle Eccle- 
jias, Romanam, Alcxandrinam, Antiochenam, 
neque Ciluinus > nequc ante hunc Lutherus dif^ 
Etentur. Hierofolymitanam quidem dignitate, 
non poteftatc fuiffc quartam , quippe cuius Eplf" 
copus quarto, in Synodis loco federet, nulli Epil^ 
^opo , Archiepifcoppvc praseftet ( ficut rcliquae; 

Archiepifcopo Caefatienfi , Pal*ftin* Metror 
pplitano , ac proinde item Antiochenp Patriar- 
ch* fubditus erat. Nam Cpnftantinopplitanus 
Pacriarcbatus multo pofteaaccefsit,qupd Nic*n^ 
Synpdi tempore nondum n^ ipfa quidem Con- 
(lantinopolis eflet fundata , qu* vigefimoquinto 
anno imperij Conftantini,qui annus fuit poft Ni- 
c*nam Synodum quintus , dedicata eft ; quemaq- 
« modum in Chtonico feripfit D. Hicronymiw. 
Hjpc cum ita lint, ac llomanara fedem tenuiue 

ptimas 


\ 

Politicis ^ MtUtarihus. «? ■ ' 

ptimas ) ex Synodo ilia non negecur , ipfaque ad ’ 

vnitacem(inquiuntjcuendam,inllicuca lie, eadena- 

que exrecadhuc,nec aliam fidei profersioncm Ec- , 

cleEa Catholica nunc ceneac,quam earn, qua? a 

Nicxna,&ab alijs,qu£ confecutxrunCjSynodis, 

accepta eft; quid obftat , cut in Occidente faltem 

nos,qui(vc ifti volunr)fub Patriarchacu Occiden- 

tis degimus, hinefidei vnitatenipetamus? Nam 

VC inde ali? quoque fedes Parriarchales peticrinr, 

hiftorix omnes commonftranr. Q^d ft ptiorif 

bus illis fxculis vfque ad Gtegorium Primum, 

viguifte illius audtoritacem , & ndem , ppftea dc- 

generafte dicatur , ecquis iftam fcncentiam tulic2 

Et VC Icgitimus aliquis tuliftec iudex ( quod nuor 

quara compercum eft ) cur priorum illorum fxcu- 

lorum confcnfus.Pacres , verbum Dei re<fte expo-. 

ficum,Sacramenta,ca;rimonix,ritus , Ecclefix or- 

dinacio,& difciplina,non pccunrur , per quas diG 

ftdiaftatimcollentutS Videtiam( opinor) Miles 

ifte , aduetfum quern ob veritacis , & pictacis ftu- 

dium agimus, quam impudenci cemecicace modus 

hicvniendx Ecclefix certifsimus decreeftaretur; 

quern Spiriru fandlo infpirati Dei homines nobis 

(vc camen vidcbacur putaftc Caluinus ipfe jreli- 

quere. Putabar inquaro;Nam propter illostatn 

frequences lapfus , Sc AvtTo^Knuv , quos partim 

ignorancia, partim prauiratis vicio commilic in 

negandis pcimo Diuinorum librorum parribus, 

inverbo Dei pefsim^ veldetorquendo, vel per-r 

negando,acque in Hiftoricisfupprimendis,auc 

falso citandis,eciam in eo,quod inquic , aNicxnq 

Synodo inftitutas Pr^triarchales iilas tres pri> 

E 2, mas 


6S De Theorematihm 

masfedest'turpiter labitur. Vcenimmosantiquus 
perdurarct in y£gypto, vel Libya,vclPcntapoli. 
vt Epifcopus corum omnium haberet poteda- 
tem,(imiliter autcm & apud Antiochiam.cxceraf- 
que Prouincias , honor fuus vnicuique fcruaretur 
Ecclefiar, & quoniam mos anttquus, & vecuda 
traditioobtinuerai, VI Hicrofolymorum Epifco- 
po honor dcferretur , hubcrctque conreqtentec 
bonorem,Synodus ilia approbauit « non indituic. 
Bcclenx veto ilia: Patr>archales habirjc funt pro- 
pria, in quibus Petrus tanquam Epifcopus fedir. 
Petrus autem Antiochia? , ac Rom* per feipfum, 
Aiexandri* ver6 per difcipulum Marcum, fedir. 
Qui Petrus, quoniam Kora* mortuus ed.rota- . 
que potedas pro regimine Ecclefia: necefl'aria a 
Christo dbi rradita in fuccedbribiis fuistra- 
dita reperitur, Romana Ecclefia pr*lataed om- 
nibus. Hue ergo tanquam ad medium quoque 
certifsimum conciliand* pacis,veniendum ed. 

Ac quod de Synodis diximus, cum(^ quemad> 
modum fuperioribus farculis fieri folitum edj 
plures prouinciales hocfsculo habit* finr, Mo* 
guncina,Treuerenfis, Colonienfis in ipfa Germa* 
niafuperiore , Mechlinienfis autem 8c Camera- 
cenfis in Belgio , alisque alibi . b*que vnanimes 
fuerinr i acccirerit deniquc generalis Tridencina, 
qu* do(difsime,Sc condanier omnem pijs ademic 
icrupulum , 8c vericate condituta.difTenfiones fu- 
(lulic ; quid nodum in feirpo qu*runt idi, fempec 
qozrentcs,& nunquamad agnitioncm veritatis 
peruenientes? 

An 


PoUtias^ ^ditarihus. 6p 

An cum dijficillima videatur ejfe curatio plurimorum in 
Gallijs hominum , qui in harefes prolapfi ,pertinacet 
funt^ratio vUa fit, qua faltem qui Catholtci funt yfer* 
uentuf integri in fide , reliquorum autem fitnitas nii^ 
nore cum periculo fubindt curetur. 

F Vifle ingenrem Gallorum gloriam , Regnum* 
que pocencifsimumjduin non tam acmis^quanl 
Keligione Cacholica nixuin, pacts fuis, terror! 
excens foit; noftro tempore oftendit port prifeos 
hiRoriographos vir eruditx ptetacis Claudius 
SandriusjEpifcopus Ebroicenlis. Sarpe tamen in> 
uidia Diaboli , 6c improbitace hominum , vel ab 
hxrelibus attentatum , vel a peccatis alijs concul* 
fumeft.vr prorfus ruerc videreiur. Sed cum ad 
priftinas artes diuina mifcraiione reditum eR» 
quibusea gloria Eabat, ilicotanca Regni molcS) 
licet pene tota ellec actrita , vires fuas recepit , at<- 
que congaluir. Quare qui cos Gallic* glori* ca^ 
rus,econtrario autem hanc iteruin (emper, cum 
in curarionem fedulo incumberetur , refurgen- 
temcogitaueritj habebit vnde Regni loliditatem 
fperare pofsir, Quippe nequehocDeo difficil- 
limum eR,antc quern qiufi momentum Rarerar 
(ait Scriptura) 6c gutcamaris antelucani, ficeft 
omnis orbis. Et nobiles Regni partes, atque pro- 
uineix, in Catholica Religione Rantes , radicem 
illam adhuc viux fidei feruant , ex qua R ferio ab 
ijs , ad quos hoc attinet , ageretur , exterarum vi- 
gor poRic reuiuifeere. Neque enim ingens ori- 
rctur mefsis folRm e tanto » fed ex multo minore 
feminum numero ^ R accutatius cxcolerentur. £t 

' E 3 cum 


70 De Tioeorematibm 

cum (emtna ida inter fuMmas procellas Dioina 
manus hadcnus cuftodieritjpolTemus illudfpe- 
rances concincre : Mifericordiar Domini ,• quia 
nonrumusconrumpti.Nullaver6(inquam)paullo 
infigiiiotciuitaseft in Gallia, quin perpaudsex- 
ccptis tota,vcl pen^ tota,Catholica fit,templaquc 
& facerdotes.ac Sacrum & Sacramcnta, rittirque 
cxerccac antiques. Nam Parifi) j Rothomagus, 
Tolofa j Bituriges , Aurelia , Andegauum, Burdc- 
galic j LugdUnum , Aquje in Prouinda , Mafsilia* 
Narbona,Pi(5tauium,Turonum, Troia;, Ambiani, 
Rherai , Diuionum, Sc frequentes aliar auitam 
Religionem tuentuc ; Ncque penc oppidulum 
fuit aliquod, quin nifi ipfa aliquot ciuiumpro- 
ditione captum fit) defenderit fde aduerfus quan- 
talcfimque hoftium molitiones.Hoc igitnr rerura 
ftatu , quamuis etiam priuarar fadiones in Regno 
magnx fint, tradfifque aliqui hsrefibus infe£ti, 
non tamen defperandum , Christo duce , & 
aufpice Spiritu fanfto , eo, qui res hoc ipfo in 
Regno olim detcriores ad prifiinum fiatum rc- 
ftituit: Adfit fides, ac qua: lunt in manibus intc- 
gra, ha:c Diuino cultu , & iuftitia firmius adhuc 
fanciantur , ex hiTqiie operarij accurate ad Ecclc- 
fiam fobrie,& Catholic* regendam eftorroentur; 
certe fenfim ha:reresquafiobfidcrcntur,& cua- 
ncfccrcnr. Nam enim cum vnius Geneu*(ciuita- 
tis quidem baud magn*) pauci ha:rcfibus fpar- 
gendis inuigilarint, tantafquc aliquot annorura 
fpatio cuomcrc faces poiuerint , Diuina virtus 
crit imbccillior , qu* ignem ilium, qui non con- 
fumit, fed lucct, ipargerc nequeat, prsfertim fi 

in 

t 

■ \ 


i 


Politicis Militarihus, fi 

in tot ac tantis> quas dixitnus, ciuitatibus^tan- 
quam in EccleCz C R i s 1 1 fbtnacibus , ice- 
ratn diligentius cxcitctur ? Et fane cum paucif- 
iimi yiri nouum orbem Chriflianum Ecclefix 
hoc farculo adiecerunc turn cum omnia retrolabi 
videbancur : nos , quam habemus in manibus pa- 
tciam verebimur tueti ? Si verb quam ciuitatem 
vult ingredi Rex aliquis,ha:c vnico die tota mun- 
dacut,cum quifquc via: fuz partem euerrirj an du- 
bitandum eft i fore , ft Diuinum auxilium vftani- 
mesCacholici implorencytergat aucem quifque 
proprias roaculas,quin Deus , quaO denuo tnum- 
phans , regrediarur in hoc Regnum , quod pofi- 
tum fuper montem Orienti , 8c Occidenti , miris 
fidci Catholicz radijs ita illuxit , vt Turez , Rc- 
gem Regum^Galliz Rcgem, honoris ergo nomi- 
naucridt?Sic igitur exhibit Deus in virtutib’ fuis, 
refqueadhuc fecundiores faciet iila inui<ftaDo» 
mini dextera , fi concordera etiam bonorum ani- 
mum viderit eorum przfertim , qui cumiint Ca- 
tholici,primas in Rep. tenenr. Namquc vc per 
vnum Solem non fit.vt modo aer zftuer, auc fere- 
nus fitjmodo frigefcat.v^l fit nubilofiis , fed acce- 
dac ncccfle eft , minprum quoque ftellaru vis ilia, 
quz iftos effe£bus pariat : fic fan^ ad tranquillan- 
dum Regnum non ipfa vnius Regis, qualem ^ 
Deo expe(ftamus,mcns,& pietas , ac poreftas fatis 
eric.Scimus cnim defciftiones Solis, non huic , fed 
interpofitioni Lunz,velterrz, vel aliaruravm- 
brarura,aut nubium tribui. I taque qui in fupremas 
poteftates fzpe culpas conijciunt,fi feipfos refpe- 
xcrint,effc(fturquc& vrabrasfuas fubtrahantyfiet 

E 4 breui', 


72 De Theorematilm 

brcui) vt clarifsimc micec poccflas fucuri Reeis^ 
honor Magiftratuum , EccleHa? Cacholicx fplen- 
dor.Cxcerum qua-nam ratione Reges ipfi laben> 
tern Gallix Ratum inRaurnrunc, dicendum eR. 
Ludouicus, & Rex > &c Sandtus , ab infantia inter 
Monachos cnutritus.dum Tub paludamcnro mili- 
tari,& Rcgiapurpura,in vnicum Dei obiequiuni) 
omnem vitar Uix curriculum refcrebac , caRifsiroe 
viuens, colluuiem Albigcorum aliunde in Gal- 
lias exundancem delcuic , & harrehbus in Regno 
exciniRis , terrorem Gallicum Saracems latifsim^ 
intulic, proque ChriRi regno aduerfus perfidos 
pcopagando ( quo confilio nullum magis regium, 
auc ChriRianum eR ) vitam ipfam proFunderc 
commeruic. Hic ob tarn infignem pietatem , cum 
PaRorcs nominandi , ac dihgendi poteRarem ab 
fummo Pontifice fibi conccflam inrcllcxiflet, ac 
redicns Roma Legatus diploma PonciBcium hac 
de re luliiret.rcfpondit : C^6d mea Rom* ftego- 
tia Rrenue obieris , laudo : quod mihi a PonciHce 
inunus hoc rctuleris,non admitco. Intelligo enira 
quanto cum periculo anima: me*,acRegni fufci- 
pcrem. Ac protinus diploma igni tradidic. Hac 
igitur mcntc in primis , ranquam validifsima vi> 
& machina , extinxic h*refes , mores formauit,fi- 
dcm ChriRianam promouit. Scd & ante fandhim 
hunc Regcm Rrauerat ijfdem artibus ad hac 
viam Philippus AuguRus, quo tempore bellis ci- 
uilibus vigemibus,Nonnannifque bello Galliam 
acerrimc vexanribus. Albigeis quoque hircticis 
intra Rcgni vifcera extcrnam gentem inuehcnti- 
busjCapecorumetiam Monarch ia nodum firma 

Fed 


Politicis ^Alilitarihtds, 

d visp adoicfccrue, omnia mere videbantur* 
!ujd igicurPhilippus fecit? Roberti Regis prae- 
^irocisfui femitara incedenStEpifeopis ptimas 
I Rcp.parcesnobilium fa<5tionelublatas, reddi- 
it : holcc quibufcumque rebus licuir , fouit, hx> 
:ticos autem, & Eccldiar oppreiTores coercuicj 
jdxos Chrifti hoftes Regno expuiit, ficque po- 
leaNormanni ptorfusdeDellan (unt, 5c eft Gal- 
ia; Integra quies reftituia. Eandem hanc de Reli- 
;ione curam (Ibi inpnmis fufeipiendam Hugo 
i^apetus ParifienHs Comes inteUexerat, ft Gallix 
toftes deui(ftos cuperet. Ac Pipinus,& Carolus 
dagnuS) cum Saracenos, 8c hxreticos Gochos 
jalliana vaftafte vniuerfam,ftmoniam facris ordi- 
libus , & facerdotijs admixtam fuifle , bella quo- 
^uc ciuilia inter Reges fratres atfifl*e,focordia dc- 
lique Regnum pene-interire, vidilTcnx, intrepidc 
inter funimas difHculcatcs, atque pericula connixi 
funt, vt Chriftianareligio ,moresquc auiti reuo- 
carentur . Ec ecce tranquillitas magna fadfa eftjaf* 
flante videlicet progreft'ui Deo , qui adfpirauerac 
coeptis.Tua itaque quum vnicuique ordinired* 
derenc , Deoque vfurpara primum reftitucrent,E- 
pifcoporumque dignicasDeo proxima iamerai- 
nerec,renunciarunt quoque ipE perfefe iurino^ 
minationum EccleEafticarum , vt eledlio redirec 
adClerum. Videbantenim earenus Principibus 
infeliciter cerTsifte permiftam poieftatem mifeen** 
di profanis facra,atque ad aulicomm importunita- 
tem prxficiendi quoflibec facerdo'tijs.Hoc igitur 
complanato ad Diuinum prxEdium demered^um, 
ftatim reuixit Regnum, ex quo mox exadli funt ab 

E 5 ijrdem 


74 


De Theoremttihu^ 


iirdetn ex Icalia Longobardi* alijquc Arianitex 
' Gallia, & Hifpania Sacacenij ex Saxonia,A:reii> 
quis Germania; populis,idola*,pocencirsimumque 
orbiChridiano non tarn Regnum,quam Impc* 
iium,reli(dumed.Id quod Carolus Magnus vna 
cum liberis , cum religion! potiu^ , quam beliicz 
Yiriutircrrcc acccptum, rcliquit etiam fcripium, 
plures a fe viidorias reporcatas , dum in Monade- 
rijs orans pernodladec , quam dum in prcelijs('qux 
tamen plurima commific Jmanura cum bode con- 
feruideri Superioribus irem fcculis , antfcquam hi 
nafcerencur , ciim rota penc Regni raada corrup- 
caedec, nequeiam Gallia remedijs paceret, quz 
omnibus facrilegijs& fceleribus pacuiflct , Gun- 
Crtgor, idhramnum Regem ( inquit Gregorius Turoncn- 
Tttren.l.ds ) amaritudo cordis obfedic. AdbafilicamS; 
s.c.fo. Symphroniani martyris Duces & Epifcopos con- 
gregauic , atque hunc fermonem habuit. Q^litcr 
hoc tempore vi^oriam obtinere poflumus,cutn 
».ca,qu?patres nodri confecrarunt , non cudodi- 
»musfilli verb Ecclcfias?dificantes,in Deum fpcm 
j> omnem poncntes, Marty res honorantcs,Sacerdo- 
»tcs vencrantcs, vicdoriasobtinucrunr, gentcsque 
aduerfas Diuiho opitulante adiutorio, in enfe , & 
), parma faspiusfubdiderunt. Nos verb non folum 
>, Deum non metuimus , vcrumetiam facra eius va- 
y) damus,Sacerdotes interiicimus, ipfa quoque San> 
9, (dorum pignorain ridiculodifcerpimus,ac vada- 
„ mus.Non enim poted obtineri viidoria , vbi talia 
9) perpetrantur. Ideo manus nodrxfunt ihualidar, 
yy ends tepcfcit, ncc clypcus nos , vt crat folitus,dc- 
)> fendityac proiegit.Ergo d hoc mc^culp; adfcribi- 
‘ tur, 


i 


Politick Adtlitarihm. ft 

r,iatn id Deus,capitimeo reftituat.Ccrtefirega-f, 
liuiTa contemnitis, & ea,qua: pra?cipio,iraplerc » 
L6Fertis»iam dcbet fccuris capiti vcftro fubmergii 
tit enim documentum omni cxcrcitui,cum vnus u 
e prioribus fuerit interfe<5lus.Verunumen expc- » 
iri d^bemus,quidagi oportcat. Siquisitiftitiam,* 
equi deftinatjiam fequatur.Siquis cotemnit, iam n 
dtio publica ceruicieius imminear;Satius eft c-» 
aitn,vt pauci contumaccs percat.quim ira Dei fu- » 
per omncmregionemdcpendatinnoxiam. Hare » 
Rege dicente,rcfpondcrunf Duces; Bonitatis tax » 
magnani micas, Rex opcime.cnarrari facile no po- „ 
teft,qui timottibi in Dcum fit,qui amoc in Ecclc- » 
fias , quae rcuerencia in Sacerdotes , quar piecas in a 
pauperes , quarue difpenfatib in egenos. Sed quia n 
omnia, qu* gloria veftra profert,re<fta, veraque»» 
effe cenfentur , quid faciemus, quod populus om- j> 
nis invitiura eft dilapfus, omncmquchomincm a- o 
gere quaefunc iniqua,dele(ftar*,nullus Regem me- » 
tuic, nullus Ducem, nullus Comitem reuereturi » 
&ftforcafsisalicui iftadifplicenc, 8c eapro Ion- » 
gsuitace vita: veftra: emendarc conatur, ftatim>f 
fedicioin populo , ftatim tumultus cxoricur, & }> 
in taniumvnufquifque contra feniorem fteua in- >» 
tentionc graflatur, vt vix fc credat euadere , fi » 
tandem filerc nequiueric ? Adha:c Rex ait , Si- >» 
quis fequimr iufticiam , viuat. Siquis legem, man- » 
datumque noftrum cefpuic, iam pereac,'ne noS), 
I diutius hoc blafpbemium profequatur. Hare Grc- » 
(, goriusTuronenfis. At ante Gundthramnum cum ,> 
Clotarins Rex indixifte( , vt omnes EceJefia: Re- >» 
)!■ gni fui tertiam frudiuum partem perfoluerenr, 
f, ^ proxi 




76 DeTloeorematihus 

proximus Diuinx vlcioni fuic,ni(i prxdantis E-^ 
pifcopi virtute repre(Tus,rcntenria mucafTec. Cum 
enim inuinooines Epifcopi fcribendo adfuifTcnt, 
Gregor, vniis Turonum Epifcopus id refpuens, iibecedi* 
Turon.l. xit : Si voluecis res Dei toIIere.Dominus Regu um 
i-.cmp. z. tmjnj velocitec aufcret: quia iniquum eft , vt pau- ■ 
peces , quos cuo debes alere horreo, ab eorum fti- I 
pe tua horrca compIeant.Ec iracus contra Reg cm, 
nec Vale dicens , abfcefsic. T line commotus Rex, 
timenseciam virtutem B. Martini, miftc pofteum 
cum muneribus , veniam precans, & hoc, quod fe- 
cerac,daninans. 

Nota denique func Chriftianiftni in Gallijs 
fundamenca, & progreftiis^chen Clodoua;us,quod 
ex S.Rcmigij Rhemenfis Archiepifeopi ore accc- 
perac, id ad efFc(ftum deduci curaftet. Erat enim 
Icelerum omnium, atque perhdia: pleniftimum 
Regnum ,cui necdum Chriftianus Rex prarerat. 
Archiepifeopus igitur , dnm baptifmo tingeret 
Clodouxum,monec, caucrec, ne vmquam ipfe 
poftea latum a fufceptaCatholica Religione vn- 
guem difcederec. Tamdiu enim coronam Regum 
capitibus hxfuram , quamdiu Catholicx Bdei , & 
EccleHa: adhxrerent. Is ergo primum . aduerfus 
Arianos’mouit exercitum, a promotione fidei, 
promotionem Regnire<ftifsim caufpicacus.Quare 
& longe, iateque victor non minus Regnum in 
Ecclelia , quam hanc in Regno , ftrmifsimum fta- 
tuic. Hx videlicet rationes fucre , quibus fana> 
turn eft Regnum a Rcgibus. Quas fane hoc quo- 
que tempore iniripofte, faltem ciimfanisin Bde 
Catholica Gallix partibus,nemo non videt.Sic e- 


i 


Politicis ^ Adilitarihus, 7T 

iim hx veluti quibufdam aggeribus munitz , vim 
>romouebunt vlrerius , vt haercfes quoque , & fa- 
iliones , veritate,eYemplo vitz , iuftitia , ruanc vcl 
:ontabefcant. Quidquid autem vicinum Carholi- 
:is prouincijs, & ciuitatibusentranandum, facile 
dmitcct medicinam , (i quail a membris primanjs 
e(9;^ valentibus , gradatim depellantur miniilri 
tnpictatis hzreticz , & in horum locum ilico fuf- 
iciancuc Catholici , & pij Sacerdotes , & concio- 
larores , ac ciuilium rerum Catholici adminiilra- 
ores.Quod quoniam aut hadtenus effcdlium non 
ft , aut poft confecutas vidorias redlus carum v- 
bs defiiit , paitque fzpe>quz non crat pax , a clau- 
iicantibus ad colligendas itcrum ftaudes , & ho- 
tiles copias , eft procurata } non foliim fanata non 
ft reliqua Regnipars, fed & quzfanaerat , in 
jmmamperniciem incidit.Etenim cum noui cf- 
et exercitusfcribendijVtexterna vis fubmouerc- 
ur;autinteriores facefterent tumultus.nouarum 
lifficultatum moles erumpebac , qua mole.quz 
:onillia baud mature fufcepta fucrant , paulo mo- 
aeto, quail aduerfo flam corruerunt. Inter eas aute 
lifficultatcs przcipua fuir,qu6d quz potiorafunt, 
imittebantur; vtilrecuperatisarcibus, przildia 
[iilitum,& machinz bellicz imponendz necefla- 
io viderentur , non tamen haberentur ad manus, 
|uz rccuperandis animis,& reuocandis ab errore 
nentibus erat perncceiTariatSacerdotcs nimirum 
iij,& libri,ac ludimagiftri Catholici, quique vera 
l^atholica Religione'imbuti mox iuftiam patcrno 
nimoadrainiftrarent.Q^ cupoft vidtorias de- 
berinc , quid ex licenti militum ( fide cenus , non 

pieta 




tatc ; Carh r 

***«•" cift“dr'/'”’ ‘>«<> 4 c« 

Qii.k ^ -^qumu tam^n^ • M 

^ aq u “*.'!«* ^n c?/o ciufra, eft cd 

cms cxcmDiar :>.Wc Re. 

^'IfD^r t"°.” »'«num f D m’.u •;* * >K 

nianu PoSms^n ^“aiidoiiiT. 

1 = .S'™Proliibcbir.n.,„_i:"“.'»"««'t,ecomJ 


qui cum Ecdcfta- hoi ° corriVJcn 

, n« 

i"am „q. 

Co “uSuofirsiini D D?niqu( 

^onfu/at in „b« fidci Scom " 

fdoKn),hoceftnHncnf.r/^'"J.’P"^‘*“®fi Sa- 
8«at porro.quod ScepJi,»„.^V'^' '''darinro. Vr- 

*"|ra diligentia vrgc^at o.-jf"'”^ ^“”ga«?Re* 
“imaRegni cffe defcnt n.?- ^"'5''‘''*'cos.qui a- 

«Cf>us,quafi v«n,ib«. ftatcn, & 'f®”'**"* 

'‘’*>*«eteas.Inhoc 


> 1 . 


PoUticu^ Militarthtis. 79 

jitur.vbi ccEperit, quanto magis ipfc Rex pergct, 
lagis Deus ip(e Regno Gallic (operi nempc ma- 
uumfuaruni ) aderit.Is vtique, quidat velle & 
crficetc, per vndecim fecula vnicum hoc fuifle 
itidotum oftendic excinguendis hjerefum, &fe- 
itionum veneniijeura alioquin certifsima ftet , 
huinaillacomminatioi quani Deus pecMofem 
ronunciauic , cum dixitjVenienc fuper te omnes 
laledidriones, & perfequentes apprehendenc tc, 
once incereas, quia non audi^li vpcem Domini 
•ci tuijneeferuafti mandaca eius,& cerimonias, 
jas pt^cepit tibi.Et erunc in tc ngna,acque prodi- 
ia, & in femine tuo vfquc in (empiternuro,eQ 
uod non feruicris Domino Deo tuo in gaudio» 
5tdisquc l^titia, propter return abundantiamifetr 
ies iniroico tuo, quern emitter tibi Dorainus in 
me, & fiti,& nuditate,& omni penuria, & ponet 
igum ferreum fuper ceruice tuam, donee te con^ 
;rat.AdducetDominus fuper te gentemde Ion- 
inquo,&de extremis terra: finibus, in nmilitudin 
cm Aquil^ volantis cum impetu, cuius linguam 
itelligere non pofsis,gentem procacifsimam,qu 9 
on deferat feni,nec mifereatur paruuli,& dcuoret 
:u(Stum iumentorum tuorum,ac fiuges terra: tu?, 
once intereas:& conterat in cundlis vrbibus tuis 
tdeftruentur muri tui firmi , atque fublimcs.in 
uibus habebas fiduciam in omni terra. Obfidebe-r • , 
IS intra portas tuas iri omni terra tua , quam dahU 
;bi Dominus tuus. 


Xheo 




So 


DeTheorematihus 


Theoreptade Theorematibus a.lijs» quibus Nua Callus ~ 
Gallos hortatur , turn ad foedus fanciendum aduerfus 
Turcam , turn ad Collegia quadam militaria injli- 
tuenda,veter'tsque militia dele&am habendum, ^ 

I Am vcr6 minus erit laborandum in agnofcen- 
do Militis ingenio , cum ex i)s, qux diximus,fa> 
cile perfpici pofsic , qUanci quidque ponderis (it. 
quoad&fcedjere aduerfus Turcasiciendo, deque 
militaribus Collegijsindicuendis, & reftituendis 
militix Gallicx veceris ordinibuS) diiTerit.Acpri 
mum opinatur,effici pofTcjVC Gallia, c^ccrique qui 
huic adiungerentur foedcrati Cbri(tiani Princi- 
pcs, exercitus internes terra, marique fcribant, 
qui quidem exercitus (int ex Catholicis & bxreti- 
cis commixti.Tum duo tantis copijs,qux non eo- 
dem itinereducend^dnt, ?quo pr^fint imperio, 
Dux Lotharingus,& alter , qui (it a fide Catholica 
alienus.Pecunic (umma odlingencorum miliium 
aurcorum in(inguios menfes i(H expeditioniad- 
dicatur.Mox petatur reda Byzantium. Quam ad 
rem qux paranda, qu.x prouidenda,qux atten- 
tanda cerra>raarique (int,di(recicaudenter.Sed bo- 
nus vir , lupum auribus tenet. Talem eniin vcl 
apparatum , vcl cxpcditioncm ,nec Diuinxlit- 
terx agnofcunt , ncc vfus vmquam docuit , nec 
humanx hiftorix prodiderunt, Et veto Impe- 
rator nullus eduxic in aciem capias, qui hofiibus 
propria reliquerit diripienda , dum fe^atur alie- 
naj ni(i (Iratagema id (uerit. Ludouicus Sandlas 
Rex ( vt paullo ante diximus ) prius Regnom 

compq ^ 


i 


Politico Afilitarihuil Sr 

comporbit; ex quo ctiam eiecic Albigeos bzreti- 
c:osjdein4e contra Saracenos mouit. £c fane,quis 
febri laborans feipfo negle(^o, alios curetjauc 
proprijs sdihus ru?ntibu$ (fulcra fupponac alic- 
pis ? Pr^cer^aplns quam fatis dctnon(lratum e(l 
ibpra ) hzrefim cutp Rcligionc Caihobca nutn- 
quacn copu^nifl'e. £( quidcpi in gratiapi Chri- 
(iianorupi « qui cum cthnicis Iroperatorupi copijs 
permixti fiierunc cotlceHas a Deo exe^cituum 
luiire vi^orias > Icgimus ; at in gratiapi hzreticO'r 
rumjCatholicis vpiquam prQfpere ccfsifTe , nento 
Icgeric. Qmn eriapi cum interdum hxreticprupa 
pohortes in fubfidium cuocata; a Catholicisfuc<r 
i;unc,autretardaruntvi(^orias,auc profperum ba> 
rupn cxpumexitu altero podcrio^einfoelici cop<i> 
(:lurerc ‘t auc denique Regpa prouinci4rque pef- 
fumdanceSjMahomecirmo tradidctunt.Mitto dc-r 
trecbationpm Imperij, fi Pux Cacholicus hxrcti- 
cis copijs pra:(!t]auernones item animorum; blaf* 
phemias , quas idi 8( concipiunt , Sc cuomupc ad- 
uecrusCatholicos.cupi cconcione fporum rnini<p 
Rrorum exiliut , pronafque ad proditionem mep> 
te$,dum hxretici curn rchifniaticis , aliiTque perB- 
dis maiunc , quam cum Catholicis vitam agere. 
Q^^vtv?ra non efifcnt, illuftrifsimum prored^i 
Pitiinx volpntacis teilimonium cH; , Deum baud 
adclTe bzretipis , quod Ama(iae fub/idiarias Ifrae- 
litarum copias cum Bdeii luda: tribu volenti iun« 
gcre,pr 2 rcepcum cB. Sicenim babcc Scriptura, 
Congregauic igituc AmaBas ludam , Sc con^lituic 
cos per ramilias, Tribun ofque & Centuripncs in xj. 
ynig;cirp.|uda^d^6eniainin:d(recenruic a viginti » 

F apnis. 


82 DeTheorematihm 

V annis furfum, iniienuque triginta millia iuuenuni) 
“ qui cgrcderenturad pugn3m,& tcnerem haflam, 
“ &clypeiim. Mercedcquoqueconduxit de Ifracl 
“centum millia robuftorum, centum talentis ar- 
gentJ. Venit autcm homo Dei ad ilium , &aitj O 
“ Rex,ne egrediatur tecum exercitus Ifraelinon eft 
“ enim Dominus cum Ifrael , & filijs Ephraim. 
“ Quod fi putas , in robore exercitus bella confifte- 
re.fupcrari tc facict Deus ab hoftibus. Dei quippc 
“ eft adiuuare, & in fugtm conuertere. Dixitque 
“ Amafias 4d hominem DeijQuid ergo fiet de cen- 
“ turn ralentis,qua: dedi militibus IfraehEt refpon- 
“ dit ci homo Ddi:Habct Dominus , vnde tibi dare 
*' pofsit multohis plura.Separauit itaque Ama/Ias 
** exercitum , qui venerat ad eum ex Ephraim vr re- 
f‘ ucrtereturin locum fuiim : At illi contra ludara 
“ vehementer irati,reuerfi funt in regionem fuam. 

^ “-Porro Amafias cofidcnter eduxit populum fuum, 
“ drabiltin Vallem Salinarum .pcrcufsitquefilios 
“ Seir decern millia : & alia decern millia virorum 
“ ceperunt fili j luda , & adduxerunt ad pracruptum 
“ cuiufdam petrae, pncipitaueruntque cos de fum- 
“ mo in prxceps,qui vniuerfi crepuerunt. 

Ecqua verb confifio animorum mutua inter 
Lotharingum , fuofque Catholicos.cum altero, 
qui fit a fide Catholica alienus , ruffque harrcticis 
eftepofteCyiudicen^qtii etiam iudicio carent. In 
cemplisenimChriftianorum.in quibus vcl Gra?ci 
liturgias , ca^reraque de more habenc . atque pias 
imagines retinent , & homilias Patrum adhuc 
magnaex parte recitanr, vel vbi Catholici Ca- 
;hoiic^ omnino adhuc Diuino cultui vacant, quo> 

nam 


Polttkis ^ J\dilitarihu4, 8s 

nam animo Caluiniani eil'cnc j, qui monuraenta 
orr)nia,vctcrcs omnes Patres,Chriftiqueinfignia, 
& Sacramenta pedibus conculcarunc in pacria, 
& vafa C H R I s T I , in vafa i£gypti mutarunt? 
Qu® caufa eft, cur Rchgionis vcr<r vcftigia qux- 
dam,&tanquam futiira pofteris femina picratis, 
noftris autem anciquitatis indicia per T ureas ma- 
uultDeusferuari, quamper ha:reticos. Hi enini 
Chrifto dedere nomen, nec veritatis prstexere 
poftunt ijgnorationcm, cum Tiircx nondum Re- 
ligione recepta,aut cognita, minus erga Chriftia- 
los.quam ha:recici,lioc in gencre pcccent. Ec qui 
«cere iter per medios T urcarum,aut Tartarorum 
ines,experti funt, inter iftos licuifle, Diuinam 
jmnem rem fine vllo pcriculo agere , qux tamen 
)rorfuserat fummis pcticulis expofica,& prohi-. 
)ita inter ha?reticos, licet C.uholicis Ptincipibus 
iibiedlos. Anglia verb, citerarque regiones co 
-eneno imbutar,quid pcrrnittant,vel prohibeanr, 
loccnt: dum tarn diranunquamfuppliciafuere a 
lominis Chriftiani perfccutoribus inuenta , quin 
liriora hoc tempore aduerfus Chriftianos inten- 
luerinr.Q^ cum dico,fceJus tamen omne , quo 
i^hriftiana refpublica la-datur , cum Turcis ab- 
umpi cupio, ne cum feed ifsi mum fit,Chriftutn 
um Mahumete coniungerc, arque huius fedtarijs 
onorem , & obfequium a Chtiftianis deferri, 
jaieftas Chriftianifsimi Regni apud Deum & 
omines pergat deminui,ob dcminiltam C h r i- 
Ti Regis Regum, tarn infauftaamicitia, vclfoe- 
ere maieftatem. 

Porro Miles, fi facram Gothifredi Bullioneij&i 

F 1 reliquQ-' 




■ ;r 


N 


*De Theormadhu^ 

reliquocum expeditionem contra Saracenos per^f 
pcndcrir.imelligetjdirsimillimi iftius, quern inc- 
ditatused , apparatus , finem dirsiiuillimum fore. 
Potrq tanta velpccunias futnma, vel homtnum 
numcro baud opuscflct. Non eft (inquicDcus ) 
difBcile Deo , falqare in multis , ve| in p^ucis. £c . 
Matthias Rex Hungarian, quoniam erat Catho- 
|icuS)Catholicafque hab^bat copias, militcmquc 
in virtute cxcr<:ebat, farp^ trucem Chrifti hoftera 
^ Chrii^iano Regno minoribus copijs auertit, 
finifque late Cbriftiani propagauit Imperij,vt eq 
?tiam,tanquam Eccl?fi* C h r i s t i propugna*^ 
^lo.Principes alij Chriftiani vtercntur. Alexan* 
der quoquc Epirotarum Regulus , quern Scande- 
bergiun^ Turcjp » & hifloriac nominarunt , plurir 
niis pra:Iijs Tur^as fudit, idque paucqru miUiupi 
bom.inum dcletSlu habito , quos contin^ntet iq 
armis , olhcioque , vt ^ vna in fid? , qontin^bat. 
Notutn ell, quid Monfottius , & r^liqui bdcquc 
ipfo fatculo Catholici Ludtani eifecerint tenuil^ 
firaa clalTe^qui dum pro C h r i s t i nomine pu>f 
gnarqnt intrepide , frena iniecerunt orx pen8 to- 
i\u^ Orientis.quatp vel in tarn difsiiis regioqibus 
adhuc retinent, T eutoniconim etiam equi^um or- 
do,qui ptimum iq Ph<snicia,deii;ide in Prufsia,& 
{.iuonia rem ChriHijanam auxit,dum pauci aduer- 
fus plure^ populos fcCe yeluti rourum opponctct, 
floruit^. magnoque vqiuerf* Chriftianar militiat 
Puit incitaiU^to.At vbi manus rcmi(Tctunt,afqua- 
?iquc Archicpifcopo Rigefi.Sf Sacerdotibusalijs, 
qaox item prscc0c voluerum.corruit Ordo,& plu- 
(imi eiufdem ordinis. in hcrciim lapfl cum fide 

gloriaip. 


Politids ^ditarims, 

^ j^loriam, bona, cxlum amiferunt. Succenerubc 
^ Equices Rhodij , qui licet paucirsimi,ecce tamen 
^ in vnius minima? infula? Militx angUllias redad^i, 
quanta funt auH ? Qui quoniam Religioncm Ca- 
^ tholicam non deferucre, maria ctiamnum percur» 

• tunt impauidi, 6c hodem imibancm noh fcmel 
^ rcpreflerunt , maiorcs ftmper cuafuri , li pcrgant 
^ tnaioires trlTe rcipHsj'quippe ab animo hokas magi$ 
flrenu^, quart) i tnari piracas abigant , Sc ChriftU^ 
8c D.Ioanni,cui militant, hullam tnalcHi^is iniu- 
riam inferant. Neque ver6 multb antea Deiis 
^ citadcrdt BurgUndos Ptidcipcs pios, qui cUm Au^ 
® tci velleris locieratera inltituiflcnt , Catholicai 
^ Reli^ioni plus centum Sc quinquaginta annli 
pl® ptsiidiofuere aductfus futehtem rabiem Hulsi- 
tarum,Vuicleflfi)& Picardorum,ncutietiamnUiti 
^ adUerlamur feinini nequdm LUtberi , Caluitii j St 
rcliquarum pellium. £x ijs autfem, vti ex alijs tiii^ 
0^ litaribus ordinibus, qUi ftib patrocinio 1^. Mi- 
ens chaclis Archangeli in Gallia, & D.Iacobi in blil!^ 
oef- pania inBituti fuere.CoUegiotutU.liue fCmihario- 
D(P rum inilitarium fotma elici, Sc perfici polTet , quie 
loilt vnb afpediu facile refcllerct inania Militis com- 
imi! menca > cilm noua in Gallijs Collegia , Lugdutiii 
liiii Burdegalis, Sc alibi inllituere , v^tetemque miii* 
tiam reBituere cogitat. Extant potto aurez , quse 
nets dicuntUr, litters , hue Bulla a Carolo Quarto Im-* 
peratore edita, ex qua in hanc vfqUd diem cohfti- 
rqm tutiones Imperi) deptottopts fUnt , quibus plera- 
salii que otnnia ftatiiuHtut , qus ad conferuationbni 
Si'plt Omnium fpedtantiqusueCatbolicam religioneth 
D fuleiunt|be collabatur ^ auc collapfa tie deferdtUri 
itiift f ^ boi 


I 


SS De Theonmatibus 

hoc vno tantum mutila:,quod paucifsimi runc,qili 
cas obferuent , nec quifquc haitenus Princeps 
priTcIarifsimum omnium facinusad Dei gloriam 
aggrcffus eft, vt turn ex iftis , & aliorum ordinum 
legibus,tum ex jjs , quarcrudita hxc a:tas ad mili- 
tarem vfum conferrc poteft, feminaria excitarcc 
miliiaria , in quibus adolefcentes Chriftianam 
pietatem,hiftorias vtiles , militarem difciphnam, 
{\c tcneris mentibus exciperent* vt cum ijs adultac 
mentes maturcfccrcntjenrcm ad Dei gloriam vti- 
iifsiine ftringereni , non ad abominanda fcclcra, 
blafphemialvc, aut tantum ad luforias chartas , & 
procacitatem abuterentur. 

Et vtinam ij , qui plus a?quo fidunt bcllicis ap- 
paratibusjpccuniamquc quam pietatem , ncruum 
putant efte belli potiorem , Deo in primis fidc- 
rent: huncque primarium cxcrcitus Ducem, qui 
eft Dcus exercituum , fibi prarficereot , & e paucis 
probis, & fortibus copias coferibi mallent,quam 
cx multis,& improbis : Aucum aurem non tam 
multum,quam iufte.ftne vllius imuria,peccato vc 
colligcrcntrDenique iuftis bcllorum caufis ,con- 
liliarjos Catholicos , & (alutts jEteroa: ctiain er^a 
hoftes deftderium adiungerent j certi nihil eflet 
tantum, quod adhuc perfici non poftet.’cum , con- 
tra, quibus expedicionibus h.x valid* virtutu ma- 
chinx,atquc finccrifsima Dei glori^ mens defuir, 
cxdem bellice expeditioncs inhnitam prope vim 
auri inutilifsime prodcgcrint, copias ing^tesneci, 
nc dicam damnationi,tradiderint, ac tantum non 
complanapc in dies iter Mahometi, vt quod reli- 
quum eft Europ* deglubar, Sc voirec. 




DE 



O D de ingcnio,fcripnTqueBo<i 
dini, qui rnultorurti manibus terirur* 
exiftimari poteft,hocc6 magisfcri- 
bendum eft, quod rcrum vfus.va- 
riarumque in homine (cientiarum 
rpccies incauiis fenfim inftillat Catholica: Rc* 
Ijgionis obliuionem , vt mitifsime loqiiar. E6 
k^erb cciam.magis,qubd non itapridem commen- 
iati func Itjalica* genti verft ab Interprete aliquot 
:ius libri tanquam viri ( vc vocat ) diuinifsimi, & 
perfcifti Theologi. 

Et fcrip/it quidem ille ( qu* ad noftras manus 
/eneruncjMcthodmn hiftori^ , ac librum de Dx- 
■nonomania Latinc, fex verb de Republica libcos 
3allicb,quibus & mcmionem facie libri de Im- 
aerio ab fe editi , & aliquorum aliorum. At quo- 
liam qui de Repub. funt, non integri omninoi 
^taliceexierunt,qubd qui eos purgarunt, minus 
prfan ha:reticorum noucrunt infidias, aut alijs 
liftenci negotijs,multa pra^termiferunt j ideoin. 
jrimis ex eius Methodo hiftori^, vnde in reli*- 
^uos libros plura tranftulit,, certius inchoandum 
udiciumeft. 

Vniuerfa igitur hac trailatione hcereftm fapir, 

F 4 qubd 


(ideratio , ^ Cautio. 


S8 De lofBodiniLihm 

quod Lutherum > Caluinum » Mclanchthonend) 
ezcerofque nominee honorifice. Hifloricos ircnl 
Peucerum, Carionem , & alios vfurpec ad facien- 
dam fidem,qui & hxrctici fucre , & turpifsime in 
hidorijs lapH runc.Qi^d catalogus hinoriar,qui 
methodo ^diutidlus is(l,ab eo (ic prodi)c,qUemad-* 
modum l^aHlea; editus ell, anno huius fxculi fe- 
pcuagellmo fecUndo, fan^ hominem > quails tunc 
fueriC)CUm ea rcribebat,niaaifell^ drguit, eo enim 
tanqilam raanu, ad libros quofque hacreticos, at- 
que peftilentes Magdsburgenfium CentUriaS tra- 
aandas lec^orem ducit. Cum & ancea DJoannis 
Apocalypfeos au(^oritatem , fedlatus CalUinum 
(cuius &c hoc de libro, tanquam feiliuuin i fed im* ' 
pudentifsimilm di6lum refert)non ram irapuden- 
ter eleuec , quam prorfus (ollat, cum tamen anti- 
^ m*!* ^uifsimi * Panes, cotaque Ecclelia Catholica, vt 
c fscrofandlam,&plenifsimamdiuinorum myftc- 
rar.Ecd. riorum Apocalypfim illam Temper agftouerit» 
iren li.f. Negac porrd, Deam efficere pofle Deutn j quid 

Tertttl. (inquit) infinitum ab infinito fiuere nequin Qua: 
ratio illi,necPhilofopho, nequeTheblogo Tatis 
nf.chry. ^uafic , nec Deum ex Deo , neque Filiuna ex Parte# 
hom.’i.in rteque Spiritfi Tidlu ex ambobusprocedercirtav- 
pfal. pi. traqueprocedes perTonainfinitaeft.Q^dfiqu^ 

& raSj vndc homo ifte poiiticus hacc hauTetitjEic terra 
Pu/.jii. fcjjfibiifque cum D. ChryToftortio reT^ondfebo# 
Ait verd DeuW efle cauTam mili & interitus 
ffOfji^tCnKot, hoc eftper acctdens.Et TubditjCuin 
aut Tceterati , aut viri bdni curam dtiiittit, in qUd 
errat: Deus eniqi nunquam non curat homines^ 

A & humana, licet Tubtrahat gratiam quibus ed pto 

Toa 


Confider.f^Cautio sp 

itua inBnita fapientia fubcrahcda cft:ac came etiam 
tunc humana roaximd curaci 

Cum autcm furioforum a(5BoneS j inquiat, 
gis cde diuinas quam humatias,non ica mulcu pod 
inquiuQjJ?mDeus,autfufor Diuinus ad vatici- 
tianduiVi afHauerir>&c. At diuinis varibusnihil 
qu^aduerratur,vtfuror,vtinfania,vtmcntis per- 
tbrbatio , qucittadmodum optimS vt Di Chryfo- 
flomus oftendicnccipfcmctBodinuSin libro 6e ef>,c«rm 
t)xmonomanianegaC. th^ 

AfHriTiac intempctantesriihil fceleracd fpontfc 
agcret itaque intertipcrantcs Bodinus libertac^ 

Tpoltac arbicrij,quamuis liberum atbicrium non 
n^get) eopotirsiroumlibco> qucitl dc Damlond- 
mania fccipfic. 

Pontificcs , & Sacefdotcs (ub imperid Magi- . . 

Bratuiimaitcontineri. Quare pluris eric fa:ciita- ^ 
ris Dominus,qiiam Romanus Pontifex , &c Prin- 
cipcs quam Epifcopi , hoc eft oucs quam pafto- 
res,prxU^lebitqu6 diuina; & ca^leftibus clauibus ^ 
Humana porfftas. 

I Corneliuni Taciturn impiutttiudicarct,ni(iprb^4»^.tf^ 
t ruatUeudaReligiohe aduerfus Uoftram fcripfit 
f fct.QUodian^impiuper(ecft,ncquc veroaChri- 
ftiano fcriptorc j ( qualis haberl volebat Bodinus) 
probandum. 

Hiftoriam de aenea C li r i s 1 1 Ddmini ftatua 
eNicephoco Callifto) 4 Nicephoro Grbgorat Sc 
ab Huftbio diligcntfcr fcripta,cuiUi ftatUaf ora vim 
morborum omnium cxpultricem Ouidam hafcchti 
herbx tribuebar, fabulam , Sc nugas appellac. Sed 
bos (iominispOcius audaciam,qui rem trium baud 

F f Jcuiurtt- 


fag.iiy 




pag.117. 

fag.Ui. 




P*g. 122. 


f^S-^23. 




po De loanfBodiniLihris 

leuium au(5korum fcriptis teftatam,& in quarta A- 
^ione feptim? Synodi gcncralis aduerf’ Imaginu 
hoile.s recicacam pernegatjnon cam fabulora,quam 
perfidain appellamus. 

C raflb acre putat Darmones egcrc,quo fuftinc- 
ri queant.Sedhoc infcicixpocius, quampccHdiis 
tribuendum eft. 

Temporibusimpietatis gloriam ttibuitrcligio- 
nis.Chriftianis f^culiscam adimit. Quod quatn 
fceleftedicatur,ex ijs, qu^ contra Machiauellum 
obferuauimusilicebit pciTpicere. 

Etnonnullisandibus Mathematicorum fup«r- 
ftitionibuserui quadantenus veritatem pofle pro- 
fitetur.At quod cepori tribuic , id peccatis & alijs 
iuftifsimiscaufis,non afpctftui fyderum ,do^etIi- 
quidifsimc diuina Scripiura elTe tribuendum. 

Bahcrai('inquit )&c Saxones,primi Romanos ri- 
tus deferuerunt.Quam fapientcr(inquit ) non dil- 
puto:Q^fi vec^ de eo in vtramuis partem difpu- 
tari pofsK , debucrint ne Bohemi, &Saxoncsab 
Ecciefta Catholica defcifcerc. 

Italia (inquit ja vcterc opinionc qgre diuelli po- 
teft.Vbi cum opinionem vocat fide orthodoxacn, 
in qua Italia non perinde nutat.vt reliquff prouin- 
^^Tranfalpinx, intelligit cordatus,& Dcum ad- 
mans leiftor , quid in animo fcripcoris rcfidebat, 
quum ha:c fcii beret. 

. Platonis & Xcnophontis probat inftitutum,qui 
Magiftratibiis Reip. caufa mentiri perroittunr. 
Acqui no id lex Dci,ncque redta ratio permittunt. 

Aitneceireeftcfingerenouum Orbem. Quod 
fane fingcre,hominis eft am fi<fti,aut fanatici. . 

Negat 


li 

32 

19 

is 

il> 

pr, 

a 

• 

OSD 

0^ 

liff« 

ICli! 

Illf# 

ixaa 

0B» 

JID* 

icbJi 

Tlif 

nuDi* 

[tlHH 

i. ' 

iif 


CofjJtder. ^ Cautio, pi 

Negat Pomificcs habere Imperium,Vocatio- 
nem.Prchenfionem , Viatorem,aut liftorem.Qua: 
pr^fidia.cum non folum ad Pomificiam au^orita- 
tetn diminuendam , verumetiam ad C h R i s t i 
poteftatem obfeuranda Pontificibiis demat quan- 
tum in le eft non clauam de manu Hcrculis, fed 
clauum de manu Dei conatur eripere. 

Optimus,inquic,quifc]juc vir^pelsimus ciois efl. 
Quare ex huius hominiidecretis/oelicirati Reip. 
& optimo ciuium ftatui virtus obeflet : id quod vt 
fiolum cogitecur , indignum fane cft,ne & iinpiurn 
dicam. 

Inicr falfas Religioncs,quq Regnaatque Impc- 
ria cuertccunCjChriftianam etiam audaci blatpbc- 
mia numerat: cum vbi Chriftiana Rcligio inte- 
gre feruatafic, Imperia Temper & Regna Horue- 
rint,qu3c-ue antca fubiefta da:monibus,& perfidis 
cam poftcaadmiferunc, mirabilcm ilico pictateni 
aflccuta,Tru6tus edant vbcrtimos,quales India’, ac 
nouus Chriftianus Orbis hodicque oftendunt. 

Aut Pontificu ( aitjlibidini ad hare vTque tem- 
pera Teruit.Loquitur autem de Romanorum Im- 
perio.Romanorumque Pomiheu facrofan(5tam, 
& a Chrifto ipfo traditam potcllatem arrodir. 

Gencuen.fem Rcmp.ha’ref'eosatquc impietatis 
labe pollutiTsimam.homo hie virtucibus,ac pieta - 
tc florenrem appellat. 

Reucrcntiam,qu 2 Bob diuinitus imperitam po- 
teftatem Romanis Potificibus defcrtur,irridet.At 
Deus qiii earn ftatuit , ac fcruat,non irridebitur. 

Pontiftces grauifsimis cenforibus cgerc‘confir- 
mat.Acquofnam iftcccnforcsadbibebit ? hasreti- 

cosne 


pM^.tsa. 

\ 

pag. \Z7. 

■ 

fag.140. 

pag. Iff, 
pag2S4.. 


'V 


P2 Delo.^odiniLihrU 

cosne,anviros laicos politicos?Scci certd qa^cunl- 
queaDco funt,ordinacafilttnecru^deruit fapicn- 
tifsimus Dei filitis Ecclcfixtin quapofuic Apofto- 
losjDoAores, &'alios5pfcrquosvti&pcc Syno- 
dos.Pontifices maxitni iuuafctitUripenes quos in- 
tcrca tamen (lacec fumma) &ipraniec plurquam 
I cenforia poceAas. 

Eccleuafiicam Monarchiam beatiorcro fiitu> 
ram ciTe exii^imac t E iure legitims {uccefsionisj 
non ekdionis>huic illi-ve traderetur, Itaigitut 
ChriAus in fua inftituenda Repub. minus vidit> 

3 uam Bodiiius> & faccilet EccleHa, vt fuccc> 
acfynago^ j dc patebunc fores amplexibus car- 
nalibus.vc ^cat c;libacus:qUemadroodu fii/ius in- 
fra dicettaus. 

fH' Tradicfortnasomiiesin materia ex nihilo ge- 
nerari: quod tamquam PhyEologix imperiioei 
adfctibcndum cR. 


I 




O R R 0 inlibrode Da;ix)onoma<< 
nia,^uo dc 3ortilegis,Magis, Lami js 
copio(c agit)plura funt, qua; quum 
litnaua ncced'ario requiranc , fcntcn- 
ti)s vetacioribus fupplenda ciTcnc 

pmnino, 

EcpniQo, quod turn dc hoc, cum de libris de 
Rcpuo.dici poted,quum in his omnibus Methodi 
fui de hidociamentionena fzpc faciac , id pcocfus 
expungendum ed : quippe quz pelliciac incau-^ 
cos ad tradandum librum.qui iam ipfo iure pro- 
bib'itus cd,& refcctus ecrociDus,vti (upra mondra- 
lum cd. 

^dde vitium , quo alios libcos afperdr, vt vix 
quam,aut ccrte( vc dixi)parcifsim^,de C h R i- 
oDei Filio,tamquam de Saluacoce,d(lisv, 
oquatur in re tanta,quantam b^c tra€bacio requU 
rcbat,Et D, quidena Paulus , paucis Epidolis cir- 
cirer quingcncies nominis I e s v reuerentifsi- 
me meminir, Sciebat enim cui credebat, vnde 
^ fic loqucbacuc. Indgnifsima item Euangelij 
^pdinys loca, vbi appcime decebac.omidtjquibus 

• locis 


r 


94 - 


DelofBodini lihro 


M- 


) 




locis habentur variq nocendi artes in D^monibus 
& Pcincipera huius mundi eicdum fuilPe ^bras a 
DominOj&obrciTosabcodem rairabili fapientiai 
& audtoritatc fanacos.Nam eifi poftea Bodinus de 
Chriftiana lege,ac dc Euangelio aliquid comme- 
morauitjceliquatainen ciufmodi funt, vtdubitari 
pofsiCjid ipfi nonlcxcidi{re,fcdadditumapijs,& 
catholicis viris,qui filetio illo BodiniotFedebatur, 

Ec materiam qudque decreationc Angelorum 
in dubio initio reuocauiteRabbinis , quibus& 
hoc libro tarn vidctur addi(5tus , vt^ad cos f?pius 
recurrat, quamad Eoangclium Filij Dei Domini 
noftri Iesv Christi. Vt ctiam fecundo li- 
bro minus caute dc Sabbato loquaturj: qiiidquid 
poftea alTutum eft dc die Dominico, tenui (vt ita 
dicam)filio. 

Apocalypfim autem quum citat.tacet tamcn 
cam a D. loanne Euangclifta fuifle confcripiam} 
quum & in hiftoriaz Methodo planius,quid aduer- 
fus illam fentiret,pronunciaflet,v/diximus. 

Nufquam pene.nifi femcl^fi tamen id illius eftj 
Ecclefiam Catholicam Romanam appellat, licet 
Theologorum fententias in fuas narrationes non 
taro conferar,& citer. 

Terti j libri capite i.& 6.quura fufius difterat dc 
ratione ciiciendi Da:mones , deque vi eorum tol- 
lenda,quam per Magos, Lamias, Sortileges in Hu- 
mana corpora, &iumeia,agr6rque& domos exe- 
runt,aftert quidem aliqua,quas pictatem fapiut , & 
vera funt. At rcliqua,quar Spiritu fando edodi A- 
poftoli,& Ecclefia femper adhibuerunt , vcl difsi- 
niulat, vel certe liquidius explicarc potcrat ,quod 


( 


( 

t 

t 

i 
1 

\ f 
f 

1 

1 

fi 

ii 


de Ddmonomania. 


9S 


lou 

lot: 

pits 


OOB 

Iglc 

piji: 

lei: 

:elw 




i:'«l 


BS 

ripa 

'}k 

t* 

fflUf 

io!» 

sff 

ii:,l 


f 


ipfc fi tamen cius ifta fuerunc ^nimis conciQ atti* 
gir.Quale,qu6<i Encrgumeni fiftebantuc Ecclefi?, 
dom diuinaEuchariftia confecrabatur; Quodquc 
in Baptifmo myftic^ Et pec fant^as illas exumacio- 
nes,& orationcs,qus vfque a tempocibus Apo- 
Eblicis habebamuc! quod item fit per reliquos fa- 
cerdotum (& quidem hotum tantummodo caiho- 
ljcorum(^exorcifmos: perinuocationem nominis 
I Esv, in quo flctftitur omncgenUjCileftium, 
terrcftrium,& infernorum : per fignum Crucis cu 
inuocatione fanCtifsimxTrinitatis : per peccato- 
rum exomologefin, & cofefsioncm coca Saccrdo- 
tcrper Diiiorum reliquiastper facrofandlumChri- 
fti Domini facrificium ; quod terribihrsimum Di- 
uus loanes Chryroftom’vocat^pixo/trrtTfuy ^vtrlctv, 
per diuina: Euchariftiajatta<Stum,autrumptionem: 
per aquam benedidam.Nam & Da:monum infc- 
ftationcm oblaroChnfti Domini facrificio cef 
Darmones eiici , ac torquari in memorijs, 
dctcmplis Martyrum.res ipfa,&: Patresfemper 
oftendeiunc. Vbi rota ( inquit D.Auguftinus) fe- 
riendi(;n Darmonejrefrenatur immanitas,& cap- 
tiuandi cupiditas frangitur. Quare& S. Ignatius 
id vocabar catharticum , expellens malum in no- 
bis, ac porcftates Satana;: quod vermes, & fer- 
pentes ( inquit Chryfoftomus } exitio tradit: vc 
fexcenta aha loca mittam , quibus hoc ipfum li- 
quetin Profpero Aquitanico,in D. Bernardo, & 
alijs.Sed & Bodinus , qui ram fedulus eft in reccn- 
fendis ,,qua: fuo tempore coniigerunt in Gallijs, 
rcm totam bonadcbcbat fidefuis fcriptis infe- 
rctc , qua; anno huiusficculi fcxagefimoquinro 

accidie 


de ciu 'tt. 
Dei e»p. 
12. 
cap. 8.^ 
de curn 
mortuo- 
ru c. 17 . 
Ignatius 
in Epijl. 
ad Ephe. 
Chryfof. 
ho.z .ad 
Antioch. 
Profper 
A quit, 
lib. prt- 
diSi.e. 6. 
Vila S. 
Bernar.^ 
lib.x.c.j. 
(^in Gu 
lielmo 
Abb. S. 
Theo^op 
cilib.t.r. 
10. 


^0- *Bodini lihris 

accidit in DiceccH Laudunenii Galliz Belgicx, 
quamqueexa<^is publicis Baccholomzus Faius in 
Senatu Parinenfi Inquinuonum Pr*fes,fuo iibroy 
que Encrgumcnicum iqfc?ipnt,virintcgerrimu5 
rctulit. Iderac dc Nikola Pctci Alberici filiajan- 
nos nata paulo minus fed^cim , & iam nupta Eu- 
sma- <louico Petrciojin quam quum Dxmon in^raffct, 
ffgn. dt cum in dies pcius haberet, & grauius torquet^cur, 
nk.Euc. Confulii eiuslo<:i Curio, atqucalij religiofi viri, 
cotroutr. ncfcio qui4de maligno fpiritu: qui 

cjcorcifmos tandcm,quisnaraeflei,coaduse^ 
dcrc.fe Bcclzebulem Da:moniorum principcm 
palam fatel5atur,nec fe dc fua poiTefsione dciici, 
vel deturbari poBc , quam ab vno aliqno, qui turn 
in Regiocomitatu ageret. Pidtuqi hoc rcscom- 
probauic de nobili ,ac pip E,p>rcopo Laudunenfi 
Joanne Burfio. Nam cum aliorura coniqrationcs 
parum, autnihili facer^t Damon, mulict in vr- 
bemEpifcopaIemdepor^at^r menfe lanuarioidf 
graue certamen, ac dinturnu Epifeopo cum Bccl- 
zcbulp incubqit , per concinua iciupia , quotidia* 
nas,&pubUcas fupplicationes, atquc oblationes, 
toti^sqoQ palam itcratas depqlfiones, Media in 
Eccleiia Cathpdrali tabulaium fuit extrudlum,in 
quo vndcuicies,rpc<9^antc pppulo , decertarunt E- 
pifcopus,& Satanas,ne cxpcUcrciur.omni conatu 

.. obfiftens, atquc omnia dicaminitans.Crociabatut 

hiJr»tie quidpmad follemncs cotra ipfum imprccationcs, 
nesMdtx & Crqcis (Jgnaculu, atquc aqua: bcncdida:arpet* 
felUndts fioncmjfcd vix vllis vincuiis,auc viribus conqnc- 
pocerac,quumad alcace ftarct Epirc<mus,& r^m 
Diuinam facerec:tum veto maxime furebac > & 


r de Ddtmonomania. ^7 

•gitabatur,cum propius admouebacur facrofanfta 
-^uchariftia, cuius virtutem,& pr^fcntiaro non 
'Kerens I (^uotics fcnticbac , iam fibi opponendanjj 
folcbat vexare mifcll* corpus vehcmcntius,at- 
que repeme totum conionum , ac quafi exanime, 
remifsio impetu deftitucre, quod per applicatio- 
licm fuminis labris Euchariftia*. ftarum natura, 
lem,ac (enfum rccipicbat : ad d ieroque vnum , aut njlu 
faltcm aliquot horarum fpatium , ab omni intern* 
perie quiefeebar. Rogabatur (Wpc Daemon , quid 

ita ad Euchariftia; objationem , & pr^fentiam cx- 

pauefccrct. Rcfpondcbat.deeaditaum : Hoc eft 
corpus meumj& fc inuirum credere , ac rrenierc, 
tandemque feeius virturi omninocefturutquod 
circa Idus Februarij, port nequicquam furias ora- 
nestentatas & conduplicatas, in omnium con^ 
fpe<ftu accidie, 

Acqui mirum eft.quum Bodinus identidem ad 
libroslnquifitorum.&'ipfiuspauli Grillandi de 
Sorti!cgis,ad Olauip quoque, & loanncm Ma* - 
gnum . & alios prouocet de i js , quar in Suet ia,& 
Liuonia euenerunC) tarn multa nihilominus re- 
linquat , qu* ipfi ad obligandam vim Dimonum 
expertifuerunt. Et certcin Liuonia, vbi frequens 
ifta Dimonum vexatio cernitur, benedidtionu 
bus Sacerdorufdumtaxat CatholicorumJSf aqua 

benedi^a domus , agri , fru(ftqs , infantes afperfi, 

mitibce ( quod ipfi oculis vidimus ) aducrius po* 
teftates harum tenebrarum prarmuniuntur, Citc- 
rum Bodinus hoc libro perftringit e Sorrilcgis, 

& Magis , potifsimum. eos. qui coramenta cfic ac 
OUgas eftetfta Dxnionum idcirqo (pargunt in vul- 

G gus, 


V 


pg De Jo3odiniLihro 

gns,vt fatan* pfopagetur impcriuin » noxiiqu^ 
tanti criminis iudicum fubfcllijs cripi pofsint. 
Quamobrcrn Magiftrjturo vrgct, vt mcraoc fit 
JlTinar & If gis,& vindi<a*, qu* vna in hatiolos, 
& Magos fuent a Deo accrbifsima conftituta. 
Sic Amorrhacosjitgy prum, deccm tribus lud«o- 
rum , quae feceflerunt in Samatiam , Chaldatos,& 
Baby loniam , Hicrofoly mam item quinquaginta 
port annos ob Manafsis talia pcctata igne>icr- 
roque cxcidit, ficuti praedixerit. Vndc ilia Dei 

vox per Hiercmiam.GladiusadPiuinos,gIad1us 

ad Chalda:os ( qu>ppe hi maxitn^ fortilpgi babe- 
bantur. ) Addii verb inter rcliqua Bp^iqus, Trc- 

fcalem illupi infignem Magum , cui ad enuntian- 

dos alios maleficos v'^a concefla fuit • dixifle trcr 
cetafuilTeniiIIia,quifp:duscum Dxmonein Rcr 
gno Galiix fanxifl'enninter quos prxcipuos quoU 
dam , atquc bolcc in primis aulicosiper quos tan- 
tum fcclus latifsime deriuabatur. Quamobrcin 
non obfeurb indc colligit, tarn florentis Regni 
propc cafum eljc confccutum ,confccuturum aur 
tcin magis , nifi indices diuina legem ip reni con- 
(erant. Qu® cum vera fine, cur hxreiicps dUit in 
|ibrisdeRepubI.e(referendos?quandoqui- 

* yiniSjVt Dionyfius inquit adr 

u^rfus ApollophaneiP} 
contra diuina 
vtuntuf. 


\ 


• • 

< 


IXIH 

lolii 

mixi 

kfioii 

iHis 

Iq^ 

OJgl 

lliQ 


bk 

i,T« 

QOlti 

iiti 

ioS: 

is^ 

Oi9 

lok 

Rtp 

ami 

[DOS 

^ni- 


pi 


1 A 1 
<Vi 


P 9 


D P 



lOANNiS BODINI 

L I B R I S 
T>e 2(epuhlica Cautio, 

O C etiam in libris Bodini de Re-* 
publ. obferuatum eRyCum de fan- 
dirifsima Trinitate nunquam , par-i> 
ctfsimc autcm deChriRo Domino, 
idquepotius ex alioru relatu men* 
tionem faccre. Deinde cumde omnibus Reipu- 
blic£e,& Rcgnorum formis accurate diflerere co- 
natus (it, ChriRianz tamen Reipublica; hie* 
rarchiz formam non atcigic,qiizaDei filio,qui 
cR zterna Sapiencia, hrmifsimis vfque ad con* 
fummationem fzculi przfidijs conRituta , vim 
imperijs & Rebus publ. omnibus przbct, qua 
Rent& floreant. Cum ipfe Do^iinus lefus non 
vcnerit lege folucre, fed adimplere. Quod vnura 
ChriRi vcrbum,fi i) omnesqui Politici volunc 
haberi,alrius perpenderenr,ChriRianamque cum 
omnibus ^miniRrandi formis, iiue ethnicorum 
Romanorura , feu Grzcorum, & aliorum Imp'e- 
fiorum diligenter conferrcnc,cxclamarentilico] 
Anathema prudentibus huius fzculi , Anathcma^ 
elaudicantibus, Anathema homintbus, qui diui* 
nam prouidentiam orecominendantcs,viascius 
fandlifsimas ncgant. Sc vecitatem in iniuRitia de* 
finenc. Turn verodchuiufmodi fcriptoribus,cx 

Q X apimq 


IQQ De lo.^Bodini Lihris 

anitno & fidemer diccrcnt, Narraucrunt nobis 
fabul'ationcs , lid non vt lex lua, Porr6 diuinicqs 
debachierarchia fcripfit D, Dionyfius Areopa- 
gita; qu 3 : & ex Synodorum gcncraliutn formis 
pcifpici poteft , ac pra:ter fandos antiques Pa- 
trcsjhoc farculo a Sanderode Monarchia Eccle- 
Aaj.atque a Bellarminio,& alijs roagna cum laudc, 
eftob oculos pofica. Ei verb indignifsimum eft 
Chnftianis Scnatoribus,fa:ccs quafque minuta- 
rum Rerumpub, antjquarum,& politica cxempla 
bine inde i lordibus cuiufquc magt\o conatu 
iambere, ac naturar legem legi gratiae pr^ponerc; 
interea verb non verfare manibus cordeque 
quidquid pcrfectifsimum eft in Chrifti Domini 
lege , Chriftianaquc ratione populos tegendi, 
>Jam & Bodiuus cunn fepe ad ilram nfimrac le* 
gen\ pfouocet,nufquam legis gratiie, quae a Cbri- 
fto fa(fta eft , memjnit , infigni fubierfugio , nc 
dicatpimpietatis lufpicione. Cumetiaqui iden-» 
tidem Rabbinorum Hcbra:orum Ipca citat> lu- 
cem interea quam Patres fandtifsimi prartulerunt, 
de fraudem a Rabbini? in tegenda,& tollenda ve- 
titatc vfurpatam, tacendo pafsim difsimuler. Ex- 
pediebat enim , vt qui Chrjftjanis laborem fuuin 
( vf ita didium) laborabat impias illas iftorura ^ 
blafphemias in Deum, & Sanftos con«uroclias, 
in Chtiftianos impedimenta Euangelij, errors 
contra legem natur^jcorruptelas diuinarum Scri- 
pturarym indicaftet , quod fanb nunquam ftciN 
tx hoc igituc ctiam fa^um eft , vt cum de fumma 
Principqm poteftatcagat, non foliim praeiermit- 
tac inEgnifsimas notas , quibu$ eminet Pontificis 

Max, 


i 


I 


Dob 

ink 

oa 

osf; 

Ecd 

b 

inx 

lips 

eo)f 

;oDt 

ooe 

■dif 

lOP 

getj 

Xk 

io.t 

iiiiti 

;ai,i 

jdi* 

lonJ 

Bcla 

nS(J 

jlw- 

i)H)S 

t0 

itifif* 


7(^uhlica Cautio, tot 

^ax.poreflas,verum etiam turn carpat, tom gcn- 
tUium facrificulorom potcftati latcritcr oftendac 
/imtlcm , ac denique omnem ci poteflati poteda-* 
tem 8c iurifdi^iotiem vcl tollac » vcl fi quam 
agnofcat , hanc tcftctur ab induftria , vcl Humana 
quorumdam prudentia profed^am, non a Chrifto 
Dei filio dacam,qui tamen difcrrifsimis verbis 
l^etro claucs Rcgni cslorum tradidit, & potefta* 
tem impertijt confirmandi fratres.pafcchdi oucs» 
& ^cernendi alios, difpenfandi diuinamyfleria> 
iubmouendi ab Ecclefta indignos , & fummil 
qu*quepriftandi pro falutc hominiim,fid6qu< 
cx Chrifti mandate & tuenda, & in vHiuerfum 
Orbem propaganda* Hinc quoque fad^utti eft , vt 
Bodinus Epifeopis inferioribus intcrdum neget 
poteftatcm,iufquc in (uas outs, quad corpori plus 
infit virturis,quamahimo:& qu^mpopuli au<fto- 
titatem Principibus huius fxculi tradcre vnani* 
tni confenfu potuefunt , hanc Deus ac multo ma* 
iorem tradere nequiuerit ijs , quos vniucrfo po* 
pulo prifeccrit , & per quorum os rerponfaedcre 
voluit, quofque ipdmet denique populi profei^ 
fionefidei,& vniusagnitione Ecclefia, qua? fine 
vifibili capite cfle non poteft,pafsim admiferunti 
Qjind fi quis dixerit i Et tamen in Bodinl Italicis 
de Republica libris aliquid extat, quo vnius Ro« 
ttiana? Ecclcfiae rcligionem vnicam effe veram, 
cui 8c poteftatem adelTe no negate Id feiat pic ad- 
ditnmfuilTeabijs.qui librum cupiebant cmen- 
datum.cum cert^ efim ijs quar pracceflerc , ac fub- 
fcquumur,iIlacoha?rerenon pofsinf. 

Ad hare verd ipfa pertinent, qua? tradit dc per- 

G ^ miitendis 


102 


T>e loSodiniLihrU 



miccendis harrcfibus,vbi radices aliqui^ 

cgcrunc: Qg;6 fallaci aftu & hamo fi Italia, cui 
liber ifteaSatanapropinatuscftjincfeaci fe per- 
niittcrec , hem quantam repente omnium rerum 
r-uinam & confufionem cerneremus ? Et mcmini- 
itius veto i cum Varfauiic poftrema ^ Magno Po- 
lonia: S.tcphano Rcgc Comitia haberencur , hunc 
ipfum Regcm viris Ecclcfiaflicis ,ex Senatorio^ 
& cqueflci oedine dele Ais , animum addidiHc, vt 
intrepid^ proponerent , qua: nam damna Regno 
iiiftbr. Polonia:,Rcipublicarquc iIlatafunt,pofteaquim 
h^reiis Fuidet permilla. Ea verb eratjqua: fequun* 
iur,qux Polnania: poftca rypis publicb funt data* 

1 Religionis fand^ae Catholica: violatio , harre- 
fumque variarum in Regnum inuedliio* 

2 lurifdidlionis Ecclefia(lica:,eiiirqac fpiriiua* 
lis gladij excommunicacionis eneruatio* 

3 Decimarum contra ius Diuinura recentio $ & 
ademptio. 

4 Pra:rogariuarum,& libertatumdiroinutio. 

3 Eccleharum proranaiio,fundationum,cen- 
ruum,prouetuum, thefaurorum Ecclefiafticorum, 
& botiorum aliorum ademptio, & fpoliatio. 

6 Fori pro iniurijs realibus & perfonalibus,tam 
prima; & fecundx inftantia: , quam executionis 
fufpenno , Brachij farcuiaris, remilTarum ex tri- 
bunali Regni & aliorum fubfellijs caufaruro nul- 
la executio. 

His aucem Omnibus addita fuit breuis inier- 
togatio , & quafi explicatio fupetiorum capituro, 
hoc,qui fequitur , modo : qui quidem egregie ad- 
uetEis ipfum ctiamBodinum facie. 


Ai 


A 


de ^fuhlica Cdutib, loj 
^iPrimum, 

t . ftrum txpcdiat RtipubUu^& fat decorumqtu jit 
Apoftafias fieri. 

Schifmaia, 8c peregrinas religtones idnutneras^ 
inuehi. 

Deutn blafphctnari. 

Chrifium public^ negari. 

Hzrefibus moduiti riulluni & finem imponi. 
Athcifmum,Paganifmuro» Saracenirmuni fnduci. 
Iniucias in Deuiii im|>uhe fieri. 

Magiitraruin , qiii Ddi Maximi j 8c Religionis 
Chriflianx caufatn agar, 8c tueatur,ficut cfiiii 
Polonia flatus rpititualis>hulium fieri; 

Secundum: 

2 VttUin expediat Keipublica,&fas decorunique jtt 
Sacrilcgia irtiptlne tolerari. 
Periuria,incantationcs,veneficia,magia^,inc 7 fius,' 
bigamias , 8c trigamias , ddulteria puolica, homi- 
cidia abfqUe poeditetici^ folentni , vfiiras impun6 
tolerari. . 

De diuortijs, lilatrimonijs , iegitimitate , excefsi- 
bus occulcis 8c pubiicis in Deum 8c loca facri 
nullum ius inflitui. 

ey^d Tertium: 

I 

$ Vtrum expediat Reipublic4i& fat deeoritmque Jit 
Szcularesfacerdommofficiafibi vfurpare,& De-s 
cimas manrpulare»v& alias contra iura diuina 

Q 4 8c humat 


104 Io3odikp:Lihrts: 

Sc humanaa fubditis ruis-.cx’torquere, & in pro« 
prios vfus conuerterc : hxrcdiiacem Chcjfti»pa-* 
neraEcclefiarDci.alimoniam Sc vi(Surn_paupc- 
rum , his quibus iure , Sc confuetudine debecQf ' 
fubtraherc. 

^uartum, 

4. Vtrum expedidt ReipubitCdt& fds decorumque Jit - 
Seruos Dei & facerdotes Ecclchz fandx , fine 
honore effe , Sc comemptui haberi , ac pro gracia 
fidei,& Religionis'vna cum libercatibus publicis 
ihcrodu(5);x, Sc Temper impendi folirxt iniuriaaf- 
ficiV'exadlionibus onerari ) & quodammodo ex« 
authorari. 



5 Vtrum expedidt Keipubticd,&fai decorumque Jit . 
Ex Ecclefijs Deo dicatis » fiabula fieri , defolacio-* 
nem,& abominationem intueri > fepulchra Chri> 
ftianorum violari,fine Sacramentis, Sc cultu diui- 
no plebem pafsim viuere,& mori pecudum n\ore» 
thefauros Ecclefiarum, Sc ornamenta diftrahi , & 
in vfiis profanos contra leges Dei & Regni con- 
uerci Tundos , Sc cenfus ad laudem Dei adferiptos 
adimcre. 

Qy^d Sextum* 

. ; i \ 

6 VtruHi expedidt Keipublicd, ^fas deCorumque fit 
Solos facerdotes fine lege-fine iufiitia,fine iudiccf 
tam reales, quam perfonales iniurias path 
Neces,& pcrfecuciones Cleri impuncgtaflari. 

Sacer 




b.jj 

Z 




iblio 

]iat 

do» 


4 

tliOt 

Cot 

idt 

DOC 

ICflf' 

■jpD 


jiCti 

ri 

i(S 


dejS^pub.Cama^y lo/ ' 

Saccrdotes ludxis, Scy chis,& quibufuts obfcutif^ 

(itnis hominibus, tudiccm tamca, iudiciam » & 
defennonecn habentibus,po(lponi. 
t>euin in feruis-Ecblefi^ fan^x (perni,& conteni. 

Ad horum auccm capicura difquidtioQcs nro- 
poHcas, cum nemo hxreticorum rcfponderc po- 
cuecictdcutinec Bodinus polTeripccrexit quidem 
Rex diuinam rera rdlituere,Collcgiorurti ad cru- 
diendam nobilitatc io{licutione»&: Seminariorum 
ad excipiendas nationes vafias excitacione > arqus 
librorum catholicorum multa edici'one , ac difle> 
tnitianone,& auditions pubiicarnm Cbncionum^ 
quas per decennium,ne.in ipia quidem Mofeouia 
C in teniorijs,& fummo gclu ) intermiiir,& deni- 
que EccieHailicx potedatis defcnnone,qu^m ipie 
fapientifsim^ , acacerrim^in Senatu fxpe fuki- 
piebac.Sed non ita mulco pod optimus Rex na> 
turx concefsitmui altirsim^ retioebaranimo,quod 
D.Augudinus icriptum reliquic,qnodque cum ij(^ 
dem propodtionibus in lucem prodijt. 

Fac iudiciam, 6c habebis pacem , vt ofcqlentut Augu.m 
feiuditia & paxiSi cnim non amaueris iuditia,pa> 
cem non habebis.Ec alterum illud eiufdem Parris: 
Q^ndo Imperarores vericatem tenent ,pro ip(a Au.efu 
verirate contra errorem iubenc> quod qiiifquis vso- 
contempferit,ipfe dbi iudicium acquiric. Nam & 
inter homines pmnas laic, 6c apud Deumibrrem 
non habebir,qui hocfacere noluir, quod ei per 
cor Regis veriras iuTsir. 

Hxc igicurCqux acerbifsimos etiam in Galliae 
Regno ^u^stukre^n Bodinus, & alij Chridia- 
no calore concoxidenr,numquam ad agendo&xd- 

G f uerfus ^ 


I, 


io6 TDt lo/BoiiniLi^o 

uecfus Cacholicas pcouincias cuniculos fuls fcrif^ 
tis infpcciiflet, prxfertim quodvbifapiencem Po- 
licicum pr^rcferc.validis nuitur rationibusefHce> 
rciReligionem ctiam ethnicis Magidcatibus fum-^ , 
mx curx femper fuifTe,nec dc dogniatibus , qux 
recepcafunt, perinitccndam cHe difccptaiionemy 
quam ne Philofophi quidcm de pdmis fcientiaru 
principijs permittanc. Ht vero initio libri fui de 
Dxmonomania oRendiCydiuinam legem efleac> 
curatifsimc obferuandam , qua Sorcilcgi , & Magi 
intetficiendi funt. Qmneciam tercio eiufdem tra> i 
^tionis libro:mortcm Caroli noni Regis tribair,- i 
quod T refcalem Magum interim i no curauit:Di> i 

uina iuAitia(inquit)exigencCiVtinotiantur Reges^ 
qui noxios eiufmodi permittut viuere.Qu odeum 
ita Htycur ex eadem lege pfeudoprophetx , & ali j, 
qui facerdotis imperio noluntobcdire, nonple- 
ftantutPC^terum, quod obiter innuit , alicubi ab 
MagiRratu facerdotes fapienter amandari, nede- 
libcrationibus de RepubdoterRm , fi catholico a* i 
nimo pronuncialTet, ferri quadantenus poterat. i 
Sed quoniam id ad explodendam poRea vniuer- 
(am Religionem detorquerc hxretici facile fo^ 
lent,prop(erea iRa aperienda fuot. Cur enim non i 

adiecit ab eodem MagiRratu fapientifsime reten* i 
tamfummisin peticulis Caiholicam fidem, pro 
qua & viiam,& Remp. quotiefcumque fiiitopus, i 
omnibus periculis expofuetit ? Infulas autem ca- < 
tholicis muniuiRe colonijs,in quibus priroi cRenc j 
Epifeopi, monachi,& cxreri, qui Ecclefix in- , 
feruiunt, quod fei rent ^ fehifmate. & Otien- 
talibns hxreRbus^nil firroi in Rcpab.pofTc conR- 

Acre! 


i 


Je 2(€ptfh, Cautid, iof 

lie fterefGur inquam non addidtr,h^reticis notandis, 
ai punicndifque vna cum £ccirlia(hco MagifIrarU) 
c& ois Hngulis hebdomadibus Remp. diligencifsimi^ 
Dsi incurabere^Neitiincm verb pene ^ tanta nobilita-^ 
(,t tc,licecplurimi circumquaqucmundum,prouin<^ 
ioa cia(quehxrcticasobeant,in harreHm incidideLu- 
an then, Caluini, aut fimilium ? Cur denique 

& aliarum prouinciarumexemplanon propofuiC) 
in quibus quoniam ida hxrefeos tolerantia non 
Ijli fair ,vnius fidei populi func,qui alioquin (vti con- 
cjj; cigit in Gailijs, &in Germania j & diflfedi eifenc 
tnii in Texcentas partes, & plura cenrena milliai vel m 
inici' ha;re(im,vcl inosgIadij,& inferni ruilfenr. 

](ei Atqui tanro mirandum ed magis ea ex Bpdini 
oJa pcdtoremanadcjCiim verHisfine Icxti de Repub. 

librihxc habcat verba. Maximum diferimen ed ’* 
i(X)j inter eos Indices, qui qualibetinre legibiis adri-” 
dlifunr, vel quibus iuditix'adminidratjo fine le-** 
1^1 gibus licet. Altcrum verb in fado ficum ed , alte- ’* 
(jlj^ rum in iure,xquitate , rationc ; prxeipue verb’* 
cum aliquid eius fit ponderis,vt tradica antiquitus ’* 
lex declaranda fit, quemadmodum dixi , Prxto-” 
.j|{i tit At diuina lege hoc ad magnum Pontificem 
refertur, aut ad cum qui a Deo fummus Index 
deledus ed, velhifce ablcntibus , ad Leuitas 
(hoc ed Saccrdotes.JlId quod dcinceps fub vlti- ,, 
mis Afmoneanx familix Principibus ttandatum ,, 
jjpj edad Senatum.Hicmoseratin Aegypto,& Gal- 
lia,vbi Saccrdotcs,& Druides cram iuditi* cudo- 
U21 des,tamquam omnium in mundo return facratifi 
jjjj fimx rci : primusque Dcuidum Prxfcs ( inquit 
Ammianus(lapidem appenlu ad collum gedabat, „ 




- f; 


to^ TDelo^oAmiLiWu 

in quo Veritas eracinfcuipca. In Alla quoque,a<; 
majoreAEricz parte viget eadem confueiudo, v 
Sacerdotes lu(Iitiaadtnini(Irent,& magnus Pen 
cifex leges exponat,d^ue difficilioribus, &nia- 
ioribus cauHs decernac. Sic magnus in Turcia 
Pomifex Muphti ) & Sophianus in ciuitateTau> 
ris , ac Tartari fuum Smarcandz habentjRegibus 
aurem Fcflz,Caroani,Telme(reno fuus vnicuique 
eft: vt iiuelligatur zquicatem,dcfe<ftuleguroad- 
miniftrandam efte ab ludicibus, & viris peritio- 
ribus.Hzc igicur fiodinus, de quo quzro t cur 
Chnftiani PontiHcatus nulla hie mctionem facit? 
Videlicet, perfidis quibufque aliquod diuinz le- 
gis veftigium reliquuFuit, quod per Bodinu pror- 
lus Chriftianis fublaiu fueric,vt k mille & fexcen- 
tis annis quoddam quafi iuftitium fecutum (it. La- 
ter ergo fetpes in iftis de Republica Bodini libris: 
Ac tamen adhuc( proh peccatorum noftrorum dc- 
metita)repere paisim pcrmittitur,&tta(3:aiur ma* 
nibus,& animis^abfque vllo tati veneni antidot04 
Atver6('vt ad Bodini alia redeam Jciim Galliz 
Regnum optimogencrc adminiftrandi conftitii- 
tum afleraj , cumque inter Reipublic^ formas pri- 
mas deferat partes Monarchic, in co aurem Regno 
inquiar.triginta quinque flue Cardinales , Hue £- 
pifeopos fuifte Cancellarios, totide in Angliajfa- 
ne intelligit.adminiftrationi Chriftianifsimi Re- 
gni,quod per vndecim ftecula durauit,tantum ab- 
fuifte,vtadhibitaSacerdotum conftlia obfuerinr> 
vt pet cos potifsimumfteterii.Et in Polonico Re- 
gno baud inficiatuc Archiepifeopum Gnefncti- 
fem folete efte Cancellariuni. Quod quamuis ita 

non 


i 


I 


iqa 

:uiii 

tiul 

.4: 

Ti 

itel' 

lep 

lICQt 

?»• 

pen 

0|t 

id£[ 

)ic2 

Qf 

ias 

ilkl 

iilik 

ruiii 

[OIK 

tid* 

(a 

lofe 

laijt 

Rcf 

k, 

h'- 

DiR: 

iffli 

Kfis 

oR* 

ifotf 

fliJ* 


7)e l^fuh.Cautlo, ro p 

non fit(nam&ino(loe proceribus, quinonfunc 
Ecclcfiaftici,vel,vt ipfi vocant, fpiritualcs, alius co 
muncrefungitur) Archicpifcopus tamcn illc pri- 
mam inSenaru locum obtinct, ac Regc demor- 
tuo^Regni habenas fufeipir, quas moderaturcum 
tcliquo Senatu',donec Rex alter fuffe6lusiir:Epi(« 
copique omnes Regni & Senatores font, 6cin 
dexteraSenatus parte confident, Procancellarius 
item regni Epifeopus eft:ca.rcri vero qui in fini- 
Rra parte fedentjCafiellani, Palatini,^ reliqui no-* . . 
biles, minime Ecclefiafiici font. Quo ordinefi 
Refpublica ilia carui(Tet,profc6to iamdiu eft, cum 
ab ha-reticorum itftibus concidiflet. Quin etiam - 
Hungaria, ilia quidem,qu* a Carfare adhuc obti-* 
netur.candem per Ecclefiafticos Priefules adm i- 
niftrandi rationem retinet. At & Germanico in 
Imperio.quodBodinifsihquitefte Ariftocraticu, 
c feptem EIc(ftotibus primas tenent Archiepifeo- 
piin Senatu,qui & Eletftores vocanturjNequid 
dicam dealijs Regnis, vbi Gonfiliorum przfides 
font, & maxima qu^que adminiftrant fine vllo 
Reipub,pcriculo.Porro mendaciumcft,Theodo-* Ub.^.e j. 
fium Magnum Arianos cum CathoIicisj& Valen- •verf.^nt 
tinianum fuftinuifte.cum grauifsimaeditftain cos 
tulerint, Ec meminilfc debuerat, quod alibi ipfe 
dijit.exantiquitatcpetcns , SalvsPopvh;^ 
VPREMA Lex Esto, 

Singulare autem cettamen^quod duellum dici-* W. 4 .f. 7 , 
iur,permittendumefteiudicat,pr 2 efqrtim in capi- 
talibus caufis, quibus aliunde non adfintcerti tc*< 
ftcsrfed alirer,& iuftiti? ratio, & Chrift’ Dominos 
pcrEcclefiarafua docetjcum dicat, Deceftabilem ts,c. *g. 

dud 


4 


no De lo3odint Lihru 

t» duellorum vfum fabricance diabolo introdu^utn» 
i> vt cruenra corporum morte, animarum etiam per- 
>t niciemlucrctuc,exCbri(liano Orbe pooitus ex« 

») tcrminandutn;Impcratores, Reges.Duces, Prin- 
») cipes, Marchiones,Comitcs,& quofcuinque alios 
9> Dominos teroporales,qui locum admonomachia 
p inter Ghriftianoscoceflerint, CO ipfo efle cxcom- 
t> municatos ,&iurifdi£i:ione,&dominiociuitatis, 
a caftri , aut loci , in quo> vel apud quern duellum 
i. fieri permiferint, quod ab Ecclefia obtinent, pri- 
» uatos intelligi,& fi feudalia finc,dirc(^is Domiois 
>) (latim acquiri. Qui veto pugnam commircrint,& 
p qui eorum Pairini vocancur,excommunicationiS} 
n ac omnium bonorum proferiptionis , ac perpetuae 
»i infamia; pcenam incurrere, & vc homicidas , pu- 
V niendos,& fi in ipfo couflidku deceffetint, perpe- 
ruo carere Ecclefiafiica fepultura. lllos etiam, qui 
» confilium in cauia duelii,tam in iure , quam in fii- 
» Aodederinc,auc alia quacumque cationead id 
»» quemquafiiaferintynec no fpe(^atbrcs,exc6munif 
cationis,ac perpecu^ malcdi Aionis vinculo tencti, 
Maximum^ inquit}&forfan prascipuum Rc- 
rumpub.fundamcntumeft naturalem ciuium fta- 
** tum,ingenio ciuiumi^edi<f%a vero & leges, natura 
** hominum,temporis,ac locorum accommodate, 

” Q^d fi itaomnino fit, non critasqua via Domini, ' 

neque permanens naturx lex , nec commune gra> 
tiasdonuta.nequavna Ecclefia, quandoperhunc, i 

pro tempore , loco,perfonis,tamquam regula Lcf- i 

oia , muranda fit. Quin etiam pro state cuiufque < 
non crit eadem lex , quippe iuuentuti remittend* t 
erunt habeas , qus fencdliuti contrahends: Addo i 

^ etiam 


/// 


]lic 

amf 

litv 

5,h 

pel 

KK 

cxa 

liois 

id 

itt,: 

)oa 

'etc 

ads 

HJtl 

ill.} 

:.pO 

ia«i 

niii> 

leai' 

OOS 

3tttf 

jok 

|]0li 

sH 

looc 

ntj» 

rhi> 

ilali 

iiol? 

tito® 

eiiji 


Cautioi \ 

etiam pro conflicutionibus corporutnequippe fan- 
guineisjcholericfs, Hegmaticis , niclancholicis v- 
hiuerfaleinftitututn.v'cl Decalogushaud eritpr;- 
fcribendus.Nam & quoniam Tub diuerfis czli re- 
gionibuS)& clima(ibus diuerfa ingenia funt,puiac 
ille cothurnuro vniufcuiufque pedi mucandum. 
Quanto igitur redlius (quidquid Bodinus alitec 
(emiejinquie Baldus»ius, & xquitatem nacuralem 
nonelTeincluram, nec alligatamlocis. Redifsi- 
ni^ aucem CbriBus , qui omnibus gentibus eadem 
prxeepea, Sacramenta,formam item ChriBianx 
Rcipub.& EccleH^ i jfdem pene legibus,& Archi- 
cpi{copatibus,Epifcopatib^Sacecdotijs,Religio- 
fis fanxit.Tam videlicet viuida vis Spiritus fandi 
validadiuinzfapi(;ntix,ac gratis vir- 
tus , qus efferas gentes manfuefecit , naturxque 
lapfus erexit , & Humanam ipfam carnem edentes 
illexit ad csleilis EuchariBix efuriem, Sc in v- 
num vagos facili negocio collegit. Et denique 
quod omnibus fxculis , hoc veto potifsimumap- 
paruitynouum ipfum Orbead cundem vitx Chri- 
llianx tenorem adduxit.quamcumquead mundi 
partem vergat.Vt certd , quando aliud non elTet, 
quo mentes nollrx excitarentur ad talem Reipub, 
formam rufpiciendam,e(ret hoc vnicutin adcapti- 
uanduro in obrequiumhdeiintelledtum. 

Anglos ait FuiBe inhofpitales.quiquc cum alijs 
nationibus degerc non polTent. vt etiam Antuer- 
pix fecrecum ab alijs domioilium haberent,poBea 
taroen,vbi cum Gallis pace'm iniueruntjfuauilsi- 
mifque eorum Reginx, ac paciheis modis tradlati 
fiint,cicutc$ fadlos,dc mites:GaUos cocra^qui nulli 


nano 


■w 

I 


Bsltlut. 




lib, j.f.t, 


1 


TT2 T>ih, ^odmi\J^ihris 

nation! hutnanitateccdecencipoil bella ciuilia de« 
perdidilTe oacuram,& mores auicos.Sed & bic in 
vtraquehac re c.^etuciic Bodinus. Primum.quod 
nunquam Angli crudelioces fiierunc.quamcum 
Catholicam 6dem exuerunt, aut Eccle/Iam perfe- 
cut! func.Mi^sis fuperiorum tcmporum euentis, 
qua: Anglic! hiBocic! , Bedaquc perfccut! funtj ah 
ne diriora vmquam tormenca comment! funcann. 
qui Ecclcfi? pcrfecutorcs,quara qu^ aduerfus fiios 
adhibucrunt, quoniam Catholic! vcram rcligio- 
nemcolcbant,& optimorum Rcgum, totiulquc 
regni fa:pc promulgata edidta feruabant? Non te- 
peratum facris locis, non v.!rg!nibusinnoxiis,ooo 
religioHsiqu! inermesarmafpiritualu propopulo 
Rrinxerant,non Reginx !p(i Scotix, cu! caput fu- 
periorib.annis amputatumefl. Extant pafsim bac 
de re verifsimx hiRorix: fed & Sander! librum de 
fchimate Anglico,qu! Rcip. confultum velint.at- 
tente legat.Inde enim occaiiones, & caufas.cafuf- 
que Regnorum , & mutand! homines in feras fa- 
cillim^ qofcent.De Gallisautem.nego quod Bo- 
dinus inquit. Ex cot enim ciuitatibus>& prouin- 
cijsjvbi adhqc Catholica Rcllgio viget (narafic 
primarix omnes vrbes catholicifsimx funt) vix 
aliquem inuoncris. quin antiquum obtineat,& 
mitifsimosfapiat mores. Atquos tranfuerfos non 
ciuilia holla i fed hxrelis cgit j hofce (i intelli- 
gatjVt nomini Diuino , fic verx pietaci effe rebel- 
les, Regnoquc truces, & cfFeroscuafilTe non in- 
Ecioc Nam n quis in Caluinianum acutius inlpc- 
xerit^’liccc ncque loquentc audiar)cx oculis tamcn 
tociie afpicienubus,ex male fananimiru reclamate 

con 




]ik 

:in 

M 

DpC 

m 

fas 

iiu 

^0! 

rI( 

lijV 

ipce 

'f 

Vb' 

jm 

t!ft 

\id 

iifl' 

pttt 

'aH 

iDt'' 

JCH. 

fnJ< 

inf* 

loni 

idf 

alt 

y 

a 


de 2(epuhlica Cautio, ns 

confcientia ftatiiD id agnofcec. 

Fuic ne vnquam ( air)Ludouico noflro Regi Li.s.e.j. 
fsLti£to Princeps quifquam virtute,piecace,inte* 
gcitatc par i Hzc illc, qu 7 & alibi fxpe , cum de 
Caroio V 1 1. dc alijs quibiifdatri Gallix Regibus 
comme(norat.Atprxicabat,rapientein Policicini) , . 

addere, hxretieos ab eo Rege Albigeos eic^os, 
vnde CaJuiniani virus fuum fuxcrunt : Ecclenam 
voam Cacbolicatn Romanamcoflantifsiipeptii- 
nes elTe tucatos:vixi(Te fummo cum Dei mecu, cxr 
tcros verb quofque Gallix Reges fempcr Catho- 
licos fuilTe , optimos aucem quofque ijfdetn arti- 
bus reflicuilTe in priRinum datum, quotiefcumquc 
conciderar,Regnu:hxc videlicet vera fuiflc Rei- 
publicx fundameta,n6 mcntiete qui dixit : Qux- 
rite regnum Dei, & hxc omnia vobis adijcientur. 

Priocipcs(aitJfuiffe coackos,vt nouos honores, Lis.e.^^ 

Sc prxmiabenemcritis decernerent, Edouardum 

igitur Anglix S. Georgij , loannem , & Ludoui- 

cum X I. Gallix Reges, hunc S.Michaclis,illum 

Stellx , Philippum 1 1. Burgundix Ducem Vel- 

leris aurei, Duces Sabaudix, BeatxVirginisAn- 

nuticiatx ordinem indituifTe.Sic ille. A i etiam hie 

prxRabac,quum dicai nullum interidosadfei* 

tum,quinobiiis non dt nomine, armis,&nnevlla - v^. 

Iflbe, exprefside , quxnam potifsimum ea putaba< 

turlabes:Nempe Catholicxfideidefediorquan- 

do nec ordines vnquam vili fuere indituti , nid a 

Principibus Catholicis. Q^d fanb hxretici nun- 

quam pocuerunc efheere, quippe qui deferca ddci 

pmni prorfus ordinc dedituuntur, 

Podquam,inquii , defendo vitx , ac perfccutio s. 

. ' H latronum 


!J4 Io3odini Lthris 

lacronum ad ius diuinum , naturale i huma'num 
pectinenr, proFcdlo (ubdict exercendi fqnt in re 
militari ad probos fubleuandos , deprimendos 
improbos.Ec voco(inquicjlatrones,atqueimpro« 
bos , bella iniufl^ mouentes,ac faces, &eiufmodi 
alios. Verum Hhoc He , tamo magis curandum 
erit in harreH exrerminanda , (i qui primo fanis 
confilijs acquiefeere noluerint. Eadem eniin om- 
nino hxreEs , ac tanto quidem nocentius perpe> 
tear , quanto przeer Regnoru euernonem inuadic 
ipfos animos, quos & ca?le(libus priuac bonis , 8c 
denlifsimas tenebras in Rcgna inducit:Q^d ce- 
Rantur Alia, Africa , 8c hodie bona Europae pars. 

Mox fubdic,ad explodcndos feditiofos,& mres 
expedite, vt mittanturad bellutn, hanequemedi- 
cinam fummopere nccelTaria , & vtilem elTe Rei- 
publics. At fecus,& diuinum prarceptum vrget,& 
fa:pifsim^ iatronum exercitus difsipati funt,& niii 
vires atrritx func, Reipublicx certe bine exiRi* 
matio imminuta fuit. Q^m enim tu folidam re- 
porcaueris de hoRe vitRoriam , ad quern expu> 
gnandum fceleratas, & inimicas Deocopiasad- 
ducas?Et vt de inimicis,inimicos fuos Deus vlcif- 
citur , fic de Regnis , tanquam de hoRibus idem 
facic,a quibus in expeditionem ij mittuntur. 

• Affect Bodinus ex Deuteronomij cap. i6. Di- 
uina lege mandatum, vt ter faltem quifque fingu- 
lis annis ad templu adeat,quare eRe Athens quof- 
dam, qui nefemei quidem id prarRant. Sedcuc 
non potius Ecclefia; , qux id fingulo falte oRiduo 
iubet, quam veteris TeRamenti prarceptum pro- 
^ofuicnobis.quiChriRianifumus’Scd verum cR, 

Bodinq 


1 


uni 

Ith: 

lent 

ifl^ 

Ilia 

di 

oil 

ins 

iotr 

iOil.: 

1 

fc 
sti 
B 

,4> 

lo: 

Of 

a* 

vb 


de 7{epuhlica Cautio, /// 

Bodino plus faperc vcteris Icgis quam nouutn 
gcacia; Teftamcntum. 

Vbi* Auguftutn collaudat , quod pana mulda- U.a.ca, 
ucrit , qui cxaflis viginti quinquc annis, vcl vxo- 
rem non duxcrant, vel libcros non fufccperant; 
(apiencifsimi Politici id fuinedicit,quoniamiia 
adulceria, deteftabilioraque alia fcelerapracidc- 
ritimox Iuftinianura,& Conftatinum, Honorium 
item, atque Theodofium Impp. reprehcndir, qui 
vcl Augufti legem abrogarunt,&: pccnam carliba- 
tus fuftulerunt , vcl priuilegia concefTcre fubditis, 
qui liberis caruifl’enc.Vcrumtamcn maluiflem , vc 
Chrifti magis quam Augufti pr^dicationemfu- 
fpexilTec.Sunt eunuchi(inquit}qui fe caftraucrunt 
propter regnumc^lorum. Ncc verb me later, cur PUtofnb 
fecundum ciuiles leges, Politici hoc negotiu 
tientes vltra humanos limires pcogredi baud po- 
tucrunt. Aflenferunt cnim Platoni in cilibes cx- "f* 
libatus pcenas ftatucnti,& legi xij.Tabular.ac Icgi Ugit,,' 
Papia?(fiue Pompeii, vcl Poppmar ^quam iterum eap.cjui- 
Auguftustulitde maritandis ordinibus. Et vere- 
res leges (feribit Eufebius) priuant orbos liberis 
corum fuccefsione , qui liberos gignunt , tcuc ^c,k^nup. 
ATeUitttcaa-ctheuof vipioi tSv ^ftpLiav < l.vl.c.dg 

477/xopoJ/?7B. Verum enimueroimprudenter omnia 
lata funt. Euangelici ante legis virtus tanto com- ' 
probaturapertius, quanto Clniftus fapientia Pa- 
bis iterna Apollolos c.Tlibes,eo ipfo tempore ta oi?- 
quoquo verfum diligencius mittebat, quo leges /4W/a/, 
illaj inualucrant, virginerque & alios ad callita- 
rem perpetuo colend^ara per cofdcm Apoftolos 
ferio non roliim horrabatur,fed fa?p^ fanguinis 

PI i Apoi^o 


v6 De lo.^odimLihrts 

Apoftolici , virginumque martyrijs inuitabac. Et 
lz.f,de vidcncnciam Politic! vias Chrifti non elTe poli- 
^Mc mu tamum,aut huius mundi? At quum Augullus 
ui poenis, quam prarmijs.omnesad capef- 

nu.lib.fe Tenda matrimonia vocarct (' vacatione quippc 
$xcujtb, trienni) a publicis munijs propofita omnibus, raa- 
le.inftit- ior4que,vt dcindc c0cnt pro maiotcfiliorum nu- 
prjEtpia.atquc immunitatcs)quiscogitaflet 
^fur*t^‘m a Chrifto peftore prodire debuifle tantum (vc 
frtnc^ vidcbatur ) obicem Euangelio propagando, cum 
cius rei pra:dicatio,& exempla vbique a Chtiftia- 
' nis po(iia,non folum poenis , & prarmijs Impera- 
torura,fcd & inHcznacurali adconiugia propcn-. 
fioniaducrfarctur ? At ita Deuscorpprehendit fa- 
pientiam (apientum , & llultos facit principcs 
Taneos,^ re ipla probar, excellentiores fuo(non 
liaeretico ) Euangelio fe refcrualTc vias , quas fi 
mundus non capcret, eas tanto magis vultcfle 
probaras, fixas. Qijamobtem & Conftaniinus 
Magnus leges dlas abrogauit , & eius filij abole* 
^ufeb.d( \xcxyyt\x. » vfufque ille eft bis verbis aduerfus ini- 
vitu Co^ quifsimam legem ; Per infirmitatcm ( inquitj na- 
fiuntm. jyf-p priuatos fuo magno liberorum gignendo- 
rum de/Iderio , mifereri magis, quam muldari 
conuenit. At rei mdioris amatorem nonquidcra 
punircjfcdadmirarimaximedignum eft. Hie rei 
melioris amaiorem npjrlefot ipeirnf vocabat,qui 
(c Dei facerdotio confecraftet,ac pudicitiara.fiuc 
virginitateprofeiruscaftarvitar fe addixiffet, Sed 
reliquis , inueteratam horoinum labem , Sc Taccr- 
dotum lapfuro in magnis dioeceftbus ,arbitranii> 
bus baud eximi polTcjnili vxdru coqccffu,rerpon- 


bai: 


«? 

n 

USi 

lun 

m 

o,a 

bnf: 

m;c 

[op 

inc^ . 

io(« 

aor 

p4- 

loa 

M 

iis« 

mjs 

ic«j 

oi& 

Dl^ 

0 

Itl? 

SBfi 

c.fc 

il0 

•0 

;fp<* 


de7(efuhlicdCautid. //f 

«ieri poteftrHefcitis rcripturas,neque virtuterri 
Dei ( addamus autem ) nec pcenicentix vim , qua; 
tnerctrices fi ad cor redeant ) virginibus inter- 
dum squat, acque ex contumelis vaiis vafa hono-^ 
ris,& gloris Dei Tacit. 

Denique alij statem,quavotaedideruf)t,noft 
£tptam fui(Te obtenduht iudicandi$ proprijs viri« 
bus in fuflinendo czlibarus oncre. Sed cur non 
idem quoque prstexaw^ deferendis vxoribuS 
laici , qiiibus onera plertimque intolerabilia ex re 
VXoria incubunt?Iraqueei,qui diceret.Non folum 
immaturoconHlio, verumetiain vi aoa^usjini* 
tiatus fum facris, quare & pcto perCanones mc^ 
cum difpcnfari 5 refponderi poteft : Quid fi te vel 
minus marurum cdHIium , vel alicuiUs vis adcgiT- 
fetfVt vxorem adolefcens duceres,deinde aliquot 
port annos earn reiicere vclles, num vllrt tibi Ca-» 
nonem patrocinari putarcs’Sane no dubito, qilitl 
plures laici mallent vxore carere » quam pij facer* 
dotes matrimonio iungi.LicebitneigitUr illis di* 
UortiUm a Cbrifto prohibitum Facere,ac(quod 
aterna eflct non minus infamia dignum^quatil 
poena Jcaufas ne<rtcrc,cur nunc illam,iam alteram) 
modo nullam vxorem aliquis habcat? Sed vt hsC 
aberte ab ipHs laicorum mentibus debet, lie multo 
magis ilia facelTant i facerdotum cordibus, qui ad 
cxlert^ vits genus vocati,a roulierlbus feabfti- 
ncnt.Vt ^nt fandti corpore, & animo , ac prdximi 
Deo adhsteaitt. Atqui rteque VerCim eft, quod ait 
Bodinus,czlibatus profefsione , peccatis fenertra 
aperiri. Nam &qus fcelerapublicepatrabantuC 
Augufti tempore, quutn tarn feduli eftent in ma* 

H ^ ticandis 


n8 De lo.SodiniLihris ' 

ricandis ordinibus, (atis ad Romanos notat Apo- 
Li6,e,^. ftolus,ne quid dicam dealijs.Et Bodinus hic quo- 
quc nimis politice tribuit Augufti fapientia? >auc 
przRancix Ntonarchiz, quod cumanica Romani 
ne decennium quidem in pace vixerint, is quin- 
quaginca annos pacate Remp. & Imperiu admi- 
' ‘ hiftrauerit, cztenfque id ipfiim reliquerit tran- 
quillum. Optandu igirurerar,vt rotum hoc quid- 
quid fuir, Diuinz difpofitioni tribuifler, qiiz Ro- 
manum Imperium przparancrat,t6tquc antcfe- 
culaper Efaiaprzdixerar. VtRoma(inquitS,Lco 
primus Jper facram B. Petri fedem caput orbis ef- 
** fe6la,latius przfidcret religione diuina,quaro po- 
** teRaie terrena.Quamuis enim mulris au(3:a vi6kor 
»’ rijs ius imperij tui-ttrrra mariquc protuleris, minus 
” tamen eft, quod tibi bellicus labor fubdidit,quam 
** quod pax Chriftiana fubiecit. Difpofitio namquc 
** diuinitus operi maxime congruebat , vi mulia rc- 
>» gna vno cofcederarentur Imperio,& cito peiuios 
haberet populos przdicatio generalis,quos vnius 
tcneret regimen ciuitatis. Hzc aute ciuitas igno- 
” rans fuz proueftionis au(ftorcm , cum omnibus 
pcne dominarctur gcntibus, omnium getium fer- 
*> uiebat erroribus , & magna fibi videbatnr ail’um- 
^ ” pfifle religioncm, quia nullam refpuebat falfita- 

tern. Vndc quanto erat per diabolum teuaciusil- 
” ligata, tanto per Chriftum eft mirabilius abfoluta. 
Hzc D.Leoj quz vtinam Bodinus iii Monarchia 
Augufti confiderafl'et.Siccnim humanar Diuinam 
adminiftrandi rationem przporuifl'ct. 

Li.6.c.j. Et caput quintum libri fexti id maxime conti- 
nct,vt oftedat, infuccefsione Monarchia -re Aius, 

quam 




f 


ic? 

,01 

SB 

t 

jua 

KB 

U2ii 

IDKi 

tSA 

ibit 

ik| 

iTii 

;,i]ii 

ItiljS 

Ii08 

oloi 

pflK 

iST0 

if 

Dili 

UDlIt 

alfB 

filB 

fok 

arci 

ijiiu* 


ijoiii 


de 2{epuhlica Cdutid, rip 

in eledione confi(lcre,ac durabilem fore 
Poncificatuniyicaque muha paiTumeire^quoniam 
eliguntar, non fucccduc gcneratione cacnali Pon- 
cificesi Videlicet, fi fuccefsiiret puer filius Potifici 
dcmorcuo, hie EcclcHa vniuerfam regere , create 
Archiepilc9pos,Epifcopos,CardinaleSi ip(e non 
Sacecdos pro ctibunali federe. per tutores id age*' 
re debuilTetiQuaD vt funt ahrurdirsima(' prxfertim 
in plenttudine tempor is) Gc dici permttcuntur ab 
ij$ , qui politica lance diuinas res pendunt , vr in 
barathrum temeritatis corruat.Quid ergo ’ Cbri- 
Aus fapientia xterni Patris minus in Ecclelia* re- 
gimineftatuendo vidir,quam BodinusPminulque 
Chridianz Reipub.Chrillus quam iilecauit,cum 
Doininus 8 c virgo nafei ac mori , ac Petrum carln 
bem Pontiheatui prarfeceric ,cui itidemalij fue- 
runthat^enus fubinde fuffedi? Ac tamen Monar- 
chia hare, quam Dei hlius iniiituit , vniuerfo mun- 
do oblarrante & oblifiente fcxdecim Hircula (le- 
tit, tantoque latius Chrifliani hnes propagauic 
Imperij, quanto hzrehs , perhdiaque illud acrius 
hodi^ue oppugnant, certifsimo indicio firmita- 
tisciusquam rcquirebat,qux Fucura in farculum 
erat firmamentum,& columna veritatis. Sed& 
odendat Bodinus, quam Erma (iiccelsione fubE- 
Bit Lutheri,& alioruro hxreticorum regniim , qui 
propagatione carnalium Hliorum.quot capita, toe 
hydras poBeritaci reliquerunr. 

Carterum qudd ad periculum attinec : quod 
Pontifici) interregni tempore aliquando conii-* 
gtt,Dcrcic iBe,Ec diuiha in terris regi ^ Deo , vc 
cum liberam hominum voluntatem non tollat, 

H 4 (quam 


120 Deloan.^odiniLihrU 

('quam etiatn quociefcuroquc pcccat , non finif 
impune abirejnihil camcn hincpereatflabilitatis 
£cclenar,cum & in ijsquiparencibuscarnalibus 
fuccedere, peiora depius, diuturnioraque mala 
cuenerint. 

Eoderarurfus capite adijcic,Eugenium quar- 
cumPonc.Max. aCondlio Badleend cxcommu- 
nicatum,& Pontificacu fpoliacum. At quod Euge> 
nius non erraucric, neque in hxrcnm inciderir, 
idem Concilium BaHIcenfe Laufannx cohcinua- 
turn oftendit, quod adka fua priora irritauit & Ni- 
colaum quintum Eugeni j fuccelTorem, vti verura 
Pontificem vencratum eil,quemadmodum cx lit- 
tcris ciurdem Nicolai cognofci poted. 

Ex bis igitur vir quifque prudens intelligeCf 
qu^m circumfpc(di verfandura fit , quidquid a 
Bodino fcriptum ed. Nequc veto quidqua attigi 
de libera in filios iurifdidkione, quam parentibus 
reditucndam cde,etiam ad nccem , difleritex vc- 
tere Tedamento.Id enim fi cxpediuiflct, vcl Dei 
filiiis expofuifletjcui cura,non tanriim vfque ad 
atramentum (vri Bodinojfed vfque ad fanguincm 
fiiitdenobisjvel Apodoli roeliore fpiritu,quim 
fuit Bodinus, afdati , per vniucrfumtLcrrarumor- 
bem docuident. Accertc Euangclicam manfue- 
tiidinem baud decebar,vr patres dira ilia, qua ctia 
in Scythis reprebenduntur, fupplicia defilijsfu- 
mcrent. Faccrent boc leges, fi faciendum fit,& 
gratix Diuinx nitor ne immanitace tollatur. £t 
verb pleraque alia funt, qux Bodinus refert dc 
alijs feu Regnis, fiuc Rebus publicis.quxcum 
nonicafint, condonari podunt homini extanta 

rerum 


r 


9 m s s.. S’ 5 s -S' u- E' ^ 6 e 


* De 7 (epuh,Cautio, 12/ 

& tcrum mole fatigato,neque fempet vera ab omni- 
K bus inaudienti. Ac tamen baud tacendura eft non 
il* rciftc fccifl’e,qui quum in pluribus de R ep. Veneta 
a fuiftei hallticinacus,tum adiccerir.folcrc a Venetis 
cligi Duces minus pi*udcntcs,quiquc alijs virtuti- 
,« bus carcant. Quod falfum eft. Si enim fpc(fta(rec 
qui hocfeculo,eoque ipfo tempore, quo libros 
ift os de Rep.ftribebar, principera locu obtinue- 
runc,lcntemiam, & verba mutaller. Quippeviri 
prsftantifsimi aut armis,aut vit* fan^kitate,vel fa- 
pientia,& vfu rerum deic(fti func.qualesfuerepr^- 
tcr alios mulcos , Priuli , T riuifanus, Mocenicus, 
V eneriuSjN icolaus de Ponce, quique nunc prasfi- 
det , Pafchalis Ciconia,qui cum lapienter , & pa- 
cate decennium Cretam,& Orientalem illam di- 
tionem adminiftraflet,vitamque vixiflet innocen- 
tem,non minus adminiftrationi Reip.quam pro- 
paganda pietati dacoperam. At quoniam hi de 
Rep.libri magnam rerum politicarum fapcUedH- 
lem habent,quz plures allicic ad legendu,videanc 
quibus animarum Talus poriftimum incubic , num 
feriodandaeflet opera, vt quam primum nonfo- 
lum purgarentur,verumetiamea aptc infererltut 
qu? in Religipne Catholica , & pietate hrmare 
fjfr Principum,& Politicorum animos poflent.Quod 
fane maximum eflet ad Dei gloria oper^ pretiuro. 


J22 



0 E 

PHILIPPI MORNEI 

GALLI LATINO 

L I B R O, 

De Veritate Chrifliand 2{eltgionisy 
Judicium, ^ Cautio, 

I R V M eft , in quot fe corquet fpi- 
ras , huraani generis hoftis,antiquus 
Terpens: Chriftianam enim Rcligio- 
nctn, ftmulato primum obfequio, 
tnox vi , & armis , deinde ha;refi> 
bus ) poft multiplici quoque falforum Deorum 
cultu, denique iterum boni fpccieampliore, tcD- 
tat cuercere. Quz.poftreroa ars canto nocentioc 
eft, quanio callidiorc velo contc<fta , minus a- 

{ )cricinftdiasruas. Erantnoftro tempore in GaU 
ijs , qui cum maxim^ Catholicam Eccleftam cu- 
piuiftencperdicam,tunc ftudebanr in primis Ta- 
cra adire > Sacramenta Tumere frequenter, Cano-^ 
nicas boras, licet laici, &fummis negotijs client 
impliciti,legcre quotidie , Sacellanos habere Ca- 
tholicos,commendare pios quoTque, fauere etiam 
quibufdam Religiofotum ordinibus ,ac ft qui de 
Chriftiana Religione rcripftftenCjhofce coitimen- 
dare,atquc adco vt ederentur in lucem,dare ope- 
ram.Et hoc quidem ea mete, vt Catholicoru con- 
ftlia perfpecfta dilfoluere facilius, ha:reftm aucein 
inuehcrc acrius , ant ccrtc vtriquc parti domina- 

ri 


k 


de Verit, Chr. 123 

ri poiTcnt. Sed vbi harreHm viderant inualuHTc, 
plures denique pedilcnti^siihi nulla verccundia 
I'c prodcbar. Ex horum igitur numcro fuit Philip- 
pus Morneus,quialieno labore partum emific li- 
Dru dc veritate Chriftian* Keligionis. Huiusau- 
ccm libri prefacio quamquam inijcir dubium,num 
viroCatholico fcriptusfit,quoni5 Principi cui-* 
dam a fide Catholica alicno dicatus.monftrai cam 
cfl'e au(5tons fpcm,vt per ilium Chrilliana Religio 
inftaurcrurjea ramcn afFert , vel profanorum,tefti- 
monia pro nofl:ris,vt procul ab omni hajrefi abefle 
videaturrquam dcniquc no ita multo port cditum 
librum,ciurata Catholica Religione apud Calui- 
nianos,& miniftrantc harrcticis ad fcribcdum ad- 
ucrfus Catholicos materia, manifcAum idcntidcm 
fecit.Quare hoc primum nomine liber htccauen- 
duseft Errorcs autem rcliqui notandi,nequid in 
Chrifiianas mentcs indc irrepat contagij. Et qui- 
dem hxc habet inter alia. 

Addifcamushic('aitXublimc, hiimilc , prctio- 
fum,vilc,humana nomina efi'e , humana figmenta. 

Sed hoc fi ita fit,tollutur varif gradus perfcdionis 
efi'entialis innaturis taintellct^ualibus.quam fen- 
fihbus*,quod adfurdifsimum eR, & contra fidem. 
Alibi, Mens(inquitjin nobis numqua otiatur , in- 
telleiRus aliquando.}Quod falfu eft : Nequc enim P*S- 
mens.quar earum eft vna potcntiaru anim^.in qui- 
bus fandifsimaiTrinitatis imago confiftit,fcmpcr 
in a6tu cftjvc firpifsim^ experimur. 

Volumus,ait,intcrdum,qua? non intelligimus.) 
Athoc communi, vcra?quc doiftrin® aducrfatur, 
ciim voluntas numquam in rcm feratur ignotam. 

Inter 


124 DePioMorneiLihro 

f»g.ifi8. Inter viucrc ( inquic)& non viuere, viderc, 

non videre, non minus quam inter efle,& non 
cflcfpatium interiacet infinitum , poteftate infi- 
nita replendum.jScd & hoc imperitiam fapit^Plus 
cnim fine vlla comparatione difiant efie) Sc nihil, 
quam efle tale,&: non efle talc. Ncque enim no vi- 
dere, negatio eft totius cfle.fed taliscfle.Q^re na* 
tura priuationem hac poteft auerrererfed vt totius 
eftc negatio tollatur,neceflariaeftinfinitaCreato* 
ris virtus,cum efte ab non efte diftec in infinitum, 
fag.xo4» Quot func form5,ait,toi funt creationes.)Quod 
fi ita fit , Forma: iamomnes per fe fubfiftcrentjef- 
(entque immaterialesjmateriales autem eo tanium 
nomine, non qu 6 d ^ materia educeientur, fed quia 
in earn inducerentur,camquc inForroarer: fic verd 
codem priuilegio potiretur, quo anima noftra ra- 
tionalis.quatenus eft independens a materia. 
f*i‘A37- i inquit ) Folus fatisFacit.folusfatisFaccre 

poteft}Qua: propofitio vera eft , fi fuppofitum in- 
telligatur diuinum,non prarcife ( na Deus vt Deus 
non raerctur,neque fatisFacit.) At propriedicendu 
eft:Deus homo,vel in natura Humana, FatisFacit. 
Item alia modificatione eget propofitio illa.vidc- 
licerDeus homo folus poteft fatisFacere dc toto ri- 
gore iuftiti«e;at non loquendo de toto rigore > vit 
iuftus vetc FatisFacitjficut & rocretur. 

24.449. Ea demum ait vera religio eft,& Fola religionis 
nomen meretur, qu® Deum pro fcopo,Verbu Dei 
procultusDiuini lege habet. Poftea veto inquit, 
f>ag.so4. Verbu hoc, Dei Verbum efle Fcriptu.)Quod fi ita 
Cj. JO,, cfletjncc traditio per man’ab Apoftolis ad nos vF- 
que.deriuata vcricultus.^ relieionis eftetFunda- 

mentum 


i 


de Verit,Chr,2{elig, jj/ 

(ia mentutn.Nequever^aliudquam quod membra* 

,&! nis atramento adfcriptum e(l,vcrbum Dcicnet: 

3tn quod fane a{rcrere,impium eft. 

ipt' Charitas ( inquit)non eft proptie vcr® rcligio- UuUm. 
is nisnota,fcdhominisreligioh.^Sicille. Atpropo* 
ms iitio harcjvniucrft fuiupta/eipfadeftruir. Si cnim 
to jrcligiofus fit propter ipfam religionem formalitcr 

gloriofus,fit, vt fignum illud,& nota , qu* diftin- s.Augu, 
Co guit religiofiimjrcligione quoque diftinguat. Sic in Enchi 
ifinfl S.Aiiguftinus docet , Deum coli fidc,rpc,& chari- 
tate.Et S.Cyrillus Hierofolymitanus,veram ait re- 
rex ligionem fitam cfl'e in Diuinorum dogmatum ccr- 
)tjB tanotitia,reftcqucfa<ftis.AcS.Chryfoftomus o- Cmte.^. 
f(j{ ftendit,charitatem cfle Chriftianae rcligionis nota s.Chryf. 
get reliquis omnibus infigniore:cum & antea dixiftet* 
jflic Gentiles non S dograatibus , fed e vita, & faftis 
[jj, Chriftianorum iudjeare noftra dogmata. Quod ^ho.^. 
jjgc item his verbis expreftir.HjEc vero omnia, faneftif- in TitS. 

fima Chrifti Domini do<ftrina probat, qui inquit, 

,([); In hoc cognofcct omnes,quia difcipuli mci eftis, *’**P' *^ 
lied fi dile<ftionem habueritisadinuicem, ^oanxl 

jjjX Noftrimali(ait)labcsnonadefe<ftu charitatis 
iff profe^a eft,} Atqui nullum pcccatum mortiferum 
jd„ committi potcft,quindeordinatusa(ftus,&cle<ftiQ 
voluntatis primo concurrant. Qui profedo adus 
ecquid eft , nifi charitatis Deo ac proximo debitac, 
defe(ftus?Scd & eadem pagina cu dicat, In quo rc- 
|)5Ii chariratem efle: ) ncque diftentit ab 

Lutherana harrefifOpinante fidem nemini fine cha- 
jj, ritatc inefl’c}& fentit tantummodo dogmatum do* 
iijj, ^^nnara ipfam efle rcligioncro. 

Dili 


Add it, 


1 26 De Ph, Mornei Lihro 

f0l.^aa, Addic, a nomine ludzorum vmquam Gend- 
lium Deos approbacos faiife . ) Q^d quidem Di- 
uinzTcripturz auerfatur , comminanti rzpifsime 
ludzis idolairiz peccacum,quodque dzmonibusy 
8c Dijs gentium (acrificad'cc.Ec veto notifsimum 
eil.dece trib^e duodecim,diutirsime vitulos illos, 
^ Roboam iuifu effidros adoraife , qui in monte E- 
phcaim fueranc pofiti : feu vitulz fuerint, vti Sep- 
Ipfephus tuaginta vcrtecunt Interpretes, & lofephusEcrip- 
lib.s.an- tym reliquir, (eu nominate eas libeat vna cum O- 
vaccas,quas & contcmpiim(vt S.Hieronymus 
* inquit Jvocat Propheta ille fortes. 

/V4P7. Angeli,& darmones(inquir jnon poteftate pro- 
pria ditferunt.fed voluncate,& tadto : vi inter ho- 
mines non differunt boni a malis , aut robore cor- 
poris , aut ingeni) ^i,fed turn corporis , turn inge- 
nij cxercitatione , fiindione.vfu. Sed Patresre- 
driHim^ docent, nec potetia,neque adu intellige- 
dic 5 paradoseflc malos angclos cu bonis. D^rao- 
. nueniin vires ligatas,coruque intclledione per- 
ueriitate aiFedus,& voluntatis, magna ex parte 
obfeuratam efle: vt Dionyiius Areopagita perucr- 
Aba dixerit efle in dzmonibus phancaflam:&S. 

^ ’ ThomasrLicetindzmonibusimminuta no llrna- 
S, Thom, turalis cognirio.eam tamen,qu? per gratiam & rc- 
\.p.q.64. uclationem infunditur,aut prorfus ab ijs abc{Te,aui 
imminuta fuiflej cum affediua , quz diuinum gi- 
gnit amorem,omnino flt in ijs extinda. 

Porro Morneus c.z^,8c Z4.fcribir,apud Ifracli- 
tas tantum fuilfe verum Deum , veruque diuinum 
cultum,veraque huius norraam inverbo Deiroa- 
nifeflatamin corum libris faciis, ab qua norma 


de Ferit,Chr.2(eLg, J27 

numquam degenerauerinr.Qua' fententiar omncs 
*"^*“^‘* pr?tcxant vcritatis fpcciem) 
talfifsimsfunt.Sicenim ante Abrahamum nulla 
vmquam extitiffet Ecclcfiaj & vt cxtitilTct , fuilTcc 
line Deo, fine veneratione cultiique diuino. Cura 
autem norma diuini cultus,ifto alTerente , exprelTa • 
fueritin Hebrxorn Diuino codice, iameuman- 
tea plus bis mille annis effluxerit , quibus eiufmo- 
.* mundus caruir,neque uerusDei cultus ex- 

mifler, ncc traditio ipfius ante Hebrsos codices 

luppIeuiiret,vtreuerafuppleuit.Iuda:osaute abea 
cultus norma degenerate, quam indiuinis Scrips 
turisacceperat,ipf?met Scriptur? pafsira clamant, 
nlalphemat denionp. Rr .. 








C AVTIO DE JIS, ^FAE 
Jcripfit turn Machiauellus y tumisy' 
qui aduerjus eum Jcripjit 
cydntimachiauellumy 
cm nomen baud 
adjaipjic, 

1 X I M V S alibi non defuiffe Ma- 
chiauello ingenium , & acumen , fed 
defuirtc pietatera , & vfum rerumj 
quibus tamquara duabus aiis qui 
careac , (I volacutn actencec , prxeeps 
ruat necclTe ed, 

De Machiauello igicuc id rurfus flatuendum 
eft ) hominem fuilTc , cuius condlijs qui abhibue- 
ritfidem ,facillim^ fentiec, nonita multo poft, 
quantumcumque folidumPrincipatum, Rempu- 
blicaro > Regnum,lmperiutn , conuelli & cadere. 
An vcropptcrac confiliumdari pcftilentius,quam 
quum Principi fuadec, vt fpretp alieno cooHlioi 
fux ipfius prudemix innitatur? Pietatem & rc- 
ligioncm. quam etiam non habeat > prxfefecat? 
Siquidin religione Falfunific»corapcobet ac fit- 
met, dum id profit fouendx qualicumque religio- 
ni^Religionem ethnicarn pr^ferat Chtiftian?? Do- 
lores Chtifiianx religionis nihili faciat? De Ro. 
Cath.EccIefia pefsime fentiat? Moyfis au(^orita - 
tem & leges, vi & armis,no fideac Deo nixas fuif- 
iecredac ? Forcunx & cafui fcelicitatem j non 



Antimach. Cautio, izp 

.virtuti , & religion! verar tribuat ? £c hxc quidem 
fceleratum illud Satanx organum, prioribus duo- 
bus libris > quibus de Principe agit , Cic infipienti 
inundo obtrufic, vt hoc vencnoepoto,pleciqj fcle 
ingences politicos, Sc coHliarios arflimantcsjcon- 
ftitutas optime optimorum Regnorum res , facili 
negotio pelTutndederinc. Ac narpralis Sc diuini 
luminis radi j fecus illuRrant fapientum hominum 
mentes, qui a Deo conditi quum feiSlati eifent du- 
iSlura raaiorum,qui ptobifsimi dcfortifsiinifue- 
ianr, expert! Tunc, pictace,ac vna Catholica celi- 
gione,tnox confilio,vcritate, humilitate, Itnperia 
lictiirejcontrarijs auccm vitijs corruilTc. Id quod 
pluribus hoc Hrculo ex prouineijs ac Regnis 
quonda florentilsimis, in oculos pafsitn incurcir. 
Inter muliasEccleliarnotas, vna e(l( inquit Bel- 
lartniiius j foclicitas temporalis diuiniius collate 
eis, qui Eccleham dcFcndunt. Nunquam enina 
Catholic! Principes ex animo Pco adh*rerunr, 
quin facillime de hoRibus triumpharent. Npt«e 
funt in primis victoria: in TeRamento veteri 
Abraha:, Mofis, Iorux,Gedconis,Samuelis,Daui« 
dis,£zechix,Ionx,Machabxorum. In Teftamen- 
to nouo ConRantinus . qui primus ex Imperato- 
ribusEcclefiamdcfenditjCo feremodo Maxen- 
tiiim vicic.quo Mofes Pharaonem. Et de eo lie 
ait AuguRinus lib,5, Ciuit.cap. Z5. ConRantinutn 
Imperacorem,non fupplicantem dxmonibus , fed 
ipfum verum Dcum colentera , tantis terrenis im- 
pleuit muneribus, quanta optare nullus auderec: 
vniuerfum orbemRomanum vnus AuguRustc- 
DUiC ac dcfendiCi in adminiRrandis Sc gerendis 

E belli$ 


130 Delth,J\4achiauet^yf!^ 

bcllis vj|( 9 :orion{$imus iuit,in Tyrannisoppri- 
xnendis per omnia profpcratus elt } erandaeuus 
argritudihe & fencduce defundlus eft,n1ios impe- 
tances reliquic. De Theodotio feniore fcribic id^ 
Auguftinus ibid. cap. z6. quod quia Catholicus 
erar, adco profper^ illi omnia fuccedebantyVt in 
pra:lij9 tela houiu in ipfos,Deo agentej rctorque- 
fentur^ Addic Theodorecus lib.f . hidor. cap. a4. 
SS.Ioannem & Philippuro Apollolos apparuille 
an equis albis in eodcro przlio, qui pro eo pugna- 
bant.DeHonorioetiam plan^ Catholico,& Ro- 
mano Pontifici addi(^ifsimo, vc patet ex eius epi« 
Rolls ad Bonifacium Papi/cribit Aug.lib.y.ciuir. 
cap.z5.ita Deum pro illo pugnaH'ei vc vno praelio 
amplius quam centum millia hoRium proRernc- 
rentur, & Rex ipfe hoRis cum Rlijs caperetur, & 
occiderecur,ex Romanis ne vno quidc vulneratOi 
lie dicaroextindlo. De TheodoRo iuniore fcribic 
Socrates lib.y.cap.iS.hiR. quod eius exerciru pu- 
gnante cum Perils, quum Saraceni venirenc in au- 
itilium Perfaru, Angeli curbauerunc Saracenos , & 
eorum circiter ceniu millia in Euphrate fubmer- 
ferunt.IuRinianus,donec Catholicus fuir,foelicii- 
fimd iroperauic , ita vt Italiam,& Africam,& alias 
multas regiones Romano ImperioreRituerit*, vc 
patet ex Euagrio lib.4. hiR.cap.i($, & feq. At vbi 
hzreticus fa^s eR, & edidlum proponere voluic 
defua harrefi recipienda, mox repentina morte 
fublacus eR»&£ccleRam magno metu liberauit( 
vc idem Euagrius fcribic lib.4.cap. vlt. Heraclius 
fimilicer dum Catholicus eRcc, prarclarifsimam 
Vi^ori 4 de PecRs repQcuuit,& Crucem Domini 

rccepir. 


fiAntinMch. Cautio. isi 

recepit. quando res Romana: defperatx videban- 
tuc.At podquatn fadbus eft hxrecicus Monotheli- 
ca, omnia infelicicer fuccefleiunt,& ipfenouoat-T 
que inaudico morbo extineftus eft. Conftacetiam 
cx hiftorijs Gracorum , Zonarar, Nicer* , Nicc- 
phori Gregor* , Laonici Calchocondyl*,Impe- 
ratores Orientis,ab eo tempore , quo propter di(^ 
fidiu circa Imagines feab Ecclefta Romana fepa.- 
rauerut|icmper magis & magis decreuifle , donee 
tandem Imperium amiierunt. In Occidente ver6 
liquet cx hiftorijs noftris, Nauclcro,Sabcllico, 
Antoninoy&c.femper Imperatores magis vcl mi- 
nus floruiffe, prout magis vcl minus Roman* Ec- 
cleft* fe Elios & prote^ores oftenderunt.Teporo 
Innocencij 1 1 1.in Gallia ab odbomillibusCatho- 
licorum c*fa funt vno pr*lio centu millia partim 
Albigenfium h*rcticorum, partim eorum,qui illis 
fauebant,vt feribit dEmilius lib.d.hift. Francoru. 
Noftris teporibus anno if {i.quinque pr*lia com- 
miferunt Heluetij Catholici cum h*rcticis Hcl- 
uetijs, & Temper Catholici vicerfit , cum tame e(^ 
(cat numero,& armis multo inferiores. Vide Co- 
chl*um in aiftis Lutheri anni ifji.Carolus V. mi- 
raculo Diuino vitftoria reportauit de Lucheranis 
anno 1547. In Gallia quoque, & Belgio multas vi- 
^ouas Catholici de h*reticiS)non u^nc miraculo, 
reportarunt ; immo vix vnquamfuerunth*retici 
(liperiores, quando iufto prxlio dimicatum eft. 

Sed redco ad oaTdem labes Machiaucllit vt co- 
gnita peftis magis caueatur. Neque cniro quid- 
quam pernicionus effari pocerat^quam quum bel- 
li iuftitigm iu ca , quam qiuTque putac fibi efte 

I i ncceTsi 


\ 


Delth.MachiaueJliyfi;) 

necefsitatem , (latuat : quippc hac occafione iu(l4 
inflammafle orbem vniuerfum Ncroncs, & 
pi) quiquCihzrecidqueorpnes pro fua libidinecii<? 
cerencur; quum (am«n bejli luilx tanmmmodo 
caufa: Tint defenno> aut rc(litU(io Reiigionis^ pa- 
trix,pacis,& aliorumbonorum magnimonicnrij 
^leginmis potcftatibus. Nihil item magis venc-^ 
nacum.quam quum air,Principi, vt oranem peni- 
tus pacts fpcm acddidcrjum prf^cjdat ind^nibus 
iniucijs viplandoscireaduerlarios. Inptoqincijs. 
fubadkis Colonias (ic elTc collocandas , vt yeiercs 
ablegentpr incoix : Qmbus autem tnutatio grauis 
c(l,omnes cffe fubuerrendos, & familias fuuditus. 
^ollcndas.(' Video* hinc Mahometifmum palaip 
Oatui; ) Prauis rooribuscfle impicndam feuproi 
uinciam,duc ciuitace, quas doc bello veli( v Icifci. 
$tulrum ede^d quis putet, vecerum iniuriaru obii-. 
pionem induci nouis bcnefadis. Pnncipi tyran-. 
numaliquem indgnem imitandiira eilc , tcmnen-. 
damqqe crudeliratis faiparo , dum in odGciodib- 
dicos contineac.Expedire,vt metusttur plus, quam. 
ametur.Amicitixhaud ddeodum. Si quern ple- 
clere velic , fpQciofum aliquid ede prxtexendum; 
Leonis & Vulpi§ inducndum ingenium;Irppiani- 
tatem vnoimpctu,fendm verb exerccndam be- 
pedcientiam : Fa6liones elTe alendas inter fubdn 
tos;tolledpsaucemde medio bon) pubjici am.tn- 
tes : pcfsiroa denique omnia, arte, dploye,& ruina 
fubditoru cfle patranda.Hxc igitui?i& huiofmodi 
nebuio ille impius , pacurs ^ iuris , reiigionis 
pfor,&Atheifmi inuedor : quai;Q& biafphemanst 
pqomuic damnatam animam. 

At 


V 


■Antimach, Cautid. is} 

At ctfi a prudencibus echnicis halid raal^ , k 
^hrifbianis autem optime ifta omnia fuereprius 
refutacaiquam a Machiauello collefta.fuit tamca 
non ita pridem inter Caluinianos , qui quum Gc- 
ncuam aiifugiffct , librum edidit , quern Atitima- 
chiaueIlum,cclato fuo notnine inicripHt. In eb fex 
anriquishiilorijs ducit quidem argumenta^ qui- 
bus Machiauellus oppugnaturrfed vhi hie Catho- 
licam oppugnat Eccleiiam , vel ybi occaHoiele 
dat, facile Machiauelluni blafphcmahdo zquat, 
& fuperar.Q^re quod pdterat vfui elTe , ac quid- 
quid prxmij confequi apud t)cum & homines , fi 
in Machiauello confiuando perftitiircr,vtrumqUfi 
perditeperdiiusamitir. Qi^d fane ha:rctici fer^ 
faciunc,dum anridotis abutuntur.non ad tollenda) 
led ad infinuanda,&: tegehda venena. 

Q^nto red^ius Sariiftus Thomas aureo opetfi 
de regirainc Principurn , JRegemCypridocuit* 
Quis Rex,qux nec^fsitas fir,vt & ipfe ratione rd- 
gatUr,quuh3 natura pafsim ordinem fpiret in orri- 
nibus etiam qux fenfu cartnt:Qm finis, quum re- 
gimen iniuftum fic.atque peruerfum , fi priuatumj 
non publicum commodum quarrat:QUa» ratio ad- 
minifirandi potidr,nempe per vnum,quandoqui- 
dem & hoc Deilm ipfurti referar, & naturam imi- 
tctur.^SicUt cnim vnius adminidratio optima efti 
quum iuftaeft.-fiefi fit iniufta,pcfsima eft.(' Quo- 
modorUgimina vel vnius , vel plurium , vercancuc 
in tyrannidem.* Quomodo hjec tollenda, verde- 
clinanda,aut etiam incerdum tolerarida fit : Quitl 
frscjpud Regem d,ebcat imppllere, vt redl^ad- 
thinidretihonofne , vel gldria, in alia^ Quoniani 

1 3 Ycrd 


IS4- De lih,MachlaueUoy^ 

vero mundanus honor, &: hominum gloria Regia; 
(blicitudinis non ell fufhciens prxmiumtideo ex<^ 
pcdbndum efle a Deo prxmiuin. Nontmim(alc 
ex AuguRino)Chri(lianos Ptincipes,quia diutius 
iroperarunc , vel iinperanies Hlios moneplacida 
reliquerunc,vel hoAes Reipublicx diminuerunc> 
vcl dues aduerfum fe infurgetes & cauere « & op- 
primere potueruntjfed Felices eos dicimus,h iuud 
imperanc,ii malunc cupiditatibus pocius,quiUn 
gentibus quibuilibec imperare : (I omnia Faciunc 
non propter ardorem inanis glorix, fed propter 
charhaiemFelicicacis xternx. Tales Imperatores 
Chridianos Felices interim dicimus Fpe, podeare 
ipFa Futures , quum id quod expedamus , aduene- 
tit.Hxc Saidus Thomas ex Augudino:qux podca 
fapieniiFsimis rationibus firmat.dum & mondrat, 
prxmium Regum tcncrc exccIFum gradu in bea- 
titudine cxledi ; quare & bono regimini duden- 
dum ede ob bonum Fui ipHus , atque ob id , quod 
inde percipitur Fruidus , quum (ic quoque magis 
diuitix,potedas , honor , & Fama potius quam ex 
improbaadminidrationec6Fequantur.Cxterum» 
Regem in Regno debere efle ucut anima in cor- 
porc,& ficut Deum in mundo, qui cun^a ordine» 
propria operatione , loco diFponit : He tamen , vc 
didindbx fint adminidrationes > Sacerdotalis « & 
Regia, & Fuum vnaquxqueprxdctofficium.At fi- 
cut ad vltimum finem cooiequendum requiritur, 
VI Rex Fubdiios Fuos difponat ad viuendum Fe- 
cundum virtutcm,itarequiri,vieosdifponatad fi- 
nes medios,quos explicat, rationibus addicis,qui- 
bus impedimenta tollantur. 

Qu* 

'V. 


1 


\AritmaA), Cautio, 13s 

Qua; cum rummacim priore libro egiflec, 
cendit fccundo libro ad ea , qux pertinent ad in- 
fticuendaro ciuitatem , ad arces ftacuendas , ad pe- 
cunias re€le comparandas , ad probos admini- 
ftratores ( vbi & de Dominio politico , & defpo- 
tico}ad itinera tuta, & conltnoda , ad iudas men- 
furas,& pond era, ad pauperes fudentados , ad cul-^ 
turn diinnum rit^,(blideque exercenduiti. 

Tertio libro adhuc altius.atque przdantius do* 
cet,oiDne Dominium elTe a Deo, ex coHderationd 
nature entis,& moms cuiufUbet creatz naturx, ac 
finis:Po(l qux de antiquo Romanorum dominio, 
de PontiBcatu ChriRiano, de czteris Imperatori- 
bus,& Regibust& alijs gradibus fapieter dilTeriti 

Quartum librum abmluic tra^atione , ea qiiz 
ad plurium Dominiutii ^edbat,quod Politicum 
diciturt vbi varia recenlec adminiRracionura ge- 
nera, qu^ethniciadhibuere,quzve Socrates, Pla- 
to, AriRoteles,& ali j de hac re actigerunt : quz e^ 
referc , VC conRitutionem integram ciuicatisper 
tale regimen cradan 

Hoc igitur paucisad optimum librum indican- 
dum, Tatis eRo , quo teflifsimd quoque aduerfus 
Machiauclli,& Antimachiauelli impoRtiras poT- 
Rt przmuniri: qqum quz poRea ChryfoRomus 
IauelIuscopionus,& optima methodo hac de re, 
alijve fcriplerunc, mazimd verfanda Rncijs,qui 
vcl adminiRrant, vel adminiRrantibus confulunt. 

1 4 £X 




U6 ■ ^ • 

EX LIB. lit* 

DE NOBILITATE 

CHRISTIANA, 

' HIERONYMI OSORIl 

E P I S C O P I. 

'De ^icolao AiachiaueJlo. 

V I N etiam irtipurus quidam fcriptotf 
atque nefarius , in libris , in quibus &c 
Cux ciuitatis hiflor lam,& multas qux> 
ftioncs ad Reip. ftatum pertincntes 
Etrufco iermone complexus eft , non putauic diC- 
ftmulandum , quid dc noftrorum facrorum rcli- 
gione rentiret.Chnftianam rcligioncm fcribit,il- 
lam magnitudine animi,qua: in antiquis elucebar^ 
fundicus fuftulifle.Romani Imperij ruina, laudis 
& glori? labcm.virtutis cciam miiitaris inceritum, 
huic landtiftimar fummi & a;terni Dei Religion! 
alsignandum purat. Turn poftremb, vtaliquacx 
parte vitetofFcnfionembonorum, id inquic non 
vitio Religionis.icd intcrpretum , qui illam nial6 
intellexerunc, accidiftc .* cumraracn non poiTec 
oftendcre qua: fuerit ilia peruerfa interpretatio, 
qua: tantorum malorum caufam pnbucrit.Scd vc 
infixo aculco honcfte polFet quacumquc rations 
di/cedcre, incptilsimam ilhra medicina iufti do- 

lori„ 

s 

{ 



ExOfiriode^ohilit. ' !37 

lorisadhibuit. Parccrcm raortuo, ii non plurCs 
nunc monumentis inquinanfsimis.quam olim vita 
contempt! fsima lijfifleti Sed quando tam indign^ 
conuiciura Chrtftianaj nobilirati, illiusdefundli 
fcriptafaciunr,non dubitabo Chrifti prifidiore- 
£lus,cum hominis confcclerati manibus conflige- 
re.Quod tamen non ftudio pugnandi faciam , fed 
vt corum amcntix, atque fceleri rcfiftam, qui in 
cadem mentis cxcitate ver/antur.Latc emm difl'e- 
minatum eft hoc malum raultofque funefta conta- 
gionc grauiter infccit. 

Priraum iguur illud requiro, quid in noftris 
hominibus viderit , quod poflet vlla ratione con- 
temnere. Nam Ci magnitude animi perfpicitur ex 
rerum humanarum defpicientia,& ex q^uadam ela- 
tione, nihil niH diuinum & inclytum cogitante; 
nihil cert^ illuftrius cfl'c noftris poteft: qui cum Cc 
intelligerenc,in diuinam familiam vocatos, omnes 
res mortales infra fe pofitas clfc dixerunt, omnia- 
que vitaJ conftlia ad diuinitatem , & immortalita- 
tem retuIerunt.Si fortitudinis eft omnis inuidta pa- 
tientia;quis noftrorum animum non admirabitur, 
cum viderit ipfas etiam virgines , pro Chrifti no* 
mine acerbiftima fupplicia , & omnes corporis 
cruCiatusappctiuifle?Quantis laudibus celebratur 
Lca^nameretrix) qu6d multis tornlentislacerata, 
confeios coniurationis non indicarit^ Quantis 
Anaxarchuseadem ip^de cauia? QUantis deni- 
que Syracuianus ille Thrafo , quod nulhs fuppli- 
cijsadduci potuerit, vtibcios coniurationis pro- 
deret?Hos certe Machiauellus ipfe(iic enimap- 
pellatur pncUrusfcriptorjCum quo raihires eft^ 

I f nullo 



US Contra iMachiautU, 

nullo modo concctnnendos pucabit ; , propterea 
QUod cxpcrtcs vcra: Relijionis cxtitcrunt, quam 
folaralaudis expertemeUe vult,&coniurationis 
parcicipes fucrunt, cuius cxpcdicnd* rationem in 
fumma laudc ponic. At quam obfcuca eft illorum 
conftantia,fi ad noftrorum virtuiemconfcratur?Si 
cnim caufam refpiciasnlli Tyrannotu odio, a qui- 
bus Ix(i erantjfupplicia perferebantjnoftri Chrifti 
amore,a quo diuinis beneficijs ornati fuerant,tor- 
menca omnia Icuia putabant. Si cruciatus roagni* 
cudinem conftderes atque diuturnicatcm in no- 
ftrosjnon vfitata, vein illos,(ednoua5c inaudua 
genera cormenrorum inuenta fucrunt, qua; diucif^ 
nmeviuorum corpora laccrarcnc , atque conrun- 
derent. Illideinde in defperationc omnium for- 
tunarum dignitatis fpeciem aliquam rctinuerunt: 
noftri cum nbi vtrum vellentliberum fuiftet , non 
inuiti tamen mortem claram cum ignominiofa 
vita commutarunt. Si ad numetum aduertas , ridi- 
culum eft, paucifsimos infinitis opponere. Hanc 
cudirciplinam,^quztam prarclara documeca vir- 
tutis cxtitcrunt, contemnis.^ Hac inftitutione , qua; 
infirmam ctiam naturam mulicrum,imbecillam a:- 
tatem puerorum incredibili conftantia armauit, 
qua; tantaro roultitudincm in laudis & gloriz ftu- 
diu incitauit,abie(ftos animos , atque demiftbs cf» 
fici contcndcsfQus eft ifta mentis peruerfitas, vt 
virtutis vmbram admireris, veram virtute pro ni- 
bilo habendam purcs’Sed nimirum illud cft:Fa- 
cic tantum Crucis adfpicis,virtutcra illam excel- 
lentem Tub fpecie Crucis occultatam non intueris. 
Ncc enim mes angufta,tcncbris opplcta,&fordib* 

inqui 


Ex Ojorio de^ohtUt, rjp 

inquinata,tantx lucis fplendorem ruftineie vllo 
modopoted. Chrifti enim difciplina, vt inquic 
Paulus, perditis Sc profligatis hominibusjnlci-* 
cix ,& humilitatis fpeciem przbetjmoderatis ve- 
r6,diuinoque beneficio cofirmatis odcdic fapicD- 
tix cxieflis , atque diuinx vircutis arnplicudinem. 
Acquc quemadmodum in Chriili periona omnes 
illamfaciem vidcbanc,in qua, vt erac Efaix vati- 
cinio prxdi(5^uni,n6 erac fpecies neque dcconnon 
tame omnes illam gloriam diuiniratia, quam loan 
nes vidit,infpexerunt: ficetiam roulci propccc 
milem mentis caliginem^ Chridianotum vitatn 
inanifsimis ornamentis nadacam defpiciuntjillam 
veto excelientem Chridianx dignitatis lucem 
picerc nulla ratione podbnc. 

Sequicur vc etiam de virtuce militari aliquid 
dicamus ,’quamilleChridianismoribus &indi- 
rutis longe alienani pficat. Qui conuenic ( inquic 
ille)ciim idius virtucis celebritate glorixcontem- 
ptio, qux Chridianis omnibus prxfcribi folec? 
Nemo enim nid laudis dudio inflammatus fue- 
rit,pericula dbi fubeunda pucabit. lam quod ad- 
(cFic,neminem,nin qui laudis dudio adduidus dc, 
fortem deri pode; non ctedo facile concefl'uros il* 
los philolbphos fuide,qui dmul Sc de contemnen- 
da gloria confcripferunt, Sc fortitudinis innume* 
ra prxcepta cradidetunc. Nam d ilia mutuo fe 
fe perimere exidimarenc , numquam ed'enc tarn 
amentes , vc eadem opera homines a cupiditace 
laudis abducendos,& in dudium virtucis inci- 
tandosede ducerent. Virtutem autem illam cde 
datucrunc, qux non ex vulgi rumore penderer, 


t40 Contra Machiauell, 

fed qux prxclaras a(flioQes ipfius honedatis caufa 
fufcipcret.Hic auie fic atgumetacur,quan Tola lau- 
dis cupiditas ad virrutem acuac j & non alij multi 
potiores fine virtutis & iildudrix dimuli , quibus 
DonOirum animi dies & noctes concicaci , pcricula 
libeticcr , & dudiofe fufcipiantrnempc ihfignis in 
pattiam beneuolecia , ipfius virtutis amot.cgregia 
deindc legum , atque Religionis obferUantia,qux 
quidem omnia funt iri Chtidjanorum inditutis 
pcrfcidifsima. Quid fi laudis ctiam dudiodfsimi 
funtfTamen ido erit quifquam vel furore, vcl im- 
pudentia » Vt hoc nomine dignitatem illorum ira-. 
minuere £onetut? Sunt illi quidem ab inanis lau- 
dis cupiditate remotifsimijimmortalis tamen , & 
Verxglorixeupiditate vehementer incSnli. Def- 
piciunt hominuna famam,ad veramtame Uudem, 
qux Chridi omnia confpicientis tedimonio con- 
tinetur,ardeter incUiilbunt.Non cupiunt homines 
rerum diarum fpc6Vatbres haberejnepe qui feianr, 
fc Arigelis infpeedantibus omnia prxekra facino- 
ra fufcepturos.Hoc magni animi cd,hoc generofi, 
atque magniHci , non pendere ex iiflperitx plebis 
opinione, indma omnia ncgligere.cxlcdia tan- 
tum atque diuiha contcmplan*Quid enim ide di- 
cat in Chridianis moribus humile atque dcmilfum 
tion fatis iiltelligo.Si fupcrbiam.&rinfolentiam.d 
mores imtt)anes,n animos contumaciter elatos, 
atque indatos, animi magnitudinem indicare pu- 
rat:fateor nihil in terris elfc Chridianorum n^- 
tione contemptius : nempc qux fumma conten- 
tioncin dudio moderationis,manfuetudinis,le** 
niratiseuigilet. Si verb virtutes orancs, vt etiam 

tfrudi 


i 


Ex Ofirio de 

cn]diti(simiprodidexunt,vnoc6iun6l:ionisvincu- 
Jo contincDtur : nec vlla pugna intec illas efle po- 
teftjtantumabcft, vt manfuctudini? atque modc- 
laus fplcndori fortitudinis aduerfetur , vt c- 
fiam nullo modo a fe inuicem diuellj atque di^un- 
giqueanr. Icaque nemo vir fortiseiTe potcft,nifi 
idem fit manfuctus atqqe moderatus.Longe cnim 
fallltur opinionc , qui animi impetum non arqui- 
tatis, & humaniiatis ftudio, f^d copiditate atque 
furore concitatu.fortirudincm appellandam po- 
?ius,quam importuna: cuiufdam bcliua: feritatem 
putat.Hle aute przclarusau&or.qui Principes ad 
communis falutisperniciera indruit , qui Imperij 
opes non tarn xquitate,& dementia , quam perfi- 
dia,&crudelitatc ftabilire docet.appellct fane quo 
Yclit nomine furorcm ilium , cundam barbariem 
fcelere & iminanttatc ruperantem.duromodo ne- 
mo fanus tarn dultac atque nefarix opinion! aden- 
tiatur. Nos ver6 numquam ita amentes erimus, vc 
illam animi modcrationero,quam facr§ littery ap- 
pellant humilitatem, vt clementiam & tnanfue- 
tudinem cuius nobis idem author exiitit , qui ^ 
eximia: fortitudinis exemplum ipfam fortitudi- 
nem impedire dicamus. Nam cum virtutes in- 
ter fc conglutinatsc/int, turn velmaxime animi 
moderatio, atque fortiiudo. Vtraque enim abea-i 
dcra animi roagnitudine profefta, eandem pro- 
pcmodumretinet dignitatem-. Nec cnim raaiotis 
animi eft impetum hoftium fuftincrc , quamcobi- 
bereiracundiam, & omnem perturbationem rc- 
primere , nec vlla ofFenfione ab humanitate , & a 
mentis conftantia detutbari. Non itaquc fcrme 

fuit 


J4i Contra 9^achiauell^ 

fuicviregc^ii fords } quin edam laudem roan* 
fuecudinis froi adfciucric. Q^nta gloria fuic ilia 
Theroiftoclis , euro clTet in confilio Grzeoruma 
reliquis ducibusconuieijs indignifsiroi vexatus, 
ille veto petulandam illam non conuiciq, fed pa* 
dentia coraprimenda putaret^Qiiid hie Periclem 
referatn.^ Q^d luliuro Cxrarem, 8c alios eomplu- 
res , qui non maiore Hudio viccuds Imperatonx 
nomentquamroanfuccudinis &paticntix laudem 
venabancuc?Contra veto , vc quifquc maxira^an* 
gufti animi cfl atque demifsi,ita eft ad iracundiaro 
& feritacem maxiroi propenfus. Omnesilli bar* 
bad, qui a difeiplina ft>rdcudinis abhorrent, ica 
crudeles habiti mnt,vt loquendi eonfuetudo ecu* 
delitaci ipft barbariei nomen adferipfcrit.Quid de 
roulierum natura dieam.^ Qmbusvc nihil eft im* 
beeilliu$,ita nihil ad iniuriam perfequendam eon- 
eicatius.Qupd ft modeftia atque manfuetudo vir<« 
(Utis (plen^rem non exeludic,fed eum ab eadem 
animi magnitudine nafeatur.ipram forcicudinem 
exornat: iftatamen eric quifquam dementia, vt< 
Cheiftianam roanfuetudinem imbeeillicatem vo* 
eet,pc 2 eepcis fordtudinis repugn antem^Qi^ ma* 
lum eft ifta peruecHtas, atque impius furor , vc ea, 
quorum tenuera vmbram in alijs rurpieimus,in 
noftris vera & fumma eontemnamus f Magnani- 
roi feroper habiti fiint,qui eontumelialaeeraci, 6e 
iniuriaIacersici,iranonefteruntur.At noftri illam 
difeiplinam i Chrifto aeeeperunc , vc humanitace 
eonuieia,benefieijs iniuriam vlcifeantur.Ergo di- 
cer aliquis, eum ica manfueri nnc,numquam im* 
petpro ho(lium a ftiis Enibqs depeUen^neque fee-. 


Ex Ojorio de ^ohilft, i4j 

Icri armisrefi(lenc,(c(l quemuis fiirorem benefi* 
cio compenfabuDt.Hoc qui dicic , minimi expen> 
die officiorum momenta: nec intelligic alia alijs 
perronisjlociSitemporibuSjcaulisconueoire.Chri-. 
lliani ipfi , qui in pciuatis offennonibus & inin- 
ri js moderacionem, acque pacientiam ampledlun- 
tur,ijdem in publicis periculis acerrimi & vehe- 
mences publica* falutis > atque libertacis vindices 
exiftunrtprxfercim vbi iimul aghur 4>gnicas Re? 
ligionis. Tuncenim ntanfuetudinem indignum 
flagitium , pacientiam fcelus nefarium arbitran' 
cur. Hacmente pratdicus ftiic dluinusilleMofes. 
quern faerx litters perhibent fuilTe inter omnes 
mortales mitifsimum, qui tamen & holliumco-' 
pias/ingulari viccute reprefsit) & Ixli numinis 
^offennonemmulcorum mpplicio placauic. Talis 
fuic etiam Dauid, quern vnum Diuina oracula 
laude tnanfuetudinis voice cpmmendanc. Hie ta- 
men incredibili vircute maximos Sc forcifsimos 
hoftiumexcrcitusprofiigauit,& ingentes alieni* 
genarura ftrages edidit. Sic etiam multi Chri- 
fliani Principesad omnem rationem humanita- 
tis coraraodilsimi.bellicz forticudinis gloris laun 
dem manfuetudinis squarunr. Qmd?ipfc Chei- 
flus nonne (atis exemplo fuo nos admonuic , qua- 
tenus eifet vtendum manfuetudine i quo curfus in 
loco feueritatis perfona fufeipienda eflet , cum fa- 
crilcjgos , qui lacras csreroonias poliuebanc , fla- 
gris leuerd Sc acriter infecucus eft? Non eft igiciu 
cur quifquam Chriftianammanfuetudinem a^er-- 
netur , cum ica cum vera foctitudine coniundla 
ftc , y F nihil pofticefte copulatius. V traque enim ab 

eodem 


144 .Contra Machiauell, 

codem fonte manatydc alceraalcetam incredibili« 
tec illuftcar. 

Nunc ad poftremum egccgij fcriptoris argu- 
incntum veniaraus.quod torum in Rcligione con- 
(iftit,&inillisannquiscircroonijs orani fcclcrc 
Conraitiinati$. Tantam enira vim habuifle putat 
boRiarum ca:dem profanam, atque pecudum ftra- 
gcm, Yt repente cx tiroidis feros & audaces cfficc- 
ret.Nos itaque qui ncchoftiasca:diraus, necqua- 
drupedum (anguine aras cruentanaus, ncc exta in- 
fpicimus.magnis ad virtutem inftrumentis hoc 
religionis incommodo priqari. Hie profe<flo ncf-. 
cio , quid vcl ad impietaiis furorcra.vel ad mentis 
t*citaicm, & ftultitiamaddi pofsir. Nefariam fu* 
perftitionetp cum fandlifsima Dei immorcalis 
Religiqnecomparare , facinus eft inexpiabile, at- 
que nefandum:exiftimarc autem, ilium qui pecu- 
dum cafuiftcinamimrepido vulcucofpexerit, con- 
tinue fortemcuafucum, extrema: dementia: argu- 
mentum.Cureniro iftoau<aote nonconquirimus 
omnes lanios?cuf non etiatn carnifices? (hos enim 
oportet.magis effetatos effe , a quibus hominum 
corpora laniantur}ad arma firailiter euocamus/' V c 
fcilicct ilia vittute , quara aut fanguine pccudum, 
auc fupplicia damnatorum adeptifunc, in holies 
irruat,^ a nobis omnia pcricula propulfent.Quid 
fioRcndo, omnia in illis gentium racrificijs,& c?- 
remonijs ad imbccillitatem, atque formidinein 
fpcdtauilTe , ncc aliquid fuifl'e quodanimum con- 
mmacepodet? Primunt prccationcs ilia: prifeis 
atque folemnibus verbis inllituta:, quantum an- 
Jtictatis diabebantJ In quibus fi quid titubatum 

fuilTuc^ 


Ex Oprio de Mf 

i« fai(Tet,fi quid prspoftcris verbis, autfiniftrisomi- ’ 

nibus effatum , pucabanc continud omiie's Decs 
I* P.R. iracos fore. Deindc quanta ilia formido erat 
I- bominibus,anili fupcrflirioneimpIicatisinie(Sla, 

[C ^lim non fatisex animi fentqncia litabatur? cun\ 

It exta dirum aliqiiod & trifte minabantur exitum? ' 
»• Cum vcrd accidiflet, vcmultas eodera tempord 
c* hoftias immolarcnt,& cafus ita tulilTetjVtabaruni 
»• exta darent ilia figna, quibus. homines exiftiraa- 
]• bant, Deo omnia fecunda promittece , aliaruox 
)C ' verb triftiadenunciarcntjneccfle erat, VC elTent 
f* incredibili metu fuCpenfa: mentes illorum , qui 
is neque fecundis extis propter veritatera , & in-. 

I- conftantiam confirraari poterant, neque rurfu^ 
is dira propter religionem, qua eranc penitus im^ 

It- buti,conteranere. Quid often t.a , prodjgia,arufpv; 

II- cum refponfa , quantam vim habscbant ad animOs 

n- debilitandos atque frangendost? Cmttvnihil om- 
ii- nino neque natura,neq; fortuito^ageidi/Tet, quad 

os noninterpretarentur, Deorum ijd confilio fieri, 

01 cladem afiquam portendentium. Itaque vel ali-^ 
m tU inuolatus,vel terrat fremitus , vel dexccum ful- 
Vi men, vel quxuis eiufmodi monftra, atque gonfidl;^ 

[B, interdum prodigia terrorem, atque metum mi- 

ts feris^ homioibus incutiebant. Quid autemfoli- 

il ftimatripudiacommeraorern’qua cumefifentco- 

a< 5 la,nec illis quidemruperftitipfishominibus,& 

;nj aufpicio v.alde deditisfirmam fpcm ficcrepote- 

n- rant. Si verb pulli cafu aliquo non pafeerentur,^ . 
:i$ ^aque res ad militum animos permanaret,quafi dq 

II- pcrnicie a Dijs ipfis praemoniti.attoniti religionc 

iffl m^Wsc\\rafioftpconferebant,ancipitiformidine 

Si> Iv pettur 




7 ^ Contra MachiaueU, 

pcrturbati , arquc impedici.Mulcis icaque in locU 
proditutn mcmoria: ell, cxcrciius fufos , atque 
carfos c(Te , quod vitio contra hoftcs cdu6l;i fuit 
fent. Qijod quide minimi mitum eft Cum cnira 
f (Tent ilia religionc pcrfiifi.vt cce4erenr, non fine 
JDcorum c6fi!io,&: numine, c.Iadcm acque peftem 
4enimciantium.pullos iniedlam offam neglexifie, 
ob idquc omnium mentes cocidilFent , manufque 
petu obtorpu*flcnt,neque folitafpc, atq; audacia 
prxlmm commififtent,neccirc crat,vtcladcm ali- 
quam iqfignem acciperent. Inde adco faiftum eft, 
vtomnes illis religionibus valdc dedui, quos fa- 
naticos appcUabqnt , in timore perpetup , & cura 
^ente ancipiti verfarenrur. C^id? quod n^ulti 
viri ftrenui leuifsimis oftentis perruoti, magnatt) 
multis in locis timoris fignificationem dederunt? 
Lacedxmonij. vt de Gra?cis ena aliquid dicamuS) 
ram bellum aliqqod fufeepifrent, Rcgefquc ipfi 
in patriar finibus dc more facrificarcnt.fi cafu nop 
litabant , excrcitu? continue domum reducebanr. 
Cun^que elTent Lacedarmonij moribus, & infti- 
tutis ad duritiem,atque virtuie militarem educaci, 
taraencaimbc^illitatedu(ftacx facrorum impura 
rcligione tenebantur, vtbejlum intert^ittcrenr, 
i^m fi ftrepitus aliqnis auditu? fuiflcr> oq;jnia belli 
confilia ab jllis dcferta.& omifta iafcbant. Quid 
aiitem qu£c(baliud,vt Lacedapn:^oniQs oipittamus, 
Athenienfium opc^ cugrtit,quam anilis qu*dam, 
& miftra fiipcffticio ? Cum cnim imperator fani 
fortis Nicias,& clafsj,& excrcitui fimul cum De- 
mofthene pr*fe(ftus eflet, & Syracufas pppugna- 
fctjintelligeretquQ ciuitatem ilUra & (uis viribus, 

tptius 

» 


Ex Ojorio de ^ohdit, 147 

& cotius Gra?ciz auxilio municam capi non polte; 
Demofthenefque indarec, vt cla(Tem a pomi de- 
ducerenr,ne przclufo exitu ab hollibus.omne ro- 
bur Athenicnfium , quod in ilia clafle contineba- 
tur,mifere periret: id Nicias ipiecomprobabac, 
religione tamen impeditus , lalutare confiliura 
execucus non eft. Paucis enim illis diebus Lunz 
lumen, terrz,vt certis temporibus fieri ncccflc eft, 
interic(ftu defecerac. Id Nicias oftenrum ratus, 
ad religioncm inierprctes deferendum ftatuic, 
Illi nefasefle refpondentintra triginradies clafle 
nauigarc,auu quippiam aliud moliri, IntereaSi- 
culimagnis molibusportus fauces obftruunt, & 
exitum multis nauibus obie(3:is intercludunr. 
Clafsis igiturilla , in qua flos Attics iuuentmis, 
& Athenienfum robur inerat , cum iam fruftra 
claftem hoftium perrumpere, & e poriu progredi 
conaretur, incptailla Niciz fuperftitione mifer- 
rim^ difsipata,atquc deprefta eft, omnifquc no- 
bilitas occifione coniumpta. Hzc tu facta impia, 
has religiones impuras & aniles ad virtutem eru- 
dire , & inftitucrc dices , qiiz homines etiam im- 
puros,& audaces, horribili formidinc replebant, 
mentem a conftantia deducebant, confilia lalu- 
tis impediebant? Earn turn gratiam Chriftoop- 
timomaximo refers, cuius muncre.atquebencfi- 
cio cam impia , tarn irapura , tarn dementi fuper- 
ftitionc leuati , atquc liberati fumus , vt illam 
criam Chrifti religioni anteponas ? Nam fi animi 
Chriftianis inftitutis informati,fradfci,languid», 
at^uedemifsi efficiuntur: illis verb antiquis,& 
impuris ezremonijs , quibus diuini honores 

K a. habc 


f4S Contra MachiaueU. 

babebantur impioium hominum flinulachris,$i4 
virtutem incicabantdh: : ilia certe vidcmur bis no- 
(Irzceligionis indicucis omnino przfercnda. 
vide in quanta erroris opinione, acque amentia 
verfacus Hs. Qm vere Chrilliana religione imbu> 
funt,non alitis inuolatu,non occim's camuj non 
excis triilia manantibus permouentur : non terrz 
|notu,non fultnine, non prodigijs vllis , aut mon- 
(Iris conturbantur. Nihil c(l denique quod anU 
mum hominis Chtiiliani conuellere , aut labefa- 
^are pofsit. Sic eil enim inditutus j vt H orbe ter- 
rarum bellis ardere videat, d omnia dbi pericula 
intended cuntda incendia codagrare , atque penc 
^onfumi , ipfe tamen optima fpe planus condan- 
tiamretineat, nec vllo vnquam horrore perfun- 
<latur. Primu.quia credit cffe fcfortifsimiscopijs 
condipatum, atque communitum. Didicit enim ^ 
facris litteris elfe quofdam czleftes exercitus , qui 
piorum hominum falutcm tueantur,& abilliS} 
cumcommodum ed,omnem impetum, atque fu- 
roresn hodium propulfant. Hoc enim fe prxddia 
vallacum ede fendt lacob , cum cadra Dei fe con- 
(picere tedificatqs ed. Rutfusciim Syriz exerci- 
tus Elifzi capiti imminerec, ipdufque minidec. 
formidine perterritus opem imploraret ,Noli ti- 
|nere,inquit Helifzus : plures enim nobifcu funr, 
Subiungit deinde facra hidoria , Cumque oradec 
Hilifzus.aiciDomine aperioculos pueri huius , vc 
videat.Et aperuit Dpminus oculos pueri, & vidir, 
&ecce mons plenusequorum, &curruum igneo- 
fum in circuitu Helifzi. Atque ne quis in paucos 
^|iud Diuinutn przddiqm coUatum cfTe putet, 


/ 


ExOjoriode^ohiUt, 14^ 

alibi devniuecfis,qui pietatcmcolunc, Deumque 
tafte,& pure venerantur,ficfcriptum eft : Immic- 
ter angelus Domini in circuicu timentium eum,& 
triplet eos;His igitur teftimonijs qui firmifsimam 
fidcraadiungitjfequediuinopra?(idio munitum 
cfte credit) trepidaremecu non poteft,fed elato 
animo,acque confidenti,id quod alio in loco fcri- 
pcUm eft, vfurpabic: Si conftftanc aduerfum mc Pfitl.zi. 
caftra.non timebiccor meuitii Si cxurgat aduer- 
fum me pra?lium, in hoc ego fpcrabo. Item illud: 
Hiincurribusjilliincquis.hosautemin norriinc 
Domini inuocabimus. Ipft obligati ruhi,& cc- 
ciderunt) nos aurera furreximus , & eretfti fumus. 

Hxc igitur fpcs gentem Chriftianam imbecillo 
animo eife non finit.Dcinde ihimOrtalitatis cOgi- 
tatio.atque certa gloria: futura: ptsfenfio i qUan- 
Um vimhabetadconftantiamftabiliendi?Refcrc 
Cifar.Gallos il!a Dcuidum difciplina , qujc pcr- 
fuadere nitebatur,non interire animas/ed ab alijs 
eorporibus ad alia port mortem tranfirc.fuifle ve* 
hementer ad virtute excicatos. Itaque metu mor- 
tis neglctfto.intrepide fefc in quodctimque capitis ’ 
periculum.atque vitae difcrimen infcrebant ) cuth , 
nihil aliud efle mortem opinarentur , quam muta- 
tionem vita: , atque in alia corpora migratibnemi 
Ita ne tadem ? Prifei illi Galli immortalitatis opi- 
nione vanifsima,ex inani quadam fuperftitionc 
concepia, nulla pericula recufabarttrChriftianii 
qui non imbecilla opinione,fed conftanti fiducia 
crcduntjfe poftquam ex hac vita excefletint , fore 
bcacifsimos.mortcmhorrebunt ? Quid enira ma- 
gis in Chriftiana religionecelebratum,quamotii- 

k } ntJ - 




tso Contra z^achlauelL 

ncs cos , qui colucrint iuftitia & pictatcm,poftca* 
quam e corpora qua(i h vinculis emifsi fuerinc , in 
cxlum euolarurosjVt immortali gloria xuo fempi^ 
terno pcrfruantur ? Quid deinde eft roagis anitnis 
noftris infixum,quam fore aliquando* vt corpora, 
qux iam pcnitus cotifumpta funt, inftauremurrat- 
quc cxlefti fpleftdore colluftrata, rurfus c6m ani- 
tnis ipfts inuiolabili foedere coniungantur: vtftc 
diuinicus renouati , omnibus fummis 8c xternis 
voluptacibus animo 8c corpore poiiamur ? Hoc 
,qui perfuarumhabuerir,nunquam,mihi crede,ab 
ifta vita,innumeris xrumnis , aiquc calamitaiibus 
inquinata,inuiius &iniquo animo difcedet. Quid 
autem poftremo dicam de amorc illo, quo illi,qui 
vcr^ Chrifti facris imbuti fum, quotidie magis 
inflammantur? Illud certe pcrfpicuum eft, nulla re 
magis incitari ac incendi animosad omnia capi- 
tis pericula fubcunda, quam beneuolemia , 8c 
charitate. Nihil eft enim amanti difficile , nihil 
non fuaue , & iucundum,quod pro re quam habet 
caram, fufcipiacur. Mortem ipiam , qux omnibus 
horribiliseft, 8c maxim^ pertimcfccnda, vitro 
etiam appecendam interdum putat . non modo 
contemncndam. Quod fi tantum valet amor , le- 
uifsimis fxpe de caufis inter homines conciliatus, 
vt contemptioncm mortis etiam inducat: quid de 
illius charitatis magnitudine dicam , qux munere 
fpiritus diuini , puris 8c integris mentibus cdcelTa 
cft?Eius cert^ vi concitaca Chriftiana nobilitas, 
omnem virx fuauitacem in laboribus, 8c periculis 
ponendam efte duxit,omnes corporis voluptates, 
8c fluxos honores,omniumque rerum affluentiam 


ExOjiriode^ohilit, tfi 

^ifpernata. Ilia ChriAi cupidicate vehetnenter 
incenfa,neque minis, nequc terroribus, neque in^ 
auditis fuppiicijs a pietate dimoueri pocuic. Ilia 
poflremofacicbat, VC omnia tormenta , qux pro 
Chrifto , quern vnice , & ardenter amabat , p^tie^ 
bacur,leuia,atque iucunda putaret.Quin eciam ni> 
hil vidcbatur Chridianis xqu^ optabile, & expe- 
tendum,atquc pro Dei immortalis religione vi- 
tarn in fumrhis totius corporis cruciatiblis amic- 
rcrc. Q^d rainime miranduM eft. Nam cum 
amoromnem animi cogitatiohem auerrata for- 
midinc j necefte eft , vc I'ummum , atque diuinum 
amorem , grandis conftantia atque diuina confe- 
qUatur. Vera igitur tandem religio ad virtutenx 
facilius incitabic i Ea ne,qux hoftiarum Hbris,aut 
alicum intiolacu , aut apum examine , atque conft-^ 
<ftis monftri^ furpenfam tenet hominum imbecil- 
litacem?At1 ilia potius , qux animo^ icaebnfirmar^ 
VC neque totius orbis conuerftone labcfadlari 
pofsint? Ilia deinde,qu<e dementi fuperfticione 
ipfam humanx virtutis exercitationem fspenu- 
mero impediuit? An illapocius,qux infirmam na- 
turam mulierum,& teneram xtacem puferoruni 
virtutis conftantia roborauir? Ilia pbftremb , quz 
nulla Erma fpe mences humanas confirmare po- 
terac? An iila,qux diuini auxiiij oftenfione,certiP 
/ima fpe immortalitatis , Dei amore, atque ftudio^ 
addiuinam Vircutefti erudiuit,& ad omnium re- 
turn hiimanarum defpicientiam inftruxit ? Scd 
quid opus cfthomiiiis iftius impurifsimi vel im- 
piecatem , vel amentiam multis argumentis con- 
uincerCjCum vcrumqj ftt adeo manifeftu , vc nihil 

K 4 facilius 


ts2 Contra MathiaueU. 

^cilius dcprcfacndiporsrt?Impiccatis fcelus; ciitt 
iflismaculis velic alpergerc Chridianam digni- 
taceniiquod nunquam feciflet , fi aliquaro praecia- 
ram opinionem de Chri/li diuinitate habuilTcCi 
Furoris amentia, ‘cam tarn falfis,incptis, mal'^ co- 
hzrentibus rationibXis nefariira illamrentcntiam 
confirmee. Atque fcio qtiidem me longius oracioo 
nc proue6tam,qijamfortafle neceffe fuinHoc au- 
tera fi quis vitiofum puubic , velim vt partim iri- 
buat banc veniara lufto doIori,quo fum mirabili* 
ter clatus:parcim cxiftimer id inftituto noftro mi- 
nimi alienum fuiffe. Cilim enim de Chriftianz 
claritatis fplendorc (ermonem infti[uifl'em,Etruf' 
cusaucem ille rcriptor,eandem impurifsimo ge- 
nere orationis obfcurarcconatus efl'et;non difsi- 
tnulandum putaoi yprzfectim cum eorum numc- 
fum,qui vel fcripcis illius incitati.velfpome 
fua eiufdem fceleris , atque furoris 
affines funt,latc & vari^ 
diffufum intel- 

. liaerem. ...A 

* * 


is^ 

S Cripfere vcro alij aducrfus Nico- 
lau M achiauellujViri pra:ftates,at* 
quc Catholici,Ambrofi®Catharinus, 
PolitusSeilefis Archiepifcopus Gop- 
fanus,in Difputationibus quibufdam 
Roms, anno huiusfeculiquinquagc^ 
fimo fecundojcdids apud Antonium 
Bladum: inter qUasvnaeft,Dc libris 
aChriftiano dcteftandis, & «aChrifti- 
anifimo penitiis eliminandis . 

Vbi mox {ubdit alteru capuf.Quam 
cxecrandi Machiauelli Difcurfusj& 
inftitutiofui principis.! 

IoannesitemMoIanus, qui odlo- 
gefimo quarto anno huius feciili Co- 
loni? apud GodefridutnKempenfem 
efteditus. 

loannes Botcrusdn libro deratio- 
ne flatus Italicc fcripto, & Venetijs 
emifTo fuperioribus hifce annis apud 
lolitosi 

K 5 


Et 


Et alij plerique,quibus Chriftiari* 
& vera Politica fapientia plus fapit, 
quamcallida,& Atheifini plena ver- 
lipcllishominis. 

Sed& nouifsimc aduerfus Nu^mi- 


licis Difcurfus politicos , & militates 
alteta e Belgio Tra6tatio prodijt in 
lucemi Petto Coteto vitoEcclefia- 
ftico confctipta,qus digna eft, vt pet'" 
legatut. 


tLLVS 







M O 

NOBiLISSIMOQVt DOMINO 

D. PHILIPPO DE CROY, COMITI 
Sorano, Domino de Moulembais, &c. Pr.rio- 
rianorum apud Regcm Catholicum Prxfedlo, 
acNeruiorum Guberuaiori prudcncirsim 

PetRvs Coretvs S. 


V O D Hannonia nojlra, cuius Illufirip- 
mus Comes infigne efi columen, 
terns Belgij Prouincias reltgionem 

ftnbilem & inconcujfum hailentu 
retinety neque ad harejes inclinat ,fecun- 
dhn Deum,Reuerendipmorum Antijhtum,Safeo’dorum 
queei in partem folitudints adiun6torum,ac deinde nobi~ 
Hum virorum religiofo fiudio , non temer 'e afcribendum 
duco. Prmcipum enim cwn Sacerdotibus ad communem 
falutem pia cur a conjpirans.fortiftmum ac inui^um Ec- 
cle^a Dei propugnaculum molitur iquemadmodum con- 
tra facile popularts fides nut at , quotits HU harefim am- 
plexantur , eiufque defenfionem patrocmiumque fufc'u 
piuntiAn non efi manifejtum quanta incrementa Ecclefu 
Catholica ConSiantini Magni benefcio accepent : ac ft- 

mnl 


h. 



155 Epiftok 

malqirahtatncalamitatem eidem imexeriifmctpum 
ad h^refes defellio?Giu<tns effecit , vt ingenti & impor- 
tmdfeinperfludiojhdtretict Principumfauorm ambie^ 
r'tnt tVteorumpotentiafabnixi,& omni metu fuperio- 
rum poteflatum vacuiyfddtius ad euertendam EcclefiarUy 
& labefa£bandamfidem,grajfarentur. Non emm eft obf- 
curitm , violetitipme turn Ecdefiam oppugnajfe Luthi- 
f urn, dr impudentij?ima fronte quicquid facrum & fan- 
(turn eft proculcajfe y cam Saxonem altofque Principes 
Hadus eft defenfores.Pro'tnde incredibile Ecclefut Det be- 
12. neficiuattulerityquifquU nobilihtu author erit,vt patruni 
fuorum exemplo yadfidci Chriftiana proteihonem , tim- 
nem authoritatenty confillum yfortanas , virffque confe- 
rant,certi rutilanteSyinftar ftellarum in frmamento ful- 
gentium ,fe confecuturos coronas,ac mercedem Prophetic 
verbique Dei praconibus par at am recepturos.fi Euatigelij 
miniftros honorenty Ecclefiamque taiantur: contra ver)i 
gratiiftmts fupplicijs obnoxtosforeyft fefe harefibus inuol- 
uant y eifque prouehendis manum prabeanty earum mi- 
niftros ament , defendant, inque famiitaritatem admit- 
Math.io enim fallit qui dixit recipit vosyme recipiti 

Et ^i recipit Prophetamy mercedem Propheu accipieti 
EtyTolerabilm erit tern Sodomorum & Comorrhao- 
rumindieiudicij yquam ciuitati qutvos non receperity 
neque audierit fermones veftros.Prorfus igitur ab hareti- 
cis ab horreaitt viri generis claritate Jpedabiles, tie dolts 
eorum & fimulatione , pietatisqtie pntextu peruertan- 
tur.JIanc enim ob caufam Plactlla , Theodofij fenioru v- 
\*scap s omnihoc egityne Eunomius omnino 

’ ciim illo colloqueretur.Maxime qaippe verita eftyneindi^ 
tutorum vita illecebrity & verborum vi ac grauitateyJm- 

pet 


m 

if- 

j»- 

lA, 

a- 

m- 

fe- 

ll 

0 - 

ifli 

0 

ill- 

• 0 - 

All- 

¥ 

pKt' 

ba- 

frtt- 

iih 

t/i- 

rilf' 

IIUH 

iliil' 


Dedicatoria. 



ftTAtorem tile in fuam fenteniu abducent. Hue acceditt 
quhd ,Ji vita fertunifque fats caut urn volunt ejfe PrincL 
fesyhaTettcif illos obntti fit necejfe .Tftrtnatis enim viribusy 
nontanttim illicbrifiitempla difiurbanty mimfirofque 
eiusperfequunturyfedad ciuitates etiam arcefque euer- 
tendas,& uobilitatem profligandamfiurijs fuU alii, con- 
(urrunt, Regibus quoque feeptra extorquere conantut: vt 
fiultufitytjsfaluUyfierare faluam ejfepojfe Rempublicam, 

§iuam necejfe veto fit Principibusfi incolutnes fe praflare 
volent , vt Sacerdotibus ar£tifiitno vinculo colltgentuTy 
(larifiitno exemplo docuit loas Rex ludaje quo facra It- 
tera:Ioas(inquiunt)fecit quod bonutnefi cor atn Domino, 
Vmnibus diebusVita loiada Sacerdotis. Pofiquam autem 
ille mortuus efiyin^refii funt Principes luda , ^ adoratte- 
tunt Regem.Glui deltnitus confilijs eorum y acquieuit eU, 
it dereliquerunt templum Dei patrum fuorum yfer- 
itieruntque lucU & fculptilibus. Et fada eft ha Dei 
contra ludatn & Hierufilem y propter hoc peccatum. 
Etnonefl recordatus tuifericordia quhnfecerat loiada 
fecumfied Zac hariam filium eius imerfecit. Vide quh di- 
labatur tandem bonus Princeps.a facerdotibui ad impio^ ' 

rum confiltumdeficiens. At pratexent fortajfe nonnudi, 
hareticorum quorundamconfiUo.prudentiay&in rebus 
^erendis dexteritateyfe plurtmu adiuuari.Cateru vt omit’- 
tamyabundarein Ecclefia Catholicavirosprudentesyom- 
ti/que virtutu genere excultos.a quibusneqjperftdia , neqf 
religionis iaiiura timeri debeat jmeminijfe oportetymonuif 
feDominUy vtfite dexter oculus fcandaliz,et , eruaseum-y 

dr Jidextera quoque tefcandali:^tyeamabs teproqcias: Aiat.ia. 
quod melius fit debilem vel mancum ingrediinregnttm 
^alorum,qatcm duos oculos vel duas manus habentemy 


mitti 


\ 


158 


Epiftola 


fiiertn. 


mitt'un gehennam ignis. §iuafidixmt:Si quUitaefitibi 
necejfurius & contun£lus,vt manus & $culus}fcandalutn 
autem tibtfacit, & propter morum dijfonantiam te per~ 
trahtt in gehennatn^melius efivt eius emolumentis car- 
nalilfus careas^quam caufas habeas ruinarum. 

Porrhficati jubmouendafant hareticorum colloquia, 
ita dr libros prorfus autrfari oportet. Giuamuis enim 
perjpicua rerum fides doceat, incommodi plutimum Ec~ 
clejia Deiyfermone fuo & verboru afflatUy bareticos feper 
intuliffesattamen aque manifefium efi,& Ubris editU in-- 
credibtlemfidelibus inuexijfe pernicie; neque minus 
(ere impietatem Itbris commiJfam,quam verbis ipfis pro^ 
pofitam.Tametfi enim ad perfuadendum magnam ha-, 
beat energxam vox viuaihareticorum tamen Itbros terens 
populus in promptu feper habet,vnde,tacentibus etia pro- 
pbani verbi minijlrisycertipmam perniciem hatiriat y dr 
in animi recejfus admittat.Ghmdattendetes qui Chnfiia- 
n<t Reipublica habenas moderati funt , tarn Ecclefiafiicis 
Leo epifl ^ Imperialibus le^bus feuere finxerunt,vt baretico- 
93 cai$. & improbata lebhonis Itbri , in nullo vfu leblionis ha-r 
beatur,& flammis obijctantur.exemplum eoru fecuti^qui 
AB.i o. cHriofa altquado fe^ati( vt t Apoftolicis a£kis legit ur )pet- 
uerft do^rina libros fcribuntur ignibus abfumpfiffe. C<e- 
tertim magno jludio eft fatagendum , vtnon tantum qui 
aperte barefim profit entur codices damnatione feriantury 
fedetiam qui jpeciofis titulis exornati, intra vifcera exi- 
tiale virus occultant:tanto nocentiores, quanto eft aperto 
hofte fimulatus amicus perniciofior.Gim res effecityVt nu- 
per librum Domini de la Noue\quem in delicijsa vtris Ca- 
tholicisyijsque nobilibus » neque abs liter arum ftudijs ab- 
horrentibusyhaberi videbam,cetifuerim mbi non perfun-. 


L 


Dedicacoria. 159 

^orieptrluilandum.veritusvt aliudfronte profiteretiir, 

^iud receffu cont'mereuquld v'lf file ab adolefcentia Ec~ 
clefu Catholic^ fit coniuratus hofiiSy& ad earn profligan- 
da.multos iam annos^neruos omnes intedit.Et ecceftatim 
conjpicio nouwn Theologum inter arma buccinarum 

(tagorem^arrepta cathedra.de dtuinif philofopbartypteta- 
tisdoHrinam(fi fuperis placet) infi^ur are, nouam Eccle- 
fiamyCatholtca antiquatUy^ regfmetfpoliticutn,Chrilli 
regno fubrogare.Q vet^atore,& impoftore 'mpdum! Res 
rnilit ares &polmcas( quo nomine? olttc MS mtbi hac in 
dijputationc appellatur)Jpeciofa froie promittitzat verb 
in hoc vnice incubityVt Principes ad har^fes velfouendas, 
yel certenegligendas adducat y & religione Catholicam 
per hfreticam dolhina eucrtat,& ab ea infirmos abfier- 
reat blaJphemijs,rnimicofqcrarum reru contemptu,Pon- 
tificum,ac facerdotHmy monachorHmque feurrili irrifior 
WyquaplurimatofolibroefireJjierfia.Et hocpernlciofior 
haberi debet, quod infigni verboru ttnnitfi ac lenocinio,no 
iam deplfbfhominesyquorft palato n^nadmodu huiufmo 
di trailatus arndjntifedgenerofos praferttm viros,erroru lo.menf. 
corruptelisyvel no fetmeSyinualuat,Atqui rnonef Leo Ma- &fir m. 
gnus.vtfi cm innotuerit vbi habitet Manichat(acde cate- ^ 
ris baretickjde efi iudictu)vbidoceant, quos frequetent, 

& itJ quorjs focietate requiefcat,publicentur:quod magna 
fitpietatisyprodere latebras impioru,& ipfu in eis,cui fer- 
ututydiabolum debellare.Proinde eius ego cofiliutn fecu- 
tusyin earn curaincubuiyVterroneam hums libri dolhina 
inluceprqdiillam,abfque fuco & perfona cojpiciendam, 
breuiter refelleremzvt hue ex eorit Ubrorum numeroejfetror.pro- 
confietyprfipter quorum U£tionem vel retentionem , in hib. 
qifcommunicattonu ftntentiam , ipfq. \ur^ q{t^ ittc^ 

dere 


i6o Epiftola 

dere pirklUetar: & qui voluptdtem ix eo percipe- 
regeftiunt , edo^'t iam angtum in herbd latitave^ reud- 
€tntpedemj neque tarn exiguolucroy tantidamni peri- 
(ulum cmpenfent. 

tJunquam verb hoc animo a nobii labor hie efifuf- 
(eptHS , vt in lif.ee ederetur , non nefeiis quam doka 
^ politOt effe oporteat, qua erudite huic feculo pro- 
ponantur ; neque me fugit , grauem ejfe fapientibut. 
viris & molejlum feribendi pruritum ex quo orbi 
infertur temper artouimlibrorum prouentus vberrimus, 
}iincmihic^fiitutumerat,leuitantum brachio perftrin- 
gere quf hie cum fide Catholica pugnaretyVt amieis.quoi 
hoclibro mpenfiusdeUStari videbam ,pernici'ofum eum 
eJfe per fitaderem.Perpulerumt metamen pq quidam , ac 
graues.doUtque viri,vt in manus hominumfixtum etiam. 
numimmaturumpatererexireylucimque a^icere pro- 
fterea qubd iam diu aduerfarij Itber multorum ma- 
nihus teteretur : magnum opera falhirum mepretium 
ajferentesyfiferipto hoc meo moatti plures difee/ent, 
in Chrtftiana fidei perniciem eum ejfe per feriptum. Pete 
itaquemeo iudicio, non inique, vt tantam ttofier hie 
conatus apud boms ineat gratiatn , quantam apud 
multos minus eircunfpecks aduerfarius promeruijfe 
iam videtur. 

Porrb hunc laborem meum( vt propius ad tCylllujlrif- 
fime C(pues,nojha fe conuertat oratia ) cum mecutfi., 
ipje (^jpicerem , cuius pottftmum nomini conjecrarem^ 
vnusmagno merito occurrifi. Cuienim potius nuncu- 
petur,quam ndbiliftmo HeroiyCuiut indoles abineun- 
te adolefcentia, iam turn cum Louanij bonis artibus ac 
difeiplinis imbuermr > magnum firafidium pietati 


■t 


Dedicatoria? r^r 

^ Tfifffotii CatbolicA copiofe promittebdt : cuius 
ytrtus & fides in Deum Prwctpem ( qua Cr.ovo- 
TUttt peculiaris .ifi gloria ) adeh Jjfe^abiUs extttit, 
vt nuper a Rege Catholfco Pratonanorum clartft- 
f»a pr^fe^ura cphonefiatus , nouif irndque Neruijs 
datus Jit mqderater,vt earn gentm Deo Principe 
que fue fidam con feruet ^ relfgionem inclinatam ful- 
ciat & feflauret, Tibi igttur in hac publica Utitia 
gtatul^tionc omnium Ordinum , lucubrationetH 
meam infcribo:ac opto , rf , ajptrame Deo , W4- 
gno aniptq dr fapienter Reipubltca nojlra franosre- 
^ gas, & jplendorem ajide dr religtone acceptutn , vicijiim 
reddas:nonnefcius,cateraqaaafortuna funt, opes^ di-^ 
uitias, honorcs , imperia , jiuxa ejfe & caduca:at a 
Principe Chrijliano defenfa fidei decus,effe fempiterv 
ttum.Multa hie prafih Jut tibi prajidia vt praclar^ 
muneretuo perfungare. Habes Antijlitent pietdte dr e- 
tuditione fulgentem , gloriaque Dei pro niouenda 
cuptdiftmum : habes cathedralis Eccleji^ nobile col- 
legium , prudentibus , prouidis , doblis viris cumula- 
tum , quorum faluberrimis conjilijs niti fentper liee- 
bit : eft Senatus ampliftnnus , vrbis honoratis , 
iuris ojftcijque peridftmis conjpicuus, quorum Jidelff- 
Jima opera numquam tibi deftderabitur idenique cu- 
uium humanitas obediendi promptitudine , fufeepti 
oneris grauitatem plurimum fubleuabit , certo per<r 
fuafa , moderatq imperio tue , temperantia , iufti- 
Ua cultu ) virtute , « aujpicio , feliqem Je fore 

& beatam. At fr^nadus eft calami met impetus in tuas 
laudes alacriter excurrentis, ne vel ego ad gratiam 
efferre videatiVel ex tua virtutis pradicatione in- 

L ui^e 




Epiftola . 


uidUtibi vllacenflari poftt. Superefivt iUufhipmam 
D. T. obnixe rogem , vt pro innate fibi humanitate, 
propenfdque erga fiudiofos omnes voluntate , fereno 
vulttt libelUm nomim fuo mfcriptum fufdpUt , ei~ 
que cdlculo fuo conclliet authoritatem , vebtque fuper 
effe hoc perpetuum met in fe officij & obferuMtid, • 
monumentum. Deus generofif tmam D. T. 

? omni profperitdte & gloria cumuUty » 

tcclefi^queCatholicd diuttfime 
- firuetincolume.Tornaci, 

annotspi.CaUndit * • 

Martqs . 



DE 



A. 





)E 


DEFENS lO 


VERIT ATIS 

ADVERSVS ASSER’ 

TIONES CATHOLICiE 

FXDE^ I^E^VG NANTES, LIBRO 

Domini dc L A nove Dc policicis 8 c 
. xnilicaribus rebus, afperfas. 


^VCT 0 


•j'-. 





pETRQ Coreto,5. TheologU Licerh 
ciato, Tornaci CanonicOi^ Pajlorf 

ad D. V't>'^inem, ■ ^ 

PERVERSVM ES.SE POLITICO 
c6tilium,quo, ad re^nurp Galliae-didldijslibcraxidapa, 
monet vc politice ptiinum Refpublica ftabilianir^ 
quoufque vacec Eccicfi'aflicis conf^itutionibus & com- 
^oncndx religioQi inccndere^ 

C A P y T I, 

O N fuftuUt poliricum principatum 
Chriftus,qui Cxfari rcddi iufsicqu^- 
funtCarfaris.omniq; bumanarcrea- 
turac fubiacerc fubditos, fiacRegi 
tanquam prxcellemij fiue Ehicibus, 
tanquam ab eo mi{sis:arcamen Saccrdotio ( quod 
omniii bonoru apiccm c0e dixit ^gnaihis>)inulto: 
f. . L 1 inagis 




■J 


/ 


, iS4, Defenjto 

magis omncs fubiecic , a quo ad beatitudinen\ 
Relpubjica dirimtur. Qui igitur neglcda rcli- 
gionepoliticuro rrincipatum ftabilirc conantur, 
luda:is funt perntniles.qui gloria: cottimodorura- 
quc tempo^aliutn ftudioli,Chri(lum, sterna: (alur 
tis authorcm, occidendum cenfiicrunt ; & greges 
in paftoresjin ^uriga currum,carnctn in iritum, 
volunt cxcr^cre dominatum,naiurs repugnantes^ 
& Leg«dium5,quaChrift:usPeiregnunn prinnutn 
^ugMb. qusri iubcr.vc cstera adnciatur nobis. Quoni^m 
j^.<U ti. cnim quam diu homo eft in ifto rnortali c orpore, 
peregrinacur a Domino, ac pec fide ambulat : om- 
nem pace corporis vcl anims, vel fimul cor; oris 
& anims. referre debct ad ilia paccm qiis eft ho- 
paini mortali cum Deo iramottali .E q Jia iubctur 
proximum. ificut feipfum diligere, eft conrcquens, 
vt etiam proxirno confiilat ad diligendum Deum. 
Quod ft ad Dcidiledbioncm adduci fe no pantur, 
cert^ non poteft ita cum co temporalem pacem 
qusrerc j Vt cum eo communes habeas religionis 
' leges, prqquc hisabeodiftcntiatneccflceft.ineqi 
poteft cum eo qus ad finem temporalis pacis re- 
fcruntur,rc<Slari, fi religionem , cjua vnus fummus 
^ verusDeus colendusdo^ctur^impediunt.Nihil 
' autem adiftam pertiner ciuitatcro, quohabitu vel 

more viuendi , u non eft contra tjiuina prscep.ia, 
Cfiriftianam fidem quifque fedctur : vnde Pfiilo- 
{bphos,curaChriftiani fiunt.non habitum vcl vi- 
^us conAjetudinera , fed falia dogmata mutare 
copellir. (^iautem infidelitatemin Ecclefia^e-. 

lineri non ' 

^olerari , errant grauicer , nop intelligentes b^rc- 


Veritatu, i6j 

Hm infidelirate grauius e(Te peccatutn : quahdp 
(diferte monccChriftiis, fcruura ncfcjentcm do- Lue.iv. 
mini fui voluncacem , paucis plagis vapulacurum: 
multis veto luituru,qui,quam cognOucrit , faccrc 
neglexerit , vcl ctiam cohtempierit ; vt 'omittam 
grauius ab hirifi.quam ab ihfidcIitatCi petitli'tari 
Chtirtianos. Ac fi veriim eft qUbd author htc 4f-Fo/. jf. 
reritjvt eft omhino,pietatcm cftc iuftitijp, prudeti- 
tix , fortitudinis , & tetiiperahtix fUndamentum, 
quibus vinutibusrulciturChriftiahaRcfpublica: 
quotnodo pietat^ ea Refpublica tiicecur, qux vera 
fide nOh eft fubnixa,fed proriiifcu^ h?refes o'mtteS 
admittiti’Propterea Auguftinus 'ex verbis Scipio- it 
his, quibus apud Ciccronero.libriis de Republica,«"**^-^h 
Rempublicam e(Te definit, r'em populi ; populuna 
autem,ccerum multitudirtis,iuris contenrij, & vti* 
litacis com'muhiohe rociatum;oftehdic non efte 
Kempublica,nifi vbi populus VeraiuftitiaCquanl 
Chrjftiani fine fide hullam efte credunl) conne- 
CtitUr. Ad hare iuftitia virtus eft fua cuiqlie diftri- 
buens.Qux igitur iuftitia eft hotiiinis , qUx ipfuhi 
homineni Deo verb immuhdis fpirinbuS 

per hirefim fubijeit; Et fi in homine tali non eft: 
vera iuftitia, proc'uldubio hec in homihum coeiU} 
iqui ex talibus hothiiiibus conftat. £c cum dicac 
Prbpheta j iuftum ex fide viufere : & , fine fide im* ^ 
pofsibileicft placere Deo i (audio fque teftamenti 
Vereris viros,per fidcrh operatos effe iuftiliamine- 
teffe eft,& pietate i & iuftitia , cartcrifquc virtuti- 
bus defticutam efte Rempublicam, in qua noh vi- 
feetfides vera, ficuti eruditi docet Aueuftihusj i. .. , 
hbrb4^ cbntra luluiium>6ap. Terrena igicur^, ^ ,^. 

h j ciuitas) 



ciuicas,quz non vitiirex fidcy terren^ro pacem 
appecic, in eoque deBgic iraperandi obediendi- 
quc concordiam ciuium , vt (it eis de rebus ad vi- 
lam mortalcm pcrcincntibus , humanaru quxdam 
Dr ciuit, copoficio voluniarum { folaque illi corporis mala 
lib.}, c.i. perpeci timcnt,qualia funt, fames, morbus, bcllum» 
cxpoliatio,capciuitas,iruciciaiio> Sc fi quz Hmilia, 
qua non faciunc malos : nec erubefcunt inter bo^ 
na quz fedtantur ipfi clFc mail, magifquc ftoma- 
chantur,(i villam habeant malam , quam ii viram: 
quail hoc He hominis maximum bonum, habere 
bona omnia prztcr feipfum. At ciuitas czlefliS) 
Off. 17. vel potius pars eius qux in hac morcalitate pere- 
grinatur , 8 c viuit ex hde, etiarnii vtatur hac pace 
libi neceiTaria, donee morcalitas iranfeat;aa pa> 
cem tame czleftem afpirat, &ad illam adipifeen- 
dam refert, quicquid bonarum adtionum gcrit er- 
ga Deum & proximum; & humanarum volunta*- 
turn compoficionem duntaxat tuciur & appetir, 
quantum falua religione conceditur. Poftremo 
defini(ionemamicitixadmittensAuguilinus,qua 
dixit Ciccro.amicitiam ell'e return humanarum Sc 
, diuinarum cum bencuolentia Sc charitate con- 
fenHoncm : docet res humanas return diuinarum 
cognitione ciTe penfandas , nc plus eis ttibuamus 
quam modus earum iudifsimus poflulat:atque ita 
fieri, vt , inter quos non eft return diuinarum con- 
fenfto, nec humanarum plena efle pofsitac vera. 
Necelfe eft enim vt,aliter,quam oportet , humana 
arftimct.qui diuina cotemnit : nec hominem redkc 
li 10 dt nouerit,quifquis cum non diligit qui ho- 

riidt.c..^. roincfccir. Cum igiiur Deus noftrz bcatitudinis, 

&omni 

5 

r 


4 


VeritatK. t6f 

& omnis appetitionis fit fitiisjad hoc debemus & 
a quibus diligimur duci, & quos diligimus duce- 
re, fi ci vere facrificare , & eius t^pla eflc veliraus* 

Eft igitur prarpofteruro & iniquum,prius de con-* 
ftitucnda Republica & ciuili pace cogitate, qu^m 
bene fit ordinata rcligio,pictatis,iuftitiy , csiera- 
rutnque virtuium fundanicntum: & esco admo- 
dum iudicio feruntur,qui tcmporali paci iia con- 
fulendum putant, vt nihil aut parunafintde vera 
religionerolicitijfusquedcquchabcntjSintncho- 
mines Catholici,an Caiuiniftx. 

Male exijhmariypermiiti debere in OaOia feStairum in Fol. 34.^ 
reltgtone varietatem. 

C A P V T I I. 

M Alefiiada hare Politici opinio , trianifeft$ 
confufionem Babylonicam inducit. At qus 
eft conuentio (^inquit A poftolus) Chrifti cum Be- 2:Cer.e. 
liah Quae panicipacio iuftitiae cum iniquitatc? 

focietas luci ad te.nebras ? Nolitc iugum du- 
cere cum infidclibus. Pacem quidcra diligentet 
Chriftus nobis commendat , fed fuam pacem. 

Non enim quomodo mundus dai pacem(aitjego i®. 
dovobis. Nonvem mittcrc pacem in terra, led 
gladiura.Pax mudi inter eosexiftit, qui iniquitati 
c5(entiunt, vt quicte & commodis temporalibus 
fruantur:qualis eft inter fures & latrones , & con- 
iuratio verius appellatur. Non cnira eft paxim- 
pijs, dicit Dominus. Hanc foluere venit Chvi- ifaU^g^ 
ftus, quando Dei& ptoximi charitatem fudit in 
cordibus noftris pet Spiritum fantftum. Pacem 
verb diuinam commendat Apoftolu« , cum 

L 4 


. i6g 


Defenno 


PAi/i;. 4 . ait : Pax Dei cuftodiat corda vcftra & intelligent 
tias veftras : quod fit per finceram proximi di- 
ledlionem, & in fide confenfionem, qua: inter 
cos conftare non porefi , qui focietatc vnius £c-* 
clcfii non coha:rcnr,& fide diuiduniurj QUi igi- 
tutfpe Concordia, & pacis gratia * promifcuam 
voluht efle rcligionem : prauaricaiores funt & 
fidei proditorcs , atque intraEcclcfiaieptaftant 
^ contra Ecclefiam , & ad Catholica religionis in- 

teritum , & ftabiliendum hirefum regnum /alpi- 
ranc.Scrmo enim hatcncoru vt cancer ferpJt ; &c 
* ^zani^.fi negligantur , facile obruunt feihentenii 
Cogitatio enim cordis huniani inteta eft ad main 
oitini tcrapore.Intellexit hocquifcripfit,Docilis 
praui Romana iuuehcus : & expcrictia didicimus 
quanto Ecclefia detrimento iam annis /exaginta 
in Germania, & Gallia, Belgidque, filer it harefis 
tolerata. Nam&innumera hominum myriades 
ad earn defecerunt , & plerique Catholici ( ita la- 
dunt vicina dontagia j tania laborant igiiorantia, 
& rerum Ipiritualium ^faftidio ^ vt exiguum fibi 
*^®*’*^^ Chriftianifsirai guftum. Nctnt 
i.Cor.i.p6 modicum fermentum totam maftam cort 
rumpir. Vna feintillaerat Arriusln Edclefia Ale- 
xandrinatat quia ab initio cxrinifta & opprefta 
non fiiir, quantum confllauic incendium? Quod 
cum m^nam Orientis partem vaftaretjaudi vt 
ab eo Occidenci quoque metuefit Bafiliiis. Ad 
Italia eriim d: Gallia Epiftopos ftribir huncin 
lEpiJi. 70 i *®odum;Metuimus ncquandoque malum hocjac-* 
ceptis viribus , inftat fiamma per accenfam Sc 
ardentem matcriatn lcrpcntis,fefequc eftundentis^ 

fi quatf 


l^eritatis, i6^ 

<• 

fi qux vicina (imt corripucrit & abfumpferir, cor- 
iripiat& remotiora. Hoc cnitn hxrefcos malum 
tundra depafcitur,& pcriculura eft,ne vaftatis no- 
ftris EcciehjSi&adfanam incolacus vef^ri par* 
kem ferpati Idedqiie diuus Hilarius mctuens nc Lih.toni. 
prstcxtu pdcis & quictis,Epifcopi Catholici cum 
Auxencio Ariano,tegio fauore frcto.aliq^uam con- ^ 
cordiam inircnt,monet eos, vt tamer Ci Ipeciofum * 
cfl'ct pads nomen>& pulchra vnitatis opinio, nul- 
1am tamert aim eb focictatemadmitttrcnr.Caue- 
te(inquit)Amichriftum. Mal^ enim vosparietum 
amor ccpir. Male Ecclefia Dciin tcdlis ardificijf- 
qUe vcncramini : male fub his pacisi& nbmen in- 
geritis.Mohres mihi Sc filujc,& lacus,& carceres,» 

St voragines Hint tutiores; Abfiftite itaque ab Au- 
xcntio. Satanx Angelo, hoftc Chrifti vaftatore pec 
dito,fidei ncgatorc. Mihi certe nunquam illca- 
liud quam diabolus erir,quia Arrianus ell; Neque 
paxaliquorum vhquamoptabitur jnifieorum qut 
lecundiim parrum nollrorum ipud Nicxim tra- 
datum janathcmatizatis Arrianis, Chriftum vc- 
rum Deum prxdicabunt.Miruli non dicerct nunc 
E viudt*t,Hilarius;Mihi nunquam aliud eric quam 
diabolus, qiii Caluihilla c(l vel Luthcranus.Ncque 
mihi pax aliquorum vtiquam bptabitur.nill eorum 
qui ftcudum patrum nollrorufn in Synbdis oecu- 
mcriicis rradratam fidem , Luthiranos St Caluihi- 
Eas anathemarizabuhr. Ex his efhcitur ^ non lice- 
re pro retirienda cbncbrdia & liabilidnda pace 
Reipublid 2 e,de his quxfidei funt,aliquid aduerfa* 
rijs cedere , eam-vc imminuerc , aur quouis modb 
immuiare: quod tides ChriEum habeac autho- 

L j retrt 


f 



rcm,Paracletu do^occm.Apoftolos prxconcs 8c 
mimftros.Ac ii inici pax quxpia imec Cacholicos 
& h^ceticos debeac,neceire ed idos Integra illoru 
U. dogmata abie^lis crrotibus amplexari. Propierca 
repreheditur Zeno Irapcrator, quod per cdi6ljiii> 
Pacifieatoriura appellatu,id egerit alit^uando , vc 
turn Catholic! de fidci veritate, tu barretici Euty- 
chiani de fua vanitate,nonnjhil ccdeies, vniiatem 
quandam & pace imaginaria amplederetur.Nam 
vt vnacuCatholicis Eutychiille anathema indi- 
xitjfic decilione Synodi Calcedonenfis, vna cum 
hxrcticis.parui facerc videbatur. At Felix Roma- 
nus.cum omnibus Occidens,& plerifque Otictis 
Epilcopis, propter hoc edi(3:um,Zenonis conamii- 
nionem repndiauerunc,& decretis in Calcedonefi 
Concilio cditis.firm^ 8c conftantct adh^rciiint,vc 
ne fyllabam quide de rebus in eodefinitis remit- 
tcre,imo verb ne liter? mutationem admittere vo- 
lDerint.Quinetiaabillis,qui eiuldem decreta re- 
pudiabant,magnacumanimi confidentia refuge- 
runt, recurarunrquepenitus cum illis communica- 
te. Eft quidem vt inhrmorum faluti cofulerctur,& 
difpedi colligerentur.ceUum aliquando delegum 
& canonu aduerfus pcccantes fcueritate,fed a fidci 
fubftantia & integritate nunquam vel latum vn- 
Theodli. guem difceirum.Hinc diuus Bafihvis cum a Valen- 
T.cap.a. tcrogarctur,vt propter exiguam dogmatis dilFc- 
rentiam non fincret turbari pacem Ecclefiaru,rcf- 
pondinQni diuinis nutriti lunt eloquijs,nc vnam 
quide Tyllabam de diuinis dogmatibus corrumpi 
patiuntur.Et Chryfoftomus tcadans illud ad Ro- 
Cap. 17 .. raanos, Qimd in vobis eft, pacem cum omnibus 

habea 


Verltatis. 


/ 7 /. 


habetcs}Nemtni,air,des anfa/eu belli, feu difsidi), 
fiue ludarojfiije Grarco.Si veto alicubi pictatwii la- 
befadari videris,nc pr.rponas concordiam verita- 
ti,fed generole petfillasad mortem vfque.Ptopte-, 
rcaChriftianum dogma conclamatu f'uilVc fctibic 
Hieronymus>& fublacam N icxnam fidem,ciiai in 
Cocilio Ariminefi Valentis &: Vrfatij Arianorura 
Epifeoporu dolo,paciscondliand^ pra^textUjfub- 
latum fuit nomen Homoufionicum alioquin Ca- 
tholici Epifeopi Nic^nis decretis fyncere adh;r- 
rerent , & folius vocis omifsione paccra retinen- 
dam cenferenr. 

Talji ajferi,quietem, pacem,& cocordiam fiabilem inter 
reltgione difidentes retineri pojfe. 

C A. P V T III. 

P Erfutiorieadmodun) &otio{e Scripturam Ic- 
gilFe oporter,qm pace firmamquc concordiam 
credunt coire polTe inter fide diftradtos. Omne e- 
nimregnumdiuifum contra fe,dcfolabitur,& om- 
nis ciuitas vel domus diuila contra re,no Itabit.Ec 
AportoluSjObfecro VOS, ait, vtidipfum dicat is om- 
nes,& non fint in vobis fchifmata : manifeftedo- 
ccnsiprocliueadmodumclle, inter eos enafei di- 
uifionem ,qui in eandem fidem non confpirant: 
tantoque magis voluntaribus difsiderc, quanto re- 
ligio rebus caeterjs magis debet ellc cordi. Quod 
fi vere dixit Cicero, Idem vellc idemque nolle, 
ftabilera firmamquc effe amicitiamjqu^nam h?re- 
ticis cum Ecclefia Catholica conftarc poteft Con- 
cordia, quam fummopiaculo dilaniant & difccr- 
puntfAd ha:c,'Si iuftus ex fide viuit ; & fe pax & ^ 
luftitia cxofculantur: nihil eft fluod pacificorum 

nomi 


erenw 


if2 

' nomine glorientur , qui & fide & charitate fratcr* 
nicatis funt deilicuci. Sed omifsis racionibus ex 
Scripcura pecitistanimaducrtamus dunraxat hxre- 
ticorum tarn vctcrum quam nouorum rc$ gcftas, vc 
airertionis huius infipienciam decegamus«Non ell 
ignotum,apud Heluetios, pagos Cathdhcosciini 
Tiguritlis & Bernacibus infedifsimis /ignis coii- 
4 CurriHe,ac cande anno t)omini 1 ^ 51 . menfe 0 <^o- 
bri,Zuinglium medio execcitu gladium vibcan- 
tem,& vociferantemjEUangeliUm /icire /agoineni 
lechalitius vulnenbus acccptis y c(Te confe(5tuni; 
Quot cladibus per Anabaptiftas,& pr^fertim Lu- 
rherandsaftii(^afiii( Germatiia? Notu e/lex tern- 
porum hodi'orum hi/loria,flagra/Te atino i^zf. ru- 
/licorum helium libertatis Euahgelicx prxcextu^ 
derO^ndbilirati ^ Sc magidratibus funedifsimum: 
<}uo ex rebeliibus tandem, duce Thoma Muncerci^ 
ad centum & trigiiita milia cecidcrunr. Non eft 
igitur quod Germanfs & Hcluctijs tanta inter h^- 
refes traquillitatem Politicus gracuIeturiNi quod . 
illi hiinc ^rmispO/itisc5quieftunt, prdptdea fie- 
ri exiftimd,quod diutinis calamitacibus tantuni 
non opprdfsi.yelcerte percinacifsinio in religibrte 
difsidio conditftati, v/que adeo errorum caligiiie 
funt ofFufi , vt omnis pen^ apud cos cxttntfta (it re- 
ligio.Nequc pcrftarcjvelfecuraeffepax poteft.vbi 
opprefsis Liitheranis, Caluinift^ cdhantur irapere 
principatum.Quanta autem fir apud Anglos h^re- 
ticotdciim Carholicis concOrdia, illtid comneir, 
quod hxrctica Regina multosiain annos n5 cclTat 
in Catholic? fidei cultores fuma crudclitate gralTa- 
ti) vt impunc ptxd«ne poiius Sc facrilegum eile li- 

ceac 


t 


Vkritatis, j?^ 

^ear,quam Catholicu.Pari furore in Scotia infanir 
tur.Ardet denique Gallia inteilinis djfsidiis,& in 
vifcera fua crudelifsin)^ faruir.Poflreroo Belgium 
noftru certain poftetis faciet fidcm, quanta mria, ^ 
quataque intetnpcrics extiterit hareticoru in Ca- 
thoiicarn Eccle(iam,Iam (i libct ad fup^riora temr 
pora recutrer?,f^:ribit lofephus, luda Gaulonitace 
6c Sa^dpcum Pharif^um.nou? cuiufdara philofor Antiqui 
phiatcircatempustecren^Chridi natjuitacis, in? cmf.i. 
croduidores,quaficis opiniqnu fuapu amatoribus, 
acrocibus feditionibus & tumulnbus repleuiiie 
Rcmpublicatn:& malorum futurorum , quibus & 
teroplum excifumeft,& ludaa Romanorum iu- 
eum fubijt, radices pefsimas plantauifle , per info- 
ientia inconfueta pnilofophia.Politicus veto no- 
ftcr 4»(ert^ tcftaturjtumultus omnes,qui fub Con- 
ftantini filijs in Orientc ferbucrunt, Arrianos exci? 
ca(le,rarirsim^ue contigiflcjYC vera EccleHa per- 
recucioncm commonuerit.Tcdimoniq hoc ab bo- 
de profc(du,veritatc nititur,& aduerr" omnes h^- 
^eciCos valenqui cnim vnu noueric , omnes nouic. 

Sane Afeholius TheiTalonicens EpifcopqSi, refer- Lib, 
nirapud Niccphorqro,docuideTheodofiu,ptopr 
rerea Qccidente Tub ca teippora a difsidijs & per- 
turbationibusfuide liberu,qu6dCondantinus 6c 
Codaps.Condantini Magni filij , fucccdbr^squc 
deinde eoru Valencinianus & Gtatianus,pairiafi- 
dem integra confetuadennin Orient^ aurem va- 
rijs ex partib’hoc malu peruenidedixiT,qupdh^> 
reds author 6c dux Arrius, Alexandria, blafphemia 
6c maledicenti^ venenueuomuerittpod huncaute 
(e^atures ei^Prouineijs diuerds rurtexifTc.qui 
(It '1^ 


ZftR.70. 




Sitm*69 


JT4 'Defenjlo 

la^a 2 i 2 ania,nniflra irrigatione longo tepore 
fouerinC,accedcntibus & C5ftantij fauore,& poft 
modum extrema Valentis improbitate.Dc i jfdetii 
hicrcticis fcribit Bafilius in hunc modu:Perfecutio 
nos apprehfditjperl'ccutionum omnium grauiisi- 
ma. Abigunturenim Paftorcs,vt grcges difpcr- 
gatur, paicrnisfedibus abiguturpij,& adfolitudi- 
ncsmlgrare‘coguntur:Epifcopi folaincercedcnte 
calunia damnantur,& fuppiicijs traduntur. Exilia 
prerbyrcrorum ifta comitatnr.totiusque Clcri de- 
populaftionestgemitus plebis,lachrym? concinus, 
ibnitus laraentatium in ciuitate,fonitus in agris:in 
vi)s,in Tolitudinibus:domQs precationu clauf^ (ur; 
alrariacuitufpirituali vacamtnulliamplius Chri-r 
ft;janorumc<Btus, nulla amplius dodoru pr^fide- 
tia:ceflarunc do6krina: falucarcs.Diuus Ambrofius, 
crudclifstmu Eufebij Vcrcellenfis Epifcopi roar-t 
tyriumab Arrianis cditum.prolixereceict.Ath^c 
Vi^or Vticenfis ( vt csrcros oraittamus ) elepn- 
tifiiimis libris crudclia & facrilega Arrianoru fa-* 
cinora pecfbribit. Donaciflaru item in Cathoiicos 
Airmen, ipfumque tremendum SacriEciu,rabiem , Optatui 
^ Miieuicanus contra Parmenianum, & Augul^inus 
multis locis,in luccm proferut diligentcr. At verb 
Li.\s.c». Nicephor'^dc quoda Timotheo y£iuto»Eutychia- 
nOjCcribic, quod cum monafticam vitam egi(Iec,& 
Alexandrina; Ecclcfia! presbyter eflet\& iam Epif- 
copatus Alexandrini cupidiiate perdiiifsimc fla- 
grarct.pcr hxreHs fux confortes, Protcriu virutn 
^n^ifstmu, Alexadri? Pairiarcham,cum in facro- 
fandtum Baptifterium c6fugiflet|Crudelem in mo^ 
dum ferro in virceraeius aJaAottulTcrit crucidari, 

uu 


Li.x.eot. 


Veritatis . ' 


t7X 


illi dcihdc ex fune fufpenfunijpafsim per publicam 
viam rapuerur,cadaueri eius,vt homines Furibun- 
dijiDfulcantes.Et poflquam id per omnem vrbem 
diftraxere,poftremo ignietiam vftuiarunt, cinerc 
qui fupcrfuit in aercm difiedo, vifccribusquc eius 
crudis (nam&ab hoc fad);o non abhorrucrunt^ 
dcguftatis.Citcium quiadiiierfarum rcligionum 
eonfentionem , Auguftiniauihoritate confirmare 
molitur aducrfarius,refcro hic aperiam fandtifsimi 
dodloris fentenciam,ad Vinccntium Rogatiftam. 
Quodad vos(inquit)attiner,mitiores quidem efle 
vidcmini, quiacum Circuncellionum immanifsi- 
mis grcgibus non r§uitis:fcd nullabeftia.fi nemine 
vulneretiproptereamanfuetadicitur, quia dentes 
& vngues non habec.Ica enim eftis numcro cxigui' 
vt mouere vos contra aduerfarias vobis multitu- 
dincs non audeatis , etfi cupiatis. Et contra lireras 
Pctiliani:Qma vel ipfas leges(ait)vel inuidia for- 
midatis.vel ad refiftedum impares eftis , non dico a/' 
aduerfiis tot homines, fed aduerfus tot catholicas 
Genres , ctiam de manfuciudinegloriamini.quod 
ad veftram partem neminem cogatis.Ifto modo 
etiam miluus,cum pullosraperc territus non po- 
tuerit.columbam fe nominat. Vbiem'm potuifti$ 

& non fcciftis?V nde ofteditis quod plura facercr* 
tisjfi pofletis.Quado Julian’, Chrifti inuides pact, 
vobis bafilicas reddidit vnitatis,qu?ftrages a vo^ 
bis fad* fut,quado vobifcu,apertis t^plis fuis^etra 
dxmones exultabuntf &c. Ec in Pfalmum 54. ad 
verficulu vltimu:Circunceliio(inquit)fert fuftoni> 
fere fundibula, fert Jccurim,fert lapides , fer? lan- 
ceas.Etifta poccates,vbiquc quapoirant,euagarnr) 

faHL'iji 


K 


/r^ T>efenJto\ 

ianguinem innocenciuficiunc.Qi^xro auteego ah 
' cts,quado Maximianift?(fchifmatici cx fe<3:a Do- 
naiiftarujfuderut corporis fanguine.^ non quia 6c 
ipfinonfUdcrcnt.ricflcttali^tnbltitudo qu? fun- 
oeretifed propter timiditate paucitatis fu^ » magis 
' aliquidabcispafsi runt,quamip(i talealiqqidaii* 
quadofeccrunt,Dcniq;Optatus,qui Auguftinu a- 
Hquot annis pr^ccfsit, diferi^ docet in vniuerfum, 
quxnam (pcs afFulgere pofsit Catholicis , ineudx 
pacis & cpncordi? cu b^rcticisjvbi dc Catbolicis 
lii.tf. quos Ponatiftxaucfa6tione,autfubtilitare dccc- 
perant,& fuosfcccrant:Nonfoli^ait)mafculi,fc4 
& ferainxjcx ouibusfubito faftt uinc yulpcs, cx fi- 
dclibus pcrfidi.cx patictibustabidi,cxpacificisli- 
tiganics.ex fimplicibus fedudores, ex vcrccundis 
impudetcs.fcroccs ex mi4bus,cx innoc^tibus mai* 
liri? artifipes.Sefit igirur Pptat^,ncquc (cxus infic«- 
n 3 itate,neque vlla fan^iratis ptofefsioncm.h^rctif. 
2 .Tim,$. coru furori metara poiTe 6gcre:idque Apoftoli au* 
thorirate fretus,c6fidenter pronuciauir, apud quc 
eft huiufiiiodi b^rcticoru dcfcriptio;Eruntin no- 
uifsimis diebus bomincs feipfosamarestcupidi, e- 
lati,fuperbi,blarpljcmi,rcclpfti,finc affc<ftione,finc 
pace, immifes, fine bcnignitatc,prQditorcs,ptoter- 
u|,tumidi,habpres fppciS pietatis,virtute autc cius 
Jemn /' abncgatcs.Et Chriftus Dns, bircticos fpinas ap- 
pcUat,& rapaccs lupos,furcs & latroncs,Dauid c- 
tia draconesrvt exaefta corura cognitionem aftccu-r 
ti,nuUo corn aftu,fimuIationc,pictatis fpecic.con- 
/ cordi^pollicitacionc, nobis iraponipaiiamur.Sut 

enim ifta ouiu vcftuDcnta,quibus lupina feritatem 
^ontegunt: ac meminifte oportec>terribiles illas 


Veritatu, r?7 

locudas Hmiles equis paratis ad prxlium, bsreci- 
corum in Apocaly pfi ty pum gerentes, habere qui- ^pee. f, 
dem facies canquam faejes bominum, 6c capillos 
Acuc capillos n^ulierum^' prxferunc enim illi muU 
urn humanicatem , & fplendidispron^ifsis facile 
Cacbollcps oneranc) attamen dentes eatunifunc 
/lcu( dentes leonum i datim enim depo(ito. pieca- 
tis fuco, vbi niimero 6c viribus conualuerioc > ab- 
fque perfona lupos,& leones , 6c tytannos agupc, 

An force fccuritaccm prxdabunt, li iutatnetis no- 
bis adringatur’ at tarn probe illud prifeorum hae-r. 
reticotum,Iuta,periura,fcctetum prodere noli, ip 
praxim ab idis reuoeatqr,vt vulgaris lie eis. ludus, 
^efeindere iuramen.ca. Habentque ptz ra^piby^ 
MichaelemMacbiauellutnjhuiusconfilij fubipi- 
nidrqm. Docec enim Principes^ac de cateris ho- 
minibus facile pacitur idem baberi judicium) leo- 
nis & vulpis agere perfonasj vtque fua conljlia 
<labilianc,poflc fidera & ebaritatem religioncm- ' ‘ 
que pcdundare:vtilem frequenter ede perfidiam* 

(atque clTeforis probum vidcri. Acque vtina pic- • 
rique tepidc Cacholicit his authorib.us addu^b^ 
ponexidimarent.progradusfortunariimqucfua- > 
rum defenlione, poffe non grauate religionem in 
difcriipen adduci:relu<dante ligec Chrido , qui fe 
indignum pronuuciauic.qui libi pacrem den^a- ' 
trem vel vxorem.veletiamanim^im fuatp,antc.» 
ponit.Certe har^ecicj Bclexyducem fecuti Princi- 
pern Auriacum, ingenioium ^dipodum periurio- 
rum & fraudum artificcro.foedere tarn ar<do fe ali- 
quando Cacholicis obdrinxerunt, vc iurarentfe 
qorum vitam.incolumitatem/ortanas , 6c Cacbo- 

M lican\ 




T«L S7- 
St. tz. 
■fOUUZ. 




J7S "Defenflo 

Itcam religionc, omnibus viribus ex animo defcn- 
furos. Ac quanta id fide prxfiiterunt? Antuerpia 
fand^ne quid amplius adiiciara) vbi pra'claca h^ec 
fconhliaagitabatur, & folida: inconuulfirqs pads 
iaciebamuc fbndamcra, non multo pod tempore* 
{e nimtum hxreticis fuifie ctedulam,ingemuit, & 
Ecclefi js omniqj culm Chriftiano, nccno & tcm- 
poraria pace fpoliacam ,rerap<£nitentiadeHcuic. 
An forte quiaacecrimisdifcordijs inter fc labo- 
rant hxtetici, quietem ex mumis eorum difsidijs 
potfumus expc(iare?Prouidit quidcm Dcus hxrc- 
ticorum pugnam , vt imbccillior fit corii impetus 
aducrrusEcclefiam,& nonihil a ceriamine refpi- 
rec:actamen quemadmodum Herodes & Pilatus* 
licet hoftiliter difsiderct, vnatamen voiuntatein 
Chridi necem confpirauerunt ; ita illi coniun Aif- 
fimis femper nientibus Ecclefia oppugnant , eiuf- 
que diuexandx pari flagrat cupiditate, Significa- 
nt hoc Ifaias cum dixit; Vnufquifquc carncm bra- 
chij fui vocabic « Manades Ephraim , & Ephraim 
Mana(Ten,& ipfi fimul contra ludam. Ac ne quid 
pacatiusfperari abeis in poderu pofle vtdeatur, 
molds libri fui locis nobis minas intentat Politi- 
cus,ac velut clafsicum canic,vc ab hxreticis mona- 
fteria incendantur .diripiantur cleri opes, & ad 
laicosEccIefix prxdia traducantur , & fubditiin 
dominos infiirganc conacibus fuis refidentes ; pa- 
lamque gloriatur, neque Pap^e authoritatem,neqy 
Hifpaniam potenciam , neque Catholicosonines 
effe^ucos vhquam , vc non dabiiiatur Hugheno- 
torum imperium. Denique fuo fibi iugulum mu> 
^ronc peteps, faictur xgr^ admodfi ci cum homi- 

pibiis 


a 


VentatU 179 

nibus couenire po\Te,qui aduerfari Deo non vere^. 
tur, Ac quis Deo magis aduerfatur,quani qui agru 
EccleHa; zizanijs opplec, & Dei fementc Apofto-t 
lico labore cerr^ c6miilam.& vicariafuccedcnciu 
facecdocum opeia rigacam, opprimere laborac3 

pop Principes Chrifiianos impunitatem bdteucis 
proponere , neque cum eis rnionem & pacem confii~ 
tuere ; etfque incumbere ex officio , quantum in ipjis 
efiMftfes exttnguere. 

C A P V T I i 1 I. 

C Vm iubet Aportolusfierioraiiones,poftula- 
tioncs.gratiarum a<fltones, pro omnibus ho- 
minib’,pro Regibus,& i js qui in fublimitate con- 
Rituti funt, VC quieca 6c traquillam vicam agamus; 
non vulc intelligi , ciuili poteftati non alium cfTe 
propo/itom fcopum.quam vt fubditum fibi popu- ^ 
turn in pace& craquillifate tcmporali cueaturifed 
qualem tranquilliiatem procurari veliCj explicar» 
cumait;Vccraquillam&: quiecam vicara agamus* 
inomnipietate&caditaic. Taractfi igiiur ciuilis 
poteflacis immediatus finis , fit pax temporal is> 6c 
iufiitiar defenfiojattamen Cfiriftiani Principis ofi* 
ficiura eft > ita principatu gcrere,vt ad Dei gloria, 

& paeem icternam fideliutp dirigatur j ac proiude 
ea fubmoueat, qua:ab hac pace conrequenda ho- 
mines auertut.Hancab eis feruitute exigit Dauid, Pfal.%, 
Ec nunc,inquies,Reges intelligite, erudimini qui 
iudlcatis tecram. Seruue Domino intimorc>dC 
exulcace ei cum tremore.Seruiunt aure Reges Dor Angufi, 
niino in quantu Reges funt.ciira ea fapiuntad fecr 
uiendqm illi,qux non pofiunc facere nifi Re^sj 

^ ^ quxquQ 



quzque contra Domini iufl'a funt religiofa feuerir 
tacc prohibedo.Aliter enim feruit Rex, quia homo 
eR,alicer quiactia RcXjcft.Quia homo dl,ci feruic 
viuendofidehter :quia vet6 ctiam res eft, feruic 
leg cs iufta prajcipientes, & cotraria prohibentes, 

« conucnienti vigore ianciendo: ficut feruiult Ezcr 
jg chiasjlucos&icmplaidoloru, & il!acxcelfa,qua: 

4. cotra Dei pra:cepta fueranc conftruda, deftruedo: 

ftcuc feruiuit Iofias,talia & ipfe &ciedo ; ftput fer- 
loui.3. uiuit RcxNipiuitaru, vniuerfam ciuitate adpla- 
candu Pcucopellepdo^Poftcaeniru quam cospit 
i quod Icriptum eft, Ec adorabunt cum ocs 
Reges terra: : quis n^entc fobrius Regibus dicar, 
Nolitc curare in regno veftro , a quo tueatur vcl 
oppugnetur Ecclcna Domini veftri : non ad vos 
pernneac in regno veftro , quis velit efle hue reli- 
giofus,ftue facrilegus;quibus dici no poteft, no ad 
VOS pertineat in regno veftro.quis velit efte pudi- 
cus.quis impudicus?Cur enim , cum datu fit diui- ^ 
nitus homim liberu arbitriu,adulteria legibus; pu- 
niantur.&facrilegia permittantur ? Qm^igituc 
fan« mentis cxiftiroct , paAa &*vnioncs Catholi- 
corum cum h*reticis,?um «Lcgc Dpi cofentire? Si 
cnin^ grauitef a Domino corrept* eft angelus fiuc 
AJ0C.X, prarpofitusEcclefia: Thyatirae, quAd permitiercc 
Iczabel, qua: fe dicebat Propheta, cum non eflet, 
doccrc 8c feduccre fpruos fuos : fimilitcr & angc- 
lus Pergami, quod tenptes dotftrina Nicolaitaru, 
timore numanq aut animi perturbatione ab Ec- 
clefia: corpore non fepararet:quid iam Dei autho- 
ricate diceret Joannes in eos qui non folum tole- 
randas harreies , fed etiam ftsdera focietatis cum 
‘ hzeetids ineunda cenfent , cum Dei Lege iubca.- 


X) 

lit 

lit 

K, 

:c- 

iiz 

la 

ct- 

l> 

P“ 

)« 

liti 
vd 
roJ 
tli- 
I ad 
(ii< 

iOH 

pu* 

Itot 

oli* 

?Si 

SiK 

JtCt 

h 

t 

irUi 

Ec- 

ho 

jlc* 

;DD 

)«»• 


Veritatis, i8i 

hiur peccames arguere, & incorrigibilcs Ecclcfix 
denunciace,vt,n perganceflc rcFra<^ari), canquain 
ethnici & publicani babeamur : & non fine caufa ^om. k;; 
index gladium portec, vindeic in icain ij$ qui mal^ 
opcratur \ An non efi monfiro & prodigib fimile> 
Cbrifiu cum Satan^agnos cum liipis,fideles cum 
pecfidis, iufios cum tuiibus& latronibusyfiinos 
cum mortifera lue corrcptis j venire i An non eft 
prodicio Catholicoru,cum ijs qui Ecclcfia; caftra 
iugiter oppugnaht , & expugnarc etiain meditan* 
tur,ci\m inferi pbrtiS)apoftatis,&defercoribuS) 
adeoque crucis inimicisicofpiratio ? Nonne lofa- t.PsrMit 
phac a Propbeta feuere meriiit increpari , quod 
Ocbozi«e& Achab idololatris praberet auxiliu> 

Sc his qui oderUnc Dominu, amicitii iungeretur? 

Non eft hoc a Domino cohfiliuni , fed a tenebra- 
rum principe,qui per lulianubi apoftata , bpbrtu* 
num fu± impieiatis inftruroemu, rcUgionum om- 
niiini liberiatem.fahciuit , ad cerdfsima fidei Ca> 
tholicar perniciem di pcruerfioncm. Q^d iutctili 
furgenuDUS hxrefibus,Chriftianis Pcincipibus fic 
agendumjnoh ex noftris fomnijs , fed ex Ddi lege 
coiligamus.Si furrexe(it(dicic Domin^)in medio 
tui prophetes. Sc dixerit cibi j Eamus & requamur 
deos alienos quos ignorai, Sc feruiemus eis : pro* 
pheca ille interficieturj quia locutus eft^vc vos 
auerteret a Domino Deb veftro. Si tibi voluerh 
perfuadere fracer tuus,aut filius tuu^ , vel filia , fiuc 
vxor qua: eft in fihu tuo , auc atnicus quern diligis 
VC anitba cuaro , clam dicens } Eaiiius vc fecUiamus 
dijs alienis,quos ignoras tU Sc pacres tui : non ac- 
qUidfca^ ei^nee audiasiUecparcat ei oculiis cUus,vt 

M 5 &ife 




1^2 DefenJjo 

tni(ereatis»& occuUes eu,red Hatim imerficiesXa- 
pidib’obtutus nccabitur, quia voluit teabdrahe- 
in rc a Domino Deo tuo.Ec Zacharias,(ic prxualitu- 
Zsthar. ram in terra veritatcm noui Tcitamcti icporc va- 
ticinatur,vc pacer Sc marer obliuifcantur parentu, 
VC Dei retineac feruitute, & proFcrant contra Alia 
mortis rententiai& no expedaio publieo iudicio> 
pereanc qui falfa docent vel proHtenrur, fententia 
r * propinquorum. Eric ( inquit ) cum prophecaueric 

quifpia vlcrn,dicenc ei pater cius & mater eius,qat 
genuerunt eum : Non viues,quia medacium locu- 
lus es in nomine Domini. Et conbgent eum pater 
cius Sc mater eius,genitores eius , cum propneta- 
ueric. N ulla igitur ratio pacitur,vt a poteflate gla- 
di|,que gcruc Principcs.prar alijs fceleratis homt*- 
nibus ha;recici eximantur $ qui tanto func czteris 
magiscriminoH, q> occultius Sc grauiusinfidian- 
tur,nd mod d cerrenis bonis, fed etia czlellibus Sc 
arternis. Ad hxcnunqua eos fore Principibus mo- 
Spijl. ngerosjfidem nobis Apoftoli faciut,cum eos ino- 
lud*. bedientes appellant , Sc dominationem fperncre, 
maiellaceque, Hue fuperiores poteftates olafphe- 
mare.alfeuerar.Deniq; nofiris inducijs aliud nihil 
cfHcietur , quam vt vires fuas confirment,& vene- 
num colliganr, quod podmodum violentiuseuo- 
manc. Id quod de Arrianafui teporis hzreficon- 
tii. de <iuer>tur Hilarius;Antea,inquies,in obicuro, Sc in 
Synedis, angulis Chridus fecundutn natura Dei elfe Filius 
negabatur,& cflentiz mops paternzrat verb nunc 
publicx authoritatis profefsione hzrefis prorum- 
' pens, id quod antea furtim mufsitabar, nuc Vi6:rix 
gloriatur.Magnus igitur nuc nosanimi flupor oc- 

cupauir, 




Veritatli. iSj 

cupauif)VC,cum rcelcracxteravindicandaceilita^ 
musifolatn harretioi vigerc velimus impunicatn; 

Cxterum vc hxrefum incremecis ef'hcacius oc* 
curranius,& eius impccum validioribus repagulis 
coerccamus > illud etiam ftudios^ agendum efl^vc 
errorum do^ores,& auditores, elTe non finantur. 

£11 enim incrcdibilis in Klis auriu pruritus , 8c in 
illis lingux pctulantia:quo nomine in Apocalypfi^^.-itf; 
rcfert loannes.fe vidifle ex ore bcftix trcs fpiricus 
immundos exirc, in modu ranarum j hzreticos fi- 
gnificans,qu6d 8 paludibus fuis limofis, incodins 
8c imporrunis clamoribus,bdelibus obdrepac « 8c 
non veram iapientiam, fed vanam 8c mendacem 
obtrudere no ccllent. llli ijdem 8c equis iili iigni- 
£cantur,qui dxmones habent infcnbrcs 8c re<^o-: 
rci , quorum ex ore procedens ignis , & fumus, & 
fulphur,tertiam hominu partem dccidk.Poteftai 
cnim equorum eft in ore corum:quia peftifero fuo 
rermonc,innumeris hominibus funt exitio,& fot~ 
midabilior corum cfl: lingua, quam Principum ar- 
matorum potencia. Hinc Carolus Quintus , inui- 
^ifsimus Imperator,poteiifsimos Principcs plc- 
rifque locis debellauic , fed Lutherum vilem mo- 
nachum,& abiedtam nebulorum fxcem , quorum 
in ore crat poteftas corum , cum tot regnis domi- 
naretur.expugnare & fuperarenon pqtuit. Ide6- 
quemagna ex parte in Germania profligataroelTe 
religionem Catholicam,criamnum dolemus. Ita- ^ 
lia verd 8c Hifpania,qu6d magno (ludio, & fupe- 
riorum potedatu inHgni prouidentia, horu terri- 
bilium equorum fremitus compcfcant,ranafquc 
Ycl non adroittantjVcl extinguant, florcntcro rcii- 

M 4 nent 


Defenjto 

nent religioncm,& non ninpaucoscofq*, latentes 
habet hxreticos : & a belloru ciuiiium incommo- 
Bpi/ 1 37 liber*, aha pace & quictc fruuntur. Reru igi- 

^ ' * tur euencus palam tehatur , ver^ a Leone Magno 
rontinciatu,aliter res humanas tutas cITc non 
poiIe,ni(iqu* ad diuinaconfefsionem pertinent, 
•a & Regia & Sacerdotalis defendac auchoricas: & 
atf, ‘ Principes quieto prouinciarum fuarum iure po- 
tire,& imperia , Chrifti dextera defend 4 , cum in- 
concuiTum tuentur Eccieiix (latum. 

Debpldckijfe Principes,& glor'u op'tbufque au^osfui^e, 
qut Ecclefiam & religionem defenderunt : dtjplicuijfe 
verb,& diuinam vlt'tonem meruijfeyqm earn aduerfm 
heretic os tueri negUxeruntyVel etia ei funt aduerfatu 
C A P V T V. 

C Hrihianis Ptincipibus gloti* Dei & Ecclc- 
(i* defenfionem potius quam temporaliura 
Reipublic* comodorum procurationem incum- 
bere,etiam illud oftendit , quod ab Imperarore in 
cius cofectatione a Pontifice petitur, imo & pr^- 
fcribitUr;Accipe(inquit)gladium,authoritatc Dei 
omnipotcntis)& beatorum Apoftoloru confccra- 
tum, noftr* bencdi( 5 lionis officio tibi concefTum, 
in defcUfionero fandlx matris Ecclefi* diuinitus 
ordiriaturo,vr per eum vim o'quiratis exerceas , & 
faniflam Dei Ecclcfia, eiufque fideles propugnes, 
atque proregasrneque minus fub fide hdfos,quani 
^ Chrihiani nomiuis hofles exiehues atque difper- 
gaSiSed & illud Prihcipis Chrihiani oheildit of^ 
ficiii, quod Deus in Dcuteronomio lege coftituir, 
C»p. 17. vt Rex,quando federct in regni fui folio in Ifraely 
defcribercc fibi Deuteronomium in voluraine, 

accipiens 





Veritatif, 


iBf 


CDI, 

;& 

iin> 

4 

4 

4 

j, 

ck- 

JliS 

QIS- 

■eili 

pre. 

Dfl 

CD- 

DIBi 

ioi 

,S 

[les, 

))0 

ot 

liilr 

9^ 

ilK 

:n» 


accipies exemplar a Sacerdotibus Leuiiic^ tribus. 

& haberetfecum, legeretquc illud omnibus die- 
bus vit* fuq,& difceret timere Deum faum^& cu- 
(lodire verba & c^rcmonias eius qu? in Lege pr^- 
cepta funtcnd tantum vt Rex ipfe verba Lcgis c?- 
remoniasque cuftodirct,fed etia vt eius imiiationc 
&authoricate,populus religiol^ Deu colerer.Qim 
aucem id fruftu faceret.oftendic quod fequitut; V t 
longo regnet tempore, ipfe, & Blius eius fupcr If- 
rael.Quanta fane potctia & gloria polluerint Da- 
uid, Salomon, Ezcchias,IoBas,alique infignes Le- 
gis huius cuRodes, docent Regnuna& Paralipo- 
menon hiRoriar.Acde Dauidc, Sapiens quoque, 
Dauid,inquit,cum leonibus quafi cum agnis: 8c in 
vrfis Bmiliter fecit, Heue in agnis ouium in iuuen- 
tutc fua.Cotriuic inimicos vndiquc , 8c extirpauit 
Philiftijm contrarios,vfque in hoJiernum'dic. In 
Omni opere dedit confefsioncm (an(5to,& excelfo 
in verbo gloriae.De omni corde fuo laudauit Do- 
minum,& dilexit Deu qui fecit ilium, &: dedit illi 
contra inimicos potentiam.Et Rare fecit cantores 
contra altare,& in fonocorudulccs fecit modes, 

PoR ipfu furrexit filius fenfatus , 8c propter ipfum 
deiecitomnem potentiam inimicoru.Et dc lofia: 

Ipfe cR diredlus diuinitus in pcenitentia getitis,& Cdp-^t’ 
tulit abominationes impietatis,& ad Dominu gu- 
bernauit cor eius,& in diebiis peccatotu corro- 
borauitpietatCiDeimpijs ver6 Regibus luda vi- 
de quid fequatur:Pri^ter Dauid,inquir,& Ezechia, 

8c lofiam , orones Reges pcccatucommiferunrrna 
reliquerunt Legealtilsimi Reges Iuda,& contem- 
pferunc timorem Dei.Dederuni regnu fuumalijs, 

M j 8c 


f 


iS6 Defenpo 

& gloriara fua alicnigen* gcnti.Tncenderunt cle- 
‘^3"^ciuitatemfa<5litatis,& deferias fecerunc vias 
iptius in manu Hiercmiar. lecoboam verb in tan> 
tam prolapfuseftiinpietatemjvtdcccm tcibus Is- 
rael a vcri Dei culcu ad idololatria his verbisab- 
duxerit:Nolite vltraafcendcrein HierufalcmiEc- 
cc di j tui Ifraebqui tc eduxecunc dc cctra i£gypti. 
Pofuit vitulum aurcutn in Bethel, & altctu in Dan, 
& fa(5lam eft verbum hocin peccatum, Ibat enim 
populus ad adorandum vitulum vfque in Dan. Et 
fecit phana in excelHs, & Sacerdotes de extremis 
populi,qui non erat de filijs Leui.Proptcrca Ahia: 
Prophet^ verbis, durum hunc nunciu acccpir:H?c 
Ca^.x.4. dicit Dominus Deus Ifraeb Quja cxalraui re dc 
medio populi,& dedi Ducem fuper populu meum 
irrael,& non fuifti ficut feruusmeus Dauid, fedo- 
peratufes male fuper omnes qui fueruni ante te,& 
fccifti tibi deosalienos & conHatiles.vc mead ira- 
cundiam prouocares,idcirco.cccc ego inducam 
mala fuper domum Ieroboam,& pcrcutiam de Ic- 
roboam mingentem ad parietem.Qui mortui fue- 
rint de leroboam in ciuitate, comedent eos canes 
qui aute mortui fuerint in agro,vorabunt cos vo- 
lucres cai^li.Ec euerfa eft domus leroboam, & de- 
C 0 p. ij. leta dc fuperficictcrrs.Vcautem & noui Tcfta- 
meti hiftorias atiingamus,quifquis Eccleftf Chri- 
ftian^ res geftas diligenier condderabii,!! no pr;- 
I iudicio fucrit occupatus,neque ca:co partium ftu- 
dio rapictur, facile pcrfpicict Grxeum Imperium, 
cuius neveftigiumquidenjvllumiam exftat fun- 
ditusfuifte colIapfum,proptercaqubd Gr*cilm- 
peracores , repud iaca hdc Catholica, harrefum pa> 

tronos 


Veritatk iSf 

Cronos Cc pr§buerut,fandloruni reliquias & facras 
imagines prophanaueruntjtandemque a fcdeA- 
poftolica & Catholica Ecclefia prorfus defecctut: 
vtmagnoraeritoillud Impenum Turcica: tyran-» 
nidis iiigum iam pati v'deimus.Conira,ad Gallos 
& Gcrmanos tranlmiiraefle auguftilsimi Imperij 
fceptra,proprer rcligioie dcfcnlam Ecclefia, ciuf- 
que holies viriliter debellatos , inanifefta rcrum 
fides cogii vtfateartnir* Ecqnid tandem hac tem- 
peftate,Germanos,AnglosGallos , Belgafquc,iot 
tcpeftatescontriuere,nifi quod Principes quidam 
quos Ecclefia: nutruioselTe oportebac, fe ha:reti- 
corum exhibuerunt fautores & protedores? VilfMs.4.9. _ 
non miccmur florentifsimorum olim Impedorum 
gloriam concidiflc.cum vaticinatus fit l('aias,pc- 
titurarcgnaquarnon feruierintEcclefia:^ & Gen- 
res folitudinc vaftandas, eiuldem facrilegx defe- 
dbionis participes. Hinc mecito Cyrillus laudat , 
pietifsimos & Dei amatifsimos Principes, Theo- 
dofium & Valcntinianum,qu 6 d redam conferua- 
rcntfidemj&priBcipuamderandlis Ecclefijs cu- 
ram gererent.idque vt fimul prxclaram in arutim 
gloriam haberent, 8 c celeberrimam Imperi) fui 
adminiftrationem redderent. Quibus etiam ipfe 
virtutu Dominiis.roanuliberali, hoc nomine bo- 
na tribuitrfimulque dedit,vt &’ aduerfarijs impe- 
rarenr,& viiSlor iam ab eis reportarent,N on enim 
fallitisquidicit:Viuoego,dicit Dominus, quo- 
niam glorificances me,glorificabo. 


Mjendd 


t88 Defenjio 

roU 3s, MendaciumeJlyCotiftant'mum&Tbeodofiumyfapientip^ 
mos & potentiffms Imperatores,PaganosJud(tos,& 
ArrianoSffu^t queqidifc'tplina & CQfcientU permijijfi. 

C A 1> V t vi. 

F R audem IcgencibiK facit PoIicicus,cuo3,vt fibi 
authorimtem concilier, rapicntifsimos Impc- 
ratoces idles producit.defpcrans pofle legi con- 
ftitucas ab eis aduerr* hxreticos leges. Rercllemus 
igitur & prodemus in lucem aducrlarij vanitatem> 
ii priitium oftcndcrimus.non dFc pareiti infideiiu 
& tudxorum cum hxreticis caufam Jnfideles ctH 
Teueris legibus idola colcre,& blafphemare Deum 
vetemur.non tame coguntur inferi Eccleii^ Chri- 
lhanff,nequefidcm adraiitcrc,qua:non nifi vo- 
luntatis confenfu fufeipitur. Diligentcraureni ab 
EccIcHa cum eis agitur do6lrina,dirputatione 1 8c 
miraculorum vru,vtChriilianifmum ampledtan- 
' tur.Quod priufquam faciant,citra periculum inter 
ChriRianus tolerantur,quibus iam non imminec 
ab idololatria &inRdeIitatis TuperRitione pericii- 
lum,tencbcis Euapgelij luce difsiparis. Similiter 
ludaicas obreruationes,reuclata ia Rde , impletil^ 
que per ChriRura Legis Mofaic? figUris,noui Tc- 
Ramenti bencbcio fubmotas 8c abolitas eifc) fdtis 
fupeique ChriRianis perfuafum, minimeque d- 
men debet ex eorum focietate contagium. Ad 
li 2 C fidem iloRram illivel nolentes confirmanr> 
dum veteris TeRamenti Scripturas ,qua:cum 
I Euangeiicis & ApoRolicis fummo confenfu 
confpirant,& return noRrarum Continent Pro- 
phctiam,Deuin habere authorc aRcueranc.H^re- 

dci 


Veritatis. is^ 

wi^ tici vcr6,quia fraudi prartexunt Euangclij nomen, 
tilt & ex profeiTo a fide nos auocanr(^ propter quod,£- 

uangcliuni conuertere.fiue peruertcre,dicutur)& ^ 

Chriflianum nomen aiiaquc pleraque nobifcum 
habcnt communiarprocliue eft vt Catholicos ipfo 
vtfl contagio conuerfationisinficiant, vtiexperientia ,V) 

Impt ianidiuturna didicimus.Nunc ad Conftancinutn 

c» yeniamus, quern cum hicrcticis difsimulafle , iftc 

Ic® tantopereconator perfuadcre.Teftisefl: Augufti- 

aicE nus,poenam dccem librarum auri flatuifleCon-'^/i^-^** 
ideli flantinum in hireticos: & loca congregationum 

esd • Donatiftarum.re^ue vnitati peruicaciter'refiften- 

Dcdi tiu.hfco vendicafIc.Extat & ifta in h*reticos Co- i^ieeph, 

Ci» ftantini conflitutioiPlacitum nobis eflArrium & 

(Ivfr Arrij fufFragatores , Porpbyrianos noroinari.vc 

:ini quorum imitaci funt mores, eorum quoque obri-~ 

(i<,S neancappellarioqes.Si quodaute fcriptumab Ar- 

iflafr rio compofitum rcpcriatur.vt igni id tradatur vo- 

liiitt lumus;vtnonmod6 iraprobaciusdodrinaabro- 

iiiK gctur,vcrumctiamncmonumcmmquideaIiquod 

ificj eius relioquatur, Illud equide prxdi^um yolo , fi 

iili® quislibcllumaliqucm ab Arcio fcriptum cclare, 

licit ncc concinuo igni comburcre depreheqfus. fuerir, 

lift fupplicium morris cfl’e conftitutum.Quato autem Corf. de 

fiu ftudio Theodofius aducrfusbireticos defenderit fum.Tri- 

jct CathoIicamfidem,ofl;enditeius,& Valentiqiani 

Gratianiquc in ha;c veAa conftiiuiio,CunAos 
jyiu populos,quoscIcrpentijcnoftr^ regii Impcrium, 

in tali volumus rcligioneverfari.quara diuinum 
feiiii Petrum Apoftolu tradidifle Romanis, religio vF- 

p[j. quc adhuc ab ipfo infinuata dcclarat, quamque 

w Pontificem Daroafum fcqui claret, & Petrum Ale 


( 



xandrix Epifcopura , virum Apoftolicz fandio 
racis:reliquos vecu demencos vcfanofque iudican- 
tes , hzrecici dogmacis infamiam fu(hnere:diuina 
primum vindi6);a,po(l etiam tnocus nol^ri , quem 
EffJtm exc^lefti arbicrio fumprerimus, vlcione ple(9:en> 
dos.Efteius& aliud edi<^um huiufmodi: Sand- 
miisjvr,qufcunque Porphyrins propria exagitatus 
infania,auc quiuis alius aduerfus piam Chriiliano- 
rum religionem confcripHt , apud quecunque in- 
uenta fuerint,igni tradantur.Cunda enim fcripta 
qua; Deum ad iracundiam prouocant , vel antmas 
violanc,ne in hominura quidem aures venire vo- 
lumus.lubemus omnia ifliufmodi fcripca,fiue ante 
hac,nuenuncFa6^afuerinc,poti{simum autem ea 
qux Nedorij func,incendi, ac pcrfedifsimo inte- 
ricu mandpari,ita vt in nullius ledionem veniat, 
ijs fane qui taiia fcripta vel eiufmodi libros habe- 
re & legerefuftinuerint,vltimum fuppliciura fii- 
feJtm bituris.Excac&h;ceiusc5(Hrutio:Arriani& Ma- 
Codji-y cedoniani^&r qui ad imam vfque fcelerum nequi- 
tiam peruenerunt Manichari, tuif^uam in Roma- 
num locum coueniendimorandique habeanc fa- 
culratem:Manichxis etiam de ciuitatibus pellcn- 
' ' dis,& vltimofupplicio tradcndis.Denique vt vi* 

uentis pietati,vita; exirum prxclare refpodiiTe in- 
n tf tclligas.fcribit Ambrofius.Theodofiura, cum iam 
neb.ia c^^rpore folucretur,magis dc ftatu Eccleiiaru, qua 
Theod. de uiis periculis fuilTe mllicitummeque aliud Eli js 
Nictpb. fuis mandauic,quam yc veram pietatem integram 
lih.tj.es. fcruarcnt, per quam & pacem cflcnt habituri , & 
vidroriam a Deo confecuturi.Ex his manifeRum 
^uadic, De ConRancit^o 6c TheodoRo menti- 

tum 

X. 


i 


(aoi 

dm 

din 

.<]» 

i(da 

Sue 

lbs 

qixii 

fetf 

aois 

lire* 

iiK» 

IKH! 

30 is 

Tfli 

)sb^ 

iafll 

Dtf 

Ro# 

Mini 

pdl® 

ictt« 

dilj' 

is® 

iri! 

iudi 

otf 

inin.^ 

liliJ* 

ffl 

6 


turn Politicui quos cofufaneatn rcligionurn 
pcrmixtioncra toIctafTe comminifeitur. Quod fi 
his omnium calculo fapientifsimis Imperatoribus 
Caluiniftar('fiparuamagnis licet coponerc) nullo 
mode fapietiores cenferi pofsint.mcrito ad in? fi- 
dam cum cis fidci concordiam anhelare deberenr, 

& corum cxemplo Apoftolicam Ecclefiam& fi- 
de vencrari.Vide none quam pr?clare Coftantini 
& Theodofij fcntcntijs,de exturbandis h^reticis, 
confenferim Martianus & Valcntinianus. Hoc e- 
nim pro Concilio Chalcedonenfi edidtu ille pro- 
muIgauirrVer^impius atque facrileg’cft.qui poft 
totSacerdocumfcntcnciam opinioni fua: aliquid 
tradandureliquir.Ncmoitaque vel clcricus, vcl 
^ilicaris,de fide Chriftiana public^ terminara,cQ- 
adunatis & audientibus tradtare conetur in pp(le- 
rum. Concemporibus aure huius Icgis.pctna non 
decrit.Igiiur (i clcricus crir qui publicd iradlare de 
religionc aufus fuetir, i confortio clericorumre- 
moucbiturjSi vero militia pr^ditusfiierit,cingulo 
expoliabitur.Cstcri ctiam huius criminis rci , de 
haclandilsima vrbepcllentur, pro vigore iudi- 
aario ctiam competetibus fupplici js fubiugandi, 
Conftat enim harreticarinfani? exordia fomitequc 
nutnrijdum publicc quidam difputant atque con- 
tendunt.In Codice habetur & lex ifta: Apollinari- 
ftas Eutychianiftas. Epifeopoa & prcfbyieros , 
aliofvc clericos crearc vcl habere prohibemus, 
Icientibus.tamijsquiaufi fuerint cuiquam Epifl 
copi.vel preibyteri.vel clcrici nomen imponcro, 
quam ijs qui pafsi fiierint impofiiu fibi nomeSa- 
cardotale^pfincrc, poena cxilij.cufacultatum A>a- 


lUiU 


192 


Dejenho 


rum amifsionCjfe fubituros. VniuerH eciam ApoU 
linaridz velEucychiani(lz,non Eccienas,n6 mo- 
nadcriaEbi condruanciparafynaxes c6uenticula> 
quenonconcrahanc.QuicaDque verb cos in do< 
mum,vel po(rer$ioncm,vel monaileriuro reccpe- 
rinc,ac pafsi flierinc illicitas parafynaxes conuen- 
^us6uecelebrari:n viiis& abie(^xnnc condido- 
nis,ru(libus public^ & in ptcnam fuam,& in a.lio> 

« rum cocrccanturcxcmplum: Ci honeftac verb fuc- 
rinc perfon^idecc libras auti rouldi^ nomine Fifco 
nodro cogancur inferre.NuUi etiam contra vcne- 
rabilem Synodum Chalcedonefemliceacaliquid 
vel didbare vel fcribcre,vel ederc atque emictercy 
autaliorumdidba vel rcriptafupcc eademre pro- 
ferre.Ncmo huiufmodi habere libros,& facrilega 
fcriptorumaudeac monumenca feruarc. Qubd fi 
in biscriminibu^ruerint deprebenn,perpectia,de- 
pornone damnstur. V Itimp etia,m fupplicio cQet' 
ccantur, qui illicita docere tenrauerinr. Omnes 
verb huiufmodi cbarcaraclibriyquirunedum Eu> 
tychetUdogmafuerinccomplcxi, incenciio con> 
cremcntnr,vt facinorofa: pcructfir^tis veftigia fla- 
mis combulba,dcpereai.y£quum naque e(^, vc iro> 

. manifsima facrilegia par poen; magnitudo pcrpeU 
Nictfh. lar.Rcligioleiftaianxetutifti Imperatoi;c^, quia 
Nic?na Sy nodus; Arrium antea. atque vna omnes 
qui eius ^dhxrebanc fententiz , excommunipatos 
anathcmati fubiecerat;&; Conlbantinus anathema 
cdllituerac in yoces qqoque h^rcHs eius,& librura 
quern ille contra pietatem compontum,ThaIeiam 
infcriprerat.Videnuncmihiquam inlipientcselTe 
pporreac , qui hzrefes indulgenterfouendasicire. 

ccq 


1 


\kf 

DOS 

iiioi 

ioi 

leco 

:ooK 

lodo 

IDlli 

;ro4 

DC ft 
[Iff 

;al4 

mis 

«!• 

icii 

Qii« 

jod 

Off 

uini 

liof 

¥ 

i.”' 

iptfj 

lOff 

la^ 

:lift 

bM 

ottf* 

jdiJi 


Veritatu, ipi 

cen{ent, quando Itnperatores ifli, hxreticorum 
ctiamiudicio rapiencifsimi ,fuarum e(Te partium 
cxiftimauerunr.profideiCatholicacincolumitatc ^ 
hxreticos feucris legibus coerccrc. 

Ofienditur ex D. Auguftmo alufqueEcclefudo^oribmt 
non ejfe cum heretic is dipmulandutn,& magno com- 
modo de eis coercendis effe leges confiitutas. 

C A P V T V I I, 

P olitico quxreti qua iuftitia & vtilitatepubIi-F<,/.j^^ 
cahxrecici legibus coerceantur,multis locis 
refpondct Auguftinus, quern infignem v eri tat is 
propugnatorc (c Hmulat agnofcetejfupplicijscos 
eile dignifsimos, cum propter folam hxrensdc 
fcliifniatisculpam,rumqu6drcducendo,incauto- ’ 'V 
rum animas perdunt } prodeflc aute terribilcs ci- 
uilis poteftatis leges, vt & ilbs territi Catholici 
bxrefcs dcteftentuc , & ipli hxretici ab hxrelibus 
rclipifcant , & ad Ecclefix Catholicx grcmiu re- 
ucrtantur.Mea(inquit) primitus fenrentia erar,ne- Epif. 45^ 
minem ad vnitatem Chrifti clTe cogendum,vcrbQ ^ 
cfle agendum, difputationc pugnandum, raiionc 
vinceiidumme bdos Catholicos habercmus quos 
apertos hxreticos noucrara’cfcd hxc opinio roea, 
non cotradicentium verbis, fed demonftramium 
fuperabatur exemplis. Ec ad illud quod vrgcbanc 
Donaiiilx,&: omnium pene hxrericoriS ore nunc 
iai^atur*, Nemo credit inuiius, igitur nemo ad E- Li.z.cot^ 
demeft compellendus,fed vnufquifque (uoarbi- ^'t.PettK 
rrio eft relinquendus j vt vcl credat ft velir j vel fi 
nolle, non credatj his verbis refpoder; Cur non in crefe^d. 
homicidijs,& in ftopris , & in quibufeunque alijs s.cstp.si. 

M faqino 





1 


}f4 Defmjio 

facinocibus & flagiti js, libero te arbitcio dimiue^ 
duro proclaroas, qua; came omrira iuftifsimis lcgi> 
bus comprimi vcilifsimuro eft & ralubercimum) 
pedit quidem homini Deus liberam voluncatem, 
fed nec bonamiinfrud^uofamitiec mala volqic efte 
impunitaip.N unquid quia mores optitni libcctatc 
voluntatis eligumur, ideo mores pcfsimi no legis 
integcitatcpuniutur?AtquigcneralitcrdicitApo- 
ftolus,qubd Ptincipes no finttimori boni opcris, 
fed mali. Quaptopter vbi diflcrirur,vtrum nacrc- 
tici & fchifmatici fine a Principibus puniendi, 
tota quzftio eft ( ait Auguftinus ) V triim nihil mali 
agam?quia ft maid aganc,habet vnde tiraeanceoS) 
qui nd ftne caufagladium portani. Vis autem non 
timerc poteftatem;(aic Apoftolus) bonum fac » Sc 
habebis laudem ex ilia. Si aute male ieceris,time: 
non enim ftne caufa gladiu porcat : Dei enim mi- 
nifter eft,vind$x in iram ei qui male agic.Quibus 
verbis Apoftolus,nullum inter bona, nullum inter 
mala opera diferimen confticuit: fed ftcut omnia 
bona a ciuili poreftate laudibus ac prarmi js pcofe- 

3 uenda prxlcribit;ftc eciam vniuerfa mala opera» 
igno amcienda ftipplicio, ftue ad humana focie- 
tacem , ftuc etiam ad diuinam pertineant religio- 
nero.Quzris igitur quo merico fupplicia in hzre- 
ticos decernantur? Pro facrilcgio naerctici erroris 
(ait Auguftinus)dignifsiroas pcenas luercc,etiaroft 
neminem violenta infania Izdere auderenc. Et, 
£/>'/. 4?- Impietas eorum qui contra veriratem ftbi notifsi- 

Spi. 172. 

mam dimicant,etiam idololatria forfttan ftiperat; 
quod inde manifcftum cfficitur, quod Core , Da- 
up.e. ^ chap,dc Abiton, propter furami Saceedptis popu- 

Hque 


Verkatis, 

lique Dei defercionem, Dei indignatis ira percun> 
fecic. Sic nec fabricatum & adoraium a veceri po* 
pulo idolum,ncc a Rege contempeore, facer liber 
cxullus, meruit vindicari.Non aurem vtroquepu- 
nirecuracrocius,ningrauius penderetur.Neq; ob<> 
feurum eR vetcri populo pratcepilTe Dominum» 

VC qui fummi Sacerdocis non parerec imperio, & 
iidelesad deorum alienorum cultum traducerer, 
faxis opprimecetur. Si qui corporalitcr fanguine Tr^S. si 
fundunc,morce digni funt, mulco magis qui dolis 
Eccleliam perfequuntur. Illigrauius cor feriunt, 
qui linguae gladio feriunt:illi acerbius fanguinem 
fundunc.qui Chriftutn,quantum In ipfis eft, in ho- yy, 
mine occidunc , & ca;des in hominum mentibus 
contra vicam aecernam commiccunr. Sed neque 
carni eciam parcunc, Temper in crudelifsimas per<« 
fecutiones abeuntes, numero & fauore mnltitudi- 
nisadiuti.Ac deCircunceUionibusfcnbit AugUt Lt 3 .eSs 
ftinus, propter feritatem non dico lacronibus , pi- Crtfi. 
ratis,trucuieniaalicui generi Barbarorum, fed ne- 
que ipfi omnium crudelitatu magiftra, elTe com- 
parandos.Medtd igitur D. Leo pronunciac, nihil 
vltionum non mereri fubire bf'reticos,qui audenc 
dediuinis dehumaniscoftieucionibus repugnarc. 

Nunc ft roges quo fru(5ku h?reticoru,exerceatur 
legum feueritasjrerpondemus.valcre posnaru me- 
cum , ad edomand^ eorum pcruicaciam, frangen- 
damqueceruicem. Cum enim duru &c moleftum 
quid homo patitur , admonetur- vt cogitet quace 
patiacucjvt.n pro iufticia fc pati perfpexerit, id ip- 
furo bonu eligac , pro iuftitia taHa ^uftinere^l> auto 
videtic clfc iniquitate qua patitur, feinfru£luo- 

N a fifaici^ 


^efento 


ip6 

nfsim^laborarcatque cruciari conndcrans,mute| 
in melius voluntaccm.fimulque careat 5c molcftia 
fterili,& ip(a iniquuate, Proindc melius edodlus 
Auguftinus, reiil:ilsime fenfit ad lanandos harreti- 
cos adbibendam efle & doftrinam , & terrorem. 
Sienim terrerentut 5c non doccrencut .improba 
quafi dominatio viderctur.-fed rurl'us fi docerecut 
Sc non cecrcrcntur, vetuftate confuctudinis obdu- 
|:ati,ad capcflendam viam falutis.aut non omnino, 
^ autpigrius mouercntur.Quaquamenim lam per- 
fpicua veriias aures & corcia hominum fcriat , ac- 
ta'men tanta quofdam mala: cofuctudinis vorago 
fubracriir,vt omnibus auihoritalibusrationibuiqi 
fcnn;ere,quam confennremalini.Refiftunr auiem 
duobus modisraut licuicndo,aui pigrefcedo.Quid 
^gicur hic facial Ecclcfix medicina , falutem om- 
l^ium materna ebantare c6quirens,tanquam inter 
phrcneticos & Icthargicos a’ftuasjNunqnid conr 
(cmnere,nunquid delirtcce veldcbet, vcl poteft? 
Viriiqj fit necefie eft rooiefta,quia ncutris eft ini- 
mica. Na 5c phrenctici nolunt ligari,& leihargici 
noluntexcicari.Sed perfeueret diligeciacharitatis. 
phra?necicum caftigarc , leihargicum ftimulare> 
ambos amare. Ambo moleftati, quadiu xgri funr, 
indignanturifedambo fanati.gratulantur. Errorc 
dercli(fto,feparationis prauitaie cocreifta , ab hse- 
refi ad Ecclefix paccm rrafeunt quam non habe- 
bant. Sed fi cum tranfeuntfiifti font, non eft hoc 
iam noftrum,fcd Dei indicium. Er ramen quidam 
^um fiifti pucarencur, quoniam iufsionis ad nos 
^errore cranfierunc, tales pofterius in nonnullis 
ten ratio til bus inuenti funt, vt nonnullis v^teribus 

Catholi 




i 


Veritatis. - i$7 

^atholicis prifctrentur. T empcrata icaque (cue- Epif4.h 
licas adhibetur,vc coercicionc exiliorum, 8c dam- 
horum tribulatione,admoneacur cofiderare^quid^ 

& quare paciancur,& difcant przponere rumori- 
bus,& calumnijs hominu Scripturas quas legunL 
Quod ad h^creticorum conuerfioncm tantura ha- 
bct momentum, vt fcribat , priorem fuam opinio- ''' 

nem, neminem fcilicecad vnitace Chcidieifeco- 
gendum, fe demonilrantium exemplis fiiperatutn 
correxiffe. Nam prime, inquir , opponebacuf 
xnihi ciuicas mea , qua: cum cota e(Tec in pane Db- 
iiati , ad vnitatem Cacholica timore legum impe- 
rialium couerf'a efl , qiiam nunc videinus ita huitis 
vedrx animoHtatis perniciem deteftari, vt in ed 
hunquam fuilTc credator.Ita multic aliae qu* mihi 
nominatim comemorabanturrvt etiam ipfis rebus 
agnofcerc in hac caufa re<5le intelligi poiTe quod 
feriptum cftrDa fapienti occafioncm,& fapietiof 
erit.Et illud : Verbis no emedabirur feruus durus; 
fi cnim & intclleicerir,non obediet. Quam multij 
hihil intereflecredentesin qua quifqj parte Chri- 
Aianus fit.ideo permancbac in parte Donati, quia 
ibi nati crant,& eos inde difeedere , atque ad Ca- 
tholicam nemo traniire cogebat.His omnibus ita 
harum legum terror, quibus promulgandis Reges 
Domino feruiunt in timore , ita profuic , vt nunc 
alij dicant : lam hoc volebamus , fed Deo gratiasj 
qui nobis occahonem pra;buic iamque faciedi, Sc 
dilationu morulas amputauit,alij dicant : Nefcie- 
bamus hic effe veritatem,ncc earn difeere voleba- ’ 
mus j fed nos ad earn cognofeendam metus fecit 
attentos, quo timuimus ne forte line vllis rerutb 

N 5 xtet 


*t>efenfd^ 

a;ternarum lucris , damno rerum temporalium fe* 
riremur. Gratias Deo , qui negligeniiam noflram 
flimuloierroris excufsic, vt faliem folliciti qux- 
ceremus,qu6d fecuri nunquam no(Ie curauimus, 
Alij dicanczNosFainsrumoribus rerrebamur in^ 
crare^quos falfos e(Te nefciremus , ni(i iniraremus; 
nec incraremus,nin cogeremur.Gracias Domino, 
qui trepidacionem noura Hageilo abdulir, exper- 
tos docuic quam vana & mania de Ecclefia (tu 
tnendax fama ia(^aueric, alij dicantr Putabamus 
quidcm nihil incerelTe vbi Chridifide teneremus: 
fed gracias Domino , qui nos ^ diuifione collegir, 
& hoc vni Deo congruere , vr in vniiate colatur, 
oilendit. Deinde poft pauca fubiungit ; Terror 
temporalium potedatu , quando vericatem oppu- 
gnat,iudis Fortibus gloriofa probatio eft-, infirmis 
periculofatentatio:quando autem vcritatem pra:- 
dicac errantibus & dilcordaniibus, cordatis viilis 
admonicio infenfaris inutilis affli^io« Non 
eft autem potertas nifi a Deo. Qui autem poteftati 
rcfiftic, Dei ordinationi reftftit. Deinde epiftola 
quinquageftma , Multi, ait , qui (bla in ichifmate a 
parentibus traditacofuetudine tenebantur, quale 
verb caufam ipFa hxrefts haberet, nunquam antea 
cogitauerant, nunqua quxrcre & confiderare vo- 
lueranqmox vbi cceperut aduertere , & nihil in ea 
dignum inuenire, propter quod tantadamnapate- 
renturjfine vlla difficu|taic Catholici fiufti funr. 
Docuit enira cos (bllicitudo,quos ncgligentes fe- 
cucitas fcccrar. Iftoru autem omniu prxeedetium 
authoritatem & perruafione fecuti funt multi, qui 
minus idonei eraneper feipfos intelligere, quid 

diftarec 

‘4 ** 

; 


t 


Veritatu» ipp . 

diftaret inter Donatiftaiu errorem , & Catholica 
veritate. lam vero quid hac dc quaflione fenferic 
Ambrofius ( nam & hunc Policicus vaniraris fua: 
fade patronum)euidcnier oilendic, cum Sjrricio, 
Mediolanenilbus vc Manichxos Eccletia; fepcis AmMf. 
cxcludercntpra:cipicmi,refpondir,ctia ipfum Im- fp>A 

f )cratorem, corum impictatem exccratucffe.popu- ^ 
umque Catholicum eos canqua concagia quxda ' * 
iefugine,6c Mediblahen ex vebe, quaii profugos, 
repulide.Et cuma Valetiniano Arriano, adhibita Or*t. iti 
vi.bafilica fibi & Arrianis tradi ad impi* religio- 
nisexcrciiium iuberetur ; Epifcopali coftantiarc- ^ 
j[pondit,prius fore,vc anima fibi ,quam Edem eri- 
peret,& patrum i'uoru hxredicatetn proderet;Co- 
gnouic & Nazianzehus legum imperialium vtili- 
tatem,qui licet feiret diuinisauthoritatibuS atque 
racionibusEdem Sc intelligencia metis indrui, ad confum^ 
vrgendos tamen timore legum harreticos,his ver- mdffit 
bis Imperatorcm hortatur.’Non tantas vires mens 
(ermo habiturus eft, pro fandta Trinicate bellu gc- 
lensjquantas edidlu tuum,E peruerfis dograatibus * 
imbutos coprefteris, Ci perfccucioDe opprefsis au- 
xilium tiileris,E graftatores cohibueris. Deniqj de . 
his legibuSjEtfi.ait Leo , Ecclefiaftica Icnitas , Sa* Eftjl.py, 
cerdotali contenca iudicio,cruenras refugit vltio- 
nesj feueris tame Chriftianorum Principum con* 
ftitutionibus adiuuatur.dum ad fpiritale nonnun* 
quam recurrunt remedium, qui timenc corporale 
fupplicium. Poftremo emolumentum ctiam bine 
accipiuncCacholici(' vt fupra inEnuauimus )qui* 
bus illoru fic vicinitas infefta cft,vt conteni a no- 
bisnullomodo pofsit.Rcfecand?funt(ait Hiero- 

N 4 nymus} 


200 


^etento 


nymus ) putridse carnes , &c fcabiofa ouis ^ caulis 
rcpellenda, ne totadonius,mana,corpus,& peco- 
ra ardeam , corrumpantur , putrcfcatit,inrercanr. 
Arrius in Alcxandrina EccleHa vna fcintilla fuit: 
fcdquoniam nonftatim opprdTusefl:,totuinot- 
bem eius flamma populata 

Tol.78, refpondetur,quod ol>tjcitur:Chrifium & Apofio- 

los cum GennlibMSf& Samaritanis ,peccatortbufque 
ejfe comerfatos ,■ vt proptereji nefas jit Imperatortbus 
CbrtJbaniSyhAreticospanu co'ercere, vel a Cathtlico^ 
rumfoctetatefeparare. 

CaPVT VIII, 

£pt/i.so. T"TV ic obie<^ioni refpodeat Auguflinus adiier- 
& -f®* X^fari) Ore laudarus. Quod dicunr , inquit, qui 
cotra fuas impietarcs leges iuftas c5(litui nolunr, 
non petilTe a Regibus tcrr* Apoftolos talia , non 
cofiderant aliud fuiflc tunc rempus, & omnia fuis 
temponbusagi.Quiscnim tunc in Chriftum crc- 
diderat Imperacor, quiei propietate contra im- 
pieratem leges fercndo ieruirer, quandoadhuc 
illud Prophecicum c6plebatur:Quarc ftemuerunc 
genres , & populi ineditati func inania? Aftite- 
runt Reges terror, & Principes conuenerum in 
vnum.aducrfus Dominum , & aduerfus Chriftum 
eius. Nondum autem agcbatur quod paulo p6ft 
in codem dicitur : Et nuac Reges intelligite, eru- 
dimini qui iudicatis tcrram. beruite Domino in 
tiraorc, & exulrateei cum rremorc. Verumtamcn 
fifaiftaprarterita in Proplieticis librisfigurxhie- 
runtfuturorumun Regc illo quiappellabaturNa- 
buchodonozor , vuumque tcmpus figuratura 

cft> 


Veritatis. 201 • 

cft,& quod Tub Apoftolis habuic,& quod nuc ha- 
bct Ecclefia. Tcmporibus igitur Apoftolorum & 
Martyrum illud impicbarur ,quod figuraium eft 
quando Rex , memoratus pios & iuftos cogebat 
adorare ftmulachra,& recufantes in flammas mit- 
tebat.'nuncautcm illud implctur.quod paulo poft 
ineodcmRegefiguratiicft^cumcouerfusad ho- 
norandu Deum vcrum,decreuii »n regno fiio, vc 
quicunque blafphcinaret Deum Sidrach,Mifac,& 
Abdcnago,pa*nis dchitis fubiacerct. Prius ergo 
tempos illius Regis, fignificabat rcrapora Regum 
infidelium,quos pafsi fum Chriftiani pro impijs: 
pofterius vcro tepus illius Regis, fignificauit tem- 
pora Regum pofteriorum,iam fidelium, quos pa- 
tiunrur impt j pro Chriftianis. Ha:c ipfa duo repo- ' 
ra intelligi docet idc faniftifstmus doctor in ver- 
bis Domini apud Hieremiam : Ecce ego mittam 
pifcatorcs multos.dicit Dominus, & pifcabuntur 
cos.Ecport hffc mittam eis multos vcnatores. Sc c»p.\6. 
venabuntur cos de omni monte, & de omni colle, 

Sc de cauernis petrarumjPifcatores,air,fucrunt A- 
poftoli:& Dominus dixiteis.Faciam VOS fieri 
carorcs bominum. Pet Prophetam diciiur,qubd 
De’ primo pifcatores mifir,poftea vcnatores mit- 
tit.Quare pi(catores,quare venatoresj Dc abyllb 
&profudo marisfupcrftitionisidololatri(j,crede- 
tes pifcati funt rctibus fidci.Vcnatoresauteraquo 
mifsi funt/Cum ilU vagarentur per motes & col- 
les,id eft,per fuperbias hominum,pcr tumores ter- 
rarum.Mons.vnusDonatus,alius mos Arrius .al- 
ter mons Fotinus , alter mons Nouatus ; per iftos 
montes crrabantj Vcnatoribus indigcbat error 

N 5 illo 


202 


Defenjto 

illorum.Ideo & didcibucafunco^icia pifcacorUtn 
&vcnacorum , ne dicant nobis: Quarc 

ApoHoli neminem coegerunc, neminem inipule* 
runcjQuia piicacor eft,retia mittit in mare : quod 
incurrcnt,trahic. V enator aute fyluas cingit,ieces 
cxcutit,terroribus vndique roultiplicaciscogic in 
retia.Ne hac eat,ne iliac eatjinde occurre^inde c^- 
dc,inde,tetre,non exeat, no cfFugiat.Itcm cpift-48. 
Putas,ait,nemin 5 cogi debere ad iuflitia , cum le- 
gaspatrcfamilias dixilTe reruis:Quofcuque inue> 
nenti$,cogiteintrare? Prius ad magnam ccenam 
fuamadduci iubetconuiuas,nimirum qui lenicer^ 
verbis &miraculis Apoftolotum, ad Ecclellam 
accelTerunpollmodum veto qui in vijs & fepibus, 
id ell, in h^relibus & fchifmatibus, inucnti fut,tec- 
rore religioforum Regum compulfi funt intrare, 
Nonne legis ctiam iplum primo Saulum , poRea 
Pauluadcognofcendam& tencndam veritatem 
magna violentia ChriRi cogetis efle copulfumi’ni'^ 
£ fotc^ chariorem hominibus putas elTe pccuniam, 
vel quamlibet polTefsionem , quam lucem iRam 

S ua:oculiscarpitur.Hanc ille,czleRi lumine pro- 
ratus,fubit6amiRam non recuperauit,nifi cum 
ran<Rx incorporatecur Eccleliz. Et putas nullam 
vim adhibcndam cirehomin|,vt ab etroris perni- 
cie libcrctur?ciim ipfum Dcum(quo:ncmo nos v- 
tiliusdiligit)certiuimis exemplis hoc facere vi- 
deas,& ChriRum audias dicetem , Nemo venit ad 
me,nin quern Pater actraxerinquod fit in cordibus 
omnium , qui Ce ad eum diuinz iracundix timore 
conucrtunt.Mdiiis eR qu«dcm ('quis dubicauerit?) 
ad Deumcolendumdo(Rrina homines duci, quam 

pcrnar 


• 


Veritatis. 203 

pcenx timore vcl dolore cotnpclli : fed non quia 
ifti mcliores funr 5 ideo illi,qui tales noh funt , nc- 
gligcndi func.MuIcis enim profuit (quod expcri- 
mencis probauimus)prius timore vel dolore cogi, 
vt poilea pofsint doceri,aut, quod iam verbis di- 
dicerant,opere fe6lari. Proponunt nobis quidam 
fentcniiam cuiufdam fccuIarisauthoris,qui dixit; 
Pudore& liberalitateliberos retinere latius efle 
credo quam metu. Hoc quidcm veru eft:(ed ficut Augujl. 
mcliores fut quos diligit amorrita plurcs (ut quos 
corrigittimor.Cxtcrum (vthanctcm aliquando 
finiarausjctfi Apoftoli ncmincm ad credendum 
ciuilispoteftatisauthoricate & tcrrore corapule- 
rintjtamen Paulus non tarn tranfitori* vitx fux, 
quam Ecclelix Dei cofulens.armaco milire Ce dc- 
duci Tribuni ope implorata curauit,ctim lud^oru 
paterecur infidias.Itemque, ne ludxis eum intcri- ASto.zi. 
mere cupiemibus trader etur,C?far is popofcit au- 
xilium.Romaniquidem Principisjfed non Chri- 
ftiani.Vbi (atisoftenditquidfaceredebcrcnt po- 
ftca Chrifti difpenfatores , quando Imperatorcs 
Chriftianos,pcriclitantcEcclclla,rcpcrircnt. 
Odiosepolitictis Catholicos accufatfrritatis,crudelitatis FoI. ss. 

immanipma ftuitt*, odij in fratres impUcabtlis:per- 71.7a.7j* 
fecutores appellat eorum quos acerbifimts fupplicijs 

affliguntiquof^proximorumloeoAqueatqueTurcas * 

non habenty cum pro inimicispotiusfit orandutHr & 
Uborandum vt ab erroribus conuertantur ( pofunt 
enim hdretici couertifVt & qui Chriifu crucifixerunt 
vt henedtSionem confequantur a Chrijlgpromiam: 

Beati mifericordes, quonia,&c,?acativbifuet'int, & Mntth.s. 
pdcem cu hereticishabuerint peter ut cholera {****& 

odium 


204 Defenfw 

odium in dttmones euomere.At KomafatalU eil of^- 
cinagladiorum occtfionis:EcclefialhciyEpifcopif Abba- 
tes,Iefuiu,perfuaferunt Regibiu^effe gratu Deo fieri- 
ficium,quhd haretici regnit eorum exigantur , neque 
eis aliud commendant,quam ignes&ferrum. 

C A P V T IX. 

H /^cdum odiofifsime & ad naufeara vfque 
aduerfarij inculcanr,Arrianorum &c Donati- 
Harum fc amicos ertc teftantur, qui tyrrannis (em- 
per qua legicimis Principibus vlque adeo fuerunc 
arquiores.vt Donatiftx luliano apoftatx fupplices 
fa^i,dum ab eo baHlicas obtinere concendunr, a- 
pud eum foiam iullitiam locum habere dicere no 
erubuerint.Piorum vero Principum femper illis 
difplicuic aduerfus fuam tyrannidem & impieta- 
tem zelus diuinus,proque Ecclefix defefione foU 
iicitudo & piacura:cum alioquin illi(ncuc & mo- 
Auguji. do Caluiniilx nulla authoricacefreti, immanicec 
•pfi-sz. inCatholicos defxuirent. Proinde eis refponde- 
rous quomodo olim patres fui temporis hxreticis, 
proximuro haberi nobis omne homincm, cui mi- 
fericord officium fit exhibendummullum autem 
cxceptum efie cui mifectcordia denegari pofsit,in- 
dcconftarc.qudd vfque ad inimlcos exporrigi dc- 
beat. Domino diccnte:Diligitc iniroicos veftros, 
bencfacite his qui oderunt vos.Cum igitur folici- 
ta efie pro inuieem membra oportcat , & vnicui- 
que Deus dederit curam de proximo fuo ; non 
poflumus non Turcarum & hxreticorum falu- 
tem Deo commendare.Ecfi enim infideiitas & 

hxrci 


I 


Veritatis, 2ox 

j. ha;refis grauifsimafint ctimina, nullum tamcn ir- 

y- remifsibjle poeniteniibus efle peccatu,nulliusquc 

r). quoad viuit,defperandam efle conuerflonem,do- 

|K cuit Chriftus.cura eorum qui fe in crucem egerunt 

pcccatum.quod fol& faxa aduerfatafunt,& per 
amonoroaflam peccatum diciturjindulgcmifsira^ 
condonauir.Atdiabolo, ncque orationis, neque 
dodirina:, nequc correptionis bcneficio fuccurri 
ijix poteft,vt qui in malo fic c5firmarus,& irreuocabi- 
j[j. li Icnteria damnarioni addidtus fcmpiterni. Pro- 
yj. pterea firaternam chariratcm n5 diabolojfed Tur- 

uji cis & h^rericis cxhibemus,cum pro eorum couer- 

,£(, flone,& vt decerfis infidelicatis tencbris , & repu- 

[ j. diato dereflabili fchifmare.diuinaj lucis radijsiU 

jjj Iuftrenrur,iterumque Ecclefli corpori infcrantuc 

illii ^ropiciarorio /acrificio.pijs gemitibus precibuf- 

c> ^ contedimusrcum aduerfus ha’refes,ve- 

fol- ritarem yerbo fcriptoque iucmur,eosque,fi refra- 

uo. dlarij efle pergac.lcgum terroribus, per legicimos 

lita P^'^cjpcSjqui non fine caufagladiumponarjvin- Roman. 

idt- dices in iram ijs qui male operatur,cocrcemus: vt is. 

icii fimoreadmoniti,ad poBniientiaadducanrur,&:ab 

lui. corum contagi js,qui in fide funt inrcgri,immunes 

j[{j &illafi perraaneant.Quod cum fitinfigne mifc- Kuth.s. 

idfr ricordia Cbriftiana; officium, confidenter expc- 

jdf AamuSjVt in die iudicij milcricordia cofequamur 

lifli, Qimd fi inflicta a legitimis poreflatibus fijpplicia 

ilici peccameSjCx odio,maleuolentia,& vindidta: li- 
i(j;- j proficilcantur:iaro & Deus nos odiile vi- 
^ nos merito pcccatoiu affligir.de quo 

fals- wcicn dicit Apoftolus: Deus flagellar omnero fi- „ , 
j hum quern recipit:& parcr quifque,educans filios 

b^t fuOS • 




V. 


206 Definjto 

fuos in difciplina&correptionc Domini, ficut id€ 
docct Apoftolusjfilijs fuis pcrucrfe affcto vidc- 
bitur.Ec ne odio in peccantcs exulceraii vidcaniuc 
Qui R-cipublicae habcnas modcianiur.neceife orit* 
vt licentiof? pctditorum horainum vitas frasna la- 
xent,& impunitatem proponanr.Atqui nc exifti- 
memus fuae libettati malam voluntaiein fctnpct 
cfle permittendam. Principes ptasfidcrc populis 

, Ptt 2 . fcribit Petrus, ad vindidbitn malcfa61:oru , laudem 

vecd bonorum.Et Sapiens iubet filium durum i 

freuerb. patre non folum verbis corripi, fed etiam latera 
tudijvt ad bonam difeiplinam coaeflus «& domitus 
dirigatur.EtiterumdicitrTu quidem virgaperci^ 
ties cum,animam aute eius a morte liberabis. Sed 
bare ipfa vberius nobis cdiilercc Auguftinus.cuius 
verbis magis quammeisdclcdior.Donatiftas , in- 
48 . quit, per ordinatas ^ Deo poteftates cohiberi at- 
que corrigi,mihi no videtur inutile. Nam de mul- 
torum iam correftione gauderous.qui rain vcracu 
ter vnitatem Catholicam tenent atque defendunr, 
& a priftino errore fe liberates efle lactatur.vt eos 
cum magna gtatulatione mitemur.Qui tame,ncf- 
cioqua vi confuctudinis. nuUo modoin melius 
mutati cogitareni.nifi hoc tetrore perculfi,folici-» 
tam mentem ad confiderationero veritatis inten- 
derent,ne forte n5 proiuftitia,fed pro perueruta- 
te & pr^fumptione hominum.ipfas tepoxales mo- 
leftias infruikuofa & vana toletantia paterentur. 
Iftos ergo atroces quondam inimicos noftros par- 
ce & quietem nofttam vatijs violentiarum & in-» 

fidiaru gencribus grauitcr infeftantes,fi fic come- 

ncremus 6c tolctaremus,vt nihil omnino quod ad 

cos 


Veritatis, 207 

cos tercodos & corrigcndos valere poffer.excogi- 
taretur & agerecur ^ nobis, ‘vere malum pro malo 
reddercmus. Si enim quifqua inimicu fuum.peri- 
culofis febrib’phreneticu fe(au,currcre vidcret in 
pr^cepSjnonc tuc potius malu pro malo rcddcrct. 
Cl cum fic currere permitter(:r,quam fi corripien- 
dum ligandumquecurareti&tamcntuncei mo- 
leftifsimus & aduerfifsim’videreturjquado vtilif- 
fimus & mifcricordiflimusexritilieti O fi poffc d- 
bi oflendcre,cx ipfis Circucellionibus quamulcos 
ia Cacholicos manifcflos habcamus, danantcs fua 
pridinam vitam, & milerabilcm errorem, quo 
fc arbirrabantur pro Eccicfia Dei faccre, quicquid 
inquiecatemcriratefacicbatj qui tame ad hanc fa, 
nifatcnon pcrducercntur,nifi Icgumiftarum qu® 
dbi difplicct;vinculis.taquaphrehecici, ligarctur. 
Scd & cxillis qui quadam veruda Tocordia premc> 
bantur,nonne falubriter regula remporalium mo- 
Iclliarum cxcutiendi erant,vttaquam de fomno 
Icthtrgico emergercnt,& in lalute vn-itatis cuigi- 
larenuQuam multi ex ip/Is nuc nobifcu gaudetes 
priftinum podus pcrniciofi fui crroris accufanr,& 
fatentur nos fibi molcHos cite debui(Ie,nc taquam 
mortifero {omno,ica morbo veternof® conlueiu- 
dinis intcrirencl At enim quibufdam ifta non pro- 
funt.Nunquid ideo negligenda eft medicina,quia 
nonnullorum inlanabilis eft peftilcntia?de quibus 
fcriptum eft:Fruftra flagellaui filios veftros,difc1- 
plinam non rcceperunt.Puro tamen quia dileftio- 
ne , non odio flagellati lunr. Non omnis qui par- 
cir,amicus eft, ncc omqis qui verberat , inimicus, 

Meiio 


2o8 Tfefenjto 

Trouerb, ivieliorafunt vulncraimici,quam volutariaofcula 
inimici.Melias eft cum feuctitatc cltligerc , quam 
cumlcnitatedccipere. nos poieft araplius 

amare quam DcusjEt taraen nos non folum <^occ- 
re fuauitec , veriim etiaro falubtitcr icrrcre no ceC- 

iiMtth.s. fat.Dtligamus ciiam inimicos noftros.vt ftmus fi- 
' li j Patris noftci,qui facie (ole oriri fupec bonos & 
maios,& pluit fuper iuftos&iniuftos.Sed ficut ifta 
donaeius laudamus.iia & flagella eius in cosquos 
diligic,cogitemos. Ad hjec legem promulgatara 
£-^1^ fcribit.vt tanta- immanitatis harefis Dona- 
tiftarum.cuicrudeliusparci videbatur.quam ipfa 
feuicbat,non cantum violentaeftc , fe^omnino 
efte non fineretur impune,non tame capitali fup- 
plicio conftituto, propter feruandam etiam circa 
indignos manfuetudinem Chriftiana.Corripiun- 

'Efi.204. tur negligcntes paftores, Sc dicitur eis : Errantem 
ouem non reuocaftis,perditam non inquififtis. Ec 
vosouesChrifti eftis,charaaerem Dominicura 
portatis in Sacramento quod accepiftis, fed erta- 
us & peritis.Non ideo vobis difpliccatpus, quia 
reuocamus errantes, 8c quarimus perdiios. Me- 
lius enirafacimus voluntatem Domini monentis 
vt VOS ad eius ouile redirc cogamusjquara confen- 
tiamus voluntati ouium errantiu.vt perire vos per- 
mittamus.Nolite ergo. dicere:Yolum’errate, vo- 
lumus perire. Melius enira nos hoc omnino noii 

xpifi.io. pcrmittimus,quantum poftumus.Nolite dicererSi 
iniufti fumuSjquarc nos qu^ritisJQuarrimusenim 
VOS iniuftos,nepermancaiis iniufti. Quxrirous 
perditos , vt de inuentis gaudcrc polsimus^diccn- 
testMortuus erat frater,& teuixit jperierat, Sc in- 


ifdi 

:|q 1 b 

,pliii 

oco 

squ 

Etf 

l)0» 

oifi 

QDli 

lllif 

idio 

ipiJ* 

iDl# 

Iliii 

nic< 

itn 

><? 

iDC>^ 

OJitO 

OSfO- 

iOK> 

ccff> 

rpc* 

di(^ 

P 

P 


Verttatis, 

Dennis cfl.IcemfermonedeouibustDoIoriAe, ad- Csf. ij.' 
inonicio e(l,nondurn damnatio.Euigilaex dolorc 
tuo,cocrigereexcrudatu luo. Ligno malecuruo 
nofti calorc folere adh>beri;corrigai te dolor ide, 
nondu edflaauna ignis xterni , tanc^iia calor foci 
ell admorqs curuo cordi tuo, vc hinc admoncaiur 
(Sc cotrigatur. Magno igi^ur naerito Augu(iinus ft- *^7, 
oem attendens,' quo Impecatorum aduerfus hare- 
cicos leges dirigutur,& tarn Eccleiix quam l^rin- 
cipum piam incennonem , poenas qnibus illi afHi- 
gumur & exercenrurttnifericordirsimam difcipU- 
nam appellat.Ec Theodofium laudibus efferes,Ex ^ 
iDfo,ait,initio imperij fui,non quieuitiuftia & mi- 
(cricordifsitnia legibus aduerfus impios laboranci 
Ecclefiar fubuenirej quam Valcns h*rcticus,faucs 
Arrianis, vehemder afHixerac. Contra/acrilegus 
habetur lulianus, quia rune reddidit batilicas hae- 
reticis.quado templa d<emoni js;en modopucans 
Chriflianum noroen polTc perire dc cerris, ii vni- 
tati EccIeEx.de qua lapfus fuerar,inuidet^er, & Ca.~ 
crilegasdifselionesliberas clTc permitteret. Quo 
quid pernicioiius excogttari pqreft?Qu 5 eft enim 
peior mors animap,quam liberta^ crroris’ No igi- 
tur quos Chriftus pofuic paftores ad regedam Eq-> 
cleljatn fuam>dc veritacis pabulo pafeendasanN 
mas (anguine ruQacquincas,fux queque confeien- 
tiff ^ difciplina: perm, itterc ,& pereuntes negli-^ 
gcre potqerur. At cis incubuit ad verum Dei cul- 
turn fana dodlrina populum exhortari , inque co 
6rmare,A: cotradicentes argucrc;praphana 8c va- 
|iiIoquia,quff vt cancer (crpunr.deuitarejimpieta-^ 
tisauthorcSjEcclcflajcomunionc priuarcj&; cauta * 

Q Coinei 


erenio 


ZIQ 

. . follicitudiDe arcete a caulls feroces luposjvuIp^A 
que intcrcipece qiiz demoliuntur vincas , id 
ftaudulcntocu dolos a vineis Dominicis extermi- 
narc. At veto potcftatc quam per rcligionc &fi- 
dem Regum, tcpore quo debuityaccepit Ecclefia, 
ffijl.so. fecudum maiore Dei roifericordia , qui fcirct ha- 
rum legum terror &medicinalis quzda moleilia 
quam mulcoru eiTer prauis vel frigidis aoimis ne- 
ceiTaria, & illi duritiz quz verbis cmedari no po- 
teft , fed tamen aliquantula feueritate difciplinz 
poiefl:auxiiiupetiuitab ImperacoribusChriftia- 
nis,vt hi qui inueniuntur in vijs & fepibusjid eft, 
in hzrcHbus & fchiftnatibus , cogantnr intrare. 
Quod Cl pr^teriftet,no eius fuiftec laudada patienr 
tia,fed negligcntia raerito culpada. Si onim hzre- 
tici priuata iua audacia ra violenter cogunt homi- 
nes aut ire in errorcm , aut, permanere in errote) 

' quato magis nos debemus per ordinatifsimas po- 
tcftates (quas Deus fecudum fuam prophetiafiib- 
didit Chrifto) rcfiftere fbrori eoru, vt miTerz ani- 
mz,de eoru dominatione liberacz, eruatur de ve- 
tuftifsima fMncate,& aftuefcanc in apertifsima ve- 
ritateJ Regum enim iufsiones pcrtincre ad przdi- 
candam religionem,& facrilegia prohib6da , ipfe 
psKj.s. Nabuchodonozoroftendit^qui miracuio falutis 
trium puerorum comotus atque mucacus , pro vc- 
ritate contra errore edidhi propofuit , vt quicun- 
que blafphemaret Deum S idrach, Mifach,& Ab^ 
denago.in interitum iret, & domus illoru difper- 
dercntur. Definat igitur Politicos odiosc Catho- 
licorum immanitatem cnminari, dcacerbifsima 
p^atione pr«rfc(ftQru Ecclcliz crudelitatem apud 

vulgu? 


H 

ml 

\A 

;tk 

Idi 

isi» 

d[» 

pliv ' 

ifc 

\H 

[tlB 

iff 

lOO 

t« 

sp» 

rff 

lett 

jc 

ik 

'0 

if 

itli> 

Isi? 

if 

ilg® 


I FeritatU, :tit 

vulgus infe<llari , vt rcru impcritos ab cis auulfos, 
ad (uu fchiftna pcrtrahat pcrituros : fuainque po- 
tius & harrericorum omnium in picniifsima ma- 
trem EcclcfiamCatholica, qua: illisapcfios pan- 
dit finus,ingratitudtnem,fuperbia,c*citatem, & 
pcruicaciam accufet.Ac nc wcile fycaphantarum 
iftoru impofturis, & mcntito Chriftian^ manfuc- 
tudinis nomine, quam pra: fc verbis fallacibus fc»* 
nintidecipiamur; difcamus a Gregorio Nanzian- 
2 eno,jpio extra omne controuer/um, ac manfuc- 
to,& nraterna charicare flagrante Epifcopo , quid 
profutura fit Ptincipil lenitas»ad h^reticos a dam- 
nabili errore & rchifmate ad veritatis luc5, & Ec- 
clcfijr grcmium reuocandos. Is igitnrad Olym- 
pium fcribitin hunc modum:Egocum omnium 
maxima Apolliniflarum cogitationem impieta- 
tcmquc perfpeftam baberem , ncc fcrendam eo- 
rum amentiam cernerem; exiftimabam fore,vc 
ienitate mea mitiores cfficcrcntur , ac paulatim 
cmollircnturratque hoc mihi fipc fingeham. Ve-< 
rum per imprudcntiam & fceleratiorcs cos.vt ap- 
parct,rcddidii& intempeftiua hac Philofophia 
Ecclefiam detrimeto affeci. Nequc cnim pcruerfi 
homines Ienitate atquc humanitatc fled^untur. 

Vane glorittur hareticiyfe 4 Catholicu perfcmUmepatu 
ideo jj fe ad \era Ecclefiam pertinere , propterea quod 
praclare fcripferit Augufiinm , eum qui perfecutio- 
nem mom , efi (x dtabolo ; qui verb patitWy ex Deo, 

CA'PVT X. 

D E Donatiflis fcribit Auguftinus, qu6d ciim 
pro roerito.imd longc minus.merito.pro (ui 

O ^ tatoru 




7)efenJio 


flicoris auclacia> fccundum diuinx mUericordijQ 
diiciplinam.ceroporales molcflias paciuntur, non 
pcccata fua puniri cofitcncnf) fed merita coronari 
gloriatiir. In^redibili idi fcilicet ardore animi fi- 
^icrunt roartyrum gloriaip, vfquc adco vi feali- 
quandp viatoribus armatis ingcreret, pcrcu(Turo$ 
^os fc,ni(i ah eis pctimerencur , tctribiliter conii- 
^ntes.Et Cl perguflbre? no inucnirer, pec abcupta 
przcipi(ia,per aquas ^flamas, occidere r(?ipfpS| 
quoijdianu^ eis ludus fuii.Scd aduerfus iflos pfeu- 
domarryresaudiamus Auguftinumdiflbrenie. Si 
Temper ^fTcc laudahile, inquit, pcrfecutionetp pati, 
fufbccr?t Domino dicerc:Beati qui perTecutione 
patiuntUF^ nec adderct , propter iuftitiara. Item fi 
fcmper efTet culpabile pecfecmioneni facerc, non 
(cripcumeiTet in libris TandlistDetrahcntc fecrctb 
pro^timp fuo , bun? perfequQbar, Aliqinmdo ergo 
& qui earn paritur,imuflus eftj^ qui earn Tacit, iu- 
ftus eft. Sed plane Temper mali perTecuti Tunt bo- 
no$,& boni pcrfccuti liint males. Illi noccdo,pcr 
iniuftiriam;|illi conTulendo,per diTciplinam. ;iHi 
immanicer,jili te,mpcranter:illj Tcruienies cupidi- 
tati,illi charitati.Occiderut ippi) Prophetas, oc- 
ciderunnmpios & Prophet*. Flagellauerunt lu- 
Chriftum.Iud^os flagellauit & Chriftus.Tra- 
d>ti fum Apoftoli ab hominibuVpotcftati huroa- 
t. Cor.j. nac,tradiderunt & Apoftoli homines potertati Sa^ 
tan*. In hi^ omnibus quid attcnditur,niii quis eo> 
tim pro veritatp,quis proipiquitatciquis nocendi 
1*1 cau(a,quis emendapdi? Et alio loco:C^< diuidunt 
membra Chrifti.cxuTBant SactamcntaChrifti.'dc 
perTecutione glpciatur,quia pcohtbetur ifta facerc 

Icgibq? 


Vs. 


X. 


Peritatis 

oi4l iegibus Imperatoruro , quas coftituerunt pro vni- 
’)> taccChri(li,& iadtant fallaciter innocentia fuani} 

:oB & quam ho poflunc a Domino accipere, ab horai- 
»i hibus qu^runt raartyrum gloria.Vcri aurcm tnar- 
fei tyres illi funt , dc quibus Dominus air : Beati qui hiittk 
it pcrfccutionem paciuntur propter iuftitiam. Non 
;« ergo propter iniquitarem , & propter Chriftiahi 
nijt vnitatis impiam diuifionem, fed qui propter iufti- 
ipb tiam patiiitur perfecutione, hi mariyrcs vgri funt. 
pi# Nam & Agar perfecutione pafla eft i Sara , & ilia 
iiti ^n<fta erat qux Faciebat , & ilia iniqua qua; patie- 
gp( batur. Nunquid & huic pcrfccutiohi.qua pafla eft 
iB!i Agar,comparadus eft fandtus Dauid, quern perfts 
Its! cutus eft iniquusSauI?Valdevtiquediftat,n5 quia 

!,« patiebatur, fed quia propter iuftitiam patiebatur* 
idci Etipfe Dominus culatronibuscrucifixus eft; fed 
ipy quospafsio iugcbatjcaufafeparabat. Poteftenim 
:ii,i efle impiorufimilis poena, fed difsirailis eft mar- 
tyrum caufa. Et alias Frequenter aflerit , non pofle 
0 ^ habere martyrum mortem , qui Chriftianoru non 
ii;i habent vitam:cura martyrem no Faciat poena > fed 
ijii caufa. Quid laudas poena, & non oftendis caufam? 

Beiti, ait Dominus, qui perfecutionem paciutur: 
pjii adde, propter iuftitiam : drfeparafti latrones , Cc^ 

It parafti maleficos,feparafti adulteros,feparafti im^ 

UB pios,fcp4rafti factilegos,fcparafti hirteticos.Talcs Thl5 
iji perfecutionem patiuntur, fed non propter iufti- 
ij[» tiam. Patiuntur autem pro honoribus fuis,patiun- 
^ tur pro Donato, non pro Chrifto. Poftrerao audi 
^ quid de niartyribus ferttiat gloriofifsimus martyr 
Cyprianus. An fecura, inquit,eflcChriftum,cudi 
^ colledli Fuerint, opinantur, qui extra Chrifti Ec- EetUJitt 
jl^ O ^ oleliatn 




Defenjto . 


clefia colliguntur?T ales ctiaO occifi in coofersio* 
ne nominis fuerinr, macula ifla nec saguine ahlui" 
tur. Inexpiabilis & grauis culpa dikordix, nec 
pafsione purgatur. EUc maityc non potefl, qui in 
Eccleiia non e(l:ad regnu peruenire non poteck) 
qui ca,qux regnatura e(l»derelinquit. Exhibere Cc 
no potcft martyrcm > qui fratcrna non tenuic cha- 
ricate.Ex his pcrfpicitur quam impudenti fronte, 
& hxrecico ingenio,dicac Policicus profedam ab 
Augui^ino prxclaram hanc fententiam: Qui pcr- 
fccucionem facit,a diabolo ek:qui atitem patitur,^ 
Deo cft.Ncqi cnim fuam agnofcit, fed Donatika- 
rumeiTeafHrmac.camque ex pcofelTo vterronearo 
Sfijitfo. cofucat. Nos enim,air,ideo Cxciiianum ('Cariha- 
ginenfem Epifcopum Caiholicum^ad veram Ec- 
cleiiam pertinuiifc dicinAis, non quia perfecutio* 
ncm paciebatur, (cd quia propicr iuftinapatieba- 
cunOonatikas aute illos fuidc alienates ab Eccle- 
fia, non quia pcrfequebaniur, fed quia iniuk^ per- 
{equebantur.Nositaquehocdicimus. Illiverdfi 
non quxrut caufas « quare quifque faciat periecu- 
tione.vel quare patiaturifine dubio Cxcilianu in 
ea definitione c5kicuunr,qui non facicbac,(ed pa- 
tiebacur:maiores aute ab ea definitione foras roic- 
tunt,qui faciebatmon paiiebantur. Sed hoc omit- 
'' to. lilud dico: Si vera Ecclefia ipfa ek qux per(e- 
cucionem patitur.non qux facitjquxrantab Apo- 
flolo, quam Ecciefiam Sara fignificabat , qqandb 
perrecutionemfaciebatancillx? Liberam quippe 
CoMtra ixiatrem.noftram cxlcftcm Hiciufalcmiid eft, vc- 
^$fi*eoU I^clE^clcfiam , in ilia muliere dicit^iftefi- 
Mp.ji* guratara,quxafHigcbacaacillam.Dcniquc Ytim- 

poftura 


pofl;uraPolitlciroanife(lioreua(iar,& paUtn fald 
conuif^userubcfceredifcac, de Dbnatiftisadhuc 
foribens Auguflinus, Vbi,inquic , efl ilia prxclara 
laudacio,quaextollunt feparacionem ruam,dicen-« 
tes,eameITe Eccienatn veritatis,qux perfecutione 
paticur,n6 qux facit^Nernpe clifa cd, nempe pro-* 
ilrata.Lcguntur perfccuciones eortim, negate non 
polTunc,quialegut1tur fcripiiones corum. Tcnc-^ 
mus eos conficences,proficentes,^loriantej,maio- 
cesfuos Cxcilianumapud Imperacocem grauitcc 
perfecucos. Non ergo iam clamenc fegregatio-^ 
nem fuam ideo cHe Eccledam veritatis , quia per-^ • 
fecucioneit) non facie > fed padtur : auc fateantuc 
non dam fuifTe Ecclefiam veritaus, quatido ^ ma-= 
ioribus eorum Carcilianus patiebacur; 

Doceamus & alia radone non habere Caluini-^ 

(las veram Ecclefiam iidque ex verbis Auguflini 
adueefus Dohatiflas,cum quibus efl Caluiniflis 
par fimilifque caufa. Libro igitur fecundo contra 
Gaudencij cpiflolam, refpondet illis epiftol* cius Cap. 
vcrbis:No(lram fidem, quam Dominus Apofloli^ 
reliqUiCj Colx nobis ifla; perfecutiones grauifsima 
reddunc. Re^e ifla dicerencur a vobis quarrenti- 
bus martyruro glodam,(ihabcretis martyru cau- 
fam. Non enim felicesait Dominus qui ifla pa- 
tiuntur, fed qui propter Filium hominispadun- 
tur,quicftChriftusIcfu5. Vos autem non propter 
ipfum patimini, fed contra ipfum. Patimini enim 
ideo, quia non ei creditisj& toletatis ideo,ne ere* 
datis. Quomodo ergo vos earn tenete (idem ia- 
^atis,quam Dominus Apoflolis dereliquit? An 
vfque aded oecos dc furdos vultis efTe homines^ 

O 4 vt 



VC non leganc,non audiant Euageliam > vbi nou£« 
tint quam fide de fua Ecclcfia Dominus Chrifius 
Apo/iolis dcreliquicjcx qua diuifi 8c (cparati nihil 
ahud facitis,quain cotra verba capitis & corporis 
rcbellatisy& lamen propter Filiu hominis, 8c fide 
quam ccliquic Apofiolis,vos perlecUtionero fufii- 
nere ia(5lacis? Omiccamu$ alia)& nouifsima verba 
eius in tetris audiamus,vbi videatnus quam fidem 
de Ecclcfia Apofiolis dereliquit, quale tefiamcntu 
quodammodo fcccric,no vitam finiturus, fed fine 
fine vi^urus;non mittedus in fepulchrumt fed af- 
cenfurus in cxlum.Surgens enim a mortui$, pod- 
tuc. quam apparuit difcipulis fuis ^ Oportebit, inquiCt 
pati Chrlftu,& refurgere a mortuis > & prsdieat i 
in nomine cius pmnitentiam per omnes- genres* 
incipiencibus ab Hierufalcm. Iccmque in monte 
Oliucti , poftquam nihil vlteriuS in tcrris pofitus 
dixir,fed quod fueratmaxim^ neceirariu* hocco- 
tncndauic extremum. Multi quippe qrant futuci 
per yhiuerfas partes terrz,v'cndicaturi fibi noroen 
Ecclefis. dc contra vniuerfam domlim , qu^ pec 
Vniuerfam terram,cantatcanticum nouutii.dc quo 
ffrl.pS* rcriptumeftj Cantate Domino canticiim nOuum, 
ABer i Domino omnis terri^; de fuarum quifque 

Cuinarum angulis latraturi:Ac'ci..ietiSkait,virtutcm 
fuperuenienns Spiritus fantf^i in vos,&etitis mihi 
teftes in Hierufalem, & intoiam ludafam dcSa* 
inariam*& vfqUead tcrminos terra*. Hancfpon- 
» * famfuisamicisfponfusabienscomcndaiiit. Huic 
horoinis Filio, qui Ecclefiam fuam incipicnrem 
f ab Hierufalem , & per omnes gcntcs crcfirentcm 
' 8c irudlificantem » tanta diligentia commetidf^ 


m 

till 

fli 


1 ^) 

vail 

net 

db 

fed* 

OI|K 

0 

s 

jcti 

iiiB 

OBt 

kf 

)ini8 

liff 

0 

iHiJ 

■0 

0 

ilidf 

P 


Verttdtis. iif 

Uic,mira cxcicatis impudentia cocradicitis,& pro- 
pter hominisFilium vos mala fuftincre clamacis. 

An hoefortafsis ideodicicis,quia vobis aliumfi- 
liuhomihisinueniftisjcuias nomine vocitemini, 
dc edibs parte dicamini?Erratis.Quando propter 
Filium hominis pcrfecurione pati , feliciiacis efle 
dicebatifeipfum ille fponfus;non adulcerum pra:- 
dicabat.Et ad Bonifacium Comitem feribens de 
Dona(licarumerrore:Innumerabilia)ait,runttelH- Epiji.so. 
tnoniadiuinorum librorum,in quibus (icut appa- 
ret Dominus Chriftus,fiue fecudum diuiniratem, 
fiucfecudum ruFceptai? carnis humilitatemjfic ap- 
paret ctiam eiu$ EccIeHa non in Tola Africa , (icut 
iili impiidetifsima vanitare delirac, fed toto terra- 
rum Orbe difFufa.Hanc Ecclefia,cui non comuni- 
cat pars Donari, vniuerfaru Scripturaru teilimo- 
nia confona voce proclamant. In feminetuo be- 
nedicetur omnes getcs,Lex Dei dicit.Dominabi- 
tur a mari vfque ad mare,& a flumine v/q,‘ ad ler- 
tninos orbis tetrarum,per Pfalmu Dominus dixit* pfrl. 7 /* 
Viderit nunc ?quus rerum ^flimatOr,damnauerit- 
ne AuguflinusCaluiniilas in Donatiilis,reijcietes 
Eccle/iam per omnes genres crefeente & fru(5tifi- 
Cantem,& non hominis Filiu Ecclcfi?que fpbfuni 
iedadulrerum colcnres Caluinu,nuncupationem 
cx nomine eius, & effida ab eodo<^rina,fortici: 
quafi vel diuifus fit Chtiftus,vel pro Ecciefia cru- 
cifixus fit Caluinus. Cu igitur in Ecciefia Carho- 
lica nonfintHughenoti,quam oderunt impenfif- 
crudelifsirae, qaoties religioforu Ptinci- 
pu maiori pocefiate no cocrcentur,perfequuf ut}& 
in fijper rc(5ta fide fint defiituti,quam cade Eccle- 
' O ; fia, 


218 Defenfu> 

fla.duce & infpiracore Spicitu fan<5l:o,pr;dicat:re- 
linquituc non e(Te cos martyres,neque pro iuflitia 
paci perrecutioncm,n vecum eft quod (cripfit Cy- 
prianusjEft'e martyr no poteft,qui in Eccleiianon 
eft. Ac ft luftitiam fuam,pro qua fe pati voluc, vilo 
modo prxdicandam putabanr, eis ego verbis Au-* 

* guftini ad Gaudeniium Donatiftam,tefp6debo:Si 
. ad VOS pucacis hare iuftorum verba percinere,* Sca- 
bunc iufti in magna conftancia aduerfus eos qui fe 
anguftiauerunt:prius,an iufti fttis,oftedite. Habe- 
tis enim res magnas quas inter veftras iuftitias ve* 
ciletis,diuiftonem Chrifti, recifsione Saccamen- 
torumChrifthdefertioncm pacis Chrifti ,Crimi- 
nationesinconiugem Chrifti, negationero pro- 
miftbrum'Chrifti.Hx func iuftitix veftrar, propter 
quas videlicet ftabiris in magna conftantia aduer- 
fus eos qui VOS anguftiaucrunt. Cett^ Caiuinus a 
CathoIicaEcclefta,in cuius ftnu multis annis ac- 
quieuerat,inquaChriftoperBaptifmu fuetat in- 
lercus,racrilegedefecit,& multasbominu myria- 
des ad ftchiftna fuu pertraxit,eqj cerebri ftii incu- 
de, inter c^teras blafphemias,hac quoque protulir, 
vt auguftiisimu Eucharifti; racramentum, idolum 
appellare non dubitarit:in quo multis modis Do- 
natiftarum improbitate fuperauit. Conftar igitur, 
nulla ratione propter iuftitiam^qux ftne vera ftde 
nulla efte poteft,pati Caluiniftasperfecutionero. 
CatholicamEcclefum fernper ab hdrcticit grauifimum' 
pati perfecuttonem. 

C A P V T XI. 

N ihil nunc dico deCatbolicoru cxdibus.nul- 
lo iuris ordine> nulla legitimaru poteftatum 

autho 


Vhritdtki 




atithoritare,ab eis crudeticcr pacratis. illud profe- 
ro,vt nos perfecucionem pati conuincam,quod ex 
Genifi citat Apoftolus in epiflola ad Galatas : Si- “* 
cut tunc ille qui fecundum carnem natus erat,pcr- 
(equebatut cum qui fecudum fpiritumnia & nunc 
EtadTimotheum:Omnes qui pie voluni viuere 
inClirifto,perfccutionem paticntur. Qui funt fe- ^ 
cundum carnem nati?DiieCtores mundi,amatores 
farculiJ Qui funt fecundum fpiritnm nari?Amato- 
res regni cxlorum,dile(5tores ChriftijdeHderantes 
vitam xiernaro. Ludunt pueri Ifmael atque IfaaCt 
&dicit Apoilolus perfecucionem. Plus ergo vos 
perfequuntur.qui vos illudendo feducunt. Si Do- 
narillac afflidlionem corporis aliquado pafsi funt} 
perfecutio,quam faciunt,grauiot ell.Caue quando 
vulc luderc Ifmael cum Ilaac, quando tibi blandi- 
tur,quandooffcrtaltcrum Baptifmum. Caueani* ^ 
m* perfecutorcm.Nam li a Principibus Caiholi- 
cisaliquid palfa ell, pars Donati aliquando;fecun- 
dii corpus palTa ell, no fecudum il ludone fpir itus. 

Quod fi illi noncommoueretur aduerfus dctclla- 
dos difsipatoresEccleliarsecquo modo redderent 
rationem de imperio fuo Dcof Omnino pertinet 
ad Reges feculi Chrillianos.vt ceporibus fuis pa- 
caram velint matrem fuam EccleHam habere, vn- 
dcfpiritaliter nati funt. Dehac fpirirali pcrfecu- 
tione,produ6lis Apolloli verbis ad Timotheum, 
Sandus Marcus Papa,Non in eo, inquit, tantum 
computandaellpcrfecutio.quod cotra Chrillia- 
nam pietatem aut ferro,aut ignibus agitur.aut qui- 
bufeunque fupplieijs: fed difsimilitudines mo- 
rum , dc conrumaci;e inobedientium , mali^ 

gna 


IP‘fi.70. 

71 . 


Li.dt fi. 
dttcaf.i. 

• 


In cap.f. 
i.Md Co- 
•"inr. 


gnarumtclalinguarum. Acque hoc gtauioreihS^ 
periculofioretnene hxreticorum perrecutionem> 
rcribic6ahlius,qu6(i non cxapertooppugner^fed 
occulcas inHdias druanr, conniium fuum pec no- 
men Chriflianum, quod pr;texunc»obtegentes. In 
cranruerrum,inquic,rapiuncur limplicium auresjac 
dcinceps tranfcunc in confuetudine hzccticar im- 
pietatis.IniHiurmodifermonibus dod^cinz plul^ 
quam impiz educancuc Eccleliz infantes. Nani 
quid aliud ctiam facjent?Baptirmataruntapud h;- 
reticos:ilIi inuifunt inhrmostfolantur rocefcos, ad- 
iuuantlaborantes & prelTos, niyfleriorum cotn- 
munionem adminidrann Q^d omnia pec ipfos 
dirpcnfantur & pecBciuntur, quad retinaculum 
quoddam efl plcbi, quo ad illorum concordia a- 
dringuntur.Arriani,ait Ambrofius, quibus multa 
tiobiTcum pariafunt, facile polTunt innoxias metes 
&foli Deo dedi(as,fraudulenter fociecate percu- 
tece.dum maiorum fuorum vicus.perbonanollra 
defendunt.Vnde vehcmenter nobis cauedum ed« 
ne fe vel fenlibustvel auribus nodrts huiufmodi a> 
liquid latcter inhnuctrquia nihil ta cogit in mor> 
tem>qu^m rubobrecufidei,fidern violare.Vc enim 
gy plum aqua permixcum , lac colore metitur : ita 
hic per veridmilem confcfsionem traditio inimi- 
caruggetiturtAliterenimcommcntaerroriscom- 
mendare no^olTut.nin interpofuo Saluatoris no- 
mine pr;dicec,vc res contrarias & abfufdas,no- 
minis d>gnitas faciatacceptabiles. Quoniam igi- 
tuc h^retici habenr nomen Chnftianum,& Sacra- 
mcnta Chriftiana,& Scripturas,& profcfsionem: 
non polTunt non facere magnum dolorem in cor- 

dibus 


’ Veritatu, ^2j 

dibus piorurarquia & multi voletes cflc Chriftia- 
ni, propter eorum dilTentiones hifitarc cogun* 
tur,& multi maiedici etiam in his inueniunt mate- 
ria blalphcmandi Chriftianum nome:quia & ipfi 
quoquo mode Chrii^iani appellantpr. His atque 
huiufmodiprauismoribus,& erroribus hominura 
perfccutionem patiuntur qui voiunt pic in Chri- 
fto viuere.ctia nulloinfeftante.nequc vexate cor- 
pusilloru.Patiuntur quippe hanc pcrfecutionem 
no in corporibus,fed in cordibus,coquc grauiore 
quo cis eft charius Chrifti nomen. Accedic hue ^ 
quod feriphe Tertullianus. Ha:refes non minus prifer. 
do(ftrinarum peruerfitate Ecclefiam laceflerC) 
quam Antichriftus perfecqtionum airocitate per- 
icquetur: njfi quod pprfecutio & martyres facit, 
haircfes apoftata s tantiim. 

Vitarihdreticos a CatholuU o^qrtere^ne eorum contth 
ffone offendantur, 

C Apvt XII. 

N On flagrat odio Catholici in h^reticos,aqui 
bus couerfatione reparatur,fed charitatepo- 
tiiis vrgentur.'hoc cnim agunt,vt h^retici du fe vi- 
lari videntjpudore ruftundantur,& tandem ab cr- 
roreliberentur.Iufsitenim Apoftolus,tolIi deme- 
dio Corinihium fornicarium.vt fpiritus ialuus fie- 
retin die Domini noftri lefu Chrifti. Sed & fibi 
prudenter Catholici confuIunt,h*reticorum ftiga, 
ne peftifero eorum fpiricu afflati , pernicie & rio- 
xam cottahant. Nc commiiceamini fbrnicarijs,aic ‘ 
Apoftolus-.Si is qui fraternominatur inter VOS, eft . i 
fptnicator,aut auarus,aut idolis reruiens,aur male* 

' , dicus, 


222 



dicus,aut ebriofus,aut rapaxifctipfi vobis cum ho* 
iufmodi ncccibufumerc.NolitcfcduciiCorrum- 
* Tiw.i. punt mores bonos colloquiaroala.Et Prophana & 
vaniloquia deuica,mulcum enira proficiunt ad im- 
. pieratem & fermo eoru vt cancer ferpit:ex quibus 
cfl: Hyracnajus & Philctus , qui*a veritate excidc- 
tunc. Item de ijs qui pietatis quidem fpeciem ha- 
bec.rcdabneganc eius veritatemcEt hos,ait,deuica. 
EtIoannes;Siquisad VOS vcnic,& hancdo(3:rinatn 
non adferr„nolite rqciperc cum in domum.nec auo 
ci dixetitis,Chriftus quoquerPaftor, inquit, ante o- 
Um». *«• ygj vadit,& oues eum fequutur.quia feiunt vocem 
eius: Abenum aurem no jfequuntur , fed fiigiunt ab 
eo:quia non noucrut vocem alienorum. Fur enitn 
non vcnit,nili vc furetur,& madet,^& perdat. In- 
ter fures aucera Sc latrones,ha:rctici vcl primo lo-. 
cohabedifunt.ctiamfi Chrifti nomine, tanquato 
ouina pcile gloricntur.Prardicant enim Chrillutn 
qualcm Iibi fingunt, no qualcm Veritas dicit.No- 
men babent,rcm non habentive! certe Ecclcfiam 
Chrifti ipftus ore pra;dicatam & demonftratam 
non agnofcunr,neque in eius fide & religione in- 
Ubj.ca- tegre acquiefcunt.Hinc ait Ircn*us,ha:reticos vti 
nomine Dei.tanquam ittitamento quodam , quo 
facilitis impietatem fuam inrroducant.Proptcrea 
c^P i I d'uus loannesEuageliftalegiturcxilijfle^balnco, 

in quo viderat Cerinthum.vcritatis iniraicum.ve- 
ritus nc balneum condiceret.Tantum Apoftoli Sc 
corum difcipuli habuerunt terrorem, vc neque 
verbotcnuscomunicarentalicuieorum qui adul- 
Jtt.i, terauctant veritatera , quemadmodum Sc Paulus 
ait:H;reticum homincm poll vnam correptionem 

\ ‘ 4cui 


Veritatu. 22} 

deuita: fcien* quoniam peruerfus eft qbi eft talis. 
Cyprianus eciam monec Cornelium,vccuitet fca- 
tres colloquia& verba corum , quorum fermo vt 
cancer ferpic, nulla cum calibus commercia dopu- 
letur, nulla cum mails conuiuia vol colloquta mif> ^ > 
ceancur , (imulque ab eis taro feparati , quam func 
illi de Ecclefia profii^i. Nulla enim Ibcietas fidei 
8c perfidia: poteft e|Ie : qui vnitati & pad Chrifti 
inimicus cft.nobifcgm non poteft cohasrer^ Et 11- ' 
bro de vnitate Ecclefia, Vitate qu?fo Vos.alt.elufi- 
modi homines, & 4 latere atque auribus veftris 
perniciofa cqlloquia velutcontagium mortis ar- 
cete.ficut feriptu eftrSepi aures tuas fpinis, & noli Ecel. zf. 
audire linguam neq^am,Docet Dominus & ad- 
monet a talibus recedendum.Czci fiint.inquifj & 
duces carcorum.Cafcus autem ca?cum ducens,am- 
bo in foueam cadunt.Auerfandus talis atque fu- • > 
giendus,quifquisfuerit ab Ecclefia feparatus. An 
eflcfibicum Chrifto videtur.qui aduerfus Sacer- 
dotes Chrifti facit,qui fe a cleri cius vel plebi fo- 
cietate fecernit ? Arma ille contra Ecclefia por^ 
tir,hoftis altaris,adudfus facrificiu Chrifti rebel- 
lis,proreligione facrilegus,filius impi’,frater ini- 
micus.Deriique Nanzianzcnus,Eos,ihquit, qui a- 
liud quiddam fentiuntaut profitentur,aut diuerfis 
naturarum gradibus atque menfuris vnitatem Dei y 
cuertuntautdirimunt, quafi peftem& corrupte- 
1am Ecclefia, veriratifquc virus, ahiicite, non odio '' 
corum flagrantes , fed eorum cafiim miferantes. Epi. 7^' 
Ideoque Leo Poniifex Leonem Imperatorera ro- 
gat,vthanc Ecclefia? medicinam prxftafe digne-r 
^ur,vtclericosConftantinopolitanos/ Jha:kctico^ ) 


Defenfo 

rum fearui conronantes,nd folum ab ordine dc-> 
ricacus,fed edam ab vcbisbaBiratione pellac, ne 
vlterius fandus Dei populus pccucrforutn hottii> 
num contagiQ polluatur, 

Jtl 7 >- Stttltcadmodum&irreli^afiveBePoliticum.qu^riidm 

v'um qtu duett ad fal^m,foSi tot fecula humana re-, 
demftionu^ 


■AagM- 

re{. 7 *. 

Li.i6.d* 
emit. M, 
18. 


.t. ' 


Lib. lO. 
dt eiuit- 
e»p. vlt. 


C A r V T X r r I, 

Q Vidc fidcidodrina volant rufpedcrc iudU 
ciuminullainque Tub Cheiili nomine 
cmcrgcniera damnsiri/unt Rhetorio non abfimi-, 
lcs,qui omnes hsteticos rede ambulate , & vera 
dicere affirraauitjvel cettc Acadcmicis,quibus in- 
cetta funt omnia:fed eiuitas Dei talem di^bitatio>i 
nem(' ait Auguftinus Jramqqara dementiam detc- 
Rarunhahenit de rebus quas mete 6 c radone com> 
prchendit,etiam fi patuam propter eorpus cortup-f 
tibiIe,quodaggrauat animam>tamen ccrtifsimaiq 
fcier»tiam,cteditquefenfibus in rei cuiufque eui- 
denna* quibus per cqrpus vtitur. Creditedara 
Scripturis fandis,& vereribus &: nouis , quas Ca-r 
noniea^appellamus,vndc tides ipfa concepcaeR, 
ex qua iuRus viuir>per qua tine dubio arpbulamus 
quadiu peregrinamur a Domino. Cuniverb iam 
vultinquiri viamad falutena perducentem, cum 
Porphyrio fapit,qui feripfit nondum rcceptam v- 
natn quadam rcdam,qu<e vniuerfam viamanim^ 
libcrandarcontincar, vela Yerifsiina Philofophia 
aliqua, vel ab Indorum moribus , ac difciplina auc 
indudioqeChaldjeorum,aut alia qualibet via.Ac 
Porphyrius quidem hie aliquam venian> inerc- 


Verkatis, 22P 

nc d ?ur » vt qui fucrie infidelis ac dsmonum cultor : at 
in, I incxcufabilcsfunc orariino Chriftianifraum pro- 
boft Htcntes.iam in omnibus gentibus rucilance Euan- 
gelio.qui Talutis viajpi non agnofcunt.dc qua Pro- 
phetaperfpicue vaticinatus, cum dixit: Dcus mi- 
icreatur noftri,& bencdicat nobis , illuminet vul- 
turn fuum fupcr nos \ v? cognofqamus iq terra via 
tuani^in omnibus getibus lalucare tuum. Et ii vcra 
Ecclcfia,magi(lra &" cojuna firmamcntumque ye- 
ceis fitatiSjnouiTedameoti tepippre nondu iniiotuifii 
non quomodo deeius cUtirsimam^nifeftatione vatif 
ibfc' cinatus eft Uaias : Eterit , inquiens , in nouifsimis Csp.z. 
{:ts diebus prj?paratus mops domus Domini in vqr- 
iluit tice mootium,& eleuabitpr fuper qollcs, & ftuqnc 
)io!; ^d cpmomncsgercs,& ibuntpopuli multi j &di- 
jdi cent:Ycnite,afcendaraus ad monte Domini, & ad 

fc(6 domu Dei Jacob, & docebit nos vias fuas , & am- 

:oni} bulabimusin femitis eius,quiadc Sioexibitl^cx, 
si(tf & verbum Domini de Hieriilalem. Abfitigitura 
uc# niircricordia Dei , vt obfturam per tot annorutp^ 
lefi centuriasvolueriteiIeruamEcclefiam,quamiam Mat.s, 

ijsC» inde ab initio prpnunciauit efle ciuitare in monte 
patf pofitam quajapfeondi non pofsit, cuius iudiciun^ 
iliB quiftjuis nonaudierit, iubctEuangelium,vt ficut 

Ethnicus & Publicanus habeatur, Huic Ecclcfis mm. is. 
,c 5 miflurum icParaclcium promi/It, aquo omnem itan.ta. 
pt vcricatemdoccrctur.inquecaad finem vfque fe- 
0 cuIidirigereturrEtecce.inquit.ego vobifcufum-*^^'^>-. 
fojij vfque ad confummationcm feculj. Hanc iia pro- 
aiit ^ firrpat ,jrt nunquan;) aduerfus cam prsua- 

licurx fijit inferoru portar. Atquc vt certius ahba:- 
0 reticoru conuenticulis difeernaturycam afleruit in, 

* P yniucrfupE\ 




etemo 




vniuecrutQ otbem terrarum, ramos fuos diffufurS, 
iuxta quod in Pfalmo Patec Filio condixit:Po(lula 
k roe,& dabo ribi gences hxreditate (uam, & po(^ 
refsionenn tua terminosterrz>£t,Adorabunccum 
orones Reges terra?, omnes genres fcruienc ei. Eft 
igitur perqua miruni,tam >mpudenres,ratD czcos, 
tarn arrogates e(Te ha;rericos,vt intrepid^ afterere 
audeanr.adhucfub iudicel4tcm pendere, cumdc 
£cclena,tum de veritatis do<ftrina: imo hadlenus 
feculis trrafte Chriftianos a via veritatis, vc ia 
viafalutis inquirenda (ictvel cert^ ab hzreticis, 
EccIeHxq; difsipatoribus, do^rina pietatis expe- 
tenda. Cuna Apollinarius noua de Chrifti huma- 
Xpijl. 2. nitarebdetn inucheret. ci his verbis refpodit Na- 
^ C/*- zianzenus;Abfconditam poft Chriftumfapicntia 
^ ’ pobisannunciant. Reslachrymisdigna. Sienim 

triginta his annis hdcs originc habuit , cum qua> 
dringenti fermd anni ab eo tempore fluxerint,quo 
Chriftos paiara confped^us eftjinane tanto tepore 
£iit £uangelium,inanis etiam fides noftra.Et mar- 
tyres quidem fruftra fubierunt marry rium,ftuftra 
eciam rales tantique antiftites populo prarfuerunr. 
Pari modo £unomio fuperb^ a difcipulisfuis exi- 
genri,ne maiori parti plus tribuerenr,neve his qui 
przoccuparunr deferendo , pofterioribus aures 
obferatentjBaftlius hoc modo refponder. Quid 
cu narras} Non dabimus plus antiquitati ? Non le- 
uerebimut Chriftianorum multitudinem,tam eo- 
rum qui funt,quam eorumqui fuerunt, ex quo 
Euangelium prardicatum eft ? Nullam rarionem 
dignitatis eorum faciemus , qui omni (piriruali 
gratia cl^erunc , ftd claudcntes femei oculos 
' . animi, 


Lihr. I. 
contra 




c. 




V 


t - .« 


' Veritatis ^227 

aninai,extertninacacuiunibetfan(^i viri tnemoria* 
vacuam dcceptionibus cuis menrem noftram fup- 
ponemus?Omnes tibi pcrfuafi, traditionem fidei, 
quar prxterito tempore omni, fiib fan(£lirsimis vi- 
ris euicic,cogitationibu5 veftns impijs poftpone- ^ 
nius^Manichxorum quoque infolentiam>Maneni 
fuum iadlantium efle promiflum Apoftolis Para- ^ 
cletum,Leo hac oratione rcprefsitrManichxus eq it Peot. 
tempore innotuic , cum pofl: re{urre(5^ionem Do» 
mini ducenteHmus & fexagefimus annps imple- 
cus eft. Non ergo potuit promifsio Domini, tama 
per zcatis interualla difierri. Nec illc Spiritus ve- 
ritaris ira feptiformem donorum fuorum c5tinui^ 
largitatem.vt tot Ecclefix gcnerationes,fapientia 
dc intellcdku,rcientia Sc pietate , confliio & forti- 
tudine,atq; ipfo Dei timore ftaudaret, donee pro- ^ 

digiofus tiirpiura mendaciorum ftgnifet nafeeret 
tur, Vt nunc indignarcncur fan<fti 8c eruditi illi 

antiftites,Bafilius ,Nazianzenus,& Leo.fi Calui- 
niftas audirent vniuerfam retro antiquitatem &} 
Catholicam EccleHam tot feculorum lapfu, igno- 
rantix Sc agendorum Sc credendorum ac^erfere, 
ftbfque foils veritatem vcndicarc> 


Ofendim aduerfus ajfertionem Politici , Catuimfias & Tot. 
lutbfranos ejfe hareticos cvnuiltos. 78. 

Capvt XIllI. 


S I Lutherani & Caluiniftx proptorea harretico- 
rum catalogo aferibi od debeant,quiaChrifti 
nomen prxferunt, & ChriftianJ reHgionero pro^ 
fiienturjnullus omnino iudicari poterit harreti- 
^us,ciim Cbrifti nomen nemo neget. Nam & 

a 5imo 








«■? 


etenno 


Simoaiani,Chri(li lefu nomen tanqua irricamen- 
turn prxfecentesiper dulccdinem & decorem no- 
minis , amarum & malignum Principis apoilaHce 
ferpemis vcneni^ porrigebant. C^terum hicreti- 
liJ.tS. cum dcfinit Auguftinus,qui morbidu pcauuraque 
quid in Ecclefia Chrifti fapit , & corrept’ ycredlu 
{apiat,ren^lit contumacitcr,fuaque peftifera dog- 
mata defendere perfiilirmon ^ucem qui fententia 
ruam.quamuis Falfam atque peruerfam , nplla. per- 
tinaci animoHcatctuccur, paracus ^orrigi ciimin- 
fii.3 - ucncrit ycritace, Iftc qmppc animus ena in didlis 
p^r ignoran^ia non Catbobcis, ipfa eft corre^tio- 
pr*mcdiranoneac pracparationeCatholicus. 
^ - ' Etlibrodc veca religione,afteric in Eccleftacu- 

iuflibet crrore fuftineri, donee praua opinionem 
periinacianimofitatedefcndat. Hinc Paulus non 
limplicitcr errates pro haereticis habct,fed qui re- 
* ’■* fiftuni veritati, f^namque do<5^tina non fuftinem, 
& a vericateauditum auertunr, & verirati contfa- 
dicunt : qu 2 manifeft^ rebellione & pertinagiam 
deftgnanc.Pettinaccm aute re(fte dixeris,cui nulla 
xationabilis caufa fuftragaiur : qualis eft qui veci- 
tati (qfticientcr dcmonftraijc refiftir. Sufficiens 
porro demonftratio eft,vniuerfalis Ecclefia: defi- 
nitio,auc publica & perpetua eius obferyatio.V n- 
— ^ de Irenaeus vnius & viuificatricis fidei plcnifsima 
oftenfioncm efte 4icic,traditionem qux eft in Ec- 
clcfia,ab Apoiftoiis continua fuccefsione vfque 
nunc cofcxuai^. Qui ergo fc turn credituros pol- 
liccntur.cum fibi fuerit oftenfura , Romanam Ee- 
clenaro,vera & Apoftolicam efte Ecclefta ; Sc £c- 
clefts publica profefsionera,n6 Tatis ftbi demon- 

ftratan\ 


'V 


Veritatis, '22p 

{lratae(Tc dicuntjclaudunt oculos vtnon vidcanr, 
&aures vt n 6 audiant,inque iilos dicic I(aias:Filij 
mendaces funt,nolunt audire Legem Dei , qui dit« 
cunr videmibus:Nolite afpicere nobis quae refta 
funtjvidete nobis errores.aufcrtc a m<j viaiVa: filij 
defertorcs.Imcr perrinaces qlioque cen(cntur,qui 
ad fingulasfere qua?ftiones proreftantur fe cecu- 
roenicar Synodi fidcm fecututos; cum&nullam 
Synodiim admittant5 & non nifi damna’tos olim 
errores (c^lentor. His in vniuerfum rcfpodet Gc* 
lafius in cpiftola ad Epifcopos Dardanix j vbi 
Achatio Eutychis redlatori.coqucrenti fe income 
munionem non recipi, nulla fcntcntiadamnatum, . 
rcfpondic: Achacium non fuiflcinuentorcm noui . 
ertoris,fed Veteris ittiicatorem : atque iddo noil 
opus fuiffe vt aducrfus eiira noua fenrentia pro- 
diret,fed antiqua litummodo renouarctur.Fadlus ' 
fum^ihquit, executor vetcris conftituti , noh pro^ 
mulgacor notiiiquicuhque enim in damnatam fc- 
mcl harefim labitur ^ cius dartinationi fcipfum ih- 
utfkiir. Vnde maiores noftri fantfli & dodtiPon- 
tiHccSjin vn^uaquehxreE quolibet tempore fufi 
citata , quicquid pro fide , pro veritate , pro coth- 
munione Catholicaatquc Apofioiica , fecundum 
Scripturaru tratnitem ptiedicationemque maio- 
rum,{cmel fafta congregatione fanxerunt, ihcon- 
uulfum volucrunt deinfceps firroumque conilare* 
neque in eadcm caufa qiia: prxfixa fuerant retra- 
d^ari.qualibct recenti pr^fumptione permiferunr: 
fapientifsimi prouidentcs>.quoniam fi decreia fa- • 
luoriter cuiquam liceret uerare, nullum conird 
fingulos quoque prorfus errores , (labile confi- 

P 5 fteret 

V ^ 


V 


230 Defenjio 

fterec Ecclefiz conflicucum. 

Cum igicur Lutheran! & Caiuiniflxignorare 
oonpofsint,qux ncEcclefia in comiinione om- 
nium gentium poEca , quxque religio per manus 
Epifcoporum continua ferie fuccedentiu ad nos 
/ircranlmiiTa: & tamen proprio iudicio atquecle- 
<5bione fe damnance5,& ilh Ecclefix cohzrere no- 
line t & potius vitam paciancur Hbi , quam errores 
auferri j manifcfle Sc fchifmacici & hzretici e(Te 
conuincuncur.Primum enim quod haereticis pro- 
t. leet. a. prium eiTc docueruc Apoftoli, vt cxcanc ex nobiS) 
jmdM in ^fegregem rcmctipfos,& noilram deferant col- 

iftosadamursimquadrar.Etcnimcx 
EccIc^aCatholica exierunr,inquaregenerati& 
Zij.egf. iniiti funt Chrido. Sic enim Parmenianifa^ione 
fsm. ichifmaricamcire probauicOptatusrVidcndueft, 
inquicns,quis inradicecum coco orbe manferic, ' 
quis foras exierir,quis ordinationem fecerit faluo 
altcro ocdinato.No Carcilianus cxiuic a Maiorino 
auo tuo,fed Maiorin’ a Carciliano. Nec Carcilia- 
nus cxiuit a cathedra Petri vel Cypriani, fed Ma» 
iorinus, cuius cu cathedcam fedcS) qua: ante ipfum. 
Maiorinum origincm non habebat. Similiter di- 
xerimiis, Lutherum Sc Caluinum k comunione Sc 
radice Cacholicx Eccleiiz exiuiiTc, non aute Ca« 
tholicam Eccleiia a Lucheri & Caluini focietate. 
Adhxc monent Apoftoli, vein accepta dodlrina» 
in ijsquxdidicimus,acque ineadem regulaper- 
x.lMn.t. maneamus,vc quodaudiuimus ab initio, in nobis 
mancat , Sc prophanas vocu nouitates dcuitemus. 
Km ^ obicrucmulquc cos qui diiTeniioncs Sc offendicu- 
* lafaciunc, prxter dodrinam quam didicimus,ab 

ciTqUc 


VeritdiU. ifi 

eirqlie deblinemus. Idcoquc do(Srinatn omnem» 
noiiitatis fuftincntes infamiam , PatreS femper re* 
ieccrut.EtTcrtuUianus Praxcac impropcrat,qu6d x># pri- 
fit hcftccnusi & aduerfus omnes hitfeticOS pr*iU-/m; iah 
dicatum docet.id verurn efle quodetinque priihfi, 
ideflcadultecinutn quodcunque poftcriasreamqj 
(vt ita dicam}prioriratem, teftimonium elffe veri* 
tacis vbique occupaniis principacU)& illi proriuil- 
cianddm efle regulac imeruerfionem, vbi poftcfi- 
tas inueniiuf. Palatn igitur eft > Caluiniftas eflb 
hzreiicoi.vt qui antiquicate reie6Va,noua fignietd 
tueantur ,& opiniones Ecclefii ante fuattj diui- 
fionem ignotas,vcl femper improbatas.Poftrcmb 
haiceticos quouia tempore habuit Ecclefia.eos qui 
authorumfuorum nominibus appellantur, vtvel 
imperiti certo feianti Chriftianos efle defljfle)qul 
Cheifli nomine aroiflb, Humana , & externa voca- 
bula induerunt.Sunt & fuerunt multi, ait luftinus, Ceni. 
qui docent dicere & faccre res impias, & contu- Tryph;. 
meliofas in Deum,cum tamen m nomine lefu \re- 
niant. Et funt inter nos dflliniSki cognominibus* 
^cnomihati a quibufdani vitis , vt quifque fuit au* 
thoralicuius nou* do<3rin2c & fententia:. ExijS 
alij vocanrurMarciani,alij Valentiniani, ilij alio 
vocabulo,quifqj a prinio iniicntorc fui dogmacis. 

Et Athanaaus:Nolcat,ait,oIs homo qui ad Chrifli , 
fidera volens venii,qu6d omnis fidcs qu? in terra 
ab hoiliine nomen accepic, vt a Simone,inqua,Si- * 

jnoniani.ab Artio,Arriani:hae omiies & reliquae,a 
nominibus bominu,& propter ipfosfle norhina- 
tz, non funt Edes Dei. Sienim Dei funt, quare fic ctft.in- 
Bominaniut?Si€ubi aHdicris, inquit Hieronymus, c^tr, 

P 4 eos 


( 


T>efehJto 

cos qui dicumur Chrifti.no a Domino lefu Chr^ 
floifed a quopiam alio nuncupari, vrputa Marcio- 
, ^ nitas, Valentinianosrfcito non Ecclefiam Chrifti, 
fed Antichridi eflc fynagoga.Hxrcfiarchit cnim) 
vtChridife hodes eflc dcmondrcntv difcipulis 
Apot.xz, fuaiodunt nomina,tanquambedix & Antichridi 
chara(derem:vt eorum fcidatoribus in ludxorum 
lo»n.^. perfonA;lllud c^^probrade Valuator vidcatur: Si 
alius venetit in nomine fuo, ilium audietis. Vt igi- 
tur omittamus,iudo examine & iudicio, tanquam 
rchifmacicam & hsreticam, damnata elTc Luthe- 
ranorum & Caluinidarum fe(dara;ccrt^ quo iudi- 
cio Patres Simonianos, MarcionitaS) Arrianos 
■ • damnarunt ^ quod authorum Tuorum nominibus 
infieniantur;eodemetiam CaluinidaS,pod multa 
fecula nafciiurosjhircticos prohunciauerut.Noti 
igjtur deinceps nobis fucccnfeinr.quod hicrcrici 
nobishabeantur j nequeie nondum ccuudos glo- 
rientur , tot fan(dorum iudieijs , amequam nafee^ 
fentur,pr*damnati. 

To 1.79> Multa in Ecclefia credenda & obferUanday ex tradittdni 
pendere : aflute rerb hitreticos folam Scripturatn ad- 
mittereyVt foil Jim iudtces veritatU. 

C A P V T XV. 

z.Ttm.i. Vifcriptasut,fufhciutomninovtperfedus 
homo Dei, quia in eis funt omnia cieden- 
doru fundam^nta,& Ecclcha nobis commendant 
I columna&firmamenru veritatis.Ab hac cognoC* 
ci proptu ed quie fit Senptura Canonica, qu2B no-» 
tha & apoccyphaj& quid fit Apodolicxdoidrinae 
confentaneum, quid repugnans.Hinc Augudinus 

odeit 

I 

» 


Veriiatis. 

bftendens no debcre rcbaptjzari ab hxreticis vc- Lib.i.cS- 
hientcS)Nos inquit, in hac rc fequimur ctiam 
nonicarum auchoritatein certirsimam Scriptura- 
ru,cum hoc faciitius quod vniuerfa; ia placuit Ec* 
clehar,qUam ipfarum Scripiurarum coiYim^dat au« 
ihoricas : vcquoniam fa^ta Scriptura faliere noil 
poten,quifquis Falli metuii huius obfcuritatc qu^- 
(lionis,eandcm Ecclefiam de ilia confulat , quain 
fine vllaambiguitate fancla Scriptura comcndati ; . : 
Prppterea Paulusdiligenter difcipulos fuos hot- " ■ 
tatur,non tS vt do<^rinam literatum monutnbntis 
com i Ham, quam verbis prardic«tam,attedant,Sta* z.ilaeft, 
te,aic.dc tenetetraditiones,quas didicifiis,fiue per 
fi:rmonem,fiue per epiftolam noftram.Et cium ip*- 
fecomitefqueeiusrranfirentciuitate^, tradebant 
eis cuftodire dogmata qua; erant decreta ab Apo- 
ftolis &renioribus.EtadTimotheu,Quar inquit, a-.ri. a. 
audifii a me per multos teftes,ha:c comenda fide- 
libus.quiidoneierunt&aliosdocete.Ncquelrc- 
hceiiSoccupatur.vtadScripturam.fed ad traditio- 
nem confiderandam fidcles adducat. Q^cnim 
funt Ecclefiaf, inquit, oportct cum magna diligen- 4, 
tia diligere,& apprehedere veritatis traditionem. 

Quid enim fi de aliqua modica qu^Hione difcep- 
tatioeflet,nonne oporterctin antiquifsimas Ec- 
clefias recurrere,in quibus ApoHoli coUerfati fur, 

& ab eis de pr^lenti qu^Hiohe fumcre,quDd certu 
& reliquidum eft.^ Quid enim , fi nequc Apoftoli 
quidem Scripturas hobis reliquifient} nonneo- 
portebat ordinem fequi traditionis , quam tra- 
diderunteis quibus committebant Ecclefias?cui 
ordination! aHentiuntmulca; gentes BatbarotutO 

P y Bt> 


234 Defenjid 

corumquiin Chridutn ccedunt Hile chdra<9;e« 
f re vel atrarncnto, kripiam habemcs per Spirit 
turn in cordibus fuis falutem , & veterem tradi- 
tionem diligentercuflodientes.Qmbusfi annun- 
ciet aiiquis ea qux ab hxreticis adinuenta funtiiU- 
tim concludentes aures fuas,longo logins fugiunr^ 
ne audirc quidem fuftinences blafphemum collo- 
iufeb.li. quium.Apoftolorum craditionem reccnte mcmo- 
Bctlef. ria femper gerebac Clerneris Romanus, & orcam 
hifi.ts.a, aliquando non modicam diiTennonetti inter Co- 
rinthios,tradicionis comendatione compefcuii 8t 
lufibM. ^cdauir. Ignatius quoque lingulas Ecclelias mone* 
). Ecclef. bat, vt diligentius ac tenacius ApoRolorum ttadi- 
bijl. c*p. tionibus inh^rcrent,quas cautel; gratia, & nc quid 
apud pofteros remancret incerti,etiam fcriptasfe 
j^^^^^^aneritreliquifle.TertulIianus multa reccfet Scri- 
fi.hiret. pturis non exprefla,qiia: tame fide reeipere & ob- 
f^d« to- Icruare Chriltianus fit neccirc.ldemfacit Bafilius: 

Ecclefia przdicanturj 
dtSpiri- habemus h. do<5brinarcripto proditajqu?- 

tm/mnU. dam rurfus cx ApoftolorutD traditione in myftc- 
fMp.z 7 . riojid eft, in occulto traditarecepimus. Quotfi v- 
Sefs.d. traque parem vim habent ad pieiatc.nec his quifi* 
quamc6cradicir,quifquisfane vel tenuiter exper- 
tus efi,qua; fint iura £cclefiafiica,&c.Ex his decrc« 
uit Concilium Tridentinum , diuinam veritatem 
contineri in libris Icciptis,& fine feripto tradi^ 
tionibus, quas fe recipere fatetur,tanquamore te> 
nus a Chrifio & Spiritu fan^o didfcatar fuilTenty 
parique cum Scripturis reucrentia &afFcAu* 
Sycophatas igitur& illufores mihiagnofcciqui 
Tola Scripiuram volunc elTc iudicem veritatiSiHac 

enim 


t’ 




I 


, VeritatU. iSs 

cnim dffcrtione nihil agunc aliud quam vt figmc- 
lis fuis per Scriptura apud omnes facrofanjftara 
concilietJt authoritaiem. quod pulchru eft cnim 
momus imitatur, aii Clemens Alcxadrinus:vtquc Stroms- 
clamofis&intcrminatis dilceptationibus,veldc^*''” 
Scripturarumcanoncjvel earu intcrprctaiionc,du 
pro fiia libidinc parres altercantiir^in incerto (cm- 
per maneatad quos fit deferenda palma vi6toriar« 

Qua: cnim potcrit hxrefis exoriri.quae non audiac 
fibi coaptarc.quod habcatSpiritu (a^ku.quod fecc- ^ 
rut Manichaci & Cataphryges/’N unquid cnih) eft 
ha:refis,quae no veritatem fe nomincf,& quato eft 
fupcrbior,tanto magis fc ctia perfeftam nominee 
veTitare,vi & inomnem veritatem fe polliccatuc 
introducereJLuthcrus certus eft habere fee tarlo . 

fiia dogmata:N6 minus efFtons Caluinus,momctis 
omnibus pr^fentifsimu fibi Spiritus fanifci numen 
effe gloriatur:eumquc Beza, in coenx intelligctia ^4 
ApoftoUs vclexcquat,vel etiaanteponit.Mihiigi- Cal. 
lur prudenter Teriullianus feripfiffe videtur, nihil ^ 

proficcre Scripturarumcongrcfsionem,nifi pland 
veftomachi quisineat verfionem aut cerebri. Ifta ' 

enim hairefis non tecipitquafdam Scripturasi&fi 
quas recipit,adic(ftionib’& detra(ftionibus,ad dif- 
pofitione fui inftituti intcrucrtit)& fi recipit.no rc- 
cipit intcgrasj& fi aliquaten’integras pr?ftat,nihi- 
lominus diuerfas interpretationescomeniata.co- 
uertir. Proindc non admittendos h^rcticosccnftt 
ad ineundam de Scripturis congrefsionem , cum 
in ipfo congrertu firmos fatigenr , infirmos ca- 
pianr medios cum fcrupulo dimittant. Dc in- 
relligentia igiiur eft h«tcfis,non de Scriptura: 

& 


/ 


236 Defefi^o 

ic fenfus,non (ermo fic crimen, dum quod legitur 
fenfui potiiis coaptatur,quam Icdioni fenfus ob- 
tempcrar.Nequecnim hxeeticis propofitum cfl:, 
veritatcm cx Scriptura vel elicere)Vel confirtnare} 
(edarrogantis ceftroa<5li,c6ceptis fibi opinioni- 
V bus Scripturas ferUirc voluhc , cohrenti impcritis 
eas aliqua fpccic vcritatis reddere commendabi- 
Lib.x.de ^cs.Exutcruntquidam,ait Hilarius,qui carleflium 
Trinity- Vcrbotum fimplicitatcm pro voluntatis fua: lefu, 
**■ hon pro vcritatis ipfius abfolutione fufcipercnt.a- 

litcr interprctantes,quam did);oru v irtus podula- 
retrailci tionibus enim fuis quxda cx diUinis vdlu- 
minibus teftimonia fubdidcrut,qua? cortupto in- 
tclligctix fenfu folis ignorahtibus blandiantur, 
12 ^P^^*®"'^*^®''C*^‘^®'*s^ecudumprauitatcinterprc- 
ecnt. tantiumpra:fttnt.Eruditeigitur fcripfit Augufti- 

nus,hocagere ha:rcticos duad Scripturas prouo- 
canr,vtomnisde medio Scripturaruin aufcratur 
auihoHtas,& fuus cuique animus author fit , quid 
in quaque Scriptura probct vcl improbet.id eft,vc 
non authoritati Scripturarum fubiiciatur, fed fibi 
Scripturas ipfefubiiciat.'non vtideo illi aliquid 
placcar,quia hoc in fublimi authoritate fcriptu le- 
gitur, fed idcoredt^ feriptum videatur , quia hoc 
Jren.U.}, ilH placuit.Non igitur CX Scriptura procuiufquc 
f<*/*-+* iudicioexplicata,veI detorta, led exEcclefiarfefu 
intcrpretata,in qua Apofioli , quafi in depofiroriu 
diues, omnia qu? fidei funt.contulerunt.qu^ramus 
clem.t. veritatemineque t)ci Legem fecundum propriana 
pji.ad ingenij intelligentiam legamus vcl. doceamus, 
^ierf extriniccDS afferentes alicnumjfcd maio-» 

rum veftigia fccuti , earn corapctcntcr interprctc- 

mur; 





/ 


Veriiatis, 


\ 


237 


paur.Quod quiafacerccontcmpfcruntqui ab bine 
annis fexaginta Hdei rcgulam peruerterut, in er- 
rores intricatifsimos abierunt ipfi,aliofque in cr- 
ror<vs pertraxeruntrmerito peccatorum iiioru czt- 
citate percufsi.Signififa^lithoc in Pfaln^js Dauid; 
Fiar,inquicns,mcnfa corn coram ipfis in laqueura, Pfal.68 
^ in retribution^m & fcapdalum. Obfcurentcr 
oculi eorum ne vidcant,& dorfum corum femper 
incurua. Fiantvia: iliorumtencbra:& lubricum. 
Mcnfacnim Scripturarura facrarum, quibuspaf- 
cuntur 8c rcficiuntur bdclium intelligentisc , la- 
queuseft illisquo irretiuntur 8c inijoluunrur in 
fuum exitium,mole fu? incredulitatis in Chriftum 
opprcfsi.Ecquidexiftimabimusnifi hoc Dei fla- 
gcilo percuffum Politicum,dum Catholicos om- _ 
pcs ^criptur? ta imperitos facir^vc (i ab Hugbenp- ^ ' 
ps ferip^ura: aculeo fine argumento ^ Scripeura 
petito, vcl Sorbona pungatur,non ci aliud confilij 
ruppecat,quam vtcos correptos,ad inquincionem 
Hiipanicam vel Romanam pcrtrahat.flammisab- 
fumedos, vel cruci fufligcndos.^Scd valeatThrafo 
gloriofus, (anguine Carholico potius madens 8c 
difHues,quam Scriptura: facra cognicionc imbu- 
tus:yaleat,inquam,cu proftipta hac fuaarrogan- 
tia, Roman* Eccle(iar,totiufque Hilpani*, acce- 
leberrimi Theologorum Luteti* collegij , ex quo 
tot Epi(copi,& verbt Dei pr*clari(simi prxcones 
inomnes orbis prouincias cmiciuntur,fuperbys 
& impudens corttemptor. 


lor. 


102 ' 




ento 


Ttl. 100 . jjjon effe expe^an^m ab ditqua proutnoidli Sj/nodo, dih , 
thoritate Regis QallU vel cmufquam Prtncipis ceadOf 
defidei & Seripturarum veritate iudicium>fed ab A ~ 

■ pofiolica Sede & Bcclefta Catholua , cuius efifumma 
in terra & irrefragabiUs autbmtas. 

C A P V T XVI, 

M Anifcftumeft quid moliantur qui regia au- 
thoritatc in Gallia Synodu nationalera cc- 

V ' lcbrarivoluc,in quafcdcathonorcmulto,fulgenT 

tes Theologi.pacis & cocordis ftudiofi,id eft Be- 
za fimilelque Caluiniftx, fceleru fuonim meriiA 
cxilijs danati,patri?j)erturbatotes,ac noui Citcu- 
celliones.momemoque exorti Theologi. Dubio 
enim proculmcditantur hJErefum romel regnuna 
ftabilire,c6clamare Catholicam fidem,' Ecclefiam 
proterere.euettcre Ecclefiafticam hicrarchiam,in- 
troduccre ethnicum ac gentile facetdotiu.Sed ab- 
fii a nobis vt h^reditatem,Chrifti fanguine coenn-! 
ptarn,prodamus,& aduerfbs vulpium aftutiatn • a- 
prorurnque ferociam,non fc muros opponat, qui-» 
bus eft Ecclefix cura demandata.Non eft ciuilis 
poteftatis modus, fibi vt authoritaccm vfurpet de-^ 
ijs ftaiuendi qu? proptie ad inftitutiane & guber- 
I nacionem regni Dei pertinent,cuiufniodimnt,E- 
, uangelij prardicatio,oblatio facrifici j,ordinatio & 

inftitutio miniftrorum Ecclelur , rebelliutn ex- 
cQmn[iunicatiQ,& conftitutio legum,quibus Ec- 
clcfiaChrifti moderanda eft dicieends^j^’ftc'* 
nim magiftratus ciuilis,Chriftianus tadkus.no do- 
^pr,fed difcipulusjnon paftor fed ouis.Pettinent 
Ioii».io. autern iftaadeos quibusdi£lum cftrSicutmifurac 

viuena 


V&fitatis. 23^ 

viuens Pater, ita& ego mitto vos.Et,Conftituef 
cos principes fuper omnem terram. quod & ad 
eorum fuccefTores pertinere certum cft,quoru vni 
dixit Apoftolus;Reliqui te Cret?,vt ca qu? derunt Tu.u 
corrigas , & conftituas per ciuitates pre/byteros. 

In eos igitur magiftratus fibi tale quid arrogantes, 
exiftimandum eft dieftum cfle , quod Ozix in fu- 
peebiam erc(fto,& volenti adolere incenfum , di- 
xit Azarias facerdos;Non eft hoc officij tui, fed fa- ^ 
ccrdotum,qui cofccrati funtad huiufmodi mini- 
fterium.Egredcre ne contempferis,quia no repu- 
tabiturtibi in gloriam hoc a Domino ftatiroque 
ortaeft lepra in frote eius,cora faccrdotibus.Hinc 
Ambrofi’ Imperatori; baftlica Arrianis tradi pr?- 
cipienti.conftantcr refp6dit:Noli te grauare Im- 
Dcrator,vtputcste inea,quacdiuina funt,impcria- 
le ius habere. Noli te cxtollcrcrfcd ft vis diuti’im- 
perarc,eftoDeofubditus.Scriptumeft: Qu^Dei, 
Dcojqua: Cfffaris,C?fari.Publicoru mmnium tibi 
iuscftc6ccflum,non facrorum. EtNazianzenus, Orat.tU 
Quid autem, inquit , de vobis dicemus Principes, 

& in potcftatcconftituti? lamenimad vosfermo . 
nofter fe vertit.Num Icrmone fufeipitis liberum tem. 
Lex Chrifti VOS mca; ftibiecit poteftati, meoque 
flibiecit tribunali , imperamusenim & ipfi; addo, 
maiori imperio & perfciftiori.Aut oportet potius 
vtfpiritus fubfit carni ,c*leftiaque terreftribus? 

Sufeipe igitur vocem liberiore: icito te efte oiiem 
gregis raei. Vis igitur nofte quorum ft muneris dc 
fidei veritate ferre iudicium? His profeAd hoc 
incumbit, cui ^ medio p^uli Icgregatij & ran- 
qua Aaron ad facerdotiu afluropti,houa & vetera, M»t 

id 


/ 


'etento 


Deut 


240. 

id eft, vtriufque Tcftaraenti feientia, e thefaura 
fuo proferrc,& Domini fui p«cgt^ profe(fti laleta 
cibariaqjconfcruis fuissrainiftraccjcaeleftibus mo- 
MmIs.2. nitis iubenwr. Labia fa(;crdot^(ait Malachiasjcu- 
ftodiunt fcienciam , & Icgena ex ore cius requiret, 
quia Angelas Don^ini exercituum eft.Et lege Do- 
mini tradidic Moyfes facerdotib’ filijs Leui , pra?- 
cepicque eis, dices:Leges verba Icgis huius corara 
Omni lfcael,audicntibus eis:vt audictes difeat , Sc 
Ltu.14.. Vacant Doroinum. Eiufdem Icgis prarferipro ad 
facerdo?es fpedabat lepi^ar indicium , vi intelHga- 
mus ad nouiTeftamcmi facerdotesverajfalfsque 
r > dodrinx pertinerc diferimen. Cbriftus Dominus 
non omnibus fiddibus, led Apoftolis.,inque eis, 
omnibus vicacia ordinatione fucced^tibus , dixit; 
Eunces, it\ mundu vniuerfum , prsedicate Euange- 
lium Omni creacurx. Et quo(dam,ait Paulus,dedit 
Ephe.4.. Cbriftus ApoftoioSjquofda Propbeias, alios vero. 
I. Tim.j. Euangeliftas ,;^lios auicm p^ftores & dodores, ii\ 
Tit.u *dificationem corporis Chrifti , quos oportet ex- 
hortari dod.tina fana, & cos qui co,nrradicunt, ar- 
gucre, AbEccl^fiaigitur qua regie illuftre & co- 
i.Tim.3. piofu corpus facerdotu, quam Apoftoluscolum- 
nam Sc firmamentu effe vecitatis aftlrmat,cui pro- 
miftrChriftus , quod porta; inferi, Eue a dtabolo 
errores exorti,aduerfuscam nori pra:qalebuni,pe- 
tenda eft dodrina veritatis, non a pfeudoprophe- 
tis,non ji Principibus, ft not^flu<^uarc Temper ve- 
ils ,&exiguQ mora.cnto mod 6 hue, moddilluc 
impelli , inque dit^rfa trahi , ptput diuerfa crunc 
Principum iudiin , vel quifque ctiam Prinpeps 
rcluiioncm mtitandam ccnfucrit. J^cque iam au- 

diendi 


Mure. 

•vlt. 


Veritatis. 


W 


diendi runc,qui incertu e(Te volunc in quatn Chri- 
ftianoruni coliedioncm ChciflianxEccleflx no- 
mcn compecac,nam quo modo de Chrifto non li- 
cet fuipenderc (cntentiam,vt non eum vcrum cflc 
credas Chridum, qui natus de virgine Maria , Tub 
Pontio Pilato crucifixus & mortuus, tertia die re- 
furrcxit: iianefaseft, aliam EccleHam agnofcere, Aug. dt 
quam quxab vniuerfo orbe,Propheticis& Apo- 
ftolicis Uteris edodto, Catholic? nomen inter 
multas hxrcfes fola meruit obtinere. Quicunquc 
igitur de ipfo capitc Scripturis iancflris cofentiunr, De vnit. 
ic vniiati Ecclefix non communicant , no funt in ^ccl.c.^ 
Ecclefia,qniadeChrifticorpore,quodeftEccle<- 
fia,ab ipfius Chriftiteftificatione diffcntiut. Hxc ^ 
Eccleiia inter omnes hxrefes & hoilium periccu- 
tioncsdiuinitus piotcda, eade perfcucrat ; ex hac 
omnes olim He etiamnum habtci hxretici exierur, 
vtca Petti reticulo, multitudine pifeiu deferipto^x^f j^ 
(igniheatam intelligas. Hxc cundem dod:rinx fa- 
porem non interruptum rcrinet , eamque per va- 
ries omnium temporum feriptores demonUrat: 
ac ne illi aliquando prxcipitium timeas,ab ea,mi- 
fericordia Domini ,iuxca Kaix vaticinium , non 
rccedet. Poftrcm6(quod primodicSlum oportuit) Cap.j^. 
vt ChriUumetiam in hoc a Pacreexaudiiumma- 
nifeile videamus, quod rogauit, vt omnes in ic 
credituri iint vnum^hxc Ecclciia vna eil; , quia vni leun. 
viUbili paflori a ChriUo fubiecba,cui multi paH;o- 
res & do<^ores in partem follicitudinis adiuncH 
funt a Domino ad Patrem ai^ynte, vr non cir- Ephef.^ 
cumferamur omni vento do^rmltr , neque Unt in 
nobis rchifmataifed idipfum dicatlius omnes& i.cor.t. 

. 0^ credamus. 


VerkOttls, 

obedirefacerdotis imperio, quico teporettiini- 
ftrat Domino Deo tuo ; ex iudicis decreio morie- 
^ur homo ille,& auieres main dc I(rai*l:cun<Jiiirq} 
popiilus timcbir, vr nullus deinceps inrumefcat 
fupcrbia.Ira prorfbsdiuin^ religionis cuitu, quern igo epif, 
in omnes genres, Dei voluit gratia corufcare, fic sp. 
Domin’ nofler lefus Chriftus inftituir, vt vcritas 
per Apoftolica tuba in falutc vniuerfitatis cxirer. 

Scd huius muneris ficramentum ira Domihus ad 
omn u Apoftolonim ofticfum pertinere voluit, vt 
inbeatifsimo Petro, Apoftoloru fummo,princi- 
paliter collocaret;vi ab ipro,quaii quodam capite, 
dona ftia velut in corp’omnedifTundereqvtcxor- 
temfemyfterii intelligeret eiTe diuini,qui aufus 
fuiflet a Petri foliditate recedcre. Hunc fiimmum 
Eccleiix Pontificatu Petro promifitChriflns, Tu M/it.ia, 
es, Petrus, inquiens, fuper hanc perra xdificabo 
EccleHammea: Ertihi daboclaues rcgni cxloru: 

& quodcunque ligaueris fuper terram, ligatu crit 
& in cxlis j & quodcunque foliieris fiiper terram, 
fblurum crir Sc in cxlis. Tradidit veto cum dixie 
Pafee agnos meos,pafce oues meas. Vt aute petrx 
liuic fecure incumbamus & inhxrcamus; Ego, ait, 
pro tc rogaui Petre.vt non deficiat fidcs run. Ettu 
aliquando couerfus.confirrna fratres tnos.Ex qui- 
busefficitur,nequeouesefle gregisChrifti,neque 
inxternu Dei remplum xdificari , ncq*, foliii pcc- 
catorum vinculis.neque in fide firmari poflc.qui 
Petrum paftorem ,gregiYque Chrifti moderato- 
rem non agnofirunt , eiufque cathedra? immobile 
ter non cohxrent : vndc necelTe eft, eos efle fehif- 
inaticos, a promifsis Chrifti alienos, Sc pererro- 

O 2, W\Xk 




23^ Defenfto 

rum deuia pra:cipitcs agi.Porr^ Eccldfiafticu Pe- 
, tri principatu in fcdis eius fucccflbres Romanos 
P6cifices deriuari,quemadmodu & AaronisPon- 
tificatus adpofleros pergcnerationis tramice cu- 
curritjCOUincicChrifti promifsio:Supcr hanc pc- 
iram ®dificabo EccleHam meam. Cum enim tan- 
tifper acdificetur Ecclefia , dum numerus ele(3:ocu 
impleaturjintclligendum cft.huius pccra: miniftc- 
^phef.^.. rio,cura,&authoritatc,in Chrifto angular j lapidc 
omnem ardificationcm c6ftru<3:am crcfcere,& fa- 
ccre corporis augmentum: & aduerfus infcri por- 
tas EccleHam pra:ualerc , Pontificia? Petri Cathc- 
drar, qua; nd eft alia quam Romana, in qua Petrus 
feditjfirmitatefubnixam.Non cnim Ecclefix qu^ 
tunc crat tantummodo, quod comodum & neccf- 
farium erar , prouidebat Saluator , fed futura; ctia. 
^ t Proinde cumorauit Chriftusne Petri fidesdefi> 
ccrer,proprie oraffe cefendus eft,nc capitis Ecclc- 
• fia;fides deficeret, cuius minillerio Apoftoli,5c 
coru fucceffores Epifcopi.cum plcbibus fuis, pet- 
petuis teporibus in religione coBrroarentur. Pa^i 
modo quonia regni ca;lorum claues , quibus pec- 
cata foluuntur & ligantur,non ante vfum amittcr, 
joM.d. quam cum erunt omnes docibiles Dei , & eric 
Ure.ji. Dcus propitius cun(ftis iniquitaiibus noftrisjcon- 
fequcnseft,adeofdem Petri fucccflbres, clauium 
regni trafirc poflefsionem , ficut & caitera quibus 
ex Euagelio flabilitus eft Petri primatus:quia Ec- 
cleflx iux ad finem vfquc feculi voluit efle coful- 
tum.Quod quamuis omnibus faDiftifsimis Eccle- 
fla; Catbolica; Patribusflt perfuaftfsimu, quorum 
proferendi ceftiraonijs iam nobis eft Tuperfeden. 

dumj 

,r 


Ver'ttatU, 23 f 

dumjquia ramen ab aduerfarijs non admittitur, 
vnius NicxnjeSjrnodi teftimonio, cui Synodoru 
omnium facile Politicus inbuit principatura , Sc- 'Bol.es, 
dis Romanx primatum operxprctium eft vt con- 
iirmemus. Ea igiturftc habct : Sciendu eft fan^ab 
omnibus Cathollcis , quoniam fandta Romana 
EcclcHa nullis Synodicis decrecis prxiara eft:fed 
Euangelica Domini voce,& SaIuacorisnoftri,pri- 
matumobrinuir, vbi dixit beato Perro Apoftolo; 

Tu es PerrDs, & fuper banc pctram xdificabo Ec- 
clefiam mcam:& tibi dabo claucs regni cxlorum< 
Etpoft pauca:Prima ergo (edcs,cxlefti bencficio, ' * ’ 
Romanx eft Ecclefix , quam beatifsimi Petrus & 

Paulus marryrio dedicarut. Primx igitur occumc- * 
nicx Synodi teftimonio, accedete etiam omnium 
EccleHx Dotftonim fuffragio, Ecclefia Romana 
omnium Ecclefiai ii marcr,caput, matrix , & prin- 
ceps eft : & indulta Petro prxrogatiua,ad ei’ quo- 
que fuccelFores rpe<ftar,vt,quod Apoftolisdicfium Matth 
eft.impleatur ; Ecceego vobifeum fum, vfquead<i;/r. 
confummatione feculi. Et illud apud Ifaiam:Spi- c«/>.yp. 
ritus meus qui eft in te,& verba mea qux pofui in 
ore tuo,non recedunt de ore cuo,& de ore feminis 
tui»&dcorefeminis feministuijdicit Dominus. 

Cum igitur vniuerfalis Ecclefix paftor fit Roma- 
nus Pontifex, & cofirraandorum fratrum manda- 
tum & poteftatem acceperit in Petro : quoties in 
rcligione controuerfia exoritur , fummi Sacerdo- 
tis eft , maturo iudicio adunato nunc quorundam, 
nunc omnium Sacerdotum coetu , confultiTquc 
Scripturis facris,& veteris Ecclefix traditioni- 
bus,crrores notate, & redam , quam fequi omnes 

CL: 3 Chri 



Chriftiani fccuredcbear.aperircdc fide rententiS> 
& lanquadiuina oracula vencraii,Hinc,enafccn- 
libus nouis hxrefibus, Romanus Poiifex vcl cum 
paucis communicato cofilio, vcl eiiam eoa^ta gc- 
ncrali Synodo vbi tcrapus oportunum afFulfit, re- 
bus mature libratisdcmper canohcs fideipronun- 
ciauit, dc quibus iam promulgatis nefarium fit vcl 
dubitare : quod & nofira mcmoria fecit , cum ad 
conficiendam Luthcri Sc Caluini impiamdodlri- 
oanijTridcntina Synodu indixit,abfoluir,&con- 
firmauitkQuo clarum eiiadtr,mcndacitec fcripfilT'c 
fol. loe. Politicum,Papam Romanum, Concilia generalia 
fulgurisinftar reformidare. Quamuis cnimcerta 
tto tpif. ^ ifrefragabilis fit Sedis Apoltolicx de fide dcfi- 
nitio : attamcn cum Apoftdiicx Sedis minifterio 
defipita) vniuerfa: fratcrnitaris irrccradbabili fir- 
mantur alTenfu, & totius Chriftiani orbis iudicio 
tecipiuntur,m'erito a Deo prodijlfe crediinturrip- 
veritas, & clatius renitcl"cu,&: fortius reiine- 
, tur,dum qu§ fides priiis docuir,hxc poftea cxaroi- 
natio confirmat ; VC ver^ impius & facrilegus fir, 
qui,poft tot Saccrdotum fentciiarn , opinion! fux 
aliquid traifiandu rclinquir.Porro quanta fit Apo* 
ftolicx Sedis & Conciliorum gencraliuauthori- 
tasjoftedit Leo, ad Synodu Chalcedoncfcm fcri- 
hejj his verbis : Reiefta penitos audacia difputadi 
contra fidem diuinirus inlpiratam, vanaerrantiu 
infidcluas conquiefcac •, nee liceat defend! , quod 
non liceat creeji , cum (ccundum Euangelicasau- 
thoritatcs,fccundum Prophcticas voces, Apofto- 
licamque doftrinam , plcnifsiroe & lucidifsim^ 
per^iteras,quasad beatifsimx memorix Flauia- 
X , num 


Veritatfs, ^37 

num Epifcopnm mifimus,fucrit declaratu,quf fit 
deSacram^to incarnaiionis Domini noftri Icfa 
Chrifti,pia& finccra confcfsio.Et ad Martianurti 
Auguftu, Obfecro, inquit, vt in prarfenti Syuodo, 
fidem qua bcati Pattes nodri ab Apoftolis tradi- 
tam prxdicarunt,non paciamini quafi dubiam re- 
trad^ari j & qua: olim maiorum funr authoriratc 
damnata, redmiuis no pcrmittatis conatibus cxci- 
taci:illudque potius iubcatis , vt antiqiia: N ica ni I 

Synodi conftituta, remora hireticorii interprcta- 
tionCipermancar. Vnde fi quifunr,quiab his qua? Efijl.yt. 
carlitus funt conlUtuta dilFentiuntj fuis opinioni- 
bus relinquantur , & ab vnitate Ecclcfix , cum ca 
quam elegere peruerfitatc.difcedant. Ac nc inqui- 
rendi ftudio quisaudcat aducrfus Pontificiam & 
Synodicam ccnfuram difputare.audi vt ille difpu- 
tatoris huiufmodi tcmeritare reprimar. Cum , in- tpifl.fu 
quit.vniuerfalis Ecdcfiaper illius principalis pc- 
tra: ardificationem fadla fit petra , &c primus Apo- 
ftolorum beatifsimus Petrus voce Domini audie- 
rit 5 Tu es Petrus , & fupsr hanc Petram idificabo 
Ecclefiam meam:quis eft.nifi aut Antichriftus,auc 
diabolus,qui pulfareaudeatinexpugnabde veri- 
tatera , qui in malitia fua incortucrtibilis perfeuc- 
rans,pervafairar,am fuar apta fallaciae, falfo dili- 
gentix nomine, dum veritatemfe mentitur inqui- 
rere.medacia defidetat feminare? Ea propter cum p, 
aiiquado Arrianorum,Eunomianorum, & Mace- Tnf.e.fii 
donianoru prxfidentes , hxrcfcos manifeft^ darti- 
nati,ad difputandu cum Caiholicis Epifeopis c6- 
fidenter profilircntj ptudenter admodu Theodo- 
fius.viinuiilesdifputationcsamoucrct, cos inter- 

Q_ 4 rogiuit. 


erenfio 


In Cone. 

Calced. 

mHa. 


\ 

EufebSt. 

10, Eccl, 
hiji. e. 2. 
Thtodo. 
li.i.EccI. 
hi(t. f.ii. 
Hictft. It. 

11. c.3'0. 


238 

cogauit,veIlentne fermonc facere dc amiquis Ec* 
clclix do(^oribus , qui ante diiiiHone Horuin'entj 
an vero illos vclut alienos a ChriflianiTmo rc- 
/puerent. Si vero dc Pi incipis non ofFcndcrcntur 
do(3:o^ibusjNoftrum,inquir,cft prabcrc vecccuni 
libros,per quos noArum dogma.illoru teAimonio 
roboretur. Atque iia & ab Ecclefia; Patribus di(- 
(entire couitAi funt , Sc inter feipfos in noua com- 
mencitiaque (lia fide difsidere. Eius prudentiam 
imitatus Martianus Imperator, petiuitin Conci- 
lio Chalccdonenii (ic hdemnouram cifulgere, vc 
Patrum do<atina declarauit. 

Ca:cerum nc quis exiftimec ex Imperacoru pro 
Eccleda Catholica follicitudine & legibus, c5tri 
quatn feripHtnus huius capitis initio ,Principes 
(acra tra(AaIle,ac de fidci dogtnatibus decernendi 
(ibi authoritatetn vcndicaflej animadiiertcndum 
cos inSynodis nonegifle dodtorcs aut indices, 
(ed Icgum fuaru terrorc aduerfus hxrcticos con- 
ftitidc : & Sedem Apoftoiicani omni ope inuide, 
veSynodos cogcret ; & coadias propugnaAe, nc 
vlla hoAili violentia infcAarentut, vtqueSyno- 
dica decreca omni vcnerationc,roto Romano im- 
perio probarctur. ConAanrinusenim quo in Ni- 
cf na Synodo fueric gradu,oAcdit,his verbis Epi(« 
copos allocutus. Dens vos c6 Aituit facerdotes, & 
poteAate vobis dedic dc nobis quoque iudicandi. 
Sc ideo nos a vobis redle iudicamur. Et in qua- 
dam epiAola : Quicquid in facris Epifeoporum 
Concilijs conAitutum Fuerit, id ad diuinam cA 
voluntarem referendum. Eximiam quoque lau- 
dempromeruit Valentinianus, quod cum dc Spi- 

ricu 


1 


Veritatis. ' 239 

ritu (zOiO difputaretur ab h^rcncis.efletne Patri & 

Filio homoufios profitendus, nihil fiue meli’.fiuc 
dercrius.prartcr ca qua: remcl N ic^a: conftitura ef- 
fenc,nbi inducendum duxcrit. Exccdere namquc 
laliaexplorationc fiuc cognitione fuaraputauir, 
quamuis Princcps longc optimus elVcr, & rebus 
ipfis impcrio fc idoncu declarant. Extac & Thco- 
dofij fupcrius citata lcx,quaaducr(usArrianos,iu--^'^^* 
bet cun(flos populos Damali Romani Pontificis 
fidedcTrinitatefcdtari.Denique MartianusjNos /» 
inquit, ad confirmandam fidem,non ad oftendcn- Chal- 
dam virtutem , excmplo Itnperaioris Conftantini''^**^’*' 
adcfl'c Synodo excogitauinius, ncin poftcrupo- 
puli multitudojinrtitutionibus prauis attrada, in- 
ucniatur didenticns.E diuerfis prouincijs religio- ' 

(iisimi Sacerdotes Chalccdonam venerunt iuxta^^*^* 
noftra prarcepta:& quid obferiiari in religione dc- 
bcat,pcrpilcuadefinitione docuerunt. Ceflecigi- 
tur iam profana contentio. Nam ver^ impiusat- 
que facrilegus eft,qQi,poft tot Sacerdotum fctcn- 
tiam,opinioni fuaraliquid tratJlandum celinquic. 
Poftrcmo quae hnt primx partes ofHcij Imperato- 
ris Chrifl:iani,exprimit D.Leo ad Leonem Augu- Epi/i.js. 
num,Dcbes,inquiens incuniftanteraduerterc, re- 
giam poteftatem tibi nofolum ad mundi regi- 
men.fed maxime ad Ecclefix praefidiura elTecol- 
Jatam,vt aufus nefarios comptimendo,& qu* be- 
ne funt (latuta defendas,& veram paccm his , qua: 
funt turbata,rc{lituas. 

His ita conftitutis, nullomodo mirumvideri 
dcbct,c6ftantifsim^ a nobis afleri, Ecclcfia & re- 
ligioncm CaihoJicam Romanam nonpoil'cin du- 

;• bium 


t 


24<> D.efenjio 

bium reuocari,qu* fupcr imniobilem petrarh fun- 
data, aduerfus inferoru portasad finerovfque fe- 
cull in/upcrabilis confiftet.N5 eft ergo nobis cum 
bfrcttcis de Ec*. Icfia & rehgione verbis cofligen- 
dum,neque expeftadum prouincialc Galliae con- 
cilium, ad farciendam Chriftianx Ecclefi? vnita- 
tcmjquod eciamli raaxtme Catholicum foret,vni- 
iierfx tamen Eccicfix pra’fcriberc non poftet: fed 
fi aliqunndo fibi,& Ecclcfix tonus paci confulcre 
ttiediiabuntur, acquiefcaht Sedis Apoftolicxde- 
cretis; tradicionis Eccicfiafticx authoritatem , ac 
Conciliorum generalium cenfuram fcqnanturrac 
quoniam omnis fere h^refis ex Scripruraperpera 
interpretata trahit originej ab Ecclciia legitimam 
genuinamque eius iritelligcntiam quanrat a qua & 
Scripturarumcanonem accepit.Nullam ceite mu- 
tationem,adic<ftionem,detra(ftione ve fides Chri- 
ftianafufcipit:fcd ab Apoftolis integre & fincer^ 
prxdicaca,& hucufquc in nos incorruptietranlfu- 
fi, perfeuerantcrac religioft infinc vlque eft re- 
tinenda.In hac Ecclefta quiuis afteqni facile poteft 
quid deTrinitatis & Incarnationis Chrifti inef- 
fabili myfterio.de numero natura, effciftuque Sa- 
cratnentorum,iuftificarionc,cxterisque religion is 
Chriftianx membris, fit credendum : quid de his 
ipfis patres noftri non dico proxime ante Luthe- 
ri & Caluini tempora, fed ab Apoftolicis tempo- 
ribus concinua xtatum ferie^enferint & cre^i- 
derint : vt nihil opus fit mirifica ilia GallixSy- 
nodo, quamtantis votis Politicus expciftat, ad 
ftabilicndam religionis concordiam , & inue- 
Ih'gandam falutis viam, quando nc lacum quidem 


Veritath. 241 

vnguem ab Ecclefi* Romana; iudicio difcedi li- 
ccar, ncque timcndum vr vlla gencralis Synodus 
iota velapicc vnum,in eiusfide inucncic vcl im- 
mutarepofsit.Q^digirurdixitLc(J,nimis iniqud Efu^-Xi 
die, vr perpaucorum infipientiam, ad conje<3:uras 
opinionum,& bella rcuocemur,tanquam ceparata 
djfceptatione tradlandum fic.vtrum Eutyches ira- 
pie fenferintotidem verbis repeiere poffumus, ni- 
mis iniquum dTc,vt tanqua reparata difeeptatione 
tra61andumfit,cuiufmodi fitfidcs ,&vtrumLu- '■ 

therus & Caluinus impi^ fenferint; in quos iuftif- 
Emam damnationis fententiam EcclcEa Catholi- 
ca iam diu pronunciauir. 

Omnes feUar^yprophamfut & improbhetUmficumCa- 
tholteU eundem habeant Dfum, animam^ immerta^ 
lem,& rationis participem,atque idem Bjpttfmi figil- 77 , 

lum:mn autem redie dicuniur &ht& iUt tnferti effe 99. looi 
eidem radici vel trunco,qui ed Cimftus lefus* 

CapvtXvii. 

E Tiamfi fcientiarpriEruniprionc plurimum in- 
tumefcanrjmagnacamen cxcitatc premuntur, 
qui no intelligunt, EccleEam vnam elfe, quo mo- 
do vnu eft ouilc fub codem paftorc c5(licucu,& v- 
nu corpus, diuetfis quidem conftans mebi is,fcd v- 
ni capici conexisjvnoquc ac code fpiricu viuifica- 
tis*,& vnaciuitasjciuibus copofita fub vno re^ore 
poEcis, & charitatc ciuica fefe copledtcncibus , Sc 
ijfdc legibus placitisquc direftis. Sicui corp’ vnu 
ell:, ait Apo(tolus,& mebra habet multa, vnum ta- 
men corpus fucEca Sc Chnftus,(cilicct cu corporc 

fuo 


24^2 



fuoivuum e(l. Etenim in vno fpirituomnes nos 
in vnu corpus baptizati fumus:vt non fitfchifraa 
in corpora, fed in idipfuni pro inuicero foilicita 
Ent membta.Voscftis corpus Chrifti,& membra 
dc membrorquia inuieem eftis connexi, ficutin 
corpora membra cum capita & inter fa coneAun- 
^^^‘’J;*"'iur.Et;Vnuspanis vnum corpus, multi fumus. 
Propterea monat idem Apoftolus, vtfuportemus 
inuieem in charitatedolliciti feruara vnitatem fpi- 
jitus in vinculo paciscEt charitatem fraternitatis 

Ecclii. cit SapiensrVa?, inquiens,ill«s,qui perdidarunt fu- 
ftinentiam.Cum igitur(tefte Auguftino ) fchifma 
Matth communionis difrupta focietas ; quomodo 

no funt fchifmatici,qui Chrilbanitatis totius col- 
le<5kioni,dileckione non coh?rent:qui Catholico • 
rum focietaiem oderunt,Ecclen^que concordiam 
demoliri contntur,velabeoredtore,quefui do- 
mui paterfamilias prarpofuit,pcruicaci rebellionc 
reparatur?E(lenim Ecclcfia(refte Cypriano)plabs 
Lit. 4. Sacerdoci adunata, & paftori fuo grex adharrans. 

Audi VC Ioannas ad hanc fociecaic & concordiam 
t.lcM I nos inuitet: Annunciamus,air,vobis,vt focietatara 
* habeatis nobifcum.Ac,vt fociecatis huius lumam 
iuteliigas dignitatem, fubiicit: Ec focietas noHra 
C pr dt Patre , & Filio eius lefu Chrifto. Quil- 

vnit * 9'^** igitur ab Ecclefia fegregatus , adultenc iuu- 
Ectlef. giiur.a promifsis Ecclefia: feparatur : nec partinet 
ad Chrifli prxmia,qui relinquit Ecclefiam Clitilli 
alienus efi, profanus all, hofiis efi. Habere iam 
non poteft Deum Pattern , qui Ecclafiam non ha- 

bet 


diligamus,nequc daleramus colledione noftrara 
ficut confuetudinis efi quibufdam,quibus maledi> 


Veritatkl 

becmatrem.Extra hoc corpus neminem viuiHcac Augufi , 
Spiritus fan«^us neque particeps diuipitaiis efle 
poceft,qui hodis eft vnicatis. Siquis enim (ait 
Chriftus}inmenonmanreric,mitteturforas ficut 
palmes, & arefcer, & colligent eum , ^ in igncm 
mittet.Arqui in Chrifto capitc n5 manere peffpi^ 
cuu cft,qui ab cius corpore diuellkur.N eque glor 
riari poftut fe Dcu & Chriftum habere caput , qui 
vniuerfalis Eccleft^ paftori, quern illc abiens in c^ 
lu pr 2 cfecit,& vicaria fuccetsionis ordinationead 
fine vfq,* feculi grcgis lui cura gerere iufsit,n6 co- 
herent. Quis ante ell fupremus Ecclcfi? Tub Chri- 
fto vertex, nifi Romanus Potifex, cuius Ecclefian)} 

Petri cathedram,&Pctri locum, & Ecclefiam prinr #;.»/?. 2 . 
cipalem,vnde vniias facerdotalis exorta cfti Cy- 
ptianusappellat?cuifi fecundiira diuina magiftc^^'^-^* 
ria obtemperaret fraternitas vniuerfa.nemo difsi-4 ^ 
dio vnitatis ChriRi Ecclefiam fcindereti nemo 
fibiplacensac tumensjfeoifum fbris nouamhe- 
refim conderet.Adhec oue defiderentur in Ec- • * 
clefie Chriftiane memoris vno vetbo abfotuic 
Apoftolus: Vnura corpus, inquiens,& vnus fpi- 
ritus: Vnus Dominus , vna fides , vnum Baptifma. 

Cum igitur fedlarij ab hominum nominibus ap> 
pellationem fortiti,non fint eiufdem corporis Ec- 
clefiaftici membra nobi(cum, neque eandem ha- 
beantfidem,exquaiuftus viuit,qux accedentibus 
ad Dcum eft primo in loco neceftaria: incipienter 
admodum dicit Politicus,herecicos cum Catho- 
licis,quibufcum non habentcbaritatis neque fidei 
communionem, eidem radici & trunco,quicft 
Chriftus Iefus,efte conlortes.Etcum diuifus non 

fit 


24^4 Defir^d 

2fb«f.^. firChriftus,& vnicam habeat Ecclefiam quara / 
fand^ificatjvt exhibeac illam gloriofam , non ha« 
bencem maculam aut rugam: cfficitur , neque re- 
mifsionem peccacorum, neque iudificantem gra« 
tiatn confequi poflc ha^reticos, extraquc omneni 
fpem e(Te cxleftis hxcedicatis adeundar. Proinde 
non exidimetille, extra EccleAam Catholicatn 
poflc quempiam cflie bonum virum ac probu,mi- 
- . nimcque profanum.Nocftcnim verafadkiras.nifi 
‘Ua. £)gi noflri,in monte fan(Jlo eius, in quo 

mandauit Dominus bcncdid:ionem, & vitam vC- 
Amg.fer. que in feculum.Etfi eniro potcft efl'e vifibilis for-r 
\i.dt ma palmitis prater vitemjfcd inuiflbilis forma ra- 
. dici^ baberi no potefl.nifi in vite;fic virtus pieia- 
Dommi inuiflbilis & fp i ritual is, ita in eis non poreft cflc 

quemadmodu fenfus non fequitur hominis mem- 
brum , quando amputatur a corpore ,etiamfi figu- 
ram membri tencar,quam fumpfit in corpore. 

Tfl. foi, Q^lenditar Politiciu cum Caluinifiarum coctliabulo non 
ejfe in Eeclejia Chrtfiiana,ex eo quhd veterum QallU 
Regum pietatem & deuotionem commendati & ize~ 

■ ^ ' neumyCum Volic4rpOy& Athanafto ajferit fuijfe duces, 

animarumadfalutemyfub ignorantu & peccati do-y 
ntinio captitiarum* 

Capvt xvrii. 

D Euotio(inquit illcjac pictas Patrumnoflro- 
ru(Gallix Regcs& Prtncipes intelligitjfu- 
pr^i ccntu Archiepilcopatus Sc Epifcopaius ercxit, 
fexccntas Abbatias S. Bcnedifti & Bcrnardi: duo 
millia Ptiora^iiura & quingctoSjEccleflas & Ca^ 


I 


Veri\atis, 24X 

pellanias extra otnnem numeruinjhisque omnibus 
amplifsimos prouenrus adiecit: eratque turn pra*- 
cipua: ian(Stitatis,opes libcraliter in CIcrqm con- 
ferrc.Si vcr^ Deo dcuoti,rcIigiofi,ChriftiquecuU 
tores fuere Gallic Principes cum Hbi coharrcnte 
populo,qui EccleHas & altatia crexerur, Saccrdo- 
tesad f.icrificandum Deo,& gregcm hdele verbo 
Dei pafcedu foucrut & monaftcria codiderurrnc- 
celTe eft igitur, Caluiniftas &: Hughenotos aver^ 
Ecclefi^ gremio,& fincera religionc cxcidiftc,qui 
bus magnarcura; eft Ecclefias noftras prophanarc, 
altaria fuffodere.facrificium corporis & (anguinis 
Domini proculcare,Ecclefiaru he monafteriorum 
opes diripere,'& quotidianus lud^ perfequi ad ne- " 
ccm,& rponachos & facerdotes. At fi.vt fehiftna- 
iis& harrefts probrum & inuidiam humerisfuis 
excuriant , Reges illos orthodoxos , infideles 
fuifle & fuperftiriofos aflerere audebunc, 4icant a 
qua tandem Ecclefta Chriftiana, qu* antemilic 
annosjvcl certe ante Lutherum extitcrir, quibufvc 
ptogenitoribus,ipfi profluxcrint,iquibusrcligio- 
nem& Dei colendi ritumacceperinr, quern pro- 
fitcntur.At quia nihil cum ratiooe comminifci LUcap 
poflunt,nihilque pnier fu* nouiratis infamiam 
pri fe ferunr,vc non immerito velut fungi mome- 
loc terra manifeftatiab Irengodicanturjnimisque 
blafphethum eft dicere,GalIicanam Ecciefiam, in - - 
qua Dionyfij Arcopagit^.Ircn^i.Hilarij.aliorum- 
queftne numero faiuftifsimorum Antiftitum,& 

Caroli Magni ac Ludouici Pij , rcligiofifsimorum 
Imperatorum , mirificc fidcs pietasque ftilffr, 
punquam vere Chriftianifmo fuifte imbutam: 

Toper 


/ 


24^6 Deferifio 

fuperell vt illos fine Deo, fine fide & £cclefia,cfle 
dicaraus,& Antichrifto prscurrere , qui fubfeculi 
finemiugefaciificiura c(l inapijfsime fublacurus. 
Quoniara enim in perpetua Chrifiii memoriam, 
in falucis tcfiera,& ad nos Deo conciliandos,hoc 
facrificium efi infiitutum \ Diabolus, cuius fiudiu 
cfianimis no(lrisChrifiueripere,& amutuanos 
chacitace difirahere,& a falute excludere,quos ha- 
dienus pec hierefini ( vc nihil ia de infidelibus di- 
catqjconica Ecciefiam acmauit,fcrc in Eucharifiia 
auc legitimum eius rninifierium fecit aliquid ten- 
tare , idque fcmper faciet vfque ad Antichrifium, 
Donatifije cene in hoc faccilegi) gcncre infigni- 
Lib.a. ter iropietaten) fuam exercuerunt. Quid enim (ait 
Optatus Mileurtanus.grauifsimus author}tam ne- 
fariu,quam altaria Dei, in quibus & vo$ aliquan- 
do obtulifiis,fragerc.radere,remoucre ? in quibus 
vota populi,& roembia Chrifii portata funt ? quA 
pofiulatus defcendit Spiritus fandus ? Altaria, in- 
qua,in quibus fraterniratis munera non iufsii Sal- 
uator poni,nifi qux eficnt de pace condita. Quid 
efl: altare,nifi icdcs corporis & fanguinis Chrifii? 
Quid VOS oficderat Chriftus,cuius corpus & (an- 
guis ibi habiiabat?Hoc modo ludxoscfiisimita- 
ti. Illi iniecerunt manus Chrifio in cruce ; a vobis 
perculTus efi in altari. Emerut calices in vfus fuos 
.. fordidar mulicres,&c. Bafilius quoque Arrianoru 
' itnpietate hoc modo luget:In Iu<3;um routata: funt 
folennitates , domus precationuin claufz , altaria 
cultu fpiricali vacant:nulli Chcifiianoru ccetus &c 
dodlocu pracfidentiatceiTarunc dot^rinz falutares, 
feftiui c6uetus,hymnodiz nodurnzrnec fupereft 

beata 


f 


Vh’itatis, ^47 

beau ilia exultatio.qua Domino credentiu anima; 
in Synaxi exbilarancur. Eadeiii videre ell & apud Orat. d§ 
iNa?ianzcnum, & quidera jpaulo aptea ran(ftum 
Anconium Eremita in vifu docueut fan- 

<%us, quam infcnil Ecelefijs & racroran(Ao lacriE- 
eio futuri eflent Atriani,& infigniorura fc^arum 
b^rctici.Priufquamcnimfnb ConftantioArriani 
Ecclcnjs regcndis primas obcinercnt , in fomnis ^*-j‘*'^*f* 
fibi vifus eft vidcre)mulos f um impctu in fandlius ^ 
(acrarift inferri,atquc ibi iaiientes ^ cakibufque fe 
peccnces.facram ipcnfam euertcre. Cum aucc cui- 
gilaflet,fomnium id recqlic &exppfuit ;futurum , 
fcilicec, V? adnltetinorum raoftcofotumque dog- 
roa^um cpfufip Eqclcftara Dei occuparet , & alie- 
ns doiftrins aftemorum infultus facram peftun- 
daret iQenfam,Neque aliunde de fpi tempork hs- 
iretick coqueri videtqr Helias:Domine,inquiens, 
alcaria tpa ruftbderqn(,dereliquerunt padum Do- 
mini Dei Iftael, & Propliecas tuos occidcrut glar 
dio. Iraplen^ergo Caluiniftx menfuram paccum 
fuorqm,feque Aaianocum Sc Donaciftiarum Hlios 
Sc. hsredes agnofeunt , dum euertendo Teppcl fa- 
erificio tarn gnauicer incumbunptanto iliis fcele- h 
raftores,quqd cum ipfo facribcio omnem qupque 
factiEcij fidem conannir abrogate : nequeenim 
jlli factificij & corporis Cbrifti in E,uchatiftia vc- 
ritatem negauerunr^Proinde ft facriftcii collendi 
in bis Europx regionibqs a Deo irato faculcas ali-' 
quapdo concedetqr ha?reticistauferri turn a nobis 
legnqtn Dei cerib nobis perruadearnus necefte 
eft, qqando fine Eacerdotio Sc lactiftcio conftare 
£ceUftanonpoteft. 

. R lam 


$4B TJefenJto 

lam vcr6 & indc couincuntur ifti Ecclcfi* fan* 
^tx feptis exclufi,qu6d fatentur Polycarpum, Itc- 
natum\ & Aihanafium, duces fuiffe animarum ad 
ralutem»rpb I'gnoranti? & pcccati'dominio capti* 
uaru. Ifti eniro fandlifsimi Epifcopi.gregi Chrifti 
in Ecclcfia Catholica praefed^rdt, & cum Roma- 
no Pontificc atdifsim?im comunioncm rccinu^ 
tunt,eiurc}ue fedem honore debito ftinc proiccuti. 
flitro.ffi Polycarpus cnim Smyrna Epifeopus , &iotius 
Afia Princeps , & Apoftolorum auditor, AnicciQ 
ppifeopatum adminiftratc Romam venit ,& turn 

alijs rcbgSjde quibus inter fe difcrcpabant,tum 
de fefto Pafehatis cum eo cdtulit. Sui cnim officij 
efle cxiftimauit,aut Potifici Romano obedire, auc 
illi fatisFacere, vt cum eo comunioncm retinerct. 
Irenaus verb ad Ecclefiam Romana propter po- 
tentiorem principalitatcm omne Ecclcfiamcon- 
penir? iqbet in qua femper conleruata eft ea qua 
eft ab Apoftolis traditio ; & cius authorittiie con- 
fundic omnes qqi quoouo modo colligunt pra- 
terquam oportet.Dcindc a Petro deducens Pon- 
tificum Romanorum feriem vfquc ad duodecimu 

atati^ fua Elcuthcrium : Hac.inquit, ordinationc 
& fuccefsione, ea qua eft ab Apoftolis traditio, 
vcritatffquc pradicatio,peruenit vfquc ad nos: ^ 
eft plf nilsima hac oftcnfio.vnam & eandem viui- 
ftcatricem fide efle , qua in Ecclefia ab Apoftolis 
: vlqueuunccft conlcruata & tradita in vetitate, 

Adhac Athanafij & Catholicorum in iCgypto 
Bpilcoporu eft huiufmodiad Marcum Papa ora- 
lio; Domino fandlo, & Apoftolici culminis vcnc- 
||do MarcOjSada Romana & Apoftolif a Sedis, 


Verkatu. 240 

ttq; vniuerfalis EcclcHs Paps-: Optatmis vt ^ ve> 

(Irae fan&x fedis authoritace, qux eft caput & ma- 
ter omnium EccleHaruiNicami Concili) capitula» 
ad cocredionem &c rccreationem ftdelium ortho- 
doxoru,perciperc mereamur. Marcus eis refpon- 
dens.eundem epiftoix fux titulum prxfixit, adie- 
cuque . faniftam & Apoftolica Ecclefiam , omniu 
Eccleftarum matre.a tramite Apoftolicx traditio- 
nis errafte nunquam , neque hxreticoru nouitati- ' 
bus ruccubuifte : fed vt in exordio normam Chri- 
ftianx fidei percepit, ab authoribus fuis , Apofto- 
lorum Chrifti principibus,manere illibata,fecun- 
dum diuina Saluatoris poliicitationem, qui Apo- 
ftoloru principi dixit : Petre, ecce Satan expetiuit LutA aa. 
vo$,vt cribraret ftcut triticum : egoautem rogaui 
pro te,vt no deticiat tides tua : & tu aliquado con- 
uerfustcontirmafratres tuos.Q^nia igitur diuina 
auchoritate , totius Eccletix fundamentum fa^bus 
eft Petrus , & fratrum contirroator inftitutus;pro- 
pterea , ne in poftecum quidem vnquam Romana 
Eccletia a tramite Apoftolicx traditionis aberra- 
bit, neque hxrcticorum nouitatibus (uccumbet: 

3 uiaticutpermanei quod in Chrifto Petrus ere- 
idit,itapermanetquod inPetro Chriftus infti- 
tuit. Inftituitautc quid aliud , quam in eius cathe- niMAr. 
dra perpetuu Eccletix Catholicx principa(um« 
Doleant igitur ifti,fe tn eande cum ircnxo , Poly- 
carpo, Athanatioq^ Eccletiam non concurrere,inr 
qua illi duces animaru ad falutc extitert , vt igno- 
rantix vincula, &: peccati dominium ceruicibus 
ibis excutianc : Sc com fan^is Gallix Regibus, 
qui incredihili tidei feruore Eccletia mirabilitee 

R * prop^ 


IJefenjto. 

propagauerut, deque re Cbriftiana przclarifsina^ 
func mcriti , in religionc confeniicntcsjin Catho- 
' lica: Ecclcfiae finum poftliminio rcuertantur , pa- 
‘ res cun^ ilHs in czlq CToronas adepturi. 

imfte [uader'hofes Eccleftaru in regium fifcum redi^M 
jUbleuadutn ptpulum tributis, immoderatih grauatu. 

C A P V T 


X I X. 


I NgenioH admodu funt bzretici, ad exaggeran^ 
duiqopum Ecclenailicarum abufum; & vt Ec- 
^letijs adimantur, yebementcr contendunt ; qua(\ 
yqrd ve( propter npnnullocum intemperanciam. 
auccupiditatemi quz fandlirsime concedz funt} 
iinque factofandum Ecclefi* roinifteriu iinpen-. 
duntur, perire par fit:yel li in corum poteft^te vc- 
nirept.eis religiofius ytcrentur. Infigne porro fa- 
crilegzlibidini fuz piccatis velamen obtendunr, 
cum (uadepc Ecclebarum opes in brcum dc ratio- 
nes regiasireuocari , ad leuadum populi ex immo-s 
dcratiqribus tributis grauamen. Ita eii^m ludam 
^«^i^a..|j[canotem offendebac vngueti in capqt Domini- 
cum effufi ia^ura,maluidetque illud trecentis de- 
nari jsvenire,& dari paupermus, cum alioqui, nul- 
la cum anger et pauperum cuta, fed Dptnii^* locd- 
los. geflans fur elTet & latro. Perinde bzretici de 
populo fubleuado. non laboran^, quorum malcfi-t 
cijs improbifqueconfilijs iibi in dies calamitatem. 
accerfit:fe4 immodice Ecclefiaru & monallerio- 
j^om ^tiunt ppesj& quocies. opportunum. e(l,expi- 
lant, xenpdo.cbijs etiam non pajrcentesjvc teftatif- 
^mum omnibus, faciant } qoantam gerancpaupe- 


Vcllen^ 


I 


Veritatis 2Si 

Vcllent prartereaad extremam inobiain reda&as 
Ecclefias : vc hac rationc roiniftris deftitut*,faci- 
lius fax ty ranidi patcant,& rerum , quod ambiunt 
ynied, foli potiamur. C«tcrum aducirfus rapaccs 
iftos Furcs nobis patrocinatur i^oiilblus ^docehs 
Ecclcfiar hainiftris debcri vita: mbfidia , vride dc*- 
'core ac pro dignitate viuants ac duplici quid’cm 
nonbrc,id cft,ampIiotibus ftipcndijs dignos dicic 
J)rcsbytcros,qui laboramin Vekbo & doj^rini. k.rd*r»h 
Quis,inquir,niilicat (uis ftipcndijs vnquam? Quis k. 
plantar vineam,& dc frmftibus cius ho edit } Qms 
pafcit gregem , & dc lacfte gregis non mahducat? 
Scriptum eft chim in LegerNoh alligabis os boui 
trituranti. propter hos feripta funt, quohiam 
debbt in ifpe,qui arar,arare; Si nos vobis ifpiritalia 
itemihauimuS) magnum eft ft carhaiia veftra roetd- 
h)us?Ncfcitis quohiam qui in facrario operantut, 
qua: de facrario fuhc,cdunt?& qui altatio feruiuht, 
cum alt^cio participant ? Ita & Dominus ordind** 
hit ijs qiii Euangeliiim anniincianr^ de Euanjgelio 
viucre.Hanc legem i[ecuti Apoftolorum tempbri- Ej>, iU 
bus pirimi Chriftiani j quotqliot pofleftbres agro- 
rum aut doihorucrant, vendentes afferebant pre- 
tiaebtum qiis vendebahtur, &poncbantahtc|)e- 
des Apoftoloru. Diuidebatur ante Engulisprouc 
cuique opiis cirat. Videtes aute fuihmi Sacerdbtes 
&rbliquiconfidcles*plus vtilitatis poffe bfferre, 
fi ha»rcditates & agros quQS vendebant, Eccleiijs, 
buibiis przftdebaht Epifcopi,traderer,eo qu^d dz 
ftiniptibus eoru,taprzrehtibusquamfucuristem* * 
pbribus, ^lura & elegaioria poUeht mihiftrare fi- 
dclibhS|c6munem viidm agentibus,quam ez pre* 

R 5 tib 

I 



tio eoruicocpcrunc pracdia &agros,qoos vender^ 
folebat,matricibus EccIcHls tradcre,&: cx fumpti- 
bus eoru viuere. Ipfa; enim res fideliu oblationeS 
appellatur,quia Domino offcruncur. No ergo dc- 
bem in alijs vfibus quara Ecclefiafticis, &j>rardi- 
^orum Cheiftianoru fratru,v<il indigentiu , con- 
ttccci:quia vota funt fideliu>& prciia peccatoru> ac 
patrimonia paupcrum.Si quis autem fccus egerit, 
ASwtU vidcatnc damnationc Ananiar& Saphirar pcrci- 
piat, vt reus facnlegij efficiatur , ficut illi fuerunr* 
quiprecia przdiiflaru rerum fraudabant. Haec fta- 
ties valde timeda funt & cauenda, quia res Eccle- 
non quafi ptopri;t,fed vt edmunes & Domino 
oblacs,cum fummo timore no in alios quam pta> 
iatos vfus funt fideliter difpenfandx, ne facriiegii 
rcacum incurranc qui cas inde abftrahunt.quo tra- 
ditar funt,ne poena 5c mortc Saphiric incurrEt j 5f, 
quod peius eft, anathema fiant}5c in profundu ba- 
rathri labantur. Vndc attendendu & fideliter cu- 
ftodiendum , 5c illius vfurpationis cotumelia de- 
pellenda, ne praedia vfibus decretorum cxlcftium 
dicata,a quibufquam Irruentibus vexentur. Carte- 
rum prardones ifti, ncc Anani* 5c Saphirac fuppli- 
cio, nec anachemacis aut barathri mccu mouentur, 
Tt non inuoler,quoties res tulerit , in Ecclefiarum 
opes,maIfntque alear,gane*ve , imo 5c hacrefi fua: 
ptomouenda; cas confccrare» quam quodccrctis 
Hictph. carleftibus funt deftinarx. At vero Conftantinus 
Magnus, Chriftianifroo initiatus, cum Ecclcfias 
coftitueret, Ecclefijsprxdiaattribuit,5cex cuiufi* 
que vtbis proucncibus.toti cicro quaptum ad vita 
talerandam fatis eftet, reru Beceuarianim cotulir, 

eamque 


Pefitatifi iri 

camque cem (an^ione legis confirmauit.Ec dein- 
ceps viri religionfsitni poHefsiones & pcxdil < 
Domino cofecrarunc, acdificantes badlicas in fuit 
fiindis in honorem fandorum marty turn per ciui^ 
rates ac monaderia innuincta, in quib’ cactus Do^ 
mino feruientium coriueniren Denique Reges Sc 
przfidcs ac magidratus propria largiti Tuhi pec 
vniuerfa regnacerrarum, vnde alerentur^gentes» 
Eccledzque fabricarcnfur atque redaurarentu^ 
Deoque & Ecclefiz eius rite fainulahtibus feruif- 
que illius fuppletneta ( vt abfq^ necefsitate edent) 
cribuerencur:vt hate accipietes polTenc feeunduni 
XDonita Apodoli,facere orationesiobfecrationes, 
gratiarum adiones,pro omnibus hoihinibus , pro 
Regibus, & qui in fublimitate funt , vt quietam Sc 
tranquillam vitam habeanc. Cxtdrum lulianus vc 
fuum in EccleHam odium ad excidium eius con- 
uerteret, & cum Sacerdotio facrificium etiam fe- 
melabrogaret,annonam &: iinmunitatem quam 
Condantinus pro fua erga Deum obferuantia cle^ 
ricis concederac, ademic , & in publicosprouen- 
tus retulic. touinianus vero eius fuccc(tor , exnfe- tiUtpjfi 
tientiaedo(dus diuina vinditda lulianu grauibu^ 10. 
edc malis afHiftu.iura pridina Ecclcfijs reddidit; 

Sc quzeunque cIero,viduis Sc virgtnibus dudum 
a Condantino, Sc filijs eius diuini cultus augendi 
gratia concedailegibufque Briiiata , a luliano auts 

f »efsimo condlio adempea Sc accifa fueranr,priui- 
egia Sc beneficia redituit.^od d decim?,primi- 
tiz,aliaq; eiufmodi, veteri Sacerdotio debebatur} 
quanto m^gis Chridiano, quod taio ed illo dibli- 
miiis^quaaco vmbrz veciusantecellit^Hinc Ori- ^ 

R 4 gene?>' 




ijejenjuf 

Horn. II. genes , Indecens, inquic,& indighum exiftittio & 
in N«w. inipium, vc is qui Dcu colic > & ingtediiur Eccle^ 
fiam Dcijqai feit Sacerdotes & rttiniftrosafsifterC 
alraf i , & aiit verbo Dei ,'aut miniftcrio Ecclefiac 
deieruire , vt de frudtibus quoS dat Dcus > fdlcnl 
fiium ptodacendo,& pluiiias fiias miniftrado,nort 
ofFcrat primitias Sacerdotibus. K on enim videtuc • 
huiufmodi anima habere memoriam Dei, nec co- 
gitare.hec credere , quia Dc’ dederit fruftus quoi 
^„ 219. cepitkEt AuguH:inus,Decim 3 c,ait,cx debito rCqui* 
de ttmf. runtUri& qui eas dare noluerit , res alienas inuafic. 
Ineandem fententiam Tcribit & Chryfoftc^usj 
in ptiorem ad Corimhios epiftolam, Scribit eriJ 
tiir.i..de l^rofper Aquiranicus^Paulinutrt Nolanum Epii^ 
•vits cot. ^ qyj ingentia prardia fua pauperibus erd- 

^ gauerat , noil contfempfiirc tamen Ecclehx facul-* 
tatesiEt Hiiarium Arclatenfcm antiftitem , qui Si 
^ ipfe onania bona fua aiic parCntibus reliquefat, 
aut vendica pauperibus contulerat, quod ilia tunc 
habebatEcCleHanoh folum poflcdiflc , fed etianl 
acceptis Edelium numerofis ha:reditatibus am-* 
pliafle.Hli ergo ram fanefii , ram petfedti Pomifi-‘ 
ces,fa6liseuiacniibusdamat,poirc Sc dcbere fie- 
ri jquodfecerunt. Palam eft itaque in Harpyiai 
iftas CaluinifiicaSi libidini militari , & hacretico- 
tuminexplebili cupiditatl committentes Ecclc- , 
fiarurti faCultates, transfufum cfle luliani apdftatac 
facrilegiTpiritumjvt non minori atque ilium, odij 
Sc maleuolentiar oeftrd in Chrifti Sc Ecclcii* glo* 
riam,agitari eas exidimemuSi 


Verkatis, 


ifs 




f.tiipofdpietdtuma^i^ apud Deum meriti opui ejfci 
tecciejiarumdecori&orttamentoftttdcre. 

C A t \ t XX. 

N Atura doce vidcntur gentiles indu(^,vc decs 

fuos cisquc dieara templa cxornatet j omni- ' ^ 
queniagniticentia,cxcoleter.Et Romani qaiderd 
turn Apollini Delphicocxcdles munus comma* 
ni conHIio confccranduro cenfuiircnt*, matronai 
Romans oranem mundum fuam auteum in illud 
tontulctunnNequehic alia admilTa clt impiety 
quatn quod hon Veto Deo , Ted diabolo faccifica* 
tunr. Alioquin qlianto fumptu ,tabernaculi veteris 
inRrUmentUm^Moyn pcsceperic Deus inftruijdo*- 
tetExodus:&quam fuerit accepta Deo Dauidii 
'deuotio,in tempi! sdificatiOhem neceffariaqua:- 
quc prsparantis}& Salomonis pictas indefcflus- 
que labor ^qUo in hoc opus etia ex ccmotifsimis 
otbis plagis iigna,aurum , gemmas iufsitconuehii 
biRotia Reguraracri luculent^ teRacur; Multo. - ot 
igitUr impenfiorc'cura.tcRamcnto nouo affulgcn*- 
te,iaquo Dei charifmata in nOs vberius exuberant 
baRlicas diuino nomini cultuique confeccatas, 
pareRvt cxorncmus & veneremur. Non plutis 
quidemfacii Deusaurum quam lutgmj^^bonotuni 
enim noRrotum non eget) atjjifetate noRta dele- 
^atur,vulcque de noRra RibRacia honorari.ac prd 
ptitudine & liberalitaie volutacis cbli>qui a Mofd Exod,}s. 
n6nifi i voluntarijsqaibufquevoluit acciphqu? 
ad tabernaculi Rrudura pertincrcnt.Qui igicur in 
bafilicas fua largiuhtur.Deo omniu aurhori & lar- 
gitoti dit grati animi Rgnificacione,dicentes^Quf *pi 

R ; de 


ms 6 befenfo. 

de manu tua accepimus,dedimus tibi Domincjr*- 
rumque prsdantium oblacione,agnofcere fe ce« 
ftatur,crcatoris magnitudiacm,claritate,potentia, 
in rebus condicisrclucente.Atque ita qua: per Tefe 
Deo func vilia , tides efticic precioia. Oculi enim 
Domini rcfpiciunttidc.Adh?c Apoftolus taberna- 
culum dicit exeplar etie cf letiiu: mulco aute per- 
* fedlius regni c^loru tiguram geruc Eccletis ChtU 
ilianoru,in quibus eti Chritius corporalicer & (a- 
^ocu reliquiz cuDomino regnantiu.^cqui Chri- 
ftus,ad dexcera Parris retidens , in cxlo beatis fpi- 
ricibus propala gloriifuam maniFctiar,& eordetn 
ineifabili modo glori; fu; efticic parcicipes , glo^ 
riaque Sc honocecpronac.Etiigicurxquirsimuro» 
Chritii Domini Sc fandlorueius,gloria,claricatem 
vircucem.rapientiaro,auro Sc argenco.gemmifque 
pretiotisrepraefentari,quando vircutes (andorum* 
quibus f tern; g^oi^i? mecces reponitur,auru Sc ar- 
gentu,lapidesque preciofos dicere difercis verbis 
f * dabicauic Apoftolus.Ec b;c dfi faeiunc tideles, 

Sc ornatas batilicas contcplanrur^ fubic eos gloriae 
Chritii Sc fa(^oru eius memoria,inqpe eius Taudes 
alacciusa(rurgut,oracfecuencius,& ad Dei Sc bea- 
torurpiricuuconforciumardentiori impecu men- 
tis concitantur.Eti ran^humansr intirmitatis mo- 
dus, vr qoia corporea mole pr;grauatur,ncqj diui- 
^ nitaiis luce perfedl^ collutiratur,excerna reru (pe- 
cie ad vericate perfpicieda,De6quc charitatc co- 
hzrendu,vehemeter adiuuetur.Incellexir hoc fc-*- 
ptiroaSy nodus cecuroenica, in qua ai^ione fexta, 
tub finem hzc leguncur:Sandfa Dei Cacholica £c* 
cletia,adpfienitenciara Sc cognicionem obferua- 

cionis 






) 


»• 

f' f 

B 

* 

J- 

d- 

ri- 

»i 

lo" 

ca 

1« 

Ji- 

bs 

b 

iiu 

lib 

Id- 

ic» 

1 ) 0 - 

Jill 

fc* 

[B*- 


tionis mandatorum Dei,oinnes fcnfiis noftros tra« 
hit,& adgloriam Deiagnofcedamftudctnos dc- 
ducerc} non mod6 per auditu> fed fie per vifun), 
morum corredlioncm moliri cupics.Hinc D. Leo Sttm, 
jarionabile, fie quodammodo religiofum-fcribit *» 0£^ 
vidcri,pcr diem feftum in veftitu nitidiorc prodi- 
re, fie habitu corporis hilaritate mentis oftedcre, - 

ipfam quoqueoracionisdomum propenHoretunc 
cura,fie ampliorecultu, quantum poiTumus , ador- 
nare,vt ahima Chri(liana,qu; vecu viuumque Dei 
tcmplum cftjfpeciera fua prudentcr exornare mo- 
ncatur,fie prouiderc ne intcriora hominis aIiquo» 
rufordeantcontaminatione vitiorum.Locus iam 
poftulat vtinuetcrata: huiUs confuctudinis vfum 
fuilTe celcberrimum jcalumniatoribus confirmc- 
rous.Taniafuiflepietatcfie largiiionem fidelium) 
etiam dum atrox in Chriftianos pcrfecutio feme* 
ret, vt etiam pretiofifsima fupclleAilia Ecclefijs 
ex ea acquirerentur.hiftorix, omnes teftantur : fie 
Auguftinus fcribit,Dioclctiani tempore qui gra- 
uifsim^ Chriftianos afflixit.fuiffc in Ecclefijs A- 
fricanis , lucernas argenteas,aliaquc vafa , eodem 
metallo conflata.Eft fie apud Prudentium huiuf- y 
modiaddiuumLaurentium vrbisprxfe^i oratio. 

Lmurtn. 

HunceffeveftritOrgifS 
Mormque & artem proditum tjt 
JiMcdifctfUnamfcederit 
Libent vt dura AntiJHtes. 

Argenteisfeiphitferunt 

Tumarefacnmjkng^m: 

Au 


< Aurdqueno^urnUfacru 
- Ailarefixoscereos. 

'■■■/ luncfummacuraeSlfrattibWi 
^ ■ Vt/rrmotefidturloquax, y 

Offerrefundisvenditii 
Seftert'mui/n miUia. 

tlu cZt. Erant, inquic Optatus Milcuitanus , Eccicfii 
F»rm. Carthaginenfi cx auro & argento quara piuriiha 
in tdiil-. ornamenta.ConftrUxiraus,ait Coftantihiis Mag^ 
hus,Ecclefias bcatoriim Petri & Pauli primorunk 
Apoftblorura, quas auro & argento lociipletaui- 
mus,vbi & lacratifsittia eorum corpora cumma- 
gnohonorcrccondentcs, thecas ipfbriimex ele- 
(6tro conflruximus>& crucetn ex auro purifsimo 8t 
geromi§ prctiofi(simis*per{ingUlas eorum thecal 
pofuimuS) & clauis aurcis confiximus;D. Hjero- 
liymus VigilantiumacriterarguitjChriftianos ir- 
tidentem,quod fandtorum rcliquias auro & arge- 
to exotnarent: Doler.inquit) Vigilantius, marty- 
rs; reliquiae pretid^b operiri veiaihine. Ergo fa- 

crilegus hiit Conllantinus Imperatbr) qui (anc^as 
reliquias Andres, Lucae, &*Timothei tranfttilic 
^ Conilahnnopolim, apud quas dziiioties rugiunc; 
.a • ■ Sacrilcgus& nunc Af cad ius, qui ofla fabdtiSa- 
.r inuelis 16go port tepore de lud^a trafitilit iii Thra- 

^ 'ciam.Ortines Epifco|)i hbn foliiimracrilcgitfed 5c 
He iodicandi,qui ciiiercs diflblutos in ^rico 5c 
UodorS. ibreo portauerut.ldcm p^clard NeJ)btianu 
c6mendat,qu6d Ecclefiarum nitoti totus iheum- 
beret, & balllicas raartyrumquc conciliabula di- 
uerfis floribus & arboruin comis,vitiiimque parti- 
J)inis, adumbrarct, Ne quis verb parum folida 

|)ietl 


yh'itatk, 2fs^ 

f >ietate niti hone colendi Dei ricum exiftitner; ob- . . 

etuandum,Theodorum quendara prcfbyierom, 
(acrorum donariorum cuftodem m Ecclefia Ap- 
tiochenajclegidecru^eles crucia^us,ac poftremp 
mortem ipfa perpeti,petius qiiam permagni pre- 
tij mudum atque ornatum eius Ecclefix cradece,& 
imperialibus thefauris inferre. Au<Stor eft Vidor 
Yiicenfis,eadcm fupplicia pa(Tos in Africa Domi- Lii.per- 
niSacerdoces , quod miniileria diqina,i>brosque fecut. 
facros,impi)5 prodere rccufarcnt. Habcnc autem y*»d*k 
C^luinidx nodri Ec^leHarum pro^natpres,& fa- 
croru chefauroru prsedones,impietacis fux pacres» 
?'Iabuchodonozor,& AnMochu Epiphanem,Hic-4. 
^ofplymitani templi violatorcs j acdcindc Iulia-*r- 
Dumapodatam, qui Chridi Domini acerbifsimus ** 
perfecucor,iracrilegi js fuis blafphema banc vocem 
adiecit.'En qualibus vads facridcant Nazarxi Ma- Thiod $ . 
xix dIio:& Arrianos,de quibus Nicephorus dc • 

dor|Ipculentam eexupt hidoria:ac podremb Do- 
natidas,tede D..Augudino epidola quinquaged- 
ma,& lib.j.contra Crefcon.ca. 17. C^tcrum prae- viaorli. 
(erraitcendum non ed,qubd d facrilpgotu impie- i. 
^atefubinde tolerauic Deus, expedans paiipncer 
yt poenitentix benedcio falute perdita repararent 
exeruiffe camennonnunqtiamindx vindida? da^ 
gella in eos qui fuo cqlcui dicata violaflec.Baltha* DmU.s. 
zar enim cupi temutentps in vads quar pater eius i 
tepio Hierofolymitanoafporuuerat.cum amicis 
&concubinis fuis petuJanter b.ibiflet,lp(a node 
Angeii manu percuiTus. ,crude|i morte occubuif, 
Heliodorus quoque angelorum manibus acerrim^'*'^'*'*'’-^' 
flagpllatusjdocuitnoimpuniabire irrogata 



ti.1* M.pliscontutneliam.RcrercNicephoruSi lulianonit 
d* luliani apoftat§ auunculuna,cum Felice & Eipidio 
ImperiaJiuip pccuniarum quarftoribus, propcocea 
quod facra vafa longc pretiolifsiroa Eccleuz roa* 
gnar.quam CbAantinus Magnus conllruxerac , in j 
fafeum Imperatori$ intuliiTenc & folo illifa per lu-> 
dibrium irriniFcr, diuerHs modis , pergraues hor« 
rendasque tanti flagiti) tuIilTe poenas.^in & Vi* 

\ ^orVcicefis fcribic. Procplum quendam , quod 
ftfVCw” Gcifcrici Vandali tyrani, rapacinaanu Eccle* 

Eas depopulac* efletatqidepallijsaltariscamiEaa 
Ebi & femoralia feciOTeciDeo vindice impulfu, lin- 
gua Ebi EruEatina conci(a comcdi0e,ac turpifsiroa 
clTc roorce confumptum. V eftem inrupet auro tex- 
tamiEccleEx a ConRarino Magno donaiana,cum 
CyrillusHierofolymitanus pia cxcaufaaliquan- 
do vendidiiret,& dcinceps a tnercatore Thyineli- 
cus fahator etnilTec, atque induineCt ipfa faltatio* i 
r».a. e». DC cuna exanimatum concidilTe , refect Thcodoro- 
cus. Caluiniftis hzc diuinx vlcionis exetnjplafi- 
dem Eicere debeor* E cum eis. in hac vita diisimu<t 
let DeuS)longanimiter eos ad pccnicentiam expCi 
^as,qu^m acerbis cruciacibus apud inEsroixexci^ 
piendi Ent,niE in Deum & fandias EccleEas coht 
cumelioE elTe deEnant > & de admifsis fcelecibus 
corde concrito,& bumili lu<^,Dci clemencia ex- 
orenc.Scio facrarum xdiun^ thefauros malcuolis 
bominibust&vndecuque malediccndi materiam 
captantibuSyOccaEonem EcclcEx pocenciam inui* 
dio(d cciminandi fuppeditarcia^c; animi cxcita- 
te non vident,auc cectd videre It difsiaaulac, non 
fQcuirearobitionifaccrdocumjEcclcEaru magnU 

nccix 

■ 


fc‘ 


V 


Veriti^tU. vW/ 

ficentiatn, at Dei gloria; & honori, cuias tnaiefta- 
tem nullum humanx deuotionis ornamentum (a- 
tis adumbrate poteft. Adhacc»y t Ifcariothis noftris 
aliquo modo fatisfaciainus,& eos placatiores,fi 
cri poceft,habeam*,qui nihil fibi paupcru cura po« 
tiuselTciVideri volunr,c6iiderandum venicvbipia ^ ' 
caufa,& paupcrum gradisegc(laspoHulac,Eccle« 

£am thelauros fuos , & vafa preciofa non grauatd 
diftraherc &c conflare,vti prolix^ ofledic Ambro- ' 

(lus libroi.OfHciorum>cap. 28 .ItaCyrillus Hie- nu^ph. 
rofolymiranus, ciim neque pccunias, nequefru- 
mcnta habcrer,donaria rempli,& facta aulxa ven- 4^* 
didiCiVtpopuli penutiafolarecur.EtPofsidonius in 
vitaD.Auguftini rcfibit,eumad populum folere 
referre,quando dehciebat quod pauperibus eroga- 
retur,& de vaiis Dominicis* propter captiuos & 
plurimos indigences, frangi quardam & coflari iu- 
bebac,&: egentibus difp^iari.Ex his omnibus con- 
flare pote(c,n5(luicd ac fine mence exiflimare nos , 
mifericordia Dei promereri > Sc repontan fibi in 
cxio mercedem iureexfpedare,quidiligunt de- 
corem domus Dei,& locum habitationis gloriar pj^ 
eiuS)& pro facultatum fuarum modo , Ecclefijs e- 
xotnandis,magna religione Sc piecate incumbunr. 

Stlere bfreticosEccUJiafikorttm vitdtn & mtresinfe^a- 

ri^vtlimpHeiores^ducantafideChri^^ 

C A P V T XXI. 

M Agnum caufa; fuz przfidium poHrum cen- 
fet Politicos in depingendis qua poteflar- 
tificioEfsim^ Pontificu,& facer dotumiinonacho- 

rum 


V 


' 7>efenp0 

rumque vicij s :eosque cru4eles, fanguinariostdif- 
folutos,ignauos,hypocri[as,auarps , popuhCedu- 
4uguft, ip^eippcramcs appeUac. Hi$ emblematic; 

V.jffotr. cxornaci nos non mouemui:; hsreticis enim hoc 
fit. ?ttU. propriun;! e(l,cum non habeanc quo4 cum racione 
pco caufa dicant ^ deletta caufa)^ teli^o negotio 
quodammodo pyblico pciuata quadara hmultatQ 
concumeliofis cciminationibus & opprobrij$;bo- 
^ minu vitam in(e£bri,quan homo fit cauia quz in- 

; quiritur.Ec valethoq non medigcciter.ad fouenda 

r . vanorum hominu leuitatera,qui libentet audiunt 
lices nugancium difertoru;vt cum attendunt quam 
(curcUiter &c eloqOenter cpnujcientur, iimul not^ 
Augujl. incueantur quam vecaciter conuin.cantur. EthoQ 
fpift.ip. QonHlio facerdotum ciiminaapud imperitos in>. 
re^antur,pattim yt quifquis Epifeopus, vel facet- 
dos>velmonachuS}Vel iandbmonialis ceciderir, 
orones tales efle credant, fed no omuQs poife ma- 
nifedarupattim vt vitam a doAcina no iecernen- 
tes,cum eoturn flagitijs iimul dod^rinam quoque 
. detdl^ntur.Et ramen qtiam ip(i,cum aliqua mati- 
. , tara inu^nituc adulccra, nec ptoiiciuc vxoces fuas, 
nec accufanc mattes fuas.N obis cert^ non vacate 
nec libet malc4i<^a maledidis tt^ponetcifed poti’ 
Vetitatem. defend^ndo , eHe falubtiores^ Q^d A 
quippiam aduQtfaeijs obiiciendum efl vt caueri 
po{sint,no aliud quam fehirmatis ctime, & quod 
Catholicinonfunttobiiciendu putamus. Nihil e- 
'J7- nim,ait Auguftinus,obiiciatis haireticis , nid qufa 
nonfunt Catholici} ne Emiles illisEtis^nonhar 
bendo quod in caufa fuse diuiEonis defendanr* 
noq niE hominum ccimina colligete a|fe<^anc. 


1 


if. 

a* 

Qi 

DC 

IK 

10 

lit 

ID- 

is- 

IS 

k 

lOC 

IOC 

in- 

ti* 

:ii; 

Di- 

al- 

f 

aiK 

011 
iCft 
CO 

Ddi 

lil^ 

li> 

aoi; 

anil 


VerltatU^ 

^ W ipfa plura falfifsime -ia<aant , vt quia ipfara 
diuift* S«ij)twar vcritatf, qua vbiquedifFufa.^- ' 
clc^ia O^itifci cora^ndacur} cciminari & pbfcurarc 
pon pcfTunr, homines, per quos prardicaturaddu- 
cant in odium , dc quibus & 6ngerc quicquid in 
mentc venerit,|)o|Iunt.Quo(iccrtead nos atciner, 
agnorcimushuiufmodielTepeccatorumpoftroru 

farcina, vt egeamus gloria Dei, & humiliari opor- Row. ,, 
?cat fub pqteti manu Dci:fat#murque multam tri- 
tico palca efle permixta, qua tolcrariiursk Chri- 
i^s,cantifper dum mcfforcs Angeli inmandatis 
babcat earn a tritico (eparare,& in iafcicuJos col- 
.|iger^ ad combiirendum. Interoa de pratpoAtis Augufi^ 
mails iecuram fecit Dominus picbem fuam^nc 
propt?r illos dotJIrinaj falutaqs cathedra defera- 
cur,in qua coguntur etiam mali bopa dicere. 
que enim fua funt qu* dicunt j fed Dej , qui in car 
thedra vniratis,do( 5 trinam poAiit vpritatis. In ca- 
thedra Mqyfis.cui fuceefsit cathedra Chrifti , vir 
demus, ait Auguftinus, federc bonos & mafos: Coctone 
quarc propter males cathedram ipfam dimittkis? 

5i bonaloquuntur,& bona faciunt, cos imitami-^'^' 

ni : Si autem non faciunt quod loquuntur,babcti^ 
popfilium Dominijrdicentis : dipunt , ^citcj 

qua? autem iaciunt , nolite facerettamen ^ C^bo- 
Jica cathedra noiit? difccdere.Aduerfus iftos m^i- 
Icdicos & iaccraftes menda^ijs glotiam fer uorum 
Pci;Cum feriptum fit ( inquit Cyprianus) Male- Hh. r, 
dici regnu Dei npp con(cqucntur : dCr(^i dixerit 
fratfi fiiOiFatue^rcuscrit gehSpac ignistquoniodo 
pofliint cenfuraro Dei vltpris cuadcre.qui talia in- 
gcrunc non taniura fratribus,fed & fiigerdotibui, 

. S quibuti 


Veritatu. 


24s 


ferrarura idolorum templa fubuerfa font, & fub- 
tra£);a Tuperflitiofa racnncia,&: facrilegi mendacij 
Pcophetas accufanr. 

Papiflasautem die idoIolatras,a(rerit Bezain C4/.7. 
fua coftf fsionc fidei C hri(lianar,& ex eo Poliiicus, 
quod coena Domini in execradum idolum , quod 
ipfum alcaris Sacrametum vocancjcomutaucrinr. 

Sed viderinr Sacramentari), quam ira de au- 
gudo alcaris Sacramento fentianncert^ Catholici 
veruni in eo & narurale Chrifti corpus Sc fangui- 
nemadoranr & agnofcunr, eius verbis addudli, 
quibuspanem & vinum in corpus & fanguincra 
uium confecratione conuerrir.Ccenancibus enim 
Apoftolis accepii Icfus panc,& benedixit,ac (re- 
gitjdeditque difcipulis mis, & air:Accipice & co* 
medite: hoc eft corpus meu. Hoc facitc in mearn 
c5memoratione.Ec accipiens calice, gratias egir, 

&dedit illis,dicens:Bibite ex hoc omnes:hic eft e 
nim fanguis meus noui Teftamenti, qui pro mul- 
tiseffundetur in remifsione peccatoru. Hiseniraf 
verbis quid iubet Chriftus,per quern gratia Sc ve- 
rtcas fa(fta eft , nili vc facriheio Melchifedech , Si, 
agno pafchali, cjctenfqj huius Sacrameti prxnun- 
eijs figuris , fubftitnram die corporis fanguinifqj 
fui veriratem,credamus?Quod ft luculentis bifee 
verbis , figurarh tanrum corporis fui voluiffet in- 
tclligi , nonne fua infe verba interpretari debuif- 
fetJChry foftomus ilia Domini verba enarraSjVn- lonn.&^ 
de ememus nobis panes, vt manducent hi ? Euan- 
gelifta,inquit,ne quid his vetbisabfurda de Chri- 
fto rufpicareris , & in magnum prolabereris erro- r 
fcmrlpfe, inquit ) feiebat quid euerfadiurus.Ca^rei 

S i ruua 


jym illud naaxirac obferu|dum eft, qu 6 d,quan<lo 
praualubcft ru(picio,illa proiipusftudios^Euan- 
gelifta amoUnlr. Vi; igitut hoc loco, nc quid tale 
fufpicarentur ^udito?cs,corrcdionem add»dit,di- 
(cns i Iplcautc feiebat quid eflet fa<fturus:fic ^ , 
^ic,cum inquitiPropteiea magis qu^rebaut lud*i 
ilium interficere» quia patre fijumdicebat E)eum». 
^qqalem fe faciens Deoj nifi ca eflet Ch^ifti 
^ibus cofir mata fcqtentia, eamqupquc corrcxiflcc 
fufpicione.Naro fi in lefu verbis tipnet Euangcli- 
fta.ne quid perperam fufpicemur, multo magis in 
aliq^uua ferraonibus , fi non verum id QP5ppin«i 

intclligerei. §cd ivihildixit : Norat enira cam efle 

r • ^hrifti rcntetiam.qnbd eflet arqualis Deo, nee eos 

peifperaopinatos. Adhibuiftet igitur Cheiftus & 

' ^onfecrationis corpori.sifuivprbisaliquaminter- 

p^pcationem , qua finiftra opinipnem amolire^u^, 
nifi Euchariftiam vete & fuoftantialiter porppris. 
^uum efle , certifsitne credi voluiflct. Id quod v> 

• queadco o?bi pcrfuafiim eft, vtiam indeahipfis 
Apoftolis ad huoc vfque diem,Ecclefia Cathalica 

• -ybique gentiu diftuia-j inter corounisfidei Sacra- 
njeta,niM (ir^ lUuftirius profiteatqr.quam corpo-. 
tis & fanguinis Dotninici,c 6 uerfione panis & yi- 

' ni,in Euphatiftia vepiwte. Quin etia adeo copflr- 

mata Temper Tuithacc fidcs, qua ante Betegariuro, 

■ Sacraroentatip^um parent^m , nunqijam reuocata 
: fbit in controuerfia,vt ex hac furgdtes olim hare- 
Zihr.4. feSjEcclefiaproceresconfutarint, Irenaus enim 

€»p. 34. corporum. rphirre^ionem ipde cppjobauit.HU^- 
Zib.s.Jt riusnaturalem Patris & Filij vnitatc euicit, ex eo 
^’’**^* quod noscarnis Chrifti in Sacramento na?uram. 
^ adeptly 


Veritatis^ 




hdepti , per eius parcicipationem corparaliter illi 
coniungamur. Prima Synodus Ephenha 
Chri(lu verum Deutn Hmuli^homine efle cob- 
uincit ^ prdpterea quod Euchar iflia nos viuiEcare 
non poisiti nifi dtuinitati Chrifli huhianitas con- 
iungarur.Et Leo Magnus, vt alTereret Incarhado- itr.e.iii 
his Domihicx vcritatS , hoc dixit Ore futni , quod 
creditor fide. Porr6 non aliuhde fere h*c Sacra- 
mentariorum hxrefis origine habet , qu^m quod 
fuo iudicio fennbufque cotporeis nimiu addi^ii 
intra notas natura; leges > remere Deum coar6bare 
Voluht,quafi vcrfi cile iio pofsit,quod afiequi ipfi 
non qUcunr.Carrcrum dc rcrum natura exigua ad- Augujii 
nsOjdum cognitionem habcmus,dcomnipoientia ^nthtt, 
veto Dei,nullL*& quar portchta diciihus,nOn funt ^ 
Contra naturjttn^ fed contri quam eft nota natural j. 
ProindCapud Catholicos fidei fimplicitas, Bifil. * 
halibut detnonftradohibus,plus (ethperobtihuit: Hom.u 
8c omni temer^ria cuta reihota > Deo facile quid- ^'***»* 
uis eflcj credere debemus > neque imbdcillitate 
hoftradiuinas vires thetiri, 

Quod ad fandotu inuooationeih altinetj 8c in AugMb. 
bac parte ab idoloiatri^ criihine fumus alieni , vt f^tr. 
quifeiamusfolum verum Deum eflccolendu, quo 
folb fruens, beams fit CUltor eius : 8c quo folo non 
ftues,ois mens eft mifeta, quahbCt fe alia perfriia- 
turi bleqi aliu mediatOre agnofeimus, quifti vnu* 
eumque lefurto Chriftum ; quicum Dcuslimul& - - . 
homo fit, mortis ru^ facrtficio omnia ad falute bo- 
ha nobis i Deo largitur,bominefq; cu Deo ar<fto 
Vihculo Coniilngit s at fandos in carlo iam beatoi 
UhqUa infignes Dei amiCo$ venerainur > eorumql 
- ' S ^ orationeJ 








efenfi6 


JJi.S.it 
iim. e.z7. 


C»f.7. 


AH. 6. 


V- 


Act.j. 
Ser.s. i* 
JEpifh*. 
Ser.s. d« 
ieiun. to. 
tn/Jis. Et 
[er. I. de 
Petro 
Pzulo. 
Lib. Me- 
dit.c.x^. 


2tf$. 

orationes no(ltisadiun£las Deo offerimuSiVt ills 
impetrent quod nodrx non rocrencur. Ncque nos 
manyribuscempla,facerdotia,& facrificia condU 
tuimiis. Quis enim audiuit aliquado fideliu dan-* 
tem ad altare , etiam fuper corpus marry ris ad'Dci 
honorem culcitmquc condru<dum , dicere in 
precibus;OfFcro tibi Petrc facrificium , vcl Paulc: 
cum apud eorum mcmorias ofFcratur Dco,qui cos 
Sc homines, & martyres fecic ? Audi fexta vniuer- 
falem Sy nodum, & ab ca Eccledx dor^rina Sc in- 
tencionem edifce:Solo , inquic , creatore adorato^ 
inuocct Chridian’(a(dos, vt pro fc interccdcrc ad 
maiedate diuina dignentur. Et Synodus feptima: 
Cum Dei timore,ait , omnia agamus , podulanres 
imercefsiones incomaniinarx Deipars fcmperq} 
virginis, dominx nodrx Marixrite fan^oru An- 
gelorum,omniumqj fancdorum , falutances ac ve- 
nerantes eorum rcliquias.vt nos fanrdicatis eorum 
fiamus parcicipes:runc enim faiutares Fontes, mul- 
tis modis bcneBcia fundetes.per Chridum qui in 
ipfls habitat. Et fandbus Leo : San^orum , inquit, 
diuitias cdcupifcite , & per bonam xmulationem 
ipd>ru ambite Fudragia. Ac ne van^ id Beri dicas: 
Petrus,aii:ncut experimur, pro commendatis Bbi 
a Domino ouibus indednenter padoralesprxten- 
dit excubias , exorarurus deprecationibus Fuis , vt 
Eccleda Dei,qux ipfiuscd prxdicationibus indi- 
tuta,ab Omni errorc fit libcra.Ed Sc Augudini hu- 
iuFmodi ad Fandbns oratio : Orate Dominu omnia 
agmina Fan^orum , vt vedris prccibus meritiTque 
adiuci,Falua naue,integriFquemercibus,peruenire 
mcreamurad portum perpeeux fiilutis & quietis. 

; „ Podtemo 


I 


VtHtdtii 

Pb(lcem6 vulgatifsimas frcqucntifsimatquc funt 
Catholicae Ecclefix fanaorum inuocationcs,quas 
omnesjvt fuperftitionis & idololatriar furpicio 
tollatur,pcr Chriftum Dominum noftrumfiniun- 
tur,vt fandos quidcm comprecatorcs nofttos fit* 
ciamus,at folum Chriftum , rcdcmptbrem agnoC- 
camus,qUi morte fua nobis pcperit iaiutem, n6rq; 
cum Patre Hmul exaudic. 

Supereft nunc vt & in cultu , quc Ecclcfia ima*- 
ginibus defer t,abcffc fuperftitioncrn doceamus; 
Idololatracqui omnium ftupidifsime crraucrunc 
imagines iplas.adcoquc opera hominum.vel res a 
Deo condiras dcos habuerunt , Babylonij ferpen- 
tcm,iEgyptij Apim, Romani anferem. A\i) non 
creatutasfenfibusfubicdas.fed numina incisla-^^’’:*-^ 
lentia colere fe dixerunrj quar tamen no cram nifi 
dzmonia. Omnes cnim dij Gentium da^monia. 

Alij vero phyficis inictprctatipniDUsconatifunt 
errorem popularem micigare. Neque tamen illi 
excufant fua facrilega facta & fimulachra,, qu6df*^*^- 
eleganter interprctcntur.quid qu^eque fignificent. 

Omnis quippe illaintcrpretatio ad creatuta refer- 
cur,n6 ad creatorem,cui vni debetur feruitus rcli- 
gionis illa,qu? vno nomine lattia Graced appclla- 
tur. At verb iam indc ab Apoftolorum tempoti- 
bus,Chriftiani facras imagines coluerunt, non vjc 
res quafda,icd propter res fignificatas , qu« cultvi 
Sc honorem mercrcncur : Sc vt rci cuiufquc figni- 
ficats eft dignitas & coditio, ita ctiam circa ima-» 
ginem congn^cntcro ei cultum cxhibucrunt • la- 
triam,inqua,vel duliam,qux cultum fantftis debi- 
rum defignat. liaquc honor qui facris iraaginibus 

S 4 exbi 


K 



cjthib4tur,no propter tpfas exhibetur,(e(i proptct 
res ngnificatas,neque abfoliK^/ed relatd tanturo^ 
fiue quatCnus ad prototypon referutur ^ & cum eo 
babicudiueth quandam habet : prototypon enini) 
& cius imagO)habicudine fUnc vnu.^ac proinde ad 
prototypon proprie honor lpc€bat,qu6 tcfcttur 
honotantis intcnfio. Quod uctiam ip(i hxretici 
verba Euangeli j auditu pcrcepta , propter res no-^ 
tUinataS) qu£ a fuis nominibus non diuclluntur 
(funt enim voces animi c6ceptuuro,& reru, notx 
ac imagines quxdam)apcrtis capiiibus honorants 
cur hoc ipfum exprefsis fandloru imaginibus nort 
&ciunt,cum vtrifque fit idem faciendi caufa ? Hie 
igitur eftjin facrarum imaginuracultu, fecclefix 
Catholicxfenfiis, no male his verfibus expreffusi 
^i'on Deaf efi^fed p't£ta Death pufentat imag§: 
§lua vifaytu menu colai quod cerhis in ilia. 

Vt vfer6 firmior fit fidcs noltra,nullaqufc penes 
hOsdubietasrefideat, Nicxna'Synodiis feclinda^ 
pro facrarum imaginu Venerationc coadta , docec 
cam Ecclefia? fine Scriptura ab Apoftolis efle c6* 
traditam,ac fandtos Patres coWemorat, qui iacraS 
imagines omnibus farculis funt venerati,dc fubii-^ 
cit^ Sed quid hos rtominatim citauimus ? OmneS 
enim fanebi Patres noftri- imagines receperunt. 
Quam ob cauiarn mendaces depiehenduntur , itl 
hoc quod dicunt , non die PatrUm traditiotlem. 
Refpondet etiam argumenris Iconomachoru , & 
doifbrinAm de imaginibus fic explicate Chrifli, 5c 
Deiparx, & fan<5borum imagines colimus^non in 
materia, -aut in coloribushoboremftatuentes ■, led 
ipfis, quorum typum imagines geftant, honorettt 

impat 


Verkatis, 




impartiraur.cum fciamus,iuxta Magni BafiKj fen- AiAm* 
tenciam, quod imagini honor exhibitus,ad 
procotypon rcferacur. Quemadmodu enira def- p***”*)^- 
piciens imagincm Impcratoris*nonaIitcr 
gatur,quam h ipfum imperatorem contumeliaaf- 
recilTct^cunuamen ilia imago prarter lignum & 
tolorcs nihil fit: codcra modo quiiypum liucfi- 
gucam alicuius ignoniinia afEcit , in ilium ipfum, 
quem typusrepnfentat,eft iniurius* Deniquein 
calce Concill) fie habeturrSandta Synodusex- 
clamauit,Omncs fie eredimus , omnes idem fapi- 
mus.Hxe eft fides Apoftolorum, hare eft fidcs Pa- 
trum,hax eft fidcs Drthodoxorum. Crcdcntcs in 
vnum Dcum, in T rinirate laudarum > vcnctanda^. 
imagines amplexamur.Quieunquc Seriptlirar fen- 
tentias dciddlis, contra venerandas imagines ad- 
(dueunt,an&thCina. Qui veneradas imagines idoll 
appellant, anathema. Quj dieunt qu6d Chriftiani 
imagines vt dcos adorant, anathema. Qm audet ■ 
dicere , Eeclefiam Catholieam idola aliquando '' 
fufeepifTe, anathema. Si quisex leonoelaftarutti 
harrefi aliquCm cxiftentem defendat, anathema. 
Hadtenus Synodus vniucrfalis,imagincm vfuni 
CiTe legitimum , & ex Apoftoliea traditionc pro* 
fliixiflt.luculcnt^ declarauit. 

Qui vero Veneraftdas imagines cofttcmpfic ,5c 
iuart) authoritatc ad eas deturbadas primUs intcr- 
pofuit, fuit Leo Impcrator , proptetea diiftus Ico- 
nomachusique feeutus eft Conftatinus Cbprony- 
tnus, qui & Germanu Conftarioopoleos Patriar- tttn.i, 
cham folio ejeeit, & Oeeinnenieu coenobji Con- 
ftsintinopoliwni profclTorc,eum alijs fand^ifsimis 

S ^ clerieis) 


i^2 Defenjto 

< cledcis,errori fuo codancer reddentes, cnidclifsu 

inrerfecic. Quo nomine Gregorius fecundus 
Leone anachemate obdcinxit,ac tribute Rom; Sc 
Italic prohibuit: Copronym’vcro.rapta ex Ecclc- 
daCodat inopolitana aurea corona gemis exorna* 
ta,capiriq; fuo imponca,rubic6 ardeci febre corre- 
tnftbli infelicemanimacxhalauit. Extant pad- 

y.Eccief. fimapud Ecclcdadicx hidorixfcriptorcsmiracu- 
hift.c»p. la, pec imagines, velcette ad earum venerationem 
1*- edicajac plerifque Belgi j locis hodi^uc innumera 

legitimuni ac fan^um elTe imagi- 
^ ' ’ ’ num vfum.qui non mentitur Deus palam odendit, 

Hejpondetur Volitici calumnijs quibus Pontifices grauat, 
nimirum,qubdfint Alchjftniiid:& Germaniam oim 
abimperatoribus diJlraxmnt:Plmam,extittblo Mau^ 
ritiojonauerint Imperio,vt ab coherent tot'm Eccle^ 
fid Prinsipes. 

CaPVT XXII t. 

Q Vemadmodum fe miferd euifcerac aranea vc 
labore fummo fragilifsimam telam contexat: 
TraB. policicus magnu cradlatum, de Alchymia edi- 
*j. die, VC Pap; Romani pocentiam Sc inexhauda aua- 
citia,curpibus qu;dibus accrefcecem , criminetur 4 
Cum enim lace demodralTec Alchymidas omnes, 
multo xre,magnisque ac diuturnis fudorib*, nihil 
prxeer pauperiemreculidejvnicufe node adiecir, 
qui in fola Gallia, quadraginta plubi p5do, in fexT 
cenca coronacorum milia ,quotannis conuertar, 
Romamquepertrahac. Egregiam veto laudem & 
fpolia ampla refers Policice, ex taprolixa Sc graui 


Il(t 

)n» 

•P* 

na 

na 


Veritutis. ns 

:!il» dif^utacfone ad hanc conclunonem dedinata.Cx- 
Dib ftruro facile rerpondemus>Chriflu &c Apoflolos> 
primes Euangelij prxcones, paupercs & humiles 
exticifTe,cum vc homines ad amore mundi abdu** 
cecenc,tum ne cyrannide,tcrcore,& potencia orbe 
ad fe percraxiffe viderentur,nunquam tamen iugo 
paupertatis Deum facerdotes oneraiFe.Ac quidem 
cum Chridi fanguis in cordibus credentiumad> 
hucfcrucrec,foIahumilitas,&reru omnium con- 
temptus.ad commendadam hominibus piecacem 
(atis valebattac deploratifsimis hifcefeculis , qui- 
bus & charitas refrixic,& abudauit iniquitas.fragU 
Itrati nodrx.qua prxfides Ecclcfix propter carnis 
inhrmitatem & peccata, fine quibus etiam iudo- 
tum vita non duciturfvc fum corrupta nodra indi- 
cia) facile contenercmusifapiencerconfuluit Deus 
cumprouidic vr fplendore& poientia, Ecciefix 
Catholicx monarcha exornarctur,adauthorita- 
cem tuendam, & coprimenda improborumauda- 
ciam,& fupremxauthoritatis coniemptum. Pro- 
prereaCodancinus Magnus,& qui poderis tepo- 
ribus fecuti funcTeligiofi Principcs, regia dignita- 
ic fedem Apodolicam exornarunt, opibusque c«- 
mularunt,cique fafees fuos & feeptra fubmiferunC) 
ad fummu Ecclefi; & religioois Chridianx com> 
modum & vtilicatem.Adhxc cum Poncifici incu- 
bar,prouincias fuas aduerf’ hodilia molimina tue- 
ri)& viros vndequaque dodlifsimos , in pane fol- 
Ucitudinis & minideri j fui,accerfere,variifque Ic- 
^atiohibus prouincias Chridianas ludrare, fouere 
Acadcmias,& omnes boni padoris partes perage- 
rc : xquis rerum xdimacoribus abfurdum non vi- 

debi 


IIA 

(is 

:di‘ 


i74 befenfto 

dcbitur.fcdem Apoftolicapocehtiaene firmaca^d 
& a fubditis Ecclcfijs, quarum faluci inuigilar,e^ 
percipete, citra quorum opcmfuo munerccom^ 
mod^ perfungi non poccft. 

,7. Porro calumnia drtj Romanos Poncifices Gcr- 

maniam ab troperacoribus didraxUre.Acquemad- 
inodum Imperatores Gr;ccos propter Iconoma> 
chiam aliaque fcelcra , aliquando cxcommutiica- 
uerunc.& tandem Occidemis Imperio mul^aue- 
runtiicaGermanos Imperatores, Hehrkos, Ftidc- 
ricosjaliosquejfua: poteftatis limues in religionis- 
iniuriam transgrcflos,& Sedis Apoflolic^ cotem- 
ptorcs,cenfuris Ecclefiafticis' fubiecerunt,dc i jfdc 
iDfordefeentes, & poenitentix remedium conte- 
nences, Imperio detutbarur:ea poteftate freti, qua 
rebelles excommunicate, & Ecclefijc perturbato- 
ribus adimere feeptra debuerunt. 
i9o. lllud quoque quod ait Politicus,coicoros facile 
cutnPonrifice ChriRianos Principes ad belium 
facrum T urcis inferendum, Ci non eis cotinuo ob- 
fttepereht.eosque vrgerctad iugulandos fibi fub- 
ie^Os.Potifici^ Niaieilacis contemptores^ vanuto 
eR & ridiculumiac fuo more agir, vt Poniifices o- 
dio populari fubiiciat; & Principes cxtimUlat , vt 
vel foueat hgrcticos, vel cerrenullo cos terroro 
pcenisquecocrcear.Potificcs enimfuis diploma-* 
tibus ac mandaris Principes non fatigat j vrplc-*' 
bes fuas c6trudicent,aut in crucei agnntrat pro pa- 
- floraJi fuo muncre.gregis cura gcrut, fratres in fi- 
de confirmant,crrantes redocanr,& fubindc Prin-a 
opes commouent,vr,Dco m cimore fi:ruietcs,Ec- 
clcfi^ coprimatitiimicos.Qupd ante ad coteten^ 

dos. 


w 

at 

Ge 

w 

m 

mo 

iu' 

'tiit 

riOS 

XtE- 

ijiiii 

ODt 

i.f 

bi» 

y 

:llll 

)0b 

iiib 

inct 

eif 

t.c 

roi: 

IIM* 

pi^ 


fiiH 

Ec- 

■CB- 

l05| 


Veritatis. 

^s'TurcaStReges n5 cocncrunt) peccatis noftris 
afcribedureor: dutn enim ambitioni luxoique,vel 
vicinis vlcircedjs,vacamus,n6compatimur Taper 
cotcicionc S4on,& reUgionis cxitiu non dedenms. 

Hue accedit,qu6d h^retici ica CbridianiTmum per 
turbaCjVt foliicico^ nos magis cfle oportcac de re- 
ligione Catholica aduerfus cos tueda,quam de in 
iidelibu$ proHigandis.Et ha^reticoru rebellio ita 
Principcsexagitar,vtdc fui$tamu limitibus tue- 
dii;,non etia deexteris inuadendis,cogitare vacet. 

- Cirauaiur iqiqu^ & hac caliimnia Potifex’.quod 
in Maufipij necem Phoca^n impuleri^ eique dciu- ^ 
lerit Imperium,vt Tnminus Ecclefiie Paftor dice- 
recur,qui antea non nifi Metrppolitanus efler.C?- 
terum Sedis ApoftoliCce TupeVeminchtera digni- 
tate.aChrifto Petro cfl'ecoliatam,inque EpiTco- 
patuseius ha;redes cransiandi > ha<Elenus Tatis cil s.invits. 
confif marum.Coptendir autetn k Phoca B6nifa- Fhoc*,. 
cius.vtTuaauthoritate , datum diuinitus Ecclcfia: ^nioen. 
Romana; primatum firmaret , quern vcHicati a 
Gra?pis , & apertS a loanne ConftaniinopoU- * 
(ano rapi videbat. Fecit itaque hac in cauTa Pho- 
cas , quod Tciebat edixiiTe ante multa Tecula Conr 
Rantinum Magnum, vt Romanar Ecclefiar Sedes> 
omnium Ecclefiarum caput eflet : quam appella- 
lion^ei quoque tribuit Optatus Itbro z, &ChaU ^ . 
ce donenfe C5cilium adfc. j. ante Phoca: tempora, 
Mauricium veto impi^ multa in Deum & homi- 
nes, ipfnrot^uc Gregorium Papam admififfecon- 
Rat,& vetuilFe milites licentioTx vitar pcrtJcTos, 
(nonacbos effici : loanni Conftantinopolitano 
OpcmattulilTcjVtCathoIica: EccleHa; primatu in- 

uadc 


276 Defenjto 

uadcrenac czlefti prznuncio flgnificatu/gladium 
vlturum Maurici j inquitatem, ac Phocam pcrcuf- 
Torem dengnacurn.Non igitur Mauriciana; czdis 
inuidia Potificcm Rotnanutn grauari oportet^qua 
fieri nuquam imperauit:at Dei iullitia pocius pr?- 
dicanda venic>qui dc peccatis hotninum fupplicia 
iufti repcndit)& Imperia Principatusque.iapien- 
tifsimo iudicio teansfert & difttibuit, 

Refel^ur bla^bemia PglitUi, inter multas fiultitU 
cteiquM dicit ab Ecclefia Catholicaprofluxiffe,recen- 
Cenfefionem auricularem. 

Capvt XXIIII. 

M lrutn no efi Rultitix haberi loco, qux tnaxi«* 
mopere ad faluce fempiterna fpc<itarc feiut 
legitimi Chri(liani,quado verbum crucis(tdte Ar 
poftolofpercuniibus quide ftqltitia eft,i,isauicm 
*• .*»’• »• jjjjj eft, nobis, Dei virtus eft. Nos prz- 

dicam’,Chciftu crucifixu,Iuda;is quide fcadalum, 
Getibus autem ftulcftiam. At quod ftultura eftDei, 
• fapiencius eft hominibus j & quod infirmum eft 
Dei, fortius eft hominibus. Neque abfurdunn cui- 
piam videri debet, hzc a nobis cx Apoftolopro- 
duci in eos,qui in Cbrifto regenerati funt, 6c ab eo 
nominantur;nam & inChriftianosprofersione,di 
i. 04. 4 . Joannes, omnem fpiritum qui foluit lefum , ex 
Deo non efl’e,fed eftc Antichriftum. Soluit autem 
Iefuni,nontantum infidelis, &qui eius diuinitaT 
tern vel humanitatem pernegat,led & quifquis in 
aliqua parte religione improoat Chriftiana.QuQT 
qam vcc6ipodoConfprsi,oi\isSaccamentalUircU 

for, 


Feritatu. ^7J 

fof»non Chrifti voluniati & inftituto opponit? 
cuius cil huiurmodi ad Apoftolos oratio:C^^cuii' 
quc lig^ueritis fupcr terram,erunt ligata & in cz- 
lis:& quzcunque foluericis fuper t<:rram,ecunt fo- 
luta& in c^lisJEtjAccipitcSpiriiufandlum.QiK)- 
rum remiferitis peccata , cemittuntur eis \ & quo- * ,* 
rum recinu^ritis,retenta funt.His verbis manifcd^ 
Chnftus Aportolis,eoruqucfucccfforibus pccca? .c 
xocureiaxandoiumfacitpote(late:quan quis ex- 
tranccersitaccmcoiemnir, fibiad mifericordiam 
Dei aditum przcludit,a quo poft lapfum a Baptif^ < 

(no, non aliam legimus Euangelio via ad indul- 
gentiam conlequcdam e(Te conititma.Cumigimr J**'-^**' 
non He homo qu| non peccet.&naturz lege quif- 
que feipfu diligere iubeatur,ac proinde hoc age- 
re, vcpeccaiotu fuorum Tarcinam ceruicibus mis 
excutiac.ne eoru vinculis pertrahatur in gchenna: ' ■> 

necede ed vc ad facerdotum confugiac authorita- ' 
cem.quibus ed relaxadorum peccacorum potedas 
concrcditajqu^ nihilominusvAimnullurohabete 
poted,nin peccatoris pr^uia confersionc , 8c no- 
xaru exadta enumeracione,qua quid foluere , quid 
ligaredebeant.valeatcoenofcere. Hinc Hierony- , 
mus,Sacerdos,inquit,prooffacio luo cu peccatori^ cap.ist- 
audierit variccaies,rcu quis ligadus nt,quiTve fol- 
uendus:(icuc tepore veteris Legis non pronucia- 
bacquis mutidus,quiTveedecimmudu$,nin infpe- 
da (Ignoru varictatc-Ciimentro iudcxde pccul- \ 
(is non ]udicet,non potedSacetdosvclabfQluere 
velligare,nifi cum cuius geda&meri^ac^nnuit: 
quod ei contingece non poted,nid (ci ipHus coq- 
fef^ione | quia in hocfecreto, & quod rematis ar- 

bitris 


■(7S Peferfo ^ 

bitris peragitur iudicio , rc'us ipfc fui cfle dcbc| ; 
f «• accufator.Hoc Saccrdotq iudicium , nc fine Scri^ 
ptura afleri videatur a nobis, figrlificat loannes in 
Apocalypfi,c^m ait:Et vidi fcdes ; ^ fcdcruntfii- 
per cas,& iudicium datum eft illis. Non cnim hoc 
LUoJ* putadum eft, inquit Aoguftinus, dc vltimo iqdicha ^ 
tmit. CM. dicitfcd fcdes prarpofitorum,& ipfi prsepofiii funt ^ 

9’ intclligendi.perquos Ecclefia nunc gubcrnatur. ^ 

Iqdicium aytcm datum , nullum melius accipien- 
dura vidctur.quam id quod didu cft:Qu? lieauc- 
ritis in terra, ligata etut & in c*lo;& qu* folucri-* 
tis in terra ,foluta crunt & in caplo.T amctfi cnin\ 
omnc iudipiu dcderit Filio Pater,dixit tame Apo- 
ftolis fuis Filius : Sicut mifit me Pater, ita & ego 
. tnitto VOS. Ex quo audet hue in modum feriherc ' 
Chryfoftomus:Patcr omnifapiam poteftate Filio 
^*j-,‘'^'dcdit:p:cterutn video ipfa omnifiiriam noteftatp 
^„d. a Filio iilis traditana.Et Atnbrofius , Vult.inquir, 
Domin’ ca a feruis fuis fieri,qup ipfe fecit in terris. 
Acvtintelligasquatacura cnumcratio peccato- 
Str. ic apud Sacprdotc fieri dcbcat,^docct Cy prianus, 1 
etiam in quas cogitationes apud Dei Saperdotes 
ILi-cpi/f. dolcnter & firopUcHcr cfle confitendas,& facich; 
dam confpientia; cxomologefin, animique podus 
cxponcndum.Ac dcindetConfitcatur , ait , fioguli 
deliftum fuum.dum adhuc qui dpliquit, in fcculo 
cfi,dutn admitti,Ponfefsiocius potcft.dum fatisf^- 
^io & remifsio fafta per Sacerdotc , apud Domi- 
nii grata eft.Vid^fnc Ss^cerdotis cenfura & iudi- - 
cium y rat^m habere Deum?Porr6 cxomologcfis 
(qu* pcccatorum confefsione non cordis rantum 
fed verbis forinifccus cxprcfl*am,fignificat jprjctcr 


h 




ya, 


'<k 

\\fi- 

Fik 


etc 

c» 

ID5 

lo& 

co> 

ilfr 

mfr 

a(l^' 

[Id 

u 


Veritatls, 


Z79 


Tcrnillianumf a quo prster confe(sioncm,ca?tcri Tie prtf^ 
Sa J quoque adlus posnitentiar hoc nomine aliquando 

aaij c6prehcnduntur)racininit etiam Eufcbius.qui re- ^ 
mi ■ fert Fabianum Papam n5 prius Philippum lmpe»; 

5 ratorem Chriftianura ad comunionem Ecclefia- 

fticam admififlc,quam Tc conFeAus fuiflet,&: inter Ltbr’s’. 
cos qui pcccatorum Vinculis adhuc tenebantur 
aAri(^i,locumquc pocnicentiam agentibus prsfti- 
tucun) occupabat,fe fua fponte collocauiiret, pro- 
pter multa delid);a,quz ao ipfo ferebatut admiiTa. 
Hisaccedit Origenes. Fit,inquiens,per poeniten- i„ieuit 
tiam peccatoru remifsio, edtp non erubefeit pec-< hom.i. ' 
cator Sacerdoti Domini indicate peccatum iuum) 
&qua:reremedicinam. Denique Cypriani tem- 
pore ab Ecclefia proferiptus & h«refeos damna- 
tusfuitNouatianus;qudd pcenitentia? Sacramen- 
tum per pcccatorum coram Sacerdote confefsio- 
nera,& poteftatem remitrendorum pcccatorum,a 
Chrifto Sacerdotibus comiinicara.ntgarct. Hmc 
La<ftatius Firmianus, Cum Nouatiani aut Arrianiji,vrri^^. 
aitjno.minantur.Chriftiani efiedefierut,qui^Chri. ^»P-3o^ . 
Ai nomine amifib, Humana & externa vocabula 
indueruni, Qma ergo finguli quique emtus ha?rc- 
ticorumlepotifsimura Chriftianos,& fuamefie 
CathoUeam Ecclefiam putantrfeiendum eft.illam 
cfle veram Ecclefiam, in qua Confefsio, & Poeni- 
tet\ria,qua; peccata & vulncra, quibus fubiedta eft 
imbccillitas carnis.falubriter curat. Fuiftc infupec 
Dcci) temporibus in Ecclefijs,presbyteros pceni- 
tentiarios » qui pcccatorum confclsionem audi- 
jent , nec neganc qui hoftes func poenitentiae , Hi. s. 

CWtes & Zozomenus', Nouatiani fc(ftatores. Cla- c»p^f^ 

T rifsime. 


fii.7. 



z^Q DejenJta 

rifsim^ veto Leo Magnus.foluendorumpcccator 
rum per Sacerdotes auchoricatem exprimit cpi- 
ftola ad Tbcodorura Foroliuienfera EpiCcopum: 
Multiplex , inquit, mifcricordia Dei ita lapEbus 
fubuenit humanis , vt no foluro per Bj^ptifnii gc^- 
tiam , fed etiara per pocnitenti* medicinara , (peJi 
vitae r«arctur itctna:,& qui regenerationis don^ 
yiolaflent , ptoprio fe iudicio condemnantes, ad 
yemifsionem criroinum peruenitct,fic diuina: bo- 
nitatis prxfidMS ordinatis.vt indulgentia Dei,niE 
fupplicationibus Sacerdotuin, ncqueat obtinerL 
Mediator enim Pei & hominum homo Chriftus 
lefus , hanc prcepoHiis EccleHx tradidit potefta- 
|:cm,vt& coiifitcntibus a<3;ionem pcEnitetiti® di- 
renr,& falubci fatisfaiSrione purgato$,ad commu- 
oioncm Sacramentorum, per ianuatn rccpncilia- 
tionis adtpitterent.Cui vtiqup opeti ipfp Salua^or 
interuenitjnpc vnquam ab his abed, qua: miniftris 
exequenda commifit. Nihil hie attinec prolixi 
docere,peccatorum fccretaro coram Sacerdoti- 
bus conrefsionem vfu frequentifsimo fujflcrece- 
ptam pofteris EccleHx temporibus, quandoiam 
inde ab ipfis Apoftolis , loto veteris Ecclefia? dc- 
purfu , cum incontaminata, etiam hxreticorupi 
uoilrprutp adertiore, (ides Sc religio Chriftiana 
pcrditic,eam difciplinam vigui0V> nequeinter- 
milTam efle in Eccleiia Catholica > pectifsimis dp 7 
curoentis eft demonftratum. Si etjgo cpm aduer- 
farijs peccata cofitendi ritum inter dultitias con- 
dituemusipecelTe ed,fapientia; fedem, Ecclefian^ 
^atholicaro , fapicnpa qqouis teppore fuilTe dc- 
ditutam. 

KdM 


Veritatis^ 281 

Vm ejfe vatMm & ftultam peccatorum in mortalU & 
venuUa, dmijionem , & fingulorum capitalium in 
muUasJpecieSy4C velut membra, diftributionem. 

Capvt ^cxv. 

D Iuus Auguftin* diuina luce fingulariter col- 
luflracus,maltum diuque fudauit, vr peccata 
vcnialia ( quibus jcterna mortem Dei iuftitia non 
rerribuit,qua;qiie cicra pcenitentiar Sacramentum 
ihdulgcntur,acde quibus dicit loanncs.Sidixeri- 
nms quia peccatum non habemus.nos ipfos Icdu- 
cimiis ) a morcalibus certo internofeeret : at quid 
confccutus fir, ex verbis eius intellige : Qua: finr, Libr. 2j^ 
inquic,ifta peccata,difficilliraumcft inuenire, pe- dteinit^ 
riculofifsiraum definirc. Egocert^ vfquead hoc 
cempus cum inde fatagcrem.ad eorum indaginem 
peruenire ndpotui. EtForrafsis propterea latent, 
ne ftudium proficiendi ad omnia peccata caueda 
pigrefcat^. Sit igitur llulta & ridicula bxreticis 
peccatoru mortalium &'^venialium afiertiomobis 
certe in ijs prudentcr cognofeendis & dijudican- 
dis, fiudium languciccre non debet. Mihi igitup Aug.tib-, 
mortalium & venialium diferimen coftituere vi- j. defer. 
decurChriftus.cum ir^paru deliberate furrepen-, 
iis,& eius qujeplcno voluntatis iudiciocomilTa, 
vfque ad iaciendam in fratrem coiumeliam afliir* ^$ern^de 
git,diuerros giadusproponir,cvimaic:Omnisqui prerepr. 
irafeiturfrarri fiio ,rcus critiudiciotqui autem di- ^ di^^. 
xcrit fratri fuo,racha,reus erit concilio : qui autem 
dixeric, fatuc-, reus crit gehenna? ignis. Dcinde 
blafphemiam in Spiritum fantflum afietit homi- Mat.n., 
nibus non rcmitii, neque in hac vita , neque in fu- 

T i. tura.^ 


2»2 uejenjto 

tura. Remitti ergo opottet pcccata pofl: mbrten)^ 
qux nos venialia nuncupamgs: at non qux cum 
chariratc pugnant , quarque periculo amutenda; 
amicitia: d iutnx.lcgc Decalogi prohibentur^ in 
ijs ad finem vfque vita:pcr(eucrctur , neque, labo- 
' riofar poeniientia: bencncio relaxencur.ln inferno 
cnim nulla eft ledemptio , & vbi ceciderit lignu, 
JEff/. ir. manebit.Ad ha?c cum fidelibus conmgatis di-r 
x.Cor. 7 . xiflet PaulusjNobte fraudare inuice > nifi forte ex 
confenfu ad rempus,vt vacetis oration>,& iterum 
reuertiraini in idipfum j adiecit : Ego autero dico 
fecundum indulgentiam)non fecundum iroperiu. 
Atqqi vbi venia eft & indulgcntia , ibi neLeflario 
dt nupi. peccatum cogitap deber.De mottalibus vcr6 , id 
^ eft, qu7 in mortem xtcrnaprarcipitanr,ncloqui- 

tur:Ncque fornicarij, neque idolis feruientes , ne-. 
Jul.e. 2 t. queadulteri,neqge molIes,ncque mafculoru con-s 
1 . Cor.a. cubitores, neque fures,neque aiiari, neque ebriofi, 
neque maledici, neque rapaccs , regnum Dei ^on- 
fequentur. Nunquam id di(fturus,de peccatis qux 
fecundum indulgentiam permittit, & ftne quibus 
ctiam iuftorum vita non t^anfigitur , quarque ora-T 
tione Dominica, & largitione eleemofynarutn ex-, 
piatur. lam vero muitos ramos px vna peepari ra- 
dice pendcre,non negauerir.qui peccata primaria 
propcerea capital iadici inteliexerir,qu6d (icur a 
capite reulta membra in corporc dependent , ita 
hxc peccata, in multa alia veim membra diuidun- 
tur,rontque veluc fonres & capita reiiquorum,& ^ 
quibus velut c oorrupca radicc peftiferi plane iru- 
' . tftus&oronisgenerisvitia&corruptclafprofluuc 
& nafeuntur. Paulus infuper cum loco iam citato, 

tun^ 


Peritatu, 28s 

turn in epiilola ad Galacas & Coloflcnfes,cum rc- C*p- 
cenfctadulteros,mollcs,ma(culoruconcubitorcsi 
fornicationcnijimmunditiam, impudicicia mani- 
fcftc multos vnius radicis , luxuria: videljcet, ra- 
mos ac fpecies eiufde generis enumcrat; Aut igi- 
tur intolcrabili Legis Dei ignoratioe laborat Po- 
liticus , nefeiens peccatorum difcrimina & vatie- 
catem : auc K>rfitan cum Stoicis,& h£reticis,om> ‘ 
hium peccatorum paritaicm agnofeit. 

mter ftultit'm & vana phatajfmata recenjeri ?ur~ Fo/. iii|; 
gatorium , neque vere diet pro vno mortait peccato 
acerbifmas poenas luendds effe in Purgatorio feptem 
annorum jpatioja qutbus tamen homines poftnt mul~ 
titudine Mijfarum & orationum Itberdri, 

Capvtxxvi. 


P Vrgatorium inter fabulas no rccenfct , tjiii fett 
culpa remiiTa plerunquefUpcreffetemporanas 
pcenas port mortem luedas , de quibus in hac vita 
per condignam pcenitemiam.iuditiardiuin^ non 
ellfatisfai^um. Si enimnosipfos dijudicaremus, i.Cor.it: 
non viique iudicaremur a Domino. Etcumpcc- 
caca venialia non puniantur arterno fuppiicio( vti 
fuperiori capite docuimus)necefle eft teinporali- 
ter puniriyftueinhac vita.fiuepoftmortcm.InDei z.Pet.i. 
enim regnum in quo iuftitia habitat, neque coin- 
quinatum,neque impunitum quippiam iniiehetur. 

Vis clarius intueri,reroift6 per Dei indulgentiam 
zeerno fupplicio , fuperefle temporarias poenas 
perferenda$?Coondera mihi Dauidem, qui adul- . 
terij homicidiique indulgentiam propter pceni- ** 
tentiam a Domino cdfecutus,& morte filij recens 

T 5 nail 


Veritaiis, 




admilTa runt,ei,qui excefsit i vita,remihat,& cum 
inlucemae regionem viuorum,in finu Abrahz, 
lfaac,& lacob deducac , in locu a quo fugic dolor, 
tri(liua& gcmitus. Tercullianus oblationes pro 
defundisdocet no ni(i ex craditione prouenilTe, 
VC par cas defuntfli anima rcfrigetiutn a Deo con- 
{equatur; Pro anima marici , inquit , orec vxor , 6c 
rereigeciu interim adpoftulec ei,& in prima refur- 
re(5lione cofortium , Sc olTerac annuls diebus dor« 
tnitionis eius. Cyp.tianus pro magno fupplicio 
dicit a Concilio Afrit^ano c6Hitutil,vt pro eo^qui 
clericu ad tutela fratris nominarer,non otFerretur, 
,nec facrificium pro eius dormitione celebraretur. 
Origenes ver6,Memorias,ait,parentu facitii’, vel 
aroicorum no(lrorum,in fide morientium , taifi iU 
locum refrigerio gaudences, quam eciam nobis 
piam confummatione in fide poflulares. Et paulo 
port; Celebramus religiofoS cum Sacetdotibus 
eouocantes,fideles vna cum clero,iiiuitStesadhud 
cgenos Sc pauperes,pupillos Sc viduas faiurantes, 
VI fiat fefbuiras noftra in mcmoriam rtquici , de- 
fun(5tis animabus, quaru mcmoriam celebramus. 
Hue accedic quod cum Epifeopi & Sacerdotes 
Afri ab Hunnerico Vandalo ageretUr ih cxiliura, 
Cacholicus populus mcerorc confc6lus,eis occur- 
rens, flebili voce inclamabat:Qui bos baptizaturi 
funt paruulos fontibus aquae petenis ? Qui recon- 
ciliationis indulgentia obftridos peccatoru vin- 
culis foluturi?Qui nos folennibus orationibus fc- 
pulturi funt mocientes ? A quibus diuini facrificij 
ritus exhibendus eft confuetus? Non funt ergo’ 
vana commenta Sc fabul* ad Principum decc- 

T 4 ptionfm 


De toro, 
mil. e.j.' 
Bt ex- 
hort. sd 
cefl. ^ 
De moo'. 

Libr. i. 
ep^.'p. 


liomit.\'. 
in lob'. 


ViBot 
T'^ticehl 
libr. X.'. 
deperf. 
Vnod'. 


2U Uefenjio 

ptionem & expledam Sacerdotu cupiditatcm cx- 
cogitatx, fed Patrum tradiiiones ao Apoftolicis 
temporibus fumma fide & religionc cofcruacXyVC 
pro fidclibus dcfundis oretur , & Miflx Tacrificiu 
ofFcratur>vteis benign^ & indulgenter rcmittac 
Deus,quicquidhumana imbecillicaie dcliquciur, 
dc quo ante confunimaiioncm dignis poeniten* 
tix hudlibus diuinx iuftiiix non fatisfcccrunt. 

At mendacium nobis impoftor tfte impudenter 
afiingit,dum ait doceri a nobis peccatum mortalc 
acerbifsimo feptem annoru fupplicio cafligari ac 
vindicari.De criminibus cnim hue peccatis raor- 
talibusjfera eft poft mortem pcenitetia, fiedti con- 
Har.77. tra AeriumdocetEpiphanius. Dicebatenim ille: 
Si eoru qui in hac vita funt oratio aut cultus ceco- 
. nomix (quam nos MilFam dicimus Jmoiiuiseft 
vtilisjergo nemo fit pius , fed fibi potius parec 
amicos in morte , pecunia , aut amicitix concilia- 
Libr. 8 . tione,& orent pro eo.Non igitur criminofis ope- 
Confi. ra viuentium fufFiagantur/ed iuftis. Cui enim vi- 
uo.ait Clemens,inimicus fuit Deus, baud dubium 
DeEcfl. fitdefunifto. Et Arcopagita ijs pro- 

Hitrurc. deflc docet viuorum preccs poft mortcm, qUi di- 
Aug lib. gni font faniftis precibus. Omne cnim mcritura 
dteura mc comparatur j quo pofsit poft banc vitamrelc- 
captt. II qaiipiam vel grauan. Nemoautem fc fpcrcc 
Enrh <]Uod hie ncglcxit,. um obierir , apud Dcum pofle 
cap. no. promercri. Vcnit nox in qua nemo poteft operari. 
I 0 M. 9 . Hincex Nifteno Daniafcenus: Nundinis, inquiCj 
pro‘d"‘ negotiationis commcrcium. At- 

funBii. aduerfus cos qui impiorum damnationcm 
aiiquando finem babimram cxiftiraarunt » eru- 

died 


Peritatu, ^ 

dit^ pro vericate difputat Augudinus Iib. 2 j.de ci- 
uitatc Deijcap.i J.& fcquetibus.Denique pofl: Au- 
guftinum Cxfarius Arclatcnfis dodtifsimus Epif-^*'”^’^* 
copus:Falfa,ait,fecuritacc dicipiuntur,qui crcdunt*'^**’'^* 
quod fuprafundamentum Chrifti criminalia pec<^ 
catafdibcata,per ignemtrancorium pofsinc pur- 
gari>& ipfi poftea ad vilam ^tcrnam peruenire.In- 
celledbus ide corrigendus e(i:quia ipH fe feducunt, 
qui (ibi blandiuntur.lllo enim craHtorio igne non 
n3orcalia,fed roinura peccata purgamur. De graui- 
tateautcm&'acerbitatc ignis illius ( quia & hoc 
inter fluiticias fabulofas rcfcrt hie nofter) his ver- 
bis fcribic idc Cafariusrille purgatorius ignis du- > 
rior erir.quara quod poteft pocnarum in hoc fecu- 
lo aut videri.aut femiri.Et Auguftinus:Grauior,e- 
tit ille ignis, quam quicquid pati poteft homo in •' 
hac vita.Valeat igitur cum impietate fuS hqretici,^ 
qui, qua? de Dei iuftitia& vindidla in hominum 
peccata a Scripturis faciis ifandHsque virisaft'e- 
runtur,inftar fabularum deuant & irrident. 

hlajphetnu efi afferent bonos viros non debere iudicif Dei 
& inferorum recordatione terrer$:& falutU fecurtta* 
tern credentibus poUiceri. 

C A p V T XXVI r. 

P Oftremo loco notamus,quod tanquam impic- 
latis fuae cotonidem feriptis fuis infetere Poli- 
ticum non puduic.Bonl,inquic,viri inferorum re- Fa/, ju. 
cordatione non terrentur,certi nihil die damna- 
Cionis ijs qui funt in Chrifto Icfu, qui non ambu- ^ 
lant fecundum carnem,id eft^qui non viuunt Epi- 

T 5 cutco 


2Sg Defer^0 

rum more.Sciunc enim infcrnum,& otnneseiils 
|>ote(laces,captiuDs & in criurophuelTcabdudkos 
in Chrifti refurrcilionc : neque poflc inferos eos 
abforbere.qui vii^orix Cbcinii beneficio parcfci* 
pant.Hinc non tiracnt fibi ab inferis,rcd mifcren- 
tur eorum qui pereunc. 

Lutheri & Caluini dogma eft a veteribus h^cc- 
ticis, tcftc Tcrtulliano, libro dc praeferiptionibus 
harrcticoruro,acccptum,non debere timeri Deum 
iudicem,& iudiciorum Dei afternorumquefup- 
pliciorum meditationem , efle confeientix car* 
nificinas & cruccs. Quo conftituco & in ani* 
moshominumadmiftb, nihil mirum homines ad 
omnemimpietatemgraflari,&ad aiheifmum ac* 
P>/.n. dicant etiam, No eft Dcus.Qd enira Dei 

timorem prx oculis non haber, neque iudiciorum 
eius recordatur,iam fecute.omnique frxno cerui* 
cibuscxcuiro,inomncm peccati corruptelam pr^- 
ceps abit. At Scriptura facra inhpium hoc com- 
mentum roanifcfte infeeftatur. Contendimus^ ait 
f.Cor.s. Apoftolus)ftueabfctes,fiue pr^fentes, placere illi, 
Omnes enim nos manifeftari oportet antetribu* 
nal Chrifti,vt referat vnulquifque propria corpo* 
ris,prour gefsit^fiue bonum,nne malum, hoc raetu 
Ffal.iiB. perculfus dicebat Dauid;Confige timore tuo car- 
Caf>.9. nes meas.a iudieijs enim tuis timui.Etlob; Verebar 
£eeli.27, omnia opera mea, feiens quod no parceres delin- 
Pronfr. quenti. Si non in timore Domini tenueristein- 
ftantcr, ciio fubuertetur dorous rua. Beams homo 
qui Temper eft pauidus ; qui vero mentis eft durx, 
corruet in malum.Sapiens timet, & declinat i raa- 
lo. Qui fine timore eft, non poteft iuftilicari. Et 

Petrus: 


Veritatis. 289 

PcttusrSiPatre inuocctis cu qui fitie pccfonarum 
acccptiorte iudicar,fecudum vniufcuiurque opusj 
in timdre incolatus vcftri tcmpdrc conuetfamini. 

Et Paulus:Noli altum fapcrcjfed timc.Et,Cum ti»- PklUp.i, 
more & tremore veftra (alutem operamini.Et,Ca- i.Cor.9. 
ftigo corpus mcuro,& in fcruitutS redigo , ne tor- 
te,cum alijs pracdicauero , ipfe rcprobus cfficiari 
Deniquc Chriftus Dominus,Oftendam,ait,vobiSj lucaiz. 
quern timeatis:Timete eum,qui,poftqua occiderit 
habet poteftate mittcre in gchennam. V alet cnim 
plurimum Dei timor,& iudiciortim raetUs, ad co- 
hibendam voluntaiem ne proriiat in malum , ac 
paularim,adiuuante Dei gratia, afluefaciendam ad 
amandam iuftitiam,iuxta quod aitlfaias : A facie CAp.ta. 
tua Domine conccpimus,& quafi parturiuimus,& 
peperimus fpiritum falutisi Rarifsime fiquidem, j, 
imd nunquam accidie, vc quifquam veniac volens eauchti^ 
fieri Chriftianus.qui non fit aliquo Dei timore rudtlf. 
pcrculfus.Sed & Hieronymus, licet in vitaChri- 
ftiana magnos progreffus feciflet,attamen ita fern* 
per anirao iudicij rcpra:fentabat imaginem,vt fiue 
comederetjfiue biberet, fiue quidaliudfaccret,fibi 
videretur audire tcrrificam illam Angcli tubam, 
continud fijisaoribus infoniiem: Surge Hierony- 

mc.veni ad iudicium.Ea propter BafiliuSjillaPfal- pfal. jj. 
mi verba interpretansjTimorem Domini docebo 
vos:Si , inquit , te fenieris ad vnum aliquod cicri 
& profilire peccatum , mihi ad mentem rcuoca 
formidabilc illud iudicium. Etdeferiptis ijs quar 
meritd formidinem ingerunt , fubiicit: Hxc tu 
time, Sc ciufmodi lerrore eruditus, quafi firar- 
no quodam abarceanimam, &inhibe ad vitio- 



290 Defenfio 

fam concupifccntiam proruent^. At dc eo qui nul- 


290 


ftioncccrta voluntatis, acdeftinatoconfrliocon 
Hituitin cordefuojiniuftusjvtdelinquat, & quo- 
cunquc prauata libido impulcrit.autctiam inuita- 
ueritjco intrcpidus feraturridque proptcrca quod 
\ ndfefttimor Dei ante oculos cius, quail non habc- 
cat De’humanorum aduum rationem.vel in pec- 
catanon^ilt vindicatucu*!. Q^fquis igiturDeiiu> 
dicium non vcretur.vel illud oronino non credit} 
a enim certa fir fides necefle cfl: vr cert’ fit & mc- 
tus: aut certe iniufiitia perfeuerantiam , & Tempi- 
, ternx falUtis vcternolam illam ac perniciofam 

recicotum fccuritatem,Hultiflime,ac contra aper- 
tam Scripturaru fidcm,fibi promittit. Qi^lem fi- 
Irtnli.i. bi promittebat Valetiniani, iai^antes fe perire no 
pofle ;quapropter Sc omnia, qu^ vetantur.intimo- 
^ rat^ opcrabantur.Qualcm & Eunomius.qui vfquc 
dehArg'f. Donis operib’fuiflc fertur inimicus , vt afle- 
ucraret,qu6d nihil cuiquam obeflet quorumiibec 
perpetratio ac perfeuerantia pcccatorum,fi huiu^, 
qua: abillo docebatur,fidei particeps effet. Ha- 
beinusquidem Dominum nofirum lefum Chri- 
ftum apud Patrem aduocatuna: fed quia idem, 
telle Euangelilla loanne, iullus eft aduocatus, 
propttrea iniqua; caufic patrocinari non poteft. 
B.om, j. Alioquui fiiniquus eft Deus,ouomodo iudica* 
bit hunc mundum; Atqui non eft a:quuro vt.Chri- 
ftuSfCUi omne indicium dedit Pater ,homineni 
iuftiiiam ftudiose proterentem, & inpeccatisad 
mortem vfque perfeuerantem , in iudicio fuo pa- 
trocinio tucatur. Illud verb quod ex Apoftolo 


ad 




y, 

kk' 

oa 

■f] 

w 

<F 

Itik- 

»[«■ 

)oi 

rtfr 

eop 

link 

ij» 

;of 

irti 

■m 

vl(|i 

[ai^ 

ilik 

loif 

,H> 

:\n 

Jet 

'X& 

jlO 

> 

0 

0 

lok 

ai 


^ Veritatis. 291 

fk^erroris confirmationem eft produ^ura; Nihil Kom. «. 
danati5is eft ijs qui funt in Chrifto lefurnon c6> 
uincit Chrifto per baptirmu infitos perire aiqua- 
do non pofterperreueramibus enim tantu inhnee 
ro Dei cuUu,falu 5 leterna promiititurj&^ nuptiali Mat. 22 . 
couiuip in t?nebras exteriores eiicitur no habens 
veftem nuptialem,at Apoftoli locus illedocetp^r 
bappfmu renouatos,& fecudum carnem non atn- 
bulantes,id eft, non obtemperates carnalibus dc> 
ftderiis,non eftici inuolutariiscavnis motibus reos 
quibus no c5fentiunt,fedmenteferuiutlegiDei. 

Falfu eft &illud:Inferos 8c coru poicftates,aChri- 
ftorefurgente eftein triumphu abduaftos: neque 
enimdi^olus&angeliapoftatxin cxlum tran- 
ftati funt jar fantfti Patres dumtaxac,in limbo Sal- 
uatorem expe^antes,redemptionis priroitix cum 
Chrifto in cxlu afeenderunt, Chriftus enim in iu- 
dicioaftniftrisconftitucis ditfturuseft: hemaledi 
(fti in ignetn xcernum,qui paratus eft diabolo, 8c 
angelis eius.Et de eorum in roalo confortibus ho- 
piinibus.dicic ProphetaiQuiconfidunc in virtutc 
iha, 8c in muftitudine diuitiarum fuarum glo- J* 
riamur : ftcuc oues in inferno poftti funt, tnors de- 
pafeet eos, 

Hatftenusex diuinx Scripturxdogmaeis bxc 
mihi decurritoratio, in quacritam Pacrum viam 
yeftigiatim fccutuSjneutrqbi decline, Hue ad dex- 
tram : ftue ad ftniftram. Ab iliorum ftquidem 
laboribus,quaft ex prxdiuiteven^ cuiufpiam fon- 
tis,modicushiohumor fcaturiuit,&: ex perennt 
ftuuio renuis hie defluxus exfiliuit.Tu igitur,Chri- 
ftiane Letftor , his quoque femitis infifte , & A po- 

ftoU 


292 Defenfo VeritatU, 

ftolicum dcpodtum illaedis conferua: lachrymis 
veco profequere, tantum fycophantis & nouato- 
libusnoftris licere,vc itnpudentibus incndaciis 
incautishominibusilludantj & duro aliud agere 
videri volunc,a fide Cacholica ad hxi;efim,d( om> 
niraodam diuinx legis ienorantta , imperitos tra- 
ducanc : operarij plane mbdoli, fe in Apofiolos 
t.C*r.ii. dirifti('vtfcribitPaulus) transfigurantes: vere a- 1 
lioqui.ficut Terpens feduxit Euam afiucia fua, pio j 
rum TenTus corrumpctes,dum cos abducunt a fim- I 
plicitate qua; ell in Chrifio lefu.Et hxc cum ita fs I 
nabeanr,ade6 tamen mentis Tumus emorar, vt ma- I 
ioribus in deliciishabeamus rerum diuinarum hi' ' 
ilrionice irrifores, quam propugoatores fideiCa- 
tholicar j &diiigentius manibus terantur Tcuriv 
rum impix nugx,& Talcs Tacra quxque ingeniose i 
difcret^que perfiicantes , ac hzreticorum Tcripta 
/ . contra Tao(^um Domini oblatrantium, quam ad 

pictatcm & Dei cultum cfforraantes Tcrmoncsrin-! 
terim audiuntur iflii , & luauiter imbibuntur , Ter- 
pirque tandem ad pios contagio , & quafi in vaTr 
cula quzdam laxata, infiuenshzrefisadmittiiur, 
Hinc iure verendum exiftimo,vt Deus non Terens 
banc contumeliam, &:lacrilegumreligionis con- J 
temptum^auTerat a nobis regnum.Tuum,detque ii- '< 
M*t. at. genti Tacicnti fiutflus eius : & talentum ab co 
Mst. XI. j habetj'id efijnon pro mcrito ducit , neque 

legitim^ vtitur,in gentem transTerat , doipino Tuo 
illud mulco cum Toenore reTuTurapi^ 







EIVSPEM ANTONII 

oots 

POSSEVlNI,E SOCIETATE 

idip lESV, IVDICIVM DB AVGVS*TANA 
Confefsione,cuius variatio, & pene antcquam 
lion prodijc in apettum, interims examinantur. 


'lU.p 

jiii 

iqie: 

■,iti 

nuii 

dciO 

fciD 

’cn» 

»o> 

acji 

ir,l9 

ifl« 

ittiii 

fcs 

SeC' 

llK^ 

aba 

aef 

lofc 


[Vi 


Nant vlUfidei Confepo Augufiana vnquam reipfafue- 
rifyoc fifuit , qunnam iUa cenfenda fit. 

C A P ▼ T I. 

T S I nomine Confefsionis Augu- 
ftana: aurcs fcptcmtrionaliu ita per- 
fonantjVt ncmini fer^ venire pofsit 
in dubium , ea ne fuerit aliquid , rc- 
dlifsirn^ tamen ambigi, ac quxri po- 
teft , an quidquam re vera fuerit. Priraum cnim,fi 
qua fidei Augufiana Confersip vnquam fuifle di- 
cenda fit , earn fuifle , ac dicendam efle , quae Ca- 
tholica fuerit , neceffe eft : quam quidem , ij , qui 
chriftianum in Germania prpmulgarunt Euan- 
gelium, initio inuexere : quamu^ adhuc & Augu- 
ftanus EpifcopatuSj&Ecclefiaj Catholic* pr*T 
dicationis certifsima veftigia teftantur. Sin veto 
cam accipimus , quam haetctici anno huius fecuU 
trigefimo,Auguft*,Carolo Quinto, & ordinibus 
obtule'runt,ea non vna,fed plurcs fiierunt,& qui- 
dem diftidentes inter fefc , nec ab ijfdem audlori- 
bus profed* , vt plane quid iftafit ignoretur.Et 
Principuni quidem quorundam confefsioni fub- 
feripfere Norimbergenfes, ac Reutligcnfes .• ve- 
rum qu« ab alijs quatuor imperij ciuitatibus 

ohlar^ 



294 ^ 


luitcium de 


Arg^ti. obIacae(l,aIiaerat ,nec illx incec fefc conuenire 
. potucrunr. Zmngliani cnim nomine carum ipfaru 
tdimin- , fuam Sc ipfi An^uftae confefsioncm co- 

dcmtcn\pore per Gafpatem Hardioncm propo- 
Lmdau. fuerunc,qua; a reiiquis erac alienifsima:red& cum 
^'hU^d verbis rolqm.verum etiam lementiis, 

^ variatiocxcmplarium vnius & eiuidcm cofefsio- 
pmrsto- nis ProtcftaniiuRi pcodiifl'cr,inccriumeft ex qui- 
ry5«i/ro bus. linteamentis cena ipiius facies agnofei pof- 
tordid. fic.Eadcn^ quidem onanious erat infcriptio^qualis 
Luth. procurantibus Luthero,& MclanchthoneCarolo 
^mtr. Quinto tradita fuerar. At excraplarianec cadem 
Cathari crane, & inter fe(e; pugnabant, VC diximus. Ac cum 
»um , d« prior decern Sc feptem , fecunda viginti odko arti- 
M%^df ^*^^°** comprehendcrit , Lurherus autem pluresa- 
^imferioj lios fub aufdem pallij nomine texeric, & quafi a- 
liudagensmulta inHnuaueric , quibus religionis 
ftmtt ff~ Sc Imperij public^ pacis iugulum petebat,minficc 
tttlari. nutarunt.qui in re tam lubrica, pedem figerc vo- 
luerunt.Acceditquodftatinaenata , plures annos 
Dt cen- deUtuit,vt vbinam gentium eflet , ac quibus in ar- 
fejf. *d chiqiis iacetec, nefciri quidem poflet . Quo veto 
Wta res altiusoccuIeretur,varia fuppofita lunt , vt 
Apologia MeIanchihonis,& alia. Q^mobrem 
non confefsio,fed inficiatio,arque nega- 
cio £uangelicz,iauuz,chrif>iana;, 
acverz Auguftanz fi- 
dei iure optimo vo 
^aodaeft. 

Anglu.DeUtd. ChrifliofU eongrt. Contra falsi nom'matutn, fiatum 
Ectleftaft. Dt humanit traditsombM. D« abrogan.tatjfapriuatafer- 
mo d* S. Crate. 


Cafarea 

manda- 

ta. 

In lib. 
eont.epi. 


VARIA 


cy4uguflana Confe^ione. 2 p 

Variationem eiufdem ConfepMu Augufiana>ab ipfifmet 

hdreticisagnitamyAtqueabfortimpUrtfqueeandem 

(onfeftonemfmjfer(ie£tam. 

C A P V T II. . t' . ' . 

E T plures quidern proteftantium Diuino iu- 
difio cogcnte non vno loco fafsi funt ean--^‘’^‘ 

4cm confefsionem fop^fuifle mut^tam.rcnoua- 
tarn , ac reddicam incerta. Et Mel^nchthpn anno h)ftor.d^ 
trigcEmo huius feculi die 22 ,Mai),Lurhcro in b?c 
verba fcripfit.Quotidie piulta mutaraus : Articuli 
cnira fidei fubinde mutandi funt atque ad occa- 
Honem accommodandi. Itane veto ? certe, quo- 
niam calcei yeftriad pedes vcftrorum , non veftri 
pedcsad calceos Ecclefix aptandi erant. Scd ca^y* 
mutatio cum euidcntior Eeret,quam vc pofTet ab- 
fcondi,emincntiores quidam Augufknis alijs co- 
miiijs,nc quafi per nafum abdudi ab vno, vel al- 
?ero Apoftata fuiffentiprorfus erubefcercnt,dixe- 
runt , fefc Auguftana anno trigefimo ^ditam con- 
fefsionem ( quam videlicet fapiemifsimi nec vi- 
4crant,necquoaftu conferipta fuiffet cognoue^ 
rantjnunquam fefe deferturos. Ac Gcncuenfes, 
MagdeburgenfeSjMansfeldenfes, |latisboncfes, 
vna cum Flaccianis odio adi aduerfus Mclanch- 
thonem , & Vittembergenfes idem leftati funt, 
Quamobrem atticulos Schinacaldicos,Catcchif- 
mum Lutheri , & Saxonicarum Ecclefiarufn con- 
fefsioncm in vnucolligetes , corpus(qu6d redius 
dixillent cadaucr)dodrinx nominarunr , & Phif 
lippum Melanchtbonem accufarunr,tatiquam im- 

V pium, 


2 S^ ludiciumde v. ^ 1 

piuiD,& prodirorcm , qui confersiooem Augufla* 
narn fnutilauerit,auxeric,mutaucrit.Incer cqs vero 
Milan- Sturmius eft,dc quo Schmidelinus fic lo- 

ehthont quitur.Sturmius librum edtdit, ne c6cordia: con- 
teftmo- fcnticctur. Quare?quod Philippus eadamnetur. 
mam. Patcor , & pcrfpcdlum eft omnibus noftram de 
Sacr^roentis dodirinam farciminis loco duxifte, 
ranorum & quod grauius cft,condemnaltc. Fatcndum qui- 
de facra- denj non cfter,at ncgare non poflum.Doleo cert^, 
puntts fed diceic cpgpr. Phiiippuninoftram do<ftrinaqi 
artolairicam ludicatPe. Ha-c Schmidelinus. Qin 
halloa intcrclTct colloquio Confefsioniftarum non 
' muhos i^nte annps manifeftifsimo tcftimoioMc- 

lanchthon^m fuifte facramentarium coprobauit: 

?o inter alia nimirum argumento,qu6d Philippus 
ad Fridericum Rhcni Principem literas dedilTcr, 
quibus Lucheri doiftrinam refpuebac, afErmans 
ncc in pane Chrifti corpus, neque fubpanis fpc- 
cicbus c6tit»eri,fed nuda effe corporis figna,Qu* | 
ytvera e(Te conftarer ipfas literas Schmidelinus | 
deprompnc,& ijs,qui aderant oftendit. ; 

Siurmms autem , Philippus ( inquit ) ad Calui- 
num frcquentes literas mint , quaruqa initijs Rc- 
uerendifs. Temper Dominum & frattem compel- 
iat:quibus verbjs monftrauit,quam iibi confelsio- 
ois Auguftani pra:cipuu§ artifex conftitit. 

Pcucftus item , cui poftca ob nouam ha:tC' 

Em vita eft a Luthcranis adempta , ab nullo Tc vn- 
quam hontine ica in Caluinifmo , quemadmo- 
dum a focero fuo Philippn confirmatum fuiiTc 
^eftatus eft. 

^clTuftus quoque , & Vigandus, ac Kirchamec 

Luthc 


7 - 


itc 

iici< 

t 

to»; 

IDCC^ 

iq: 


icec 

tntf 

mV 

iote 

)b& 

lipf 

not 

is^ 

..05, 

clis 

:al» 

IsRf 

opt 

hfi 

fe»» 


jo: 

,0t! 


xiAugujiana ConfeJ^ione, 'Z97 

Lutheran® hxrefcos buccinatores librum edidc- 
runt, quo Philippum propria epiftola verbis cius 
Altcmburgi exaratis Caluinian® prauitatis con* 
demnant.Scd vr id, quod verifsimum eft, dicam, 
non tantum Caluinianus fuit Melanchchon.quam 
regula qu®dam Lcsbia, fiuc potius obliquitas ini- 
pia , qu® dum fefe ad omnes hsrefes ftudebat ap- 
tarc , r®pe item Catholicam fidem ireru ampledri 
vclle indicabat,& dum omnes fufpenfos tenebat, 
ab omnibus interim habeci (ingularis mediator, 
fiue potius arbiter, artjficiofa & latente fuperbia 
fedulo curabac, fpargens interim proprium virus, 
& libros , ac fcholas quaquauerfura in feptentrio- 
ne excitans,vt in ij^ nil pene aliud , quam eius libri 
pr®lcgcrcntur. Vt vcr6 ad confefsioncm Augu- 
ftanam reuertamur , Place iani ( vt femper in dctc- 
rius labuntur h®rcfcs J earn rciicerc coeperunt, 
quippequamab vno Luthero.&Philippo con- 
(arcinatam , ac pr®tcrca murata atquc corruptam, 
indignam efle dixerunt , qu® norotnarerur Forma 
ver® rcligionis; quarc & difert^ proteftati Punt, 
fefe illam non reciper6,& fua ilia proteftatione vi- 
ginti rationes,cur id non faccrent,attulerunr. 

Neque enimlllincus tacuerat, cumaduerfus 
Melancbthonem icriberet, articulos confefsionis 
Auguftana,ab eo,non tarn oppugnatos ,quam 
omnes pen^ fuifle delatos. 

Bohemi quoque, qui vocantur Fratres,inta 
alias caulas, cur Auguftanam- ’confelsiohem, qu® 
anno quadragefimo primo.cdha eft, baud recr- * 
piunc, earn adftribunt , quod eius articuii. rants 
Sirtefcripti funt , vt quibbet ad fuum fenfum illois- 

V ^ faciltj 


1. « 


■ % 




I 


^^8 luiicium de 

facile dctorqucat, (i vclir. 

Scd Hcidelbcrgcnfcs contra Schmiaelinian?? 

concordi* hbrum , Luthcrum nec fuiffc Propbc- 
tam , nec Apoftolum , nec vlla pauaculacdidiflc, 
diccnics, oftcndunt^iiatn plucibusm rebus eiuf- 
dem copfefsionis Auguftana: cundem ipfum Lu- 
therum fibi contradixiire. Id quod paucifsimos 
antp tncfes fecit , vt edi<^o omnes mituilri Luthe- 
raoi, Palatinatu Rhenapo folum verterc coadi 
j.Hf. fint.Qupd CO diccrc veliip.nc Dan’cl T ufanus h?- 
teticus pc(cio quis. effrons Caluinianus roultura 
glo^ictur, qu6d in eofoluro fubflantiam cofc^sio- 
**** Auffu(tanae fitapi poiifsimum ciTc dixcriijVC 

*" Pontincia^qucmadmodum illc blafj hemai)abo- 

minatio tollatur, Eodem fcilicetargumento di- 
xiffct , Sc Tutcas , & pcrfidos qupfque , quoniara 
Catholicani tcligioncm non admittan^ , pallio 

confersionis Auguftanarcontcgi poife. 

lam de corpptc dpdrinx Lpthcran* idc paulo 
p^ift accidit.qqpd de confcf^ipnc Auguftana cppr 
tigerac. N am cum alterum corpus ptimoVittera- 

bcrgae cditum fui(Tct,mox altcrum prorfus dmer- 

fum prpdijt. Vndc inter jLuihetanps cruda? illaii 
coqtrquerEz > atq; ad r^uim vfque cjamorqs cxci- 
tatifccerunt.vtMansfeldenfis quida cpncionatot 
tcnrauerit ) nuni duobus iftiscadaucti\)us inform 
mans aliquis fpititus infpitari poflpt } quo fiercnt 
in aliquaro aniroam viu£tcm:fcd ociosi & ftuftta 
omnia. C^icnim, fimulcohacrcantduo fibi con-f 
tradiccqtiaiAutccquid ippnft'^olu’^ eric, cui 
cum duo aduerficijjccici capita, & corppra fue- 
tint , id ab vna tantum qnima rcgatur Scd bate 
• ' fttudorc^ 


7 

lia 

opj' 

w 

sc 

mb 

'sic 

Lii 

cot 



HOC 

odh 

pi 

ipfi 

iica 

iitc 

k 

\t\ ' 

;$C* 

00» 

\\k 

Jflt 

ics 

it,c 


li^ugufiana Confepone, 2$^ 

Arndlores iili egregij deftruences fe,Sc hacillius 
tarn reformats celigionis fueire priores forma; ^ac 
Tymbola incertifsima. taitien pro fui videli- 

cet fapientia vel hxrecici,vel policici quidam exi- 
(limartlnt in fuhimamChrilli iniutiam^pacandii 
animis clT^ polTe rem^dia. 

Augufianam , qUam vacant conferment, (um vniunfd 
anttquitati repugnauerit , nec Euangeltcum aliquod 
fapercynec vero aliqutd re verdfmffe^Vt ad earn Chrk 
fitanm aliquit prouocari debeati 

C A P V T i I 1. 

* 1 

I Llud vcro cuidentifsimum e(l aduerfus Augii^ 
llanam coafefsionem arguinentUtn , atqub iudi^ ^ 
Cium, quod cu vniuerfx antiquitati repugnauerit^ 
nihil earn ventatis,aut£uigclicumrapere cercif- • 
iimum fit. Vtenim mittarnmuiqUa tetrarumeiufi* 
cemodi ddgtnaca habita fuifietautpr^dicata pro 
vcris.atque Catholicis. N ullam nationem,niil)aixi ■ 
ciuitatem, nullum dodorem) fcriptorcm nullum, 
nullum Principem.aut Impcratorera, vel Rcgemi 
nullum omtiino hominc fuifie , qul ante^ vnquata 
omnia ilia credidcrit,vel docuerit i qua; ifia maid 
conciliata chymxra prodidit , nullum deniqufe 
vfpiam templum, nullum faccllum extare , vbi an* 
tequam Lutberus aduerfus Chrifii Ecclefiamir- 
rUmpere conareturiciusdodrina propofita fue- 
tincertc & illius, 6c MeUnchthotiis,& protefian- 
tium omnium tefiimonium nimis apertd Con- 
tra earn clamat, qua; omnium feculotum Patribus 
bon minus impie^ qUam impuj^entet detraxit. Ec 

V ^ potcrat 


. " ■> 

1 .. ,^4 



ii ' . '- X 



4* 


• I 

•\ r> 
*’i 





1 •;» 







^ 00 . 


Jtldicium de 


poter.'tt veto qukqaam arrogantius , aut magis 
* blalphcmum quifquam proloqui ,quam quodtc- 
men%li- ^uchcrus, cum D.Hicronymum * inquit,fidci, 
butapud ^ religionis , ne llivel quideni in luis (cri- 
nurifnb. pfis mcminiflc : Origencin iamolim abs rc.fuiflc 
Kotmmo cxcommunicatuni ; Chryfoftomum nullo (eloco 
iuth^ni loquaculumrBafilium nihil 

hLfttht- valercjtotumeflemonachum, fcnepiliil- 
rutinGe lumfaccrc : Apologiam Philippi fuperare omnes 
ne^.c.xx. Dq(5lorcs£ccleiix & ipfum Auguilinum?Quince 
^ ** (alibi air ) conculcamus cum tua 

firue sr^ Bcthlecm,cucullo,&: defcrto. Ac prater alia pefti- 
bur$ 4 . Icntifsima dicere * audet, Patres tot feculorum 
d ift rt- plane catcutijllc, imperitifsimos fiiilfc facrarum 
^onf. *d iiterarum, coca.vita crrafle,& nifi ante mortem re- 
ftierint,neque fandlos fuilTe, nequead Ec- 
m V. S pcrtincre.Qua: quide conuitia,&: a <* Me- 

Ctfr.j. lanchthone,& ab ' alijs, atquc ^ vt tanquam afpi- 
c CW. /. des ^ viperis illis venenum exuxifle viderentur, 
4. iafitt. aduerfus Anriquitatcm,&{'vt fic loquar) veneran- 
dam Ecclcfi^ canicicm iacla funt. Quamobrem 
Msgdt- nunquam vllam Eccleham fuilTc dicendum 
turgm. cft,aut quod eft verifsimum, necCatholicam,ne- 
que Apoftolicam , ncc Chriftianam fuiff'c confef- 
iftam Auguftanam plcnirnmuroeft. Sed 
tr* tt.de ^ ofteofum eft alibi Synodos fan^ifsimas pari 
Theol. impudentia ab iftis carpi folitas fuifle. Quamob- 
Jludioin- rem cfficitut confefsionem iftam meritb efte di- 
Vi^Au nouam,'( vti nec diffitetur ipfe Lucherus ) 

{torts Li- proinda qux h fogitiuo monaclio temerc eft 
brd vlt. cx£ogitata,hahc fapienter a cordatis Catholicis 
contra Chy trAum. Luther ksih Compendiarut ttnfefficne facrantenti. 

’ efle 


1 


Auguflana ConfejHone, ioi 

cflc rei jciehdam : tantum abcft, vt ad earh fic pro- 
uocandum. 

f 

i>amnmonem eiufdem Confeftonis Au^utiatht ah otk~ 
ntbus Synodis , & feculis : ah otnmhus legitimu 
rator 'tbus, dr Regtbus : ab omnibus Academes : acde~^ 
niqueafeipfa, qua de feipfa incerta prouocauit ad 
futurum Concilium:quamdfs poftea ne ad ipfunt qui-^ 
dem haretici iuermt^aut promtfis fteterm^validigi^ 
mum ejfe argumentum , eandem Confeftonem mhit 
ejfe prater mpiam fraudum niendactorum far~ 
ra^nem^ac ideh eJfe abqciendam. . , , ^ 

C A p V T 1 I i i; • ^ 

I 

E T ipfa otbis Chriftiani pchc onlniicculd law 
fententia aducrfus eofdero errores Auguftan^i 
Confefsionis validifsimum argumetitum eft, eartti 
cflc omnium vctcrumh£crcfum,atquc impietatuttlf 
farraginem De Synodis,& aiiorum leculorum lu-' 
dicibusiaro conftar. De hoc fcciilo age oftendanc 
hsrretici,an Synodus cecumenicaTndcntina, ad- 
quam vift ptouocarc, poftea pedem receperunr.an 
inquam rcliquje Ptouincialcs Synodi.qus ^ Chrit 
ftianisEpifcopis cclebrata: Cunt, an Academic vl- 
\x CatholicsB ilia admiferinr. Imo verb an ijdcm 
ipfl hxrctici ipfam admiferineCerte in prxfatio- 
neciufde confefsionis , cum, quo pnmom tempo-' 
re,in Auguftaniscomitijscadcrcadlum eft,omn^ 
deflderium pacis,& bencuolcntixCatholicis,an-i 
tefignaniproteftantiu polliciti cflent,ac veto nifi 
conedidia dc omnibus fuiffec confccuta ad Con- 
cilium rgeherale libeeb prouocaflcnt,apod quod 
Tcfe ipftjs'do^rinx fux rationem redditutbs t>ro- 

V 4 rainebani 


302 


Judicium de 


chytrt* rpittcbant , id confilij Catolo V. 8c ordinibus 
^eff^AH- probatum cfl: , & deledli funt vtrinqui* 

guji. '* agerent,qui & cum noftris pcne d<J 

omnibus confthfcrunr. Extat verb de viji pra:pa- 
tatorijsadconcordiam, loannis Cochlacl(quiex 
Cacholicis Carolo V. mandante difputationi in- 
tfcrfuit J ad Norimbergehics liber * in quo h*c 
inter alia Concinentur. 

Etenim('ait Cochla:us jfeiunt Reuetinda;& 
Magnifies D. V. ante annos decern in celcbcr- 
Vi» V. ritnq conuentu impetiali Augufts habito, fadum 
tana'aJ deledtiim feptenarum ex vtraque parte per- 
tocordid. ^o*'*rum,qus attiico tradatu , & colloquio qusre- 
rent piam 8c Chriffiatiam fuper exhibira protc- 
flaniium Principum & Ciuiratum confefsione 
redintegrands vniratis , pacifque 8c concordial 
viam. Id quodab illis fatis diligentcr eft fadfuni) 
4dco vt fedula partium difquifitionc, 8c arnica in- 
Vteocor. tcrpretatione di<ftorum ad tnultoriim cofefsionis 

vnanimem fenfum , & concordiani 
hftntur^ partium peruentum fuerit.Pctiraus igitur,vt nunc 
quoque placeat parti aduerfs,quod tunc ei pla- 
cuifle conftat.Eft enim anciqua,& trita honeftatis 
rcgula, vt qurtd fcmel placuit , amplius dirplicete 
non debcat,& quod tunc pro vero habuerutir^. 
nunc quoqj proverpliabeati Noenim acafa,auc 
for tuna,neque ab aiKfioritatc.autjVolunt'atfi homi-* 
nuti),neque a longitudinc-, aut tnutatione tempo* 

• rum , fed ab eo , quod resxft j vel non eft > orario 
, vera aut falfa dicitur. Si ergo hanci^ parte aduerlk 
petitiohem(qus non nifisqua & honefta> atqud 
etiam pro tepoiis breuitate neceftaria Videri po^ 

teft) 


AuguflanaConfej^one. soj 

reft) nunc obtinebimus •( licet cam Sctcnifs. Rex 
Romanorum , &c. Hagenoia? k Lcgatis & Orato- 
libus aduerfa^ partis nupec obtinete hon potue- 
I nt ) optatum habcbimus ex vtraque parte Com- 
pendium, breuiorcmquc methodum ad inuenien- 
dam diu iam ab omnibus viris defidcratam con- 
cordiam.Nanrtcum/Inr tantum iS. articuli con- 
fefsionis in eo tra«51atu fuper i6. articuHs plene, 
inmultis veto alijs femiplenc ( vt fic loquamur^ 
concordatum fuifleconlm. HxcCochlxuS) qui 
podea pcrgit* 



Articuli ConcordU Augufienp cdiioquij, 

E Tenimin primoatticulo,quicfl: de Trinita- 
te perfonatum,& vnitateeucnti? Diuin«,pec 
omnia coricordatum efl, limiliter & in certio , qui 
eft de duabus naturis , & vna perfona in Chtiftd, 

6c qtiidemabrqueoronidifputationc, aut contra- ^ 
diOrione.Infecundoautem.quieft de peccatoO- 
riginali, poft nonnullam difcepiationem ih hxc 
verba concordatum eft , quod peccatum Origi- C«»«r- 
nale (it carentia originalis iufticixiquaeexigit 
defc fiduciamquc & timorem Dei.quod^uc con- 
cupifcentia ex peccatooriginali orca, remaneat in li. 
bomine: Culpa veto driginalis peccati per bap- 
tifmumtollatur, ideft,quod peccatum originale 
toHatur j quoad formale , fed maneat quoad ma- 
teriale. In quarto deinde quintoque & fextoar- 
ticulis ita concordatgm eft ) vt omirri debeat hzc 
voX'fola,quando defidei iiiftiftcatione loqiiimur, 
ne de cactero dicatur, nosfolafide iuftificari.In 
leptimo poftea^^ ot^auo arriculis irerUm ton-cmmt. 

V 5 corda 


Xo4 Judicium dt 

cordacum declarationem huiiis verbi fat)*' 

dkorum , quod vtraquc pars fatcri debeat : In Ec- 

cleba inbac.vicaeircetiam noalos & peccatores; 

In nono.qui dc Bapiifmo cfti& in dccimo.qui eft 

dcEuchariAia, plene concordatum cA. Adie<fI:o 

vno verbo,Realiter, quado dicitur in EuchariAia 

corpus Sc fanguincm Chri Ai vere adeffe. Additu 

eAjContra Sacramenrariorum frauduientias, Rea- 

litcr.Teutonice Vvefcndtlich;Sic & in 15 14.16. 

17. 18. Sc 19. pie ac benign^ concordatum fiiit , ita 

vt nullus in eiufmodi articulis remineret inter 

nos diAenAonis fcrupulus. In certeris veto , etfi 

non per omnia concordare potuerimus, operz ta- 

men pretium videtur nobis, Reuerendis Sc Ma- 

gniRcis D.V;c6memorare, quibufnam in pun(Ais 

ipfi fuisproprijsfcriptis,&atteAaaonibus con- 

fenferint nobis. i 

T>e tri- Etenim circa xij. articuli examen , banc nobui> 

iu 6 par- dederunt fuam in hxc verba fcnpturam,& fen- 

tibuspx- JnJqjj reculamustres partes Pcenicenciz 

nueruu. r -i- ■ - ^ r r 

ponere,lciiicet contritionem , qua: ugniheae ter- 

rores incuAosconfcientia:,agnicapeccato,Con*<' 

^ fefsipnem.red inhocopocterrelpicereadstbfohh 

.,tioncm,& illi credere. Nonenimremitdtucpec-^ 

cacum, nib credatut , quod propter xncdtumpal^. 

fionis ChriAi remitratur. Tertia pars eA fatis^f* 

€Iio, videlicet digni frudlus pocnitentia:. Sed pro- 

pteriati$fat 5 liones coi^orditer fentimus, non re- 

midi peccatum ,quu gd culpam. V crura d c hoc 

nQndum conuenit : vtrum ncceAarix Ant fatisfa- 

D0chUu ‘Aionesadremifsionem peccati,qu6 ad poenaro.v 

faniiorn, -‘'tf articulum ihadmifcrupt nobis , quod 

omnes 


1 

rinti 

lot 

3!B' 

,(ji^ 

inis 

bad 

S.E: 

iiit,i 

tin 

b,s 

crzi 

!i.Vj 

)uii: 

ISCQ 

'oob 

Jble 

tco3 

jtit 

C» 

j(* 

z 

Ip 

(Off 

;!*• 

:iilb 

10). 

jobi 

DIKS 


(^uguflana Confejiione, jof 

omnes Angeli,^ Sand:iDei,incoeloorant>& 
intcrcedunt pro nobis, quodquc vfus EccleHa:, 
quo fandlorum commemorationes , & fcfta celc- 
bratjDeumque orac.vt fandlorum nos intercefsio 
adiuuer,pie Chriftiane , & rede feruaiur. Et circa 
fequentes articulos in fci ipto quoda fuo Teutho- 
nicoconfefsi funt,& admi(erunr,vtfcquitur. 

Nempc circa articulum xxij.qui elide viraquc 
fpecie Sacramenti Euchariftiy, confemientes no- 
bilcum,dixerunt ,Sacrameniura illudnondebere cU. 
fumi abfque confcfsionc praouia. Et rurfus in (cri- 
pto qiiodam fuo amplius mentem fuam nobis dc- 
clarantes,ica dixerunc: Indicauimus vobis, non 
eirepartisnoftrof opinionemautlcnietiam, quod " 
priedeccirorcs noftri defundi,aut alij Chriftiani ^ 
in alijs tciris,& nationibusrdegentes, qui (ub vna ' ^ , 
tantura fpecie vniuexfale Sacranaentum oorporis; 

& fanguinis Chrifti fumplcruntyaut fiimunt , fine 
damnandi. Hanc enim nobis(inquium)inforn)a- 
tionem in febedaquadam fecimus,quod infiitu- 
cio quidem Chrifii 8c ad fiicerdotes , 8c ad laieos 
pertineac, verirni camen fit ceremoniak pra:ce- 
ptum,difpenfabilein quibufdam cafibusncccfsi-' 
tatis. IdcircQ cxifl:imacur,ac minimi dubitatuti 
quod multi defundi , 8c viuetes in Chriftianitacci 
qui fic Tub vna tantum 'fpecie fumpferur, & adhuc 
fumunt.non fint propterea damnandi,ficut & nos 
ob id eos nequaquamdamnainus.H 0 etibi<Sed&; 
in hoc concordarunt , quod .nobifeura credanr, 
verum Chriftuna > vetum Deutn & hominera 
cum corpore & fanguinc efi'e fub vtraque fpe- 
cie, &fub qualibct, hoe in arnica illadif- 

^piitationc 




}o6 ludicium de 


putationcadmifcrunt nobis, quod non exifliment 
eos,qui Tub vna rantum fpecie communicant, pec> 
carc.Ha(5lenus Cochizus. 

Sed videamus: an fide data vel in coienfu reti» 
n£do,vel in ali js promifsis przfiicetinc. Luthetus 
cnim ifia inaudics,Nec placet(inquit)ncc piacere 
poteft pacis c 6 ditio,ira ferueo , ira pene difrupor. 
Philippumdeindemonuicvt domum rediret in- 
quam ceierrime > fiue clam ^ fiue palam efFugecen 
V idc furentis & omnem compofitioncm auerfan- 
tiscacodziilonis rabiem. Sic itaque illiabierunt 
rctrorfutn,& Norimbergenfes conqiiefii Melan- 
^ chthoriem riimiumdercedtlte,ad cum Tetipretuntj 
Notateo Xiortaftcria& cCreroonias admitterc, quidaliud 
cft.quilm miiTam tolerarer’Poenitetiam trium par- 
tor. tium iolerafii,& confiemafii : intercefsioncm An- 
gelorum, & Sand^orum, quod. non opottcbat,ad- 
mififii.fi ifia Epifcopis concedis, Luthcci dogma 
defiruis.Przterea commonefecere Luthcrum , ca< 
uerecdiligentirsim^ ne fiia do<fitina cucrterctur. 
£x quo Vides quern vitulum Samaritz fibi confia- 
runt,cdnfiatu excitarut,excicatum adorauerdnt, & 
Chrifii loco adorant adhuc. Atqui afium quoque 
Satanaf, adLutherieiusineopetrpicc, qu 6 d hie 
ad Generate Concilium prouocans, nihil minus 
quam hoc cogitabat: Epifiolam enim Thomus 
Germanicuslenenfiscontinet,quz efi quinta ad 
Zughe> Phihppum Melanchthonem feripta , anno 56 . 

dicS. Margaricz facta feripta. Verumtamen po- 
toptfe ^ ) ifibicc mcndacifsimadiabolorum 

capita ludurit in permitterido Concilium liberum 
fic void &ego cum els ludere, voloque ab eorum 

fom 




Is 

idJ 

][ie 

pk: 


ojc 

063 

!)«! 

Mdi 

ifot 

diii 

Of 

od: 

k> 

dop 

ro .5 

crts 

idiJ 

on:! 

ao:< 

3 dl( 

ok 

lOO 

DO> 

lO» 

;of 

loik 

icitf 

[)[k 

[os 


Augujiana ConfeJ^ione, so? 

fomni js appeilare ad illud ipfutn Concilium, quod 
tamcn nunqnam futurum eft , vt ego intcreain 
pace again. Hascille. Inquibus vides,quorfum 
{jjeikaucrit.Nemp^ vt latiorej? progreflus hzrefes AnfFdas 
(uz iinpune facerpne. Coa<ftacftenim oecurocni- ich die 
caSynodqs Tridcnti, in libera ciuitate. Interfile- vueil 
re Priqcipum pen^ omnium Chriftianoruni Lc- 
gatisfides publica data j ludifcs i jdem, & aflef^o- 
res fiiere, qui ab Apoftolorura fcculo & Temper 
fiierunt, Sequosipfi hzrerici Auguftzlegitimos 
?flc f oqfefsi fucrant.Si quis Trideminum aduenit 
ex Proteftaqtibus; impune abiit, licet peiftitcritin 
fua pertinacia.Ex omnibus interim partibus con- 
currerunt intrepidi ppifeopi per media maria,& 
Regna^quz non minus bclli^,quam illaftu(ftibus, 

& pyratis excutrentibus feruebanr.Soji Apoftatz 
demorates cum Tuis monialibus no yenereifed in- 
terim mouerunt bella,ciui»cesitdepieruntimpe- 
rio: coenobia eraferc ; Tcetus hzrefum mufilplice; 
pepererunt, via ad atheifmps rpaciQfafn,& lacam, 
complanarunt: & ecce conftfsipqis Auguftanz, 
atque Euangelicz iftius do 61 ;rinz przclarifsima 
trophea, 

An vero Academiz vllz Galjicz, HiTpanicz, 

Italiczt GermanicZ) Belgicz, eandem conTefsio- 
pem approbauerinnnemonon neTcit. Confiiraram. 
enim,&damnatam vnapimes,& ocuiacifsimi om- 
nes Theologi rcieccrunc, & an^themate confo- 
derunt. , 

Carolus aqtem Quintus , ad quem tanquam ^d 
iudicem vifi funt confefsionis artifices prime 
prouocafte, fi quo modq ad fuas partes CKriftia- 

/ niTsimum 


3o8 


ludiciumde 


nifsimutn Principem illicere potuiiTent, neillam 
quidem, cum (ibifuinec oblata, actingere voluk. 
TekatiruntidSaxonici ip(i minikri in colloquio 
Alccnburgenfi xz.Dcccmbris,/®/. fcripca 

rcliquerunr h^c verba. Ita inuuftifsimo Impcra- 
cori Carolo Auguflana confelsio difplicuit, vt ne- 
quenomen illius audirexquoanimo po(TecGcr- 
maniccillific. Nach dem, dcm grofzmcch- 
tigcn Keyfcr Carolo V. die Aufpurgfchc 
Confufion fo vcrleidet vnd zu vuidcr gcuc- 
fcn, dascr auch dicfclbc niche hate nciincn 
horen mogen. 

Lib.i. e- £c Mclanchtbon ad loanem Obernburgerum) 

fif.aPtu qui erat afecretis Caroli V. InComitiis Augu- 
ftro edi~ ftanis ( inquit ) trifti , ac atroci fcncentia damnati 
fumus. . f 

Sed &in receflu ImpcrialiAugukx, Carolus 
Quint’hgc ipfa verba feribi iufsic.Mt licet do<^i(« 
Hmorum diuerfarum narionum viroruro ea ( con> 
fefsio Augullana ) forrifsimis facri £uangclij, Sc 
fandx (cripturap argumentis cefutata Ht, Sc rci6b> 
non camen hoc ab iilis obtinere potuiifius,vc cuna 
nodris Principibus, aliifque ciuitacum muharum 
ordinibus dc omnibus aeiiculis tide! confenti> 
tent.Getmanice ille/ic. 

Vnd vuic vuol vuir nach gchaltcnvnd 
beftedigcn rathfrutcflichcr gelertcr Theo- 
logcn aus viclen Nationcm,folch ir Aug- 
fpurgifehe Confefsion mit dcm S. Euan- 
gclion, vnnd dpr S. fehriffe gutten grundi; 


tarum 

Vttebtr. 

isro.pa. 

4ft.o8. 




m! 


!0> 


mi 


aiof 

lod> 


(A 

icff 

aiS 

'at- 


vm 


lafl- 

ad 

k 


AuguJldmConfifione, sv9 

vuidcr legem vnd ableinen ralferi^fo hatt» 
doch folchs bey tnen fo viel niche vermo- 
chc , das fie fich mit vns iurften, vnd'andcri? 
genjeinen (lenden in alien artideln verglei- 
chen hecten. 

C^xcim)icafint,an ne adhucimclligunt retn 
vndique damnatam baud elTe iegitimu tribunal, 
ac nc aliquid quidem ex quo fcntcnciam vllam 
merito pro fc feranr, aut h^refes fuas fulcirc pof- 
fint? Ceri^ putidifsimum eft, &niagni defedlus 
fidci indicium euidens, cum eamconiungendam 
efte cum religioue Catbolica aliqui putenr. 

Ex Luther't mijUonej qui confef tonem Auguflanam pri» 
wus texuit.effici hanc a Diahlofuife, ac proinde ad 
illam non ejfe confagiendum. , - 

C A P V T V. 

S E D ipfa Lucheri aduerfus Ecclefiam irru- 
ptio ('non mifsio) cum dc ccelo nop fijerit,ctfi 
ifti, qui funt extra omnem ordinem.cjftraQrditia-; 
riam illam efle olim comminifeebantur, certifsi^ 
mum eft fignum, cur confefiio ifta vndique vna 
cum aliis harreHbus cxplodenda fit. Licet (yt ipfi- 
met Peovrgenre, fcicindiesmagis produnt )Sc 
banc & Caluiniana deinceps, mox pierafque alias 
cxplodqnt, dum apud cos tragicaf jftius fabul® 
fcana non fplum quinto (vtiuhe^ifte j. verum&, 
centefimofit produdioraiftu.At quodnoilDcQ, pce, 
fed a cacqd^mone Lutberuaip ifta palefiaaip dc- 
feendcrir, certa quidem, qua badlcnus focipfi, tei 
ftantur, vewiipeamen & qua fcquuntut liquid.ius 

adbuc 


ilo 


Judicium de 




adhuc rem ipfam ob oculos ponunt. Priraara igi<, 
tuc edo diabolicz roifsionis Hgnam blarphemi^ 
fpiricus , qui aliquot annos hominctn pefsim ^ ha- 
buit,dutn fatanas iUius (ic volentisingenium fotr 
^ niabacad Chrifti fcindeda Ecclc/iam. Ego autem 
* (’inquit) qui me, vtcunque monachtis irrcprchen- 
libilis viuebam,renticem coram Deo eife peccato- 
rem inquietiisjmz confcientiz, nec mea fatisfa- 
dione placatum confidere polTem, non amabam, 
imo odibam iudum, 8c punicntem peccatores 
Peum: tacitaque H non blafphema, cette ingcnitj 
murmuratione indignabar, Deo dices: Quafi ve- 
rb noafatis fit mifcros peccatores 6c ztcrnalitct 
p^rdicos peccato original!, omni genere calami- 
latis. opprcflbs effe per legem Decalogi.nifi Deus 
per Euangelium dolorcm doIoriadderet,6c ctiara, 
per Euangelium nobis iun;itiam, 8c iramfuam in- 
tentaret: mrebam itaqucfzua, & perturbatacon- 
fcientia.Ac noita jnultb pbft.Igiiur quanto odio 
yocabulum, (luftitia Dei) oderam ante,tanto a- 
more dulcifsimum mihi vocabulum extoliebam; 
itamihi ift? locus Pauli fuit verc porta paradifi; 
poftea legebam Auguftinum de fpiritu 8c litera, 
vbiprzter fpem’ offend! quod & ip(^ luffitia Dei 
jfimiliter interpretatur,qua nos Deus induit,dura 
nosiuffificat. Et quanquam imperredtc hoc ad- 
buc di^u fit, ac de imputationc non clar^ omnia 
explicet, placuit tamer\>uffitiam D|||iocere, qua 
DOS iuftificemur. Hzc Lutherus. ▼ 

^xquibus dumnutantcra hominisanimom,6c 
fsuana ac perturbatam ( vt ille fuam vocat) con- 
(cientiam intclligimus, non difficili negotio quif- 




nAuguflanaConfepone. sir 

que rpiritu^is vir cernic , Satanz vias , Apoftata; 
illius pra;cipiccm mentcm, omniutn hzrcticorum 
lapfus.Dum enim Lutherus in Cacholica Ecclefia 
nimiattepidatione Diuinx iuftitis.ac fcrupulis 
agcretuc ( nempc quod latcbat aliquis Terpens in 
herba ) a feniore quodam monacho ( qui jpucabac 
hominetn ad fpetn meliorem erigcre poiU J per- 
Tuafus.vc non Tolum remifsionem peccatocum in 
eenere dacam iuxta fyroboli tenore , verum etiam MeUn^ 
nrroifsime crederet fibi effe remiffa pcccata, at- 
quehuncefTe illius articuli fenfum : cxccpit lutu-?^^'^" 
lentum vas qua? fibi a Dxmone inflindebatur,"^^ 
atquc illico ad alterum extremum prarcipitatus num l«- 
mondrofailla dogmata cuomuit de Tola & fpe.r^m. 
ciali fide iufiificante,de imputata iufiitia,deChri- 
fiianaquadam inauditalibertate, ac de pluribus 
alijs quondam damnatis hzrcfijbus , Teque in coe-' 
num omnium voluptatum prouoluit. C^i fan^ fi 
perpendilfec, dum timore diuinx iufiitix(' licet r 
nimisreruili)tenebatur,vixiireTetamen&mona- 
chum,& (vc ipfcmecait)irreprchenfibilem,pro« 
fc(3;6 agnouiuec adiutias Tatana? amantis extrema, 
Tcrupulofque & culiceshominibus proponentis, ..|- 
vc cos primo colantcs , tardio denique virtutis afi- 
ficiantur , ficque in omnem licentiam effufi,ca> 
inelos dcglutiant. De iuftitia veto Diuina fie in 
bonitate ^nfi(rer,vc & illam vna cum Diuina mi- 
fcricordia^fie fliare credidilTet, nec detorfifiec { 
Apofiolui^Pfi infanos mentis fucfiu<Si;us, in qui- . r. 

bus fidei naufragiuro fecit, neque Dei verbo len^ ' - 
film ademifict , vc impia cuiuTda Tolius fidei voce 
fiippofica confiantem Ecclcfia; , ac quidem etiam ' > 

X iofius 






Judicium de 


Attg. Auguftini doc^rinatn cuertcrct. Qui vnus 

n*t!*r» inrer alios pluribus locis euidencilsim^ , quxnam 
& I**- iuilitia fidcJ fi^expoCuir. Et hanc (inquit ille)iuftU 
it»c 0 f.u (iam(ncmpc no qua Dcus luftus eft, fed quaiuftos 
tios facit)non in prxcepco iegis , quo timor incu- 
titur , fed m adiuiorio gratia- Chnfti,ad quam fo- 
lain vtilitcr l^is veluti pardagogi nmoc ducit, 
conftitutam elTe qui inteliigit,ipfc intelligit, qua* 
refitChnftianus. 

Sed altetum fuit fatanicz Lutheri mifstonis in- 
f.ibr. dt dicium : Priuatx nemp^ tniflx diabolico(vt ipfe- 
mijfapri- ait)inftin6bo abs fc procurata abrogatio. Nc- 

que enun fi Milfa res mala fui(Tet,eam (atanas om- 
nium malorum cupidifsimus Lutherum abcogare 
docuiflet. 

• Tertium eft: finis, quo torara iftam tragaediara 
cxcitans prarcipue fpe<ftauit. Non enim ob Dcum 
niertny. teftatus eft idem Lutherus , & m diiputa- 

Empfa- tioncLipfica moniius ab optimi Georgij Ducis 
& Conniiari)S,nihil vt per iram, Ted omnia modeft^ 
^n‘aau propter Dcum(inquit}hxc res coepta 

lutheri propicr Deum finitur. 

Luth.To. Q^itum:Pcrrurbatio animi.rum ex odio,crga 
T.epi. ad Pont^cem Maximum, quamobrem vcl Carolfta- 
Argen.e. yeritatc Euchariftiar perneganda aftentire 

?V”^®‘«xtehfis(inquitJomnibus neruis cupiebar.Perfpi- 
ua tefti- cieba enim (ait) hac de re Papatui cum prirais me 
bus ad valde incommodare pofte. Turn ex inuidia,qua 
*”"»** *<^ contra I ndulgentias difputauit,iniqii^ fercnsca- 
promulgation^ 4 fuis Auguftinianisad Tct- 
to.i.wca helium Dominicanum fiiiflc dclatam.Orta tamcn 
jtaem. controucrfia faterur fe non fbilfe progrefrurum 

longius, 


4 


7 

liti 

UK 

Icjff 

ilt- 

KtS 

OBr 

:k 

;“>• 

}DU> 

ni|i 

o.!« 

nis 

HOf 


Dff 

life 

De 

loji 

of 


tc'H 


'e4 

i.f 

DSt> 

lT(f 

itff 


... 


^ugfi^anaCor^^ione, 31^, 

longi^s, fi aduerfarium fuum Tctzelium cora-» 
pre(si(Tenc. 

Ad odium vcr6,& inuidiam accefsic ftlfs glo- 
tiae cupidira^y qua fc incenfum fuifle in contro- 
uerHa dc indulgentijs periequenda teftatuc.Et {o- lnprtfii'. 
uebac me vccunque(inquic }aura ifta popularis, 
quod inuifz iam cffent omnibus artcs , & Roma- 
nationes illx.Quod fane fupecbix Hgnum vcl ipfi 
hzreticiTigurini inconotarunt, cum pro Zuin- Tigurmi 
glio fcribcntcs dixcrunt : Propheta? & Apoftoli»» 

Dei gloriz non priuaro honori , non fuz pcrtina- ^ 5**" 
ciz & Tupcrbiz ftudebanc. Lucherus autem fua 
quzrit,pertinaxcft,inroIentianimiacfFcrtur,& in^/^. ~ 
omnibus correptionibus fuis plurimu habet mali- 
cni fpiritus, quam vt eum amici , & patcrni animi 
habere dcprehendatur. Hzc illt. 

Quintumranimi impoteniia, zftufq; philautiz, 
quavniuerfamEcclenz vnitate fcindere maluir, 
quam vel minimum dc (cnteri tit fua decedere , li- ' ■ 
cccdefuadodrinadubitaret. Ego verb, ait, lam inprifa.' 
conEdens , & certus non fin : multa eniro ignora- ‘ 

bam,qu^ nunc fcio.Denique de iudulgentiis quid - 
ciTentyprorfus nihil fciebam. 

Sextam : Irruptio temeraria & cafu,non volun-^«, 
tate,nec fhidiofquatb minus afflatu Divino )fa{JtPi^prophfi: 
ad grauifsimas dc rebus fidei conrrouerfiasper- 
trac^andas. Solus(inquit}primo cram , & certe ad 
tatas res tradladas ineptifsimus,& indodfifsimus; mtnu. 
caEi eniro non voluntate^ ncc Audio infias ruibas iJoutt 
incidi , Deum ipfum teftor,hzc ille. Quod fi folus 
initiofuerar. Luthcrus, ergo tune in nulla erat 
«lcfia Ethnic’ igitur & publican’ Chrifto ipfo iu- • 

' X * dice, 


w u 


0-^ 


r 


k 


j/4 Judicium de 

dice , ac fuo ipfius iudicio condcmnatus fiiit* 
Septitnutn : Apoftafia: ipfius inicitun eodcra fi- 
gno configoatuoa , quo haercticos conlignatura irl 
Apoftolus docoitjinquicns. Etcaptigas ducunt 
, mulierculas oncratas peccatis , quar ducuncur va« 
rijs defiderijs. l^Iara & ipfc facra virgine incefto 
fibi connubio copulata > ac bello virginitati,ac 
omnis coiuincmia: votis ipd.i 6 lo,Euangelici pu- 
dpris fcpta refcrauit , & infernalis impudicitiac 
Iff gurgitcro fcclcratifsinius o^leuit. Nam & inde 
^o.Gtn. pconunciauic illud infoelit veibum. Ide 6 es con- 
fM.ss. ^ DcOjVt fis maritus aut vxor,& alibi.Si noa 

vult vxor,veniatancilla. . 

06kauum:Perpctua in acticulis fidei dubiiatio. 
In ttm- Id quod cum dc illius Acheifrois liquidb alibi 
mm. tn nionftrauimus,tura pafsim ipfc fuis fctiptis oftcq- 
die. Dc Noc cnim differens. Ac profedio infignis 
(inquit)ruit Noach fid«,qui huic Dei voci potuit 
Zutk «. credere. Ego profe(ft 6 (' air j non crcdidilTcra. Ec 
7 .inGen. alibi. Ego ('inquit) circiter triginta annos Icgi Bi-, 
t$.6.pMg. bliafummo ftudi®, 6 c diligentia , tamcn nondum 
fanatus fura , vt plena hducia acquicfccrc quci 
<< 4 !” rcmcdijsdiuinitusoftcnfis. 

To *. lib. N onum:Qupd rcclamantc confeientia deccn- 
oUfnuo. niuni ( vt ipfc dc fe fatetur ) aduerfus Ecclcfiara 
^itrio, pugjjaQgfit^ac proindc in hacrefi perftitcrit. V Itra 

deccnnium(inquit)audJ:oritatc, confeientia, mul- 
propoji- titudine martyrum , Epiicoporum , Pontilicum, 
tioesfuM Conciliorum & Academiarum fic motus Him, vc 
J'^’.incrcdibilccflct hanc Troiam tanto tempore tot 
nU 2 V- inuidiara poiTe aliquando capi.Ec alio loco: 
mo I. Cum omnia argumeta fupctaffcm per feripturas, 

• hoc 


c^uguftanaConfepone, sir 

hoc vnum cum fumma (^ifHculcate , & angudia 
cande(Chrido faucnte,^(imo diabolo indigance) 
vix fupcraui.-Ecclcfiam eflc audiendam. 

Rcliqua func. In primistMalediccmifsinia ilia 
infolentia, qua&feipram Euangelidam pafsim 
vocat , & omncs alios prar fc defpicic.curo & fcri- 
pfcric, Certus fura me habere mea dogmata dc 
carlo. Neque ego,ait,qu*ro quid Ambrofius,Au- ^o„itcr 
gudinus, Concilia, & vfus feculorum dicunc. tii lib, u 

Deinde fordidifsima verba , quae vbique vel concur. 
dixie , vel fuis feriptis infperfic, dc quibus cum hsBtrgon. 
bellus cuiufdaFlafcij nomine paucosante annos 
cuulgatus fuidcc,Lutherani quidamexoperibus 
Lutheri eafdem foiKles magno laboreelidere co- Domi. u 
nati funt,quae etdiiadetonfain lueem edidcrunt, 
canto camen impudentius mendacium apparuit, 
quant 6 plcniora func omnia Germaniae loca li- 
ororum Lutheri faepius emiiforum , quibus ilia ^ c. 23, 
continentur. in Gent. 

Prartcrca celTatio pen^ fubita ipfius dodrrinae P-3^r.& 
Lutheranz. Quz cairn coepit anno huius feculi 5 ^"'”'- 
decimo (eptimo,ea vigeiimo quinto a Zuinghanis conriont 
ita labefadata ed , atque diuulfa , vt omnes ipiius tjuadam 
feidarij vel ad Zuinglij fordestvcl ad Caroldadij }•*». 
fzces.vcladCaluinianasfraudes fefe aggrcgauc- 
rint.vclalijshzrcrum variaruaucdcnique(' quod 
nunc inter idos pafsim Hr) Atheifmoru magidris efift. %. 
Tefe totos addixerint : Quare hzrecicos D. Petrus Aug. in 
vocat Magidros mendaces,inducentes fibi cclcre 
perditionem, &: Apodolus vltra non profefturos 
dicit. Et S.Cyprianuseos aitfemper inter initia 
{eruetC) incrementaveto habere non poflc,fed htrtfts. 

X I datim 


Sl6 


Judicium.de 


ftatim cum praua Aia armulatione deficere. Ac 
B. Auguflinus monet, ne nos terreani fluui) , qui 
dicuntur torrcntcs : (iccurrit(inquit)aqua ad lerar 
pus,perflrepit,roox ceHabit,diu Bare non poflbnr. 

Mitco vero dcprauaiionerfi facraru litcraruro, 
quodqj hacrefes omnes Lutheri turn omniu Con- 
ciliorum,& Patrum cofenfione damnat?, turn pet 
ilium ab inferis cxcitati fucrint.Deniq; quod ille 
nonadEthnicos vel Indos ad Chrifti Ecclefiam 
^ adiungedos,fed ad Chriltianos folum peruerten- 
dos orancm conatum adhibuit.Nimiiuro Deo fa- 
pientifsime prouidente, vt & illud Euangelicum 
agnofeeretur. A fruftibus corum cognofcctis cos 
(homines enim ex Lutheri pra:dicationcJ vcl ipfo 
tcBance (pefsimi effctfli funt ) & vt veriisimum id 
'deprife c6ftarct,quod tot ante reculaTcrtullianusde 
h^rtt. ^ haereticis adnotauii. Quibus(ait)negotiura eft no 
Ethnicos conuertendided noftraeuertendijnoftta 
(inquit^efFodiunt, vtfuaatdificcnt. Cernitis,qui 
confefsionera Auguftana pro Chridiana eftis am- 
plexi,quodna par idolorum vel vitulorum,Luihc- 
rum nepe & Mclanchthone > quos colerctis vobis 
cxcitadis. Qui fi quid (apitis.& iuftfi Dei iudiciu, 
quod eft pxx foribus , exhorrefeitis > fan^ ad Car 
tholicam Ecclefiam properc feftinabitis. 


Hijiorici drTheologki humfeculi, qui confejfmU Au- 
gujiant variat tones & impofturas vel retexeruntyVel 
euidettfmU rattombm ex Dei verbopetitis refittarut. 

C A P V T 


V I. 


r 


^^i£terum nc hic longum faciam,qu6dhuins 


loci no eft proprium : Sc veto vt bonis mcn- 

tibus 




AugufianaConfepone, 317 

tibus Sepientnonalium pateat,vnde confcfsionis 
Augudans arciculi otnnes cognofci > & ret'utaci 

f >olsint»addan]us hzc pauca. Legant igicur prim6 
ibrum non adeb magnum, cuius hare efl: in fcontc 
infcriptio. 

Dc quadruplici concordia? rarione,& confidc- 
ractonc» fuper confefsionc AugullanaProtc^lan- 
tium quorundam Romani Imperij Principum,ac 
StaiuuCxfarex MaiciUti Auguftar cxhibita , quo 
libro Ingollladij quadragefimo tertio huius fecu- 
li annoedito aurbure loanc Cochia^o , & ex parce 
Arnoldo Vefabenfi bare continentur. 

Breuis ad bngula pum^a confefsionis refpon- I. 
flo Augufla: pciuaiim Rripia Anno trigeiimo. 

Compendiofa explicatioa< 5 lorum AuguRae in 1 1; 
feptenorum tra6tatu Hagenoia: , Serenifsimo 
Rcgi Romanorum , &c. iradita. Anno quadra- 
geumo. 

Septem vix prxparacorix ad ineundam per 1 1 1, 
colloquium concordiam Vormaeixad PrxHden- 
tescolloquij feriptx Anno 40. 

Difcufsio omnium confefsionis , & Apologix 1 1 1 Ii 
AuguRanx articulorum , quidnam in eis pofstc,& 
quid nonpofsitaCatbolicis approbari,ac recipi, 
Ratisbonx clucubrata,Anno 41. 

Dcinde legant Friderieum StapbylumdcTri- 
membri Tbcologia , & fuccefsionc difsipulo- 
rum Lutberi. Qui vnus Scapbylusprofcxcenus 
fufficir. 

Gcorgium Craderum Oloroucenfem. 

Harmoniam confefsionis Auguftanx ab An- 
drea Fabricio Leodio edita,in qua & iudiciuro,& 

X 4 condena 


318 Judicium de- 

condemnatio ^ Carolo V. Czfare , & omnium in 
ea articulorum confucatio collegia eft, turn ex ipfo 
Fabcicio,tum ex loanne CochlzOiAlpbonfo Vii- 
ueiio Epifcopo CanaricnH , loanne a Dauencria, 
loanne HoffmeifteroTheologis do^rina,& mo- 
rum honeftate prxftancibus. 

Ruardum Tapperum , &c lacobum Lacomum, 
Theologos Louaniefcs , loanncm Fabrum,qiii & 
libellum confcripiic de Antilbgijs Lutheri. 

loannem Cochlzum,Foncanum, Surium , Ge- 
nebrardum,Lutheranorum adorum hiftotias fcri- 
bences. 

Guilielmum Damad Lindanum Ruremunden- 
fem Epifcopum, tarn in Apologetico ad Germa- 
nosnro religionis Catholicz pace , atque folida 
Eccledarum in vero Chrifti lelu Euangelio Con- 
cordia quam de concordia difcordi Saxonica. 

Foelicianum Ninguardam. 

Georgium Edcrum Czfaris Condliarium. 

Thomz Scaplctoni ftcundam editionem li- 
brorumdeprincipijs demonftrabilibus &dc iu- 
' ftificationc. 

Laurentium Faunteum Arturum , qui aduetfus 
quendam hzreticum Antonium Sadeclcm fcripilc 
przccr alia pereruditum,ac vtilifsimum librura de 
Chrifti in ccrris Eccleda, varijs in locis,fcd potif- 
dmum cap. ^o. 

Etipfam inprimisfacrofandlam Tridcntinam 
Synodum. 

Ecd aucem quicunque de ddei dogmatibus fcri- 
pferunt,huc rcfcrendi funr, ex his camen przcipua 
Fundamenta peci polTunr, quz aduerFus conFeFsio- 


SI9 


rr 

i 

f 

lie 

Bl;' 

RC 

OSS 

t 

S,(l 

BSk 

DO^ 

3o» ^ 

:lci 

100 

iia 

ID. 

iflsl 

li(I 

oec 

CD? 

OD! 

pm 

[iitf 

ifc 

cif 


tiAuguflana Confepone, 

ncm Auguftanam faciunt. 

Interca Robcrti Bcllarmini Thcologi noftri 
volumina doftifsima aciuerfus omnes hacrefcs 
cxpe£fcamus,qu<e funt fub prxlo Lutheranis ) Cal- 
uinianis , & qualiumcunque aliorum fraudibu* 
apcriendis , & euertcndis futura tanquain fideliC- 
fimae cruditionis,& docitrina: vbcrcimum pcnu. 

Caroli Quimi Impcratoris Edidla duo aduer- 
fus dod^rinamomncm Lutheci. 

EIVSDEM TRACTATIO, 

NVM EXPEDIAT PACANDiE 

REIPVB. ADMITTERE H./BRETICOS 

ad colloquium publicum de ReIigionc,coram 
feculari Principe, aut ex omnibus fci^lis folam 
confefsioncm(' vt vocant)Auguftanam colerace 
Yna cum Catholica religione. 

AD STEPHANFM P O L O N J AE 
ugem Sereni^imum. 

I is quern V. R. Maicftas nouit i ali- 
quo veri dcHdcrio pcrmotus vrgeat 
ampliuS) vt colloquio de religione 
inftituendo interHcih^c refponderc. 
Prim6 ) velitne Maieft.vefttas iu- 
dicio ftare , vbi qu« hxrctici propofuctint , audi- 
ucrit.Qpod fi confcntiat,tum dici poflct fcire qui- 
dcm veft. M. qua: illorum fcdlariorum dogmata 
iunc,ac quibus fundamentis nituntur , ac proinde 
fruftra tcrcndum nonclTc tcrapus,autrcfponden- 

X 5 dura* 



i 

i 


^20 TroBatio 

dum,cu(n omnia ilia 3c antiquitus, 8c nodco (ecu> 
lodtiigcntifsime exciida , cxplofaque nnt,acque 
adco anathema in eos latum, qui eadem fentirentt 
aut credercnt. Sin autem neget,ac ad vecbum Dei 
fcriptum, tanquam ad iudicem totum illud collo- 
quium refecat : fcio rerponfurum rapientifsiroum 
Regem,quod D.Conuantinus Magnus in Con- 
cilio Nicacno refpondit,(ibi Imperij, non religion 
nis habenaseiTecoromiiras, nequc fe iudicem £c- 
cleha; eiTe conditutum, qui eius hlius lit , ac(quod 
ad religione aninet ) eidcm debeat e(Te fubietdus. 

Si veto ide adhuc vrgcat,pcrtinerc ad Regcra, 
vt tot populorum faluti , atqueadeo fuar coniulat, 
fienque pod'e , vt hxreticocum rationibus auditis 
melius fapiat, eos cert^ non putet amplius harreri- 
cos, aut de ijs fecus qua hadbenus fecit, fentiat:dici 
ad base poterit,pertinere ad Regem, qui Chndia- 
nusnt,nec omni vento do^lrinz circumfertur, 
qufq; antiques hidorias perlegerit , 8c velit iudu- 
randu feruare, quo Regni cura fufeepra fefe Ca- 
thoUez Ecclcdz tutandz obdrinxit , vi quod Dei 
cd,dbi no vfurpet.neque Ecclefizclaucs fibi ven- 
dicet.ne iudo Dei iudicio beret , vt ijs vendicatis 
& claues Ecclebz, dc clauum huius Reip. dmul 
perdetet. Porro fcireMaied. Regiam,quzna dc- 
promant fedaeij pro fuis erroribustutadis. quzq^ 
proillisdatnnandis^dc couincendis EccledaCa- 
tholica refpondecit,cui nidBdem habeant,quid 
Regiz Maicd. crederent ? Vidide denique in ipfa 
hums Regni adminidrationc , quam fuz faluti , 8c 
Reipub. bono aduerfarentur ij , pro quibus om^ 
-dignitace ornandis , dc Regni piopagatione mu- 

niendis. 



sot 

iCa 


SIS 

if 

lols: 

mil 


a® 

mb 

fee 

;iii& 

feO 

idllt 

ifS 

IlCt! 

liss 

l^d^ 

||jZ£ 

aO 

iii4 

0» 

iiiii 


(lAntomj Pojfeuini. S2i 

niendis,pccuniam,Hungajros (uos, & quareunque 
poccrat,ac tantum non vitam ipfam prodegcrit.vc 
vix in aninau inducctc queat, homincm ilium, N, 
quique eius vc\ aflccla? Ibnt, vcl clietes haberi vo- 
lunt, vcUe m re fidei nunc aurcs patientes adhibc- 
rc cis,qua: a Theologis Catholicis mandantc Re- 
gia M.proponcrcntur. 

Prsccrea Chriftianos Imperatorcs, & Reges, 
quorii nomen ob rerum geftaru amplitudinero,& 
propter pietaiis pr*ftantiameftadhuc poft tot fe~ 
cula ccleberrimum , quoiicfcunq; a fe«^ari)s ea de 
re, id eft.de colloquio inter Catholicos,& ha:reti- 
cos inftitucdo,adlueft,omniaad id tribunal, quod 
in Ecclefia Catholica a Chrifto Domino inftitutu 
eft.retuliftc.Itaqi Synodos legitim^ coadas fuifte, 
deque i jfdem h*rdibus fentetiam prorfus eande, 
qui a S.Synodo Tridetina lata eft.fuilfc promul- 
gatam. Quae fi quis quantuftunque Rex videatur 
in dubium vellet rcuocare , intelligere fc primiim 
quidem falutis (uae iaduram, qu* vix vnquam iar- 
ciri pofsiceftepafluram jfed & codera momento 
orbi Chriftianoteftaturum, fc Imperatorum illo- 
rum , & Regum Chriftianorum celcberrimorum 
fidem,c6(ilia,pjetatcm improbarciprobare autem 
coru, qiu libs difsimillimi fucre.ac propterea Im- 
pcria,& Regna peflundedere, impictatem , temc- 
ritatem, perfidiiquales habiti funt Conftantious, 
lulianus Apoftata,Va!es,Copronymus,& reliqui, 
quorum memoriain maledidione cft,& anima: 
xternis cruciacibus afHciuncur. 

Eofdem porrd Cbriftianos Imperatorcs & 
Reges pfeudoepifeopis cadem arte vtcntibus,qua 

' hicrcnci 


322 TraBatio f 

hxrctici noflrates vtuntur.rcfpoodiflcian in vcrbi | 
Dei cxplanatione iudicio tancum (uO|Vel vnanimi 
Patruii),& corum qui Apoftolorum difcipulifbe- 
rcjcredcrc voluiflent ? Qua refponfione fie foiffc 
perculfos aliquando pfcudocpifcopos.vt amplius J 
nifccrc non audarent. Cur cnim (aiebant viri illi 1 
Impcratorcs,& qui regnabat ex Deo Reges j non 1 
crcdicis Synodis legitim^ habitis ? cur , Patre.s a : 
vobis fianc } & antiqua ipfa Ecclefia , ad bane non 
prouocatis?cur illoruna feripta non editis, ac pr o- ‘ 
fertis? 

Pr*tcrca euidentiisimum efl^nonita multos 
ante annos j vcl ciiro ^ Sigifinundo imperante) 
Boemi dcfccerunt a fide Catholicarvel cum Vor- . 
matix , & Auguftx ciufmodi colioquia infiiiui 
Lutherani pctijficnr,velCarolo nono Galliz Re- ' 
ge cum in conuentu Po($iaco idem adlum fuiflet) i 
nihil denique aliud confecutum fuifle, quam vbi- I 
que fiineftilsimas clades. Acqui hxreticos initio » 
tanquam cuncum fefe inferere,in caufiiro religio- 1! 
nis conatos fuifie > quod vbi aliquorum ofeitatia) 1 
& fide nimis imbecilla,^ led nefcio quo politico i 
prxtcxtu)pcrmifium eft , turn miras feifiuras exti- 'i 
cifie,ac poftea ab vno,& ab alcero apoftata pepen- 
difle Principes illos, qui falua religionc Caiho- 
lica, Deum ipfum propitium : Pontifieem Maxi- 
mum Patrem amantifsimum:Reges,ac alios Prin- 
cipes fratrcsrfijbdiios denique oolequentilsimos 
habituri fuiflent. 

Sed & cum eadem colioquia haberi cospta 
lunt,crupiire qux hxrctici antca coceperant , non 
vinculum pads, nonerga Reges ODedientiam, 

fed 


"^ntonij Pojpumi. S2i 

(ad ceterrimas coniurationes , quibus non tantum 
diademata de eorundcm Regum capicibus decu- 
terenc , vcrum etiam ipfa capita Ci potuifTenc , ac 
Deus permifinet,a corporibus Regu detrucaflenr. 

Qimd cam Aupidos exiftiment e(Te Catboli- 
cos,vc ncq) przfenti Belgica defe<£lione) nec dit^ 
fentientibus inter fefe alijs hzrecicis , neque con- 
fzderationeifta Polonica exArianifmo, ludaif* 
mo , Mahomecifmo , Caiuinifmo , Anabapufmo^ 
Lutheranifmo,Picardifmo,rcbifmatequeconflata 
excitentur ad ipfum,quod i(li>qui V.Maieft.aures 
obtundunt,elatis fupercilijs moliuntur , faltem 
hunc Regio nomini , 8c capici honorem habeanr* , 
neiniftudquatudcvel fex Mlniflrorum Apofta« 
tarum ( Ci Deo placet ) conflftorium , tanquam ad 
tribunal, Regiam Maieil. audeat ifto fallacifsimo 
adu accerfere. N eque enim tarn cito aiiquid con* 
trouerfumin difputationem veniret, quinftatim 
audiretur prouocari non ad Dei,(cdad Caluini,ad 
Luiheri,& eiufmodi reliquz fzcis vcrbum, atque 
indicium. 

N eque porr 6 i j funt omnes, qui eiufmodi con- 
uentui , quern petunt intereifent, quibus datum i 
Deo nt,vc dogmata ipfa pcrcipianc , cum cztero- 
quin populus fenfu magis quam fide ducatur, fi in 
fide nutare inceperit. Q^mobrem hzc public^ 
coram ijs agi , qui Theologica non tradlrarunt ac- 
curate, iffquc adiudicare aiiquid in Ecclefia iuris, 
quz puttida membra funt : ab ijs autem ferri iudi- 
cium , quos nemo vnquam indices confiituit , iu- 
dicet cui vel mica falls fit in pe^ore,qoid denique 
hinc commodi vel dignitatis cofequi poiTer. Cz- 


S24 TroElatio 

tcrumvt ifti erubefcanc , amplius Regiac Maieft; 
negotium faccflere , vel certe vt aperianc oculos> 
aat acucius infpeda vcricate earn amplexantur» 
hzc ipfe adiicerem. 

Num ad verbum Dcirc(9;c exponendum Sy- 
nodos aliquas vclint faltem antiquas, quibus fan- 
Aifsimi^dod^ifsinii, ijdemquefoctirsimi raartyres 
interfuere. Num ite admittere velinc Pacreseos, 
qui aut in Oriente primas cenuere:aut in occidea- 
te,cum vocati iinr, & edenc reuera Dodotes , cafi 
dem,quz nunc vigenr, hzrefes cofutarunr. S i hoc 
probent, cur loco cot hxreticarum fabularum edi, 
doceri , & ex eis verbum Dei exponi non curanti 
Si eos erra(Te,& homines fuilTe dixerint)Cur idem 
de (bis minidris potius non Tentiant? 

Deinde,li fibi concedi cupianc publicum de 
leligione colloquium, cur primi non linunt a Ca> 
tholicis idemijsinlocis inditui,vbi auita fides 
floruit, & Euangelii (parfa per Carhohcos Temina 
funr.ac miracul is, &populorum , ac Regum con> 
fcnfione reiigio conleruata,& au<^a fuit? 

Prztereaprodant fuz confefsionis fymbolum 
cot diuerfarum fe<^arum fetSbarij , vtintelligatur, 
num id Caluinianorum.an Lurheranorum.an alio> 
rum nomine vrgeat.Ac forfan V.Maieftas Regia 
illicd videbit,id accidere, quod Vormatizconti- 
gidc cum omnibus notifsimumed, turn mihi,qui 
ei colloquio interfuic Emanuel Sabaudiz Dux 
Serenirs.dixit,nemp6 ipfos interfere Lutheranos, 
vbi eorum Edei profefsioa Catholicis petitaed, 
alterum podalterum reccfsiffe focdifsimo illofuo 
Euangelij, & nouorum de ccelo videlicet defcen* 

dentium 


ic^ 

d!>. 

m 

esB 

ab 

s,a 

Sik 

uia 

•at 

[ib 

od: 

:iC 

oo 

jok 

S 

^Cf 

:£«> 

ft* 

Dt 

ilKE 

;>et 

ob 

(fft 

0 


iiAntowj Poffeuini, 32s 

dentium commento , dum inter Cc(c ea de profef- 
lione mirifice dilTencirenc. 

Cum vero colloquium idud petunt: aut de foa, 
quam vocanc , reltgione funt certi , aut ambigunc 
adhuc. Si certi rum^quorfum id, niH ad audietium 
fubuerfionem , ad Tuam fuperbiam fouendam ^ ad 
Regiam, & reftam ( fi vnquam poffent ) mentem 
dimouendam , vtquc cam Ecclefiz caput confti- 
tuant,fpedant? At ab hxreticis caput confl;icui,eC' 
quid aliud ell, quam li quis a prxdonibus , & pla- 
giarijs Dux cOndituatur? Sin autem inceni lunr» 
cur templa Catholicorum idcntidem propha- 
nant } Deo dicata in alienos vfus aucrtunt?de ipla 
re quad iudices , qui tame indices nunquam fuere, 
rententiam ferunt ? Regijs ciuitatibus ius ipfum 
Catholica; religionis adimunt , quod in luis prar- 
dijs & pagis neattingi quidem volunt ? Sciliceti 
hoc eflet lubdola fiaude feeptrum Chridi , Rcgiar 
manui imponerc, & fpinea non Regia corona ca- 
put Regium afHcere.ac datim quad fedentipro 
tribunali illudedo dicereiProphetiza quis te per* 
cufsic , quis tibi tnbuta alio detorquet:quis omn6 
religioncm auFerre,quis denique perpetua Regno 
tuo ac Regi tibi pcrnicie parere Icdulo conatur. 

At & ilia maximi ponderis funt, de quibus in* 
terrogari polTunr : Num aliquo vnquam feculo 
putant h^retici apud Chridianos incegram Eccle* 
liar fuidc formam. Quod fi confefsi ruerint, iara 
igitur illam promant , per eos,quos habent tedes 
ontiquiratis : nam ijs tedibus non detretdabi- 
tur aCatholicis fides. Sin nullampod Apodo* 
losfuide airerantyputidifsimum mendacium ,ac 

Chtidi- 


l 


sz6 TraSlatio 

Chrifti Domini fapientirsima prouidentia indi- 
^ifsimum , Regio iudicio explodendum efl. £c I 
act dcniq; neceUe fueric, vt putec a Regia Maicft. 
nouam inRituendam e(Te EcclcHam , auc a feipils 
ex .proprio capite poR fexdecim denique (ecuU 
aliquam cfHngendaro,cui an aiij hzrerici dextera's 
datuci Rnt, Regia; MaieR. VcRra; iudicium eRo. ' 

Incerea R quid exillegitimis Synodis citaue- 
rinC) vndc fticum (implicioribus facere Rudeanr, ' 
viderint ij , qua; in caice refponRonum ad fepten* 
trionalem nobilifsimum virum ea de re fcripR. 
Ipfotum autcm ha;reticorum falRs citacionibus it 
quis cordatus Theologus ita vcacur , vc eoru frau- 
des ex ipRs fontibus apeciac , facile conuincennir 
fcCc Temper menuri,niR fanari volucrinr. 

Ad extremum , incerrcgentur , num vllam vn> , 
quamhxreRm fuiRec per(pc<Rum habeancexan- 
nalibus antiquiRirais » auc ex ipRfmec Pacribu^ j 
quos intcrdum magnopete excollunc.vc Rmpliccs ' 
decipiac. Num inquam abufam RiiRe ipfa Diuina 
fcriptura aliquam fecRam pofsint (non callide,red ^ 
fyncer^ allatis eorum Patrum libris . non fuis dc> | 
torRonibus)oRendere.Qu6d R ita Rr.qucmadmo- 
dum ex D. AuguRino , D. Hieronymo , Theodo- * 
reco,Epiphanio,Damarceno,& ali js , pra;ter ipfas 
legicimas & vecuRifsimas Synodos conRat , hac- j 
reiesezdcm inde illis obijciantur, vbi tanquam 
in fpeculo fuas foeditates afpicient. Ei aucerubef- 
cenc , vt fanentur , aut R pergant , cRe infana^es, 
fane laruls* iRas hypocritarum CathoJ^i Radius 
agnofcent. 

Quoniam vcro R.MaicR.V* nouiCinon fcmel a 

quibj^r 


f ^y4ntonij PoJJeuini, ^27 

lii ^uibufdajn fuiflc di<5licacum , nullualiudprxfen- 
cij tills adhiberi po(Ie remedium gralTantibus tot 
W reiibus, quam H intra quafdani rnetas fucor iftc 
fc|» coercecetur. Quod turn cffici pofle exiiliinabaQr) 
to £ tantu Catholica religio,& confcfsio Auguilana 
00 in Regno fbuerentur.Ideo hic mihi liceret adfcri- 
i4 bece, qua; pcrniciofifsimum iftud confilium labc- 
CB^ fa<£brenr,ni£ fatius duccrem , probatifsitni Sena- 
W - toris iRiijis Reipub. rerponfum ca de re , licet alio 
ftp tcinporC|& alia occalione confcriptum affcrre. Is 
(oif auteni fuit Cardinalis Hofius,qui Rerap.Chtiftiar 
alls nam diu,fammacuni ran^itatis,diligentix,atque 
[iiii ’'conRantias laudcj & in hoc Regno, ac in varijs Ic- 
DCtf gacionibus adminiRrauit, cuius ( vt alioru roelio^ 
rum qui iam ^ viuis exceRcre ) confilia & fenten- 
bf tias cepetere , prudentibufque qaibufdam obiice-> 
iioi re, vtilifsimum eRer. 

am* Quarenti igitur Paulo 1 1 1 1.Pontifici Maximo 
Bjik jpRus (ententiam,nc refpondic. Quare coiungerc 
Df cum ChriRianaconfeRionem AuguRana,eodem 
luil; vcramque loco habere, ex a;qao propugnationem 
fmU veriurq^ fufeipere, quideR aliud.quam eode loco 
)ilt mendacium habere quo veritatem,& Rmul dolere 
lietf velle ChriRum,& AntichriRum ? quo quid abfur- 
([ji dius?quid non iam dicam pietaci ChriRianx,veru 
jt,i vel ipR minus confentaneum eR rationi humanar) 
Re^^ ditRueR a Propheta:Si Dominus cR Deus, 
fe^uimini ilium, Rautem Baal, fequimini ilium. 
Ji Neap pc^R duobus dominis feruire , dicit veri> 

^ tas.^c er^liquis, qui cotra veritare ha'n'c fe poRe 
ChriRo pucet,& iatana; Ripendia facere? Qua; fo- 
fesf cietas luci ad cenebras i qux pardcipario iuRitix 
ipll “w. y ad 


Y ■ 


Sm 8 TraEiatio 

ad iniquitatem? qux conuentio Chrifti ad Belial? 
Przclare dixit ille,coangu(latum e(l ftratu , ita vt 
alter decidac , & pallium breue vtrumque operire 
ponpoceft. Auc Augudana confefsiodecidatne> 
cefle e(l,aut Chriltiana; Hcatam humani cordis 
anguftius cft,quam vc vtrumque capcrc pofsit; 
pallium breuius e(l,quam vt vtrumque pofsit ope- 
rirc. Quaro autem terribiiis e(l ilia vox Dei : Scio 
opera tua, quod neque frigidus es, neque caiidus: 
vtinam frigidus encs,aut calidus.fed quia tepidus 
cs, neque frigidus, neque caiidus, incipiaro teeuo- 
mere ex ore meo. Non alio locotepidum habet 
Deus,quam quo frigidum , totum fibivcndicat 
hominem , neque ferre poteil, vt ex dimidia pane 
Satanx,ex altera dimidia Htaddidais. Qui cum 
Chrifto non ell, Chrifti aduerfarius efl; , iicut ipfe 
dixit Chri(lus,qui non colligtt mecum, difpergir. 
Nulla focietas 6dei & perfidiz e(Te potell. Fides 
non eft,ni(i vna, nec dici fides poteii,n no fit vna: 
cum per quam feite feriptu fit ab Hilario : Quidf 
quid przter vnam fidem efl , perfidiam effe, non 
fidem.Non pofTunt duz fides ab vno defendi, nifi 
perfidiam fimul defendendam fufeipiat , quod 
Rege CatholicoChrifliano, & orthodoxo cum 
primisalienom efie debes, qui ficut fidem pro ri* 
rili fiia tueri , fic perfidiam omni ratione perfequi 
tenetur. lam quod in ea conftitutione feribiturdi* 
berumeffe cuique debere integra fiuna fideque 
fua,fe ab Ecclefia Dei feparare, quid hoc efl aliud, 
quam facrilcgium fehifmatis ^pprobare ? Atqui.fi 
congerantur in vnum hominem omnia quotquot 
f xcogitari poffunc qrimina, qualibec eaunc enor- 
mia. 





]lll 

co^ 

af 

ii 

ai» 

fpn 

fits 

Of 

fe,» 

q# 

oi 

pw' 

jtoi 

,tq» 

itq* 

co» 

if 


<y4ntonij Pojfeuini, S 2 p 

niiayCtllm hoc camen rchifmatis critnine<oHatay 
feftuca funt cum trabe comparara, vt efTc incegra 
fama bdeque poftfaftam ab Eccicfia Dei/acrile* 
gam feparatione, nihil aliud fit , quam vacate cri- 
mine , port omnia quotqoot fum in orbe fla^tia 
dcfignata. An hue no redle quadrat illaProphetar 
cominatio? Vat qui dicitis bonum malum , ma- 
lum bonum.ponentes lucem cenebras,& tenebraf 
lucem , ponentes dulce in amarum , & amarum in 
dulce. Non ignorat S. V. quod N. agnonerit, 
quam abfurda,quamque impia multa decretu hoc’ 
in fe continercr, quodque multum reftitans , mol- 
tis prills profufis iachrymis inuitus fubferipferit, 
cum ^ nulla re magis,quam a tali fublcriptione 
mens illiusabhorrerct. hoc adhuepif mentis 
indicium , quam non poteft S.V.non laudare.Sed 
quae necefsicas adegit N.vi fubferiberet? nunquid 
illifacere nonlicuir,quoda Cacholicis Regibus 
in caufa non difsimili fa^iitarum clTe meminerat) 
vt falcem de ccrcis capitibus ad fanc^am fedetn 
ApoRolicam referret? Nihil eft necefte longius 
abire, prifcorumquc (cculoru excmplaproferre. 
Qu® Vorroatiac ante triginta 8c oifto.qux Auguft^’ 
ante viginti oifto annos a Serenifsimo Carolo 
Imperatore fuerint poftulata > tenet procul dubio 
memoria, Num autem ftatim aftbnfus is eft ad ca, 
qux petebatur?minim^ gentium, verum ad fand;a 
fedem retulit , cuius proprium efle de rebus ciufi* 
modi cognofccreteftificatus eft. Analiquid fimi- 
le in iftarc fa<ftum eft ? fuit in eo vel verbo laltenx 
vno faiftametio faniftx fedis ApoftoliCx? fctlicer^ 
vhi de confirraatione Regis agitur.vbi Roma«i 

Y t 


TraElath 

l^us Poruifex acnofcitur , vbi de religione agitofi 
ibi vel vcrbo iTlius mcminilTe fas non c(reauci- 
;ur,Qual^ hoc p?r Deum immortaletn?an alie> 
ims a religione Chriftiana Pontifex c(Tc cenfe- 
tur? Videac aucem N.nuro fe tarn dura feruitute 
premidcccat ? Prturquam coronana acccperic , iu- 
reiurando fe N. ohflringct> quod fan(51:am fedem 
Apo(lohcatntd<; fani^itaccm Tuuniredlioremilims 
cxaltarc velit fecundum fuum pofle. Qu* potent 
autem e(Te fpes fat^urum id N.^ vel ipfuro Pap^ 
nomcn inter h^reticos edcre non audetjQuod ar< 
dentifsimis votis expetunt omnes , vc vna fit ^le-> 
Riorum Bdes, etiamn colloquia miliies fiierint in- 
(lituta.Nihil efl aucem quod fperetaliquiseuentu-' 
rum id vnquam,nifi prius ad vnum hunc vnde dif- 
Ccfieruntitcui clauum>& claues Ecclefix fux Chti- 
(luxtradidit,redierint ij, qui difeefierunt : clamat 
hoc res ipfa. C^id nana elTe caufie putamus, quod 
qui difcelTerunt ah hoc vno , nullum a fe quoque 
difeedendi finein faciuntj Sc fux voluntatis incli- 
Qatione nunc in hac > nunc in ilia fedam propen- 
4cnt,nifi quod tetineri Bdei non poteft vnitas,vbi 
non prrecli vnus Ecclefia*. Documento nobis eife 
pofiunc vel ipfi nofiri teporis fedarij. Inter quos 
cum nemo fitaqui carteris exccllere no cupiati nec 
VC vnum aliquem fuperiorem agnofeanr, animum 
iqducere queant , quanta fit inter cos opinionum 
Varietas, quanta d^animorum difiun(5Iio , quantd 
Hagrent ipfi inter (e odio mutuo ^ non ignorat N. 
Nec Philippo Schneppius * aut Illyncus , nec 
Schneppio Philippas, nec vtrique cedunt ij,qui de 
lufiificacione dogma fe^uuncur Ofiandrime quid 

iiucritn 


I 

t' 

es| 

1 

tinj 

n,\ 

nil:^ 

pool 

:h 

ooit 
ill El 
tiKi 
tDBt 
iiici 
tOi 
cb 
Jil* 

IjllM 

illK 

Itf 

'0 

Isli 

iiti» 

io^ 

'"i 

tf 

Kfl* 


^ntonij PoJJeuini, 

Shterim dicatur deCalaino» de Schuenkfeldio, 
deque hxrecicorum rcliquis ^ortentis, quatnon 
tnodo null! mortalium, fed ne Deo quidcm cede- 
tine iitimortali , cuius honoteih ad fe tranllatunl 
CDpiunt.dum quamlibec ipii difsideant inter fe^ 
fuum latnen verbum eofum quifque Dei vcrbuift 
vocari vuk.Vcl ex hoc itaque pcrfpicuuta cch6kiS 
e(Tepotefl,qu^m Head Vnicatemfidei retinendatH 
necclTariutn , vt Vnus aliquis Ecclenx Dei prxEt 
Vniuerfx.cx quo falutem eciam illiut pendere feri- 
bit D.Hieronymus, vc ii non exors quzda & etni» 
nens ab omnibus ei detut poceilas.tot in EcclehlS 
cFfici rchifmaca neceiTe Ht , quoc facetdotes , vt 
quantum quifque falutem ametEcClena* . tanti^m 
illius audotitatem faluam elTc cupete debeat^Sed 
etCufabit Nw fe forcaiTe^qu^d ciim inges telum (it 
necefsitas hue adadta fuerit, vc iionnihil ab ofHci) 
fui religione decliilarec , aC a quibus animus iliiuS 
plurimum abhorrebac, ab ealuum aiTcnfum prz*> 
uarct.Etenim pr^fens \ NN.periculu imminebat> 
^duerfus quos vt auxilia per ordiiiet deCerneren> 
tur,aliterillis perfuaderi non potuit, qu^m H qut>- 
rundam importune pccitioni nonnulla ptiiit pet 
cum CdnccITa FiiilTeht. Q^id aUtem^ Att ih eois,qul 
talia fuggcITcrunt ei conmia ^ non ic6t^ dici pOtc* 
tit illuu Propheta quondam di<5tUm : Nunqui4 
noneflDeus inlfrael,vt Catit ad Confulendutil 
Beelzebub Deum Accaton? ItanefuerUncitBeel* 
lebub duxiiia pCtenda, pOtius quam ^ Deo tfraeh 
Scilicet, ni(i cotra NNi nobis Deus Accaron fuc- 
^curreret, nihil erac,quod in Chrifto, qiii veruS 
' Deus eft Ifrael > prxfidium vllum haberemus. Aft 

Y 5 ChriftUS, 


332 . TraBatiO ) 

Chriftus,priusncgaodus,& itadcmu vidotiad# 1 
Chridi petduelhbus cd cjcpedanda ? Ccrtc cocc- I 
dcre qualiafueruciti cominjs illis podulata,nihil , | 
aliud fuit,quam Chridu negate. Quam aute fosli- ^ 
citcr hadenus illi cedeiuc cxptfditiones idx ,icato i 
Deo fufccptac.Logc przdabat quadibet ciia duris ^ 
condicionibus inducias cum illis facere , quam ad | 
has cum ijs, qui Cc prxciderunc a Cbridi corpore, 1 
'tarn iniquas,& indignas padioncs defcendere. 1 
Porr6 corrigendi quz funt errata, ratio hzc cfTc 
potcdjvc quod peccatii cd hadenus conniuentia, 
penfetur deinceps tanto maiore diligentia, fuas in ■ 
CO vires N. cotendac o^s, quo fibi fubiedos Prin- 
cipes,& populos ad vnitatf Ecclefix , vnde aber- * 
rarunt,reuocare pofsit, quod ita deroura cHedum 
iriipescd,d quibusrationibus adduct queant.vc 
tnore maioru fuoru Sandz fedi Apodolicz fub- 
iedi ede velint , & ci fe filios przdent obedietes. 
Qjjod CO reru datu,qui nuc ed,fortad'e minus dif- j 
ficild force illis perfuadere,quandoquide & oculis 
ipfi fuis vident,& modo no manibus contredaot, 
quam varia,quamq} mulca, Sc horrenda icbidnaca , 
nullo non Sc impietatis , Sc biafphemiaru generc i 
(catentia cx co teporc nata funr, ex quo (eparatio* i 
nis ab hac fanda Cede coniilia facrilega funt fufee* 
pea. Vans igitur Pador,vnu vedtouilenecedeed, 
d volumus, veid ipfumrentiane,id ipfumdican^} 
idemlapianr, vna&candc ddem vnaniroes reei- 
aeant ocs: Abfqj hoc,fi millies habeane colloquia, 
nunquam ineer cos,& ab Eccleda Dei , Sc a (eipds 
di^flcntictes vnieas codabir. Sed fi maius id quod- > 
da ac dtfHciii’.ede videtur,qu^m vt ab N.prz/lari 

pofsif, ! 



Id' 

ii 

Jiff 

us 

(xi 

i|s( 

ttf . 

li 

hi 

lot 

f 

dfJ 

ooi- 

'M 


xiAntowj PopuinL 33^ 

|»bfsit,n6 cxigit Sandlicas V. qu* fupra vites funr. 

lftaliquaprodiretenus,finondat«rvltrd. 

I Salccm conatutT) bac in rc fuum oftcndatj quod 
B faculcate dellitutam illam cfl'c cognoucric,facil6 
velin eorolum Vcftra Screnitas acquicicct. Non 
pot&d ijs,qui minus illi c6iun^irunt,quofquc fibi 
ininus ardiis vinculis obft^i<^ios habcupetluadcat 
illis , in quos plus aliquid fibi iutis & poteftatis i 
Deo conccflum eft : falicm in illis tcrris quae Tibi 
bzreditario iurc dcuenerunc, bjcrcticis rcccptupi 
dari no permiitat,ac procul ab illis arceat Satanx 
miniftcoS) qui fc iiasfigurat in Apoftolos Cbriftij 
iuumque vetbum imperitx mulcicudini pro Dei 
vcrbo vcrtditant. In primis ^utem liquid babct 
flpud fc ex N N. eos lenfim ablegcc. Ifta ccrt^.qua 
N.ba<ftcnus vfuscft coniucntia nibil aliud j quam 
illecebraqUxdam bxrcfcon fuiffc videtur : & eft 
illud longe verifsimu quOd error , cui non refifti^ 
tur app^batur. Fieri non poteft quin pertraban- 
tuc in crrorcro plurimi>cum in oculis illius.eadcm 
ilia , qux vcl Vittembergx, vel in media Saxonii 
nemine peohibete prxdicari audiunt. Quod fi n6 
putatN.ita ftibito fe cuneftos exterminate pofle* 
qui lunt prauis bxrcticotum opinionibus imbuti} 
(altem operarios illos fubdolosj qui prxdicaiorcs 
Euangelici vidcri volunt, ^ tetris fuis primo quo- 
4 jue tempore faceflere iubeat. N eque coroitiat vn- 
quam vt aliquem fubie(fti fibi populi metu prafc 
lrerat,a quibus eu Deus metui volHit,ibi prxfettim 
vbi Cbrifti caufa agitur , vbi facrofandi corporis 
cius rayfticilaceratio probibewr. Nunqnadec- 
ric Diuinx Maieftaiis auxilium Principi caufara 

Y 4 illius 


334 TrdElatio 

illius fid^liter agenci. Quod li maximd tahta 
cancus etiatn ciFec furor muUirudinis, vt iine dif> 
^rimine Chrifliani Regis ofTicio ipfe fungi non 
pofsic , n cuique alrcn , Hbi prxcipue didtim e(Te 
Principes exillimaif& debenc. Noiite cimere eo$ 
qdi bccidunc corpus , animam autem non poflunt 
occidcrcjfed potiustimete cum.qui potcft & cor- 
pus & animam perdere in gehennam. Huncqut 
timet, mortallum timet neminem , nam & defen- 
fum iri fe illius protediione non dubitar, H Hcilli 
vifumfuerit expedite. Hac fi forte minus defen- 
datur, vt effugiat fupplicia maibra, non grauatim 
perferet minora , cum prxfertim certo perfuafum 
habeat,illa tantis xterna: glorix prxmi js iri com- 
penlatum, vt eorum contemplatione fuus cuique 
fpiritus vilis elTe'dcbear.Hocigitur in primiselTe 
cursdebebitilli vetiamfi fradus illabatur orbis, 
vr nullius ramcn’neque hqminis, neque dxroonis 
metu rcrreatur.quo minus impuros illos i^)n Dei, 
fed (ui verbi miniflrosn no potelf ex alijs, faltem 
efuis haireditarijs terris protinusexigat. Deinde 
qus funtin eomitijs male velpromilTa j Velcon- 
ftitina,m'irarc ftudeat. Qimd interdixit N. iudici- 
bus, vr nc vel in ius vocent eos , qui perfummara 
iniunam fuis bonis Eccleliadicis, pios/acerdotes 
auertercntjvel ea repetetibus ius dicant , quando- 
quidemid contra ius & fas omncfeck ,redi mu* 
tare poteft , cum prarfertim in coronatione fuaiu- 
telurando fe prius obftrinxerit,qu6d qti? funt Ec- 
cUfijs collata & reddita ,inuiolabi1irer velitob- 
feruare. Contra' quod iufiurandum fuum venire 
poftca nunqiiani potuir. lam verb quod parum 

confide 


^ntornj Poffeuinu " 33S 

confiderat^ promifit arqui fc dcfenfurara cos, qoi 
funt hjctctica:, atquc cos , qui func Chriftiana: Sc 
Catholic* confcfsionis , & codcra vtrofquc loco 
habitutum.cft in eo gtauius erratura, quam vt vno 
fcrmone fatis cxplicari qucat. Scd eft ingens Dei 
mifcticordia , qui pr«claram nunc dedit occafio- 
ncm , per quam inuitare ipfum videtuc , qu* tarn 
turpiict & perniciofa prorniffa Turn » vt ca fumma 
cum honeftatc rcrcindat.Cofudit cnim Domious 
linguas corum, qui funt Auguftan* confcfsionis, 
vt non audiat vnufquifque voeem pioximi fui , vc 
femutuo no mtcUigant,vtcapitalibus odijs inter 
fe ccttcnt,fibique unt inuieem contrarij(' id quod 
re vera font omnes h*recici } vt penes quos cofef- 
fio fit Auguftana/atis liquere non pofsit.C^atcfi 
nulla iam eft Auguftana confcfsio,aotqui pcrii-^ 
heant ad iUaro,fciri no poteft, ctiamfi rem Ucitatn 
ipfe proroifi(rct,nontal»cn iamptoraiflb tenetur, 
efim & hoc facile quiuis non prorfus hebes intcl- 
ligat, nihil cfle nunc aliud cOnfefsionem Augufttr 
nam,quam credecC , quod quifqiic vult, vt poftca- 
quam ab vna fide ad aliam atquc aliam profilicrit 
aliquis,nihiIominus Auguftan* confeuionisefle 
iaiier,vcl ob hac folam caufam,oeab hoc feeder® 
fit exclufus. Hie itaque. nodus quo ad propugna- 
tionem Auguftan* c6fcfsionisiittinet,(oluius iatn 
eft , vt nullo modo ipfif ad cam obftriiftus cftc vi* 
deatur. C*teruhi eft quidda in ilia dclibcratione, 

& iuri,& *quicati maximi cofenraneum , cum nc 
qufsaudeat famofis hbellfs famam cuiufquc pro^ 
icindere prohiberur. Atqui fi cuius alterius cxifti- 
roano malcdicii hoe genus hbcllis l«dcnda non 

' Z > Y 5 eft, ' 


33^ Tra(latio Antonij'Pojfeuini 

eft, turn eius przcipue de quo fcriptu eft, Pcincipi 
populi Tui non malcdices. Imecea ver6 quid efti 
quod mdiore cum impunicate fiat , quam quod fa- 
ma Romani Pontificis laceracur, & oroni maledn 
drorum genete profeinditur j in quo conuitijs in- 
ceftendo quantd quifque fueric perulantior, tamo 
maiori cum plaufuoratio eius excipitur. Quid au->> 
tern in caufa eft, quod huius tarn iufti decreti nulia 
firexecutio,qu6dnec ineos,qui fcribuncvilafic 
animaduerfto, nec eorura libri probibencur , quin 
public^ proftant etiam in ijs terris , quz iure quo- 
dam hzreditario func illi fubiedat i Sed' infeieme 
fe fadu efte dicer. Credat Serenitas Veftra ft iam 
admonica,deincepshzc notulerit, & pefti buic ft 
minus ex omnibus tetris, faltd ex hzreditarijs fuis 
proferipra? aqua & igni interdixerir.Adbunc mo> 
dum ft errores ftios no agnoiieritmodo, vecum & 
correxecic, ft fui magis quim veebi Oei miniftros 
improbos, & fediciofos a fuis ditionib’ omnibus 
excerminandos curauerit , ft de i^, qui Pontificcs 
roaledidis inceftunt-, quz iuxea leges debentuc 
poenas expeciderir, ft denique fecetit ola,vc omnes 
intelliganr,ex animo ftbi dolere,quod fuo, boc eft 
Cbriftiani Regis officio paru naalter- baden’ ad- 
uerfus b^recicos ftinda ftierit,nec vllE pro pcccato 
fuo ratisfadione recufauerit,ad hunc modum ft ie 
geftcrir , nibil eft , quod obreqiiensftlius de pacre 
plena vifeera ebaritatis babeme ftbi no redepof- 
if . ftt polliceri : Quantum cirra Diuinam ofteofto% 
nemfacere Serenitas Veftra poceiit,libenter in 
omnibus iili gratificabitur, nec vUum in fe be- 
neuolcQtifsimi Patris officium ce quiai patitur. 

EIVS- 


V. 


337 

E I V S D E M ALTERVM 

IVDlCIVM DE DESIDERIO 
ERAS^CO, ad EM 
noui Artiani pro- , 

uocant. . - » 

R I M V AC dicaro » quis nam fuerit 
ErafmuStdeinde cur in varies crro-^ 
res decideric , poftremo * quam me-- / 
rit^damnatus (Ict Hoccnim&ocu- 
lis nouoru Arrianoru aperiendis.qui 
ad eum prouocanc, fortafsis pi'oderit: & alijs,ne 
plus nimio tides ijsadhibeaiur « retegendis con- 
ducec.qui quoniam neque folidis Theologia? fun* 
damencis innixi lunt, nec vlla au^oritate publica 
muniii ) cenforcs efle volueruni Eccletiac » merito 'i 
ab ea ipfa cxploti funt,ac tanqua vapor cuanuerut4 

Eralmus igirur Bacauus cx ciuitatis Gondanx vU* in 
Roterodamo vicinx Parocho genituseti>quieum 
cx famulafufcepitiquam prxgnatcm ,qu6 crimen 
cclarctur.in proximam ciuiiatcmablceauitjnatus 
autem anno fuperioris (cculi fexagetimo nono, 
obijt huius irigefimo fexto Bafilex. Adolefccns 
Eccletiatiicx difciplmx fe dedens profeilus e(l 
monallicen Ca^nonicoropi D.Auguftmi regulariu 
in Monaftcrio Stem prope candem Gondam Ba- 
cauix oppidum. Nouennio pod facris initiacus,& 
votorum rufeeptorum pertxfus roonacharum dc- 
jfcruit.vagufquc per Europx Academias obambu- 
lans,cum xdu humaoxglorix feruerec,ingenioqi 
& memoria abundarec ^plurima conccpic* qux 

qiioniam 



.. ^Iterum 

quoniam vnus ipfc concoquere non potcrar, ncqj 
vero iudicium aliorum adhibebacad limamfuo^ 
rum fcriptorum,quant6 plures cdidit libros, tat6 
crebriores cumufaUit errores, maior futucus ( vc 
StMliger Scaliger dixit appofit ^ )& minor cITe voluiflct* Si- 
*'*^*’° ira dicam ) omne inter priroaillai 

‘ vnde iibi nominis famam conciliauit , Moriani 
cdidit, Lucianum 8c Satyricos imitatus.facerdotij 
dignitatem, & decorum obIitus.lnde,vt folemne 
eftequisfr^no folutis.atquefurentibus, vtquoli* 
centiiis currunt,e6 grauius hue illuc pafsim im- 
pingani ex cenfura Patrum antiquoru,quam nulla 
fiiltus au<^ritate legitima,('neccerre veraTheo- 
Ic^ia JObi temer^ vfurpauerat,eodem fuperbiac 
typho lutulentos pedes in diuinos codices inic- 
ruit,acfeneftram patefecit nouis Arianis ingen* 
^-tem,quemadmodum Tranflyluani miniftri* vti 
thcriide o^cndimus, teilati funt. Ciimqi hinc falibus 
jtthi'f* ^ amarulentis , illinc roordaci varfania bi- 
mithAr* bliothecas fuis partubus referniTet, inued^a e(l in 
tUorum animos multorum noua qUJtdam eius fcepcica 
humsfe- dodrina, qua pluresdc Chrifto Dco,d^ueali]s 
^ • omnibusarticulishdei,(ncutiiliptim6contige- 
rat^dubitarcnt.Has fajces cum plcriq; lambetenr, 
Luthcrus quoque haufit , vt non iromerit6 poftca 
illudprodijtinvulgas:Erafmusinnuit,Lutherus 
'/ ' ^ irruit ; Eraimus pant oua , Luthcrus cxcludit pul- 
V ' los;Eralmus dubitar.Lurherus aflfeuerarSidque 
aliud : H ^ C^et/'^epor £p«e^|u/^c 4 . 

ArwOT Erafmus Lutherizat , vel LuthtruS 

Atheif- Erahnizat* Sic & Luthcrus SandifsimamTfini- 
tnis^ tatem, & atm hoc Calamus Chrillum verbum 8c 
f ■ > L)eum5 




ludicium. 


S39 


I 


ii[( 

K.i 

Uli 


3 


iDci 

riKH 

jil 

i.* 

ik 

illfj 

efti< 

S 

icf 

:tts 

Op 

bds 

■!*^ 

JCl: 

kl« 

i» 

vt 

JlA 


Deum , & all* j diuinas omnes perfonas impetercy 
leliqui audadlcr & blafpheme pernegare funt 
atiH. Ac quum Erafmus addubitairec de Euangelij 
D.Marciau<$torc,atqueipfi:riptionc,crupuclan- ’ 
culuro Mufculus,qui poftrcmura D. Marci caput 
ag;odes abfcidit. Ac cum Luthcrus Apocalypfim 
D.Ioannis impii daranaflct » Erafmus candcro a 
nouo Teflamencotruncauir,£c vterquc celeberri- 
mum dc fanc^ifsima Trinicatis vnitate tcftimoniu 
ex priore D. loan. Epid.eraEc, non inanem apud 
Arianosgratiam fibi conciliantesyacfiafcinum, 

& aliund^/vt Ariani quondam dicebanc) ab ho- 
mounanisfuilTet intrufum. Paraphrafes ite Eraf- 
mus in Euangeliaedidir, quz magnisfcatenter- 
roribus:quos qui nofle vclii,Natalcm BedaThco- 
logum PariEenfem prztcr alios confular , qui de 
ijs , vti & dc lacobi Stapulcnfis erroribus librum ' 
ante aliquot annos confcripHt. Vt vcrci Satanax 
pcrprzccps Erafmiingeniumviamnbipateface- 
ret ad inErmandaro ApoEolici fymboii Edero> 
initio Przfationis eiufde ParaphraEsin D.Mat- 
thzum Erafmus conEanter fatetur,nefcire fc,num • 
Symbolum illud ab A poEoIis manauerit.Id quod 
tamcn affirmat vetcrcs Ruffinus,D.Auguft.& alij. nuf/!nus 
Dc Patribus autera , cum fibi eandcm cenforiam txpejfi. 
notam fumpn(rer,& extra fines human iorum lire- tiont m 
rarurocxilirct,mirum eft, quam multus fuit in la- 
pfibiis,dum praeter Oiuos Cypriaoum , Hilarium, 

& rcliquos Beatos quoque Hicronymum , & Au- Aug.fer- 
guftinum.quafi ab ijfmetiplbs auellir. Extant Ma- mo.x.do- 
riani Vi^orini Reatini fcholia in D. Hicrony- 
muni } quibus fcxccntos,6( adeo plures Erafmi in 

eius 


V 




J 40 cj/^lterum 

eius patris epiftolis comminbs lapfus redarguiti 
quar poflca reilitutx a Paulo Manucio pcodicn 
Huronj- rune in lucem. Pcrcenfec Hieronymus Torrenfis 
»»»M Tor* Socictatis noftra: Theologus plurcs locos ex Diui 
Auguftini openbus, itjquibus Erafmus nontam 
€onfejjio- videcur hallucinatus fuifle, quam malign^ iudU 
ni Am. caffc. Nam & quod duos de edmuni vita , & »o- 
gufittuMr ribys clericorum tradiiatus vtilcs originem , & in-' 
■ fliruta vitar monadicx cotinentes fuflulerit. quos 
inter iilius Parris opera PoHdonius, qui quadra- 
gincaannos cum B.Auguflino^ vfquead eius nepe 
mortem ) vixit i fuo adfcripfic indiculo, non adeo 
mirandum ed.cum vix vllus vnquaro Apoftata, 
Ta.i. 0 p»- ^ cucuila excufsit, potueric eiufmodi feripta 
rum D. arquoanimo ferre. VideatCatholicusLe(^or,qu« 
m feripfit Ricatdus Cenomanus Theologus Pati- 
tr*r. cenfuram Erafmiaduerfus regulam 

rtfiis. E- Monachorum aDiuo Auguftinocofcriptam.Ncc 
rnjmMs verd Erafmus intra iftos hmites fefe continuir,fed 


in Purg. 
miutrf. 
Luther. 
In CoUe- 
gie nau- 
frag^no- 
mine A- 
dolphi. 
VU* Pe. 
tri Cnni- 
/y eput 

num.vbi 
de Ernf. 
me pUt~ 
rs. 


modA aiens, modo negans,io^rnu ccclo mifeuit, 
acSoctatem, Tullium,atquc alios rum Graecos, 
turn Latinos tantum nonabinferis exclu(it:per 
dilucida tamen inierualla(cum anteade Beata vir- 
gine indignifsima garriuiiret)in fe redies , votum 
nuncupatu ei Laurcci perfoluit,& hymnos Latind 
ac Germanice a fe conferiptos in eius laudem ,& 
inuocationem edidit , 8c loanni lung Canonico, 
atque in fpiritualibus('vt aiunt) vicario Ftifingcfi 
dicauic. Hatreticis autem modo blandiens,modo 
Hylumaduerfus Lutlierum acuens>de eoferipEc 
hxc verba: Hie homo nihil crepat ni|l SatanaS) 
diabqlojii l^rqas , Umias , megecas,ali^que voces 

plus 


9 


/■ 



ifllCJ 

4; 

DO^' 

ri|i. 

itf 

mfi 

plli 


ludicium, 341 

pins quam T ragicas.Qua; cum Erafinus rcriberer, 
data interim Catholicis ( licet callide^fpe relipil^ 
ccntiat , iudicium Ecclefia; aduerlbs (t non (emel 
declinauit. Sed interim dum bona de fe pollice- 
retur fiuc Beda; N atali , Hue Thoma; Moro A nglo 
martyri,a quibus admonitus fiierar, vt exemplpm 
D. Auguil. lecutus, quae minus orthodox^ (ctipfe* 
rat,ea retraAaret j nec tamen vnquam promiiTuni 
praeftitilTet, candein acerbum diem obijt , relidlo 
quidem nomine » fed plcnocrimine:quare & ple- 
raque ipHus fcripta,vt erat c6roeiitus> proferipta 
funt,& ytinam eius anima requiem inuenerit. 

Haec cum ita(int)intelligunci(li,qui putanc 
maximum nelcio quern , 8c tanquam oraculum 
fuilTe habitum.vel habendum £rarmum,num me» 
ritu/Iuealijtfiueipfe meis.icriptis Rhetorem il- 
ium plufquam Tbeologum vocauerimus.-quamvq 
cauendum dc iRorum iudicium fequi i quorun^ 
audacia,& a nominis claritate profedla confiden- 
tia prarcipites illoscgic cumplurimarumAninia- 
rum difpendio^atque pernicie. Q^od (i quis(poft- 
quam hue deuenimus)velit aliorum noftri tempo- 
ris Theologorum fobri^ fapientium iudicia,& la- 
bores in Patribus fufeeptos pacate perpenderci 
iRofque femicatholicos (vel item aliquos prorfus 
haereficos ^Paraphraftescum ijs conferre , optima 
qua-que dc eo (perare auderem. Ecquis cnim fi 
lacobiPamelij edita fchoIiainTertullianu.cum 
ijs,qux B.Rhenanus fcripferar.aut eiufdem Pamc- 
lijde operibus D.Cypriani,vel Viftori) Reatini* 
quern pauio fuperius nominaub iudicium de Epi- 
liolis D.Hieron. com eo,quod tukt Erafmus,con- 

tulerit* 



tulcritjclarifsiraam lucem in ijs, pr* iftorutn den- | 

fifsima caligine,non videat? Extant duotura Tor- 
.ren/ium Thcologorum noftr* Socictatis,altcrius 
cui noracn Hieron. in libros D. Auguftim , alte- ^ 

riu$autcracuinorocn Francifcusin vctcru Pon- 
tiHcqm Epiftolas vtilifsimi laborcs. Prodicrunt i 
item confefsioncs collc6ksc ex Sandis Ambeofio, I 
' 'atque Hieron. B. veto Irenzum cracn datum, & ^ 

cum declarationibus cruditis Francifeus Feuar- j 
dcntius:D.Grcgorium Nazianzenum, Bilius : alij 
alios cdidcre purgatos a mendis , fi qua: in cos ex 
antiquoru amanuenHum errore , vcl ex recentiutn 
Xypographorum Iapfu,icrcpfcrant,& alij quoque 
alia pr*ftiterc. Qui laborcs vc acre ingenium & 
Chriftianum pedus redolent, fic contra facili 
monftrant,quam deteftanda rabie,vti & crafsifsi- 
ma return antiquarum ignoratione hxretici gloC- 
femata , cenfqras, argumenta , coronidcs , fallaios 
indices, appendices , corollatia,caftigationcs, 
Antidota, fcxcentaqucaliaad auer- 
tendas a Veritate horoinum 
mel^tes come* 
xuerunt. 


EIVS- 


f 



E I V S DE M EXAM E N 

PICARDIC.C SECT/E,Q_y^ 


MIXTA BST EX LVTHERANJS, 
Caluinianis, & Anabapti- 
Aicis ha:reiibus. 

Tsi PicardiaSe^lia radices in Boe- 


cietacis noflra; Theologus,cum ante quadricnniu 
Litomislij,qii 2 Boemiae ciuitas eft , pairia lingua Annt 
librum dc ilia Tatis grandem,atque eruditum , edi ^s9%. 
curafter,inconftantiaro, & impietatem eius TeAz 
patefecit,ac rniribc^ perftrinxic. Exeoigitur po> 
tifsimunijdeinde & cxipfts Regum Boemixedi> 
iftis, quorum authographa vidipaus, eaquxhuc 
fpedlant paucis attingam. 

Picardici Valdcnfcs, quosin BoemiaBolesla- 
uienfcs ftatrcs appellant, de fuis dogmatibusper- ‘ 
fxpe Tecu ipft pugnarunt;qua: vna res Tatis often- 
die a Deo qui vnus , & cuius vna Ecclefta , & vna 
ftdes eft, PicardicamTeiftam baud efteproTeeftam. . ■ 
Etenim cu Tcriptis,& conTcfsionibus quaft Tup- 
plices continenter rogec,vt ftbi certior, & magis 
Taluraris dotftrina oftedatur,quam libenter(vc in- 
quiur ^dne amplexuri, couincuntur & ad Tana do- 
iftrinam nunqua peruenifle : & ifta hypocriH Ca> 
tholicam ftdem tanqua iugum excutere, arque hz- 
xeTes alias omnes('id q> Taciunt ^prz Tua deTpicere, 
Porro inter Picardos ij do^iores habetur, qui 



altas egit,nonerat tamcn ita omni- 
bus ('ne ipfts quidem Boemis ) co- 
gnitaTed Venccflaus Sturmius So- 



Z 


Luban 



j 44 Excmm 

Lubanczium (fic vocantopp idum Morau^inr 
coiunt,quos conftat ne Latine qujdetnnouiflc.at- 

queorieinemfua.vtabhominibus a fide Caiho- 

lica, fic ab omni piciatc alienisduxiffe.Ncqucc- 
nira ipfimet diffitentur fe initio a Rokizana Boc- 
mo Parocho , atque ab cius afieclis facerdonbus 

irt* W- grauifsitniscrroribus.dc quibus iollicitafvt aiunr, 
7«. fi Deo placct)cofcicniiam gerebant , fuiffe libcra- 
Sturrnij- jostnepe cumex ipfius Rokizana confiliolibros, 
& icripta Petri Kelficenfis attent^ Icgiflent. 

Atquipoftea Rokizanam hoc ornantelogio, 

qu6d homo fupetbus fibi in doanna non confti- 

* terit,ncproptet veritatem Dei perfecuttonempa- 

tcretur.eiufque opera fadiim eOc aiunt, vt hauda- 

lenterTaboritx homines fandi & pi)(ficeos vo- 
cant}funditusextirpaiifucrint. 

Prxterea & ipfe Petrus Kelficenfis qncm Du- 
cem in religione conftitucrunt,(equenies errorcs 
^^*"*.* immanes docuit. 

' I, Nullos Chriftianis Magiftratus efle geren- 

dosin Republica. , /• ■ j 

Non effead prophanos Magiftratus ob luide- 

fenfionem cpnfugiendum. 

Ncc fures.neque latrones in vincula coniicicn- 

dos.aut pledendos efte. 

A Chriftianis nec pendenda ttibiita,neque ope- 
ras Dominis efle prxftandas. 

Prxterea damnauit omnes leges humanas , Itn- 

petatoru, Regum, Prouinciaruj&Ciuitaiu.Deni- 

quefpreuit oes ordines Patricios,& Equeftres,ac 
quofeuque nobilcs,qiioru etia imagines coteptim 
varijs addicii ludibrijs,qui eu fccuu funt,pingunt. 




II. 


Ill, 


UlL 


■SC- 

n|» 

j3i 

csfr 


dD> 

ncJ 

rflt' 




iof. 

I 

Clf 

:e^ 

'f 

ffjS 


f 


Plcardicte SeSld, 


J4f 


Pcrniciofifsim^ vcro i jdcra cum illo docent in- 
fantes ad futuramfidcm, & futuram rcmirsioncm 
peccatoru cffc baptizandos, (juaii dum baptifmus 
confcrtur non confcratiir eodem tempore & pec- 
catorum remifsio,& fidci donum. 

Prajtereablafphemant .Baptifmum infantibus 
illis.quibus fides propria & alienafe'rrc nopoteft 
auxiliura,nequaquam prodcfTc. Ex quo per iftos 
cfHcicur , infantes licet baptizatos , rcuera tamen 
per baptifmum nec clTc participes Chrifti , ncquo 
cx fadto Spiritu renafci.ncc peccati originalis cuU 
par, fiue reams rcmifsionemaffcqui. Quare ecqua 
iftis fine baptifmo erit via falutis/fed & ipfimet Pi 
cardi non negant Baptifmo verum Chriftianum 
non effici:quamobrcra eos,qui ante vfum rationis 
atquefvtipfi loquunmrjantc annum duodccimu 
moriuntur.danaripuranr, Iteminfanrem crcdunc 
Sn hxrefi natu,e(Te rebaptizandu. Et ad eas redafti 
inianias,vt neque baptifmum, nec alia facramenta 
quidqua in hominc cxiftiment operari , opus eife 
aiunt,vtantebaptifmu,acque ante alia (acramera, 
perpropriam fidem quis iuftificetur. Hinc igitur 
Ohridi & fapicntiar,& inftituto,& merito pafsio- 
nis,maximainfcrturiniuria. Fol Ec, 

Quod fiquisdcijsquarrar,curigituripfibapti- ^ +• 
zent infantes?Rerp6dcnt,Vt obligentur paretes, 

& adfeifeantur fufccptoreSjqui baptizatos m fide,ye/. 2 c ^ 
& bonis moribus ad annos vique diicretionis in- 7-(ira4 
dituant,donec propriam Bdem , per quam iuftifi- 
centur,profitcri queant.Sic ifti noua fulceptorum 
& baptifmi adhibitionem pepererunt, non ad re- 
generationcm,ficutChriftusinftituit. V 

Z % lUud 


Examen 

Sturm. Illudautcmaducrtcndumcft^vt fibi nunquam N 
pug.ip- falfitas conftat) plures iam fatcii fefe ab illorura | 
xod.jio. Apoftolorum otbita , feu potius coecftatc 

dcflcxiffe. Rccenii cnim confefsione editaccroT 
rem de Baptifmo rettadarunt. Fatcntur enimfc 
^»».i57 cxfcriptutisdcniquc intcllcxiflc itcrationcraBa- J 
mrt.tz. ptifmi in Ecclcfia non eflc ncccflaria.Ac fane pc- || 
cuilTenc anie 1500. annos ab Ecclefia Catholica 
hanc vcritatemdoceri.Ec vtpoteranc edocerijia * 
corrigcte apertc debctcnt , iuftu de Baptifmo in- . 
fancum errorero,nifi cum iam ilium non doceant, 

& tamencallideocculteni) fubdole alios infuo- 
lum raaiorum pedicas incautostrahunt. , 

Quod veto adhuc in eo Jem errote vericntur, 
Confe^i^o tcftatur prarfatio eiufdem noua: illotum cofefsio- ' 
Anno pis, cum fu* Ce, 6 kx origincm fcribut.lHi enim funt 

('inquiut)noftri Principcs , Audlores, &maioreS| 

quorum do( 9 :rinam,& pia ftudiahadlcnusimita'* ■ 

mur.Hxcilli. 

Et liquidius in confefsione Regi Ladiflao obla- 
ta affirmant, Baptilmum maiore cum certitudinc 
1J07 p . jjj ratione vtcntibus. Vctumeni- 

muero Ecclefia & credit & credendum praccipit 

cranes infantes in nomine Patris,Filij, dc Spiriius 

S. aqua falutari ablutos,fi in ilia innocentia, antc- 
quam mortaliter peccare pofsint , ex hac vita dc- 
ccfierintjcertifsimc vitam confequi aiternam. 
Przterea eadem confefsione Picardi omnes 
< homines in peccato concipi , & nafei 8 c natura fi- 

liosirs fieri dicunt, &eius peccati frudum eife 
dr>t3. xternam daronacionem. 

X Quod autem Sacramenta nihil vt blaiphcraant) 

in 


1 


Picardic^e SeBd. 


347 


k 

!CB 

ICi 

at. 

nil 

i> 

jioii' 

C1.S 


)C0 

iak 

las 

itt» 

iDii 

ais 


ai 

10 

yn 

’ajc 

io« 

a. 

Uti! 


in hominibus opercniur,ac proptcrea opus fit an- De hot 
cebaptifmaiu(lificari,excac eocum fcriptum,quod'^*^^'''» 
itahabec. Fratres noflri icadocenc, quod Scan- 
ccamta per le,& leipiis,ieu externo illo opcre,por- commu- 
rc(^ione videlicet, & acceptione.vcl vfu )nulli,qui ni pag.$S‘ 
non (it prius per Spiritum S. viuificatus,& qui(' vc 
dicucjbonos motus in fc no habeat pr^beant gra- 
ciara,neque iuftificacem neque viuificantem fidem 
acque ita non iudibcetur in fpiritu, qeque regene- 
reiur.Itaque& huncfi difceiTeric ante annosdif- 
cretionis e(Te damnandum opinantur. 

Addunt impium,& peftilentifsimum crrorem 
aduerfus Sadirsimarn Trinitacem. Dei enim ope- 
ra ita ad extra fecundumdiilind^as peribnas diui- 
dunc,& opuscreationisautumant adeo'peculiare 
cflTe Dei Patris, vt id neque ad Filium Dei , neque 
ad Spiritum S. vllatcnus fpe(3:ct : Ex quo efHcituc 
tribiis Sandirifs. Trinitatis perfonis , non eandem 
efle Deitatem, non eandem naturam,non eandem 
poteftatem,non eandem fapientiam, non eandem 
coa:ternam Maieftatem , fi quidem diilindtas for- 
mas,dc naturas habeanc necciTe eft , quorum ope- 
raciones Sc a6ias diuerft func. Ecquid autem ifti 
aliud agunc, quam quod ftlium Dei Sc Spiritum 
fandlumfuaDiuinitate fpoliant,atqueita latifsi- 
ro^ viamad Arianifmum fternunt ? C*terum Pi- 
cardi fua confefsione de fide San(ftifs. Trinitatis 
aperte hoc, quod diximus,enunciant. 

Negant item verum corpus,& fanguincm Chri- F»g.t 7 «, 
fti efle in fandlifs .Sacramento altaris. 

Accedit ebrum dubitatio in fide, ipfaque igno- 


ratio necelTarioruroadralutemarticulorum. Et- 




cnitn 






Exajnen 


' niro rcfpondcntes ad tertium Lelicenfium fcrip- 
tutn, narranc inter fefc ortutn cfle difsidium.in 
primisiNutniuramcntutTi^ fratnbusexigcndunj 
Tel.ro. fit.Dcindc:Num qui Magi(tra?um gerit, locum in 
Ecc!cfia,& falutera confequi pofsii'* Nequc cnim 
multo antca cxiftimabant baibaros elle , idblola- 
tcas,acpaganos,qui Kempub.adminiltram.Quos 
errores rcliquorum fuorum fratrumagnofcit Lu- 
cas quidam.rcfpondens fcripto alteriiis, qucm fiia 
Jingua vocant Kalcncz,anno huius feculi ^j.e^uc 
refponfio Boleslauia; edua cft,in quaijdera erro- 
Tolsf extant, fe vcr6,inquit,iftumcrroreracmcdaffc 

s. c*. tl^quc CO poeiiitentiam egi{Te. 
j. Pr^tcreafcript is contra Lclicenfescditioaper- 

Fol.^j. afl'eruntjfc dubitafle.quid nam deccena Domini 

ciretcredcndum,cuni'enata fuilTet inter Tabori- 
tas ea de re,& alios facerdotes acris diflcnfio. Sic 
enim eorum quinquaginta in fyluas, & montcs 
Ziambcrgenfes feCe contulcrc, homines rudes , & 
prophani, tanquamad ncfcid quod Synodigc- 
qus de tota rc delibcraturi ; id quod fcripto con- 
tra Lelicenles ipllmct rccenfent.At & fatcntur Ce 
procefsilleabilla Hufsiparte, in qua faccrdotcs 
vtranquc fpeciem porrigcntes Catholic* Ecclc- 
fixritus,& myfteriaeelcbrant:Ecquis igitut (bo- 
ne Deus)vno inomento tantam rudibus, neque 
verb vel Epifcopis,vel facerdoribus ncc legiiimi 
vocatis tradidit facultatc docendi,& adminiftran- 
di Sacramenta,arque cos recipiendi , quos faccr- 
dotes cracntito nomine creabant, fine quos ad fc 
ipfos feduccbant?Si quis autem ei fed* fcaddixif- 
(cr,huoc iterum cITe baptizandum,deindc infantes 

ban 


Fol.ji. 


Picardic£ SeBd. 340 

baptifmo initiari in Hdeoi futuram,& rethifsio- 
ncm peccatocum futuraro,atque alia eiufmodi c6- 
m£ta impia(vc & fupcrius diximus) comenci funr. 

Cumautemroaioresdiorumdocuiflent in 
clcfiacffe ab ipfo Dei filio fepiero inftituta Sacra- 
raenta(qu6d ex eorum confefsione cdita, & Regi nuinero 
Ladislao oblata liquetjpoftca rerpondchtcs con- 
tra Leliccnfes.duo tantum eflcafferuntad faluccm 
neceflatiaaCbrifto:ca:tera verb quinquc ab Ec- 
clc/Iafandaob minifteiium multorum fingulare /jCw.i; 
condituta, qux cum vcritati inferuiant, hacc fcfc F0/.1S7; 
nomine conftirutionis humana? non reiiccre; Ne- 
que verb hicconftitcrunr.In dccretocnimarticu- 
lo , vbi quxtunt , ccquis inftirucrit Sacramenta; 
fccipferunc triaaChcifto fuiffe indicuta, reliqux 
verb fuam vcriiatem, & dignitatem ex tribus alijs 
confcqui. Nempe Ordinera facrum, Matrimo- 
nium,& cxtremam vnAionem, qua: tribus alijs 
contineantur,qua:que fuo tempore fint necelTaria} 
&adfalutem vtilia:VerumilIudomittunt,nufue- . 
rint a Chrido , an ab hominibus inditura. Dein- 
deeodem decreco vbiagunt de miniderio ad fa- 
cram vn(dionem odto docent eflc Sacramenta:Sic 
enim aiunc:Notum fit, quemadmodum rationem 
deSacramentis,ex R.Magidri fcripto fubducen- 
tes,nos o<do Sacramenta credimus vfque ad extrc- 
mam vnftionem.Hac verb ( aiunt J vios fuiffe ini- 
tio, fed denique omififfe:podea verb ob vatias call 
(as difcutiendum iterum fufccpiffc , an ea vti dc- 
bcrcnt. 

Quo iudicio abfoluto vnblioncm fudulcre,nifi 
quis cam ncccffarib cupiuiflet i potifsimuro is qui 

Z 4 cgerct 


3 S 0 


Examm 


egeret tedimonio rsmifsionis dcfecduum , quira- 
tione renfualitatis(' vt vocant) corporis profluxif^ 
{enc.Sicpro fua libidine numerum,e(rentiamtV- 
fumquc Sacramencorum mutare funt auH. 

At nddum Hnis^Paruo enira Cacechifrao ta do* 
Cent duo tantiim clTe Sacramenta) Baptifroum , & 
Cccnatn ab ipfo Clirifto efle indituia. Et olim di- 
Tol. 44. cebant malum faccrdoccm Sacramenta polluerct 
refponfione editaaduerfus Lelicenres. Podea in 
Attoitso. Confersionctradidcruntresidas minidcrialesex 
^ ‘ fe non conferre fandlitatem , ad -quarum admini- 
drationem,d malus facerdos acced'eric , eas pollui 
dicunt. 

Verum aduerfus hoc rurfum hac noua ConfcC* 
fo .70. aflferunc Sacramenta vim fuam nunquam a- 

mitcere , fed femper cam ex Chridi indituto reti- 
tiere,fiue probus > due improbus dc facerdos , due 
hypocrita,due occultus peccator. 

Quamobrem aliquando docent Sacramenta 
cfle vcra,nouamque generationem eX virtute Dei, 
Sc remifsionem peccatorum conferre, idque vir- 
, tute dbi in Chridi fanguine data operari. C^anta 
autem dt didindUo inter nous Sc antiqus leeis 
Sacramenta docent co fcripto,quod contra Lwi- 
Cenfesediderunt. 

Rurfus alibi his contradiciint, Sacramenta, aicn» 
159.155, tes,nudaedc tantumdgna, inuidbilis gratis, & 
jfnai proroifsionum Chridi, quare & cum circumcido- 
W74. ne,ac cum ali js veceris legis myderi js compatant. 
^rt. ii. Quodque Sacramenta nihil in homineoperen- 
tur,ncquc nouam generationem , neque remifsio- 
^ 0 M.L. nempcccatorum.Vldc nouam eorumConfedio- 

nem 


Tol. 44. 
pt. ton. 


Pkardicte ScBd. 3 si 

nem deSacranientis in communi.Librum itemde 
iterando Baptifmo. Deniqueinarticulodecreto 
dc facro miniftetio baptifmi iierando. 

Accedicad hxc omnia, fraus, & inconflantiaia 
mmilandistmutandifque quot fubindc aut a maio- 
ribus fuis librosaccepcrunt.autipfi cdidcrur.Ver- 
bi gratia: Extai bis de iterando baptifmo liber, 
primoBel^impenHs Vlrici Velenfis.a Minchovv: 
Deinde iterum edicus, fed cui nec tempus , nec lo- ijn. 
cum adfcripfcie.In vtcoquc autcm magnopere va- 
riatume(l,teitiamque partem primi a fecundo e« 
dito abfciderunt. 

Ediderunt quoque nouifsimc nouam Edei con> 
fefsionem,quam tandem habeant ceu teftem cer- Anno 
tifsimum,& Edelifsimum do^cinz, ac Edci illius, ‘57-f* 
quam a ran6tifsimis(inquiunt) maioribus fuis pci- 
mis EccleEzChrifti repurgatoribus acceperunt. 
Proinde hanc volunt certifsimam elTc regulam.ac 
normam,iecundum quamintelligantur tumma- 
iorumfuorum fcripta, quzvelhoc vfque edide- 
runt,vel fi qui in poEeru edituci fint,hi emendcn- 
tur,& corrigantur. Attamen & hanc ipfam bis eo- 
dem anno cum Boemici cuulgaffcnt in Iuccm,va- 
immutarunt, inuecterant,auxerunt, id quod 
turn alibi , turn cert^ vno articulo duodecimo dc 
baptifmo liquet. Mira profcdtb regula , quz nunc 
re<Ei,nunc curui formam accipit. Scd ncquc rc<Ei 
tjuicquam ea habet,quippe quod inanem gloriam 
& lucrum quzrunt , non quz funt ChriEi. Itaquc 
ad tern pus, & ad rationem peclbnarum fefe tatum 
attcmperanr. , 

Quzciim omnia, idem Venceslaus Sturmius 

Z 5 Thco 


3f2 


Examen 


Thcologus copio(e prodidi(Tct,atque opiirac c6^ 
tuta(Tcr,i) vetccibus exemplaribus omi(sis,& fup- 
prefsis(quoadciusficri potuit)aliaediderC|erafis> ' 
& immutatis quae cotra lefe facercnt, Luthcranojj 
, &Caluinianos in hacquoquearieimitati. 
obrcm nec habent quid refpondeant|fi quis de il- 
lis quarrat,num Spiriium fan(ftum,veraquc fidem - 
maibres fiii habuerint: fi cnim habuerunt, cur fide 
illorum ifti non fequuntur ? cur econtrario libros 
& feripta corum reformant? cur diuerfum ab illis 
dicunt,& quidem in regula fidci, acque rbi pror- 
Tus comradidtoria proferunturJ Quod fi Spiritum 
illi fandtum non habuercjcur pro pacribus agnoC* 
cunc?cur refe illorum difcipulos iadlant? cur aiunc 
illosad Papiflica idololatriam cepurgadam fuif' 
femilTosa Deo? 

Ec verb hocmagiseiretmirandammiE Diuino 
iucticioficomnes folerent harrctici eadem pror- 
fus faccre, quorum alios arguunc, in quos illud rc- 
dlifslmb quadranlnexctifabilis es,b homo omnis, 
qui alium iudicas.Nam in quo alium iudicas.te ipr 
lum condemnas.Sanc conrra Lclicenfium feriptu 
vehemcrer illis indignatur.quod omnes(inquiuO 
communitares,qu? cum illis non confentiunt , fie 
fpcrnanr& damnenc, vc fefe folosaDeo miflbs 
glori cntur.O miferiCaiunt) feniores de Lelicz qua 
turn facinus aufi eftisfadeb licenter quamlibet fa- 
dtioncm ,quar vos non audieric, fcripturqque facrae 
Tol. :d}. nixa vefiiis mentibus baud fatisfaciet , pro Ecclc- 
ytnno Antichiifti ducitis,& impie c6domnatis?Quid 

ijss.fcl. Luthero dicant, cui nec parcunc, extatin 

j.si.jy. edito aduerfus VVoiccchum a Pctnftain. 

: Qh? 




' PicardicdSeElte. 3 S3 

Quoin librocofdem Lclicenfes grauifsime ob- 
iurgant,qubd ob fiii fingularem amore proprium, 
(hoceftrupcrbiamJ(laiucrinr,fe<^larafibi ab om- ' 
nibus alijs icgregatam,& difsidentem.Ac vero tc- 
mete nouum (acerdotium excitauerinr, quod offi- 
cijs,confuetudinc,fcnru,(vt verbis eorum vtar ) ab 
alijs proi/us fit di/iundtum. 

Quod quidem vcluti crimen contra confcicn- 
tiam grauifsimum vchcmenter cxaggerant, quip- 
pe quod (aiut^in Ecclefiapariat fchifmata & dif- 
rcnfiones:Harc illi At cu ipfimet initio fcceflerint 
abficclefiaCatholica,nouofque miniftros, &a- 
lia inftituerint , ecquid fcclcris fc pacrad'e putauc- 
rintfCerte in confcrsione fuafarentur refeab om* 
nibus alijs fccrcuifle alio impulios fpiritu 1 quam 1574. 
Taboritasrnouamquefecifle iecefsioncm,qu?qui- 
dem quam abfurda, 8 c impiafuerit , Sturmius ipfc-^''^’^^" 

in Boemico fuo libro accurate 8 c dot^e perieq ui- 

tur. vfquead 

Atqui in eo libri Prologo qu^aduerfus VVoi- 
tcchum fcripicruntjhuic vitio vcrtunt, quod cum 
ncque racerdos,ncquc Theologia: Dodlor crcatu» 
fit , fcripturar lamcn intcrpretanda?,& Ecclcfiafti- 
carum rerum adminiftrandarum fibi ius vfurper. 

Qj^ fi a Catholicis obiiciantur Picardis, quid di- 
ccnt ? Carterum nobilis illc vir,cur adciufmodi 
fratrcs a Rcligionc Catholica fecederc nolueric, 
rationcmreddiditfideifua?,nonaute eafibivfur- *' 
pauit , qua: Picardi viro confianci,& probo obic- 
ccrut.C^afi veto fiacres ifii cum fine rudifsimi ar- 
tifices, &opcrarij,atque afiiua abftradti potue- 
rint facetdotium, & munus Epifcopale , ac ipfam 

Chrifii 


3S4 


Examen ’ 


Chrifli Domini audloritatem Hbi vfurpare, & no^ 
uos Apoilolos , Epifcopos,Saccrdoces,Diaconos, 
nouam fociecatem,nouo$ rims iniUmere, ac ver 6 
prxfcribere pfeudocpifcopis, ^pfeudofaccrdon- 
bus ruis,quanam racione fcripcuram exponere,Sa* 
ccamenca adminiilracc,& alia id genus facere de- 
beanc: Catholico autcm viro no Iicucrit fidei fux 
rationem reddcre ? Nunc ante facerdotcs fine ipli 
^ Picardorum Minidri, indicium ello omnium, qui 
^^* 4^8 deguftarunr. Stur- 

!^^^‘^^^mius autcm id fufius,&dode fuo libro conira- 
rium oilendicapercirsim^. 

Verumenimuerb, quando hxc non eifent , qui> 
bus ida iedta a Sacana profe<da elTc manifedb de- 
prehenditur, vel vnum far elfet , cum dicunt , fefe 
credere, fentirc, docerc, quod docent, fcniiunt,& 
creduncomnes £cclen£,qux pofl: Luthcriiem- 
• pora ab vnitace Ecclcda? Catholicie fefe fubduxe- 
runt : cum tamcn notifsimum fir tot fedas inter 
refedilTedbas planeque inuicem oppoiitas, cum 
anathediatibus fefe mutuo confodiant , a folo Sa- 
thana agi. Q^d autem ita renferinr,& locuti finr, 
extant eodem fn libro aduerfus Voirechum ipfo- 
rum aduerfus feipfos tedimonium. Aiuncenimie 
credere Eccleliam Catholicam miniderialem e0e 
omnem Chridianitatem Tub toto caelo,ftiam verb 
vnitatem elTe tantu partem illius, velut & Roma- 
nam,Bocmtcam,Lutheranam,Zuinglianam , Cal- 
uiniana,& alia id genus.Et confefsione anni i{ 74 > 
articulooidauo de Ecclefia fanda dc habent. In- 
terim docent fratres nodri dc fua congregationc, 
vel vnitace fentire id yquod dc alijs Chridianis 

paruis, 


ulnni 

» 574 . 

Art. 8. 


'A 


.3 


Ptcardic£ SeEld. Sff 

paruis, vel magt\is vnicatibus fencire dccet> quod 
ea non fit Tola £cclefia,fed tantum pats plus vcluti 
fiiit Corinchiaca. 

. Ac tamen cum hxc dixifTent rurfus Tcripco fuo Pag.^, 
cotra Lelicenfes contrariu pronunciarunt. Nem- 
pememoratos hxreticos inter fe nec renfu,nec 
dodirina, neqj interpretaiionc cum facta fcriptura 
cfl’e cocordcs.Q^libct enim(' aiuntjvnicas Chri- 
fliana fcripturis (acris,prout optime norii , vticur: 

Nec vllaexhis fedlis moueri fe finit,aut doceri, 
vei facrx fcripturx expofitionem recipereauder, 
timens ne hac tanta de religione difcordia deci- 
piantur ab aliquo. , 

Qui ergo fieri poteft.vt inter has , qux non fo- 
lum inuicem , fed inter fefc ( vt ofienfum eft) funt 
diuific , fit aliquis ordo , vnanimitas , concordia, 
charitas , & in primis vnus Deus , vna fides , vnus 
verus facrx feripturx fit intelledus ? Quem ergo 
habebunt fpiritum fapientix,intelle(ftus,confili j? 

Cum olim T aboritx cum faceidotibus , & ma- 
giftris Pragenfibus ( prxter alios articulos fidei) 
potifsimu de corpore Cbriftiin venerabilifsimo 
Sacramento couenire nequiuiflcnt, grauffque in- 
ter eos difsefio per multos annos extitiftet, mutna 
item bella inter cos orirentur, omnes Regni Boe- 
mixordincsfubvtraque fpecie communicantes, 
nullis laboribus, vigilijs, & fumptibus pcpcrce- 
runtjVt eos ad concordiam adducerent,nec tamen 
quicquamcffeccrunt.Tandcm Pragx conuenien- 
tes ftatucrunt, vtfabbato poft fcftum fandti Pro- *44i- 
copij tam Taboritarum , quam Pragenfium faccr- 
dotes couenirent, deque articulis , qui controuer- 

tcbaniur. 


Jinni 

w+4- 



3f6 


Examen 


tebantur,colloquerentur. In quibus autetncon- 
(encire inuicetn non poU'enc , cos proximis conii- 
tijs pod trium Regum feftum celebradisfcriptos 
proponerent. Acquidquidin ijs fecundum icri- 
pturas , & fan6):os Pacres in fcripturis legitim^ 
fundatos elTec probatum : id omnes vnanimes ad- 
mittercnt, crederent, docerenc, neque verb alios 
facerdotes , Parochos , aut Concionatores in fuis 
ditionibus ferrcnt. Idque Tub grauifsima poena: 
nimicum amifsione ipHus caufx,atque adeb iplius 
honoris ( vt dicunt ) & famae. Quz omnia padis, 
conuentis,literis,iuramentis,ac propriorum Hgil- 
lorum apprefsione, atque appefione fe feruaturos 
inuiolabilitcr mucub promiferunt. Quod tamen 
pudea in irritum cefsic: Valdenlibus &reliquis, 
per taliaconciliabula,iterum, atque idenridcmpa-i 
cemquarrentibus,&non inuenientibus. lamde 
hypocrifi,de bacuIo,& pera,de voccexili, deex- 
terna demifsionis,& humilicatis larua, quibus an- 
tea vd fimr, donee erumperenc,ruperuacaneuro ed 
loqui.Ha;c enim iam ica fefe pcodiderunt, vtaliz 
quoque hxrcfes a Picardica mecuanc. 

Icaque hinc viderinc omnes , quibus Picardica 
fecla lapere inca‘pit,quara temere earn commen- 
denc, autad cam prouncent , earn certb Synodis 
omnibus legitimis , hoc ed Apodolicic doArinZi^ 
Quam vna ipfa Catholica Eccleda (eroper 
tenuit, anceponere , aut delitum, 
aut perhdum caput 
fapit. 




F I N I S, 













' 








/ 


I 

I 

Ur- 

coi 

tct 




■rm 


l^T>BX fLALFHA^BETlCVS 
eorum omnium qu£ in hoc ^olumine . 
contmentur. 


A Lexandet Epirotarum re* Apoftoli cur d terrx regibus 

gul* Turcasf^pd vicit.84 cotra hzreticos leges fcrri aoti 

Amafias Rc^ luda , quud ex 
Ifraclitis fchimiaticis mdites 
coDduxiiTec,&ad prziia duce 


ret a Deo reprchcDfus. 81. 

Ambrofius quomodo hzre^ 
ttcos in fna ciuitate clTe pon 
fitpalTus. 79? 

Amicitia quid fit & quo 


pcticrunt. iQo 

Arius fcintilla vna fuit , at 
quantum concitauit incenl 
dium. 1^8 

Ariani au^lores fuerunt tu 
multuum y qui in otiente fliW 
excitati, I7J 

Ariani quomodo i D. Anto 


modo ilia niuinterpio^Chri- nio pr^uifi demolirialtaria,t4) 
^ ^ " Athenienfium opes euertic 

anilis quxdam & mifera lupefo 
ftitio. _ 148 

Auguftana Confe/Ho dam- 
nata fuit ab omdibus fyno- 
dis. jor 

Auguftanam confcIHoncm 
nec ipli baeretki rcceperut. ibi. 

Auguftanis in comitijs quo* 
modo inter Catbolicos hx- 
reticos CQCordia iniri c^pit.joj. 
Auguftanxcofcffionis arcicuU 


Rianosenenonpofsir. 1^6 
Amoris vis ad omnes dolo- 
res araati caulTa perferedos. 15 1 
Angeli & Dzmones in qui- 
bus difFerant. ii6. Angeli pios 
omnes ChtTfli anos volant, 8t 
eosab hoftibus fiopus (it libc^ 
rant. 148.149 

In Anglia potius prxdooem 
e(Te licet, & facrilcgum quam 
Catholiemm' 175 

Anglorun>in Catbolicos Cr- 


uttia. 8j. Anglinumquam cru^ inquib^rocordiainitacft.|0|, 
dcliorcs fuerunt quam cum & in quibus concordari non 
Catholicara fidem cxucrut. iii potuit. J04, in quibus concot- 
Antichriftus ell ,aiTt didbo- datum eft quomodo H*fctici 
lus qui vniuerfalis bcclehx 4c- ho perftit^nt.jofi. Auguftana 
cretaconueliit. 1J7 coBfefllo a hullis eft rccepca 

AntiebriftiprxeurfotesCal- Academijs. ~ 307 

viniftx ertc demoftrantur. Auguftana cofeflio vera i!!a 

Antimachiauelliauftorquid eft qua Ayguftanus cpifeopu^ 
fnaximHntcndat, 133^ ^ exteri Cacholici Auguftx 

A a prouten 




3 


I 'N D E X. 


torofitctur.i9J. Auguflana con- 
wfTio.quam hirctici Carolo V. 
ezhibuciut,va^ 8c multiplex, 
& proindc incerta ibid. Augu- 
flaaa ConfclGo ifacim cnata 
^ures annos dclituic , nec di- 
cenda Confeflio fed inticiatio 
fidci auitaefc Chriftianx. 194. 
Auguftana Confeflio fxpc fnit 
niutata,renouata,& redditam- 
certa.i9j.Auguftanam Confef- 
fioocm quinam refpuant. 197. 
Auguitaua CoDfcliitr"Euange* 
lio repugnat & tniucrfiE“air^ 
ciquitati. _ X99 

Auguftanam Confeflionem 
ooi profitentur inter Ic no con^ 
lenciunt. JiS 

Augufli tempore pax qux 
Romx fait , non ipfl tribuenda 
Auguflo, fedChrifto. 118 
Auguflinns inflgnis veritatis 
aflettor fupplicijs n^reticos dP 
gnifsimos efle afleruit, &.ciir. 
19}. Auguflin us leges aduerfus 
kxrecicos & principu piam in- 
tentionem milericordifsimam 
dilciplinanTvocat. 109 

Auguflini teflimonia Ca- 
thniicos cu hzrccicis iniic non 
pofle concordiam. 17J 

Autea Bulla Carol! Ill I.Im- 
peratoris quid concincat. “Sj 
Auxetius quia Arianusnun- 
quam mihi alfbd quam diabo^ 
lus erit, dicebat nofter Hila- 
rius. 169 

B 

B Elgi hxredci fidem 
tbolicis dacam'fxpd vio- 


larunt. 177 

Belgiu ob hzreticos admif 
fos dcitrudlum. 

Belli gerendi iuftx rationes 
qux. ijt 

Bellum qua ratione maximA 
gerendum.86.Bellum efl neccp 
lario contra improbos fufci- 
piendu.tcd contra h^reflm ma- 
xime. 114 

Blandrata Arianus qua ra- 
tionc morcuus. ~4r 

Bodini feripea, & primum 
methodus hiflorix , qux tota 
hxrelim fapit. 87. Apocalypfis 
D. loanis audoriracem eleuat. 
SS.alij cius errom.ibid.parcif- 
fime de Icfu Chrifto filio Dei 
loquitur.9f Bedin’ Pont. max. 
poteflatem carpit. loi. Bodini 
iibti de republ. quam primum 
funt purgandi. m 

C 

C iSlibatus lege ijs,qui folui 
cupiunt , quid flt relpon* 
dendum. 117 

Cxlibatus legem qui impe* 
ratorcs firmarunt , c Chrnh 
inflicuto fccerunt. 115. Cxliba- 
tus concilium Chriflus dans 
multo fe fapientioTcm omni- 
bus.principious mundi oflen- 
dit. 116 

Caluiniftx direptionibus rf- 
plorum vacames quos imiten- 
tur. 159 

Caluiniflx non habent yera 
£ccleflam.ii5. Caluinus quirot 
ci’ de Euchariflia blafphemia. 
1x8. Caluiniflx demonflran^ 

cor 


tur cfTc bxrecici. 119. tjo. 
Caluiniftx quomoHo non flnt 
dcEcdelia. ' 

Caricas non Diabolo , fed 
Turcis & hxfcticis exhibendar 
quod a nobis , & quomodo, 
prxftandutn. loj 

Caricas rcligionis Cheiftian^ 
noca eft teliquis omnibus iti>- 
ligoior. U6. Caricacis defedu 
quomodo omnia nobis mala 
encncrinc. ibid. Caricas quan- 
tum valeat ad pericula omnia 
perferenda. 150 

Carolo V.confeftlo Augufta- 
nafumme difplicuic. 

Carolus quintus res fidci ad 
fandam fedcra retulit. ptr 

Carolus magnus qua rationc 
regnu Gallix rellauraucric. Tjr 
Plures orando qua pugnando 
-viftorias rcportauic. 74 

Catbolici cum Hxrcticis 
etiam aduerPus hxreticos co^ 
iungendi non func. 19. a Ca- 
tbolicis in Concilijs quid fadi 
tatum. 

Catbolici non vitanc bxrcci- 
cos odioyfedcaritate poti*. ati 
Catbolicus in quo ab bxre- 
tico dilFcrat etiamfi vtirque in 
fideerrec. laS 

d Catbolicis Do^oribus in 
Sandos Patres Para^hraferSf 
appendices editx quam diffc- 
rant ab ijs quas bxretici edi- 
derunc. ) 4 *> 

Chriftianam fidem quocum- 
que^habitu vel more viuendr 
quifquc feftari poceft > ft non 


J ?^D E X, 


eft contra diuina prxeepta. 1^4 
Chriftiani pro Cbrifto tor- 
menta ferentes maiou lauJ c 
digni func quim Ethnici qui 
pro rep.eadem fuftinucrut. i)8> 
ebriftiana difciplina a perdi- 
tis dcfpicicurca probis ftifpiti-- 
tur. IJ9. Chriftiani in proprijs 
periculis paciemes : in alicnis 
vindkesexiftunt. 14J 

Chriftianus non eft > qui in 
Chrifti Ecclefta no eft.4. Chri- 
ftiani milites cum Erbnicis im- 
peracoribus mirageifemat, ft:d 
hxrecicis iundti, nihil. 81. ebri- 
ftiana rcligio vbi floruit regna 
floruerunt. 


TT 

ebriftiana religio optima & 
perfedifsima reip. forma. 99- 
Chriftus & Apoftoli cur paii^ 
percs clfe voluerint. 173. Chri— 
ftus eft adu( 5 catus fed noniui — 
quus & ini qua ; ca u fta c u on pa- 
trocinatur. 190 

ebriftus Catholicoru & has- 
reticorum finis non eft, vt vdlt 
Nua.3. ebriftus nullius bscre. 
feo*< eft fundamentuni. 4 
-CtTcuracclIionu feritas qua- 
tafucric. ify 

Clodouxi regts Cbtiftianil- 
fimi baptifmus & gefta ali- 
quot. 76 

Clotharius rex-volens Ec- 
clefiarum bona vfurpare mut<^ 
uit fenicnriam. 7 <^ 

Cogi homines ad iuftitiain 
quomodo nccclfe fit. 

Collegia militum qua ratio- 
ne inftituenda , qui inaximd 
A a a docct 




I D E X. 




"4ocere pofTuot. 8( 

Colloquia cum hxreticis quq 
cladcs nmconfccutz. . 

'Colloquia inter Catholicos 
& H{rcticos a rcgibus no pet- 
initteuda. )ti 

Colloquia omnia cum h^rc' 
ticis habira fecutf Hint fuoct- 
(i/£mz cladcs. |2i 

Concilium Tridcntinu quo> 
tnodo coa;(lum. 507 

Conciliorum generaliuro & 
ledis Apollolicz' quanta lit au- 
Aoritas. Concilium in Gat- 
lia quod mall's rcmedium af- 

Concordiacu hzrcticis fir- 
nia initi non poteft. 

Concordia Drefdenfis hzte> 
ucorum CO anno quo nata^ 
interijt. ^9. Concordia ilia in 
prouerbiumabijc. 40 

Confc 4 io auricularis i Chri 
fioinftitutaprobatut. 2fj- 
Confcllio peccatorum quim 
exaAa clTc dcbeac. 1-78 

ConfelHonis peccacotis qiit 
vctercs meminerint. 

Confeffionis in Ecclciia yfus 
eftamiquillimus. tiro* 

Conftantinus roagnus quid 
xelpondcrit dum ad cum refers 
xfiurcaulzEcclcfiafticx. jio 
Conllantinus magnus quid 
telpoderit pheudocpifropis A- 
fricanis colloquium efflagi- 
tantibus. 

_ Conftantinus legem Augu- 
fti contra c^libatum abrogauir, 
^ cur.zi^.Conftancini impera- 


toris fzlicitas. ttf 

Conftantini contra h-creti- 
cos edi(flum.i89. Conftaniitiuf 
magnus opes Ecclefiz contolir, 
quemipij reges funt imiKui.t5t; 
xs8. 


D iEmoncs ouibus rationU 
bus in Ecclciia Catholica 
eiiciantur. Dzmon quot 
qualibufue modis Cbrillianam 
teligioncm teniet cucrtcre.ita 
Dccim^ ex debito requirun- 
tur,& qui cas dare noluerit,re& 
alienas inuadir. 254 

Dcus cur templorum orna-^ 
tu dclc^ctur. i55.Deo quzpcr 
le funt villa, fides efiicit pretio- 

fi. 

Dcus cur pflmo pifeatores 
deinde venatores mifilTe dtc«> 
tur. iioi. Deo nos nemo magls 
amare potell,is tamen nos non 
dellnit caftigarc. at^ 

Deum iudicem timer! non 
debere Lucheri & Cfiloihi dog- 
ma ell a yeteribus hzfcticis 
acceptum. a88.-hoc auitfii cA 
omnibus fceleribus Iter pande- 
rc, *' ' ibid. 

Dilemma contra b^leticos 
qui colloquia efdagitdnl 
Ducllorum Tfus ab'Eeidl^a 
& zcpubl.extcrminandus. 1107 
E 

E Ccleliz nota yna&licitas 
temporalis. 119 

Ecclcua Catholica dubira- 
tionem Academica deteAatUry 
omncfque fc£l cuicumque ad- 

didlos 




I 


I ^ D E 


di&os (aluaii pofre.ix4.£ccle. 
fia in nouo tcftamf nto ver^ jn- 
notuit quod p i obai pUt. 1x5. dc 
Ecclcfia & dc vcricacis dodri- 
na null! iam dubicarc 
xa^.Ecclctiam requacur,qui n5 
yolt crrarc in ^ctipcurarum 

EccleiTa numquam concu- 
ti autconcideie poceft, inqua- 
non fum ncacralcs, fcumcdij 
inter hxrciip & fidem Catho- 
lica.4<Ecclcnanon cftinuidbi- 
lis fed vinbilis.^y.Ecclcnabx- 
xetioicot petijiTc dixcrint. 6 fi 
EcclcHa non v ni gcntiadUti- 
ila. ibidi” 

in EcclcEa func boni & niali, 
& propter nialos prxpoiitos no 
cftdcictcnda Ecclclis dodri- 
na^. x6j 

ab Eccleiia peceda eft do^ri. 
na veritatis non a principibus. 
140. Eccleiia vera eft Ecclefia, 
qux Catholics nomcn habet. 
afuEccIcila vna eft quia vui vi- 
iibili paftori fubieda eft. ibid. 
EcclcUa Komana omnium Ec- 
cleftatum ptimacu Chtifii vo- 
ce obtinuit.x}5.ab EcclcHa Ko- 
ihana definita in dubium reuo- 
cari non poiTunt. 140 

ab EccleE^ Romany iudicio 
diGccdere non licet , nec vlla 
Synodus Gcoeralis quicquam 
contra illam ftatuet.z4i.Ecde- 
iia quomodo vna fit.ibid.errra 
Ecclcnam null um viuiiicat ^pt- 
ritusS.i4).eztraEcclefiam Ca- 
tholicam nemo vii eft bonus 


& probus. Z44. EcdeliaRoma-" 
na numquam errauic. 14^ 
“Eral'm* Rotberodam usvnde 
& quibus parentibus ottus.j|7 
cuius religionis monachiis. ibi.- 
quando mondchatuni delcriie- 
rit.ibid. quibus de rcbiislibros 
fcripfcrit.p.jjS.quopafto erto- 
resrparferir. ibid. Erafmi Lu- 
t hciuA icfctaior eft. ji8.- EraC- 
mus quos^ lib'ris faens rriiciat; 
p.jl9.quam turpiter lapfip duni 
in Patres edit commetaria. 539; 
quid de LutHcro fehferit. 34d 
Euchariftia haber verii Chri"S 
fti corpus & langtmmnrnccT^ 
dololatria eft earn colcre & a- 
dorare. a^^rEuchariftia lirad- 
tum corporis Chrifti lignuoi 
eflet , Chftdus fe ipfum ruilTcC 
incerpretatus. z£6.Euchariftis 
veritate vtuntur Patres ad'eod- 
iiitandas h^refes: 

EuchariUi^ vis contra d^- 
monem. 

Eucharidix fumptio Tub al- 
tera fpecie non daranatiir per~ 
Confefsionem Auguftana.30^ 

& Eucharidi; Veritas per eam- 
dem admida. ibid. 

- • F 

Fidem tantum eftc Vnam 
ftcndicur. 

Fortitudo Chriftiaoa cun1~ j 
'manfuedihe animi Si modeftb*- 
coniuoda cd. 14^ 

Fore is nullus etiatii apud 
ethnicos vir fuit , qui animi 
moderationem.i. humiUcap'm 
toonbabuerit. 34!’ 

3“ Fotii 


I D 

t^ortitudinem rupcrfticiones 
gencilium non iuucxcrunc fed 
timiditatem. i ^6 

Francifeus Dau'idis Arianus 
quomodomoituus. 41 

G 

G AUia maximd cuerfa c4t 
quod hxrcticos io fuas ci- 
uitates admifcrit. 10 

Galliar ciuicatcsqushxreti- 
cos non admiferunt incolumes 
pet Aice rune. n 

Galli* cclebrcs Scriptores, 
quorum fidei Aadu, ii volumus 
legicimam Synodum in Gallia 
cogere. ^ 

Gallici regni archiepifeo. 
patus abbatiz &c. 144 

Galliz olim maxima pictas 
in quocnicuic. >41 

Gallorum gloria d Catholica 
rcligionemaximd. 69 

Gallorum ciuitates przei. 
puz Catholicam religiouem 
tucncur. 70 

Gallorum de lalute non cA 
defperandum. — 

Gallic Rex Regum aTurcis 
ob illius illuArem religionem 
iam olim didlus cA. 71 

Calli^ tegnu qua rationc re- 
Aaurandum. 

Galli; rex futurus quibus ra- 
tionibus^regnum re Aitutfr- 7^^ 
Galli; regnu quot babucric 
Cardinalcs vcl cpiAopos cao^ 
cellatios. loS 

Gallorum primariz vrbes 
Catholic? funt , & oulius ex-cis 
nifi miti/limis mnribus przter 


EX. 

Caluinianos. m 

Germania ideo ab h?rcli 
corrupcafuic,quiaLutherus in 
eaexcindlusnoDcA. 18} 

Germani? regioncs &ciuita- 
ces quz h?retic()S cxpuleruini 
quierc&pacegaudencr it 
Germania quot quaotifqae 
h^rel'.busfcatcat. 14 

Gloria veracuius cupidisdc 
ChriAiani homines. 140 
Gr?ci ad (ynodum coanoca* 
di A pax in EccleAa vniuerl»i» 
(itcoociliaoda. 11 

Gr?ci adhuc in ptoceflione ' 
Ipiritus S.crrant. it 

Gregotium Nazianzenum 
pocnicct, quod nimia in h?retU 
cos Atvfusmanfuetudine. tii 
Gundhramni regis pr^clara 
ad fuos populates oratio. 74 
H 

H iErefis cum Catholica 
numquam coirepotuir. 51 
H?tccici quibus pcxnis olim 
muldati ad hdem catholicam 
redierint. rj 

cum H?reticis tranladio 
nulla ineundacA. ibid. 

H?retici cuih Catholicis no 
funt permifeendi. 54 

Hxrecici cum catholicis a- 
micicia limuiare voluerunt. fS 
H?rcfis hxrefim gignit- ‘ 
44 Hzrcticis nihil prorius c^ 
cedendum eA quod fidei puri> 
tari ofHciar. 48. 49. cis tamea 
dclidorum pccn.e codonari ic 
legum rigor folet.ibid, 

H?rcns vna cum ChriAi fide 
tolen 


k? 

3i; 

i 

OK' 

(as 

df 

) 

k 

m 

cs 

jk 

\gg 

Ip 

yt.i 

0 . > 
kail 

Cll' 

ii 

out 

itiis 

I 

ici!> 

Ijlt 

agl 

MIP 

jf, 

tfS 

jnl 

jiiir' 

si« 

idd 


I E X. 


colcranda non eft. j. H^rccici 
funt morcc, alUrque fuppliciis 
afHcicDdi. 6. H;rcfts~7>efti qua 
raciooe aftlmiletur.7. H;retici 
conuctft funt cum eis liberta- 
ti$Q>es abiaia cR. 8. H^retici 
vbi rcgnanc nullum catholicis 
fu^ religionis cxercuium per- 
mictui. t}. H^rctici omoes pu- 
tiftimum Dei vetbum fe habe- 
re iadant— 19 

H^cells inSdelitate grauius 
eft peccacum , & non dehet irr 
rep.tolcrari.165 H^^rellsno ad- 
mittenda in e'enditione rlla 



iurias.i7t.Hxreticoium maxi- 
ma in catholicos crudelicas & 
fzaicia. 174 

Hxrcticus eft qui morbidunr 
prauumque in Ecclelia Dei 
pic.iit. H^refes nou; qualiter 
redarguantur & communtcan- 
tur.xxy. H^recici exeunt ab £c- 
clefia,non h^cabillis. xjo. 
tcl c s dignolcuntur, c o qu od ab 
homine nome inuenerdtr- xji. 
H^rcticorum impudentiafe ha- 
bere e cuclo fua dogmata ia£ta- 
tium. tjs 

H^retici,nulli ne quide Deo 
cedunt. }jO 

H^reticinulliin fuis conci- 
liabulisritcconuencrunt. J4. 

Hzretici cum catholicis in 
quibufcumque colloquiis nu> 
quam conpordiaih inierunt. f6. 
H^reticicura haercticis conoe- 
uientes difcclfcruc magis d(£r 


cordes quam conuenerant. fr‘. 

Heretic! in multas ledas dif 
fedi ftint & cur.Z3i.H;rctici no 
pertinent ad corpus Chrifti. 

demolici. vt nunc faciunt Cal- 
utmtlz.z46. H^retici cucauftf 
fu^ difhdunt , (blent in vita Ec - 
clefiafticoruminuchere. t6% 
H^retici inter fepugnatifed 
contra Eccleliam camolicamr 
confentiunt. 178. H^retici ma- 
gis puniendi quam exteri fee- 
lerati.iSi.H^rcfum dotftores 8c 
andirorcs non ferendi. 18} 

— H ^ r c tict ium in ter furcs 8c 
latrones maximi , & idetr 
maxime vitandi zxi. H^rctici 
abreonditam tot f^^culis fidem 
annunciant, 8c idco no eis cte- 
dendum. x6( 

H^rctici adX^oncilium Tri- 
dentin um venire recufarur.tTiF 
H^^retici ad fuos conuentus 
nuquam Catholicos inuitaruc. 
ibid. 

H^reiici nullis (ynodis inter 
(cnee cum aliis vmquam con> 
ucncrunt. 

Heretic!, quomodo ad Con- 
cilium prouocaaerunc , 8c quid 
poftca fcccrint. ibid. 

Hf recicos ad conuertendb^s ad- 
hibenda eft 8c dodtina 8c ter- 
ror.i96.Hxretici cyrannis fern- ^ 
per fueruntqualcgitimis“prin- 
a p i bu s gq mo r c s . xo4.Hsreticf - 
quot 8c quanri ob metum fup- 
pl i cior u m c o a m tt it; x» 7 ; 

(ici dbnatihx afFedarat' mar- 
Aa 4 tytuna 


1 ‘!N D B X. 


tytum gloiiam. ait 

Hztcticorum PoloDorum 
3c fuinmo PoDciHcc tnalcdicc' 
di imputiitas. 

Hclueciorum pagi ca- 
tholicide hxrecicis uiunapfaa^ 
runt,& hzccdm numquani ad. 
iDi(erunc. 

Hofi) Ca^didalisinflgneie. 
(poofum Chcidianam fidcm 
cam Auguftana confcHIone o5 
podc confiftere. 517 

Huacrici cegis Arriani in ca 
tiioKcos fraus & dolus. ~74 
Huflit; cu v(um calicisim- 
pettalsetio perfticcrut.f^ 

I DoloIacria non cd; in Ecclefia 
catholica.i^4.IdoIoIacria d5 
Sanilorum inuocatio. ^67. 
Hpioianx qui oiiin-fucii4-a ^9 
Imaginum coitus eft airA^ 
oftolotum teporibus > & ido> 
olacriauoneu. 169. Imaginu 
C ulcus rcfercut ad prototypon. 
ijo. Imagines qat^ntempfe- 
tunc quinam line. x7t 

Immorcalicacispniafto magnti 
cftadcoftatiaincitaractu. 149 
Iroperatorcs pij & Catholici 
fucrut foclicilfiinijimpi) & h^- 
rctici mifcrtimi.iji7Imperato- 
^ res qui faliccs fine. ~ 154 
imperatoris etbnici Paulns 
oppreffus pr^fidium petiit 
quid hoc fic. loj 

• Infideles don funt Cogendi 
id fidcjUciic hxrcticiad tctinc- 
dam tcligiodc Catholicam.88t 
^ . loaoncs Tcaniyluanix priA-* 


cepS quomodo ex CatboIic<7 
Luthcianus,& poftea Caluinia- 
nus 8t Arianus fadus lie 41. 
etus mors. • 4a 

Ir^arcb^ qui nam olim fue> 
tint & quod boTum munus. 50. 
quales ilii dclcdli fuerint. ft 
ludacis cur inter ebriftianos 
impune eife licear. itS 

lultanus Apoftata cur per- 
mifcittb^rcticis liberam excP 
cendi fuam impicratc poce<> 
ftatem.207. lulianus opesEc- 
clcli^ ademic, quas reftituie lo- 
uiuianu5~vel louianus pocius 
eius rucceftbr. 155 

lusidem nacurx &zquiras 
omuibus in locis & teporibus 
vigere debet. in 

luftinianus Imperator Ca* 
tholicus fuic vidorioEQimuSy 
hxrcticus auce mifcrrimas.ijo 

L 

L Acedxmodij rupetftitiom- 
bus dedicimultas rei bene 
gerend^ occafioues pr^tenni> 
icrunt I4tf 

Laudunenfis D^idonis ex. 
pulEonis miraculu narracarT9F 
Legum fcucritas in h^rccicos 
excrcica, quid ipEs commodi 
aft'crat.195. Legum Icueritate 
multi beretici couerfi font. 197 
, Libercas^ confeientix vi«m 
ad acheifninm munic. 

Liberum arbitriuni licet hoj« 
tno habeat i legibus tamcn cut 
ei & bona prxcipiantur & mala 
prohibeacur.194. Libertnti ma- 
la “voluntas pertnittenda flod 


eft, fedptincipcscam Icgibus 
& ruppliciiscocrcere dcbct.io^ 
Libri hxrcticorum marime 
aucrfandi. 158. Libri hxrcciCO* 
rum non fegendifed flammis 

iniiciciidi. ibid. 

Litcerx formats vnitatis 
Ecclelixftgnum & tefTcra. 66 
Ludouici San^i regis noftri 
gelta aliquot. 7i,.n6luit epifeo^ 
pus nomiiiandi facultatem a 
PoDtiiice concefTam admiicc* 
re. ibid. Ludouico noftrorcgi 
S.nulius princeps Yirtute,picta- 
tc , integritate. iij 

Lutheri monftrofum dogma 
dc Hdc iuftiHcate vnde iniiium 
habueric. jii 

Luchcri fachanicx mifHonis 
fccundum (ignum & tertium. 
pag.^tt.quarcum ibidcm.quin- 
tum.pag.jt;. fexcutn ibidem. 
frptimum,o(ftauam & nonum. 
p ag.jH.t c itqu a indicia. pag. jij 
Luchetus cut in indulgentias 
debacchacus. 

^ Luther* dd in indulgetias in 
uchicut ad id (e mbtu falfz gkr 
xiz cupiditatefatecur.^f fij 
Lutheri exccrand^ blafphe- 
mi^. 510. Luthcrus quarationc- 
primo in hstcilm lapfus. j'l 
Lurticrus dc Conciliis om- 
tiibtis quid fcntcric. ji 

Luchcrani in colloquio Vor 
macienh dc fu; fidci profefsio< 
ncdiircmiunt. 514 

Lutheran^ do^ltin; corpus 
quomodo diuerfuro prodierttj- 
»i)8 


Lutheri in Patres SanAos 
conccmeliz.joo.Lutheii aftus 
in Concilio petendo , fed non 
admictendo. }06. Lutheri mif’ 
fioqualis. }09 

M Achiaocllus prindpeia- 
docce fidem iuramcnco 
confirmatam frangerc. 177 
Machiaucllus quibus crimu 
nibusreus oftendatur. ifi.con*- 
traMachiaucllumquina (crip- 

ferint. i*i~ 

Machiaucllo non ingenium 
& acumen fed pietas defuic. 
uS.eius ptonunciata omni im- 
pterare plena.ibi. & rtrfus i)j. 
Machiaucllus Chriftian^ reli- 
gion! ruinam Romrimp. & alia 
impi^cribuic. if 6 

Magi acerbiftimepuniendi, 
quorum vis ma^a cftinGal- 
lia.98. Magum Trefcaluquod 
Carolus IX. mdrti no rradidc- 
mripiccftmortuustcftc Bodi- 
no. 106 

Magnitudo animi in Chri- 
ftianis quomodo fupra omncs~ 
eluxerit. 117. magnicudo animi 
cum laudis conicmptu poceft 
confiftcrc.— Magnitudo ani- 
mi in Chriftianis quata (ic. 148. 

Manich^tmt nonclTcrpirita 
S.quo rcdargueritD.Le o. a>ii7 
Martyres veri qui pcrfccu- 
tiobem patiuntur propter iulti- 
liara. iij. Martyrum mortem 
bon habet , qui Chriftianorum 
vitam non habet. ibid. Martyr 
cirenonpoteft,quiin Ecclclia 
A a j non 


/ W T) E X. 


noncA. ' 114 

Matthias Hungatix rex T ur- 
eas fatpe parua manu fudit. 94 
Mauricius imperator aPbo- 
cacur mteremptus. xtt 

Melandhoo quale cocilium 
habere voiuerit. 

MeianAbon ab alijs hzreti- 
cistraducitur, quud Confeflio- 
neta Augultanam mutauerit. . 
196. Melandhon I'uit Caluini- 
fta.ibid.Mclandhon fuit regu- 
hrtesbia , qux fefe ad omnes 
bxrefes aptare ftudebat. 197 
Mooarchia Ecclefix a qui- 
bus deferipta , & ab ea optimx 
rei^.Famapetenda, non ab alijs 
folum. too. Monarchix forma 
& moderatio qualis elTe dc- 
beat ex D.Tboma. ijj 

~ Mofes fuit fimul mitiffimus 
& fortilUni* , & Dauid etia.r^ 
Mulieres b.rreiicx docendi 
^uggefta eu^elij,& cocu^ tra 
dendx muiv* i^i arrogarut. zf 
N 

N Abuebodonozor piorum 
& impiorum regum ty- 
pus. tot 

'Nobiles funt maximd ad 
Chiiftianam piecatem iucitan- 
di. 1(4 

Nax libri tanto funt nocen. 
ciores quanto occulcius virus 
fpargunt. 158. Nua Catholics 
icclcli; coiuratus hoftis , quid 
maximd in fuis libris intendac. 
1(9. Niix libros qui Icgunt in 
ercominunicationis peena in' 
cshint. ibid. Nux milicisinfo- 




lens fuperbia & in Sorbonam 
calumnia. tjy. Nuz mendacid 
Papam fulguris~inftar concilia 
generalia reformidare. 

Nuz militates & politic; dif- 
putationcs ab eo quando cut- 
tz.i.earum fcapuT& finis quis 
fit. 1. Nuz de foedere contra 
T ureas feneudo confilium* 80. 
improbatur. 81 

o — 

O Pes Ecclefiz in filcusr 
redigi cupientes Ifcario- 
tern ludaro imitantur. 150 
Opes Ecclefiz minifiris ip- 
fius lure debentur. tji. Opes 
Ecclefiz qua ratione ad cam 
deuenerint. i(i 

Opes Ecclefiz qui inuadunt 
funt facrilegi & anathemas 
curtunt.ibid. Opes Ecclefiz in- 
getes fucrunt tub Ecclefiarura 
pcrfccutoribus. ^(7 

Opes Ecclefiz qui diripue- 
tunt male pericrunt. 1(9. lem 
Opes Ecclefiz ob nccc/fita- 
tern pauperum difiiahi polluni. 
x6i 

Ordines cquitumnonnifia 
Pnneipibus Catholicis inlU- 
cuti. It; 

P 

P Aftor Eccicfi; vnus eft,fum- 
musquod demdfttatut. xja 
Pafiot vniuerfalis Ecclefiz 
cfiRomanus Pontifex. tJ5 
Palioris furami Ecclefiz v- 
nitasquamnecelTatia. 

Pattes in filios dcberc habe- 
re iurifdidionc vfqucadmot- 

tem 


I ^ D £ X, 


ccm quatn temerc Bodinus af- 
ferueric. iio 

Patriarchates Ecclcfiae non i 
Nicena Synodo infiitutx funt 
fed a D. Peiro origincm craxe- 
runr. 6 i 

Patria chairs Ecclchas tres 
Romanam , Alexandrinam ^ 
Antiochenam Luthcrus & Cat- 
uinus agnouerunt. 66 

Patrurchalcs £ccleE^pprs> 
ter Romanam perierunt. ^ 
Pax non eft conliituenda cu 
diuerfarum hzrefum rccepciu- 
ne. 167. t 68. Pax cum h^*recicis 
cur non tit firmanda. ‘ 170 
Pcccrt ta-taortalia a venialU 
bus diftingucrc difficillimutia^ 

Pcccacorum mortalium & 
vettialium diilindlionis Chri- 
ftus eft anchor, ibid. Apoftoiux- 
confirmator.iSt.Pcccaci mor- 
.talis ex vna radice multos ra- 
m»>j ptiudcie qua lation e de- 
mouftrari poiIic.ibid.de Pecca- 
tis morcalib* fera eft poft mor- 
tem pocnicentia. x8^ 

Perfecutionem grauilllmam 
paciuntur Caiholici ab hxHr^ 
ticis. 119 

Perfccutio h^reticorum cur 
grauior tic rcliqt^isaliis. ite- 
Pcrfecutio marryres facie, 
hxrcfisapoftatastancum. txt 
Pcrfecutiotie quialiquando 

f atitur, iniuftus eft, & qui cam 
acic iuftus. XIX. Perfccuti funt 
mali bonos,& bon: naalos.ibid. 
Pcrfccuciouefn qui paticut.a 


Deo eft, qui facie, adiabolo, 
falfa fententia. 114 

Petrus fuit omniu Apoftolo- 
rum & totius Ecclcfix capm^ 
Chrifto conftitucus. ijf. Peert' 
dignieas ad fucceftbres iplius, 
tranfmiira eft. — xj4 

Philibcrtus Emanuel Sabau- 
di^dux fuadieione recuperata. 
earn omnem regioncm in fi- 
de nutantem conftrmauic. 8 
Philippus Auguftus rex Gai- 
lix qua ratione Galli; motu» 
fcdauetic. • 7; 

Philippus M.oru.Eus quis & 
eius liber de veritate fidei Chn^ 
ftianz. 113. eius libri erroresr 
ibidem. <X4-Uf 

Phocas qua ratione Roma- 
num Pontificem caput t o tius 
Ecclell; eife edixerit. 173 
Picardica h^refis quando tc 
vbi incepcrit. 343. quamrude^ 
funt illi qui inter illos przftat^ 
pag. {44. quis fit cocum h^re- 
iiarcha. ibid, quos errores do- 
cucrit. 344. abufus bapiifini a- 
pud eos. 34?. nullum facramen- 
tum prxter baptifma admit- 
tunt. 347 nr nr eorumdetn in 
landiflimam Trinitatem 347. 
eorum — uiconftantia iu nu- 
mero facramentorum alfetux^ 
da. 34^. & in promifUs feruan- 
dis. ^ 354 

Pkx^u-eft fundamentu om- 
nium ircutum. 1^5 

. Policicum principatum qui 
ftabiiire conantur ncglc^a re- 
ligioncludzis qu(>modo fint fi 

miles. 




/ Z> EX. 


miles.itf4.Politicum principa- 
cum pnuscol^itucre quam rc- 
ligionem>tniquum & pr^poftc- 
tumcft. 167 

Polonix in regno Archiepif 
copus Gnefnefis ptimas tenets 
& rege moituo regni habenas 
fufcipic.io^.Poionix rex H non 
pofsic h^reticos omnes rcduce- 
rc ad vnicateiu Ecciciix quid 
procurarc debeat. 

Polycarpus cum Rom. Pon. 
tifice ardiiTimam communitr^ 
nem habuit,& Ircn^us Si Acha- 
nafius., 148 

Poncifices & facerdoces qui- 
bus in regionibus ius diccrcutr 

107 . 

Poncifices Rom.Germaniam 
ab"impcrionon diftraxcrunt. 
fed aliquos Imperatores cxco- 
municatos imperio multarunc. 
274. Poncifices Rom. faccum 
bellumconcraTurcasnon im- 
pediunt. ibid. 

Poncifices creari debere per 
generis fucceflionem , non pec 
eledioncm quam fiuIccBodi- 
Bus afieruerit. 159 

Puntifici Romano qui non 
aret, Chrifti corporinonco^ 
xrec.113. Pontifici Rom. cur 
dtnitTarum fplcndor maximd 

c uuueniac. 175 

Pfincipibus gloriam Dei & 
Ecclcfi^ po.tius commeudacatn 
ciFc quam cemporalium procu- 
racionem quid'demoltrec. 184. 
Principcs in r^nodis non fue- 
rue doiflorcs aut indices fed-dc 


fenfores. ijg 

Principum fauorem h^reciri 
maximeconfiliari nicuntur.ij^ 
Principes ii fortunis fuis caucu 
velint hxrecicis obnici debenc'. 
157. Principes fi falui efie voluc 
faccrdotibusardliflimd coniu> 
grdebent. ibid. 

Purgacoriuqua racione in- 
ter fabulas computari non de- 
bear.iSj.Purgacorium cradicio 
Ecclefix qu^ maximi confir- 
tuet. 1S4. Putgatoao non cx- 
piantnr peccata mortalia > de 
quibusmulla fadla efi pcxniten 
tia. 287 

R 

"D Egulafidel quam lat^^m> 
Xv.tcac, & quomodo pereanc 
hxretici ad concordiam redu- 
cendi.^i. ^i.Regula fidei, pro- 
porcio feu analogia fidei an A- 
poftolo di cta S i cui - . <5.Reg. fi- 
dci raonftfarunt damnar* h{- 
refes. 64. Kcgul am - fide - i ab 
Ecclefia Rotnana > vel ab anti- 
quiorc-^. Gregorio Ecclcfia 
pecendum. 67 

Rcfpublica nulU fine vera 
iufticia,qux non eft fine tide 
ebriftiana non poteft confifte- 
rc. 

^ Refucredionis certa (pcs 
omnes facie mortes contem- 
ncrc. 150 

Rex alitcr (cruit Deo qua 
rex cft,& alitcr qua homo.Urrn 
Rex debet curare vr ^fuo re- 
gno hxrpfcs extirpentur. ibia. 
Rex qui conniuentia in hx- 
reticos 


/ 


T> E X. 


Tcticos pcccauit quomodo rc- 
farcire po/Iit. jji 

Rex quid reipoodere pofTrt 
hzreticis efflagitantibus vtau- 
diantur. ' jxo 

Rex hzreticis pecentibus 
colloquiu cum catholicis quid 
refpondetedcbeac. pag. 510 
Reges debent colloquia om- 
nia inter Catholicos & H*r^ 
ticos habenda ad tribunal £c- 
clefiz referre. jti 

Reges pij'iidem gloria ma- 
xime infignes. i 8 j. 

Regi Poloniz fl tumultum 
■populi ob cxigendos hxreticos 
miniflroE timeat quid lit facie- 
dum. 

Regi Poloniz qu? fit occa- 
fio refeindendi perniciofiim” 
romilTum de confeiuandis 
ireticis. 5jj 

Rhudij equites Catbolicam 
religionem tuentes laudantur. 

Romana ab Ecciefia vnitas 
fidci in occidemc petenda. 67. 
Romana Ecciefia omnibuspa- 
iriarchalibusEcclefiis pixlataT 
68 

_ S 

S Acerdotum iudidum quo 
ipfi peccata rcmitcunt vci 
retinentjcll in Scriptura funda- 
tum. 178 

Saciificia veterum quomo- 
do non tdagnitudinein animi> 
fed imbccillitatem cfHcetent. 
*44 

Sa crificium qui tollunt An- 


tichrifto viam paranc. t4g, 
fine facrificio & (acerdotio c 5 - 
ftare non potefiEcclefia. 147 
Salus sterna promittitur per 
feuerantibus in linccro Dei cul 
tu tancum. 

Sandorum cultus cfle le gt- 
lipiusofienditur. 

Sc hifmacici quinam fint , 8c 
quomodo hi ad Ecclcfiam non_ 
pertineant. 141 

Scriptura fine traditionc ve- 
ritatis iudex eife no poteft.if'4. 

Scripeuras quomodo recipiac 
hsreticijvcde ipfisfirmum fia- 
tui dogma non pollic. xjy. ad 
Scripturasdumprouocanf hx- 
reticijhoc agunt, vta ScTI^ru- 
ra omnis tollatur audoritas. 

Securitas falutis nulli in hac 
vita concigic , & qui eampru- 
mittunt funt hxrrtici. 190 

Seditionu quz olim fedan- 
darum ratio fuetit. 50. Sedicio* 
num quzoliin fueiiht rcmc- 
dia. 5f 

Stephani Polonix tegis 
tra hxrefes fiatuta,& gella. loj 
Synodus cogenda itcnl nca 
eft ad paccm dcrcligione co- 
ponendani.ij. Synodus ca Icgi- 
timatlljin qua fumniu.' Chtiiti 
loco fectrdW'fV*H^? & alij 
Apoftolorum fuccclfores. t 6 / 
17. Synodus in qua hzr<etici iu- 
diccs mixei Cacholicis ctUht$ 
nihil vmquam ftatuerc pote- 
rit.ig.inSynodis U'giciiut iudi- 
Ccs fuat cpifeopi. 10. S nodo 

quam 




1 


' s 

A. - 


\ 


A 


quam Politici moliuotur inu- 
licres intetetene nccefTc cric. 

*4 

Synodi generates &Prouin- 
ciales inGalliis habitc.^f.Syoo 
dum nationalem in C^llia co- 
gerc eft Tuperflauni. ibid. Sy- 
nodi muUf cur irritx & nullius 
audloricacis fuerinr. 48 

Synodi quam politici mo- 
liuntur nullus pocerit prasks 
cxifterc. 

Syuodum prouincialem in 
Gallia quicogi voluc.quid nKF 
liantur. t}8. Synodos cogcre 
pertinet ad Sacerdotes. & An- 
tiftices £e«kliar, in eilque fidei 
dogmata ftatuere. x40.Synodi 
TuntaRom. Pont, indicend*. 

xjtf 

Syri in monte Libano Syno. 
dua Tridcntinam aenoue- 
Tunt. xf 

T 

T fitnplorum ornatui ftude^ 
re natura duce indicuin 
eft.if{.Templorum ornatus ad 
aeleftium meditatione inducit 

Terror poteftatum tempo- 
fftiiumad quid vtiiis vel non. 

Teutonici milites in Pruflia 
ftofueruncolim, nunc cum fide 
omnia ainiferont. 84 

Theodofij pi; Imperatoris 
contra haereticos leges. 1^ 
itcmalioium. 19 1 

Theodofi; fcniocis & iuau>- 
ris faclicicas. 150 


D.Thom; liber de regimine 
principum & fumma illius. 135. 
»54 

Timor I:^i quantum ral<^ 
ad-cobibendam voluntatcm, 
ne in malum proruac. 189 
Traditiones in bccleilama* 
gis acccudcd^ quam ipl'aScMy' 
turarum verba, i33.de Tradi- 
tionibus Patrum renrrotif 134 
Tranl'adbo cur-uadacum hc- 
rcticis ineuudafic. 33. Tram.^^ 
^10 nulla cum h^frccicis fzii- 
cem exicum fortitairft. 59 
Trauiryluauia qua ratione 
in Ariauam h^relim iapla. 4«- 
Tranfiyluanorum inm>ftro« 
rum conuentus ad arcenda.^ 
impictaccm Ariauam, fed ora- 
nes vaui. ibid. 

Tridenriuum Concilium 
qui H^rctici impugnarunc, fed 
fruftra. 33. Tiidencin^^ Synodo 
adh^rcudum , nec alia fruftra 
qu^renda. 38 

Turcas inter vnam & earn 
antiquam religionera rctincra 
& cxercere licet. 45. Turcis 
cut magis Deusnoftrqrcligio- 
ids monumenta reru#nda qua 
h^^rcticis rclinquat. 83. cu Tur- 
cist'oedus omne rumpendum. 
ibidem. 

V 

V Eneci non Duces eligunt 
vircutibus careutes Ted 
pietate maxime infignes , ^ 
qui illi fine. m 

Verbum 


C 


I 2V^ T> S X. 


Vcrbum Dei non potcft cf- 
fc index infidei contcoaerdis. 


JO 


Vcrbum Dei h^rctici non in- 
telligunc & cur. ibid. 

Vcrbum Dcinon fuflicit ad 
iudicandum dc^ ddei contro- 
uerdis. 4° 

Vcrbo Dei fcripto tantum, 
verus Dei cultus non contin«j-- 
tur. _ **■/ 

Virtutem qui ftimuli cxa- 


cuant prater inancm gloxiam. 
140 

Vnio h^reticorum cumCa* 
tbolicis Deo difplicct. 181 


Z Eno Imperator pacifica> 
[orium edidtum promuU' 
gans rcprchcnfus ed a Felice 
Romano & aliis EpU'copis. 
»70 


li SV C HR I ST O DEO DEI- 
que filio veto laus & gloria, 


V 

^ .1 


V 



'if 





i 






f 

« t 

i'i. 


■\ t < ^ 

^ • I * 






V ix^ r^ Vv 'J i 

, - *'? .. fj •> ,, A* *•, 

‘'oA<*xpi*'; ’}Utt.‘-'.; • f 

^ -- , ■■- ' f. .r< •;.■'• '^ ' •’ ' - ^ •* ' . ‘ 

'* • • ^ - /', ♦•-*•% '■*..»■■■'>.-?■ ■ * - •' 

'■-) - . .• -:#■ ' ‘ - 'i . \ : '' '■ . ^ \ 

■ ' ■ ' W 'vl. •*. *>■ * ^ ' '■" 

■'■ *V^*.V •••■ . ^♦.*' " 

,;; / , 'r .t ~ ‘ ^ 

'■'-•?!" ■ ’;- ' . ' - ■ :^'.-i.' ■ > •' %'> - • ■ ' 

* - W . r- f f 






' _»♦ -i, : :i:-:~f .,- 






,V 






if" 

.u 






i 






